Википедија mkwiki https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0 MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter Медиум Специјална Разговор Корисник Разговор со корисник Википедија Разговор за Википедија Податотека Разговор за податотека МедијаВики Разговор за МедијаВики Предлошка Разговор за предлошка Помош Разговор за помош Категорија Разговор за категорија Портал Разговор за Портал TimedText TimedText talk Модул Разговор за модул Event Event talk Бенито Мусолини 0 1763 5545589 5419738 2026-04-27T23:40:30Z Buli 2648 5545589 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за државник | име= Бенито Мусолини{{малзак|Benito Mussolini}} | слика= Mussolini mezzobusto.jpg | ред= Бенито Мусолини | мандат_поч= [[31 октомври]] [[1922]] | мандат_крај= [[25 јули]] [[1943]] | претходник= [[Лујџи Факта]] | следбеник= [[Пјетро Бадољо]] | роден_дата= {{роден на|29|јули|1883}} | роден_место= {{роден во|Предапио|Кралство Италија}} [[Податотека:Flag of Italy (1861-1946).svg|22x20px]] | умрел_дата= {{починал на|28|април|1945}} | умрел_место={{починал во|Џулино ди Мецегра|Италија}} [[Податотека:Flag of Italy.svg|22x20px]] | партија= [[Национал-фашистичка партија]] }} '''Бенито Амилкаре Андреја Мусолини''' ({{langx|it|Benito Amilcare Andrea Mussolin}}; [[29 јули]] [[1883]] - [[28 април (починале)|28 април]] [[1945]]) — италијански државник од [[Фашистичка партија|Фашистичката партија]], кој управувал како водач (дуче) и [[диктaтор]] на [[Италија]] од [[1922]] до [[1943]] г. Користејќи ја својата харизма, целосната контрола врз медиумите и застрашувањето на политичките соперници, тој го распушти постоечкиот демократски систем и формира [[фашизам|фашистичка]] [[Кралство Италија|држава]]. Со влезот во [[Втора светска војна|Втората светска војна]] на страната на [[Нацистичка Германија]], тој се поставил себеси за мета на [[Сојузници]]те, што конечно претставувало и причина за неговиот пад. == Животопис == [[Податотека:Mussolini e Petacci a Piazzale Loreto, 1945.jpg|мини|Од лево кон денсо: Безживотните тела на Никола Бомбачи, Бенито Мусолини, неговата љубовница Клара Петачи, министерот Алесандро Паволини и фашистичкиот политичар Ахил Стараче, изложени на Плаза Лорето во Милано во 1945 година.]] Таткото на Мусолини, Алесандро, бил [[ковач]]. Тој влијаел врз раните убедувања на својот син, така што во својата младост Бенито бил [[социјализам|социјалист]], а потоа и [[марксизам|марксист]]. Со појавата на [[синдикализам|синдикализмот]] и зголемената популарност на [[Фридрих Ниче]], Мусолини ги сменил убедувањата, што водело кон постојани судири со [[општество]]то во коешто живеел. Учествувал во [[Прва светска војна|Првата светска војна]], а потоа го основал Италијанскиот борбен сојуз (''Fasci Italiani di Combattimento'') во чие име вооружени единици воени ветерани ги тероризирале [[комунизам|комунистите]] и социјалистите. По континуираниот неуспех на [[Либерализам|либералните]] влади на [[Џовани Џиолити]], [[Иваное Бономи]] и [[Лујџи Факта]], на [[28 октомври]] [[1922]], фашистите се заканиле со обидот за [[државен удар]], наречен „[[Марш на Рим]]“ (Marcia su Roma) и од [[крал]]от [[Виторио Емануеле III]] побарале да му дозволи на Мусолини да формира влада. Кралот морал да се согласи и [[Национал-фашистичка партија|Фашистичката партија]] дошла на власт. Во следните две децении настапил црн период за [[Италија]]: Мусолини владеел неограничено, печатот бил замолчен, граѓанските слободи одземени, а била формирана и тајна полиција. Од заслепените следбеници Мусолини бил наречен „Ил Дуче“ (Duce; Водач). Мусолини бил неосновано агресивен и храбар што го одвело во неколку дебакл-војни - во [[Етиопија]] 1935, [[Албанија]] 1939 и [[Грција]] 1941. Во 1940 се приклучил на [[Сили на Оската|Оската]] на [[Хитлер]], но тоа бил потег од корист за Сојузниците, бидејќи италијанските трупи не биле воопшто обучени, а војниците дезертирале и не сакале да ги ризикуваат своите животи за кауза што не е нивна. По италијанските порази на сите фронтови и англо-американското слетување на [[Сицилија]] во 1943, повеќе соработници на Мусолини се свртиле против него на состанокот на Големиот фашистички совет на [[25 јули]] [[1943]]. Кралот го повикал Мусолини во својата палата каде што му ги одзел овластувањата. При напуштање на палатата, Мусолини бил уапсен и испратен во Гран Сасо во целосна изолација. На [[27 април]] [[1945]], крај езерото [[Комо]], во обид за бегство кон [[Швајцарија]], Мусолини и неговата љубовница Кларета Петрачи биле фатени од страна на италијанските партизани. Ден потоа, на [[28 април]], тие биле стрелани заедно со уште 16 други министри и официјални лица на фашистичкиот режим. == Мисли на Мусолини == {{Цитатник|''Римскиот меч се претворил во симбол зашто, во суштина, тој е меч на праведноста. Рим сурово се борел за да победи, но по победата се инспирирал од правдата, ги покорувал народите за да ги нарави граѓани, соединувајќи ги во едно силата и милоста. Во тоа се состои и моето сфаќање за насилството. Ако понекогаш насилството е неопходно, тоа секогаш треба да биде придружено со чувство на благородност и великодушност''<ref>Кон инвалидите на Рим, 22 октомври 1923 г., С. и г., 3, стр. 212</ref>}} ==Мусолини како мотив во уметноста и во популарната култура== * „Мусолини“ (германски: ''Der Mussolini'') — песна на германското електронско дуо [[ДАФ (музичка група)|ДАФ]] од 1981 година.<ref>[https://www.discogs.com/release/30824-Deutsch-Amerikanische-Freundschaft-Alles-Ist-Gut Dicogs, Deutsch Amerikanische Freundschaft – Alles Ist Gut (пристапено на 23.6.2022)]</ref> == Извори == <references/> == Поврзано == * [[Национал-фашистичка партија]] * [[Фашизам]] * [[Кралство Италија]] {{Премиери на Италија}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Фашизам]] [[Категорија:Италијански фашисти]] blew5z4xuc37ple1iqbaf0to708dcbl Месечина 0 5461 5545451 5512953 2026-04-27T17:28:16Z Andrew012p 85224 5545451 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Планета | name = Месечина | apsis = gee | symbol = [[Податотека:Decrescent symbol (black).svg|24px|☾]] | image = [[Податотека:FullMoon2010.jpg|frameless|upright=1.5|Полна месечина]] | caption = [[Полна месечина]] гледана од [[северна полутопка|северната полутопка]] на Земјата. | background = #ddd | periapsis = {{gaps|362600}}&nbsp;км<br>({{gaps|356400}}–{{gaps|370400}}&nbsp;км) | apoapsis = {{gaps|405400}}&nbsp;км<br>({{gaps|404000}}–{{gaps|406700}}&nbsp;км) | semimajor = 384.399 км (0,00257 [[астрономска единица|ае]]) | eccentricity = 0,0549 | period = {{долгаставка|class=nowrap |{{вред|27.321582|u=д}}<br/>{{smaller|(27&thinsp;д 7&thinsp;ч 43,1&thinsp;мин)}}}} | synodic_period = {{долгаставка|class=nowrap |{{вред|29.530589|u=д}}<br/>{{smaller|(29&thinsp;д 12&thinsp;ч 44&thinsp;мин 2,9&thinsp;с)}}}} | avg_speed = {{вред|1.022|u=км/с}} | inclination = {{nowrap|5,145° во однос на [[еклиптика]]та}} | asc_node = {{долгаставка|задоцнува едно [[орбита|свртување]] за 18,6&nbsp;год.}} | arg_peri = {{долгаставка|предничи едно свртување за 8,85&nbsp;год.}} | satellite_of = [[Земја]] | flattening = {{вред|0.00125}} | equatorial_radius = {{nowrap|{{вред|1738.14|u=км}}{{nbsp|2}}{{smaller|(0,273 Земји)}}}} | polar_radius = {{nowrap|{{вред|1735.97|u=км}}{{nbsp|2}}{{smaller|(0,273 Земји)}}}} | mean_radius = {{nowrap|{{вред|1737.10|u=км}}{{nbsp|2}}{{smaller|(0,273 Земји)}}}} | circumference = {{nowrap|{{вред|10921|u=км}}{{nbsp|2}}{{smaller|([[екватор]]ска)}}}} | surface_area = {{nowrap|{{вред|3.793|e=7|u=км<sup>2</sup>}}{{nbsp|2}}{{smaller|(0,074 Земји)}}}} | volume = {{nowrap|{{вред|2.1958|e=10|u=км<sup>2</sup>}}{{nbsp|2}}{{smaller|(0,020 Земји)}}}} | mass = {{nowrap|{{вред|7.3477|e=22|u=кг}}{{nbsp|2}}{{smaller|({{вред|0.012300}} Земји)}}}} | density = {{вред|3.3464|u=г/см³}} | surface_grav = {{nowrap|{{вред|1.622|u=м/с²}}{{nbsp|2}}{{smaller|({{вред|0.1654|u=[[гравитациско забрзување|g]]}})}}}} | moment_of_inertia_factor = {{вред|0.3929|0.0009}} | escape_velocity = {{вред|2.38|u=км/с}} | sidereal_day = {{nowrap|{{вред|27.321582|u=d}}{{nbsp|2}}{{smaller|([[истовремено вртење|усогласен]])}}}} | rot_velocity = {{nowrap|4.627 м/с}} | axial_tilt = {{сбп|class=nowrap |1,5424° во однос на [[еклиптика]]та<!--1.533° according to Conn 2007--> |6,687° во однос на орбит. рамнина<!--6.4° according to Grego; 6.6783° according to Conn.-->}} | albedo = 0.136 | temp_name1=Equator |min_temp_1=100 [[келвин|K]] | _temp_1=220 K |max_temp_1=390 K | temp_name2=85°N&nbsp;{{подолу|0.4em|}} |min_temp_2=70 K |mean_temp_2=130 K |max_temp_2=230 K | magnitude = {{сбп|class=nowrap |−2,5 to −12,9 |−12.74{{nbsp|2}}{{smaller|(средна [[полна месечина]])}}}} | angular_size = {{nowrap|29,3 - 34,1 [[лачна минута|лм]]}} | atmosphere=yes |atmosphere | surface_pressure = {{сбп|class=nowrap |10{{sup|−7}} [[паскал (единица)|Pa]]{{nbsp|2}}{{smaller|(дење)}} |10{{sup|−10}} Pa{{nbsp|2}}{{smaller|(ноќе)}}}} | atmosphere_composition = {{hlist |[[аргон|Ar]] |[[хелиум|He]] |[[натриум|Na]] |[[калиум|K]] |[[водород|H]] |[[радон|Rn]]}} }} '''Месечина''' — единствениот [[природен сателит]] на планетата [[Земја (планета)|Земја]] и најблиското [[небесно тело]] до неа. Голема колку една четвртина од [[пречник]]от на Земјата (споредливо со ширината на [[Австралија (континент)|Австралија]]),<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://theconversation.com/how-big-is-the-moon-let-me-compare-118840|title=How big is the Moon?|last=Horner|first=Jonti|date=18 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20201107223707/http://theconversation.com/how-big-is-the-moon-let-me-compare-118840|archive-date=7 November 2020|accessdate=15 November 2020}}</ref> Месечината е најголемиот природен сателит во [[Сончев Систем|Сончевиот Систем]] во однос на големината на планетата, воопшто петти по големина сателит во Сончевиот Систем, и е поголема од која било позната [[џуџеста планета]]. Месечината е објект со планетарна маса кој формирал диференцирано [[Земјовидна планета|карпесто]] тело, што ја прави сателитска планета според геофизичките дефиниции на терминот.<ref name="Metzger2021">{{Наведување|last=Metzger|first6=Charlene|journal=Icarus|title=Moons are planets: Scientific usefulness versus cultural teleology in the taxonomy of planetary science|date=2021|first8=Michael|last8=Summers|first7=Kirby|last7=Runyon|last6=Detelich|first=Philip|first5=James|last5=Bell|first4=Alan|last4=Stern|first3=Mark|last3=Sykes|first2=Will|last2=Grundy|doi=10.1016/j.icarus.2021.114768}}</ref> Месечината нема значајна [[Атмосфера на Месечината|атмосфера]], [[хидросфера]] или [[магнетно поле]]. Нејзината површинска гравитација е околу една шестина од Земјината ({{Вред|0.1654}} g); за споредба, [[Јупитер]]овата месечина [[Ија (месечина)|Ија]] е единствениот сателит во [[Сончевиот Систем]] за кој се знае дека има повисока површинска гравитација и [[густина]]. Кружи околу Земјата на [[Месечева единица|просечно растојание]] од 384.400 км,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://solarsystem.nasa.gov/moons/earths-moon/by-the-numbers/|title=By the Numbers {{!}} Earth's Moon|work=NASA Solar System Exploration|publisher=[[NASA]]|accessdate=15 December 2020}}</ref> или околу 30 пати повеќе од пречникот на Земјата. Нејзиното гравитациско влијание за малку го продолжува денот на Земјата и е главен двигател на Земјината [[плима и осека]]. [[Орбита на Месечината|Орбитата на Месечината]] околу Земјата има [[орбитален период]] од 27,3 денови. За време на секој [[Орбитален период|период]] од 29,5 денови, количината на видлива површина осветлена од Сонцето варира од 0 до 100%, што резултира со [[месечеви мени]], кои ја формираат основата за месеците од [[Месечев календар|Месечевиот календар]]. Месечината е [[синхроно вртење|плимно сврзана]] за [[Земјата]], што значи дека должината на полното свртување на Месечината околу сопствената оска предизвикува нејзината иста страна ([[Блиска страна на месечината|блиската страна]]) секогаш да биде свртена кон Земјата, а нешто подолгиот месечев ден е ист како орбиталниот период. Според тоа, 59% од вкупната површина на Месечината може да се види од Земјата преку поместувања на перспективата поради [[либрација]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www-istp.gsfc.nasa.gov/stargaze/Smoon4.htm|title=Libration of the Moon|last=Stern|first=David|date=30 March 2014|work=NASA|archive-url=https://web.archive.org/web/20200522153419/https://www-istp.gsfc.nasa.gov/stargaze/Smoon4.htm|archive-date=22 May 2020|accessdate=11 February 2020}}</ref> Според најшироко прифатеното објаснување за нејзиното потекло, Месечината се формирала пред околу 4,51 милијарди години, не многу по Земјата, од остатоци од [[Претпоставка за џиновски удар|џиновски удар]] помеѓу планетата и хипотетично тело големо колку [[Марс (планета)|Марс]] наречено [[Теја (планета)|Теја]]. Потоа се повлекла во поширока орбита поради плимна интеракција со Земјата. На блиската страна на Месечината има темни вулкански [[Месечево море|Месечеви мориња]], кои ги исполнуваат просторите помеѓу светлите висорамнини од античка кора и истакнатите ударни кратери. Повеќето од големите ударни кратери и површините на морињата биле формирани до крајот на имбрискиот период, пред околу три милијарди години. Површината на Месечината е релативно нерефлектирачка, со рефлексија малку посветла од онаа на истрошен асфалт. Меѓутоа, бидејќи има голем [[Аголна големина|аголен пречник]], [[полна месечина|полната месечина]] е најсветлиот небесен објект на ноќното небо. Очигледната големина на Месечината е речиси иста како онаа на Сонцето, што пак ѝ овозможува да го покрие Сонцето речиси целосно за време на целосно [[затемнување на Сонцето]]. Истакнувањето на Месечината на земното небо и нејзиниот редовен циклус на фази побудиле културни наводи и влијанија за човечките општества низ историјата. Таквите влијанија може да се најдат во јазикот, календарските системи, уметноста и митологијата. Првиот вештачки објект што стигнал до Месечината било леталото [[Луна 2]], без [[екипаж]], на [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]] во [[1959]] година. Следело првото успешно меко слетување на [[Луна 9]] во [[1966]] година. Единствените човечки Месечеви мисии до денес се оние на програмата Аполо на [[Соединети Американски Држави|САД]], мисија преку која е овозможено стапнување на површината на Месечината од страна на вкупно дванаесет мажи во периодот помеѓу 1969 и 1972 година. Со овие, а подоцна и со мисиите без екипаж, на Земјата се вратени Месечеви карпи кои се користени за да се развие детално [[Геологија на Месечината|геолошко разбирање]] за [[Потекло на Месечината|потеклото]] на Месечината, нејзината [[Внатрешна структура на Месечината|внатрешна структура]] и историјата на Месечината. == Име и етимологија == Вообичаеното [[Англиски јазик|англиско]] име за природниот сателит на Земјата е едноставно '''Месечина (''moon'')''', со големо М.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.iau.org/public_press/themes/naming/#spelling|title=Naming Astronomical Objects: Spelling of Names|publisher=[[International Astronomical Union]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20081216024716/http://www.iau.org/public_press/themes/naming/#spelling|archive-date=16 December 2008|accessdate=6 April 2020}}</ref> Именката ''moon'' е изведена од [[Староанглиски јазик|староанглискиот]] ''mōna'', која (како и сите нејзини [[Германски јазици|германски]] сродници) произлегува од прагерманскиот ''*mēnōn'',<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/Orel-AHandbookOfGermanicEtymology/mode/2up/search/moon|title=A Handbook of Germanic Etymology|last=Orel|first=Vladimir|publisher=Brill|year=2003|access-date=5 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200617033731/https://archive.org/details/Orel-AHandbookOfGermanicEtymology/mode/2up/search/moon|archive-date=17 June 2020}}</ref> кој пак доаѓа од праиндоевропскиот ''*mēnsis'' „месец“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://indo-european.info/dictionary-translator/word.inc.php/ine/m%c4%93nsis|title=Late Proto-Indo-European Etymological Lexicon|last=López-Menchero|first=Fernando|date=22 May 2020|accessdate=2021-12-13|archive-date=2020-05-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20200522153418/https://indo-european.info/dictionary-translator/word.inc.php/ine/m%c4%93nsis|url-status=dead}}</ref> (од порано ''*mēnōt'', [[генитив]] ''*mēneses'') кој може да биде поврзан со глаголот „мери“ (на времето). Повремено, името '''Луна''' се користи во научно пишување,<ref>E.g.: {{Наведена книга|title=Moons of the Solar System|last=Hall III|first=James A.|date=2016|publisher=Springer International|isbn=978-3-319-20636-3}}</ref> а особено во научна фантастика за да се направи разлика на Земјината Месечина од другите, додека во поезијата „Луна“ се користи за означување на персонификација на Месечината.<ref>{{OED|Luna}}</ref> '''Синтија''' е уште едно поетско име, иако ретко, за Месечината, персонифицирана како божица,<ref>{{OED|Cynthia}}</ref> додека '''[[Селена]]''' (буквално „Месечина“) е старогрчката божица на Месечината. Грчката божица на [[лов]]от, животните и месечината, [[Артемида]], изедначена со римската [[Дијана]], чиј еден од симболите бил оној за Месечината и која често се сметала за божица на Месечината, била наречена и Синтија, од нејзиното легендарно родно место на планината Синтија.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=37CPbHwqPjwC&pg=PA96|title=When the Bad Bleeds: Mantic Elements in English Renaissance Revenge Tragedy|last=Pannen|first=Imke|publisher=V&R unipress GmbH|year=2010|isbn=978-3-89971-640-5|pages=96–|archive-url=https://web.archive.org/web/20160904223627/https://books.google.com/books?id=37CPbHwqPjwC&pg=PA96|archive-date=4 September 2016}}</ref> Овие имиња — Луна, Синтија и Селена — се рефлектираат во технички термини за околумесечевите орбити како што се ''аполун'', ''перицинтион'' и ''селеноцентрични''. == Формирање == Изотопското датирање на примероците од Месечината сугерира дека Месечината е формирана околу 50 милиони години по [[Настанок и развој на Сончевиот Систем|настанувањето на Сончевиот Систем]].<ref>{{Наведено списание|last=Thiemens|first=Maxwell M.|last2=Sprung|first2=Peter|last3=Fonseca|first3=Raúl O. C.|last4=Leitzke|first4=Felipe P.|last5=Münker|first5=Carsten|date=July 2019|title=Early Moon formation inferred from hafnium-tungsten systematics|journal=Nature Geoscience|volume=12|issue=9|pages=696–700|bibcode=2019NatGe..12..696T|doi=10.1038/s41561-019-0398-3| issn = 1752-0894}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.universetoday.com/143025/the-moon-is-older-than-scientists-thought/|title=The Moon is older than scientists thought|work=Universe Today|access-date=3 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190803125139/https://www.universetoday.com/143025/the-moon-is-older-than-scientists-thought/|archive-date=3 August 2019}}</ref> Историски, неколку механизми за формирање се предложени,<ref>{{Наведено списание|last=Barboni|first=M.|last2=Boehnke, P.|last3=Keller, C.B.|last4=Kohl, I.E.|last5=Schoene, B.|last6=Young, E.D.|last7=McKeegan, K.D.|date=2017|title=Early formation of the Moon 4.51 billion years ago|journal=Science Advances|volume=3|issue=1|page=e1602365|bibcode=2017SciA....3E2365B|doi=10.1126/sciadv.1602365|pmc=5226643|pmid=28097222}}</ref> но ниту еден не ги објаснил задоволително одликите на системот Земја–Месечина. Цепење на Месечината од Земјината кора преку [[центрифугална сила]] би барала преголема почетна стапка на вртење на Земјата. Гравитациското заробување на претходно формирана Месечина зависи од неизводливо проширената [[Земјина атмосфера|атмосфера на Земјата]] за да ја потроши енергијата на Месечината што поминува. Коформирањето на Земјата и Месечината заедно во [[Околупланетарен диск|околупланетарниот]] [[насобирачки диск]] не го објаснува исцрпувањето на металите на Месечината. Ниту една од овие хипотези не може да го објасни високиот [[Момент на импулсот|аголен моментум]] на системот Земја–Месечина.<ref>{{Наведено списание|last=Stevenson|first=D.J.|date=1987|title=Origin of the moon–The collision hypothesis|url=https://semanticscholar.org/paper/6cd05a92552fe0b618abbb1dbb1a8dba79acbba5|journal=Annual Review of Earth and Planetary Sciences|volume=15|issue=1|pages=271–315|bibcode=1987AREPS..15..271S|doi=10.1146/annurev.ea.15.050187.001415|archive-url=https://web.archive.org/web/20200819021911/https://www.semanticscholar.org/paper/Origin-of-the-Moon-The-Collision-Hypothesis-Stevenson/6cd05a92552fe0b618abbb1dbb1a8dba79acbba5|archive-date=19 August 2020|access-date=2 December 2019}}</ref> [[Податотека:Evolution_of_the_Moon.ogv|мини|Еволуцијата на Месечината и обиколка на Месечината]] Преовладувачката теорија е дека системот Земја–Месечина настанал по [[Претпоставка за џиновски удар|џиновски удар]] на тело со големина на [[Марс (планета)|Марс]] ''[[Теја (планета)|(]]''наречено ''[[Теја (планета)|Теја]]'' ) со прото-Земјата. Ударот експлодирал материјал во орбитата околу Земјата, а потоа материјалот се насобрал и ја формирал Месечината<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://news.nationalgeographic.com/2015/04/150416-asteroids-scars-moon-formation-space/|title=Asteroids Bear Scars of Moon's Violent Formation|date=16 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20161008160812/http://news.nationalgeographic.com/2015/04/150416-asteroids-scars-moon-formation-space/|archive-date=8 October 2016}}</ref> веднаш над [[Рошова граница|Рошовата граница]] на Земјата од ~ {{Вред|2.56}}R🜨.<ref>{{Наведено списание|last=van Putten|first=Maurice H. P. M.|date=July 2017|title=Scaling in global tidal dissipation of the Earth-Moon system|journal=New Astronomy|volume=54|pages=115–121|arxiv=1609.07474|bibcode=2017NewA...54..115V|doi=10.1016/j.newast.2017.01.012}}</ref> Оваа теорија најдобро ги објаснува доказите. Се смета дека џиновските удари биле вообичаени во раниот [[Сончев Систем]]. Компјутерски симулации на џиновски удари дале резултати кои се во согласност со масата на јадрото на Месечината и аголниот моментум на системот Земја–Месечина. Овие симулации, исто така, покажуваат дека поголемиот дел од Месечината потекнува од ударот, наместо од прото-Земјата.<ref>{{Наведено списание|last=Canup|first=R.|last2=Asphaug, E.|date=2001|title=Origin of the Moon in a giant impact near the end of Earth's formation|journal=Nature|volume=412|issue=6848|pages=708–712|bibcode=2001Natur.412..708C|doi=10.1038/35089010|pmid=11507633}}</ref> Сепак, поновите симулации укажуваат на поголем дел од Месечината изведен од прото-Земјата.<ref>{{Наведено списание|last=Kleine|first=Thorsten|date=2008|title=2008 Pellas-Ryder Award for Mathieu Touboul|url=http://digitalcommons.arizona.edu/objectviewer?o=uadc://azu_maps/Volume43/NumberSupplement/Touboul.pdf|journal=Meteoritics and Planetary Science|volume=43|issue=S7|pages=A11–A12|bibcode=2008M&PS...43...11K|doi=10.1111/j.1945-5100.2008.tb00709.x|archive-url=https://web.archive.org/web/20180727164701/http://digitalcommons.arizona.edu/objectviewer?o=uadc%3A%2F%2Fazu_maps%2FVolume43%2FNumberSupplement%2FTouboul.pdf|archive-date=27 July 2018|access-date=8 April 2020}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Touboul|first=M.|last2=Kleine|first2=T.|last3=Bourdon|first3=B.|last4=Palme|first4=H.|last5=Wieler|first5=R.|date=2007|title=Late formation and prolonged differentiation of the Moon inferred from W isotopes in lunar metals|journal=Nature|volume=450|issue=7173|pages=1206–1209|bibcode=2007Natur.450.1206T|doi=10.1038/nature06428|pmid=18097403}}</ref> Другите тела на внатрешниот Сончев Систем, како што се [[Марс]] и [[4 Веста|Веста,]] имаат, според метеоритите од нив, многу различни [[изотоп]]ски состави на кислород и [[волфрам]] во споредба со Земјата. Сепак, Земјата и Месечината имаат речиси идентични изотопски состави. Изотопското изедначување на системот Земја–Месечина може да се објасни со мешањето по ударот на испаруваниот материјал што ги формирал двата, иако за ова се дебатира. Ударот ослободил енергија, а потоа ослободениот материјал повторно се акредитирал во системот Земја–Месечина. Ова би ја стопило надворешната обвивка на Земјата и на тој начин би формирал океан од магма.<ref>{{Наведено списание|last=Tonks|first=W. Brian|last2=Melosh, H. Jay|date=1993|title=Magma ocean formation due to giant impacts|journal=Journal of Geophysical Research|volume=98|issue=E3|pages=5319–5333|bibcode=1993JGR....98.5319T|doi=10.1029/92JE02726}}</ref> Слично на тоа, новоформираната Месечина, исто така, би била погодена и би имала свој [[Месечев магматски океан|океан со Месечева магма]]; неговата длабочина се проценува од околу 500 до 1.737 километри. {{multiple image|total_width=600|align=center|title=[[Океан на бурите]]|width1=614|height1=228|image1=14-236-LunarGrailMission-OceanusProcellarum-Rifts-Overall-20141001.jpg|caption1=Древни раседи со четириаголна структура|width2=1500|height2=1500|image2=PIA18822-LunarGrailMission-OceanusProcellarum-Rifts-Overall-20141001.jpg|caption2=Древни раседи|width3=1546|height3=905|image3=PIA18821-LunarGrailMission-OceanusProcellarum-Rifts-Closeup-20141001.jpg|caption3=Древни раседи видени одблиску}} Додека теоријата на џиновски удар објаснува многу линии на докази, некои прашања сè уште се нерешени, од кои повеќето го вклучуваат составот на Месечината.<ref>{{Наведено списание|last=Daniel Clery|date=11 October 2013|title=Impact Theory Gets Whacked|journal=Science|volume=342|issue=6155|pages=183–185|bibcode=2013Sci...342..183C|doi=10.1126/science.342.6155.183|pmid=24115419}}</ref> Во 2001 година, тим од Институтот Карнеги во [[Вашингтон]] објавил најпрецизно мерење на изотопските знаци на Месечевите карпи.<ref>{{Наведено списание|last=Wiechert|first=U.|last2=Halliday|first2=A. N.|last3=Lee|first3=D.-C.|last4=Snyder|first4=G. A.|last5=Taylor|first5=L. A.|last6=Rumble|first6=D.|date=October 2001|title=Oxygen Isotopes and the Moon-Forming Giant Impact|url=http://www.sciencemag.org/cgi/content/abstract/294/5541/345|journal=Science|volume=294|issue=12|pages=345–348|bibcode=2001Sci...294..345W|doi=10.1126/science.1063037|pmid=11598294|archive-url=https://web.archive.org/web/20090420154721/http://www.sciencemag.org/cgi/content/abstract/294/5541/345|archive-date=20 April 2009|access-date=5 July 2009}}</ref> Карпите од програмата Аполо го имале истиот изотопски знак како и карпите од Земјата, што се разликувал од речиси сите други тела во Сончевиот Систем. Ова набљудување било неочекувано, бидејќи најголемиот дел од материјалот што ја формирал Месечината се сметал дека доаѓа од [[Теја (планета)|Теја]] и било објавено во [[2007]] година дека има помалку од 1% шанси Теја и Земјата да имаат идентични изотопски потписи.<ref>{{Наведено списание|last=Pahlevan|first=Kaveh|last2=Stevenson|first2=David|date=October 2007|title=Equilibration in the Aftermath of the Lunar-forming Giant Impact|journal=Earth and Planetary Science Letters|volume=262|issue=3–4|pages=438–449|arxiv=1012.5323|bibcode=2007E&PSL.262..438P|doi=10.1016/j.epsl.2007.07.055}}</ref> Другите месечеви примероци на Аполо во 2012 година го имале истиот состав на изотопи на титан како Земјата, што е во [[Претпоставка за џиновски удар|судир]] со она што се очекува ако Месечината се формирала далеку од Земјата или потекнува од Теја. Овие несовпаѓања може да се објаснат со варијации на теоријата на џиновски удар.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.space.com/moon-forming-impact-one-two-punch|title=Ancient impact that formed Earth's moon was likely a one-two punch|date=24 September 2021|work=Space.com|accessdate=29 September 2021}}</ref> Сценариото „удри-бегај-и-врати“ може да биде поверојатно.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.news18.com/news/buzz/earth-and-venus-formation-was-more-action-packed-than-originally-thought-4244375.html|title=Earth and Venus' Formation Was More Action Packed Than Originally Thought|date=25 September 2021|work=news18.com|accessdate=29 September 2021}}</ref> == Физички одлики == {{multiple image|width=135|align=center|title=Месечина|image1=LRO WAC Nearside Mosaic.jpg|caption1=[[Блиска страна на месечината]]|image2=Moon Farside LRO.jpg|caption2=[[Далечна страна на Месечината]]|image3=LRO WAC North Pole Mosaic (PIA14024).jpg|caption3=[[Месечев Северен Пол]]|image4=LRO WAC South Pole Mosaic.jpg|caption4=[[Месечев Јужен Пол]]|image5=LROC wac643nm Moon rotation268.gif}} Месечината е скален елипсоид поради плимното истегнување, со нејзината долга оска поместена за 30° од свртена кон Земјата, поради гравитациските аномалии од ударните басени. Нејзината форма е повеќе издолжена отколку што може да се согледаат сегашните плимни сили. Оваа „фосилна испакнатост“ покажува дека Месечината се зацврстила кога орбитирала на половина од нејзиното сегашно растојание до Земјата, и дека сега е премногу студена за нејзината форма да се прилагоди на нејзината орбита.<ref>{{Наведено списание|last=Garrick-Bethell|first=Ian|last2=Perera|first2=Viranga|last3=Nimmo|first3=Francis|last4=Zuber|first4=Maria T.|year=2014|title=The tidal-rotational shape of the Moon and evidence for polar wander|url=https://escholarship.org/content/qt0012r6g6/qt0012r6g6.pdf?t=npc7m2|journal=Nature|volume=512|issue=7513|pages=181–184|bibcode=2014Natur.512..181G|doi=10.1038/nature13639|pmid=25079322|archive-url=https://web.archive.org/web/20200804071339/https://escholarship.org/content/qt0012r6g6/qt0012r6g6.pdf?t=npc7m2|archive-date=4 August 2020|access-date=12 April 2020}}</ref> === Внатрешна структура === {| class="wikitable floatright" style="margin-left:1em;text-align:center;" |+Хемиски состав на површината на Месечината<ref>{{Наведена книга|title=Lunar Science: a Post-Apollo View|last=Taylor|first=Stuart R.|date=1975|publisher=Pergamon Press|isbn=978-0-08-018274-2|location=Oxford|page=64}}</ref> ! rowspan="2" valign="top" | Соединение ! rowspan="2" valign="top" | Формула ! colspan="2" | Состав |- ! style="font-size:smaller" | Марија ! style="font-size:smaller" | Висорамнини |- | style="text-align:left" | [[Силициум диоксид|силика]] | SiO <sub>2</sub> | 45,4% | 45,5% |- | style="text-align:left" | алумина | Ал <sub>2</sub> О <sub>3</sub> | 14,9% | 24,0% |- | style="text-align:left" | вар | CaO | 11,8% | 15,9% |- | style="text-align:left" | железо (II) оксид | FeO | 14,1% | 5,9% |- | style="text-align:left" | магнезија | MgO | 9,2% | 7,5% |- | style="text-align:left" | титан диоксид | TiO <sub>2</sub> | 3,9% | 0,6% |- | style="text-align:left" | натриум оксид | Na <sub>2</sub> O | 0,6% | 0,6% |- ! colspan="2" | ! 99,9% ! 100,0% |} Месечината е диференцирано тело кое првично било во [[хидростатичка рамнотежа]], но оттогаш отстапила од оваа состојба.<ref>{{Наведено списание|last=Runcorn|first=Stanley Keith|date=March 31, 1977|title=Interpretation of lunar potential fields|journal=Philosophical Transactions of the Royal Society of London. Series A, Mathematical and Physical Sciences|volume=285|issue=1327|pages=507–516|bibcode=1977RSPTA.285..507R|doi=10.1098/rsta.1977.0094}}</ref> Има геохемиски различна кора, обвивка и јадро. Месечината има внатрешно јадро богато со железо со полупречник можеби помал од 240 километри и течно надворешно јадро првенствено направено од течно железо со полупречник од приближно 300 километри. Околу јадрото е делумно стопен граничен слој со полупречник од околу 500 километри.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nasa.gov/topics/moonmars/features/lunar_core.html|title=NASA Research Team Reveals Moon Has Earth-Like Core|last=Brown|first=D.|last2=Anderson|first2=J.|date=6 January 2011|work=NASA|publisher=NASA|archive-url=https://web.archive.org/web/20120111112210/http://www.nasa.gov/topics/moonmars/features/lunar_core.html|archive-date=11 January 2012}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Weber|first=R.C.|last2=Lin|first2=P.-Y.|last3=Garnero|first3=E.J.|last4=Williams|first4=Q.|last5=Lognonne|first5=P.|date=21 January 2011|title=Seismic Detection of the Lunar Core|url=http://www.earth.northwestern.edu/people/seth/351/lunarcore.2011.pdf|journal=Science|volume=331|issue=6015|pages=309–312|bibcode=2011Sci...331..309W|doi=10.1126/science.1199375|pmid=21212323|archive-url=https://web.archive.org/web/20151015035756/http://www.earth.northwestern.edu/people/seth/351/lunarcore.2011.pdf|archive-date=15 October 2015|access-date=10 April 2017}}</ref> Се смета дека оваа структура се развила преку фракционата кристализација на глобалниот магматски океан кратко време по формирањето на Месечината пред 4,5 милијарди години.<ref>{{Наведено списание|last=Nemchin|first=A.|last2=Timms|first2=N.|last3=Pidgeon|first3=R.|last4=Geisler|first4=T.|last5=Reddy|first5=S.|last6=Meyer|first6=C.|date=2009|title=Timing of crystallization of the lunar magma ocean constrained by the oldest zircon|journal=Nature Geoscience|volume=2|issue=2|pages=133–136|bibcode=2009NatGe...2..133N|doi=10.1038/ngeo417|hdl-access=free}}</ref> Кристализацијата на овој магматски океан би создала мафична обвивка од таложењето и тонењето на минералите [[оливин]], [[клинопироксен]] и [[ортопироксен]]; откако околу три четвртини од магматскиот океан се кристализирале, плагиоклазните минерали со помала густина можеле да се формираат и да испливаат во кора на врвот. Последните течности за кристализирање првично би биле сместени меѓу кората и обвивката, со големо изобилство на некомпатибилни елементи кои произведуваат топлина. Во согласност со оваа перспектива, геохемиското мапирање направено од орбитата сугерира кора главно од [[анортозит]]. Примероците на карпите на Месечината од поплавите на лава што избиле на површината поради делумното топење во [[плашт (геологија)|плашт]] го потврдуваат составот на мафичната обвивка, кој е побогат со железо од оној на Земјата. Кората е дебела во просек околу 50 километри. Месечината е вториот најгуст сателит во Сончевиот Систем, по [[Ија (месечина)|Ија]]. Меѓутоа, внатрешното јадро на Месечината е мало, со полупречник од околу 350 километри или помалку, околу 20% од полупречникот на Месечината. Нејзиниот состав не е добро разбран, но веројатно е метално железо легирано со мала количина на сулфур и никел; анализите на временската променливо вртење на Месечината сугерираат дека таа е барем делумно стопена.<ref>{{Наведено списание|last=Williams|first=J.G.|last2=Turyshev|first2=S.G.|last3=Boggs|first3=D.H.|last4=Ratcliff|first4=J.T.|date=2006|title=Lunar laser ranging science: Gravitational physics and lunar interior and geodesy|journal=Advances in Space Research|volume=37|issue=1|pages=67–71|arxiv=gr-qc/0412049|bibcode=2006AdSpR..37...67W|doi=10.1016/j.asr.2005.05.013}}</ref> Притисокот во јадрото на Месечината се проценува на 5 GPa (49.000 atm).<ref>{{Наведено списание|last=Evans|first=Alexander J.|last2=Tikoo|first2=Sonia M.|last3=Jeffrey C.|first3=Andrews-Hanna|date=January 2018|title=The Case Against an Early Lunar Dynamo Powered by Core Convection|journal=Geophysical Research Letters|volume=45|issue=1|pages=98–107|bibcode=2018GeoRL..45...98E|doi=10.1002/2017GL075441|doi-access=free}}</ref> ==== Магнетно поле ==== Месечината има надворешно [[магнетно поле]] од генерално помало од 0,2 [[Тесла (единица)|нанотесли]],<ref name="Mighani2020">{{Наведено списание|last=Mighani|first=S.|last2=Wang|first2=H.|last3=Shuster|first3=D.L.|last4=Borlina|first4=C.S.|last5=Nichols|first5=C.I.O.|last6=Weiss|first6=B.P.|year=2020|title=The end of the lunar dynamo|journal=Science Advances|volume=6|issue=1|pages=eaax0883|bibcode=2020SciA....6..883M|doi=10.1126/sciadv.aax0883|pmc=6938704|pmid=31911941}}</ref> или помалку од сто илјадити дел од Земјата. Месечината моментално нема глобално диполарно магнетно поле и само магнетизацијата на кората најверојатно се стекнала на почетокот на нејзината историја кога сè уште работела како динамо.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://lunar.arc.nasa.gov/results/magelres.htm|title=Magnetometer / Electron Reflectometer Results|date=2001|publisher=Lunar Prospector (NASA)|archive-url=https://web.archive.org/web/20100527121330/http://lunar.arc.nasa.gov/results/magelres.htm|archive-date=27 May 2010|accessdate=17 March 2010}}</ref> Сепак, на почетокот на нејзината историја, пред 4 милијарди години, нејзината јачина на магнетното поле веројатно била блиска до онаа на Земјата денес.<ref name="Mighani2020"/> Ова рано динамо-поле очигледно истекло пред околу една милијарда години, откако Месечевото јадро целосно се кристализирало.<ref name="Mighani2020"/> Теоретски, дел од преостанатата магнетизација може да потекнува од минливи магнетни полиња генерирани при големи удари преку проширување на плазма облаците. Овие облаци се создаваат при големи удари во амбиентално магнетно поле. Ова е поддржано од локацијата на најголемите магнетизации на кората сместени во близина на антиподите на џиновските ударни басени.<ref>{{Наведено списание|last=Hood|first=L.L.|last2=Huang, Z.|date=1991|title=Formation of magnetic anomalies antipodal to lunar impact basins: Two-dimensional model calculations|journal=Journal of Geophysical Research|volume=96|issue=B6|pages=9837–9846|bibcode=1991JGR....96.9837H|doi=10.1029/91JB00308}}</ref> === Површинска геологија === [[Податотека:Near_and_far_sides_of_Moon,_small_geological_map.jpg|мини|Геолошки одлики на Месечината (блиска страна/северен пол лево, далечна страна/јужен пол десно)]] [[Податотека:MoonTopoLOLA.png|alt=Топографија на Месечината измерена на мисијата Месечев Реконсанс Орбитер како сфера со полупречник 1737.4&nbsp;км|мини|Топографија на Месечината]] [[Топографија на Месечината|Топографијата на Месечината]] е измерена со ласерска височина и стерео анализа на слики.<ref>{{Наведено списание|last=Spudis|first=Paul D.|last2=Cook|first2=A.|last3=Robinson|first3=M.|last4=Bussey|first4=B.|last5=Fessler|first5=B.|date=January 1998|title=Topography of the South Polar Region from Clementine Stereo Imaging|journal=Workshop on New Views of the Moon: Integrated Remotely Sensed, Geophysical, and Sample Datasets|page=69|bibcode=1998nvmi.conf...69S}}</ref> Неговата најобемна топографска одлика е џиновскиот далечен слив на Јужен Пол-Ејткен, околу 2.240 километри во пречник, најголемиот кратер на Месечината и вториот по големина потврден ударен кратер во Сончевиот Систем.<ref>{{Наведено списание|last=Pieters|first=C. M.|last2=Tompkins|first2=S.|last3=Head|first3=J. W.|last4=Hess|first4=P. C.|date=1997|title=Mineralogy of the Mafic Anomaly in the South Pole‐Aitken Basin: Implications for excavation of the lunar mantle|journal=Geophysical Research Letters|volume=24|issue=15|pages=1903–1906|bibcode=1997GeoRL..24.1903P|doi=10.1029/97GL01718|hdl-access=free}}</ref> На длабочина од 13 километри, нејзиниот под е најниската точка на површината на Месечината.<ref>{{Наведено списание|last=Taylor|first=G. J.|date=17 July 1998|title=The Biggest Hole in the Solar System|url=http://www.psrd.hawaii.edu/July98/spa.html|journal=Planetary Science Research Discoveries|page=20|bibcode=1998psrd.reptE..20T|archive-url=https://web.archive.org/web/20070820042129/http://www.psrd.hawaii.edu/July98/spa.html|archive-date=20 August 2007|access-date=12 April 2007}}</ref> Највисоките височини на површината на Месечината се сместени директно на североисток, кои можеби биле задебелени од коси формациски удари на сливот на Јужниот Пол-Ејткен.<ref>{{Наведено списание|last=Schultz|first=P.H.|date=March 1997|title=Forming the south-pole Aitken basin – The extreme games|journal=Conference Paper, 28th Annual Lunar and Planetary Science Conference|volume=28|page=1259|bibcode=1997LPI....28.1259S}}</ref> Други големи ударни базени како што се [[Маре Имбриум|Море на Дождовите]], [[Mare Serenitatis|Море на Ведрината]], [[Mare Crisium|Море на Кризите]], [[Смитово Море]] и [[Источно Море]] поседуваат регионално ниски височини. [[Далечна страна на Месечината|Далечната страна]] на површината на Месечината е во просек околу 1,9 километри повисока од онаа на [[Блиска страна на месечината|блиската страна]]. Откривањето на карпите од раседот сугерира дека Месечината се намалила за околу 90 метри (300&nbsp;ft) во изминатите милијарди години.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nasa.gov/mission_pages/LRO/news/shrinking-moon.html|title=NASA's LRO Reveals 'Incredible Shrinking Moon'|date=19 August 2010|publisher=NASA|archive-url=https://web.archive.org/web/20100821124252/http://www.nasa.gov/mission_pages/LRO/news/shrinking-moon.html|archive-date=21 August 2010}}</ref> Слични одлики на собирање постојат и на [[Геологија на Меркур|Меркур]]. [[Море на Студот]], слив во близина на северниот пол за кој долго време се претпоставувало дека е геолошки мртов, пукнал и се поместил. Бидејќи Месечината нема тектонски плочи, нејзината тектонска активност е бавна и се развиваат пукнатини додека губи топлина.<ref>{{Наведено списание|last=Watters|first=Thomas R.|last2=Weber|first2=Renee C.|last3=Collins|first3=Geoffrey C.|last4=Howley|first4=Ian J.|last5=Schmerr|first5=Nicholas C.|last6=Johnson|first6=Catherine L.|date=June 2019|title=Shallow seismic activity and young thrust faults on the Moon|journal=Nature Geoscience|publication-date=13 May 2019|volume=12|issue=6|pages=411–417|bibcode=2019NatGe..12..411W|doi=10.1038/s41561-019-0362-2|issn=1752-0894}}</ref> ==== Вулкански одлики ==== Темните и релативно безличните Месечеви рамнини, јасно видени со голо око, се нарекуваат ''марија'' ([[Латински јазик|латински]] „мориња“; еднина маре), бидејќи некогаш се верувало дека се полни со вода;<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=TWtLIOlPwS4C|title=Observing the Moon|last=Wlasuk, Peter|date=2000|publisher=Springer|isbn=978-1-85233-193-1|page=19}}</ref> сега е познато дека тие се огромни зацврстени базени од античка [[базалт]]на лава. Иако се слични на копнените базалти, месечевите базалти имаат повеќе железо и немаат минерали променети со вода.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.psrd.hawaii.edu/April04/lunarAnorthosites.html|title=The Oldest Moon Rocks|last=Norman|first=M.|date=21 April 2004|work=Planetary Science Research Discoveries|publisher=Hawai'i Institute of Geophysics and Planetology|archive-url=https://web.archive.org/web/20070418152325/http://www.psrd.hawaii.edu/April04/lunarAnorthosites.html|archive-date=18 April 2007|accessdate=12 April 2007}}</ref> Поголемиот дел од овие наоѓалишта на лава еруптирале или течеле во вдлабнатините поврзани со ударните басени. Неколку геолошки провинции кои содржат [[Штитест вулкан|штитести вулкани]] и вулкански куполи се наоѓаат во блиската страна „Марија“.<ref>{{Наведено списание|last=Wilson|first=Lionel|last2=Head|first2=James W.|date=2003|title=Lunar Gruithuisen and Mairan domes: Rheology and mode of emplacement|url=http://www.agu.org/pubs/crossref/2003/2002JE001909.shtml|journal=Journal of Geophysical Research|volume=108|issue=E2|page=5012|bibcode=2003JGRE..108.5012W|citeseerx=10.1.1.654.9619|doi=10.1029/2002JE001909|archive-url=https://web.archive.org/web/20070312071105/http://www.agu.org/pubs/crossref/2003/2002JE001909.shtml|archive-date=12 March 2007|access-date=12 April 2007}}</ref> [[Податотека:14284-Moon-Maskelyne-LRO-20141012.jpg|лево|мини| Доказ за млад Месечев вулканизам]] Речиси сите мориња се на блиската страна на Месечината и покриваат 31% од површината на блиската страна во споредба со 2% од далечната страна.<ref>{{Наведено списание|last=Gillis|first=J. J.|last2=Spudis|first2=P. D.|date=1996|title=The Composition and Geologic Setting of Lunar Far Side Maria|journal=Lunar and Planetary Science|volume=27|page=413|bibcode=1996LPI....27..413G}}</ref> Ова најверојатно се должи на концентрацијата на елементи што произведуваат топлина под кората на блиската страна, што би предизвикало загревање на основната обвивка, делумно топење, издигнување на површината и ерупција.<ref>{{Наведено списание|last=Lawrence|first=D. J.|last2=Feldman|first2=W. C.|last3=Barraclough|first3=B. L.|last4=Binder|first4=A. B.|last5=Elphic|first5=R. C.|last6=Maurice|first6=S.|last7=Thomsen|first7=D. R.|date=11 August 1998|title=Global Elemental Maps of the Moon: The Lunar Prospector Gamma-Ray Spectrometer|journal= Science|volume=281|issue=5382|pages=1484–1489|bibcode=1998Sci...281.1484L|doi=10.1126/science.281.5382.1484|pmid=9727970|doi-access=free}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Taylor|first=G. J.|date=31 August 2000|title=A New Moon for the Twenty-First Century|url=http://www.psrd.hawaii.edu/Aug00/newMoon.html|journal=Planetary Science Research Discoveries|page=41|bibcode=2000psrd.reptE..41T|archive-url=https://web.archive.org/web/20120301074958/http://www.psrd.hawaii.edu/Aug00/newMoon.html|archive-date=1 March 2012|access-date=12 April 2007}}</ref> Повеќето од Месечевите базалти еруптирале за време на имбрискиот период, пред 3,0 — 3,5 милијарди години, иако некои радиометриски датирани примероци се стари дури 4,2&nbsp;милијарди години. Почнувајќи од 2003 година, студиите за броење кратери на најмладите ерупции се чини дека сугерираат дека тие се формирале не порано од пред 1,2 милијарди години. Во 2006 година, студијата за [[Ина (кратер)|Ина]], мала депресија во [[Езеро на Среќата|Езерото на Среќата]], открила грапави одлики, релативно без прашина, кои, поради недостаток на ерозија со паѓање на остатоци, се сметало дека се стари само 2 милиони години.<ref name="Berardelli">{{Наведено списание|last=Phil Berardelli|date=9 November 2006|title=Long Live the Moon!|url=http://news.sciencemag.org/2006/11/long-live-moon|journal=Science|archive-url=https://web.archive.org/web/20141018153016/http://news.sciencemag.org/2006/11/long-live-moon|archive-date=18 October 2014|access-date=14 October 2014}}</ref> Месечевите земјотреси и испуштањето гас, исто така, укажуваат на одредена континуирана активност на Месечината.<ref name="Berardelli"/> Доказите за неодамнешниот Месечев вулканизам се идентификувани на 70 неправилни мориња, некои стари помалку од 50 милиони години. Ова ја зголемува можноста за многу потопла месечева обвивка отколку што се верувало, барем на [[Блиска страна на месечината|блиската страна]] каде што длабоката кора е значително потопла поради поголемата концентрација на радиоактивни елементи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://news.discovery.com/space/imps-reveal-volcanoes-erupted-recently-on-the-moon-141014.htm|title=Volcanoes Erupted 'Recently' on the Moon|last=Jason Major|date=14 October 2014|publisher=Discovery News|archive-url=https://web.archive.org/web/20141016190653/http://news.discovery.com/space/imps-reveal-volcanoes-erupted-recently-on-the-moon-141014.htm|archive-date=16 October 2014}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nasa.gov/press/2014/october/nasa-mission-finds-widespread-evidence-of-young-lunar-volcanism/#.VDxNw0t3uxo|title=NASA Mission Finds Widespread Evidence of Young Lunar Volcanism|date=12 October 2014|publisher=NASA|archive-url=https://web.archive.org/web/20150103095208/http://www.nasa.gov/press/2014/october/nasa-mission-finds-widespread-evidence-of-young-lunar-volcanism/#.VDxNw0t3uxo|archive-date=3 January 2015}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Eric Hand|date=12 October 2014|title=Recent volcanic eruptions on the moon|url=http://news.sciencemag.org/space/2014/10/recent-volcanic-eruptions-moon|journal= Science|archive-url=https://web.archive.org/web/20141014092239/http://news.sciencemag.org/space/2014/10/recent-volcanic-eruptions-moon|archive-date=14 October 2014}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Braden|first=S.E.|last2=Stopar|first2=J.D.|last3=Robinson|first3=M.S.|last4=Lawrence|first4=S.J.|last5=van der Bogert|first5=C.H.|last6=Hiesinger|first6=H.|year=2014|title=Evidence for basaltic volcanism on the Moon within the past 100 million years|journal=Nature Geoscience|volume=7|issue=11|pages=787–791|bibcode=2014NatGe...7..787B|doi=10.1038/ngeo2252}}</ref> Пронајдени се докази за базалтниот вулканизам стар 2 — 10 милиони години во кратерот Ловел,<ref>{{Наведено списание|last=Srivastava|first=N.|last2=Gupta|first2=R.P.|year=2013|title=Young viscous flows in the Lowell crater of Orientale basin, Moon: Impact melts or volcanic eruptions?|journal=Planetary and Space Science|volume=87|pages=37–45|bibcode=2013P&SS...87...37S|doi=10.1016/j.pss.2013.09.001}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Gupta|first=R.P.|last2=Srivastava|first2=N.|last3=Tiwari|first3=R.K.|year=2014|title=Evidences of relatively new volcanic flows on the Moon|journal=Current Science|volume=107|issue=3|pages=454–460|jstor=24103498}}</ref> во сливот на [[Источно Море]]. Некоја комбинација на првично потопол плашт и локално збогатување на елементите што произведуваат топлина во плашт може да биде одговорна за долготрајните активности на далечната страна во сливот на [[Источно Море]].<ref>{{Наведено списание|last=Whitten|first=Jennifer|last2=Head|first2=James W.|last3=Staid|first3=Matthew|last4=Pieters|first4=Carle M.|last5=Mustard|first5=John|last6=Clark|first6=Roger|last7=Nettles|first7=Jeff|last8=Klima|first8=Rachel L.|last9=Taylor|first9=Larry|year=2011|title=Lunar mare deposits associated with the Orientale impact basin: New insights into mineralogy, history, mode of emplacement, and relation to Orientale Basin evolution from Moon Mineralogy Mapper (M3) data from Chandrayaan-1|journal=Journal of Geophysical Research|volume=116|page=E00G09|bibcode=2011JGRE..116.0G09W|doi=10.1029/2010JE003736|doi-access=free}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Cho|first=Y.|displayauthors=etal|year=2012|title=Young mare volcanism in the Orientale region contemporary with the Procellarum KREEP Terrane (PKT) volcanism peak period 2 b.y. ago|journal=Geophysical Research Letters |volume=39|issue=11|page=L11203|bibcode=2012GeoRL..3911203C|doi=10.1029/2012GL051838}}</ref> Обоените области на Месечината се нарекуваат ''terrae'', или почесто ''висорамнини'', бидејќи се повисоки од повеќето „мориња“. Тие се радиометриски датирани од пред 4.4 милијарди години, и може да претставуваат плагиокласти кумилативни карпи на Месечевиот магматски океан. За разлика од Земјата, се верува дека не се формирале големи Месечеви планини како резултат на тектонски настани.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://sse.jpl.nasa.gov/educ/themes/display.cfm?Item=mountains|title=Majestic Mountains|last=Munsell|first=K.|date=4 December 2006|work=Solar System Exploration|publisher=NASA|archive-url=https://web.archive.org/web/20080917055643/http://sse.jpl.nasa.gov/educ/themes/display.cfm?Item=mountains|archive-date=17 September 2008|accessdate=12 April 2007}}</ref> Концентрацијата на „мориња“ на блиската страна веројатно ја одразува значително подебелата кора на висорамнините на далечната страна, која можеби се формирала при бавно-брзински удар на втората месечина на Земјата неколку десетици милиони години по формирањето на Месечината.<ref>{{Наведено списание|last=Richard Lovett|year=2011|title=Early Earth may have had two moons : Nature News|url=http://www.nature.com/news/2011/110803/full/news.2011.456.html#B1|journal=Nature|doi=10.1038/news.2011.456|archive-url=https://web.archive.org/web/20121103145236/http://www.nature.com/news/2011/110803/full/news.2011.456.html#B1|archive-date=3 November 2012|access-date=1 November 2012}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://theconversation.edu.au/was-our-two-faced-moon-in-a-small-collision-2659|title=Was our two-faced moon in a small collision?|publisher=Theconversation.edu.au|archive-url=https://web.archive.org/web/20130130004522/http://theconversation.edu.au/was-our-two-faced-moon-in-a-small-collision-2659|archive-date=30 January 2013|accessdate=1 November 2012}}</ref> Алтернативно, тоа може да биде последица на асиметрично плимско загревање кога Месечината била многу поблиску до Земјата.<ref>{{Наведено списание|last=Quillen|first=Alice C.|last2=Martini|first2=Larkin|last3=Nakajima|first3=Miki|date=September 2019|title=Near/far side asymmetry in the tidally heated Moon|journal=Icarus|volume=329|pages=182–196|arxiv=1810.10676|bibcode=2019Icar..329..182Q|doi=10.1016/j.icarus.2019.04.010|pmc=7489467|pmid=32934397}}</ref> ==== Ударни кратери ==== [[Податотека:Moon-craters.jpg|алт=A gray, many-ridged surface from high above. The largest feature is a circular ringed structure with high walled sides and a lower central peak: the entire surface out to the horizon is filled with similar structures that are smaller and overlapping.|десно|мини| Месечевиот кратер Дедал на [[Далечна страна на Месечината|далечната страна на Месечината]]]] Главниот геолошки процес што влијаел на површината на Месечината е ударниот кратер,<ref>{{Наведена книга|title=Impact cratering: A geologic process|last=Melosh|first=H. J.|date=1989|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-504284-9}}</ref> со кратери кои се формираат кога астероидите и кометите се судираат со површината на Месечината. Се проценува дека има околу 300.000 кратери пошироки од 1 километар на блиската страна на Месечината.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://planck.esa.int/science-e/www/object/index.cfm?fobjectid=31412|title=Moon Facts|date=2010|work=SMART-1|publisher=[[European Space Agency]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20120317004513/http://planck.esa.int/science-e/www/object/index.cfm?fobjectid=31412|archive-date=17 March 2012|accessdate=12 May 2010}}</ref> Месечевата геолошка временска скала се заснова на најистакнатите настани од влијанието, вклучувајќи ги Нектариј, Имбриј и Источно море; структури кои се одликуваат со повеќе прстени од подигнат материјал, со пречник помеѓу стотици и илјадници километри и поврзани со широка престилка од депозити на исфрлање кои формираат регионален стратиграфски хоризонт. Недостатокот на атмосфера, времето и неодамнешните геолошки процеси значат дека многу од овие кратери се добро сочувани. Иако само неколку басени со повеќе прстени се дефинитивно датирани, тие се корисни за одредување на релативна возраст. Бидејќи ударните кратери се акумулираат со речиси константна брзина, броењето на бројот на кратери по единица површина може да се користи за да се процени староста на површината. Радиометриската старост на карпите стопени со удар собрани за време на мисиите на Аполо се помеѓу 3,8 и 4,1 милијарди години: ова е искористено за да се предложи период на [[Доцно Тешко Бомбардирање|доцно тешко бомбардирање]] со зголемени влијанија.<ref>{{Наведено списание|last=Hartmann|first=William K.|last2=Quantin|first2=Cathy|last3=Mangold|first3=Nicolas|date=2007|title=Possible long-term decline in impact rates: 2. Lunar impact-melt data regarding impact history|journal=Icarus |volume=186|issue=1|pages=11–23|bibcode=2007Icar..186...11H|doi=10.1016/j.icarus.2006.09.009}}</ref> Прекриен на врвот на кората на Месечината е силно издробениот (скршен на уште помали честички) и ударен површински слој наречен [[реголит]], формиран од процесите на удар. Пофиниот реголит, Месечева почва од [[силициум диоксид]], има текстура налик на снег и мирис на потрошен [[барут]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://science.nasa.gov/headlines/y2006/30jan_smellofmoondust.htm|title=The Smell of Moondust|date=30 January 2006|publisher=NASA|archive-url=https://web.archive.org/web/20100308112332/http://science.nasa.gov/headlines/y2006/30jan_smellofmoondust.htm|archive-date=8 March 2010|accessdate=15 March 2010}}</ref> Реголитот на постарите површини е генерално подебел отколку кај помладите површини: неговата дебелина варира од 10 до 20 километри во висорамнините и 3 до 5 километри во „морињата“.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/lunarsourcebooku0000unse/page/736|title=Lunar Sourcebook, a user's guide to the Moon|last=Heiken|first=G.|date=1991|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-33444-0|editor-last=Vaniman|editor-first=D.|location=New York|page=[https://archive.org/details/lunarsourcebooku0000unse/page/736 736]|access-date=17 December 2019|editor-last2=French|editor-first2=B.|archive-url=https://web.archive.org/web/20200617181609/https://archive.org/details/lunarsourcebooku0000unse/page/736|archive-date=17 June 2020}}</ref> Под ситно искршениот реголит слој се наоѓа ''мегареголит'', слој од високо скршена карпа дебела многу километри.<ref>{{Наведено списание|last=Rasmussen|first=K.L.|last2=Warren, P.H.|date=1985|title=Megaregolith thickness, heat flow, and the bulk composition of the Moon|journal= Nature|volume=313|issue=5998|pages=121–124|bibcode=1985Natur.313..121R|doi=10.1038/313121a0}}</ref> Сликите со висока резолуција од Месечевиот извидувачки орбитер во 2010-тите покажуваат современа стапка на производство на кратери значително повисока отколку што било претходно проценето. Се смета дека секундарниот процес на кратерирање предизвикано од дисталното исфрлање ги раздвижува врвните два сантиметри на реголит на временска скала од 81.000 години.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.newscientist.com/article/2108929-the-moon-has-hundreds-more-craters-than-we-thought/|title=The moon has hundreds more craters than we thought|last=Boyle|first=Rebecca|archive-url=https://web.archive.org/web/20161013143743/https://www.newscientist.com/article/2108929-the-moon-has-hundreds-more-craters-than-we-thought/|archive-date=13 October 2016}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Speyerer|first=Emerson J.|last2=Povilaitis|first2=Reinhold Z.|last3=Robinson|first3=Mark S.|last4=Thomas|first4=Peter C.|last5=Wagner|first5=Robert V.|date=13 October 2016|title=Quantifying crater production and regolith overturn on the Moon with temporal imaging|journal=Nature|volume=538|issue=7624|pages=215–218|bibcode=2016Natur.538..215S|doi=10.1038/nature19829|pmid=27734864}}</ref> Оваа стапка е 100 пати поголема од стапката пресметана од модели базирани исклучиво на директни влијанија на микрометеорити.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nasa.gov/press-release/goddard/2016/lro-lunar-cratering|title=Earth's Moon Hit by Surprising Number of Meteoroids|date=Oct 13, 2016|publisher=NASA|accessdate=2021-05-21}}</ref> [[Податотека:Reiner-gamma-clem1.jpg|мини|Месечината се врти во Рајнер Гама]] ==== Гравитациско поле ==== [[Податотека:GRAIL's_gravity_map_of_the_moon.jpg|мини|Гравитациската мапа на Месечината на ГРАИЛ]] [[Гравитациско поле|Гравитациското поле]] на Месечината е измерено преку следење на [[Доплеров ефект|доплеровото поместување]] на радио сигналите емитирани од вселенските летала што орбитираат. Главните одлики на гравитацијата на Месечината се [[Концентрација на маса (астрономија)|маскони]], големи позитивни гравитациски аномалии поврзани со некои од џиновските басени на удар, делумно предизвикани од густите базалтни текови на лава што ги исполнуваат тие басени.<ref>{{Наведено списание|last=Muller|first=P.|last2=Sjogren, W.|date=1968|title=Mascons: lunar mass concentrations|journal= Science|volume=161|issue=3842|pages=680–684|bibcode=1968Sci...161..680M|doi=10.1126/science.161.3842.680|pmid=17801458}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Richard A. Kerr|date=12 April 2013|title=The Mystery of Our Moon's Gravitational Bumps Solved?|journal=Science|volume=340|issue=6129|pages=138–139|doi=10.1126/science.340.6129.138-a|pmid=23580504}}</ref> Аномалиите во голема мера влијаат на орбитата на вселенските летала околу Месечината. Има некои загатки: тековите на лавата сами по себе не можат да го објаснат целиот гравитациски потпис, а постојат и некои маскони кои не се поврзани со вулканизмот на „морињата“.<ref>{{Наведено списание|last=Konopliv|first=A.|last2=Asmar, S.|last3=Carranza, E.|last4=Sjogren, W.|last5=Yuan, D.|date=2001|title=Recent gravity models as a result of the Lunar Prospector mission|url=http://techreports.jpl.nasa.gov/2000/00-1301.pdf|journal= Icarus|volume=50|issue=1|pages=1–18|bibcode=2001Icar..150....1K|citeseerx=10.1.1.18.1930|doi=10.1006/icar.2000.6573|archive-url=https://web.archive.org/web/20041113045200/http://techreports.jpl.nasa.gov/2000/00-1301.pdf|archive-date=13 November 2004}}</ref> ==== Месечев вител ==== Месечевите витли се енигматични одлики кои се наоѓаат низ површината на Месечината. Тие се одликуваат со високо [[албедо]], изгледаат оптички незрели (т.е. оптички одлики на релативно млад реголит) и често имаат шилеста форма. Нивната форма е често нагласена со ниски албедо региони кои се вртат помеѓу светлите витли. Тие се наоѓаат на места со засилени површински [[Магнетно поле|магнетни полиња]] и многу се наоѓаат на антиподната точка на големите удари. Се претпоставува дека тие се области кои биле делумно заштитени од [[Сончев ветар|сончевиот ветер]], што резултирало со побавно вселенско атмосферско влијание.<ref>{{Наведено списание|last=Chrbolková|first=Kateřina|last2=Kohout|first2=Tomáš|last3=Ďurech|first3=Josef|date=November 2019|title=Reflectance spectra of seven lunar swirls examined by statistical methods: A space weathering study|journal=Icarus|volume=333|pages=516–527|bibcode=2019Icar..333..516C|doi=10.1016/j.icarus.2019.05.024|doi-access=free}}</ref> ==== Присуство на вода ==== Течната вода не може да опстојува на површината на Месечината. Кога е изложена на сончево зрачење, водата брзо се распаѓа преку процес познат како [[фотодисоцијација]] и се губи во вселената. Сепак, од 1960-тите, научниците претпоставувале дека воден мраз може да се наталожи со удар на [[Комета|комети]] или евентуално произведен од реакцијата на месечеви карпи богати со кислород и водород од [[Сончев ветар|сончевиот ветер]], оставајќи траги од вода кои веројатно би можеле да опстојат на ладните кратери на двата пола на Месечината.<ref> {{Наведено списание|last=Ward|first=William R.|date=1 August 1975|title=Past Orientation of the Lunar Spin Axis|journal= Science|volume=189|issue=4200|pages=377–379|bibcode=1975Sci...189..377W|doi=10.1126/science.189.4200.377|pmid=17840827}}</ref> Компјутерски симулации сугерираат дека до 14.000 квадратни километри површина може да биде во постојана сенка. Присуството на употребливи количества вода на Месечината е важен фактор за да се направи Месечево населување како исплатлив план; алтернативата за пренос на вода од Земјата би била премногу скапа. После неколку години, на површината на Месечината постојат знаци на вода. Во 1994 година, радарскиот експеримент сместен на вселенското летало ''Клементин'', укажал на постоењето на мали, замрзнати џебови со вода блиску до површината. Сепак, подоцнежните радарски набљудувања од Аресибо, сугерираат дека овие наоди можеби се карпи исфрлени од млади кратери.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.thespacereview.com/article/740/1|title=Ice on the Moon|last=Spudis|first=P.|date=6 November 2006|publisher=The Space Review|archive-url=https://web.archive.org/web/20070222083000/http://www.thespacereview.com/article/740/1|archive-date=22 February 2007|accessdate=12 April 2007}}</ref> Во 1998 година, неутронскиот спектрометар на вселенското летало ''Месечев Проспектор'' покажал дека високи концентрации на водород се присутни на првиот метар од длабочината во реголитот во близина на поларните региони. Зрната од вулканска лава, вратени на Земјата со [[Аполо 15]], покажале мали количини на вода во нивната внатрешност. Вселенското летало ''Чандрајан-1'' од 2008 година го потврдило постоењето на површински воден мраз, користејќи го вградениот Moon Mineralogy Mapper. Спектрометарот забележал линии на апсорпција вообичаени за [[Хидроксилна група|хидроксилот]], во рефлектираната сончева светлина, обезбедувајќи докази за големи количества воден мраз на површината на Месечината. Вселенското летало покажало дека концентрациите може да бидат високи до 1.000&nbsp;ppm. Користејќи ги спектрите на рефлексија на маперот, индиректното осветлување на областите во сенка потврдило воден мраз во 20° географска ширина од двата пола во 2018 година.<ref>{{Наведено списание|last=Li|first=Shuai|last2=Lucey|first2=Paul G.|last3=Milliken|first3=Ralph E.|last4=Hayne|first4=Paul O.|last5=Fisher|first5=Elizabeth|last6=Williams|first6=Jean-Pierre|last7=Hurley|first7=Dana M.|last8=Elphic|first8=Richard C.|date=August 2018|title=Direct evidence of surface exposed water ice in the lunar polar regions|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=115|issue=36|pages=8907–8912|bibcode=2018PNAS..115.8907L|doi=10.1073/pnas.1802345115|pmc=6130389|pmid=30126996|doi-access=free}}</ref> Во мај 2011 година, биле пријавени 615 — 1410 ppm вода во раствори од топење во месечевиот примерок 74220, познатата високотитанска „портокалова стаклена почва“ од вулканско потекло, собрана за време на мисијата Аполо 17 во 1972 година. Вклучувањата се формирани за време на експлозивни ерупции на Месечината пред приближно 3,7 милијарди години. Оваа концентрација е споредлива со онаа на магмата во горната обвивка на Земјата. Иако има значителен селенолошки интерес, оваа објава им дава малку утеха на потенцијалните месечеви колонисти&nbsp;– примерокот потекнува многу километри под површината, а подмножествата се толку тешко достапни што биле потребни 39 години да се најдат со најсовремен инструмент за јонска микросонда. Анализата на наодите на Месечевиот минералошки мапер (М3) откриле во август 2018 година за прв пат „дефинитивни докази“ за вода-мраз на површината на Месечината.<ref name="BBC">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-45251370|title=Water ice 'detected on Moon's surface'|last=Rincon|first=Paul|date=21 August 2018|work=BBC News|access-date=21 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180821151638/https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-45251370|archive-date=21 August 2018}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.scientificamerican.com/article/beyond-the-shadow-of-a-doubt-water-ice-exists-on-the-moon/|title=Beyond the Shadow of a Doubt, Water Ice Exists on the Moon|last=David|first=Leonard|work=Scientific American|access-date=21 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180821125629/https://www.scientificamerican.com/article/beyond-the-shadow-of-a-doubt-water-ice-exists-on-the-moon/|archive-date=21 August 2018}}</ref> Податоците ги откриле различните рефлектирачки знаци на вода-мраз, наспроти прашината и другите рефлектирачки супстанции.<ref name="Space">{{Наведени вести|url=https://www.space.com/41554-water-ice-moon-surface-confirmed.html|title=Water Ice Confirmed on the Surface of the Moon for the 1st Time!|work=Space.com|access-date=21 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180821134450/https://www.space.com/41554-water-ice-moon-surface-confirmed.html|archive-date=21 August 2018}}</ref> Ледените наслаги се пронајдени на северниот и јужниот пол, иако е позастапен на југот, каде што водата е заробена во трајно засенчени кратери и пукнатини, што ѝ овозможува да опстојува како мраз на површината бидејќи се заштитени од сонцето.<ref name="BBC"/><ref name="Space"/> Во октомври 2020 година, астрономите објавиле дека откриле [[Вода|молекуларна вода]] на површината на Месечината осветлена од Сонцето од страна на неколку независни вселенски летала, вклучително и Стратосферската опсерваторија за инфрацрвена астрономија (СОФИА).<ref name="NA-20201026">{{Наведено списание|last=Honniball, C.I.|displayauthors=et al.|date=26 October 2020|title=Molecular water detected on the sunlit Moon by SOFIA|url=https://www.nature.com/articles/s41550-020-01222-x|journal=Nature Astronomy|volume=5|issue=2|pages=121–127|bibcode=2020NatAs.tmp..222H|doi=10.1038/s41550-020-01222-x|archive-url=https://web.archive.org/web/20201027143615/https://www.nature.com/articles/s41550-020-01222-x|archive-date=27 October 2020|access-date=26 October 2020}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Hayne, P.O.|displayauthors=et al.|date=26 October 2020|title=Micro cold traps on the Moon|url=https://www.nature.com/articles/s41550-020-1198-9|journal=Nature Astronomy|volume=5|issue=2|pages=169–175|arxiv=2005.05369|bibcode=2020NatAs.tmp..221H|doi=10.1038/s41550-020-1198-9|archive-url=https://web.archive.org/web/20201027143618/https://www.nature.com/articles/s41550-020-1198-9|archive-date=27 October 2020|access-date=26 October 2020}}</ref><ref name="WP-20201026">{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/science/2020/10/26/water-on-the-moon/|title=Pair of studies confirm there is water on the moon - New research confirms what scientists had theorized for years — the moon is wet.|last=Guarino|first=Ben|date=26 October 2020|work=The Washington Post|access-date=26 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201026184808/https://www.washingtonpost.com/science/2020/10/26/water-on-the-moon/|archive-date=26 October 2020|last2=Achenbach|first2=Joel}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2020/10/26/science/moon-ice-water.html|title=There's Water and Ice on the Moon, and in More Places Than NASA Once Thought - Future astronauts seeking water on the moon may not need to go into the most treacherous craters in its polar regions to find it.|last=Chang|first=Kenneth|date=26 October 2020|work=[[The New York Times]]|access-date=26 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201026170716/https://www.nytimes.com/2020/10/26/science/moon-ice-water.html|archive-date=26 October 2020}}</ref> === Површински услови === Површината на Месечината е екстремна средина со температури кои се движат од {{Вред|140}} до {{Вред|−171}}, атмосферски притисок од 10 <sup>−10</sup>&nbsp;Pa, и високи нивоа на јонизирачко зрачење од Сонцето и [[Космичко зрачење|космичките зраци]].<ref>{{Наведено списание|last=Schuerger|first=Andrew C.|last2=Moores|first2=John E.|last3=Smith|first3=David J.|last4=Reitz|first4=Günther|date=June 2019|title=A Lunar Microbial Survival Model for Predicting the Forward Contamination of the Moon|journal=Astrobiology|volume=19|issue=6|pages=730–756|bibcode=2019AsBio..19..730S|doi=10.1089/ast.2018.1952|pmid=30810338}}</ref> Површинската гравитација на Месечината е приближно 1,625&nbsp;m/s <sup>2</sup>, околу 16,6% од онаа на површината на Земјата или 0,166 {{Мат|[[standard gravity|''ɡ'']]}}. ==== Атмосфера ==== [[Податотека:Apollo_17_twilight_ray_sketch.jpg|мини|Скица од астронаутите на Аполо 17. Месечевата атмосфера подоцна била проучувана од LADEE.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://science.nasa.gov/science-news/science-at-nasa/2005/07dec_moonstorms/|title=Moon Storms|date=27 September 2013|publisher=NASA|archive-url=https://web.archive.org/web/20130912092057/http://science.nasa.gov/science-news/science-at-nasa/2005/07dec_moonstorms/|archive-date=12 September 2013|accessdate=3 October 2013}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nasa.gov/mission_pages/ladee/main/#.VXCc0vBdiM8|title=LADEE - Lunar Atmosphere Dust and Environment Explorer|last=Culler|first=Jessica|date=16 June 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150408015242/http://www.nasa.gov/mission_pages/ladee/main/#.VXCc0vBdiM8|archive-date=8 April 2015}}</ref>]] Атмосферата на Месечината се состои од мало присуство на гасови што ја опкружуваат Месечината. За повеќето практични цели, се смета дека Месечината е опкружена со [[вакуум]]. Зголеменото присуство на атомски и молекуларни честички во неговата близина во споредба со [[Меѓупланетарна средина|меѓупланетарната средина]], наречена „'''Месечева атмосфера'''“ за научни цели, е занемарлива во споредба со гасните обвивки што ја опкружуваат [[Земја (планета)|Земјата]] и повеќето [[Планета|планети]] од [[Сончев Систем|Сончевиот Систем]]. Притисокот на оваа мала маса е околу 3×10−15 [[atm]] (0.3 nPa), варира во текот на денот и во вкупна маса помала од 10 метрички тони.<ref name="moon-faq">{{Наведена мрежна страница|url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/moonfact.html|title=Moon Fact Sheet|last=Williams|first=David R.|publisher=NASA|accessdate=16 November 2016|archive-date=2010-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20100323165650/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/moonfact.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Space Settlements: A Design Study|last=Globus|first=Ruth|date=1977|publisher=NASA|editor-last=Johnson|editor-first=Richard D.|chapter=Chapter 5, Appendix J: Impact Upon Lunar Atmosphere|id=NASA SP-413|editor-last2=Holbrow|editor-first2=Charles|chapter-url=http://settlement.arc.nasa.gov/75SummerStudy/5appendJ.html|access-date=2021-12-13|archive-date=2010-05-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20100531205037/http://settlement.arc.nasa.gov/75SummerStudy/5appendJ.html|url-status=dead}}</ref> Инаку, се смета дека Месечината нема атмосфера затоа што не може да апсорбира мерливи количества зрачење, не изгледа слоевит или самоциркулирачки и бара постојано надополнување поради високата брзина со која нејзините гасови се губат во вселената. Малата атмосфера што ја има Месечината се состои од некои необични гасови, вклучувајќи [[натриум]] и [[калиум]], кои не се наоѓаат во атмосферата на Земјата, [[Марс (планета)|Марс]] или [[Венера (планета)|Венера]]. На ниво на морето на Земјата, секој кубен сантиметар од атмосферата содржи приближно {{10^|19}} молекули; Со споредување на Месечината атмосфера содржи помалку од {{10^|6}} молекули во истиот волумен. На Земјата, ова се смета за многу добар вакуум. Всушност, густината на атмосферата на површината на Месечината е споредлива со густината на некои од најоддалечените рабови на атмосферата на Земјата, каде орбитира [[Меѓународна вселенска станица|Меѓународната вселенска станица.]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nasa.gov/mission_pages/LADEE/news/lunar-atmosphere.html|title=Is There an Atmosphere on the Moon?|date=12 April 2013|publisher=NASA|accessdate=2021-12-13|archive-date=2019-11-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20191102182404/https://www.nasa.gov/mission_pages/LADEE/news/lunar-atmosphere.html|url-status=dead}}</ref> Елементите [[натриум]] и [[калиум]] се откриени во атмосферата на Месечината користејќи [[Спектроскопија|спектроскопски методи]] засновани на Земјата, додека изотопите [[радон-222]] и [[полониум-210]] се заклучени од податоците добиени со спектрометарот на [[Алфа-честичка|алфа-честички]] на Месечев Проспектор.<ref>{{Наведено списание|last=Lawson|first=Stefanie L.|last2=Feldman|first2=William C.|last3=Lawrence|first3=David J.|last4=Moore|first4=Kurt R.|last5=Elphic|first5=Richard C.|displayauthors=etal|date=September 2005|title=Recent outgassing from the lunar surface: The Lunar Prospector Alpha Particle Spectrometer|journal=Journal of Geophysical Research|volume=110|issue=E9|pages=E09009|bibcode=2005JGRE..110.9009L|doi=10.1029/2005JE002433|doi-access=free}}</ref> Аргон-40, хелиум-4, [[кислород]] и/или [[метан]] ({{хем2|CH4}} [[азот]] ({{хем2|N2}}) и/или [[јаглерод моноксид]] ({{хем2|CO}}) и [[јаглерод диоксид]] ({{хем2|CO2}}) биле откриени со детектори на самото место поставени од астронаутите на Аполо.<ref name="Stern1999">{{Наведено списание|last=Stern|first=S. Alan|date=1999|title=The lunar atmosphere: History, status, current problems, and context|journal=Reviews of Geophysics|volume=37|issue=4|pages=453–491|bibcode=1999RvGeo..37..453S|citeseerx=10.1.1.21.9994|doi=10.1029/1999RG900005}}</ref> Просечното дневно изобилство на елементите за кои се знае дека се присутни во атмосферата на Месечината, во атоми на кубен сантиметар, се како што следува: * [[Аргон]]: 20.000 — 100.000<ref name="nasa"/> * [[Хелиум]]: 5.000 — 30.000<ref name="nasa"/> * [[Неон]]: до 20.000<ref name="nasa">{{Наведено списание|last=Benna|first=M.|last2=Mahaffy|first2=P. R.|last3=Halekas|first3=J. S.|last4=Elphic|first4=R. C.|last5=Delory|first5=G. T.|date=May 2015|title=Variability of helium, neon, and argon in the lunar exosphere as observed by the LADEE NMS instrument|journal=Geophysical Research Letters|volume=42|issue=10|pages=3723–3729|bibcode=2015GeoRL..42.3723B|doi=10.1002/2015GL064120|quote=Neon was detected over the nightside at levels comparable to He and was found to exhibit the spatial distribution of a surface accommodated noncondensable gas.|doi-access=free}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nasa.gov/content/goddard/ladee-lunar-neon|title=NASA's LADEE Spacecraft Finds Neon in Lunar Atmosphere|last=Steigerwald|first=William A.|date=17 August 2015|publisher=NASA|accessdate=18 August 2015}}</ref> * [[Натриум]]: 70 * [[Калиум]]: 17 * [[Водород]]: помалку од 17 Ова дава приближно 80.000 вкупни атоми на кубен сантиметар, маргинално повисоко од количеството за кое се претпоставува дека постои во [[Атмосфера на Меркур|атмосферата на Меркур]].<ref name="Stern1999"/> Иако ова во голема мера ја надминува густината на сончевиот ветер, која обично е од редот на само неколку протони на кубен сантиметар, тоа е практично вакуум во споредба со атмосферата на Земјата. ==== Прашина ==== На Месечината постои Месечева прашина која е генерирана од мали честички од комети. Се проценува дека 5 тони честички од комети удираат на површината на Месечината на секои 24 часа, што резултира со исфрлање на прашински честички. Прашината се задржува над Месечината приближно 10 минути, а потребни се 5 минути за да се подигнат и 5 минути да паднат. Во просек, 120 килограми прашина има над Месечината, која се издигнува до 100 километри над површината. == Систем Земја-Месечина == === Месечево растојание === Во [[астрономија]]та, [[Месечева единица]] е единица мерка за просечното растојание меѓу [[Земја (планета)|Земја]] и Месечината и изнесува 384.400 километри. Моменталното растојание зависи од положбата на Месечината во својата [[орбита]] (Месечев [[Периапсида|перигеј]]: 363.104 км; Месечев [[Апоапсида|апогеј]]: 405.696 км)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Display=Facts&Object=Moon|title="Истражување на Сончевиот Систем - факти за Месечината|author=NASA Staff|date=10 мај 2011|publisher=[[NASA]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140210103759/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Moon&Display=Facts|archive-date=2014-02-10|access-date=7 ноември 2011|url-status=dead}}</ref>. Во просек, сончевата [[светлина]] одбиена од Месечината, пристига до Земјата за 1.25 секунди. Точната оддалеченост на Месечината се мери со помош на времето кое е потребно светлината емитирана од [[LIDAR станица]] на Земјата, да се одбие од [[ретрорефлектор]]ите поставени на Месечината и да пристигне назад. Со оваа метода е утврдено дека Месечината спирално се оддалечува од Земјата за 3.8 сантиметри секоја година<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://curious.astro.cornell.edu/question.php?number=124|title=Се оддалечува ли Месечината од Земјата?|author=Britt Scharringhausen|date=мај 2002|access-date=7 март 2013}}</ref>.<gallery mode="packed" heights="100px"> Податотека:Earth-moon-to-scale.svg|Скален модел на системот Земја-Месечина: Големините и растојанијата се во размер. </gallery>{{Панорама|Moon distance range to scale mk.svg|800px|Најмалото, средното и најголемото растојание на Месечината од Земјата со нејзиниот аголен пречник гледан од површината на Земјата}} === Орбита === [[Податотека:Earth-Moon vectorized mk.svg|мини|десно|300п|Системот Земја–Месечина (шематски)]] Поради плимната врзаност, вртењето на Месечината околу сопствената оска е синхрона со нејзиниот [[орбитален период]] околу Земјата. Месечината [[Орбита|орбитира]] околу [[Земја (планета)|Земјата]] во [[Повратно движење|напредна]] насока и завршува една [[Орбитален период|револуција во]] однос на пролетната рамнодневица и ѕвездите за околу 27,32 дена (тропски месец и сидерален месец) и една револуција во однос на [[Сонце]]то за околу 29,53 дена (синодиски месец)<ref>{{cite web|url=https://www.universetoday.com/20524/how-long-is-a-day-on-the-moon-1/|title=How Long is a Day on the Moon?|author=Matt Williams|date=10 July 2017|access-date=5 December 2020}}</ref>. Земјата и Месечината кружат околу нивното заедничко [[тежиште]], кој се наоѓа околу 4,670 километри од средиштето на Земјата (околу 73% од нејзиниот полупречник), формирајќи [[Сателитски систем (астрономија)|сателитски систем]] наречен ''систем Земја–Месечина''. Во просек, [[Месечева единица|растојанието до Месечината]] е околу 385.000 км од средиштето на Земјата, што одговара на околу 60 Земјини полупречници или 1.282 светлосни секунди. За разлика од повеќето сателити на други планети, Месечината орбитира поблиску до [[Еклиптика|еклиптичката рамнина]] отколку до [[Небесен екватор|екваторската рамнина]] на планетата. Орбитата на Месечината е суптилно [[Растројување (астрономија)|нарушена]] од Сонцето и Земјата на многу мали, сложени и интерактивни начини. На пример, рамнината на орбитата на Месечината постепено се врти еднаш на секои 18,61 години,<ref>{{Наведено списание|last=Haigh, I. D.|last2=Eliot, M.|last3=Pattiaratchi, C.|year=2011|title=Global influences of the 18.61 year nodal cycle and 8.85 year cycle of lunar perigee on high tidal levels|url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/files/3380567/A0059.pdf|journal=J. Geophys. Res.|volume=116|issue=C6|pages=C06025|bibcode=2011JGRC..116.6025H|doi=10.1029/2010JC006645|archive-url=https://web.archive.org/web/20191212170314/https://api.research-repository.uwa.edu.au/files/3380567/A0059.pdf|archive-date=12 December 2019|access-date=24 September 2019|doi-access=free}}</ref> што влијае на другите аспекти на движењето на Месечината. Овие последователни ефекти се математички опишани со законите на Касини. На секои 18,6 години, аголот помеѓу орбитата на Месечината и [[екватор]]от на Земјата достигнува максимум 28°36′, збирот на [[Осен наклон|екваторското навалување]] на Земјата (23°27′) и [[Наклон (орбита)|орбиталниот наклон]] на Месечината (5°09′) кон [[еклиптика]]та. Ова се нарекува ''голем месечев застој''. Отприлика во ова време, [[Деклинација (астрономија)|деклинацијата]] на Месечината ќе варира од -28°36′ до +28°36′. Спротивно на тоа, 9,3 години подоцна, аголот помеѓу орбитата на Месечината и екваторот на Земјата го достигнува својот минимум од 18°20′. Ова се нарекува ''мал застој на Месечината''. Последниот застој на Месечината имал мал застој во октомври 2015 година. Во тоа време опаѓачкиот јазол бил порамнет со рамнодневицата (точката на небото има нулта [[Ректасцензија|десно искачување]] [[Деклинација (астрономија)|и деклинација]]). Јазлите се движат кон запад за околу 19° годишно. Сонцето преминува даден јазол околу 20 дена порано секоја година. [[Осен наклон|Наклонот на оската]] на Месечината во однос на [[еклиптика]]та е само 1,5427°,<ref>{{Наведено списание|last=Rambaux|first=N.|last2=Williams|first2=J. G.|date=2011|title=The Moon's physical librations and determination of their free modes|url=https://doi.org/10.1007/s10569-010-9314-2|journal=Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy|volume=109|issue=1|pages=85–100|bibcode=2011CeMDA.109...85R|doi=10.1007/s10569-010-9314-2}}</ref> многу помал од 23,44° на Земјата. Поради ова, сончевото осветлување на Месечината варира многу помалку со сезоната, а топографските детали играат клучна улога во сезонските ефекти. Од сликите направени од ''Клементин'' во 1994 година, се чини дека четири планински региони на работ на кратерот Пири на северниот пол на Месечината може да останат осветлени во текот на целиот месечев ден, создавајќи врвови на вечна светлина. Не постојат такви региони на јужниот пол. Слично на тоа, постојат места кои остануваат во постојана сенка на дното на многу поларни кратери, и овие „кратери на вечната темнина“ се екстремно студени: ''Месечевиот извидувачки орбитер'' ги измерил најниските летни температури во кратерите на јужниот пол на {{Convert|35|K|4=0}}<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.diviner.ucla.edu/blog/?p=123|title=Diviner News|date=17 September 2009|publisher=UCLA|archive-url=https://web.archive.org/web/20100307031354/http://www.diviner.ucla.edu/blog/?p=123|archive-date=7 March 2010|accessdate=17 March 2010}}</ref> и само {{Convert|26|K|4=0}} блиску до зимската краткодневица во севернополарниот кратер Хермит. Ова е најстудената температура во [[Сончевиот Систем]] досега измерена со вселенско летало, поладно дури и од површината на [[Плутон (џуџеста планета)|Плутон]]. Пријавени се просечни температури на површината на Месечината, но температурите на различни области ќе варираат многу во зависност од тоа дали се во сончева светлина или сенка.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://planetfacts.org/temperature-on-the-moon/|title=Temperature on the Moon – Surface Temperature of the Moon – PlanetFacts.org|last=Rocheleau|first=Jake|date=21 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20150527194737/http://planetfacts.org/temperature-on-the-moon/|archive-date=27 May 2015}}</ref> === Релативна големина === [[Податотека:Dscovrepicmoontransitfull.gif|мини|Сателитот DSCOVR ја гледа Месечината како поминува пред Земјата]] Месечината е исклучително голем природен сателит во однос на Земјата: нејзиниот пречник е повеќе од една четвртина и неговата маса е 1/81 од Земјината. Таа е најголемата месечина во Сончевиот Систем во однос на големината на нејзината планета, иако [[Харон (месечина)|Харон]] е поголема во однос на џуџестата планета Плутон, со 1/9 од масата на Плутон.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.planetary.org/explore/topics/pluto/|title=Space Topics: Pluto and Charon|publisher=The Planetary Society|archive-url=https://web.archive.org/web/20120218223842/http://www.planetary.org/explore/topics/pluto/|archive-date=18 February 2012|accessdate=6 April 2010}}</ref> Заедничкото тежиште на Земјата и на Месечината (барицентарот) се наоѓа 1.700 километри (околу една четвртина од полупречникот на Земјата) под површината на Земјата. Земјата се врти околу тежиштето Земја–Месечина еднаш месечно, со {{дропка|1|81}} од брзината на Месечината, или околу 12,5 метри во секунда. Површината на Месечината е нешто помала од [[Америка|Северна и Јужна Америка]] заедно. === Изглед од Земјата === Синхроното вртење на Месечината додека кружи околу Земјата резултира со тоа таа секогаш да го држи речиси истото лице свртено кон планетата. Како и да е, поради ефектот на [[либрација]], околу 59% од површината на Месечината всушност може да се види од Земјата. Страната на Месечината што е свртена кон Земјата се нарекува [[Блиска страна на месечината|блиска страна]], а спротивната се нарекува [[Далечна страна на Месечината|далечна страна]]. Далечната страна често неточно се нарекува „''темна страна''“, но таа всушност се осветлува исто толку често колку и блиската страна: еднаш на секои 29,5 Земјини денови. За време на [[млада месечина]], блиската страна е темна.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.badastronomy.com/bad/misc/dark_side.html|title=Dark Side of the Moon|last=Phil Plait |publisher=Bad Astronomy: Misconceptions|archive-url=https://web.archive.org/web/20100412192834/http://www.badastronomy.com/bad/misc/dark_side.html|archive-date=12 April 2010|accessdate=15 February 2010}}</ref> Месечината првично се вртела со поголема брзина, но во почетокот на нејзината историја нејзиното вртење се забавило и станала плимно заглавена во оваа ориентација како резултат на ефектите на триење поврзани со [[Плимна сила|плимните]] деформации предизвикани од Земјата.<ref>{{Наведено списание|last=Alexander|first=M.E.|date=1973|title=The Weak Friction Approximation and Tidal Evolution in Close Binary Systems|journal=Astrophysics and Space Science|volume=23|issue=2|pages=459–508|bibcode=1973Ap&SS..23..459A|doi=10.1007/BF00645172}}</ref> Со текот на времето, енергијата на вртење на Месечината околу нејзината оска се трошела. Во 2016 година, планетарните научници користејќи податоци собрани од мисијата на НАСА ''Месечев проспектор'' од 1998 до 1999 година, пронашле две области богати со [[водород]] (најверојатно поранешен воден мраз) на спротивните страни на Месечината. Се шпекулира дека овие биле половите на Месечината пред милијарди години пред таа плима да се заклучи за Земјата.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/science-environment-35883576|title=Moon used to spin 'on different axis'|date=23 March 2016|work=BBC News|access-date=23 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160323203442/http://www.bbc.com/news/science-environment-35883576|archive-date=23 March 2016|publisher=BBC}}</ref> [[Податотека:Two_Lunar_Phases.jpg|десно|мини| За време на [[Месечеви мени|Месечевите мени]], само делови од Месечината може да се набљудуваат од [[Земја (планета)|Земјата]].]] Месечината има исклучително ниско [[албедо]], што и дава рефлексија што е малку посветла од онаа на истрошениот [[асфалт]]. И покрај ова, Месечината е најсветлиот објект на небото по [[Сонце]]то. Ова делумно се должи на зголемувањето на осветленоста на бранот на опозицијата. Постојаноста на бојата во визуелниот систем ги рекалибрира односите помеѓу боите на објектот и неговата околина, а бидејќи околното небо е релативно темно, сончевата Месечина се перципира како светол објект. Рабовите на полната месечина изгледаат светли како средиштето, без затемнување на екстремитетите, поради рефлектирачките својства на месечевата почва, која ја рефлектира светлината повеќе кон Сонцето отколку во други правци. Месечината навистина изгледа поголема кога е блиску до хоризонтот, но ова е чисто психолошки ефект, познат како илузија на Месечината, првпат опишан во 7 век пр.н.е.<ref>{{Наведена книга|title=The Moon illusion|last=Hershenson|first=Maurice|date=1989|publisher=Routledge|isbn=978-0-8058-0121-7|page=5}}</ref> [[Аголна големина|Аголниот пречник]] на полната Месечина е околу 0,52° (во просек) на небото, приближно со иста привидна големина како Сонцето. Највисоката надморска височина на Месечината варира според [[Месечеви мени|нејзината мени]] и годишно време. Полната месечина е највисока на небото во зима (за секоја полутопка). Ориентацијата на полумесечината зависи и од географската широчина на локацијата за гледање; набљудувач во [[Тропски појас|тропските предели]] може да види полумесечина во облик на „насмевка“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://curious.astro.cornell.edu/our-solar-system/46-our-solar-system/the-moon/observing-the-moon/124-is-the-moon-seen-as-a-crescent-and-not-a-boat-all-over-the-world-is-the-same-phase-of-the-moon-visible-from-the-northern-and-southern-hemispheres-advanced|title=Is the Moon seen as a crescent (and not a "boat") all over the world?|last=Spekkens|first=K.|date=18 October 2002|publisher=Curious About Astronomy|archive-url=https://web.archive.org/web/20151016011356/http://curious.astro.cornell.edu/our-solar-system/46-our-solar-system/the-moon/observing-the-moon/124-is-the-moon-seen-as-a-crescent-and-not-a-boat-all-over-the-world-is-the-same-phase-of-the-moon-visible-from-the-northern-and-southern-hemispheres-advanced|archive-date=16 October 2015|accessdate=28 September 2015}}</ref> Месечината е видлива две недели на секои 27,3 дена на [[Северен Пол|Северниот]] и [[Јужен Пол|Јужниот Пол]]. [[Зоопланктон]]от на [[Арктик]]от користи Месечева светлина кога Сонцето е под [[Поларна ноќ|хоризонтот]] со месеци.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.newscientist.com/article/mg22930562-500-moonlight-helps-plankton-escape-predators-during-arctic-winters/|title=Moonlight helps plankton escape predators during Arctic winters|date=16 January 2016|work=New Scientist|archive-url=https://web.archive.org/web/20160130112225/https://www.newscientist.com/article/mg22930562-500-moonlight-helps-plankton-escape-predators-during-arctic-winters/|archive-date=30 January 2016}}</ref> [[Податотека:Trifecta_Morning_Mountain_Moonset_01-31-2018.jpg|лево|мини| Полна месечина се појавува како полумесечина за време на затемнување на Месечината над Високата пустина во Калифорнија]] : ==== Затемнување ==== [[Податотека:Lunar_eclipse_October_8_2014_California_Alfredo_Garcia_Jr_mideclipse.JPG|мини|Месечината, за време на затемнување]] Затемнувањата се случуваат само кога Сонцето, Земјата и Месечината се во права линија (наречена „сизигија“). [[Затемнување на Сонцето|Затемнувањето на Сонцето]] се случува на [[млада месечина]], кога Месечината е помеѓу Сонцето и Земјата. Спротивно на тоа, затемнувањата на Месечината се случуваат при полна месечина, кога Земјата е помеѓу Сонцето и Месечината. Очигледната големина на Месечината е приближно иста како онаа на Сонцето, при што и двете се гледаат со ширина од приближно половина степен. Сонцето е многу поголемо од Месечината, но тоа е многу поголемото растојание што му ја дава истата привидна големина како и многу поблиската и многу помалата Месечина од перспектива на Земјата. Варијациите во привидната големина, поради не-кружните орбити, се исто така речиси исти, иако се случуваат во различни циклуси. Ова овозможува и вкупно (Месечината да изгледа поголема од Сонцето) и [[Затемнување на Сонцето|прстенесто]] (Месечината да изгледа помала од Сонцето) затемнувања на Сонцето.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mreclipse.com/Special/SEprimer.html|title=Solar Eclipses for Beginners|last=Espenak|first=F.|date=2000|publisher=MrEclip|archive-url=https://web.archive.org/web/20150524172606/http://www.mreclipse.com/Special/SEprimer.html|archive-date=24 May 2015|accessdate=17 March 2010}}</ref> При целосно затемнување, Месечината целосно го покрива дискот на Сонцето и [[Сончева корона|неговата корона]] станува видлива со голо око. Бидејќи растојанието помеѓу Месечината и Земјата многу бавно се зголемува со текот на времето, аголниот пречник на Месечината се намалува. Исто така, како што еволуира кон станување [[црвен џин]], големината на Сонцето и нејзиниот очигледен периметар на небото полека се зголемуваат. Комбинацијата на овие две промени значи дека пред стотици милиони години, Месечината секогаш целосно го покривала Сонцето при затемнувања на Сонцето, и не биле можни прстенести затемнувања. Слично на тоа, стотици милиони години во иднината, Месечината повеќе нема целосно да го покрива Сонцето и нема да се појават целосно затемнувања на Сонцето.<ref name="fourmilab">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fourmilab.ch/images/peri_apo/|title=Moon near Perigee, Earth near Aphelion|last=Walker|first=John|date=10 July 2004|publisher=Fourmilab|archive-url=https://web.archive.org/web/20131208153430/http://www.fourmilab.ch/images/peri_apo/|archive-date=8 December 2013|accessdate=25 December 2013}}</ref> Бидејќи орбитата на Месечината околу Земјата е наклонета за околу 5,145° (5° 9') во однос на [[Еклиптика|орбитата на Земјата околу Сонцето]], затемнувањата не се случуваат при секоја полна и млада месечина. За да се случи затемнување, Месечината мора да биде во близина на пресекот на двете орбитални рамнини. Периодичноста и повторувањето на затемнувањата на Сонцето од страна на Месечината и на Месечината од Земјата, се опишани со [[сарос]], кој има период од приближно 18&nbsp;години.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://sunearth.gsfc.nasa.gov/eclipse/SEsaros/SEsaros.html|title=Saros Cycle|last=Espenak|first=F.|publisher=NASA|archive-url=https://archive.today/20120524183445/sunearth.gsfc.nasa.gov/eclipse/SEsaros/SEsaros.html|archive-date=24 May 2012|accessdate=17 March 2010}}</ref> Бидејќи Месечината постојано го блокира погледот на половина степен широка кружна област на небото, поврзаната појава на прикривање се јавува кога светла ѕвезда или планета поминува зад Месечината и е скриена од поглед. На овој начин, затемнувањето на Сонцето е прикривање на Сонцето. Бидејќи Месечината е релативно блиску до Земјата, прикривањата на поединечни ѕвезди не се видливи насекаде на планетата, ниту во исто време. Поради [[прецесија]]та на орбитата на Месечината, секоја година се прикриваат различни ѕвезди.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://occsec.wellington.net.nz/total/totoccs.htm|title=Total Lunar Occultations|publisher=Royal Astronomical Society of New Zealand|archive-url=https://web.archive.org/web/20100223022627/http://occsec.wellington.net.nz/total/totoccs.htm|archive-date=23 February 2010|accessdate=17 March 2010}}</ref> === Плимни ефекти === [[Податотека:Lunar_libration_with_phase_Oct_2007_(continuous_loop).gif|алт=Over one lunar month more than half of the Moon's surface can be seen from Earth's surface.|мини| [[Либрација]] на Месечината во текот на еден месечев месец. Видлива е и малата варијација во визуелната големина на Месечината од Земјата.]] Гравитациската привлечност што ја имаат масите една за друга се намалува обратно со квадратот на растојанието на тие маси една од друга. Како резултат на тоа, малку поголемата привлечност што Месечината ја има за страната на Земјата најблиску до Месечината, во споредба со делот од Земјата спроти Месечината, резултира со [[Плимна сила|плимни сили]]. Плимните сили влијаат и на Земјината кора и на океаните. Најочигледниот ефект на плимните сили е да предизвикаат две испакнатини во океаните на Земјата, едната на страната свртена кон Месечината, а другата на страната спротивна. Ова резултира со покачено ниво на морето наречено [[Плима и осека|океански плими]]. Додека Земјата се врти околу својата оска, една од океанските испакнатини (плима) се задржува на место „под“ Месечината, додека друга таква плима е спротивна. Како резултат на тоа, има две плими за околу 24 часа. Бидејќи Месечината кружи околу Земјата во иста насока на вртење на Земјата, плимата и осеката се случуваат на секои 12 часа и 25 минути; 25-те минути се должат на времето на Месечината да кружи околу Земјата. Сонцето го има истиот плимски ефект врз Земјата, но неговите привлечни сили се само 40% од силите на Месечината; интеракцијата на Сонцето и Месечината е одговорна за [[Плима и осека|пролетните и слабите плими]]. Ако Земјата била воден свет (оној без континенти) ќе произведе плима од само еден метар, и таа плима би била многу предвидлива, но плимата и осеката во океанот во голема мера се модифицираат од други ефекти: триење на водата со вртењето на Земјата низ океанските подови, [[инерција]]та на движењето на водата, океанските басени кои растат поплитки во близина на копното, падот на водата помеѓу различните океански басени.<ref>{{Наведено списание|last=Le Provost|first=C.|last2=Bennett, A.F.|last3=Cartwright, D.E.|date=1995|title=Ocean Tides for and from TOPEX/POSEIDON|journal=Science|volume=267|issue=5198|pages=639–642|bibcode=1995Sci...267..639L|doi=10.1126/science.267.5198.639|pmid=17745840}}</ref> Како резултат на тоа, времето на плимата и осеката во повеќето точки на Земјата е производ на набљудувања кои се објаснети, случајно, со теорија. Додека гравитацијата предизвикува забрзување и движење на течните океани на Земјата, гравитациското спојување помеѓу Месечината и цврстото тело на Земјата е главно еластично и пластично. Резултатот е дополнително плимно дејство на Месечината на Земјата што предизвикува испакнување на цврстиот дел од Земјата најблиску до Месечината. Доцнењето на плимните врвови и на плимата и осеката на океанот предизвикува [[Момент на сила|вртежен момент]] во спротивност со вртењето на Земјата. Ова го „цеди“ [[Момент на импулсот|аголниот моментум]] и вртежната [[кинетичка енергија]] од вртењето на Земјата, забавувајќи го вртењето на Земјата. Тој аголен момент, изгубен од Земјата, се пренесува на Месечината во процес (познат како плимско забрзување ), кој ја подигнува Месечината во повисока орбита и резултира со нејзината помала орбитална брзина околу Земјата. Така, растојанието помеѓу Земјата и Месечината се зголемува, а вртењето на Земјата се забавува во реакцијата. Мерењата од ласерските рефлектори оставени за време на мисиите Аполо покажале дека растојанието на Месечината се зголемува за 38 милиметри годишно (приближно стапката со која растат човечките нокти).<ref>{{Наведено списание|last=Chapront|first=J.|last2=Chapront-Touzé, M.|last3=Francou, G.|date=2002|title=A new determination of lunar orbital parameters, precession constant and tidal acceleration from LLR measurements|journal=Astronomy and Astrophysics|volume=387|issue=2|pages=700–709|bibcode=2002A&A...387..700C|doi=10.1051/0004-6361:20020420|doi-access=free}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-12311119|title=Why the Moon is getting further away from Earth|date=1 February 2011|work=BBC News|access-date=18 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150925185706/http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-12311119|archive-date=25 September 2015}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Williams|first=James G.|last2=Boggs|first2=Dale H.|date=2016|title=Secular tidal changes in lunar orbit and Earth rotation|url=https://doi.org/10.1007/s10569-016-9702-3|journal=Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy|language=en|volume=126|issue=1|pages=89–129|bibcode=2016CeMDA.126...89W|doi=10.1007/s10569-016-9702-3|issn=1572-9478}}</ref> [[Атомски часовник|Атомските часовници]] исто така покажуваат дека денот на Земјата се продолжува за околу 17&nbsp;микросекунди секоја година,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://bowie.gsfc.nasa.gov/ggfc/tides/intro.html|title=Ocean Tides and the Earth's Rotation|last=Ray|first=R.|date=15 May 2001|publisher=IERS Special Bureau for Tides|archive-url=https://web.archive.org/web/20100327084125/http://bowie.gsfc.nasa.gov/ggfc/tides/intro.html|archive-date=27 March 2010|accessdate=17 March 2010}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Stephenson|first=F. R.|last2=Morrison|first2=L. V.|last3=Hohenkerk|first3=C. Y.|date=2016|title=Measurement of the Earth's rotation: 720 BC to AD 2015|journal=Proceedings of the Royal Society A: Mathematical, Physical and Engineering Sciences|volume=472|issue=2196|pages=20160404|bibcode=2016RSPSA.47260404S|doi=10.1098/rspa.2016.0404|pmc=5247521|pmid=28119545}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Morrison|first=L. V.|last2=Stephenson|first2=F. R.|last3=Hohenkerk|first3=C. Y.|last4=Zawilski|first4=M.|date=2021|title=Addendum 2020 to 'Measurement of the Earth's rotation: 720 BC to AD 2015'|url=https://royalsocietypublishing.org/doi/10.1098/rspa.2020.0776|journal=Proceedings of the Royal Society A: Mathematical, Physical and Engineering Sciences|volume=477|issue=2246|pages=20200776|bibcode=2021RSPSA.47700776M|doi=10.1098/rspa.2020.0776}}</ref> полека зголемувајќи ја брзината со која [[Координирано универзално време|UTC]] се прилагодува за престапни секунди. Ова плимно влечење ќе продолжи сè додека вртењето на Земјата и орбиталниот период на Месечината не се поклопат, создавајќи заемна плимна врзаност помеѓу двете и суспендирајќи ја Месечината над еден меридијан (тоа е моментално случајот со [[Плутон]] и неговата месечина [[Харон]]). Сепак, Сонцето ќе стане [[црвен џин]] кој ќе го проголта системот Земја–Месечина долго пред оваа појава.<ref>{{Наведена книга|title=Solar System Dynamics|last=Murray, C.D.|last2=Dermott, Stanley F.|date=1999|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-57295-8|page=184}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=From the Big Bang to Planet X|last=Dickinson|first=Terence|date=1993|publisher=Camden House|isbn=978-0-921820-71-0|location=Camden East, Ontario|pages=79–81 }}</ref> На сличен начин, површината на Месечината доживува плима од околу 10 сантиметри амплитуда над 27&nbsp;денови, со три компоненти: фиксна поради Земјата, бидејќи тие се во синхроно вртење, променлива плима поради орбиталната ексцентричност и наклон и мала различна компонента од Сонцето. Променливата компонента индуцирана од Земјата произлегува од промената на растојанието и [[Либрација|одвојувањето]], резултат на орбиталната ексцентричност и наклонетост на Месечината (ако орбитата на Месечината била совршено кружна и ненаклонета, ќе имала само сончеви плими). Либрацијата, исто така, го менува аголот од кој се гледа Месечината, овозможувајќи вкупно околу 59% од нејзината површина да се гледа од Земјата со текот на времето. Кумулативните ефекти на стресот создадени од овие плимни сили предизвикуваат Месечеви земјотреси. Месечевите земјотреси се многу поретки и послаби од земјотресите на земјата, иако Месечевите земјотреси можат да траат и до еден час&nbsp;– значително подолг период од оние на земјата – поради расејување на сеизмичките вибрации во сувата фрагментирана горна кора. Постоењето на Месечевите земјотреси било неочекувано откритие од [[Сеизмометар|сеизмометрите]] поставени на Месечината од астронаутите на Аполо од 1969 до 1972 година.<ref>{{Наведено списание|last=Latham|first=Gary|last2=Ewing|first2=Maurice|last3=Dorman|first3=James|last4=Lammlein|first4=David|last5=Press|first5=Frank|last6=Toksőz|first6=Naft|last7=Sutton|first7=George|last8=Duennebier|first8=Fred|last9=Nakamura|first9=Yosio|date=1972|title=Moonquakes and lunar tectonism|journal=Earth, Moon, and Planets|volume=4|issue=3–4|pages=373–382|bibcode=1972Moon....4..373L|doi=10.1007/BF00562004}}</ref> Според неодамнешните истражувања, научниците сугерираат дека влијанието на Месечината врз Земјата може да придонесе за одржување на магнетното поле на Земјата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.skyatnightmagazine.com/news/is-the-moon-maintaining-earths-magnetism/|title=Is the Moon maintaining Earth's magnetism?|last=Iain Todd|date=31 March 2018|work=BBC Sky at Night Magazine|archive-url=https://web.archive.org/web/20200922194637/https://www.skyatnightmagazine.com/news/is-the-moon-maintaining-earths-magnetism/|archive-date=22 September 2020|accessdate=16 November 2020}}</ref> == Набљудување и истражување == === Пред летот во вселената === [[Стара Грција|Античкиот грчки]] филозоф [[Анаксагора]] (п. 428 г. пр.н.е.) образложил дека [[Сонцето]] и Месечината се џиновски сферични карпи и дека второто ја рефлектира светлината на првото. Неговиот нерелигиозен поглед на небесата бил една од причините за неговото затворање и евентуалното прогонство.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Biographies/Anaxagoras.html|title=Anaxagoras of Clazomenae|last=O'Connor|first=J.J.|last2=Robertson, E.F.|date=February 1999|publisher=University of St Andrews|accessdate=2007-04-12}}</ref> Во својата книга ''На лицето во месечината'', [[Плутарх]] сугерирал дека Месечината има длабоки вдлабнатини во кои светлината на Сонцето не допирала и дека точките не се ништо друго освен сенки на реки или длабоки бездни. Тој, исто така, ја истакнувал можноста дека Месечината била населена. [[Аристарх од Самос|Аристарх]] отишол чекор подалеку и го [[Аристарх за големини и растојанија|пресметал растојанието]] од Земјата, заедно со нејзината големина, добивајќи вредност 20 пати поголема од полупречникот на Земјата за растојанието (вистинската вредност е 60; полупречникот на Земјата бил приближно познат уште од [[Ератостен]]). Иако Кинезите од [[Хан (династија)|династијата Хан]] (202 пр.н.е.–202 н.е.) верувале дека Месечината е енергија изедначена со ''[[Ки]]'', нивната теорија за „''зрачното влијание''“ препознала дека светлината на Месечината е само рефлексија на Сонцето (споменато од Анаксагора погоре).<ref name="Needham">{{Наведена книга|title=Mathematics and the Sciences of the Heavens and Earth|last=Needham|first=Joseph|publisher=Caves Books|year=1986|isbn=978-0-521-05801-8|series=Science and Civilization in China|volume=3|location=Taipei|page=227; 411–416}}</ref> Ова било поддржано од главните мислители како Џинг Фанг,<ref name="Needham"/> кој ја забележал сферичноста на Месечината.<ref name="Needham"/> До 499 н.е., индискиот астроном [[Арјабата]] спомнал во својата ''Арјабхатија'' дека рефлектираната сончева светлина е она што предизвикува Месечината да свети.<ref>Hayashi (2008), ''Aryabhata I''</ref> [[Хабаш ал-Хасиб ал-Марвази|Хабаш ел-Хасиб ел-Марвази]], персиски астроном, спровел различни набљудувања во опсерваторијата ел-Шамисија во [[Багдад]] помеѓу 825 и 835 н.е.<ref name="Langermann">{{Наведено списание|last=Langermann|first=Y. Tzvi |year=1985|title=The Book of Bodies and Distances of Habash al-Hasib|journal= Centaurus|volume=28|issue=2|pages=111–112|bibcode=1985Cent...28..108T|doi=10.1111/j.1600-0498.1985.tb00831.x}}</ref> Користејќи ги овие набљудувања, тој го проценил пречникот на Месечината на 3.037км (еквивалентно на 1.519&nbsp;км полупречник) и неговото растојание од Земјата од 346,345 километри.<ref name="Langermann"/> Во 11 век, исламскиот физичар [[Алхазен]] ја истражувал [[Месечева светлина|Месечевата светлина]] преку голем број експерименти и набљудувања, заклучувајќи дека е комбинација од сопствената светлина на Месечината и способноста на Месечината да апсорбира и емитува сончева светлина.<ref>{{Наведено списание|last=Toomer|first=G. J.|date=December 1964|title=Review: ''Ibn al-Haythams Weg zur Physik'' by Matthias Schramm|journal=Isis|volume=55|issue=4|pages=463–465|doi=10.1086/349914}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=The Moon & the Western Imagination|last=Montgomery|first=Scott L.|publisher=University of Arizona Press|year=1999|isbn=9780816519897|page=75-76}}</ref> Во [[Среден век|средниот век]], пред пронаоѓањето на телескопот, сè поголем број луѓе почнале да ја препознаваат Месечината како сфера, иако многумина верувале дека таа е „совршено мазна“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://galileo.rice.edu/sci/observations/moon.html|title=The Moon|last=Van Helden|first=A.|year=1995|publisher=Galileo Project|archive-url=https://web.archive.org/web/20040623085326/http://galileo.rice.edu/sci/observations/Moon.html|archive-date=2004-06-23|accessdate=2007-04-12}}</ref> Во 1609 година, [[Галилео Галилеј]] нацртал еден од првите телескопски цртежи на Месечината во својата книга ''{{Јаз|la|[[Sidereus Nuncius]]}}'' и забележал дека не е мазна, туку има планини и кратери. Подоцна во 17 век, [[Џовани Батиста Ричоли]] и [[Франческо Марија Грималди]] нацртале мапа на Месечината и им дале на многу кратери имињата што ги имаат и денес. На мапите, темните делови од површината на Месечината се нарекувале ''марија'' (единечно ''маре'') или мориња, а светлите делови се нарекувале ''тера'' или континенти. [[Податотека:Galileo's_sketches_of_the_moon.png|лево|мини| Скици на Месечината на [[Галилео Галилеј|Галилео]] од ''Sidereus Nuncius'']] [[Томас Хериот|Томас Хариот]], како и Галилеј, ја нацртал првата телескопска претстава на Месечината и ја набљудувал неколку години. Неговите цртежи, сепак, останале необјавени.<ref name="MOO">{{Наведена мрежна страница|url=http://galileo.rice.edu/sci/observations/Moon.html|title=The Galileo Project|archive-url=https://web.archive.org/web/20070905185030/http://galileo.rice.edu/sci/observations/moon.html|archive-date=September 5, 2007|accessdate=2007-09-14}}</ref> Првата карта на Месечината била направена од белгискиот космограф и астроном [[Мајкл Флорент ван Лангрен]] во [[1645]] година.<ref name="MOO"/> Две години подоцна, многу повлијателен напор бил објавен од [[Јан Хавелиј|Јоханес Хевелиј]]. Во [[1647]] година тој ја објавил Селенографија, првиот трактат целосно посветен на Месечината. Номенклатурата на Хевелиј, иако се користела во [[Протестантство|протестантските]] земји до 18 век, била заменета со системот објавен во 1651 година од [[Исусовци|језуитскиот]] астроном [[Џовани Батиста Ричоли|Џовани Батиста Ричиоли]], кој на големите точки со голо око им ги дал имињата на морињата и телескопските точки (сега наречени кратери). името на филозофите и астрономите.<ref name="MOO"/> [[Податотека:Micrographia_Schem_38.jpg|лево|мини| Студија на Месечината од ''Микрографијата'' на [[Роберт Хук]], 1665 година]] Во 1753 година, хрватскиот језуит и астроном [[Руѓер Бошковиќ]] открил отсуство на атмосфера на Месечината. Во 1824 година Франц фон Грутхујзен го објаснил формирањето на кратери како резултат на удари од [[метеорит]].<ref>{{Наведена книга|title=Энциклопедия для детей (астрономия)|publisher=Аванта+|year=1998|isbn=978-5-89501-016-7|location=Москва}}</ref> Можноста Месечината да содржи вегетација и да е населена со селенити била сериозно разгледувана од големите астрономи дури и во првите децении на 19 век. Во 1834–1836 година, Вилхелм Бир и Јохан Хајнрих Медлер ја објавиле својата четиритомна ''{{Јаз|la|Mappa Selenographica}}'' и книгата ''{{Јаз|de|Der Mond}}'' во 1837 година, што цврсто го утврдил заклучокот дека Месечината нема водни тела, ниту пак некоја забележлива атмосфера. [[Податотека:John_W_Draper-The_first_Moon_Photograph_1840.jpg|десно|мини| Најраниот преживеан дагеротип на Месечината од Џон В. Дрејпер (1840)]] [[Податотека:Luna1865_Lewis_Morris_Rutherfurd.jpg|лево|мини| Фотографија на Месечината направена од Луис Ратерфурд во 1865 година]] === 1959-1990=== [[Вселенска трка|„Вселенската трка]]“ и „Месечевата трка“ инспирирана од [[Студена војна|Студената војна]] меѓу [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]] и [[Соединети Американски Држави|Соединетите Американски Држави]] се забрзала со фокус на Месечината. Ова вклучувало први фотографии од тогаш невидената [[далечна страна на Месечината]] во 1959 година од страна на [[Советскиот Сојуз]], а кулминирало со слетувањето на првите луѓе на Месечината во [[1969]] година, широко видени низ светот како еден од клучните настани на [[20 век]], и воопшто на човечката историја. [[Податотека:Luna_3_moon.jpg|лево|мини|250x250п| Првата слика од друг свет од вселената и од далечната страна на Месечината, фотографирана од [[Луна 3]] во [[1959]] година.]] [[Податотека:RIAN_archive_510848_Interplanetary_station_Luna_1_-_blacked.jpg|десно|мини|190x190п| Музејска реплика на [[Луна 1]] и [[Луна 2]]]] [[Податотека:Luna-3_(Memorial_Museum_of_Astronautics).JPG|десно|мини|150x150п| Модел на [[Луна 3]]]] [[Податотека:Ranger7_PIA02975.jpg|лево|мини|250x250п| Првата слика на Месечината направена од американско вселенско летало,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/imgcat/html/object_page/ra7_b001.html|title=First image of the Moon taken by a U.S. spacecraft|work=NSAS NSSDC Image Catalog|accessdate=2020-09-07}}</ref> [[Ренџер 7]] во јули 1964 година]] [[Податотека:Ranger_6789.svg|десно|мини|150x150п| Сондата Ренџер]] [[Податотека:Laika_ac_Memorial_Museum_of_Astronautics_(6995740711).jpg|десно|мини|150x150п| [[Луна 9]] била првото вселенско летало кое успеало да слета на Месечината во февруари 1966 година.]] [[Податотека:NASA-Apollo8-Dec24-Earthrise.jpg|лево|мини|250x250п| ''Изгрејсонцето'' направено од Вилијам Андерс од [[Аполо 8]] во декември 1968 година]] [[Податотека:The_Soviet_Union_1966_CPA_3317_stamp_(Luna_9_on_Moon's_Surface_and_1st_Television_Program_of_Moon_Pictures_on_February_4).png|десно|мини|400x400п| Печат од 1966 година со цртеж на првата меко слета сонда [[Луна 9]], веднаш до првиот поглед на површината на Месечината фотографиран од сондата.]] [[Податотека:Moon-apollo17-schmitt_boulder.jpg|лево|мини|252x252п| Астронаутот на [[Аполо 17]] [[Харисон Шмит|, Харисон Шмит,]] стои покрај карпата во Таурус-Литроу за време на третата вострана активност.]] [[Податотека:The_Soviet_Union_1970_CPA_3952_stamp_(Luna_16_Leaving_Moon_(1970.09.20)).jpg|десно|мини|211x211п| Првиот месечев примерок [[Луна 16]] се [[Советски Сојуз|враќа во СССР]] во септември 1970 година.]] Првиот вештачки објект што прелетал покрај Месечината била советската сонда [[Луна 1]] без екипаж на [[4 јануари]] [[1959]] година и била првата сонда што стигнала до [[Околусончева орбита|хелиоцентрична орбита]] околу Сонцето.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1959-012A|title=Luna 1|work=NASA Space Science Data Coordinated Archive|accessdate=2021-12-13|archive-date=2019-06-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20190602031816/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1959-012A|url-status=dead}}</ref> Првата сонда што допрела на површината на Месечината била советската сонда [[Луна 2]], која слетала на [[14 септември]] [[1959]] година, во 21:02:24 UTC. [[Далечна страна на Месечината|Далечната страна на Месечината]] првпат била фотографирана на [[7 октомври]] [[1959]] година од советската сонда [[Луна 3]]. Првата американска сонда што прелетала покрај Месечината била ''[[Пионер 4|Пионер]]'' на [[4 март]] [[1959]] година, што се случило веднаш по Луна 1. Но, тоа бил единствениот успех на 8 американски сонди кои први се обиделе да се лансираат за Месечината.<ref>[https://www.nasa.gov/connect/ebooks/beyond_earth_detail.html NASA.gov]</ref> Во обид да се натпреварува со овие советски успеси, американскиот претседател [[Џон Ф. Кенеди]] предложил слетување на Месечината со екипаж во специјална порака до Конгресот за итни национални потреби. ''[[Ренџер 1]]'' бил лансиран во август [[1961]] година, само 3 месеци по говорот на претседателот Кенеди. Поминале уште 3 години и шест неуспешни [[Ренџер програма|мисии на Ренџер]] додека ''[[Ренџер 7]]'' не вратил фотографии од близина од површината на Месечината пред да удри на неа во јули 1964 година. Голем број проблеми со лансирните возила, копнената опрема и електрониката на вселенските летала ја мачеле програмата Ренџер и воопшто раните мисии со сонда. Овие лекции помогнале во ''[[Маринер 2]]'', единствената успешна американска вселенска сонда по познатиот говор на Кенеди во Конгресот и пред неговата смрт во ноември 1963 година.<ref>[https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/beyond-earth-tagged.pdf NASA.gov]</ref> Стапките на успех во САД значително се подобриле од ''[[Ренџер 7]]'' па наваму. Во 1966 година [[СССР]] ги постигнал првите меки слетувања и ги направил првите фотографии од површината на Месечината за време на мисиите ''[[Луна 9]]'' и ''[[Луна 13]]''. САД го следел Ренџер со програмата Surveyor<ref>[https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1964-082A NASA.gov] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20211120235759/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1964-082A |date=2021-11-20 }} – 24 January 2020</ref> испраќајќи седум роботски вселенски летала на површината на Месечината. Пет од седумте вселенски летала успешно се приземјиле, истражувајќи дали [[реголит]]от (прашината) е доволно плиток за астронаутите да застанат на Месечината. На [[24 декември]] [[1968]] година, екипажот на ''[[Аполо 8]]'', [[Френк Борман]], [[Џим Ловел]] и [[Вилијам Андерс]], станале првите човечки суштества кои влегле во орбитата на Месечината и лично ја виделе далечната страна на Месечината. Луѓето првпат слетале на Месечината на [[20 јули]] [[1969]] година. Првиот човек кој одел на површината на Месечината бил [[Нил Армстронг]], командант на американската мисија [[Аполо 11]]. Првиот роботски месечиноод што слетал на Месечината бил советскиот брод ''[[Луноход 1]]'' на [[17 ноември]] [[1970]] година, како дел од програмата ''[[Луноход]]''. До денес, последниот човек што застанал на Месечината бил [[Јуџин Сернан]], кој како дел од мисијата [[Аполо 17]], во декември 1972 година. Примероците на карпите од Месечината биле вратени на Земјата со три мисии на Луна ([[Луна 16]], [[Луна 20|20]] и [[Луна 24|24]]) и мисиите на Аполо од 11 до 17 (освен Аполо 13, кој го прекинал планираното слетување на Месечината). [[Луна 24]] во 1976 година била последната месечева мисија на [[Советскиот Сојуз]] или на [[САД]] до Клементина во 1994 година. Фокусот е префрлен на: сонди на други планети, [[Вселенска станица|вселенски станици]] и програмата Шатл. === По 1990=== Во 1990 година, Месечината била посетена од страна на јапонското вселенското летало ''[[Хитен]]'', со што Јапонија станала трета земја што поставила објект во орбитата околу Месечината. Во септември 2007 година, Јапонија го лансирала вселенското летало Селене, со цел „''да се добијат научни податоци за потеклото и еволуцијата на Месечината и да се развие технологијата за идното истражување на Месечината''“.<ref name="index">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.selene.jaxa.jp/index_e.htm|title=Kaguya (SELENE)|publisher=JAXA|accessdate=2007-06-25}}</ref> [[Европска вселенска агенција|Европската вселенска агенција]] лансирала мала, евтина месечева орбитална сонда наречена ''[[ПАМЕТЕН 1|SMART 1]]'' на [[27 септември]] [[2003]] година. Примарната цел на SMART 1 била да направи тридимензионални [[Рендгенски зраци|рендгенски]] и инфрацрвени снимки на површината на Месечината. ''SMART 1'' влегла во [[орбита]]та на Месечината на [[15 ноември]] [[2004]] година и продолжила да набљудува до [[3 септември]] [[2006]] година, кога намерно удрила во површината на Месечината со цел да го проучи ударниот столб.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.esa.int/esaCP/SEMBY5BVLRE_index_0.html|title=SMART-1 Impacts Moon|date=4 September 2006|publisher=ESA|archive-url=https://web.archive.org/web/20061025000823/http://www.esa.int/esaCP/SEMBY5BVLRE_index_0.html <!-- Bot retrieved archive -->|archive-date=2006-10-25|accessdate=2006-09-03}}</ref> [[Кина]] ја започнала кинеската програма за истражување на Месечината и ги истражува изгледите за ископување на Месечината, особено во потрага по [[изотоп]] хелиум-3 за употреба како извор на енергија на Земјата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://space.com/missionlaunches/china_Moon_030304.html|title=China Outlines its Lunar Ambitions|last=David|first=Leonard|date=4 March 2003|publisher=Space.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20060316214426/http://space.com/missionlaunches/china_moon_030304.html|archive-date=March 16, 2006|accessdate=2006-03-20}}</ref> Кина го лансирала роботскиот месечев орбитер ''Чанге 1'' на [[24 октомври]] [[2007]] година. Мисијата ''Чанге 1'' станала многу успешна и на [[1 март]] [[2009]] година, ''Чанге 1'' била намерно погодена на површината на Месечината, завршувајќи ја 16-месечната мисија. На [[1 октомври]] [[2010]] година, Кина го лансирала месечевиот орбитер ''Чанге 2''. Кина го спуштила [[Ровер (вселенско истражување)|роверот]] ''Чанге 3'' на Месечината на [[14 декември]] [[2013]] година, и станала третата земја што го сторила тоа.<ref>{{Наведено списание|last=Sun|first=Zezhou|last2=Jia|first2=Yang|last3=Zhang|first3=He|year=2013|title=Technological advancements and promotion roles of Chang'e-3 lunar probe mission|journal=Sci China Tech Sci|volume=56|issue=11|page=2702|bibcode=2013ScChE..56.2702S|doi=10.1007/s11431-013-5377-0}}</ref> ''Чанге'' 3 е првото вселенско летало кое меко слетало на површината на Месечината по Луна 24 во 1976 година. Кина на [[7 декември]] [[2018]] година ја лансирала мисијата ''Чанге 4''.<ref>[https://spaceflightnow.com/2018/12/07/china-launches-historic-mission-to-land-on-far-side-of-the-moon/ China launches historic mission to land on far side of the Moon] Stephen Clark, ''Spaceflight Now''. 07 December 2018.</ref>, која на 3 јануари 2019 година слетала на далечната страна на Месечината,<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/science/2019/jan/03/china-probe-change-4-land-far-side-moon-basin-crater|title=Far side of the moon: China's Chang'e 4 probe makes historic touchdown|last=Devlin|first=Hannah|date=2019-01-03|work=The Guardian|access-date=2019-06-06|last2=Lyons|first2=Kate|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref> распоредувајќи го роверот за месечина Јуту-2, кој подоцна стана актуелен рекордер за патување на површината на Месечината.<ref>[https://www.space.com/china-change-4-rover-moon-record.html China's Farside Moon Rover Breaks Lunar Longevity Record.] Leonard David, ''Space.com''. 12 December 2019.</ref> [[Индиска организација за вселенско истражување|Индиската организација за вселенско истражување]] (ISRO), го лансирала Чандрајан 1, орбитар без екипаж, на [[22 октомври]] [[2008]] година,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ndtv.com/convergence/ndtv/Moonmission/Election_Story.aspx?id=NEWEN20080069654|title=Архивиран примерок|archive-url=https://web.archive.org/web/20081212155600/http://www.ndtv.com/convergence/ndtv/moonmission/Election_Story.aspx?id=NEWEN20080069654|archive-date=2008-12-12|accessdate=2009-05-22}}</ref> со цел да кружи околу Месечината две години, со научни цели да подготви тридимензионален атлас на блиската и далечната страна на Месечината и да спроведе хемиско и минералошко мапирање на површината на Месечината.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.isro.org/chandrayaan/htmls/objective_scientific.htm|title=Chandrayaan-1 Scientific Objectives|publisher=Indian Space Research Organisation|archive-url=https://web.archive.org/web/20091012110215/http://www.isro.org/Chandrayaan/htmls/objective_scientific.htm|archive-date=2009-10-12}}</ref> Орбитерот ја ослободил сондата за удар на Месечината која удрила на Месечината во 15:04 часот по Гринич на [[14 ноември]] [[2008]] година<ref>{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7730157.stm|title=India sends probe on to the Moon|date=November 14, 2008|access-date=2008-11-16|publisher=BBC}}</ref> што ја прави [[Индија]] четвртата земја што стигнала до површината на Месечината. Меѓу многуте достигнувања на Чандрајан 1 било откривањето на широко распространето присуство на молекули на вода во месечевата почва. Оваа мисија била проследена со Чандрајан-2, која влегла во орбитата на Месечината на [[20 август]] [[2019]] година. [[Податотека:Animation_of_Lunar_Reconnaissance_Orbiter_trajectory.gif|десно|мини| Анимација на Орбитрален истражувач на месечината траекторија од 23 јуни 2009 година до 30 јуни 2009 година<br/>{{Легенда-ред|magenta|[[Месечев извидувачки орбитер ]]}} {{•}}{{Легенда-ред|DarkGoldenrod|Месечина}}]] Организацијата за одбрана од балистички проектили и НАСА ја лансирале мисијата ''Клементина'' во [[1994]] година, а ''Месечев проспектор'' во [[1998]] година. НАСА го лансирала Месечевиот извидувачки орбитер на 18 јуни 2009 година, кој собрал снимки од површината на Месечината. Првата комерцијална мисија на Месечината била остварена од страна на Меморијалната мисија на Месечината „Манфред“ (4M), предводена од ''LuxSpace'', филијала на германската ''OHB AG''. Мисијата била лансирана на [[23 октомври]] [[2014]] година со кинеското пробно летало ''Чанге 5-T1'', прикачено на горната фаза на ракетата ''Long March 3C/G2''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://spaceflightnow.com/2014/10/25/first-commercial-mission-to-the-moon-launched-from-china/|title=First commercial mission to the Moon launched from China|date=25 October 2014|publisher=Spaceflight Now|accessdate=24 July 2015}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.space.com/27422-china-moon-mission-launch-october.html|title=China Readies Moon Mission for Launch Next Week|date=14 October 2014|publisher=Space.com|accessdate=24 July 2015}}</ref> Вселенското летало 4М прелетало покрај Месечината ноќта на [[28 октомври]] [[2014]] година, по што влегло во елиптична орбита на Земјата, надминувајќи го својот дизајниран животен век за четири пати.<ref>{{Наведена изјава за печат|url=http://www.saftbatteries.com/press/press-releases/saft-lithium-batteries-powered-4m-mini-probe-success-world%E2%80%99s-first-privately|title=Saft lithium batteries powered the 4M mini-probe to success on the world's first privately funded Moon mission}} {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150724165338/http://www.saftbatteries.com/press/press-releases/saft-lithium-batteries-powered-4m-mini-probe-success-world%E2%80%99s-first-privately |date=2015-07-24 }} {{Наведена мрежна страница |url=http://www.saftbatteries.com/press/press-releases/saft-lithium-batteries-powered-4m-mini-probe-success-world%E2%80%99s-first-privately |title=архивски примерок |accessdate=2021-12-13 |archive-date=2015-07-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150724165338/http://www.saftbatteries.com/press/press-releases/saft-lithium-batteries-powered-4m-mini-probe-success-world%E2%80%99s-first-privately |url-status=dead }}</ref> === Идни планови=== По напуштената програмата „Соѕвездие“, САД, Русија, [[Европска вселенска агенција|ЕСА]], Кина, Јапонија и Индија ги објавиле плановите за летови со екипаж проследени со Месечевите бази. Сите тие имаат намера да го продолжат истражувањето на Месечината со повеќе вселенски летала без екипаж. Индија планира да ја лансира лендерската мисија Чандрајан-3 во 2022 година и ја проучува потенцијалната соработка со [[Јапонија]] за лансирање на мисијата за истражување на поларните месечини во 2024 година. Русија, исто така, ги објавила плановите да го продолжи својот претходно замрзнат проект ''[[Луна-Глоб]]'', лендер и орбитер без екипаж, кој требало да биде лансиран во 2021 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.aviationnow.com/avnow/news/channel_awst_story.jsp?id=news/aw060506p2.xml|title=Russia Plans Ambitious Robotic Lunar Mission|last=Covault|first=Craig|date=2006-06-04|accessdate=2021-12-13|archive-date=2006-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20060612215659/http://www.aviationnow.com/avnow/news/channel_awst_story.jsp?id=news%2Faw060506p2.xml|url-status=dead}}</ref> Во 2015 година, [[Федерална вселенска агенција (Русија)|Роскосмос]] изјавил дека Русија планира да постави астронаут на Месечината до 2030 година, оставајќи го Марс на НАСА. Целта е да се работи заеднички со НАСА и да се избегне вселенска трка.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ibtimes.co.uk/russia-place-man-moon-by-2030-leaving-mars-nasa-1508202|title=Russia to place man on Moon by 2030 leaving Mars to NASA|date=2015-06-27}}</ref> Руската месечева орбитална станица е предложена да кружи околу Месечината по 2030 година. Во 2018 година, НАСА ги објавила плановите за враќање на Месечината со комерцијални и меѓународни партнери како дел од севкупната кампања за истражување на агенцијата за поддршка на [[НАСА|Директивата за вселенска политика 1]], со што се појавила програмата Артемис. НАСА планира да започне со роботски мисии на површината на Месечината, како и со екипажот Месечев Гејтвеј. Почнувајќи од 2019 година, НАСА издава договори за развој на нови услуги за испорака на мала носивост на Месечината, развој на слетувачи на Месечината и спроведување на повеќе истражувања на површината на Месечината пред човечкото враќање.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nasa.gov/feature/nasa-expands-plans-for-moon-exploration-more-missions-more-science|title=NASA Expands Plans for Moon Exploration|last=Warner|first=Cheryl|date=2018-04-30|work=NASA|accessdate=2019-04-01}}</ref> Програмата ''Артемида'' вклучува неколку летови на вселенското летало ''Орион'' и слетувања на Месечината од 2022 до 2028 година<ref>"National Space Exploration Campaign Report" ([https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/nationalspaceexplorationcampaign.pdf PDF]). NASA. September 2018.</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nasa.gov/topics/moon-to-mars/|title=Moon to Mars {{pipe}} NASA|date=June 25, 2018|accessdate=2019-06-10}}</ref> На 3 ноември 2021 година, НАСА објавила дека избрала место за слетување во месечевиот јужен поларен регион во близина на кратерот Шакелтон за вселенско летало без екипаж.<ref>{{cite web | url=https://www.space.com/nasa-intuitive-machines-moon-landing-site-ice-mission | title=NASA picks landing site at the moon's south pole for ice-drilling robot | website=[[Space.com]] | date=2021-11-05 }}</ref> == Човечко присуство == === Човечко влијание === [[Податотека:ALSEP_AS17-134-20500.jpg|десно|мини| Остатоци од човечка активност, пакет за експерименти на Месечевата површина на Аполо 17]] Покрај остатоците од човечка активност на Месечината, имало и одредени трајни инсталации како уметничкото дело на ''Музејот'' на Месечината, пораките на добра волја на Аполо 11, шест месечеви плакети, споменикот на ''[[Паднат астронаут|Паднатите астронаути]]'' и други артефакти. === Инфраструктура === [[Податотека:Apollo_11_Lunar_Laser_Ranging_Experiment.jpg|мини| Фотографија од рефлекторот на месечевиот ласерски експеримент на [[Аполо 11]], сè уште во употреба.]] Долгорочни мисии кои продолжуваат да бидат активни се некои орбитери како што е Месечевиот извидувачки орбитер лансиран во 2009 година кој ја надгледува Месечината за идни мисии, како и некои лендери како што е лансираниот Чанге 3 во 2013 година со својот месечев ултравиолетовиот телескоп кој сè уште е оперативен.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.space.com/china-change-3-moon-lander-lasts-7-years|title=China's Chang'e 3 lunar lander still going strong after 7 years on the moon|last=Andrew Jones|date=23 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201125043612/https://www.space.com/china-change-3-moon-lander-lasts-7-years|archive-date=25 November 2020|accessdate=16 November 2020}}</ref> Постојат неколку мисии од различни агенции и компании планирани да воспостават долгорочно човечко присуство на Месечината, а Lunar Gateway е моментално најнапредниот проект како дел од програмата Артемис. === Астрономија од Месечината === За многу години, Месечината е препознаена како одлично место за телескопи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ugcs.caltech.edu/~yukimoon/MoonTelescope/|title=Mission Design for Setting up an Optical Telescope on the Moon|last=Takahashi|first=Yuki|date=September 1999|publisher=California Institute of Technology|archive-url=https://web.archive.org/web/20151106142659/http://www.ugcs.caltech.edu/~yukimoon/MoonTelescope/|archive-date=6 November 2015|accessdate=27 March 2011}}</ref> Релативно е во близина; одредени кратери во близина на половите се трајно темни и студени, а со тоа особено корисни за инфрацрвени телескопи; а радиотелескопите од далечната страна би биле заштитени од радио брборењата на Земјата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://web.mit.edu/newsoffice/2008/moonscope-0215.html|title=MIT to lead development of new telescopes on moon|last=Chandler|first=David|date=15 February 2008|work=MIT News|archive-url=https://web.archive.org/web/20090304062601/http://web.mit.edu/newsoffice/2008/moonscope-0215.html|archive-date=4 March 2009|accessdate=27 March 2011}}</ref> Месечевата почва, иако претставува проблем за сите подвижни делови на [[телескоп]]ите, може да се меша со [[Јаглеродна наноцевка|јаглеродни наноцевки]] и епоксиди и да се користи во изградбата на огледала со пречник до 50 метри.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nasa.gov/centers/goddard/news/topstory/2008/lunar_telescopes.html|title=NASA Scientists Pioneer Method for Making Giant Lunar Telescopes|last=Naeye|first=Robert|date=6 April 2008|publisher=Goddard Space Flight Center|archive-url=https://web.archive.org/web/20101222142443/http://www.nasa.gov/centers/goddard/news/topstory/2008/lunar_telescopes.html|archive-date=22 December 2010|accessdate=27 March 2011}}</ref> Телескопот со месечев зенит може да се направи евтино со јонска течност.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://science.nasa.gov/science-news/science-at-nasa/2008/09oct_liquidmirror/|title=Liquid Mirror Telescopes on the Moon|last=Bell|first=Trudy|date=9 October 2008|work=Science News|publisher=NASA|archive-url=https://web.archive.org/web/20110323081215/http://science.nasa.gov/science-news/science-at-nasa/2008/09oct_liquidmirror/|archive-date=23 March 2011|accessdate=27 March 2011}}</ref> Во април 1972 година, мисијата Аполо 16 снимила различни астрономски фотографии и спектри во ултравиолетови со Далечната ултравиолетова камера/спектрограф.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.lpi.usra.edu/lunar/missions/apollo/apollo_16/experiments/f_ultra/|title=Far Ultraviolet Camera/Spectrograph|publisher=Lpi.usra.edu|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203010615/http://www.lpi.usra.edu/lunar/missions/apollo/apollo_16/experiments/f_ultra/|archive-date=3 December 2013|accessdate=3 October 2013}}</ref> === Живот на Месечината === Луѓето останале со денови на Месечината, како на пример за време на Аполо 17<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://history.msfc.nasa.gov/saturn_apollo/documents/apollo17_overview.pdf|title=Mission Report: Apollo 17 – The Most Productive Lunar Expedition|publisher=NASA|archive-url=https://web.archive.org/web/20060930204141/http://history.msfc.nasa.gov/saturn_apollo/documents/apollo17_overview.pdf|archive-date=30 September 2006|accessdate=10 February 2021}}</ref> во Месечевиот модул на Аполо, кои досега биле единствените вонземски површински живеалишта. Еден посебен предизвик за секојдневниот живот на астронаутите за време на нивниот престој на површината е Месечевата прашина што се залепува за нивните одела и се носи во нивните простории. Последователно, прашината ја пробале и мирисале астронаутите, нарекувајќи ја „''арома на Аполо''“.<ref name="Aroma"/> Оваа контаминација претставува опасност бидејќи фината месечева прашина може да предизвика здравствени проблеми.<ref name="Aroma">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.space.com/moon-dust-problem-lunar-exploration.html|title=Moon Dust Could Be a Problem for Future Lunar Explorers|last=David|first=Leonard|date=21 October 2019|accessdate=26 November 2020}}</ref> == правен статус == Иако слетувачите на ''Луна'' ги расфрлале знаменцата на [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]] на Месечината, а американските знамиња биле симболично поставени на нивните места за слетување од астронаутите на Аполо, ниту една нација не тврди дека поседува дел од површината на Месечината. Русија, Кина, Индија и САД се страни на [[Договор за вселената|Договорот за вселената]] од 1967 година, кој ги дефинира Месечината и целата вселена како „ провинција на целото човештво“. Овој договор, исто така, ја ограничува употребата на Месечината за мирни цели, експлицитно забранувајќи воени инсталации и [[оружје за масовно уништување]]. Договорот за Месечината од 1979 година бил создаден за да ја ограничи експлоатацијата на ресурсите на Месечината од која било поединечна нација, но од јануари 2020 година, тој бил потпишан и ратификуван од само 18 земји, од кои ниту една не се занимава со само-лансирано [[Вселенски летови со екипаж|човечко истражување на вселената]]. Иако неколку поединци имаат тврдења за вонземски недвижен имота на Месечината целосно или делумно, ниту едно од нив не се смета за веродостојно. Во 2020 година, американскиот претседател [[Доналд Трамп]] потпишал извршна наредба наречена „''Поттикнување меѓународна поддршка за обновување и користење на вселенските ресурси''“. Наредбата нагласува дека „САД не гледаат на вселената како на „''глобално заедничко“'' и го нарекуваат Месечевиот договор „''неуспешен обид за ограничување на слободното претпријатие''“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://opiniojuris.org/2020/07/22/space-law-at-the-crossroads-contextualizing-the-artemis-accords-and-the-space-resources-executive-order/|title=Space Law at the Crossroads: Contextualizing the Artemis Accords and the Space Resources Executive Order|last=Vazhapully|first=Kiran|date=July 22, 2020|work=OpinioJuris|accessdate=2021-05-10}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.spaceref.com/news/viewpr.html?pid=55513|title=Administration Statement on Executive Order on Encouraging International Support for the Recovery and Use of Space Resources|work=SpaceRef.com|publisher=White House|accessdate=17 June 2020}}{{Мртва_врска|date=June 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Соочени со таквите зголемени комерцијални и национални интереси, особено териториите во потрага, американските законодавци вовеле регулатива за зачувување на историски места за слетување<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://science.howstuffworks.com/us-law-protect-lunar-landing-sites.htm|title='One Small Step' Act Encourages Protection of Human Heritage in Space|date=Jan 12, 2021|work=HowStuffWorks|accessdate=Nov 1, 2021}}</ref> и интересни групи се расправале за ставање на такви локации како [[Светско наследство на УНЕСКО|светско наследство]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.forallmoonkind.org/moonkind-mission/human-heritage-in-outer-space/|title=Moonkind – Human Heritage in Outer Space|work=For All Moonkind|accessdate=Nov 1, 2021}}</ref> и зони со научна вредност, од кои сите придонесуваат за легалната достапност и територијализација на Месечината. ''Декларацијата за правата на Месечината''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.earthlaws.org.au/moon-declaration/|title=Declaration of the Rights of the Moon|date=11 February 2021|publisher=Australian Earth Laws Alliance|accessdate=2021-05-10}}</ref> била создадена од група „''правници, вселенски археолози и загрижени граѓани''“ во 2021 година, повикувајќи се на преседани во движењето „[[Права на природата|Правата на природата]]“ и концептот на правно лице за нечовечки субјекти во простор.<ref>{{Наведено списание|last=Tepper|first=Eytan|last2=Whitehead|first2=Christopher|date=2018-12-01|title=Moon, Inc.: The New Zealand Model of Granting Legal Personality to Natural Resources Applied to Space|url=https://www.liebertpub.com/doi/abs/10.1089/space.2018.0025|journal=New Space|volume=6|issue=4|pages=288–298|bibcode=2018NewSp...6..288T|doi=10.1089/space.2018.0025|issn=2168-0256}}</ref> === Координација === Во светлината на идниот развој на Месечината, создадени се некои [[Список на вселенски агенции|меѓународни и мулти-вселенски агенции:]] * ''Меѓународна работна група за истражување на Месечината'' (ILEWG) * ''Здружение на селото на Месечината'' (MVA) * ''Меѓународна координативна група за истражување на вселената'' (ISECG) == Во културата и животот == === Календар === Редовните месечеви мени ја прават погоден часовник, а периодите на нејзиното растење и опаѓање ја формираат основата на многу стари календари. Според некои верувања, стапчињата (рабош), засечените коски кои датираат од пред 20-30.000 години ги означуваат месечевите мени.<ref>{{Наведено списание|last=Brooks|first=A. S.|last2=Smith|first2=C. C.|date=1987|title=Ishango revisited: new age determinations and cultural interpretations|journal=The African Archaeological Review|volume=5|pages=65–78|doi=10.1007/BF01117083|jstor=25130482}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/calendar5000year0000dunc_l8r5|title=The Calendar|last=Duncan|first=David Ewing|date=1998|publisher=Fourth Estate Ltd.|isbn=978-1-85702-721-1|pages=[https://archive.org/details/calendar5000year0000dunc_l8r5/page/10 10–11]}}</ref> ~ 30-дневниот месец е приближна вредност на [[Месечеви мени|месечевиот циклус]]. Англиската именка ''месец'' и нејзините сродници во другите германски јазици потекнуваат од прагерманскиот ''*mǣnṓth-'', кој е поврзан со гореспоменатиот прагермански ''*mǣnōn'', што укажува на употребата на [[Месечев календар|Месечевиот календар]] меѓу [[Германи|германските народи]] ( германски календар) претходно до усвојување на [[Сончев календар|сончевиот календар]]. Праиндоевропскиот корен на ''месечина'', *''méh <sub>1</sub> nōt'', потекнува од вербалниот корен * ''meh <sub>1</sub>'' -, „''да се измери''“,<ref>{{Наведена книга|title=The Oxford Introduction to Proto-Indo-European and the Proto-Indo-European World|last=Mallory|first=J.P.|last2=Adams|first2=D.Q.|date=2006|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-928791-8|series=Oxford Linguistics|pages=98, 128, 317}}</ref><ref>{{OEtymD|measure|}}</ref><ref>{{OEtymD|menstrual|}}</ref> и ја повторуваат важноста на Месечината за многу древни култури во мерењето на времето<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=PJ0YAAAAIAAJ|title=Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology: Oarses-Zygia|last=Smith, William George|date=1849|publisher=J. Walton|volume=3|page=768|access-date=29 March 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20201126140722/https://books.google.com/books?id=PJ0YAAAAIAAJ|archive-date=26 November 2020}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=0qQ_AAAAcAAJ|title=Thesaurus graecae linguae|last=Estienne, Henri|date=1846|publisher=Didot|volume=5|page=1001|access-date=29 March 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20200728014911/https://books.google.com/books?id=0qQ_AAAAcAAJ|archive-date=28 July 2020}}</ref> Повеќето историски календари се [[месечево-сончев календар|месечево-сончеви]]. [[Исламски календар|Исламскиот календар]] од 7 век е пример за чисто [[месечев календар]], каде што месеците традиционално се одредуваат со визуелното гледање на хилалот, или најраната полумесечина, над хоризонтот.<ref>{{Наведено списание|last=Ilyas|first=Mohammad|date=March 1994|title=Lunar Crescent Visibility Criterion and Islamic Calendar|journal=Quarterly Journal of the Royal Astronomical Society|volume=35|page=425|bibcode=1994QJRAS..35..425L}}</ref> Многу свечености ја слават или користат Месечината, особено полната месечина на есенската рамнодневица. [[Податотека:Mooncake_3-4,_lotus_seed_paste.jpg|мини|200x200п|Месечев колач кој се дава на жетвениот празник на Месечината, втората најважна прослава на [[Кинески календар|кинескиот месечев календар]], по [[Кинеска Нова година|кинеската Нова година]].]] === Митологија и уметност === <div class="thumb tmulti tright"><div class="thumbinner" style="width:204px;max-width:204px"><div class="trow"><div class="theader">[[Lunar deity|Месечеви божества]]</div></div><div class="trow"><div class="tsingle" style="width:202px;max-width:202px"><div class="thumbimage">[[Податотека:Sumerian_Cylinder_Seal_of_King_Ur-Nammu.jpg|alt=[[Sumeria]]n [[cylinder seal]] and impression, dated <abbr title="circa">c.</abbr><span style="white-space:nowrap;">&thinsp;2100</span> BC, of Ḫašḫamer, [[ensi (Sumerian)|ensi]] (governor) of Iškun-Sin c. 2100 BC. The seated figure is probably king [[Ur-Nammu]], bestowing the governorship on Ḫašḫamer, who is led before him by [[Lamassu|Lamma]] (protective goddess). [[Sin (mythology)|Nanna/Sîn]] himself is indicated in the form of a crescent.|200x200п]]</div></div></div><div class="trow"><div class="tsingle" style="width:202px;max-width:202px"><div class="thumbimage">[[Податотека:Patera_di_Parabiago_-_MI_-_Museo_archeologico_-_Diana_-_Luna_-_25-7-2003_-_Foto_Giovanni_Dall'Orto_-_25-7-2003.jpg|alt=[[Luna]] on the [[Parabiago plate]] (2nd–5th century), featuring the crescent crown and chariot lunar [[aspect (religion)|aspect]] found in different cultures.|200x200п]]</div></div></div><div class="trow"><div class="tsingle" style="width:202px;max-width:202px"><div class="thumbimage">[[Податотека:Goddess_O_Ixchel.jpg|alt=Rabbits are in a range of cultures identified with the Moon, from China to the [[Indigenous Peoples of the Americas]], as with the rabbit (on the left) of the [[Maya moon goddess]] (6th-9th century).|232x232п]]</div></div></div><div class="trow" style="display:flex"><div class="thumbcaption">Одозгора: примери на [[Lunar deity|месечеви божества]] со повторливи [[Aspect (religion)|аспекти]] ширум светот, како што е [[Crescent|полумесечината]] ( [[Sin (mythology)|Nanna/Sîn]], <abbr title="circa">в.</abbr><span style="white-space:nowrap;"> 2100</span> пр.н.е.), покривка за глава и кочија на полумесечина ( [[Luna|Луна]], 2-5 век), како и [[Moon rabbit|Месечевиот зајак]] ( [[Maya moon goddess|божица на месечината на Маите]], 6-9 век).<ref name="Collections Search – Museum of Fine Arts, Boston 1987"><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles><cite class="citation web cs1">[https://collections.mfa.org/objects/6027/cylinder-vase;jsessionid=F2E906D47F69B2A85DB31D259E691783 "Cylinder vase"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20211111060850/https://collections.mfa.org/objects/6027/cylinder-vase;jsessionid=F2E906D47F69B2A85DB31D259E691783 |date=2021-11-11 }}. </cite></ref></div></div></div></div>Од праисторијата и античките времиња, многу култури ја гледаат [[Планетите во астрологијата|Месечината астролошки]] и ја персонифицирале Месечината како божество. Полумесечината (🌙) е симбол што го користат многу култури, особено како идентификатор за Месечината и нејзиниот изглед, особено нејзините [[месечеви мени]], но и нејзината бледа боја, на пр. за [[сребро]]то од западната [[алхемија]]. На пример во [[Месопотамија|месопотамиската]] иконографија примарниот симбол на [[Син (бог)|Нана/Син]],<ref name="BlackGreen1992"/> древното [[сумер]]ско месечево божество.<ref name="BlackGreen1992">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=05LXAAAAMAAJ|title=Gods, Demons and Symbols of Ancient Mesopotamia: An Illustrated Dictionary|last=Black|first=Jeremy|last2=Green|first2=Anthony|publisher=The British Museum Press|year=1992|isbn=978-0-7141-1705-8|page=135|access-date=28 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20200819021935/https://books.google.com/books?id=05LXAAAAMAAJ&hl=en|archive-date=19 August 2020}}</ref><ref name="Nemet1998">{{Наведување|last=Nemet-Nejat|first=Karen Rhea|date=1998|title=Daily Life in Ancient Mesopotamia|publisher=Greenwood|series=Daily Life|isbn=978-0-313-29497-6|page=[https://archive.org/details/dailylifeinancie00neme/page/203 203]|url=https://archive.org/details/dailylifeinancie00neme|access-date=11 June 2019|archivedate=16 June 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200616064441/https://archive.org/details/dailylifeinancie00neme/page/203}}</ref> кој е татко на Иштар, божицата на планетата [[Венера (планета)|Венера]] (симболизирано Ѕвездата на Иштар),<ref name="BlackGreen1992"/><ref name="Nemet1998"/> и Шамаш, богот на сонцето<ref name="BlackGreen1992"/><ref name="Nemet1998"/> сите три често се прикажани еден до друг. Нана подоцна била позната како Син,<ref name="BlackGreen1992"/><ref name="Nemet1998"/> и била особено поврзана со магија.<ref name="Nemet1998"/> Полумесечината понатаму се користела како елемент на месечевите божества кои носат покривки или круни кој потсетува на рогови, како во случајот со старогрчката [[Селена]]<ref>{{Наведена книга|title=Hellas and Rome: The Classical World in Pictures|last=Zschietzschmann|first=W.|date=2006|publisher=Kessinger Publishing|isbn=978-1-4286-5544-7|location=Whitefish, Montana|page=23}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=YyufPUA_S74C&pg=PA178|title=The Colors of Clay: Special Techniques in Athenian Vases|last=Cohen|first=Beth|date=2006|publisher=Getty Publications|isbn=978-0-89236-942-3|location=Los Angeles|pages=178–179|chapter=Outline as a Special Technique in Black- and Red-figure Vase-painting|access-date=28 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200819021937/https://books.google.com/books?id=YyufPUA_S74C&pg=PA178&hl=en|archive-date=19 August 2020}}</ref> или древниот египетски [[Консу]]. Селена е поврзана со [[Артемида]] и паралелно со римската [[Луна (митологија)|Луна]], која и двете се повремено прикажани како возат кочија, како и хинду месечевото божество Чандра. Различните или заедничките аспекти на божествата во [[пантеон]]ите се забележани во многу култури, особено од подоцнежната или современата култура, особено формирајќи тројни божества. Месечината во римската митологија на пример е поврзана со [[Јунона]] и [[Дијана]], додека Луна е идентификувана како нивно [[Епитет|име]] и како дел од тројката (''diva triformis'') со Дијана и Прозерпина, [[Хеката (митологија)|Хеката]] е идентификувана како нивна обврзувачка манифестација како ''триморфос''. Распоредот на ѕвездата и полумесечината (☪️) исто така се враќа во бронзеното доба, претставувајќи ги или Сонцето и Месечината, или Месечината и планетата [[Венера (планета)|Венера]], во комбинација. Симболот ја претставувало божицата Артемида или Хеката, а преку покровителството на Хеката почнал да се користи како симбол на [[Византија]], веројатно влијаејќи на развојот на [[Знаме на Отоманското Царство|отоманското знаме]], поточно комбинацијата на турската полумесечина со ѕвезда.<ref>"It seems possible, though not certain, that after the conquest Mehmed took over the crescent ''and'' star as an emblem of sovereignty from the Byzantines.</ref> Други историски држави и современи општински и национални знамиња го користат симболот на ѕвездата и полумесечината. Многумина, но не сите ги користат ѕвездата и полумесечината, бидејќи таа е идентификувана како симбол на исламот. ==Месечината како тема во уметноста и во популарната култура== Месечината се јавува како тема во бројни дела од [[уметност]]а и [[Популарна култура|популарната култура]]. ===Месечината како тема во книжевноста=== ====Месечината како мотив во поезијата==== * „Угрејала сјајна месечина“ — македонска народна песна.<ref>Блаже Тренески, ''Стојна ситноода''. Скопје: Студентски збор, 1981, стр. 103.</ref> * „Месечината и сонцето“ ([[Српски јазик|српски]]: ''Мјесец и сунце'') - српска [[Народна книжевност|народна песна]].<ref>''Народне лирске песме''. Београд: Просвета, 1963, стр. 101.</ref> * „Благата и добра месечина“ (српски: ''Блага и добра месечина'') - песна на српскиот писател [[Иво Андриќ]] од 1911 година.<ref>Иво Андрић, ''Ex Ponto - Немири - Лирика''. Београд: Просвета, 1977, стр. 144-145.</ref> * „Добродетелствата на Луната“ - песна во проза на францускиот поет [[Шарл Бодлер]].<ref>Charles Baudelaire, ''Spleen Pariza''. Zgreb: Mladost, 1952, стр. 118-119.</ref> * „Месечева светлина“ - песна на францускиот поет [[Пол Верлен]].<ref>Пол Верлен, ''Есенска песна''. Скопје: Македонска книга, 1987, стр. 23.</ref> * „Луната бела“ - песна на францускиот поет Пол Верлен.<ref>Пол Верлен, ''Есенска песна''. Скопје: Македонска книга, 1987, стр. 30.</ref> * „Месечина“ - песна на францускиот поет Пол Верлен.<ref>Pol Verlen, ''Pesme''. Beograd: Rad, 1969, стр. 22.</ref> * „Шираската месечина“ - песна на ирачкиот поет [[Абдул Вехаб ал-Беати]].<ref>''Arapska poezija''. Beograd: Rad, 1977, стр. 122-123.</ref> * „Приказна за месечината“ — песна за деца на хрватскиот поет [[Григор Витез]].<ref>Григор Витез, ''Песни''. Мисла, Македонска книга, Култура, Наша книга и Детска радост, Скопје, 1990, стр. 60.</ref> * „Дај ми ја месечината, тате“ — песна за деца на хрватскиот поет [[Григор Витез]].<ref>Григор Витез, ''Песни''. Мисла, Македонска книга, Култура, Наша книга и Детска радост, Скопје, 1990, стр. 79.</ref> * „На Месечината“ - песна на [[Јохан Волфганг Гете]].<ref>Johan Volfgang Gete, ''Pesme''. Beograd: Rad, 1964, стр. 49-50.</ref> * „Повредената месечина“ - песна на македонскиот писател [[Славко Јаневски]].<ref>Славко Јаневски, ''Коренот на стеблото ја надминува мерата на нивните разуми''. Скопје: Темплум, 2014, стр. 134-136.</ref> * „Месечината и чакалите“ - песна на Славко Јаневски.<ref>Славко Јаневски, ''Коренот на стеблото ја надминува мерата на нивните разуми''. Скопје: Темплум, 2014, стр. 131-133.</ref> * „Леб, [[хашиш]] и месечината“ - песна на сирискиот поет [[Низар Кабани]].<ref>''Arapska poezija''. Beograd: Rad, 1977, стр. 112-114.</ref> * „Заоѓањето на Месечината“ (италијански: ''Il tramonto della luna'') - песна на италијанскиот поет [[Џакомо Леопарди]] од 1836 година.<ref>Đ. Leopardi, ''Pesme i proza''. Beograd: Rad, 1964, стр. 46-47.</ref> * „На месечината“ (италијански: ''Alla luna'') - песна на Џакомо Леопарди од 1819 година.<ref>Đ. Leopardi, ''Pesme i proza''. Beograd: Rad, 1964, стр. 16.</ref> * „Романса за луната“ (шпански: ''Romance de la Luna, Luna'') — песна на шпанскиот поет [[Федерико Гарсија Лорка]].<ref>Федерико Гарсија Лорка, ''Неверна жена''. Скопје: Македонска книга, Култура, Мисла, Наша книга, 1982, стр. 89-90.</ref> * „Луната е мртва, мртва“ — песна на Федерико Гарсија Лорка.<ref>Федерико Гарсија Лорка, ''Песме''. Рад, Београд, 1970, стр. 110.</ref> * „Кога ќе излезе месечината“ — песна на Федерико Гарсија Лорка.<ref>Федерико Гарсија Лорка, ''Песме''. Рад, Београд, 1970, стр. 109.</ref> * „Горе плови месечината“ — песна на Федерико Гарсија Лорка.<ref>Федерико Гарсија Лорка, ''Песме''. Рад, Београд, 1970, стр. 113.</ref> * „Месечина“ — песна на македонскиот поет [[Матеја Матевски]].<ref>Матеја Матевски, ''Подготовки за патување: избор од поезијата'', Македонска книга, Скопје, 1987, стр. 128.</ref> * „Дрвото на месечината“ - песна на ирачкиот поет [[Назик ал-Мелаике]].<ref>''Arapska poezija''. Beograd: Rad, 1977, стр. 116-117.</ref> * „Месечев камен“ - збирка песни на српскиот писател [[Милорад Павиќ]] од 1971 година.<ref>„Белешка о писцу“, во: Милорад Павић, ''Кутија за писање''. Београд: Народна библиотека Србије, 2012, стр. 121.</ref> * „Месечина над гробот“ ([[Чешки јазик|чешки]]: ''Luna nad hrobem'') — песна на чешкиот поет [[Јарослав Сајферт]] од 1937 година.<ref>Jaroslav Seifert, ''Přilba hlíny''. Práce, Praha, 1945, стр. 29-30.</ref> * „Месечинке“ — песна на македонскиот поет [[Стојан Тарапуза]].<ref>Стојан Тарапуза, ''Сон на тркала'', Просветно дело, Редакција „Детска радост“, Скопје, 2015, стр. 100-101.</ref> * „Песна за главата и месечината“ - песна на полскиот поет [[Јулијан Тувим]].<ref>''Savremena poljska poezija''. Beograd: Nolit, 1964, стр. 37-38.</ref> * „Месечината над Мушина“ - песна на полскиот поет [[Јежи Харасимович]].<ref>''Savremena poljska poezija''. Beograd: Nolit, 1964, стр. 229.</ref> * „Големата месечина“ — песна на шпанскиот поет [[Хуан Рамон Хименес]].<ref>Huan Ramos Himenes, ''Ja nisam ja''. Rad, Beograd, 1977, стр. 68.</ref> * „Мојот роденден и младата месечина“ - песна на египетскиот поет [[Ахмед Шавки]].<ref>''Arapska poezija''. Beograd: Rad, 1977, стр. 80-81.</ref> ====Месечината како мотив во прозата==== * „Тајната на ноќта со полна месечина“ — расказ на рускиот писател [[Александар Грин]].<ref>Aleksandar Grin, ''Pacolovac''. Beograd: Rad, 1979, стр. 16-18.</ref> * „Месечината како печурка“ — расказ на италијанскиот писател [[Итало Калвино]].<ref>Italo Kalvino, ''Nove kosmikomike''. Beograd: Rad, 1999, стр. 5-13.</ref> * „Ќерките на Месечината“ — расказ на италијанскиот писател Итало Калвино.<ref>Italo Kalvino, ''Nove kosmikomike''. Beograd: Rad, 1999, стр. 14-25.</ref> * „Меката месечина“ — расказ на италијанскиот писател [[Итало Калвино]].<ref>Italo Kalvino, ''Kosmikomike: stare i nove''. Beograd: Paidea, 2008, стр. 195-202.</ref> * „Месечината се оддалечува“ — расказ на Итало Калвино.<ref>Italo Kalvino, ''Kosmikomike: stare i nove''. Beograd: Paidea, 2008, стр. 7-19.</ref> * „Man in the Moon“ — кус расказ на македонската писателка [[Мира Смаќоска-Танеска]].<ref>''Летаат приказни''. Скопје: Темплум, 2019, стр. 40.</ref> * „Камен од Месечината“ — расказ на македонскиот писател [[Глигор Поповски]].<ref>Глигор Поповски, ''Маслинови гранчиња''. Просветно дело, Редакција „Детска радост“, Скопје, 2004, стр. 39-40.</ref> ===Месечината како тема во музиката=== ====Месечината како мотив во народната музика==== * „Огреала месечина“ - македонска народна песна.<ref>Ѓорѓи Доневски, ''Сокол ми лета високо''. Скопје: Културно-уметничкото друштво „Гоце Делчев“, 1978, стр. 109.</ref> * „Ој месечино новино“ - македонска народна песна.<ref>''Засекогаш со нас - 22 незаборавни песни/Forever with us - 23 unforgettable songs'', CD 071, Мистер компани, 2003.</ref> * „Месечино, мила сестро“ - песна на македонската [[фолк]]-пејачка [[Васка Илиева]].<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=dG_8DD_nACQ YouTube, Vaska Ilieva - Mesečino mila sestro ()]</ref> * „Изгреала месечина“ (''Изгрејала месечина'') – српска народна песна.<ref>''Охридски хорски фестивал – Ohrid Choir Festival 2005'', стр. 33.</ref> ====Месечината како мотив во сериозната музика==== * „[[Месечева соната]]“ - композиција на германскиот композитор [[Лудвиг ван Бетовен]].<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=4Tr0otuiQuU YouTUbe, Beethoven - Moonlight Sonata (FULL) (пристапено на 28.9.2017)]</ref> * „[[Месечева светлина]]“ (''Clair de lune'') - композиција на францускиот [[композитор]] [[Клод Дебиси]].<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=CvFH_6DNRCY YouTUbe, CLAUDE DEBUSSY: CLAIR DE LUNE (пристапено на 9.11.2017)]</ref> ====Месечината како мотив во џез-музиката==== * „Месечината над Асти“ ([[Англиски јазик|англиски]]: ''Moon over Asti'') — [[џез]]-композиција на [[Џани Басо]] (''Gianni Basso'').<ref>Gianni Basso, ''Rarità e inediti'', MJCD 1111, 1996.</ref> * „Колку е високо месечината“ (англиски: ''How high the moon'') — [[џез]]-композиција на М. Луис (M. Lewis).<ref name="Teddy Wilson, MJCD 1106, 1995">''Teddy Wilson'', MJCD 1106, 1995.</ref> * „Месечева светлина“ (англиски: ''Moonglow'') — џез-композиција на Хадсон (Hudson), Де Ланг (De Lange) и Милс (Mills).<ref name="Teddy Wilson, MJCD 1106, 1995"/> ====Месечината како мотив во популарната музика==== * „Девојка во Месечината“ (англиски: ''Girl in the Moon'') - песна на австралиската рок-група [[Ајсхаус]] (''Icehouse'') од 1987 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=uG9ec2ColjY YouTube, Icehouse - Man Of Colours (1987 full album) (пристапено на 8.10.2017)]</ref> * „Луна“ - песна на македонската рок-група [[Архангел (музичка група)|Архангел]] од 1991 година.<ref>Архангел, ''Архангел 1''. Litium Records 001, 2000.</ref> * „Месечината е повторно полна“ (српскохрватски: ''Mjesec je opet pun'') - албум на словенечката и југословенска рок-група „Аутомобили“ (''Automobili'').<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=KCm436UyX5I Automobili - Mjesec je opet pun (пристапено на 5.12.2016)]</ref> * „Месечина во шолјата“ (српскохрватски: ''Mesec u šolji'') - песна на македонската група [[Бастион]].<ref>Bastion works & rew>>works, AG Records, PMG Recordings, Lithium Records.</ref> * „Тажната месечина“ (англиски: ''Blue Moon'') — песна на американската поп-рок група ''[[Биг стар]]'' од 1978 година.<ref>[https://www.discogs.com/release/2108805-Big-Star-3rd Discogs, Big Star – 3rd (пристапено на 4.1.2022)]</ref> * „Месечев танц“ (англиски: ''Moondance'') - песна од истоимениот албум на ирскиот музичар [[Ван Морисон]] (''Van Morrison'') од 1970 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=hx8LrtNHa1M YouTube, Van Morrison - Moondance Full Album (Vinyl) (пристапено на 24.12.2017)]</ref> * „Месечина“ - песна на македонската енто-група „Dragan Dautovski Quartet“.<ref>Dragan Dautovski Quartet, The Path of the Sun. Dragan Dautovski - DDQ Music, DDQM 002, 2008.</ref> * „Планините на Месечината“ (англиски: ''Mountains Of The Moon'') — песна на американската [[Рок-музика|рок]]-група [[Грејтфул дед]] (''Grateful Dead'') од 1969 година.<ref>[https://www.discogs.com/release/1384126-Grateful-Dead-Aoxomoxoa Grateful Dead* – Aoxomoxoa (пристапено на 7.2.2023)]</ref> * „Бојата на Месечевата светлина (Антиох)“ (англиски: ''Colour Of Moonlight (Antiochus)'') — песна на канадската музичарка ''[[Grimes]]'' од 2011 година.<ref>[https://www.discogs.com/Grimes-Visions/master/411575 Discogs, Grimes (4) ‎– Visions (пристапено на 15.4.2021)]</ref> * „Месечина над марината“ (англиски: ''Moon Over Marin'') — песна на американската [[панк-рок]] група [[Дед Кенедис]] (''Dead Kennedys'') од 1982 година.<ref>[https://www.discogs.com/master/31819-Dead-Kennedys-Plastic-Surgery-Disasters Discogs, Dead Kennedys – Plastic Surgery Disasters (пристапено на 9.9.2022)]</ref> * „Розова месечината“ (англиски: ''Pink Moon'') - песна од истоимениот албум на англискиот музичар [[Ник Дрејк]] (''Nick Drake'') од 1972 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=aXnfhnCoOyo YouTube, Nick Drake - Pink Moon (пристапено на 22.12.2017)]</ref> * „Сафари по Месечината“ (англиски: ''Moon Safari'') - албум на француската група Ер (''Air'') од 1998 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=99myH1orbs4 Youtube, Air - Moon Safari (Full Album) (пристапено на 8.9.2016)]</ref> * „Брате волк, сестро месечино“ (англиски: ''Brother Wolf, Sister Moon'') - песна од истоимениот албум на британската [[Рок-музика|рок]]-група [[Калт (рок-група)|Калт]] (''The Cult'') од 1985 година.<ref>[https://www.discogs.com/The-Cult-Love/master/767 Discogs, The Cult ‎– Love (пристапено на 13.5.2020)]</ref> * „Лошата месечина изгрева“ (англиски: ''Bad Moon Rising'') - песна на американската рок-група ''Creedence Clearwater Revival'' од 1969 година.<ref>[https://www.discogs.com/Creedence-Clearwater-Revival-Green-River/master/55272 DISCOGS, Creedence Clearwater Revival ‎– Green River (пристапено на 23.12.2017)]</ref> * [[Луна (рок-група)|Луна]] — српска рок-група од првата половина на 1980-тите години.<ref>[https://www.discogs.com/artist/844578-Luna-22 (пристапено на 30.1.2023)]</ref> * „Жолта месечината“ (англиски: ''Yellow Moon'') - песна и албум на американската група [[Невил брадерс]] (''Neville Brothers'').<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=ZlVxx3HVW24 YouTube, ellow Moon - Neville Brothers (пристапено на 6.2.2017)]</ref> * „Под харлемската месечина“ (англиски: ''Underneath The Harlem Moon'') - песна на американскиот [[Поп-музика|поп]]-рок пејач [[Ренди Њумен]] (''Elvis Presley'') од 1970 година.<ref>[https://www.discogs.com/Randy-Newman-12-Songs/master/198171 DISCOGS, Randy Newman ‎– 12 Songs (пристапено на 19.12.2017)]</ref> * „Задната страна на месечината“ (англиски: ''Back Side Of The Moon'') — песна на британската [[Техно музика|техно]]-група ''The Orb'' од 1991 година.<ref>[https://www.discogs.com/master/7119-The-Orb-The-Orbs-Adventures-Beyond-The-Ultraworld The Orb – The Orb's Adventures Beyond The Ultraworld (пристапено на 31.5.2023)]</ref> * „[[Сонце и месечина (албум)|Сонце и месечина]]“ - музички албум на македонската поп-пејачка [[Александра Пилева]] од 2005 година. * „Темната страна на месечината“ (англиски: ''The Dark Side Of The Moon'') - музички албум на британската рок-група [[Пинк флојд]] (''Pink Floyd'') од 1973 година.<ref>[https://www.discogs.com/Pink-Floyd-The-Dark-Side-Of-The-Moon/release/370444 Discogs, Pink Floyd – The Dark Side Of The Moon (пристапено на 18.2.2021)]</ref> * „Прошетка по Месечината“ ([[англиски]]: ''Walking on the Moon'') - песна на британската рок-група [[Полис]] (''The Police'') од 1979 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=zPwMdZOlPo8 The Police - Walking On The Moon - YouTube (пристапено на 8.9.2016)]</ref> * „Сината Месечина“ (англиски: ''Blue Moon'') - песна на американскиот [[рокенрол]]-пејач [[Елвис Пресли]] (''Elvis Presley'') од 1954 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=MzUhfYAxDTY YouTube, Blue Moon - Elvis Presley (пристапено на 3.5.2017)]</ref> * „Под вишновата месечина“ (англиски: ''Under The Cherry Moon'') - песна на американскиот поп-музичар [[Принс]] (''Prince'') од 1986 година.<ref>[https://www.discogs.com/Prince-And-The-Revolution-Parade/master/16132 DISCOGS, Prince And The Revolution ‎– Parade (пристапено на 18.3.2018)]</ref> * „Човек на Месечината“ (англиски: ''Man On The Moon'') - песна на американската рок-група [[Р.Е.М.]] (''R.E.M.'') од 1992 година.<ref>[https://www.discogs.com/REM-Automatic-For-The-People/master/57830 DISCOGS, R.E.M. ‎– Automatic For The People (пристапено на 20.8.2019)]</ref> * „Лошата месечина изгрева“ (англиски: ''Bad Moon Rising'') - албум на американската рок-група [[Соник Јут]] (''Sonic Youth'') од 1985 година.<ref>[https://www.discogs.com/Sonic-Youth-Bad-Moon-Rising/master/9808 DISCOGS, Sonic Youth ‎– Bad Moon Rising (пристапено на 26.7.2019)]</ref> * „Камења од Месечината“ (англиски: ''Moon Rocks'') - песна на американската рок-група [[Токинг хедс]] (''Talking Heads'') од 1983 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=FZKN8YutqDY&list=PLfimnwaZdumg-tqf7Kx2WvnABWs6tqgOS&index=7 YouTube, Talking Heads - Moon Rocks (пристапено на 28.9.2017)]</ref> * „Месечината е вечерва луда“ (хрватски: ''Mjesec je večeras lud'') — песна на хрватската рок-група [[Филм (рок-група)|Филм]] од 1983 година.<ref>[https://www.discogs.com/Film-Sva-%C4%8Cuda-Svijeta/release/801079 Discogs, Film – Sva Čuda Svijeta (пристапено на 22.6.2021)]</ref> * „Пред да зајде месечината“ (англиски: ''Before The Moon Falls'') - песна на британската рок-група [[Фол]] од 1979 година.<ref>[https://www.discogs.com/The-Fall-Dragnet/master/19204 Discogs, The Fall ‎– Dragnet (пристапено на 8.10.2020)]</ref> * „Месечина!“ - песна на македонските музичари [[Елена Христова]] и [[Горан Трајкоски|Горан Трајковски]] од 2011 година.<ref>Elena Hristova, Goran Trajkoski, ''Bioscopia'', SJF Records 131, 2011.</ref> * „Месечината и небото“ (англиски: ''The Moon and the Sky'') - песна и албум на британската пејачка [[Шаде]] (''Sade'') од 2010 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=rLZ1U_n8fDg&list=PL-UWPlRIl68pBWjsKGgs1c9b7Ua6pDvYJ&index=1 YouTube, Sade - The Moon And The Sky (пристапено на 19.1.2017)]</ref> ===Месечината како тема во сликарството=== * „Месечината благо се смешка“ - слика на српската сликарка [[Јагода Живадиновиќ]] од 2005 година.<ref>Filip Rot, ''Američka pastorala''. Beograd: Paidea, 2015.</ref> ===Месечината како тема во филмот=== * „[[Патување до Месечината (филм од 1902)|Патување до Месечината]]“ ([[француски]]: ''Le voyage dans la lune'') - француски филм од 1902 година, во [[режија]] на [[Жорж Мелјес]].<ref>[http://www.imdb.com/title/tt0000417/ IMBd, A Trip to the Moon (1902) (пристапено на 23.10.2017)]</ref> * „Месечина и Валентино“ - американски [[филм]], во [[режија]] на Дејвид Енспоу.<ref>''Антена'', број 840, 1.8.2014, стр. 27.</ref><ref>''Антена'', број 842, 15.8.2014, стр. 16.</ref><ref>''Антена'', број 857, 28.11.2014, стр. 26.</ref><ref>''Антена'', број 854, 7.11.2014, стр. 20.</ref> * [[Горчлива месечина (филм)|Горчлива месечина]]“ ([[англиски]]: ''Bitter Moon'') - филм во режија на [[Роман Полански]].<ref>„Во светот на лудилото и деструктивната страст“, ''Антена'', бр. 804, 22.11.2013, стр. 3.</ref> * „[[Месечина од хартија (филм од 1973)|Месечина од хартија]]“ ([[англиски]]: ''Paper Moon'') - американски [[филм]] од 1973 година, во [[режија]] на [[Питер Богданович]].<ref>[http://www.imdb.com/title/tt0070510/awards?ref_=tt_awd IMBd Paper Moon (1973) Awards (пристапено на 28.11.2017)]</ref> * „Ноќите со полна месечина“ - германски филм во режија на [[Ерик Ромер]].<ref>Žarko Radaković, „Umesto pogovora“, во: Peter Handke, ''Spori povratak kući''. Gornju Milanovac: Dečje novine, 1990, стр. 180.</ref> == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Братскиврски|Moon |voy=Moon}} * [https://www.nasa.gov/moon Слики и видео-записи на НАСА за Месечината] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20230713014118/https://www.nasa.gov/moon/ |date=2023-07-13 }} * Албуми со слики и надлетувачки видео-записи со висока резолуција од Шон Доран со помош на камерата на Месечев Реконесанс Орбитер достапни на [https://www.flickr.com/photos/136797589@N04/albums/72157686992929766/with/35498090194/ Flickr] and [https://www.youtube.com/playlist?list=PLbdt9s6ywoD_62doBvzu9pSLDSY1TYtX_ YouTube] * {{YouTube|nr5Pj6GQL2o|Video (04:56) – The Moon in 4K (NASA, April 2018)}} * {{YouTube|zNpsy6lBPBw|Video (04:47) – The Moon in 3D (NASA, July 2018)}} ===Картографски ресурси=== * [https://web.archive.org/web/20200421114248/https://astrogeology.usgs.gov/search/map/Moon/Geology/Unified_Geologic_Map_of_the_Moon_GIS_v2 Unified Geologic Map of the Moon] - [[United States Geological Survey]] * [https://trek.nasa.gov/moon/ Moon Trek – An integrated map browser of datasets and maps for the Moon] * [https://www.google.com/maps/space/moon/@6.1467095,139.2754359,23010541m/data=!3m1!1e3 The Moon on Google Maps] * {{cite web |title=Consolidated Lunar Atlas |publisher=Lunar and Planetary Institute |url=http://www.lpi.usra.edu/resources/cla/ |access-date=26 February 2012}} * [http://planetarynames.wr.usgs.gov/jsp/FeatureTypes2.jsp?system=Earth&body=Moon&systemID=3&bodyID=11 Gazetteer of Planetary Nomenclature (USGS)] * {{cite web |title=Clementine Lunar Image Browser |publisher=U.S. Navy |date=15 October 2003 |url=http://www.cmf.nrl.navy.mil/clementine/clib/ |access-date=12 April 2007 |archive-date=2007-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070407000411/http://www.cmf.nrl.navy.mil/clementine/clib/ |url-status=dead }} * Тридимензионални глобуси: ** {{cite web |title=Google Moon |date=2007 |url=http://moon.google.com |access-date=12 April 2007}} ** {{cite web |title=Moon |work=World Wind Central |publisher=NASA |date=2007 |url=http://www.worldwindcentral.com/wiki/Moon |access-date=12 April 2007 |archive-date=2007-05-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070515064406/http://www.worldwindcentral.com/wiki/Moon |url-status=dead }} * {{cite web |last=Aeschliman |first=R |title=Lunar Maps |work=Planetary Cartography and Graphics |url=http://ralphaeschliman.com/id26.htm |access-date=12 April 2007 |archive-date=2004-02-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040206052233/http://ralphaeschliman.com/id26.htm |url-status=dead }} * [https://web.archive.org/web/20120305055023/https://wms.selene.jaxa.jp/index_e.html Јапонски центар за вселенски истражувања] * [https://earthlymission.com/wp-content/uploads/2016/10/moon-earthside-map.jpg Карта на страната на Месечината видена од Земјата (4497 x 3150px)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20201030074615/https://earthlymission.com/wp-content/uploads/2016/10/moon-earthside-map.jpg |date=2020-10-30 }} * [http://home.bt.com/techgadgets/technews/explore-the-lunar-north-pole-11363885909226?s_intcid=con_RL_LunarNorthPole Голема слика на подрачјето на Месечината околу северниот пол] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160823192057/http://home.bt.com/techgadgets/technews/explore-the-lunar-north-pole-11363885909226?s_intcid=con_RL_LunarNorthPole |date=23 August 2016 }} * [http://www.mapsharing.org/MS-maps/map-pages-moon-map/images-moon-map/8-south-pole-moon-map.jpg Голема слика на подрачјето на Месечината околу јужниот пол (1000x1000px)]{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ===Набљудувачки алати=== * {{cite web |title=NASA's SKYCAL – Sky Events Calendar |publisher=NASA |url=http://sunearth.gsfc.nasa.gov/eclipse/SKYCAL/SKYCAL.html |access-date=27 August 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070820075142/http://sunearth.gsfc.nasa.gov/eclipse/SKYCAL/SKYCAL.html |archive-date=20 August 2007}} * {{cite web |title=Find moonrise, moonset and moonphase for a location |date=2008 |url=http://www.timeanddate.com/worldclock/moonrise.html |access-date=18 February 2008}} * {{cite web |title=HMNAO's Moon Watch |date=2005 |url=http://www.crescentmoonwatch.org/nextnewmoon.htm |access-date=24 May 2009 |archive-date=2009-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090204002746/http://www.crescentmoonwatch.org/nextnewmoon.htm |url-status=dead }} ===Општо=== * [http://www.esa.int/var/esa/storage/images/esa_multimedia/images/2013/01/lunar_base_made_with_3d_printing/12501019-1-eng-GB/Lunar_base_made_with_3D_printing.jpg Месечево засолниште] ([http://www.esa.int/Our_Activities/Technology/Building_a_lunar_base_with_3D_printing Building a lunar base with 3D printing]. ''ESA''. 31 January 2013.) {{Месечина}} {{Сончев Систем}} {{Нормативна контрола}} {{избрана}} [[Категорија:Месечина| ]] [[Категорија:Земја]] [[Категорија:Астрономски тела]] [[Категорија:Сончев Систем]] [[Категорија:Астрономски тела познати од стариот век]] [[Категорија:Неправилни месечини]] [[Категорија:Месечини]] dedpxxnmenbv4j4occa3qiy1wbjqsq8 Константин Миладинов 0 7864 5545590 5545292 2026-04-28T00:25:51Z Buli 2648 /* Преродбенска дејност */ 5545590 wikitext text/x-wiki :''Поврзано [[Браќа Миладиновци]]''. {{Инфокутија за писател | name = Константин Миладинов | image = Konstantin Miladinov.jpg | imagesize = 200п | alt = | caption = | pseudonym = | birth_name = | birth_date = 1830 | birth_place = [[Струга]], [[Османлиска империја]]<br> (денешна [[Македонија]]) | death_date = {{починал на и возраст|df=yes|1862|01|23|1830||}} | death_place = [[Цариград]], [[Отоманско Царство]] | occupation = [[славист]], [[поет]] и преродбеник | education = Основно училиште во [[Струга]], а подоцна гимназија во [[Јанина]], [[Грција]], словенска филологија на Филозофскиот факултет при императорскиот универзитет во [[Москва]] | alma_mater = | period = [[19 век]] | genre = Преродба | subject = преродбеник и собирач на народни умотворби | movement = [[Романтизам]] | notableworks = [[Т'га за југ - Константин Миладинов|Т'га за југ]] | spouse = | partner = | children = | relatives = | influences = Македонското народно творештво | influenced = Современата [[книжевност]] | awards = | signature = | website = | portaldisp = }} '''Константин Миладинов''' ([[Струга]], [[1830]] – [[Цариград]], денешен {{починал во|Истанбул|}}, [[18 јануари]] [[1862]]) — [[Македонци|македонски]] собирач на народни умотворби и поет.<ref>Македониум, антологија на македонската национално-политичка мисла, стр. 9 и 10, Скопје, 2003.</ref><ref>Писмо на Константин Миладинов до Георги С. Раковски, 8 јануари 1859, „Браќа Миладиновци – препис“, коментирал и уредил Никола Трајков, Бугарска академија на науките, Институт за историја, Издание на БАН, Софија 1964, стр. 131-133.</ref> Со неговата песна [[Т'га за југ - Константин Миладинов|„Т'га за југ“]], која има 70 препеви на 42 јазици, секоја година се отвораат [[Струшки вечери на поезијата|Струшките вечери на поезијата]]. ==Ран живот, образование и учителска дејност== Роден е во Струга, во семејството на грнчарот [[Ристе Миладинов]] и неговата сопруга [[Султана Миладинова]]. Основно училиште завршил во Струга, а подоцна и [[Зосимаја школа|гимназија во Јанина]]. На 14 октомври 1849 година се запишал на [[Атински универзитет|Филозофскиот факултет]] во [[Атина]], дипломирал [[1852]] година, отсек грчка филологија. Со диплома на учители браќата се вратиле во родниот крај каде учителствувале во повеќе места. По завршувањето на основното образование во Струга и гимназија во [[Јанина]], во [[1847]] година станал учител во селото [[Трново (Битолско)|Трново]], [[Општина Битола|Битолско]]. По завршувањето на студиите престојувал во манастирот „Зограф“ на Света Гора. По враќањето во Струга, станал учител во битолското село [[Магарево]]. == Преродбенска дејност == === Престојот во Русија === [[Податотека:K.miladinov.jpg|thumb|лево|200px|Константин Миладинов (долу десно) во Москва со бугарскиот писател [[Љубен Каравелов]], 1858 год.]]Во [[1857]] година се запишал и студирал [[словенска филологија]] во [[Москва]], каде што членувал во Словенскиот кружок и соработувал во неговиот весник „''Братски труд''“, како и во весникот „''[[Дунавски лебед]]''“. Константин заминал во [[Русија]] да студира словенска филологија на Филозофскиот факултет при Императорскиот универзитет во [[Москва]]. Во време на неговиот престој во Русија го обзема длабока осаменост и жал по родниот крај. Имајќи го собраниот материјал од народни умотворби, Константин целосно се ангажирал во реализирање на идејата за нивно печатење. Работејќи на редактирање на песните и другите народни умотворби и нивно подготвување за Зборникот, Константин и самиот почнал да пишува [[поезија]]. Поетското творештво на Константин Миладинов, иако скромно, само петнаесет песни, го става на пиедесталот на македонската нова литература како основоположник на македонската уметничка поезија. Суровата руска зима и бедниот живот штетно се одразиле врз здравјето на Константин, па во [[1859]] година тој заболел од [[туберкулоза]]. Покрај подмолната и тешка болест, Константин го разочарал и неуспехот во настојувањата да се испечати Зборникот од народни умотворби. Основната причина за непечатењето на Зборникот во Москва е судирот на Миладиновци со [[Цариградска патријаршија|Цариградската патријаршија]] во екот на преродбенската борба. === Печатење на Зборникот === Во јуни [[1860]] година, не довршувајќи ги студиите, Константин Миладинов ја напуштил Москва. На пат за дома, во [[Виена]], се сретнал со идниот свој голем мецена и пријател, хрватскиот бискуп [[Јосип Јурај Штросмајер]], поглаварот на [[Хрватска католичка црква|Хрватската католичка црква]], со кого контактирал уште од Москва, пишувајќи му за намерите за печатење на Зборникот. При оваа средба, бискупот Штросмајер прифатил да го финансира печатењето на Зборникот. Од Виена тие двајцата заминуваат во [[Ѓаково]], бискупската столица на Штросмајер. Во Ѓаково Константин останал неколку месеци и ги препишал сите песни со кирилска азбука, бидејќи целиот Зборник бил напишан со [[Грчка азбука|грчки букви]]. Заслугата дека Зборникот е напечатен со кирилица е на Штросмајер, како се гледа од едно негово писмо. Тој го посоветувал Константин да го транскрибира со кирилска азбука, и дури тогаш да го напечати. Како драг гостин на бискупот, Константин останал во Ѓаково до 9 јануари 1861 год., кога заедно со него заминал во Загреб, каде што го дал во печат Зборникот. [[File:Taga za Jug.jpg|thumb|250px|Картичка со оригиналниот текст на поемата "Т’га за југ", од Константин Миладинов]] На [[24 јуни]] [[1861]] година, од печатницата на [[Анте Јакиќ]], во [[Загреб]], излегол од печат [[Зборникот на Миладиновци|Зборникот]] од народни умотворби на браќата Миладиновци - „''Бугарски народни песни, собрани од браќа Миладиновци''“, дело со речиси 600 македонски народни песни и точно 77 бугарски (отстапени од бугарскиот фолклорист [[Васил Чолаков]]). == Затвор и смрт == Константин, пресреќен што животната цел, негова и на неговиот брат, е исполнета, зел неколку примероци од Зборникот и во средината на јули 1861 година го напуштил Загреб, тргнувајќи за родниот крај. Патем се задржал во [[Белград]] каде дознал дека неговиот брат [[Димитар Миладинов|Димитар]] веќе половина година чемрее во турските затвори. Надевајќи се дека ќе успее да го ослободи својот брат, наместо за [[Струга]], тргнал директно за [[Истанбул|Цариград]] и никогаш повеќе не го видел родниот крај. Набрзо по пристигнувањето во Цариград и Константин бил фатен и фрлен во цариградските зандани. Обвинети како шпиони против кои, според изјавата на официјалните турски власти, се подготвува судски процес, браќата Миладиновци умреле во цариградските затвори, во [[1862]] година, под досега неразјаснети околности. ==Генеалогија== {{familytree/start}} {{familytree || || || || || || |tatko |v| majka | tatko=Ристе Миладинов|majka=Султана Миладинова}} {{familytree | |,|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|v|-|^|-|v|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|.| | | }} {{familytree | Brat1 | | Brat2 | | Brat3 | | Brat4 | | Brat5 | | Brat6 | | Sestra1 | | Sestra2 || Brat1=[[Димитрија Миладинов]]|Brat2=Тане Миладинов|Brat3=Наум Миладинов|Brat4=Мате Миладинов|Brat5=Апостол Миладинов|Brat6=Константин Миладинов|Sestra1=Ана Миладинова|Sestra2=Крста Миладинова}} {{familytree/end}} ==Поетски текстови== [[Податотека:Newspaper Dunavski Lebed (Danube Swan) issue 20 from February 7, 1861, p. 88.jpg|мини|десно|Песната ''Т'га за југ'' објавена во весникот [[Дунавски лебед]], 7 февруари 1861]] * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Бисера|Бисера]] <ref name="ReferenceA">„Б'лгарски книжици“, година I, 1858, кн. 15.</ref> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Желание|Желание]] <ref name="ReferenceA"/> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Голапче|Голапче]] <ref name="ReferenceA"/> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Шупељка|Шупељка]] <ref name="ReferenceA"/> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Не - непијам|Не - непијам]] <ref name="ReferenceA"/> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Клетва|Клетва]] <ref name="ReferenceA"/> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Скрсти|Скрсти]] <ref>„Б'лгарски книжици“, година I, 1858, кн. 19.</ref> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Грк владика на Болгарите|Грк владика на Болгарите]] <ref>„Б'лгарски книжици“, година I, 1858, кн. 24.</ref> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Побратимство|Побратимство]] <ref name="ReferenceB">„Б'лгарски книжици“, година II, 1859, кн. 22.</ref> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Думание|Думание]] <ref name="ReferenceB"/> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Сираче|Сираче]] <ref name="„Братски труд, 1860, кн. 1">„Братски труд“, 1860, кн. 1.</ref> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ На с’нцето|На сâнцето]] <ref name="„Братски труд, 1860, кн. 1"/> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Еѓуптин делиа|Еѓуптин делиа]] <ref>„Братски труд“, 1860, кн. 3.</ref> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ На чуждина|На чуждина]] <ref name="ReferenceC">„Дунавски лебед“, г. I, 1860, бр. 20.</ref> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Т’га за југ|Тâга за југ]] <ref name="ReferenceC"/> ==Константин Миладинов како тема во уметноста== * „Сентиментално писмо“ - песна на македонскиот писател [[Славко Јаневски]] од 1966 година.<ref>Славко Јаневски, ''Евангелие по Итар Пејо''. Скопје: Кочо Рацин, 1966, стр. 47-48.</ref> ==Галерија== <gallery> Braka Miladinovci -- Struga 4.JPG|Споменик на браќата Миладиновци во [[Струга]] Miladinovi Brothers House 1912.jpg|Родната куќа на браќата Миладиноци во Струга, 1912 година Спомен дом на Браќа Миладиновци на улица Браќа Миладиновци Струга.jpg|Спомен-домот на браќата Миладиновци во Струга Споменик - Браќата Миладиновци 1.JPG|Споменик на браќата Миладиновци на [[Мост на уметноста|Мостот на уметноста]], Скопје </gallery> ==Библиографија== * Константин Миладинов. (1984). ''Избор''. Избор и предговор Гане Тодоровски, Скопје: Мисла. * Поленаковиќ, Харалампие. (1984). „Поетот Константин Миладинов“. Во: Константин Миладинов. ''Избор''. Избор и предговор Гане Тодоровски, Скопје: Мисла. ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== * [[:s:Автор:Константин Миладинов|Константин Миладинов]] на Викиизвор. *[http://gbsk.mk/wp-content/uploads/2018/07/Tvorbi_Konstantin-Miladinov.pdf Константин Миладинов „Творби“]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{mk}} * [http://makedonskijazikiliteratura.blogspot.com/2010/05/blog-post_16.html Т'га за југ] {{mk}} * [http://my.chinese.cn/en/space-264-do-blog-id-5067.html Т'га за југ, препеана на кинески] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150508144833/http://my.chinese.cn/en/space-264-do-blog-id-5067.html |date=2015-05-08 }} од македонистот [[Лиу Јару]] {{zh}} * [http://www.slovo.bg/showauthor.php3?ID=8&LangID=1 Константин Миладинов - поезија] {{bg}} * [http://www.kroraina.com/knigi/cm/cm_30.html Царевна Миладинова за својот татко Димитрија Миладинов и својот стрико Константин Миладинов] {{bg}} * [http://www.promacedonia.org/bugarash/dmp/index.html Зборник] со писма на браќа Миладинови. {{bg}} {{Македонска книжевност}} {{Македонско национално движење}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Миладинов, Константин}} [[Категорија:Македонски писатели]] [[Категорија:Македонски поети]] [[Категорија:Миладиновци|Константин]] [[Категорија:Луѓе од Струга]] o02chz5t1db9ocwu7x2ydqp6e9dzonl 5545591 5545590 2026-04-28T00:44:20Z Buli 2648 /* Ран живот, образование и учителска дејност */ 5545591 wikitext text/x-wiki :''Поврзано [[Браќа Миладиновци]]''. {{Инфокутија за писател | name = Константин Миладинов | image = Konstantin Miladinov.jpg | imagesize = 200п | alt = | caption = | pseudonym = | birth_name = | birth_date = 1830 | birth_place = [[Струга]], [[Османлиска империја]]<br> (денешна [[Македонија]]) | death_date = {{починал на и возраст|df=yes|1862|01|23|1830||}} | death_place = [[Цариград]], [[Отоманско Царство]] | occupation = [[славист]], [[поет]] и преродбеник | education = Основно училиште во [[Струга]], а подоцна гимназија во [[Јанина]], [[Грција]], словенска филологија на Филозофскиот факултет при императорскиот универзитет во [[Москва]] | alma_mater = | period = [[19 век]] | genre = Преродба | subject = преродбеник и собирач на народни умотворби | movement = [[Романтизам]] | notableworks = [[Т'га за југ - Константин Миладинов|Т'га за југ]] | spouse = | partner = | children = | relatives = | influences = Македонското народно творештво | influenced = Современата [[книжевност]] | awards = | signature = | website = | portaldisp = }} '''Константин Миладинов''' ([[Струга]], [[1830]] – [[Цариград]], денешен {{починал во|Истанбул|}}, [[18 јануари]] [[1862]]) — [[Македонци|македонски]] собирач на народни умотворби и поет.<ref>Македониум, антологија на македонската национално-политичка мисла, стр. 9 и 10, Скопје, 2003.</ref><ref>Писмо на Константин Миладинов до Георги С. Раковски, 8 јануари 1859, „Браќа Миладиновци – препис“, коментирал и уредил Никола Трајков, Бугарска академија на науките, Институт за историја, Издание на БАН, Софија 1964, стр. 131-133.</ref> Со неговата песна [[Т'га за југ - Константин Миладинов|„Т'га за југ“]], која има 70 препеви на 42 јазици, секоја година се отвораат [[Струшки вечери на поезијата|Струшките вечери на поезијата]]. ==Ран живот, образование и учителска дејност== Роден е во Струга, во семејството на грнчарот [[Ристе Миладинов]] и неговата сопруга [[Султана Миладинова]]. Основно училиште завршил во Струга, а подоцна и [[Зосимаја школа|гимназија во Јанина]]. На 14 октомври 1849 година се запишал на [[Атински универзитет|Филозофскиот факултет]] во [[Атина]], дипломирал [[1852]] година, отсек грчка филологија. Со диплома на учители браќата се вратиле во родниот крај каде учителствувале во повеќе места. По завршувањето на основното образование во Струга и гимназија во [[Јанина]], во [[1847]] година станал учител во селото [[Трново (Битолско)|Трново]], [[Општина Битола|Битолско]]. По завршувањето на студиите престојувал во манастирот „Зограф“ на Света Гора. По враќањето во Струга, станал учител во битолското село [[Магарево]]. == Преродбенска дејност == === Престојот во Русија === [[Податотека:K.miladinov.jpg|thumb|лево|200px|Константин Миладинов (долу десно) во Москва со бугарскиот писател [[Љубен Каравелов]], 1858 год.]]Во [[1857]] година се запишал и студирал [[словенска филологија]] во [[Москва]], каде што членувал во Словенскиот кружок и соработувал во неговиот весник „''Братски труд''“, како и во весникот „''[[Дунавски лебед]]''“. Константин заминал во [[Русија]] да студира словенска филологија на Филозофскиот факултет при Императорскиот универзитет во [[Москва]]. Во време на неговиот престој во Русија го обзема длабока осаменост и жал по родниот крај. Имајќи го собраниот материјал од народни умотворби, Константин целосно се ангажирал во реализирање на идејата за нивно печатење. Работејќи на редактирање на песните и другите народни умотворби и нивно подготвување за Зборникот, Константин и самиот почнал да пишува [[поезија]]. Поетското творештво на Константин Миладинов, иако скромно, само петнаесет песни, го става на пиедесталот на македонската нова литература како основоположник на македонската уметничка поезија. Суровата руска зима и бедниот живот штетно се одразиле врз здравјето на Константин, па во [[1859]] година тој заболел од [[туберкулоза]]. Покрај подмолната и тешка болест, Константин го разочарал и неуспехот во настојувањата да се испечати Зборникот од народни умотворби. Основната причина за непечатењето на Зборникот во Москва е судирот на Миладиновци со [[Цариградска патријаршија|Цариградската патријаршија]] во екот на преродбенската борба. === Печатење на Зборникот === Во јуни [[1860]] година, не довршувајќи ги студиите, Константин Миладинов ја напуштил Москва. На пат за дома, во [[Виена]], се сретнал со идниот свој голем мецена и пријател, хрватскиот бискуп [[Јосип Јурај Штросмајер]], поглаварот на [[Хрватска католичка црква|Хрватската католичка црква]], со кого контактирал уште од Москва, пишувајќи му за намерите за печатење на Зборникот. При оваа средба, бискупот Штросмајер прифатил да го финансира печатењето на Зборникот. Од Виена тие двајцата заминуваат во [[Ѓаково]], бискупската столица на Штросмајер. Во Ѓаково Константин останал неколку месеци и ги препишал сите песни со кирилска азбука, бидејќи целиот Зборник бил напишан со [[Грчка азбука|грчки букви]]. Заслугата дека Зборникот е напечатен со кирилица е на Штросмајер, како се гледа од едно негово писмо. Тој го посоветувал Константин да го транскрибира со кирилска азбука, и дури тогаш да го напечати. Како драг гостин на бискупот, Константин останал во Ѓаково до 9 јануари 1861 год., кога заедно со него заминал во Загреб, каде што го дал во печат Зборникот. [[File:Taga za Jug.jpg|thumb|250px|Картичка со оригиналниот текст на поемата "Т’га за југ", од Константин Миладинов]] На [[24 јуни]] [[1861]] година, од печатницата на [[Анте Јакиќ]], во [[Загреб]], излегол од печат [[Зборникот на Миладиновци|Зборникот]] од народни умотворби на браќата Миладиновци - „''Бугарски народни песни, собрани од браќа Миладиновци''“, дело со речиси 600 македонски народни песни и точно 77 бугарски (отстапени од бугарскиот фолклорист [[Васил Чолаков]]). == Затвор и смрт == Константин, пресреќен што животната цел, негова и на неговиот брат, е исполнета, зел неколку примероци од Зборникот и во средината на јули 1861 година го напуштил Загреб, тргнувајќи за родниот крај. Патем се задржал во [[Белград]] каде дознал дека неговиот брат [[Димитар Миладинов|Димитар]] веќе половина година чемрее во турските затвори. Надевајќи се дека ќе успее да го ослободи својот брат, наместо за [[Струга]], тргнал директно за [[Истанбул|Цариград]] и никогаш повеќе не го видел родниот крај. Набрзо по пристигнувањето во Цариград и Константин бил фатен и фрлен во цариградските зандани. Обвинети како шпиони против кои, според изјавата на официјалните турски власти, се подготвува судски процес, браќата Миладиновци умреле во цариградските затвори, во [[1862]] година, под досега неразјаснети околности. ==Генеалогија== {{familytree/start}} {{familytree || || || || || || |tatko |v| majka | tatko=Ристе Миладинов|majka=Султана Миладинова}} {{familytree | |,|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|v|-|^|-|v|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|.| | | }} {{familytree | Brat1 | | Brat2 | | Brat3 | | Brat4 | | Brat5 | | Brat6 | | Sestra1 | | Sestra2 || Brat1=[[Димитрија Миладинов]]|Brat2=Тане Миладинов|Brat3=Наум Миладинов|Brat4=Мате Миладинов|Brat5=Апостол Миладинов|Brat6=Константин Миладинов|Sestra1=Ана Миладинова|Sestra2=Крста Миладинова}} {{familytree/end}} ==Поетски текстови== [[Податотека:Newspaper Dunavski Lebed (Danube Swan) issue 20 from February 7, 1861, p. 88.jpg|мини|десно|Песната ''Т'га за југ'' објавена во весникот [[Дунавски лебед]], 7 февруари 1861]] * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Бисера|Бисера]] <ref name="ReferenceA">„Б'лгарски книжици“, година I, 1858, кн. 15.</ref> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Желание|Желание]] <ref name="ReferenceA"/> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Голапче|Голапче]] <ref name="ReferenceA"/> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Шупељка|Шупељка]] <ref name="ReferenceA"/> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Не - непијам|Не - непијам]] <ref name="ReferenceA"/> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Клетва|Клетва]] <ref name="ReferenceA"/> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Скрсти|Скрсти]] <ref>„Б'лгарски книжици“, година I, 1858, кн. 19.</ref> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Грк владика на Болгарите|Грк владика на Болгарите]] <ref>„Б'лгарски книжици“, година I, 1858, кн. 24.</ref> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Побратимство|Побратимство]] <ref name="ReferenceB">„Б'лгарски книжици“, година II, 1859, кн. 22.</ref> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Думание|Думание]] <ref name="ReferenceB"/> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Сираче|Сираче]] <ref name="„Братски труд, 1860, кн. 1">„Братски труд“, 1860, кн. 1.</ref> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ На с’нцето|На сâнцето]] <ref name="„Братски труд, 1860, кн. 1"/> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Еѓуптин делиа|Еѓуптин делиа]] <ref>„Братски труд“, 1860, кн. 3.</ref> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ На чуждина|На чуждина]] <ref name="ReferenceC">„Дунавски лебед“, г. I, 1860, бр. 20.</ref> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Т’га за југ|Тâга за југ]] <ref name="ReferenceC"/> ==Константин Миладинов како тема во уметноста== * „Сентиментално писмо“ - песна на македонскиот писател [[Славко Јаневски]] од 1966 година.<ref>Славко Јаневски, ''Евангелие по Итар Пејо''. Скопје: Кочо Рацин, 1966, стр. 47-48.</ref> ==Галерија== <gallery> Braka Miladinovci -- Struga 4.JPG|Споменик на браќата Миладиновци во [[Струга]] Miladinovi Brothers House 1912.jpg|Родната куќа на браќата Миладиноци во Струга, 1912 година Спомен дом на Браќа Миладиновци на улица Браќа Миладиновци Струга.jpg|Спомен-домот на браќата Миладиновци во Струга Споменик - Браќата Миладиновци 1.JPG|Споменик на браќата Миладиновци на [[Мост на уметноста|Мостот на уметноста]], Скопје </gallery> ==Библиографија== * Константин Миладинов. (1984). ''Избор''. Избор и предговор Гане Тодоровски, Скопје: Мисла. * Поленаковиќ, Харалампие. (1984). „Поетот Константин Миладинов“. Во: Константин Миладинов. ''Избор''. Избор и предговор Гане Тодоровски, Скопје: Мисла. ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== * [[:s:Автор:Константин Миладинов|Константин Миладинов]] на Викиизвор. *[http://gbsk.mk/wp-content/uploads/2018/07/Tvorbi_Konstantin-Miladinov.pdf Константин Миладинов „Творби“]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{mk}} * [http://makedonskijazikiliteratura.blogspot.com/2010/05/blog-post_16.html Т'га за југ] {{mk}} * [http://my.chinese.cn/en/space-264-do-blog-id-5067.html Т'га за југ, препеана на кинески] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150508144833/http://my.chinese.cn/en/space-264-do-blog-id-5067.html |date=2015-05-08 }} од македонистот [[Лиу Јару]] {{zh}} * [http://www.slovo.bg/showauthor.php3?ID=8&LangID=1 Константин Миладинов - поезија] {{bg}} * [http://www.kroraina.com/knigi/cm/cm_30.html Царевна Миладинова за својот татко Димитрија Миладинов и својот стрико Константин Миладинов] {{bg}} * [http://www.promacedonia.org/bugarash/dmp/index.html Зборник] со писма на браќа Миладинови. {{bg}} {{Македонска книжевност}} {{Македонско национално движење}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Миладинов, Константин}} [[Категорија:Македонски писатели]] [[Категорија:Македонски поети]] [[Категорија:Миладиновци|Константин]] [[Категорија:Луѓе од Струга]] tia8jus5660a20czntrx34v6zjvfvrg 5545592 5545591 2026-04-28T00:50:21Z Buli 2648 /* Печатење на Зборникот */ 5545592 wikitext text/x-wiki :''Поврзано [[Браќа Миладиновци]]''. {{Инфокутија за писател | name = Константин Миладинов | image = Konstantin Miladinov.jpg | imagesize = 200п | alt = | caption = | pseudonym = | birth_name = | birth_date = 1830 | birth_place = [[Струга]], [[Османлиска империја]]<br> (денешна [[Македонија]]) | death_date = {{починал на и возраст|df=yes|1862|01|23|1830||}} | death_place = [[Цариград]], [[Отоманско Царство]] | occupation = [[славист]], [[поет]] и преродбеник | education = Основно училиште во [[Струга]], а подоцна гимназија во [[Јанина]], [[Грција]], словенска филологија на Филозофскиот факултет при императорскиот универзитет во [[Москва]] | alma_mater = | period = [[19 век]] | genre = Преродба | subject = преродбеник и собирач на народни умотворби | movement = [[Романтизам]] | notableworks = [[Т'га за југ - Константин Миладинов|Т'га за југ]] | spouse = | partner = | children = | relatives = | influences = Македонското народно творештво | influenced = Современата [[книжевност]] | awards = | signature = | website = | portaldisp = }} '''Константин Миладинов''' ([[Струга]], [[1830]] – [[Цариград]], денешен {{починал во|Истанбул|}}, [[18 јануари]] [[1862]]) — [[Македонци|македонски]] собирач на народни умотворби и поет.<ref>Македониум, антологија на македонската национално-политичка мисла, стр. 9 и 10, Скопје, 2003.</ref><ref>Писмо на Константин Миладинов до Георги С. Раковски, 8 јануари 1859, „Браќа Миладиновци – препис“, коментирал и уредил Никола Трајков, Бугарска академија на науките, Институт за историја, Издание на БАН, Софија 1964, стр. 131-133.</ref> Со неговата песна [[Т'га за југ - Константин Миладинов|„Т'га за југ“]], која има 70 препеви на 42 јазици, секоја година се отвораат [[Струшки вечери на поезијата|Струшките вечери на поезијата]]. ==Ран живот, образование и учителска дејност== Роден е во Струга, во семејството на грнчарот [[Ристе Миладинов]] и неговата сопруга [[Султана Миладинова]]. Основно училиште завршил во Струга, а подоцна и [[Зосимаја школа|гимназија во Јанина]]. На 14 октомври 1849 година се запишал на [[Атински универзитет|Филозофскиот факултет]] во [[Атина]], дипломирал [[1852]] година, отсек грчка филологија. Со диплома на учители браќата се вратиле во родниот крај каде учителствувале во повеќе места. По завршувањето на основното образование во Струга и гимназија во [[Јанина]], во [[1847]] година станал учител во селото [[Трново (Битолско)|Трново]], [[Општина Битола|Битолско]]. По завршувањето на студиите престојувал во манастирот „Зограф“ на Света Гора. По враќањето во Струга, станал учител во битолското село [[Магарево]]. == Преродбенска дејност == === Престојот во Русија === [[Податотека:K.miladinov.jpg|thumb|лево|200px|Константин Миладинов (долу десно) во Москва со бугарскиот писател [[Љубен Каравелов]], 1858 год.]]Во [[1857]] година се запишал и студирал [[словенска филологија]] во [[Москва]], каде што членувал во Словенскиот кружок и соработувал во неговиот весник „''Братски труд''“, како и во весникот „''[[Дунавски лебед]]''“. Константин заминал во [[Русија]] да студира словенска филологија на Филозофскиот факултет при Императорскиот универзитет во [[Москва]]. Во време на неговиот престој во Русија го обзема длабока осаменост и жал по родниот крај. Имајќи го собраниот материјал од народни умотворби, Константин целосно се ангажирал во реализирање на идејата за нивно печатење. Работејќи на редактирање на песните и другите народни умотворби и нивно подготвување за Зборникот, Константин и самиот почнал да пишува [[поезија]]. Поетското творештво на Константин Миладинов, иако скромно, само петнаесет песни, го става на пиедесталот на македонската нова литература како основоположник на македонската уметничка поезија. Суровата руска зима и бедниот живот штетно се одразиле врз здравјето на Константин, па во [[1859]] година тој заболел од [[туберкулоза]]. Покрај подмолната и тешка болест, Константин го разочарал и неуспехот во настојувањата да се испечати Зборникот од народни умотворби. Основната причина за непечатењето на Зборникот во Москва е судирот на Миладиновци со [[Цариградска патријаршија|Цариградската патријаршија]] во екот на преродбенската борба. === Печатење на Зборникот === {{Main|Зборник на Миладиновци}} {{See also|Илирско движење}} Во јуни [[1860]] година, не довршувајќи ги студиите, Константин Миладинов ја напуштил Москва. На пат за дома, во [[Виена]], се сретнал со идниот свој голем мецена и пријател, хрватскиот бискуп [[Јосип Јурај Штросмајер]], поглаварот на [[Хрватска католичка црква|Хрватската католичка црква]], со кого контактирал уште од Москва, пишувајќи му за намерите за печатење на Зборникот. При оваа средба, бискупот Штросмајер прифатил да го финансира печатењето на Зборникот. Од Виена тие двајцата заминуваат во [[Ѓаково]], бискупската столица на Штросмајер. Во Ѓаково Константин останал неколку месеци и ги препишал сите песни со кирилска азбука, бидејќи целиот Зборник бил напишан со [[Грчка азбука|грчки букви]]. Заслугата дека Зборникот е напечатен со кирилица е на Штросмајер, како се гледа од едно негово писмо. Тој го посоветувал Константин да го транскрибира со кирилска азбука, и дури тогаш да го напечати. Како драг гостин на бискупот, Константин останал во Ѓаково до 9 јануари 1861 год., кога заедно со него заминал во Загреб, каде што го дал во печат Зборникот. [[File:Taga za Jug.jpg|thumb|250px|Картичка со оригиналниот текст на поемата "Т’га за југ", од Константин Миладинов]] На [[24 јуни]] [[1861]] година, од печатницата на [[Анте Јакиќ]], во [[Загреб]], излегол од печат [[Зборникот на Миладиновци|Зборникот]] од народни умотворби на браќата Миладиновци - „''Бугарски народни песни, собрани од браќа Миладиновци''“, дело со речиси 600 македонски народни песни и точно 77 бугарски (отстапени од бугарскиот фолклорист [[Васил Чолаков]]). == Затвор и смрт == Константин, пресреќен што животната цел, негова и на неговиот брат, е исполнета, зел неколку примероци од Зборникот и во средината на јули 1861 година го напуштил Загреб, тргнувајќи за родниот крај. Патем се задржал во [[Белград]] каде дознал дека неговиот брат [[Димитар Миладинов|Димитар]] веќе половина година чемрее во турските затвори. Надевајќи се дека ќе успее да го ослободи својот брат, наместо за [[Струга]], тргнал директно за [[Истанбул|Цариград]] и никогаш повеќе не го видел родниот крај. Набрзо по пристигнувањето во Цариград и Константин бил фатен и фрлен во цариградските зандани. Обвинети како шпиони против кои, според изјавата на официјалните турски власти, се подготвува судски процес, браќата Миладиновци умреле во цариградските затвори, во [[1862]] година, под досега неразјаснети околности. ==Генеалогија== {{familytree/start}} {{familytree || || || || || || |tatko |v| majka | tatko=Ристе Миладинов|majka=Султана Миладинова}} {{familytree | |,|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|v|-|^|-|v|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|.| | | }} {{familytree | Brat1 | | Brat2 | | Brat3 | | Brat4 | | Brat5 | | Brat6 | | Sestra1 | | Sestra2 || Brat1=[[Димитрија Миладинов]]|Brat2=Тане Миладинов|Brat3=Наум Миладинов|Brat4=Мате Миладинов|Brat5=Апостол Миладинов|Brat6=Константин Миладинов|Sestra1=Ана Миладинова|Sestra2=Крста Миладинова}} {{familytree/end}} ==Поетски текстови== [[Податотека:Newspaper Dunavski Lebed (Danube Swan) issue 20 from February 7, 1861, p. 88.jpg|мини|десно|Песната ''Т'га за југ'' објавена во весникот [[Дунавски лебед]], 7 февруари 1861]] * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Бисера|Бисера]] <ref name="ReferenceA">„Б'лгарски книжици“, година I, 1858, кн. 15.</ref> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Желание|Желание]] <ref name="ReferenceA"/> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Голапче|Голапче]] <ref name="ReferenceA"/> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Шупељка|Шупељка]] <ref name="ReferenceA"/> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Не - непијам|Не - непијам]] <ref name="ReferenceA"/> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Клетва|Клетва]] <ref name="ReferenceA"/> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Скрсти|Скрсти]] <ref>„Б'лгарски книжици“, година I, 1858, кн. 19.</ref> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Грк владика на Болгарите|Грк владика на Болгарите]] <ref>„Б'лгарски книжици“, година I, 1858, кн. 24.</ref> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Побратимство|Побратимство]] <ref name="ReferenceB">„Б'лгарски книжици“, година II, 1859, кн. 22.</ref> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Думание|Думание]] <ref name="ReferenceB"/> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Сираче|Сираче]] <ref name="„Братски труд, 1860, кн. 1">„Братски труд“, 1860, кн. 1.</ref> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ На с’нцето|На сâнцето]] <ref name="„Братски труд, 1860, кн. 1"/> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Еѓуптин делиа|Еѓуптин делиа]] <ref>„Братски труд“, 1860, кн. 3.</ref> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ На чуждина|На чуждина]] <ref name="ReferenceC">„Дунавски лебед“, г. I, 1860, бр. 20.</ref> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Т’га за југ|Тâга за југ]] <ref name="ReferenceC"/> ==Константин Миладинов како тема во уметноста== * „Сентиментално писмо“ - песна на македонскиот писател [[Славко Јаневски]] од 1966 година.<ref>Славко Јаневски, ''Евангелие по Итар Пејо''. Скопје: Кочо Рацин, 1966, стр. 47-48.</ref> ==Галерија== <gallery> Braka Miladinovci -- Struga 4.JPG|Споменик на браќата Миладиновци во [[Струга]] Miladinovi Brothers House 1912.jpg|Родната куќа на браќата Миладиноци во Струга, 1912 година Спомен дом на Браќа Миладиновци на улица Браќа Миладиновци Струга.jpg|Спомен-домот на браќата Миладиновци во Струга Споменик - Браќата Миладиновци 1.JPG|Споменик на браќата Миладиновци на [[Мост на уметноста|Мостот на уметноста]], Скопје </gallery> ==Библиографија== * Константин Миладинов. (1984). ''Избор''. Избор и предговор Гане Тодоровски, Скопје: Мисла. * Поленаковиќ, Харалампие. (1984). „Поетот Константин Миладинов“. Во: Константин Миладинов. ''Избор''. Избор и предговор Гане Тодоровски, Скопје: Мисла. ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== * [[:s:Автор:Константин Миладинов|Константин Миладинов]] на Викиизвор. *[http://gbsk.mk/wp-content/uploads/2018/07/Tvorbi_Konstantin-Miladinov.pdf Константин Миладинов „Творби“]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{mk}} * [http://makedonskijazikiliteratura.blogspot.com/2010/05/blog-post_16.html Т'га за југ] {{mk}} * [http://my.chinese.cn/en/space-264-do-blog-id-5067.html Т'га за југ, препеана на кинески] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150508144833/http://my.chinese.cn/en/space-264-do-blog-id-5067.html |date=2015-05-08 }} од македонистот [[Лиу Јару]] {{zh}} * [http://www.slovo.bg/showauthor.php3?ID=8&LangID=1 Константин Миладинов - поезија] {{bg}} * [http://www.kroraina.com/knigi/cm/cm_30.html Царевна Миладинова за својот татко Димитрија Миладинов и својот стрико Константин Миладинов] {{bg}} * [http://www.promacedonia.org/bugarash/dmp/index.html Зборник] со писма на браќа Миладинови. {{bg}} {{Македонска книжевност}} {{Македонско национално движење}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Миладинов, Константин}} [[Категорија:Македонски писатели]] [[Категорија:Македонски поети]] [[Категорија:Миладиновци|Константин]] [[Категорија:Луѓе од Струга]] n6mzrg10hi6f9elbccgpvptz50rkqs7 Општина Јегуновце 0 8437 5545786 5491428 2026-04-28T11:35:10Z Bojan9Spasovski 91316 5545786 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions --> | name = Општина Јегуновце | settlement_type = [[Општини во Македонија|Општина]] | image_skyline ={{Photomontage|position=center |photo1a = Средиштето_на_Јегуновце.jpg |photo2a = Св._Константин_и_Елена_-_Вратница_(7).JPG |photo2b = Rogachevo_18.JPG |photo3a = Belovište_5.JPG |photo3b = Sv._Arhangel_Mihail_-_Podbrege_04.JPG |photo4a = ЖС_„Јегуновце“.jpg |size = 270 |spacing = 1 |color = #FFFFFF |border = 0 |foot_montage = }} | image_alt = | image_caption = | image_flag = Flag of Jegunovce Municipality, North Macedonia.svg | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = Coat of arms of Jegunovce Municipality.svg | shield_alt = | nickname = | motto = | image_map = {{Македонија општини OSM map}} | map_alt = | map_caption =Границите на Општина Јегуновце | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = [[Список на држави во светот|Држава]] | subdivision_name = [[Македонија]] | subdivision_type1 = [[Региони во Македонија|Регион]] | subdivision_name1 = [[Полошки Регион|Полошки]] | seat = [[Јегуновце]] | parts_type = Населени места | parts_style = 17 | p1 = Селата: [[Беловиште (Тетовско)|Беловиште]], [[Вратница]], [[Жилче]], [[Јажинце]], [[Јанчиште]], [[Јегуновце]], [[Копанце]], [[Орашје]], [[Подбреге]], [[Прељубиште]], [[Раотинце]], [[Ратае]], [[Рогачево]], [[Сиричино]], [[Старо Село (Тетовско)|Старо Село]], [[Туденце]] и [[Шемшево]] | government_footnotes = | leader_party = [[ВМРО-ДПМНЕ]] | leader_title = Градоначалник | leader_name = [[Димитар Костадиноски]] | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> | area_footnotes = | area_total_km2 = 176,93 | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_water_percent = | area_note = | elevation_footnotes = | elevation_m = | established_title = Година кога е основана | established_date = 1996 | population_footnotes = <ref name="попис2021">{{наведена мрежна страница|url=https://www.stat.gov.mk/PrikaziSoopstenie.aspx?rbrtxt=146|title=Попис на населението, домаќинствата и становите во Република Северна Македонија, 2021 - прв сет на податоци|publisher=[[Државен завод за статистика на Македонија]]|language=македонски|accessdate=30 март 2022}}</ref> | population_total = 8895 | population_as_of = 2021 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Средноевропско време|CET]] | utc_offset1 = +01:00 | timezone1_DST = [[Средноевропско летно време|CEST]] | utc_offset1_DST = +02:00 | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = [[Повикувачки броеви во Македонија|Повикувачки број]] | area_code = +044 | iso_code = | blank_name = [[Автомобилски регистарски таблички во Македонија|Регистарски таблички]] | blank_info = TE | website = {{URL|https://opstinajegunovce.gov.mk/}} | footnotes = }} '''Општина Јегуновце''' — [[општина]] во областа [[Долни Полог]], [[Западна Македонија]]. Седиште на општината е селото [[Јегуновце]], а градоначалник е [[Димитар Костадиноски]]. Со новата територијална поделба на [[Република Македонија]] од [[2005]] година кон поранешната општина Јегуновце е припоена и [[Општина Вратница]]. == Етимологија == Името на општината е добиено според своето административно и географско средиште, селото [[Јегуновце]]. Ова име првпат се појавува во пишани извори во XIX век, каде што се среќава во форма „Егуновце“. Потеклото на името е поврзано со зборот ''егумен'' или ''игумен'', кој во православната црковна традиција означува старешина или управител на манастир. Оттука, називот ''Егуменовци'' означувал луѓе или заедница поврзана со игуменот, а со текот на времето преку народна и јазична адаптација ја добил денешна форма Јегуновце.<ref name="Речник-Иванова">{{Речник-Иванова|102}}</ref> == Грб и знаме == === Грб === Грбот ја претставува општината преку неколку препознатливи елементи сместени во рамките на штит. Централна фигура е буквата „Ј“, која го симболизира името Јегуновце и ја истакнува општината како посебна заедница. Во позадината се наоѓа приказ на планините, како потсетник на природното богатство и географската положба на овој крај. Дополнително, претставена е фабрика, што ја отсликува индустриската традиција и стопанската активност. На грбот има и ѕвезди, кои ги симболизираат населените места на општината и нивната меѓусебна поврзаност. Во долниот дел е вметната годината на основање на општината, како белег на историскиот развој. Грбот бил официјално усвоен во 1996 година. === Знаме === Знамето на Општина Јегуновце е со основна црвена боја, што ја симболизира енергијата, традицијата и заедништвото. Во левиот горен агол е поставен грбот на општината, како носител на локалниот идентитет. На знамето се истакнати единаесет жолти ѕвезди, чиј број одговара на бројот на населените места во општината пред присоединувањето на [[Општина Вратница]] во 2005 година. Поставеноста на ѕвездите не е случајна, туку е усогласена со нивната географска распределба на картата на општината. Ова симболично претставува заедничко постоење и рамнотежа меѓу сите населени места. Знамето било усвоено во 1996 година. == Географија == Општина Јегуновце е [[општина]] во северозападниот дел на [[Република Македонија|Македонија]], во областа [[Долни Полог]]. Морфолошки се наоѓа меѓу западната падина на варовничката планина [[Жеден]] и јужната падина на [[Шар Планина]], односно е сместена на пространата алувијална рамнина на реката [[Вардар]]. На запад граничи со [[Општина Теарце]], на север со [[Република Косово]], на југ со [[Општина Желино]], а на исток со [[Општина Сарај]]. Центарот на општината, селото [[Јегуновце]], е оддалечено околу 20 километри од најблискиот град [[Тетово]], a 35 километри од главиот град [[Скопје]]. Општина Јегуновце се простира на површина од 174 км², а во нејзините рамки се наоѓаат вкупно 17 населени места, кои може да се поделат на две групи според географската поставеност: во рамничарскиот и во планинскиот дел на територијата. Планинските населби се сместени во подножјето и падините на [[Шар Планина]] и се одликуваат со почиста клима, повисока надморска височина и поразвиено сточарство и шумарство. Од нив, [[Старо Село (Тетовско)|Старо Село]] претставува највисоко населено место во општината, сместено на 870 метри надморска височина. Од друга страна, рамничарските села се протегаат во котлинскиот дел, покрај реката [[Вардар]] и плодните полиња околу неа. Овие населби имаат порамномерна структура, подобри услови за земјоделство и полесна достапност до патната инфраструктура. Најниско место во општината е селото [[Туденце]], кое се наоѓа на 385 метри надморска височина. Со вакви природни разлики, општината Јегуновце претставува простор со изразена разновидност – од високопланински услови погодни за сточарство и туризам, па сè до рамничарски области со богати земјоделски површини.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://opstinajegunovce.gov.mk/lokacija/|title=Локација|work=Општина Јегуновце|language=mk-MK|accessdate=2025-09-18}}</ref> == Историја == [[Податотека:Jegunovce 2004.svg|мини|лево|Границите на Општина Јегуновце во периодот 1996-2005 година.]] [[Податотека:Jegunovce Municipality.svg|мини|245п|Карта на Општина Јегуновце со атарите/катастарските општини.]] Просторот на Општина Јегуновце претставува подрачје со исклучително богата историја и културно наследство, кое било населено уште од најраните историски периоди. Археолошките истражувања и бројните пронајдоци сведочат дека животот на овие простори постоел уште од 5 и 6 век. Ова укажува на континуитет на населување и развој на локалните заедници низ различни епохи.<ref name=":0" /> Како материјални сведоштва на овој континуитет се појавуваат разновидни археолошки наоди – некрополи кои зборуваат за погребните обичаи и организацијата на древните жители, ранохристијански градби кои ја потврдуваат раната распространетост на христијанството, како и средновековни цркви што ја рефлектираат духовната и културната традиција на населението. Покрај нив, пронајдени се и други вредни предмети и градби кои го претставуваат богатството и разновидноста на културното наследство на регионот.<ref name=":0" /> Овие археолошки и историски сведоштва не само што ја потврдуваат долгата историја на населување на општината, туку истовремено ја истакнуваат нејзината важност како простор на кој се испреплетувале различни култури, традиции и историски процеси низ вековите. Општина Јегуновце како самостојна административно-територијална единица е официјално формирана на 18 декември 1996 година. Овој датум има особено значење за локалната самоуправа, бидејќи токму тогаш се одржала првата конститутивна седница на Советот на Општината, на која бил конституиран првиот Совет и со тоа започнала формалната работа на општинските органи. Во спомен на тој историски момент, 18 декември е востановен како празник на Општина Јегуновце. == Демографија == [[Податотека:Ethnic groups of Jegunovce Municipality.svg|мини|десно|245п|Демографска карта на Општина Јегуновце според пописот од 2002 година.]] Според пописот од [[Попис на населението во Македонија (2002)|2002]] година, во Општина Јегуновце живееле 10.790 жители.<ref name="ДЗС">{{наведена мрежна страница|url=http://makstat.stat.gov.mk/PXWeb/pxweb/mk/MakStat/MakStat__Naselenie__ProcenkiNaselenie/126_Popis_Ops_NasPolStar3112_mk.px/table/tableViewLayout2/?rxid=46ee0f64-2992-4b45-a2d9-cb4e5f7ec5ef|title=Население во Република Македонија на 31.12 по специфични возрасни групи, по пол, по општини, по години|publisher=[[Државен завод за статистика на Република Македонија]]|language=македонски|accessdate=2 мај 2018}}{{Мртва_врска|date=May 2023|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> Според последниот попис од [[Попис на населението во Македонија (2021)|2021]] година, во општината живееле 8.895 жители. {| class="wikitable" |+Вкупно население според изјаснувањето за етничката припадност | | colspan="2" |'''2002''' | colspan="2" |'''2021''' | rowspan="2" |'''Вкупна промена''' | rowspan="2" |'''Процентуална промена''' |- |'''Етничка припадност''' |'''број''' |<small>'''%'''</small> |'''број''' |<small>'''%'''</small> |- |[[Македонци]] |5.963 |55.26 |4.746 |53.36 |−1.217 {{decrease}} |−1.9 {{decrease}} |- |[[Албанци]] |4.642 |44.02 |3.482 |39.15 |−1.160 {{decrease}} |−4.87 {{decrease}} |- |[[Турци]] |4 |0.04 |0 |0.00 |−4 {{decrease}} |−0.04 {{decrease}} |- |[[Роми]] |41 |0.38 |49 |0.55 |8 {{increase}} |0.17 {{increase}} |- |[[Власи]] |0 |0.00 |0 |0.00 |0 |0.00 |- |[[Срби]] |109 |1.01 |89 |1 |−20 {{decrease}} |−0.01 {{decrease}} |- |[[Бошњаци]] |1 |0.01 |0 |0.00 |−1 {{decrease}} |−0.01 {{decrease}} |- |Останати |30 |0.28 |11 |0.12 |−19 {{decrease}} |−0.16 {{decrease}} |- |Не се изјасниле |0 |0.00 |0 |0.00 |0 |0.00 |- |Непознато |0 |0.00 |0 |0.00 |0 |0.00 |- |Лица без податоци |/ |/ |518 |5.82 |518 {{increase}} |5.82 {{increase}} |- | colspan="7" | |- |Вкупно |10.790 |100 |8.895 |100 |−1.895 {{decrease}} |−17.5 {{decrease}} |} {| class="wikitable" |+Вкупно население според изјаснувањето за религиската припадност | | colspan="2" |'''2002''' | colspan="2" |'''2021''' | rowspan="2" |'''Вкупна промена''' | rowspan="2" |'''Процентуална промена''' |- |'''Религиска припадност''' |'''број''' |<small>'''%'''</small> |'''број''' |<small>'''%'''</small> |- |[[Христијанството во Македонија|Христијани]] |6.081 |56.37 |4.843 |54.45 |−1.238 {{decrease}} |−1.92 {{decrease}} |- |{{in5}}[[Православието во Македонија|Православни]] |6.078 |56.34 |4.821 |54.20 |−1.257 {{decrease}} |−2.14 {{decrease}} |- |{{in5}}[[Католицизмот во Македонија|Католици]] |3 |0.03 |21 |0.24 |18 {{increase}} |0.21 {{increase}} |- |{{in5}}[[Протестантството во Македонија|Протестанти]] |/ |/ |1 |0.01 |1 {{increase}} |0.01 {{increase}} |- |[[Евангелисти|{{in5}}Евангелисти]] |/ |/ |0 |0.00 |0 |0.00 |- |{{in5}}[[Методизам|Евангелисти-методисти]] |/ |/ |0 |0.00 |0 |0.00 |- |{{in5}}[[Јеховини сведоци во Македонија|Јеховини сведоци]] |/ |/ |0 |0.00 |0 |0.00 |- |[[Исламот во Македонија|Муслимани]] |4.692 |43.49 |3.522 |39.60 |−1.170 {{decrease}} |−3.89 {{decrease}} |- |Друго |15 |0.14 |0 |0.00 |−15 {{decrease}} |−0.14 {{decrease}} |- |Не е верник ([[Атеизам|атеист]]) |/ |/ |11 |0.12 |11 {{increase}} |0.12 {{increase}} |- |Не се изјаснил |0 |0.00 |1 |0.01 |1 {{increase}} |0.01 {{increase}} |- |Непознато |0 |0.00 |0 |0.00 |0 |0.00 |- |Лица без податоци |/ |/ |518 |5.82 |518 {{increase}} |5.82 {{increase}} |- | colspan="7" | |- |Вкупно |10.790 |100 |8.895 |100 |−1.895 {{decrease}} |−17.5 {{decrease}} |} {| class="wikitable" |+Вкупно население според мајчиниот јазик | | colspan="2" |'''2002''' | colspan="2" |'''2021''' | rowspan="2" |'''Вкупна промена''' | rowspan="2" |'''Процентуална промена''' |- |'''Мајчин јазик''' |'''број''' |<small>'''%'''</small> |'''број''' |<small>'''%'''</small> |- |[[Македонски јазик|Македонски]] |6.012 |55.72 |4.789 |53.84 |−1.223 {{decrease}} |−1.88 {{decrease}} |- |[[Албански јазик|Албански]] |4.645 |43.05 |3.524 |39.62 |−1.121 {{decrease}} |−3.43 {{decrease}} |- |[[Турски јазик|Турски]] |4 |0.04 |0 |0.00 |−4 {{decrease}} |−0.04 {{decrease}} |- |[[Ромски јазик|Ромски]] |41 |0.38 |26 |0.29 |−15 {{decrease}} |−0.09 {{decrease}} |- |[[Влашки јазик|Влашки]] |1 |0.01 |0 |0.00 |−1 {{decrease}} |−0.01 {{decrease}} |- |[[Српски јазик|Српски]] |59 |0.54 |34 |0.39 |−25 {{decrease}} |−0.15 {{decrease}} |- |[[Босански јазик|Бошњачки]] |0 |0.00 |1 |0.01 |1 {{increase}} |0.01 {{increase}} |- |Останати |28 |0.26 |3 |0.03 |−25 {{decrease}} |−0.23 {{decrease}} |- |[[Знаковен јазик]] |/ |/ |0 |0.00 |0 |0.00 |- |Непознато |0 |0.00 |0 |0.00 |0 |0.00 |- |Лица без податоци |/ |/ |518 |5.82 |518 {{increase}} |5.82 {{increase}} |- | colspan="7" | |- |Вкупно |10.790 |100 |8.895 |100 |−1.895 {{decrease}} |−17.5 {{decrease}} |} == Населени места == Во состав на општината Јегуновце влегуваат 17 села: {{Div col|colwidth=14em}} * [[Беловиште (Тетовско)|Беловиште]] * [[Вратница]] * [[Жилче]] * [[Јажинце]] * [[Јанчиште]] * '''[[Јегуновце]]''' * [[Копанце]] * [[Орашје]] * [[Подбреге]] * [[Прељубиште]] * [[Раотинце]] * [[Ратае]] * [[Рогачево]] * [[Сиричино]] * [[Старо Село (Тетовско)|Старо Село]] * [[Туденце]] * [[Шемшево]]{{Div col end}} {| class="wikitable" | colspan="1" rowspan="1" | ! colspan="1" |Вкупно !Плурална етничка група ! colspan="1" |Македонци ! colspan="1" |Албанци ! colspan="1" |Турци ! colspan="1" |Роми ! colspan="1" |Власи ! colspan="1" |Срби ! colspan="1" |Бошњаци ! colspan="1" |Други ! colspan="1" |Не се изјасниле !Непознато ! colspan="1" |Лица за кои податоците се преземени од административни извори |- ![[Општина Јегуновце]] |8.895 |{{Composition bar|4746|8895|red}} |4.746 |3.482 | - |49 | - |89 | - |11 | - | - |518 |- ! rowspan="1" |[[Беловиште (Тетовско)|Беловиште]] |230 |{{Composition bar|187|230|red}} |187 | - | - | - | - |13 | - |1 | - | - |29 |- ! rowspan="1" |[[Вратница]] |364 |{{Composition bar|301|364|red}} |301 |1 | - | - | - |10 | - |1 | - | - |51 |- ! rowspan="1" |[[Жилче]] |543 |{{Composition bar|515|543|red}} |515 |2 | - | - | - | - | - | - | - | - |26 |- ! rowspan="1" |[[Јажинце]] |913 |{{Composition bar|884|913|green}} | - |884 | - | - | - | - | - | - | - | - |29 |- ![[Јанчиште]] |481 |{{Composition bar|451|481|red}} |451 | - | - | - | - |18 | - |1 | - | - |11 |- !<u>[[Јегуновце]]</u> |705 |{{Composition bar|631|705|red}} |631 |3 | - |14 | - |6 | - | - | - | - |51 |- ![[Копанце]] |844 |{{Composition bar|548|844|green}} |196 |548 | - | - | - | - | - | - | - | - |100 |- ![[Орашје]] |625 |{{Composition bar|569|625|green}} | - |569 | - | - | - | - | - | - | - | - |56 |- ![[Подбреге]] |199 |{{Composition bar|171|199|red}} |171 | - | - |11 | - |10 | - | - | - | - |7 |- ![[Прељубиште]] |339 |{{Composition bar|210|339|red}} |210 |68 | - |24 | - |2 | - |2 | - | - |33 |- ![[Раотинце]] |482 |{{Composition bar|443|482|red}} |443 |11 | - | - | - | - | - | - | - | - |28 |- ![[Ратае]] |401 |{{Composition bar|385|401|red}} |385 | - | - | - | - |8 | - | - | - | - |8 |- ![[Рогачево]] |282 |{{Composition bar|250|282|red}} |250 | - | - | - | - |10 | - |3 | - | - |19 |- ![[Сиричино]] |399 |{{Composition bar|363|399|red}} |363 |1 | - | - | - |5 | - | - | - | - |30 |- ![[Старо Село (Тетовско)|Старо Село]] |185 |{{Composition bar|169|185|red}} |169 | - | - | - | - |6 | - |3 | - | - |7 |- ![[Туденце]] |371 |{{Composition bar|358|371|red}} |358 |2 | - | - | - | - | - | - | - | - |11 |- ![[Шемшево]] |1.532 |{{Composition bar|1393|1532|green}} |116 |1.393 | - | - | - |1 | - | - | - | - |22 |} == Стопанство == * [[МХЕ „Градиште“]] ([[Јегуновце]]) * [[ХЕК „Југохром“]] ([[Јегуновце]]) == Општествени установи == [[Податотека:Општина Јегуновце.jpg|мини|Седиштето на Општина Јегуновце.]] '''Училишта''' {{Div col|colwidth=20em}} * [[ОУ „Александар Здравковски“ - Јегуновце|ООУ „Александар Здравковски“ - Јегуновце]] * [[ПУ „Александар Здравковски“ - Јанчиште|ПООУ „Александар Здравковски“ - Јанчиште]] * [[ПУ „Александар Здравковски“ - Раотинце|ПООУ „Александар Здравковски“ - Раотинце]] * [[ОУ „Симче Настевски“ - Вратница|ООУ „Симче Настевски“ - Вратница]] * [[ПУ „Симче Настевски“ - Долно Орашје|ПООУ „Симче Настевски“ - Долно Орашје]] * [[ПУ „Симче Настевски“ - Орашје|ПООУ „Симче Настевски“ - Орашје]] * [[ОУ „Шемшево“ - Шемшево|ООУ „Шемшево“ - Шемшево]] (во минатото ООУ „Даме Груев“) * [[ПУ „Шемшево“ - Туденце|ПООУ „Шемшево“ - Туденце]] * [[ПУ „Шемшево“ - Прељубиште|ПООУ „Шемшево“ - Прељубиште]] * [[ПУ „Шемшево“ - Копанце|ПООУ „Шемшево“ - Копанце]] * [[ПУ „Шемшево“ - Жилче|ПООУ „Шемшево“ - Жилче]] {{Div col end}} '''Пошта''' * Пошта ([[Поштенски броеви во Македонија|1225]]) — [[Вратница]] * Пошта ([[Поштенски броеви во Македонија|1215]]) — [[Јегуновце]] * Пошта ([[Поштенски броеви во Македонија|1228]]) — [[Шемшево]] '''Дом на култура''' * Дом на културата ([[Жилче]]) * Дом на културата ([[Јегуновце]]) * Дом на културата ([[Раотинце]]) '''Железнички станици''' * [[ЖС „Орашје“]] (Скопје — Кичево) * [[ЖС „Јегуновце“]] (Скопје — Кичево) * [[ЖС „Јегуновце Фабрика“]] (Скопје — Кичево) * [[ЖС „Ратае“]] (Скопје — Кичево) '''Друго''' * Јавно комунално претпријатие „Чистота“ ([[Јегуновце]]) * Полициска станица ([[Јегуновце]]) * Амбуланта ([[Јегуновце]]) * Амбуланта ([[Шемшево]]) * Ветеринарна станица ([[Подбреге]]) * Дисперзирани паралелки на [[ССОУ „Моша Пијаде“ - Тетово|средното земјоделско училиште „Моша Пијаде“]] од [[Тетово]] ([[Прељубиште]]) * Библиотека „Светлина“ ([[Прељубиште]]) * Градинка ([[Прељубиште]]) == Културни знаменитости == '''Цркви''' {{Div col|colwidth=20em}} * [[Црква „Св. Петка“ - Беловиште]] * [[Црква „Св. Богородица“ - Беловиште]] * [[Црква „Св. Јован Крстител“ - Беловиште]] * [[Црква „Св. Петка“ - Вратница]] * [[Црква „Св. Архангел Михаил“ - Вратница|Црква „Св. Архангел Михаил“]] [[Црква „Св. Архангел Михаил“ - Вратница|- Вратница]] * [[Црква „Св. Константин и Елена“ - Вратница]] * [[Црква „Св. Никола“ - Жилче|Црква „Св. Никола“]] [[Црква „Св. Никола“ - Жилче|- Жилче]] * [[Црква „Св. Теодор Тирон“ - Јанчиште|Црква „Св. Теодор Тирон“]] [[Црква „Св. Теодор Тирон“ - Јанчиште|- Јанчиште]] * [[Црква „Св. Архангел Михаил“ - Јегуновце|Црква „Св. Архангел Михаил“]] [[Црква „Св. Архангел Михаил“ - Јегуновце|- Јегуновце]] * [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Јегуновце|Црква „Св. Ѓорѓи“]] [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Јегуновце|- Јегуновце]] * [[Црква „Св. Никола“ - Копанце|Црква „Св. Никола“]] [[Црква „Св. Никола“ - Копанце|- Копанце]] * [[Црква „Св. Архангел Михаил“ - Подбреге|Црква „Св. Архангел Михаил“]] [[Црква „Св. Архангел Михаил“ - Подбреге|- Подбреге]] * [[Црква „Св. Јован Богослов“ - Прељубиште|Црква „Св. Јован Богослов“]] [[Црква „Св. Јован Богослов“ - Прељубиште|- Прељубиште]] * [[Црква „Св. Илија“ - Раотинце|Црква „Св. Илија“]] [[Црква „Св. Илија“ - Раотинце|- Раотинце]] * [[Црква „Св. Недела“ - Раотинце|Црква „Св. Недела“]] [[Црква „Св. Недела“ - Раотинце|- Раотинце]] * [[Црква „Св. Петка“ - Раотинце|Црква „Св. Петка“]] [[Црква „Св. Петка“ - Раотинце|- Раотинце]] * [[Црква „Св. Сава“ - Ратае]] * [[Црква „Св. Атанасиј“ - Ратае]] * [[Црква „Св. Спас“ - Рогачево]] * [[Црква „Св. Архангел Михаил“ - Рогачево]] * [[Црква „Св. Петка и Св. Недела“ - Рогачево]] * [[Црква „Св. Илија“ - Рогачево]] * [[Црква „Св. Спас“ - Рогачево]] * [[Црква „Св. Петка“ - Сиричино]] * [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Старо Село]] * [[Црква „Св. Спиридон“ - Старо Село]] * [[Црква „Св. Петка“ - Туденце|Црква „Св. Петка“]] [[Црква „Св. Петка“ - Туденце|- Туденце]] * [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Туденце|Црква „Св. Ѓорѓи“]] [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Туденце|- Туденце]] * [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Шемшево|Црква „Св. Ѓорѓи“]] [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Шемшево|- Шемшево]] {{Div col end}} '''Џамии''' * [[Стара џамија (Копанце)|Стара џамија]] [[Стара џамија (Копанце)|- Копанце]] * [[Нова џамија (Копанце)|Нова џамија]] [[Нова џамија (Копанце)|- Копанце]] * [[Џамија (Орашје)|Главна Џамија - Орашје]] * [[Џамија (Долно Орашје)|Џамија]] [[Џамија (Долно Орашје)|- Долно Орашје]] * [[Џамија (Прељубиште)|Џамија]] [[Џамија (Прељубиште)|- Прељубиште]] * [[Џамија (Шемшево)|Џамија]] [[Џамија (Шемшево)|- Шемшево]] '''Археолошки наоѓалишта''' {{Div col|colwidth=14em}} * [[Градиште (Беловиште)|Градиште]] ([[Беловиште (Тетовско)|Беловиште]]) * [[Поле (Беловиште)|Поле]] ([[Беловиште (Тетовско)|Беловиште]]) * [[Мали Орман (Вратница)|Мали Орман]] ([[Вратница]]) * [[Св. Дуси (Вратница)|Св. Дуси]] ([[Вратница]]) * [[Св. Петка (Вратница)|Св. Петка]] ([[Вратница]]) * [[Тумба (Вратница)|Тумба]] ([[Вратница]]) * [[Црквиште (Вратница)|Црквиште]] [[Вратница|(Вратница]]) * [[Просечник (Жилче)|Просечник]] ([[Жилче]]) * [[Црквиште (Јажинце)|Црквиште]] ([[Јажинце]]) * [[Тумба (Јанчиште)|Тумба]] ([[Јанчиште]]) * [[Ќерамидница (Јанчиште)|Ќерамидница]] ([[Јанчиште]]) * [[Јегуновска тврдина]] ([[Јегуновце]]) * [[Римска некропола (Јегуновце)|Кај Фабриката]] ([[Јегуновце]]) * [[Пештер (Јегуновце)|Пештер]] ([[Јегуновце]]) * [[Арбино (Копанце)|Арбино]] ([[Копанце]]) * [[Плетарница (Копанце)|Плетарница]] ([[Копанце]]) * [[Орашко Кале|Орашко Кале-Собри]] ([[Орашје]]) * [[Манастириште (Подбреге)|Манастириште]] ([[Подбреге]]) * [[Брезјанско Нивче (Прељубиште)|Брезјанско Нивче]] ([[Прељубиште]]) * [[Три Тумби (Прељубиште)|Три Тумби]] ([[Прељубиште]]) * [[Арбино (Раотинце)|Арбино]] [[Арбино (Раотинце)|(Раотинце)]] * [[Брце (Сиричино)|Брце]] ([[Сиричино]]) * [[Матеички Дол (Сиричино)|Матеички Дол]] ([[Сиричино]]) * [[Градиште (Старо Село)|Градиште]] ([[Старо Село (Тетовско)|Старо Село]]) * [[Дубје (Старо Село)|Дубје]] ([[Старо Село (Тетовско)|Старо Село]]) * [[Цветков Рид (Старо Село)|Цветков Рид]] ([[Старо Село (Тетовско)|Старо Село]]) * [[Црквиште (Туденце)|Црквиште]] ([[Туденце]]) * [[Сред Село (Шемшево)|Сред Село]] ([[Шемшево]]) {{Div col end}} '''Споменици''' * Споменик во чест на [[Македонија во Втората светска војна|НОБ]] ([[Раотинце]]) * Биста на [[Цоки Стојановски]] (Туденце) == Природни знаменитости == '''Реки''' * [[Бистрица (Теаречка)|Бистрица]] * [[Вардар]] * [[Ракита]] '''Езера''' * [[Вратничко Езеро]] * [[Ливадичко Езеро]] '''Месност''' * [[Савин Камен]] * [[Сенокос (Вратница)|Сенокос]] == Самоуправа и политика == Градоначалник на општина Јегуновце е [[Димитар Костадиноски]] од редовите на [[ВМРО-ДПМНЕ]]. Тој бил избран на [[Локални избори во Македонија (2021)|локалните избори од 2021 година]] за мандат од четири години. На [[Локални избори во Македонија (2025)|локалните избори од 2025 година]] [[Димитар Костадиноски]] добил втор мандат.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://drive.google.com/file/d/1L5dRdo1hhZKe2k-STM0VdeHicQZL-GMP/view|title=Заклучок за конечност на резултати од гласањето во прв круг за Локалните Избори 2025 година|date=29 октомври 2025|work=[[Државна изборна комисија на Македонија]]|accessdate=8 ноември 2025}}</ref> Согласно одлука на [[Влада на Македонија|Владата на Македонија]] од 27 септември 2024 година, Советот на општината брои 11 члена.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://dejure.mk/zakon/odluka-za-utvrduvanje-na-brojot-na-chlenovite-na-sovetite-na-opshtinite-vo-republika-severna-makedonija|title=Дејуре, платформа за консолидирање на закони.|work=dejure.mk|accessdate=2025-11-08}}</ref> Според последните локални избори од 2025 година, членовите на советот според политичката припадност се: [[File:2025 Jegunovce Municipal Council Election.svg|thumb|300px|center| {{легенда|#ff6600|[[ВМРО-ДПМНЕ]]: 5 места}} {{legend|#344B9B|[[ДУИ]]: 2 места}} {{legend|#84D988|[[ВРЕДИ (коалиција)|ВРЕДИ]]: 2 места}} {{легенда|#bf1e24|[[СДСМ]]: 1 место}} {{легенда|#669DDF|[[ЗНАМ]]: 1 место}} ]] === Членови на совет === {| class="wikitable" ! colspan="4" |Моментален состав (2025-2029) |- !Бр. !Советник ! colspan="2" |Политичка партија |- |1. |Марија Рафајловска | rowspan="5" width="5px" style="background-color: #ff6600" | | rowspan="5" |[[Внатрешна македонска револуционерна организација - Демократска партија за македонско национално единство|ВМРО-ДПМНЕ]] |- |2. |Сашо Димитриевски |- |3. |Атефан Антовски |- |4. |Ана Ристовска |- |5. |Анастасија Стефановска |- |6. |Арбин Сабрии | rowspan="2" width="5px" style="background-color: #344b9b" | | rowspan="2" |[[ДУИ]] |- |7. |Садије Џајредини |- |8. |Фисник Алити | rowspan="2" width="5px" style="background-color: #84d988" | | rowspan="2" |[[ВРЕДИ (коалиција)|ВРЕДИ]] |- |9. |Артан Адили |- |10. |Мартина Стојаноска | width="5px" style="background-color: #bf1e24" | |[[Социјалдемократски сојуз на Македонија|СДСМ]] |- |11. |Стефан Јанчевски | width="5px" style="background-color: #669ddf" | |[[ЗНАМ]] |} {| class="wikitable" ! colspan="4" |2021 - 2025 ! colspan="4" |2017 - 2021 ! colspan="4" |2013 - 2017 |- !Бр. !Советник ! colspan="2" |Политичка партија !Бр. !Советник ! colspan="2" |Политичка партија !Бр. !Советник ! colspan="2" |Политичка партија |- |1. |Томислав Илоски | rowspan="5" width="5px" style="background-color: #ff6600" | | rowspan="5" |[[Внатрешна македонска револуционерна организација - Демократска партија за македонско национално единство|ВМРО-ДПМНЕ]] |1. |Бојан Симовски | rowspan="6" width="5px" style="background-color: #2212FF" | | rowspan="6" |[[Социјалдемократски сојуз на Македонија|СДСМ]] |1. |Александар Митревски | rowspan="6" width="5px" style="background-color: #ff6600" | | rowspan="6" |[[Внатрешна македонска револуционерна организација - Демократска партија за македонско национално единство|ВМРО-ДПМНЕ]] |- |2. |Мирослав Димовиќ |2. |Бобан Стојаноски |2. |Кристина Томовска-Ристовска |- |3. |Жаклина Серафимовска |3. |Олгица Трпчевска |3. |Ане Апостоловски |- |4. |Симона Мисајлоска |4. |Веле Ристоски |4. |Билјана Тошевска |- |5. |Милан Антовски |5. |Славица Јованоска |5. |Трпко Кировски |- |6. |Александар Стефановиќ | rowspan="3" width="5px" style="background-color: #bf1e24" | | rowspan="3" |[[Социјалдемократски сојуз на Македонија|СДСМ]] |6. |Далиборка Аполстолска |6. |Ивица Савески |- |7. |Небојша Гаврилоски |7. |Ангеле Јовановски | rowspan="5" width="5px" style="background-color: #ff6600" | | rowspan="5" |[[Внатрешна македонска револуционерна организација - Демократска партија за македонско национално единство|ВМРО-ДПМНЕ]] |7. |Марјан Матоски | rowspan="4" width="5px" style="background-color: #2212FF" | | rowspan="4" |[[Социјалдемократски сојуз на Македонија|СДСМ]] |- |8. |Бети Мишовска |8. |Дарко Цветкоски |8. |Тони Трпчевски |- |9. |Орхан Сабрии | rowspan="3" width="5px" style="background-color: #344b9b" | | rowspan="3" |[[ДУИ]] |9. |Јасмина Миловска |9. |Кристина Милосавлеска |- |10. |Артан Адили |10. |Трпко Кировски |10. |Зоран Мартиновски |- |11. |Сихан Ајети |11. |Бобан Здравковски |11. |Орхан Сабрии | rowspan="3" width="5px" style="background-color: #344b9b" | | rowspan="3" |[[ДУИ]] |- |12. |Семире Исмаили | width="5px" style="background-color: purple" | |[[Алијанса за Албанците|АА]] |12. |Орхан Сабрии | rowspan="3" width="5px" style="background-color: #344b9b" | | rowspan="3" |[[ДУИ]] |12. |Себехат Рушити |- |13. |Новица Петровски | width="5px" style="background-color: red" | |[[Левица (политичка партија)|Левица]] |13. |Алјит Рушити |13. |Умер Далифи |- | colspan="4" | |14. |Кимете Камери |14. |Жарко Јанчески | width="5px" style="background-color: yellow" | |[[Единствена Македонија|НДМ]] |- | colspan="4" | |15. |Жарко Јанчески | width="5px" style="background-color: yellow" | |[[Единствена Македонија|НДМ]] |15. |Ќемаљ Емини | width="5px" style="background-color: black" | |[[Демократска партија на Албанците|ДПА]] |} === Резултати од избори === {| class="wikitable" |+ ! rowspan="2" |Избори ! colspan="4" |Совет ! colspan="4" |Градоначалник ! colspan="2" |Излезност (круг) |- ! colspan="2" |Партија !Гласови !Мандати ! colspan="4" |Градоначалник, Партија !Прв !Втор |- |[[Локални избори во Македонија (2025)|Локални избори 2025]] | width="5px" style="background-color: #ff6600" | | align="center" |[[Внатрешна македонска револуционерна организација - Демократска партија за македонско национално единство|ВМРО-ДПМНЕ]] |1.947 гласови (41.41%) |{{Composition bar|5|11|#ff6600}} | width="5px" style="background-color: #ff6600" | | colspan="3" |[[Димитар Костадиноски]], [[Внатрешна македонска револуционерна организација - Демократска партија за македонско национално единство|ВМРО-ДПМНЕ]] 2.742 гласови (58.32%) |{{Composition bar|47.11|100|red}} |нема |- |[[Локални избори во Македонија (2021)|Локални избори 2021]] | width="5px" style="background-color: #ff6600" | | align="center" |[[Внатрешна македонска револуционерна организација - Демократска партија за македонско национално единство|ВМРО-ДПМНЕ]] |1.650 гласови (35.29%) |{{Composition bar|5|13|#ff6600}} | width="5px" style="background-color: #ff6600" | | colspan="3" |[[Димитар Костадиноски]], [[Внатрешна македонска револуционерна организација - Демократска партија за македонско национално единство|ВМРО-ДПМНЕ]] 2.412 гласови (54.01%) |{{Composition bar|43.79|100|red}} |нема |- | rowspan="2" |[[Локални избори во Македонија (2017)|Локални избори 2017]] | rowspan="2" width="5px" style="background-color: #2212FF" | | rowspan="2" |[[Социјалдемократски сојуз на Македонија|СДСМ]] | rowspan="2" |1.883 гласови | rowspan="2" |{{Composition bar|6|15|#2212FF}} | width="5px" style="background-color: #2212FF" | |[[Дарко Блажески]], [[Социјалдемократски сојуз на Македонија|СДСМ]] 2.202 гласови | rowspan="2" style="background-color: #2212FF" | | rowspan="2" |[[Дарко Блажески]], [[Социјалдемократски сојуз на Македонија|СДСМ]] 2.739 гласови (61.79%) | rowspan="2" |{{Composition bar|0|100|red}} | rowspan="2" |{{Composition bar|43.19|100|red}} |- | style="background-color: #ff6600" | |[[Тони Коцески]], [[Внатрешна македонска револуционерна организација - Демократска партија за македонско национално единство|ВМРО-ДПМНЕ]] 1.648 гласови |- | rowspan="2" |[[Локални избори во Македонија (2013)|Локални избори 2013]] | rowspan="2" width="5px" style="background-color: #ff6600" | | rowspan="2" align="center" |[[Внатрешна македонска револуционерна организација - Демократска партија за македонско национално единство|ВМРО-ДПМНЕ]] | rowspan="2" |1.815 гласови (30.68%) | rowspan="2" |{{Composition bar|6|15|#ff6600}} | width="5px" style="background-color: #2212FF" | |[[Дарко Блажески]], [[Социјалдемократски сојуз на Македонија|СДСМ]] 2.165 гласови (36.6%''')''' | rowspan="2" width="5px" style="background-color: #ff6600" | | rowspan="2" |[[Тони Коцески]], [[Внатрешна македонска револуционерна организација - Демократска партија за македонско национално единство|ВМРО-ДПМНЕ]] 2.690 гласови (54.97%) | rowspan="2" |{{Composition bar|61.78|100|red}} | rowspan="2" |{{Composition bar|0|100|red}} |- | width="5px" style="background-color: #ff6600" | |[[Тони Коцески]], [[Внатрешна македонска револуционерна организација - Демократска партија за македонско национално единство|ВМРО-ДПМНЕ]] 1.831 гласови (30.95%''')''' |- |[[Локални избори во Македонија (2009)|Локални избори 2009]] | width="5px" style="background-color: #ff6600" | | align="center" |[[Внатрешна македонска револуционерна организација - Демократска партија за македонско национално единство|ВМРО-ДПМНЕ]] | | | width="5px" style="background-color: #ff6600" | | colspan="3" |[[Тони Коцески]], [[Внатрешна македонска револуционерна организација - Демократска партија за македонско национално единство|ВМРО-ДПМНЕ]] 2.226 гласови (59.66%''')''' |{{Composition bar|32.23|100|red}} |нема |- |[[Локални избори во Македонија (2005)|Локални избори 2005]] | width="5px" style="background-color: #ff6600" | | align="center" |[[Внатрешна македонска револуционерна организација - Демократска партија за македонско национално единство|ВМРО-ДПМНЕ]] | | | width="5px" style="background-color: #ff6600" | | colspan="3" |[[Тони Коцески]], [[Внатрешна македонска револуционерна организација - Демократска партија за македонско национално единство|ВМРО-ДПМНЕ]] 4.425 гласови |{{Composition bar|0|100|red}} |нема |} == Редовни настани == == Личности == == Култура и спорт == * [[ФК Југохром]] * [[КУД „Извор“]] == Иселеништво == == Наводи == <references/> == Надворешни врски == * [http://opstinajegunovce.gov.mk/ Општина Јегуновце] * [http://abv.mk/company.aspx?id=15777 Општина Јегуновце во „АБВ - деловен именик“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160306140506/http://www.abv.mk/company.aspx?id=15777 |date=2016-03-06 }} {{Мак-никулец}} {{Општини во Република Македонија}} {{Општина Јегуновце}} [[Категорија:Општина Јегуновце| ]] [[Категорија:Општини во Македонија|Јегуновце]] [[Категорија:Полошки Регион]] cionrpu2op6ycnam9oe2xjcm6jg7u8t Мало Црско 0 10974 5545606 5545000 2026-04-28T07:20:01Z Gurther 105215 Одбиена последната промена (од [[Специјална:Придонеси/~2026-25488-67|~2026-25488-67]]) и ја поврати преработката 5487154 на CommonsDelinker 5545606 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Мало Црско | слика = Викиекспедиција во Копачка 24.jpg | големина на слика = 300п | опис = Поглед на селото | општина = {{општинскигрб|Општина Кичево}} | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | област = [[Железник]] | население = 6 | година = 2002 | поштенски број = 6255 | повикувачки број = 045 | надморска височина = 980 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=24 | lat_sec=10 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=1 | lon_sec=0 | слава = | мрежно место = | карта = Мало Црско во Општина Кичево.svg }} '''Мало Црско''' — село во областа [[Железник]], во [[Општина Кичево]], на патот помеѓу градовите [[Кичево]] и [[Демир Хисар]]. До март 2013 година, селото било дел од поранешната [[Општина Другово]], која била споена со Општина Кичево. == Географија и местоположба == [[Податотека:Викиекспедиција во Копачка 36.jpg|мини|300п|лево|Влезот на селото]] Селото се наоѓа во областа [[Железник]], во јужниот дел на територијата на [[Општина Кичево]], недалеку од десната страна на патот [[Кичево]]-[[Демир Хисар]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=12 февруари 2019|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|page=190}}</ref> Селото е планинско, на надморска височина од 980 метри. Од градот [[Кичево]] е оддалечено 18 километри.<ref name="енциклопедија" /> Селото е сместено на тераса, во непосредна близина на соседното село [[Големо Црско]].<ref name=":0">{{Наведени вести|url=https://kicevo.mk/kicevija-tomo-smiljanic-bradina/|title=Кичевија - Тома Смиљаниќ (1926) - Кичево|date=2018-05-16|work=Кичево|access-date=2018-11-25|language=mk-MK}}</ref> Месностите во атарот на селото ги носат следниве имиња: Ѓуро’а Грмада, Поникви, Кладнички Поникви, Ѓуров Драб, Горни Мериз, Шенски Дол, Корија, Црвени Солишта, Дамјаноец, Осој, Миле’и Нивје, Грмаѓе, Попо’а Чука, Загора, Длга Нива, Осојница, Костечки Дол, Пропаз, Пупчево, Смрека, Саве’и Нивје, Бресто’и, Тумач, Широка Падина, Комчиња, Камче, Папуџи’ица, Средни Рид, Охридска Нива, Падишта, Лоло’и Нивје, Калајно’и Кошари, Домадетска Гла’а, Веско’а Падина, Влак, Суводол, Петришница, Лакшур, Еѓупиште и Власоец.<ref name=":0" /> == Историја == [[Податотека:Викиекспедиција во Копачка 27.jpg|мини|300п|десно|Селската чешма во Мало Црско]] Има траги на постара населба. Под селото се наоѓаат рушевини од тврдина.<ref name=":0" /> Според верување на мештаните, во далечното минато селата [[Големо Црско|Големо]] и Мало Црско претставувале една населба, која била сместена во месноста Грмаѓе. Жителите на населбата за да ги избегнат честите грабежи се повлекле во долините на планините Влак и Осој, со што настанале денешните две села.<ref>{{нмс|url=http://mojrodenkraj.com.mk/village.php?id=273|title=Мој Роден Крај|work=mojrodenkraj.com.mk|accessdate=2019-02-12|archive-date=2018-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20181116001151/http://mojrodenkraj.com.mk/village.php?id=273|url-status=dead}}</ref> Во {{римски|19}} век, Мало Црско било село во Демирхисарската нахија во [[Битолска каза|Битолската каза]] на [[Отоманското Царство]]. == Стопанство == [[Податотека:Викиекспедиција во Копачка 35.jpg|мини|300п|десно|Поглед на [[Церско Поле]], кое е во непосредна близина на селото]] Атарот зафаќа простор од 12,1&nbsp;км<sup>2</sup>. На него преовладуваат шумите на површина од 720 [[хектар]]и, на пасиштата отпаѓаат 237 хектари, а на обработливото земјиште само 211 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има полјоделско-шумарска функција.<ref name="енциклопедија" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|292 |1953|234 |1961|122 |1971|40 |1981|22 |1991|3 |1994|5 |2002|1 |2021|6 }} Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Мало Црско имало 250 жители, сите [[Македонци]].<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 240.]</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], во 1905 година во Мало Црско имало 360 жители, под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, рр. 172-173.</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. Мало Црско се води како чисто македонско село во Битолската каза на Битолскиот санџак со 60 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|15}}</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 400 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_39_39-41_BITOLJ_(MONASTIR)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Селото е мало, во фаза на целосно раселување, бидејќи во 1961 година броело 122 жители, а во 1994 година само пет жители, македонско население.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Мало Црско живеел само 1 жител, [[Македонци|Македонец]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=12 февруари 2019}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 6 жители, сите [[Македонци]]. {{Пописи|250|360|292|234|122|40|22|3|5|1|6}} === Родови === Мало Црско е православно македонско село. Денешното село е основано од избегани жители од раселеното село Црско кое постоело кај селото [[Поум]], [[Струшко]], од таму избегале двајца браќа поголемиот брат го основал селото [[Големо Црско]], а помалиот брат го основал селото Мало Црско. Избегале во време кога во [[Поум]], [[Делогожди|Делагожда]] и [[Корошишта]] почнале да се населуваат [[Албанци]], т.е. почетокот на XIX век.<ref name=":0" /><ref>{{Наведена книга|url=http://worldcat.org/oclc/27418468|title=Охридско-струшка област : антропогеографска проучавања|last=Ф.|first=Трифуноски, Јован|date=1992|publisher=Српска академија наука и уметности|isbn=8670251582|oclc=27418468}}</ref> Родови во селото се: ''Станковци'' (1 к.), ''Шаколевци'' (7 к.), ''Мијовци'' (4 к.), ''Ристевци'' (7 к.), ''Гаџовци'' (1 к.), ''Ѓиковци'' (4 к.), ''Расолковци'' (6 к.), ''Дашковци'' (2 к.), ''Борозановци'' (10 к.), ''Гаревци'' (7 к.) и ''Алиџановци'' (6 к.), сите се доселени од раселеното село Црско и ''Златановци'' (1 к.) доселени од селото [[Вранештица]]. Според истражувањата на Бранислав Русиќ во 1952 година родови во селото: * '''Староседелци:''' ''Ристевци со Гаџовци (13 к.), Блажевци со Расолковци (5 к.), Станковци со Цулевци (1 к.), Златановци со Алиџановци, Папазовци и Трајковци (5 к.), Борозановци (8 к.), Толковци (2 к.), Гаревци со Тримовци и Мијовци (13 к.), Шикалевци со Божановци и Даскаловци (4 к.), Волчевци со Трпевци (4 к.)''.<ref name=":1">{{Наведена книга|title=фондот „Бранислав Русиќ“|last=Русиќ|first=Бранислав|publisher=Архивски фонд на МАНУ, к-5, АЕ 97|others=|year=|isbn=|location=|pages=}}</ref><!--== Општествени установи ==--> == Самоуправа и политика == Селото влегува во рамките на [[Општина Кичево]], која била проширена по новата територијална поделба на Македонија во 2013 година. Во периодот од 1996-2013 година, селото се наоѓало во некогашната [[Општина Другово]]. Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Кичево. Селото припаѓало на некогашната општина Кичево во периодот од 1955 до 1965 година. Во периодот 1950-1955, селото било седиште на тогашната Општина Мало Црско, во која покрај селото Мало Црско, се наоѓале и селата Велмевци, Големо Црско, Кладник, Прострање и Цер. === Избирачко место === Селото е опфатено во избирачкото место бр. 0781, кое според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]] е сместено во месната заедница во селото [[Цер (село)|Цер]], а во кое влегуваат селата [[Големо Црско]], Мало Црско и [[Цер (село)|Цер]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=12 февруари 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2017)|локалните избори во 2017 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 66 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=39&ps=971|title=Локални избори 2017|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20201209032257/https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=39&ps=971|archive-date=2020-12-09|dead-url=|accessdate=12 февруари 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Референдум во Македонија (2018)|референдумот во 2018 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 65 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://referendum.sec.mk/Referendum/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=39&ps=971|title=Референдум 2018|last=|first=|date=|work=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=12 февруари 2019}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 65 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Црква „Св. Недела“ - Мало Црско.jpg|мини|300п|десно|Поглед кон селската црква „Св. Недела“]] ;Цркви<ref name="верски објекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> * [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Мало Црско|Црква „Св. Ѓорѓи“]] — главна селска црква, подигната во 1848 година; * [[Црква „Св. Илија“ - Мало Црско|Црква „Св. Илија“]] — селска црква, подигната во 1933 година; и * [[Црква „Св. Недела“ - Мало Црско|Црква „Св. Недела“]] — селска црква, подигната во {{римски|20}} век. ;Спомен-плочи * Спомен-плоча за загинатите во [[Илинденско востание|Илинденското востание]] и во [[Македонија во Втората светска војна|НОБ]] <!--== Редовни настани ==--> == Личности == ;Родени во Мало Црско * [[Андреја Блажески-Расолкоски]] (1861-1903) — македонски револуционер и војвода; * [[Богоја Симеонов]] (1885-?) — македонски револуционер; * [[Иван Анастасов]] (роден во Големо или Мало Црско) — македонско-одрински доброволец;<ref>„Македоно-одринското опълчение 1912-1913 г. Личен състав“, Главно управление на архивите, 2006, стр. 22.</ref> * [[Мише Калчинов]] — трговец и банкар<ref>[http://sofiapomni.com/parcel.php?id=2 ''Софија помни'']</ref> * [[Тодор Шикалев]] (?-1937) — македонски револуционер; * Христо (роден во Големо или Мало Црско) — деец на ВМОК, делегат на [[Деветти македонско-одрински конгрес|Деветтиот македонско-одрински конгрес]] од Стара Загора;<ref>Спространов, Евтим. Дневник, Македонски научен институт, София, 1994, стр. 32.</ref> * [[Јанаки Анастасов]] (роден во Големо или Мало Црско) — македонско-одрински доброволец;<ref>„Македоно-одринското опълчение 1912-1913 г. Личен състав“, Главно управление на архивите, 2006, стр. 23.</ref> *[[Петре Димоски]] (1912-1944) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Дунавка Николоска]] (1923-1945) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Дунавка Борозановска]] ( — 1945) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] * [[Ѓорѓи Михајловски]] (р. 1932) — економист и универзитетски професор; * [[Мито Пејовски]] (1932 — 2005) — економист, министер во [[СФРЈ]]. <!--== Култура и спорт ==--> == Иселеништво == Во Франција заминале ''Кантаровци'' (1 к.) и ''Станковци'' (2 к.). Некои од родот ''Богоевци'' заминале во [[Шабац]], бидејќи некои Арбанаси сакале да им ја грабнат сестрата. Има отселени жители во [[Битола]] (до 1952 година се иселиле 39 семејства), во [[Софија]] и други места во [[Бугарија]] (каде се иселиле преку 15 семејства), доста население се иселило и во [[Соединети Американски Држави|САД]] (околу 10 семејства), а помалку во [[Кичево]] (4 семејства), [[Романија]], [[Ресен]], [[Грција]], [[Египет]].<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Иселувањето продолжило и после 1952 година, денес селото е пред целосно изумирање. == Галерија == <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Викиекспедиција во Копачка 23.jpg|Влез во селото Податотека:Викиекспедиција во Копачка 25.jpg|Спомен-плоча за загинатите во Илинденското востание и во НОБ Податотека:Викиекспедиција во Копачка 26.jpg|Сретселото на Мало Црско Податотека:Викиекспедиција во Копачка 28.jpg|Стар амбар Податотека:Викиекспедиција во Копачка 34.jpg|Стар објект Податотека:Викиекспедиција во Копачка 37.jpg|Влез во селото </gallery> == Наводи == {{наводи|2}} == Поврзано == * [[Железник]] * [[Општина Другово]] * [[Кичево]] == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Malo Crsko}} {{Општина Кичево}} [[Категорија:Мало Црско| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Демирхисарски села]] [[Категорија:Села во Општина Кичево]] 3cb01mn3imgamze25j3e3m101auxwdd Глаголица 0 12332 5545413 5487644 2026-04-27T14:50:10Z Петровски Борче 132648 Значење на буквите на англиски јазик 5545413 wikitext text/x-wiki {{Infobox WS |type=[[Азбука]] |name=Глаголица<br>{{Script|Cyrs|Кѷрїлловица}}<br>ⰽⱛⱃⰻⰾⰾⱁⰲⰻⱌⰰ |time=[[862]]/[[863]] до [[Среден век|средниот век]] |languages=[[Старословенски јазик|старословенски]] |creator=[[Свети Кирил и Методиј]] |sample=Glagolithic tablet.jpg |caption=<small>[[Башчанска плоча|Башчанската плоча]]</small> |iso15924=Glag }} {{Историја на азбуката}} {{Македонски јазик}} '''Глаголското писмо''' или '''глаголица''' ([[Старословенски јазик|старословенски]]: {{Script|Cyrs|Кѷрїлловица}}, ⰽⱛⱃⰻⰾⰾⱁⰲⰻⱌⰰ) — најстарата позната [[Словенски јазици|словенска]] [[азбука]]. Била создадена од [[Константин Филозоф|Св. Кирил]] (827 — 869) и [[Св. Методиј]] (826 — 885) во [[855]] или околу [[862]]/[[863]] за преведување на [[Библија]]та и други книги на [[Словенски јазици|словенски јазик]]. Името доаѓа од [[старословенски јазик|старословенскиот збор]] {{Script|Cyrs|глаголи}}, што значи „зборува“, „кажува“, „говори“, „вели“, „изрекува“. На старословенски се користи зборот „Кириловица“ за оваа азбука. ==Букви== Глаголицата има 38 букви, но нивниот број малку варира во подоцнежните верзии. Дваесет и четири букви водат потекло од графеми во [[среден век|средновековното]] курзивно [[Грчка азбука|грчко писмо (мали букви)]], но во глаголицата тие имаат орнаментален изглед. Се претпоставува дека буквите ''ша'', ''шта'' и ''ци'' доаѓаат од [[хебрејско писмо|хебрејското писмо]] (буквите [[шин]] и [[цади]]) — [[фонема|фонемите]] кои овие букви ги означуваат не постоеле во грчкиот, но постојат во хебрејскиот и се чести во повеќето [[словенски јазици]]. Другите букви се со непознато потекло. За некои од нив се претпоставува дека се засноваат на хебрејски и самаритските писма, кои Кирил ги научил за време на неговата посета на [[Хазари]] во [[Херсон]]. Хрватската глаголица има долга и интересна историја, подолга од 1000 години. [[Хрвати]]те биле единствениот народ во [[Европа]] кому [[папа]]та му има дозволено да се користи со сопствениот јазик и писмо во црквата. Друга теорија (видете [[Црноризец Храбар]]) вели дека глаголицата се заснова на старословенски [[Рунско писмо|руни]] (''цртки и рецки''), кои се користеле само за свети текстови во [[Словенска религија|словенската религија]]. == Историја == Глаголицата е првото словенско писмо составено од [[Св. Кирил|Св. Константин — Кирил Филозоф]] пред заминувањето на познатата [[Моравска мисија]] во 863 година.<ref name="Македонската глаголица">{{наведена книга|last=Поп-Атанасов|first=Ѓорѓи|authorlink=Ѓорѓи Поп-Атанасов|title=Македонската Глаголица|year=2015|publisher=МАНУ|location=Скопје|pages=3–7}}</ref> Писмото е составено врз основа на гласовниот систем на [[Македонски дијалекти|македонскиот дијалектен]] говор од [[Солунско|Солунскиот крај]], врз чијашто основа Светите Кирил и Методиј формирале општословенски книжевен јазик.<ref name="Македонската глаголица" /> [[Ростислав (кнез)|Ростислав]], кнезот на [[Велика Моравија]], сакал да го ослободи [[словени|словенскиот]] народ во неговото царство од зависноста од источните [[франки]]ски свештеници и затоа, во [[862]] побарал од [[Византиски императори|византискиот цар]] да му прати дваjца мисионери, [[Свети Кирил и Методиј]], во Велика Моравија. Кирил создал нова азбука: глаголица. Азбуката била користена во Велика Моравија помеѓу [[863]] (кога Кирил и Методиј пристигнале таму) и [[885]] за владини и црковни документи и во Великоморавското училиште основано од Кирил, каде се образувале следбениците на солунските браќа (како и самиот Методиј). [[Податотека:ZographensisColour.jpg|мини|лево|[[Зографско евангелие]] (крај на X/почеток на XI век)]] Во [[886]], источнофранкискиот епископ на [[Нитра]] по име [[Вихинг]] го забранил писмото и затворил 200 следбеници на Методиј (главно ученици од првобитното училиште). Потоа тие се распрснале или, според некои извори, биле продадени како робови. Меѓутоа тројца од нив, стигнале до Бугарија и од нив било побарано од страна на царот [[Борис I]] да ги образуваат свештениците на словенски јазик. По прифаќањето на христијанството во [[Бугарија]] во [[864]], верските [[церемонии]] биле изведувани на [[Грчки јазик|грчки]] од свештеници пратени од [[Византија]]. Заради сѐ поголемото византиско влијание и ослабувањето на државата, Борис гледал на новото писмо и и јазик во црквата како важен чекор за зачувување на независноста на Бугарија. Како резултат на преземените мерки, две академии биле отворени во [[Охридска книжевна школа|Охрид]] и [[Преславска книжевна школа|Преслав]]. Оттаму, учениците патувале по разни места и ја ширеле азбуката. Некои отишле во [[Хрватска]], откаде ја започнале хрватската варијанта која се користела многу долго време. Во [[1248]], папата [[Инокентиј IV]] им дал на хрватите уникатна привилегија да се користат со тој јазик и писмо во црквата. Некои од студентите на Охридската школа отишле во [[Бохемија]] каде таа азбука се користела во 10 и 11 век, заедно со други писма. Глаголицата исто така се користела и во Русија, меѓутоа прилично ретко. Мора да се потенцира дека кирилицата не е создадена од учениците на Кирил и Методиј. Причините за тоа се многу едноставни-тие од почит кон своите учители ја задржале глаголицата во Охридската школа и ја продолжиле нивната дејност. Кирилицата води делумно потекло од грчкото писмо, со (најмалку 10) уникатни словенски букви кои доаѓаат од глаголицата. Таа речиси целосно ја истиснала глаголицата за време на [[Среден век|средниот век]]. Денес глаголицата се користи само кај [[Црковнословенски јазик|црковнословенските]] и понекогаш во литургиските книги на мајчин јазик во католичката [[Крижевска епархија]] во Хрватска. Името „глаголица“ на [[Чешки јазик|чешки]] е ''hlaholice'', на [[Словачки јазик|словачки]] ''hlaholika'', на [[Полски јазик|полски]] ''głagolica'', на [[Руски јазик|руски]], [[Македонски јазик|македонски]] и [[Бугарски јазик|бугарски]] ''глаголица'', на [[Хрватски јазик|хрватски]] ''glagoljica'', на [[Украински јазик|украински]] ''глаголиця'', на [[Белоруски јазик|белоруски]] ''глаголіца'', на [[Словенечки јазик|словенечки]] ''glagolica'', на [[Српски јазик|српски]] ''глагољица/glagoljica'' итн. == Особености == [[File:Macedonia on Glagolitic.svg|right|170п|мини|Зборот „Македонија“ на глаголица и старословенски, заоблена форма.]] Азбуката има две варијанти: заоблена и аглеста. Кај заоблената варијанта доминираат кругови и криви линии, додека во аглестата прави агли и трапезоиди. Видете го [http://kodeks.uni-bamberg.de/AKSL/Schrift/GlagolVergleichAlphabet.htm приказот] на двете варијанти или на следната врска за [http://www.tug.org/TUGboat/Articles/tb17-1/tb50zubr.pdf подетално]. Кај аглестата варијанта се користат [[лигатура (типографија)|лигатури]] многу пообилно отколку кај кирилицата и латиницата. {{clear}} {| class="wikitable" |- ! Уникод ! Заоблена ! Аглеста ! Кирилица ! Изговор ! Назив ! Значење ! Потекло |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⰰ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic az.svg|25px|Azu]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Azu.svg|33px|Azu]] | style="text-align:center;" | [[А (кирилица)|А]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/ɑ/}} | Аз | јас me | [[Феникиска азбука|Феникиската буква]] [[алеф]] {{Script|Phnx|𐤀}} или [[крст]]<ref name="Schenker">{{Cite book|last=Schenker|first=Alexander M.|title=The dawn of Slavic: an introduction to Slavic philology|publisher=Yale University Press|location=New Haven and London|year=1995|pages=168–172|chapter=Early Writing|isbn=978-0-300-05846-8}}</ref> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⰱ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic buky.svg|25px|Bouky]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Buky.svg|33px|Bouky]] | style="text-align:center;" | [[Б]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/b/}} | Буки | букви the god | Непознато,<ref name="Schenker" /> можно од хебрејската буква [[Бет (буква)|бет]] {{Script|Hebr|בּ}}<ref>{{Cite journal|last=ILIEVSKI|first=PETAR HR.|date=2002|title=GLAGOLICA: An Iconic Script for Visual Evangelic Preaching|url=https://www.jstor.org/stable/23065457|journal=Illinois Classical Studies|volume=27/28|pages=153–164|jstor=23065457|issn=0363-1923}}</ref> или [[Арамејска азбука|арамејската]] bīt {{Script|Armi|ܒ}}<ref>{{Cite journal|last=Jung|first=Hakyung|title=On the Origin of the Glagolitic Alphabet|url=https://www.academia.edu/24232159|journal=Scripta |volume=5 |pages=105–130|language=en}}</ref> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⰲ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic vedi.svg|29px|Vede]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Vede.svg|29px|Vede]] | style="text-align:center;" | [[В (кирилица)|В]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/ʋ/}} | Веди | знам J am looking | Можно од латинската буква [[V]]<ref name="Schenker" /> или превртена буква добро {{Script|Glag|Ⰴ}}<ref>{{Cite journal|last=Uspenskij|first=Boris|date=2013|title=Glagolitic Script as a Manifestation of Sacred Knowledge|url=https://search.proquest.com/docview/1550519312|language=en|pages=7–27,358|id={{ProQuest|1550519312}}}}</ref> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⰳ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic glagoli.svg|23px|Glagolu]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Glagoli.svg|33px|Glagolu]] | style="text-align:center;" | [[Г]], [[Ґ]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/ɡ/}} | Глаголи | говори J am talking | Можно од грчката буква [[гама]] <math>\gamma</math><ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⰴ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic dobro.svg|29px|Dobro]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Dobro.svg|29px|Dobro]] | style="text-align:center;" | [[Д]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/d/}} | Добро | добро good | Грчката буква [[Делта (буква)|делта]] {{Script|Grek|Δ}}<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⰵ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic jest.svg|23px|Jestu]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Yestu.svg|33px|Jestu]] | style="text-align:center;" | [[Є]], [[Е (кирилица)|Е]], [[Э]], [[Ё (кирилица)|Ё]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/ɛ/}} | Ест | е is | Можно од самаритската буква [[Хе (буква)|хе]] {{Script|Samr|ࠄ}} или грчката [[сампи]] {{Script|Grek|ϡ}}<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⰶ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic zhivete.svg|29px|Zhivete]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Zhivete.svg|29px|Zhivete]] | style="text-align:center;" | [[Ж]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/ʒ/}} | Живете | живејте life | Непознато,<ref name="Schenker" /> можно од [[Коптска азбука|коптската буква џанџа]] {{Script|Copt|ϫ}} или [[астролошки симболи|астролошкиот симбол]] за [[Риби (хороскопски знак)|риби]] {{Emoji presentation|♓️|text}} |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⰷ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic dzelo.svg|29px|Dzelo]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Dzelo.svg|29px|Dzelo]] | style="text-align:center;" | [[Ѕ (кирилица)|Ѕ]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/d͡z/}} | Ѕело | многу all of | Непознато,<ref name="Schenker" /> можно од ерменската буква за {{script|Armn|Ձ}}<ref>{{Cite web|title=Wiener slawistischer Almanach|url=https://periodika.digitale-sammlungen.de/wsa/Blatt_bsb00000477,00291.html|access-date=2020-08-26|website=periodika.digitale-sammlungen.de}}</ref> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⰸ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic zemlja.svg|29px|Zemlja]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Zemlja.svg|29px|Zemlja]] | style="text-align:center;" | [[З]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/z/}} | Землја | земја the world | Можно е варијанта на грчката буква [[тета (буква)|тета]] {{Script|Grek|θ}}<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⰹ,&nbsp;Ⰺ}} | style="text-align:center;" | {{nowrap|[[File:Glagolitic Iota.svg|29px|I]], [[File:Glagolitic izhe.svg|29px|Izhe]]}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Izhe.svg|33px|Izhe]] | style="text-align:center;" | [[І (кирилица)|Ι]], [[Ї (кирилица)|Ї]] | style="text-align:center; white-space:nowrap;" | {{IPA|/i/}}, {{IPA|/j/}} | Иже | којшто allso |Можно од грчката буква [[ипсилон]] {{Script|Grek|Y}}<ref name="Kuznetsov 2012 7–14">{{Cite journal|last=Kuznetsov|first=Anatoly Mikhailovich|date=2012|title="Бывают странные сближенья…": греческий юпсилон и глаголица|url=https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=461622|journal=Slavistica Vilnensis|language=ru|volume=57|pages=7–14|issn=2351-6895}}</ref> или [[јота (буква)|јота]] со диереза {{Script|Grek|ϊ}}<ref name="Schenker" /> |- |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⰻ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic i.svg|25px|I]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square I.svg|33px|I]] | style="text-align:center;" |[[И]] | style="text-align:center; white-space:nowrap;" | {{IPA|/i/}}, {{IPA|/j/}} | И | и and | Можно од симболот за [[ихтис|риба]]<ref name="Kuznetsov 2012 7–14"/> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⰼ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic djerv.svg|25px|Gjerv]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Djervi.svg|25px|Gjerv]] | style="text-align:center;" | [[Ѓерв|Ꙉ]], [[Ћ]], [[Ђ]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/d͡ʑ/}} | Ѓерв | дрво because of, | Непознато<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⰽ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic kako.svg|50x50px|Kako|alt=]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Kako.svg|50x50px|Kako|alt=]] | style="text-align:center;" | [[К (кирилица)|К]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/k/}} | Како | како as a | Хебрејската буква [[Коф (буква)|коф]] {{Script|Hebr|ק}}&lrm;<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⰾ}} | style="text-align:center; white-space:nowrap;" | [[File:Glagolitic Ljudьje.svg|x31px|Ljudie]] , [[File:Glagolitic ljudi.svg|x28px|Ljudie]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Ljudije.svg|33px|Ljudie]] | style="text-align:center;" | [[Л]], [[Љ]] | style="text-align:center; white-space:nowrap;" | {{IPA|/l/}}, {{IPA|/ʎ/}} | Људие | луѓе people, | Можно од грчката буква [[ламбда]] {{Script|Grek|λ}}<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⰿ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic mislete.svg|33px|Myslite]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Myslite.svg|33px|Myslite]] | style="text-align:center;" | [[М (кирилица)|М]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/m/}} | Мислите | мислите mthe ind | Грчката буква [[Му (буква)|му]] {{Script|Grek|μ}}.<ref name="Schenker" /> Кај аглестата варијанта била заменета со слична на латинична/кирилична форма, делумно поради нејзината комплексност<ref>{{cite journal |last=Čunčić |first=Marica |date=1999 |title=Duktus tipaua glagoljskoga pisma |trans-title=Ductus of the types of Glagolitic script |url=https://hrcak.srce.hr/index.php?show=clanak&id_clanak_jezik=244114 |language=hr |journal=Filologija |issue=32 |pages=33 |publisher= Staroslavenski institut |publication-place=Zagreb}}</ref> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱀ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Našь.svg|x29px|Našь]] ,[[File:Glagolitic nash.svg|x28px|Nashi]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Nashi.svg|33px|Nashi]] | style="text-align:center;" | [[Н]], [[Њ]] | style="text-align:center; white-space:nowrap;" | {{IPA|/n/}}, {{IPA|/ɲ/}} | Наш | наш of us, are | Непознато<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱁ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic on.svg|33px|Onu]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Onu.svg|33px|Onu]] | style="text-align:center;" | [[О]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/ɔ/}} | Он | тој/оној to him | Непознато<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱂ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic pokoi.svg|33px|Pokoi]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Pokoji.svg|33px|Pokoi]] | style="text-align:center;" | [[П]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/p/}} | Покои | покој/спокој/спокојство/мир according to whom | Можно од постарата варијанта на грчката буква [[Пи (буква)|пи]] {{GrGl|Pi archaic}}<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱃ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic rtsi.svg|33px|Rici]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Ritsi.svg|33px|Rici]] | style="text-align:center;" | [[Р (кирилица)|Р]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/r/}} | Р'ци | Речи!/ Кажи! sprout | Можно од грчката буква [[Ро (буква)|ро]] {{Script|Grek|ρ}}<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱄ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic slovo.svg|33px|Slovo]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Slovo.svg|33px|Slovo]] | style="text-align:center;" | [[С (кирилица)|С]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/s/}} | Слово | збор/слово letter | |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱅ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic tverdo.svg|33px|Tvrido]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Tvrido.svg|33px|Tvrido]] | style="text-align:center;" | [[Т (кирилица)|Т]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/t/}} | Тврдо | тврдо/цврсто confirmed | Можно од грчката буква [[тау]] {{Script|Grek|τ}}<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱆ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic uk.svg|33px|Uku]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Uku.svg|33px|Uku]] | style="text-align:center;" | [[У]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/u/}} | Ук | ук/учен/просветен learned | Лигатура на ''он'' {{script|Glag|Ⱁ}} и ''ижица'' {{script|Glag|Ⱛ}}<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱇ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic capital letter Fritu.svg|39px|Fritu]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Fritu.svg|32px|Fritu]] | style="text-align:center;" | [[Ф]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/f/}} | Фрт | | Варијанта на грчката буква [[Фи (буква)|фи]] {{Script|Grek|φ}}<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱈ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic kher.svg|33px|Heru]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Heru.svg|33px|Heru]] | style="text-align:center;" | [[Х (кирилица)|Х]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/x/}} | Хер | | Непознато, слична на ''глаголи'' {{script|Glag|Ⰳ}} и латинската буква [[h]]<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱉ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic ot.svg|33px|Out]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Otu.svg|33px|Out]] | style="text-align:center;" | [[Ѡ]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/ɔ/}} | От | од from | Лигатура на ''он'' {{script|Glag|Ⱁ}} и превртено ''он''<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱋ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic shta.svg|33px|Shta]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Shta.svg|33px|Shta]] | style="text-align:center;" | [[Щ]] | style="text-align:center; white-space:nowrap;" | {{IPA|/tʲ/}}, {{IPA|/ʃ͡t/}} | Шта |which | Лигатура на ''ша'' {{Script|Glag|Ⱎ}} над ''тврдо'' {{Script|Glag|Ⱅ}}<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱌ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic tsi.svg|33px|Ci]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Tsi.svg|33px|Ci]] | style="text-align:center;" | [[Ц (кирилица)|Ц]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/t͡s/}} | Ци |is | Хебрејската буква [[цаде]] на крајот од зборот{{Script|Hebr|ץ}}<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱍ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic cherv.svg|33px|Chrivi]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Chrivi.svg|33px|Chrivi]] | style="text-align:center;" | [[Ч]], [[Џ]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/t͡ʃ/}} | Чрв | црв blushing | Непознато, слична на ''шта'' {{Script|Glag|Ⱋ}};<ref name="Schenker" /> можно од хебејската буква [[цаде]] која не е на крајот од зборот {{Script|Hebr|צ}} |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱎ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic sha.svg|33px|Sha]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Sha.svg|33px|Sha]] | style="text-align:center;" | [[Ш]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/ʃ/}} | Ша | тишина the silence. | Хебрејската буква [[Шин (буква)|шин]] {{Script|Hebr|ש}}&lrm;<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱏ}} | style="text-align:center;" | {{nowrap|[[File:Glagolitic yer.svg|33px|Jeru]], [[File:Glagolitic Jerъ.svg|x33px|Jerъ]]}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Yeru.svg|33px|Jeru]] | style="text-align:center;" | [[Ъ]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/ɯ/}} | Ер (голем) | | Можно е модификација на ''он'' {{script|Glag|Ⱁ}}<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|ⰟⰊ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic yeri.svg|40px|Jery]] | | style="text-align:center;" | [[Ы]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/ɨ/}} | Ери | | Лигатура; [[диграф]] на ''ер'' ({{Script|Glag|Ⱏ}}) или ''ери'' ({{Script|Glag|Ⱐ}}), со ''иже'' ({{Script|Glag|Ⰹ, Ⰺ}}) или ''и'' (Ⰻ).<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱐ}} | style="text-align:center;" | {{nowrap|[[File:Glagolitic yerj.svg|39px|Jeri]], [[File:Glagolitic Jerь.svg|x33px|Jerь]]}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Yeri.svg|39px|Jeri]] | style="text-align:center;" | [[Ь]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/ə/}} | Ер (мал) | | Можно е модификација на ''он'' {{script|Glag|Ⱁ}}<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱑ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic yat.svg|36px|Jati]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Yati.svg|36px|Jati]] | style="text-align:center;" | [[Ѣ]], [[Я]] | style="text-align:center; white-space:nowrap;" | {{IPA|/æ/}}, {{IPA|/jɑ/}} | Јат | | Можно од епиграфската форма на грчката буква [[алфа]] {{Script|Grek|Α}}<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱖ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic capital letter Yo.svg|40px]] | | style="text-align:center;" | [[Ё]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/jo/}} | | | Непознато:<ref name="Schenker" /> хипотетичка буква'','' не е сигурно дали постоела како посебна |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱓ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic yu.svg|30px|Jou]] | | style="text-align:center;" | [[Ю]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/ju/}} | Ју | | Непознато<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱔ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic ens.svg|30px|Ensu (small jousu)]] | | style="text-align:center;" | [[Јус|Ѧ]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/ɛ̃/}} | [Мал јус] | | Грчката буква [[епсилон]] {{Script|Grek|ε}}, која исто така се користи за означување на назалност<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱗ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic yens.svg|35px|Jensu (small jousu)]] | | style="text-align:center;" | [[Јус|Ѩ]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/jɛ̃/}} | [Мал јотиран јус] | | Лигатура на ''ест'' {{script|Glag|Ⰵ}} и ''мал јус'' {{script|Glag|Ⱔ}} за назалност<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱘ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic ons.svg|35px|Onsu (big jousu)]] | | style="text-align:center;" | [[Јус|Ѫ]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/ɔ̃/}} | [Голем јус] | | Лигатура на ''он'' {{script|Glag|Ⱁ}} и ''мал јус'' {{script|Glag|Ⱔ}} за назалност<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱙ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic yons.svg|35px|Jonsu (big jousu)]] | | style="text-align:center;" | [[Јус|Ѭ]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/jɔ̃/}} | [Голем јотиран јус] | | Лигатура на непозната буква и ''мал јус'' {{Script|Glag|Ⱔ}} за назалност<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱚ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic fita.svg|30px|Thita]] | | style="text-align:center;" | [[Ѳ]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/θ/}} | [Тита] | | Грчката буква [[тета (буква)|тета]] {{Script|Grek|θ}}<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱛ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic izhitsa.svg|27px|Yzhica]] | | style="text-align:center;" | [[Ижица|Ѵ]] | style="text-align:center; white-space:nowrap;" | {{IPA|/ʏ/}}, {{IPA|/i/}} | Ижица | | |} == Уникод == Глаголицата е додадена во [[Уникод]]-от во верзијата 4 јануари Кодпоинт-опсегот е U+2C00 – U+2C5E. Поврзано: * [http://www.unicode.org/charts/PDF/U2C00.pdf Приказ на глаголскиот код] == Галерија == <gallery> Податотека:ZographensisColour.jpg|[[Зографско четвороевангелие]] (XX-XX век), [[Зографски манастир]]. File:Македонската глаголица.pdf|Книгата „Македонската глаголица“ (2015) од акад. [[Ѓорѓи Поп-Атанасов]] со детален приказ и објаснувања на сите глаголски букви и ракописи напишани и најдени во [[Македонија]] (кликнете за да го отворите во целост). </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Fucic, Branko: ''Glagoljski natpisi''. (In: Djela Jugoslavenske Akademije Znanosti i Umjetnosti, knjiga 57.) Zagreb, 1982. 420 p. * Fullerton, Sharon Golke: ''Paleographic Methods Used in Dating Cyrillic and Glagolitic Slavic Manuscripts''. (In: Slavic Papers No јануари ) Ohio, 1975. 93 p. * Gosev, Ivan: ''Rilszki glagolicseszki lisztove''. Szofia, 1956. 130 p. * Jachnow, Helmut: Eine neue Hypothese zur Provenienz der glagolitischen Schrift - Überlegungen zum 1100. Todesjahr des Methodios von Saloniki. In: R. RathMayr (Hrsg.): ''Slavistische Linguistik 1985'', München 1986, 69-93. * Jagic, Vatroslav: ''Glagolitica. Würdigung neuentdeckter Fragmente'', Wien, 1890. * Kiparsky, Valentin: ''Tschernochvostoffs Theorie über den Ursprung des glagolitischen Alphabets'' In: M. Hellmann u.a. (Hrsg.): ''Cyrillo-Methodiana. Zur Frühgeschichte des Christentums bei den Slaven'', Köln 1964, 393-400. * Miklas, Heinz (Hrsg.): ''Glagolitica: zum Ursprung der slavischen Schriftkultur'', Wien, 2000. * Steller, Lea-Katharina: [http://fullextra.hu/modules.php?name=News&file=print&sid=782 ''A glagolita írás''] In: B.Virághalmy, Lea: ''Paleográfiai kalandozások''. Szentendre, 1995. ISBN 963-450-922-3 * Vais, Joseph: ''Abecedarivm Palaeoslovenicvm in usum glagolitarum''. Veglae, [Krk], 1917. XXXVI, 74 p. * Vajs, Josef: ''Rukovet hlaholske paleografie. Uvedení do knizního písma hlaholskeho''. V Praze, 1932. 178 p, LIV. tab. == Поврзано == * [[Глаголска миса]] * [[Македонска азбука]] * [[Македонски писма]] * [[Македонски јазик]] * [[Историја на македонскиот јазик]] {{Македонски писма}} {{македонска граматика}} {{Словенски азбуки}} [[Категорија:Глаголица| ]] [[Категорија:Азбуки]] [[Категорија:Словенска култура]] [[Категорија:Историја на македонскиот јазик]] [[Категорија:Македонски јазик]] [[Категорија:Велика Моравија]] [[Категорија:Старословенски јазик]] fnubr72cg2hdnsqevwf3i7kfqvw3hvd 5545414 5545413 2026-04-27T14:53:39Z Петровски Борче 132648 Значење на буквите на англиски јазик 5545414 wikitext text/x-wiki {{Infobox WS |type=[[Азбука]] |name=Глаголица<br>{{Script|Cyrs|Кѷрїлловица}}<br>ⰽⱛⱃⰻⰾⰾⱁⰲⰻⱌⰰ |time=[[862]]/[[863]] до [[Среден век|средниот век]] |languages=[[Старословенски јазик|старословенски]] |creator=[[Свети Кирил и Методиј]] |sample=Glagolithic tablet.jpg |caption=<small>[[Башчанска плоча|Башчанската плоча]]</small> |iso15924=Glag }} {{Историја на азбуката}} {{Македонски јазик}} '''Глаголското писмо''' или '''глаголица''' ([[Старословенски јазик|старословенски]]: {{Script|Cyrs|Кѷрїлловица}}, ⰽⱛⱃⰻⰾⰾⱁⰲⰻⱌⰰ) — најстарата позната [[Словенски јазици|словенска]] [[азбука]]. Била создадена од [[Константин Филозоф|Св. Кирил]] (827 — 869) и [[Св. Методиј]] (826 — 885) во [[855]] или околу [[862]]/[[863]] за преведување на [[Библија]]та и други книги на [[Словенски јазици|словенски јазик]]. Името доаѓа од [[старословенски јазик|старословенскиот збор]] {{Script|Cyrs|глаголи}}, што значи „зборува“, „кажува“, „говори“, „вели“, „изрекува“. На старословенски се користи зборот „Кириловица“ за оваа азбука. ==Букви== Глаголицата има 38 букви, но нивниот број малку варира во подоцнежните верзии. Дваесет и четири букви водат потекло од графеми во [[среден век|средновековното]] курзивно [[Грчка азбука|грчко писмо (мали букви)]], но во глаголицата тие имаат орнаментален изглед. Се претпоставува дека буквите ''ша'', ''шта'' и ''ци'' доаѓаат од [[хебрејско писмо|хебрејското писмо]] (буквите [[шин]] и [[цади]]) — [[фонема|фонемите]] кои овие букви ги означуваат не постоеле во грчкиот, но постојат во хебрејскиот и се чести во повеќето [[словенски јазици]]. Другите букви се со непознато потекло. За некои од нив се претпоставува дека се засноваат на хебрејски и самаритските писма, кои Кирил ги научил за време на неговата посета на [[Хазари]] во [[Херсон]]. Хрватската глаголица има долга и интересна историја, подолга од 1000 години. [[Хрвати]]те биле единствениот народ во [[Европа]] кому [[папа]]та му има дозволено да се користи со сопствениот јазик и писмо во црквата. Друга теорија (видете [[Црноризец Храбар]]) вели дека глаголицата се заснова на старословенски [[Рунско писмо|руни]] (''цртки и рецки''), кои се користеле само за свети текстови во [[Словенска религија|словенската религија]]. == Историја == Глаголицата е првото словенско писмо составено од [[Св. Кирил|Св. Константин — Кирил Филозоф]] пред заминувањето на познатата [[Моравска мисија]] во 863 година.<ref name="Македонската глаголица">{{наведена книга|last=Поп-Атанасов|first=Ѓорѓи|authorlink=Ѓорѓи Поп-Атанасов|title=Македонската Глаголица|year=2015|publisher=МАНУ|location=Скопје|pages=3–7}}</ref> Писмото е составено врз основа на гласовниот систем на [[Македонски дијалекти|македонскиот дијалектен]] говор од [[Солунско|Солунскиот крај]], врз чијашто основа Светите Кирил и Методиј формирале општословенски книжевен јазик.<ref name="Македонската глаголица" /> [[Ростислав (кнез)|Ростислав]], кнезот на [[Велика Моравија]], сакал да го ослободи [[словени|словенскиот]] народ во неговото царство од зависноста од источните [[франки]]ски свештеници и затоа, во [[862]] побарал од [[Византиски императори|византискиот цар]] да му прати дваjца мисионери, [[Свети Кирил и Методиј]], во Велика Моравија. Кирил создал нова азбука: глаголица. Азбуката била користена во Велика Моравија помеѓу [[863]] (кога Кирил и Методиј пристигнале таму) и [[885]] за владини и црковни документи и во Великоморавското училиште основано од Кирил, каде се образувале следбениците на солунските браќа (како и самиот Методиј). [[Податотека:ZographensisColour.jpg|мини|лево|[[Зографско евангелие]] (крај на X/почеток на XI век)]] Во [[886]], источнофранкискиот епископ на [[Нитра]] по име [[Вихинг]] го забранил писмото и затворил 200 следбеници на Методиј (главно ученици од првобитното училиште). Потоа тие се распрснале или, според некои извори, биле продадени како робови. Меѓутоа тројца од нив, стигнале до Бугарија и од нив било побарано од страна на царот [[Борис I]] да ги образуваат свештениците на словенски јазик. По прифаќањето на христијанството во [[Бугарија]] во [[864]], верските [[церемонии]] биле изведувани на [[Грчки јазик|грчки]] од свештеници пратени од [[Византија]]. Заради сѐ поголемото византиско влијание и ослабувањето на државата, Борис гледал на новото писмо и и јазик во црквата како важен чекор за зачувување на независноста на Бугарија. Како резултат на преземените мерки, две академии биле отворени во [[Охридска книжевна школа|Охрид]] и [[Преславска книжевна школа|Преслав]]. Оттаму, учениците патувале по разни места и ја ширеле азбуката. Некои отишле во [[Хрватска]], откаде ја започнале хрватската варијанта која се користела многу долго време. Во [[1248]], папата [[Инокентиј IV]] им дал на хрватите уникатна привилегија да се користат со тој јазик и писмо во црквата. Некои од студентите на Охридската школа отишле во [[Бохемија]] каде таа азбука се користела во 10 и 11 век, заедно со други писма. Глаголицата исто така се користела и во Русија, меѓутоа прилично ретко. Мора да се потенцира дека кирилицата не е создадена од учениците на Кирил и Методиј. Причините за тоа се многу едноставни-тие од почит кон своите учители ја задржале глаголицата во Охридската школа и ја продолжиле нивната дејност. Кирилицата води делумно потекло од грчкото писмо, со (најмалку 10) уникатни словенски букви кои доаѓаат од глаголицата. Таа речиси целосно ја истиснала глаголицата за време на [[Среден век|средниот век]]. Денес глаголицата се користи само кај [[Црковнословенски јазик|црковнословенските]] и понекогаш во литургиските книги на мајчин јазик во католичката [[Крижевска епархија]] во Хрватска. Името „глаголица“ на [[Чешки јазик|чешки]] е ''hlaholice'', на [[Словачки јазик|словачки]] ''hlaholika'', на [[Полски јазик|полски]] ''głagolica'', на [[Руски јазик|руски]], [[Македонски јазик|македонски]] и [[Бугарски јазик|бугарски]] ''глаголица'', на [[Хрватски јазик|хрватски]] ''glagoljica'', на [[Украински јазик|украински]] ''глаголиця'', на [[Белоруски јазик|белоруски]] ''глаголіца'', на [[Словенечки јазик|словенечки]] ''glagolica'', на [[Српски јазик|српски]] ''глагољица/glagoljica'' итн. == Особености == [[File:Macedonia on Glagolitic.svg|right|170п|мини|Зборот „Македонија“ на глаголица и старословенски, заоблена форма.]] Азбуката има две варијанти: заоблена и аглеста. Кај заоблената варијанта доминираат кругови и криви линии, додека во аглестата прави агли и трапезоиди. Видете го [http://kodeks.uni-bamberg.de/AKSL/Schrift/GlagolVergleichAlphabet.htm приказот] на двете варијанти или на следната врска за [http://www.tug.org/TUGboat/Articles/tb17-1/tb50zubr.pdf подетално]. Кај аглестата варијанта се користат [[лигатура (типографија)|лигатури]] многу пообилно отколку кај кирилицата и латиницата. {{clear}} {| class="wikitable" |- ! Уникод ! Заоблена ! Аглеста ! Кирилица ! Изговор ! Назив ! Значење ! Потекло |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⰰ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic az.svg|25px|Azu]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Azu.svg|33px|Azu]] | style="text-align:center;" | [[А (кирилица)|А]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/ɑ/}} | Аз | јас me | [[Феникиска азбука|Феникиската буква]] [[алеф]] {{Script|Phnx|𐤀}} или [[крст]]<ref name="Schenker">{{Cite book|last=Schenker|first=Alexander M.|title=The dawn of Slavic: an introduction to Slavic philology|publisher=Yale University Press|location=New Haven and London|year=1995|pages=168–172|chapter=Early Writing|isbn=978-0-300-05846-8}}</ref> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⰱ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic buky.svg|25px|Bouky]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Buky.svg|33px|Bouky]] | style="text-align:center;" | [[Б]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/b/}} | Буки | букви the god | Непознато,<ref name="Schenker" /> можно од хебрејската буква [[Бет (буква)|бет]] {{Script|Hebr|בּ}}<ref>{{Cite journal|last=ILIEVSKI|first=PETAR HR.|date=2002|title=GLAGOLICA: An Iconic Script for Visual Evangelic Preaching|url=https://www.jstor.org/stable/23065457|journal=Illinois Classical Studies|volume=27/28|pages=153–164|jstor=23065457|issn=0363-1923}}</ref> или [[Арамејска азбука|арамејската]] bīt {{Script|Armi|ܒ}}<ref>{{Cite journal|last=Jung|first=Hakyung|title=On the Origin of the Glagolitic Alphabet|url=https://www.academia.edu/24232159|journal=Scripta |volume=5 |pages=105–130|language=en}}</ref> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⰲ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic vedi.svg|29px|Vede]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Vede.svg|29px|Vede]] | style="text-align:center;" | [[В (кирилица)|В]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/ʋ/}} | Веди | знам J am looking | Можно од латинската буква [[V]]<ref name="Schenker" /> или превртена буква добро {{Script|Glag|Ⰴ}}<ref>{{Cite journal|last=Uspenskij|first=Boris|date=2013|title=Glagolitic Script as a Manifestation of Sacred Knowledge|url=https://search.proquest.com/docview/1550519312|language=en|pages=7–27,358|id={{ProQuest|1550519312}}}}</ref> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⰳ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic glagoli.svg|23px|Glagolu]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Glagoli.svg|33px|Glagolu]] | style="text-align:center;" | [[Г]], [[Ґ]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/ɡ/}} | Глаголи | говори J am talking | Можно од грчката буква [[гама]] <math>\gamma</math><ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⰴ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic dobro.svg|29px|Dobro]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Dobro.svg|29px|Dobro]] | style="text-align:center;" | [[Д]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/d/}} | Добро | добро good | Грчката буква [[Делта (буква)|делта]] {{Script|Grek|Δ}}<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⰵ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic jest.svg|23px|Jestu]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Yestu.svg|33px|Jestu]] | style="text-align:center;" | [[Є]], [[Е (кирилица)|Е]], [[Э]], [[Ё (кирилица)|Ё]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/ɛ/}} | Ест | е is | Можно од самаритската буква [[Хе (буква)|хе]] {{Script|Samr|ࠄ}} или грчката [[сампи]] {{Script|Grek|ϡ}}<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⰶ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic zhivete.svg|29px|Zhivete]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Zhivete.svg|29px|Zhivete]] | style="text-align:center;" | [[Ж]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/ʒ/}} | Живете | живејте life | Непознато,<ref name="Schenker" /> можно од [[Коптска азбука|коптската буква џанџа]] {{Script|Copt|ϫ}} или [[астролошки симболи|астролошкиот симбол]] за [[Риби (хороскопски знак)|риби]] {{Emoji presentation|♓️|text}} |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⰷ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic dzelo.svg|29px|Dzelo]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Dzelo.svg|29px|Dzelo]] | style="text-align:center;" | [[Ѕ (кирилица)|Ѕ]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/d͡z/}} | Ѕело | многу all of | Непознато,<ref name="Schenker" /> можно од ерменската буква за {{script|Armn|Ձ}}<ref>{{Cite web|title=Wiener slawistischer Almanach|url=https://periodika.digitale-sammlungen.de/wsa/Blatt_bsb00000477,00291.html|access-date=2020-08-26|website=periodika.digitale-sammlungen.de}}</ref> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⰸ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic zemlja.svg|29px|Zemlja]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Zemlja.svg|29px|Zemlja]] | style="text-align:center;" | [[З]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/z/}} | Землја | земја the world | Можно е варијанта на грчката буква [[тета (буква)|тета]] {{Script|Grek|θ}}<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⰹ,&nbsp;Ⰺ}} | style="text-align:center;" | {{nowrap|[[File:Glagolitic Iota.svg|29px|I]], [[File:Glagolitic izhe.svg|29px|Izhe]]}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Izhe.svg|33px|Izhe]] | style="text-align:center;" | [[І (кирилица)|Ι]], [[Ї (кирилица)|Ї]] | style="text-align:center; white-space:nowrap;" | {{IPA|/i/}}, {{IPA|/j/}} | Иже | којшто allso |Можно од грчката буква [[ипсилон]] {{Script|Grek|Y}}<ref name="Kuznetsov 2012 7–14">{{Cite journal|last=Kuznetsov|first=Anatoly Mikhailovich|date=2012|title="Бывают странные сближенья…": греческий юпсилон и глаголица|url=https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=461622|journal=Slavistica Vilnensis|language=ru|volume=57|pages=7–14|issn=2351-6895}}</ref> или [[јота (буква)|јота]] со диереза {{Script|Grek|ϊ}}<ref name="Schenker" /> |- |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⰻ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic i.svg|25px|I]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square I.svg|33px|I]] | style="text-align:center;" |[[И]] | style="text-align:center; white-space:nowrap;" | {{IPA|/i/}}, {{IPA|/j/}} | И | и and | Можно од симболот за [[ихтис|риба]]<ref name="Kuznetsov 2012 7–14"/> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⰼ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic djerv.svg|25px|Gjerv]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Djervi.svg|25px|Gjerv]] | style="text-align:center;" | [[Ѓерв|Ꙉ]], [[Ћ]], [[Ђ]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/d͡ʑ/}} | Ѓерв | дрво because of, | Непознато<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⰽ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic kako.svg|50x50px|Kako|alt=]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Kako.svg|50x50px|Kako|alt=]] | style="text-align:center;" | [[К (кирилица)|К]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/k/}} | Како | како as a | Хебрејската буква [[Коф (буква)|коф]] {{Script|Hebr|ק}}&lrm;<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⰾ}} | style="text-align:center; white-space:nowrap;" | [[File:Glagolitic Ljudьje.svg|x31px|Ljudie]] , [[File:Glagolitic ljudi.svg|x28px|Ljudie]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Ljudije.svg|33px|Ljudie]] | style="text-align:center;" | [[Л]], [[Љ]] | style="text-align:center; white-space:nowrap;" | {{IPA|/l/}}, {{IPA|/ʎ/}} | Људие | луѓе people, | Можно од грчката буква [[ламбда]] {{Script|Grek|λ}}<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⰿ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic mislete.svg|33px|Myslite]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Myslite.svg|33px|Myslite]] | style="text-align:center;" | [[М (кирилица)|М]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/m/}} | Мислите | мислите memories | Грчката буква [[Му (буква)|му]] {{Script|Grek|μ}}.<ref name="Schenker" /> Кај аглестата варијанта била заменета со слична на латинична/кирилична форма, делумно поради нејзината комплексност<ref>{{cite journal |last=Čunčić |first=Marica |date=1999 |title=Duktus tipaua glagoljskoga pisma |trans-title=Ductus of the types of Glagolitic script |url=https://hrcak.srce.hr/index.php?show=clanak&id_clanak_jezik=244114 |language=hr |journal=Filologija |issue=32 |pages=33 |publisher= Staroslavenski institut |publication-place=Zagreb}}</ref> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱀ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Našь.svg|x29px|Našь]] ,[[File:Glagolitic nash.svg|x28px|Nashi]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Nashi.svg|33px|Nashi]] | style="text-align:center;" | [[Н]], [[Њ]] | style="text-align:center; white-space:nowrap;" | {{IPA|/n/}}, {{IPA|/ɲ/}} | Наш | наш of us, are | Непознато<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱁ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic on.svg|33px|Onu]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Onu.svg|33px|Onu]] | style="text-align:center;" | [[О]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/ɔ/}} | Он | тој/оној to him | Непознато<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱂ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic pokoi.svg|33px|Pokoi]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Pokoji.svg|33px|Pokoi]] | style="text-align:center;" | [[П]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/p/}} | Покои | покој/спокој/спокојство/мир according to whom | Можно од постарата варијанта на грчката буква [[Пи (буква)|пи]] {{GrGl|Pi archaic}}<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱃ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic rtsi.svg|33px|Rici]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Ritsi.svg|33px|Rici]] | style="text-align:center;" | [[Р (кирилица)|Р]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/r/}} | Р'ци | Речи!/ Кажи! sprout | Можно од грчката буква [[Ро (буква)|ро]] {{Script|Grek|ρ}}<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱄ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic slovo.svg|33px|Slovo]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Slovo.svg|33px|Slovo]] | style="text-align:center;" | [[С (кирилица)|С]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/s/}} | Слово | збор/слово letter | |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱅ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic tverdo.svg|33px|Tvrido]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Tvrido.svg|33px|Tvrido]] | style="text-align:center;" | [[Т (кирилица)|Т]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/t/}} | Тврдо | тврдо/цврсто confirmed | Можно од грчката буква [[тау]] {{Script|Grek|τ}}<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱆ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic uk.svg|33px|Uku]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Uku.svg|33px|Uku]] | style="text-align:center;" | [[У]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/u/}} | Ук | ук/учен/просветен learned | Лигатура на ''он'' {{script|Glag|Ⱁ}} и ''ижица'' {{script|Glag|Ⱛ}}<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱇ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic capital letter Fritu.svg|39px|Fritu]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Fritu.svg|32px|Fritu]] | style="text-align:center;" | [[Ф]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/f/}} | Фрт | | Варијанта на грчката буква [[Фи (буква)|фи]] {{Script|Grek|φ}}<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱈ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic kher.svg|33px|Heru]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Heru.svg|33px|Heru]] | style="text-align:center;" | [[Х (кирилица)|Х]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/x/}} | Хер | | Непознато, слична на ''глаголи'' {{script|Glag|Ⰳ}} и латинската буква [[h]]<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱉ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic ot.svg|33px|Out]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Otu.svg|33px|Out]] | style="text-align:center;" | [[Ѡ]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/ɔ/}} | От | од from | Лигатура на ''он'' {{script|Glag|Ⱁ}} и превртено ''он''<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱋ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic shta.svg|33px|Shta]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Shta.svg|33px|Shta]] | style="text-align:center;" | [[Щ]] | style="text-align:center; white-space:nowrap;" | {{IPA|/tʲ/}}, {{IPA|/ʃ͡t/}} | Шта |which | Лигатура на ''ша'' {{Script|Glag|Ⱎ}} над ''тврдо'' {{Script|Glag|Ⱅ}}<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱌ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic tsi.svg|33px|Ci]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Tsi.svg|33px|Ci]] | style="text-align:center;" | [[Ц (кирилица)|Ц]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/t͡s/}} | Ци |is | Хебрејската буква [[цаде]] на крајот од зборот{{Script|Hebr|ץ}}<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱍ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic cherv.svg|33px|Chrivi]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Chrivi.svg|33px|Chrivi]] | style="text-align:center;" | [[Ч]], [[Џ]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/t͡ʃ/}} | Чрв | црв blushing | Непознато, слична на ''шта'' {{Script|Glag|Ⱋ}};<ref name="Schenker" /> можно од хебејската буква [[цаде]] која не е на крајот од зборот {{Script|Hebr|צ}} |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱎ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic sha.svg|33px|Sha]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Sha.svg|33px|Sha]] | style="text-align:center;" | [[Ш]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/ʃ/}} | Ша | тишина the silence. | Хебрејската буква [[Шин (буква)|шин]] {{Script|Hebr|ש}}&lrm;<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱏ}} | style="text-align:center;" | {{nowrap|[[File:Glagolitic yer.svg|33px|Jeru]], [[File:Glagolitic Jerъ.svg|x33px|Jerъ]]}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Yeru.svg|33px|Jeru]] | style="text-align:center;" | [[Ъ]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/ɯ/}} | Ер (голем) | | Можно е модификација на ''он'' {{script|Glag|Ⱁ}}<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|ⰟⰊ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic yeri.svg|40px|Jery]] | | style="text-align:center;" | [[Ы]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/ɨ/}} | Ери | | Лигатура; [[диграф]] на ''ер'' ({{Script|Glag|Ⱏ}}) или ''ери'' ({{Script|Glag|Ⱐ}}), со ''иже'' ({{Script|Glag|Ⰹ, Ⰺ}}) или ''и'' (Ⰻ).<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱐ}} | style="text-align:center;" | {{nowrap|[[File:Glagolitic yerj.svg|39px|Jeri]], [[File:Glagolitic Jerь.svg|x33px|Jerь]]}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Yeri.svg|39px|Jeri]] | style="text-align:center;" | [[Ь]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/ə/}} | Ер (мал) | | Можно е модификација на ''он'' {{script|Glag|Ⱁ}}<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱑ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic yat.svg|36px|Jati]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Yati.svg|36px|Jati]] | style="text-align:center;" | [[Ѣ]], [[Я]] | style="text-align:center; white-space:nowrap;" | {{IPA|/æ/}}, {{IPA|/jɑ/}} | Јат | | Можно од епиграфската форма на грчката буква [[алфа]] {{Script|Grek|Α}}<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱖ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic capital letter Yo.svg|40px]] | | style="text-align:center;" | [[Ё]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/jo/}} | | | Непознато:<ref name="Schenker" /> хипотетичка буква'','' не е сигурно дали постоела како посебна |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱓ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic yu.svg|30px|Jou]] | | style="text-align:center;" | [[Ю]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/ju/}} | Ју | | Непознато<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱔ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic ens.svg|30px|Ensu (small jousu)]] | | style="text-align:center;" | [[Јус|Ѧ]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/ɛ̃/}} | [Мал јус] | | Грчката буква [[епсилон]] {{Script|Grek|ε}}, која исто така се користи за означување на назалност<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱗ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic yens.svg|35px|Jensu (small jousu)]] | | style="text-align:center;" | [[Јус|Ѩ]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/jɛ̃/}} | [Мал јотиран јус] | | Лигатура на ''ест'' {{script|Glag|Ⰵ}} и ''мал јус'' {{script|Glag|Ⱔ}} за назалност<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱘ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic ons.svg|35px|Onsu (big jousu)]] | | style="text-align:center;" | [[Јус|Ѫ]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/ɔ̃/}} | [Голем јус] | | Лигатура на ''он'' {{script|Glag|Ⱁ}} и ''мал јус'' {{script|Glag|Ⱔ}} за назалност<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱙ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic yons.svg|35px|Jonsu (big jousu)]] | | style="text-align:center;" | [[Јус|Ѭ]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/jɔ̃/}} | [Голем јотиран јус] | | Лигатура на непозната буква и ''мал јус'' {{Script|Glag|Ⱔ}} за назалност<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱚ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic fita.svg|30px|Thita]] | | style="text-align:center;" | [[Ѳ]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/θ/}} | [Тита] | | Грчката буква [[тета (буква)|тета]] {{Script|Grek|θ}}<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱛ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic izhitsa.svg|27px|Yzhica]] | | style="text-align:center;" | [[Ижица|Ѵ]] | style="text-align:center; white-space:nowrap;" | {{IPA|/ʏ/}}, {{IPA|/i/}} | Ижица | | |} == Уникод == Глаголицата е додадена во [[Уникод]]-от во верзијата 4 јануари Кодпоинт-опсегот е U+2C00 – U+2C5E. Поврзано: * [http://www.unicode.org/charts/PDF/U2C00.pdf Приказ на глаголскиот код] == Галерија == <gallery> Податотека:ZographensisColour.jpg|[[Зографско четвороевангелие]] (XX-XX век), [[Зографски манастир]]. File:Македонската глаголица.pdf|Книгата „Македонската глаголица“ (2015) од акад. [[Ѓорѓи Поп-Атанасов]] со детален приказ и објаснувања на сите глаголски букви и ракописи напишани и најдени во [[Македонија]] (кликнете за да го отворите во целост). </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Fucic, Branko: ''Glagoljski natpisi''. (In: Djela Jugoslavenske Akademije Znanosti i Umjetnosti, knjiga 57.) Zagreb, 1982. 420 p. * Fullerton, Sharon Golke: ''Paleographic Methods Used in Dating Cyrillic and Glagolitic Slavic Manuscripts''. (In: Slavic Papers No јануари ) Ohio, 1975. 93 p. * Gosev, Ivan: ''Rilszki glagolicseszki lisztove''. Szofia, 1956. 130 p. * Jachnow, Helmut: Eine neue Hypothese zur Provenienz der glagolitischen Schrift - Überlegungen zum 1100. Todesjahr des Methodios von Saloniki. In: R. RathMayr (Hrsg.): ''Slavistische Linguistik 1985'', München 1986, 69-93. * Jagic, Vatroslav: ''Glagolitica. Würdigung neuentdeckter Fragmente'', Wien, 1890. * Kiparsky, Valentin: ''Tschernochvostoffs Theorie über den Ursprung des glagolitischen Alphabets'' In: M. Hellmann u.a. (Hrsg.): ''Cyrillo-Methodiana. Zur Frühgeschichte des Christentums bei den Slaven'', Köln 1964, 393-400. * Miklas, Heinz (Hrsg.): ''Glagolitica: zum Ursprung der slavischen Schriftkultur'', Wien, 2000. * Steller, Lea-Katharina: [http://fullextra.hu/modules.php?name=News&file=print&sid=782 ''A glagolita írás''] In: B.Virághalmy, Lea: ''Paleográfiai kalandozások''. Szentendre, 1995. ISBN 963-450-922-3 * Vais, Joseph: ''Abecedarivm Palaeoslovenicvm in usum glagolitarum''. Veglae, [Krk], 1917. XXXVI, 74 p. * Vajs, Josef: ''Rukovet hlaholske paleografie. Uvedení do knizního písma hlaholskeho''. V Praze, 1932. 178 p, LIV. tab. == Поврзано == * [[Глаголска миса]] * [[Македонска азбука]] * [[Македонски писма]] * [[Македонски јазик]] * [[Историја на македонскиот јазик]] {{Македонски писма}} {{македонска граматика}} {{Словенски азбуки}} [[Категорија:Глаголица| ]] [[Категорија:Азбуки]] [[Категорија:Словенска култура]] [[Категорија:Историја на македонскиот јазик]] [[Категорија:Македонски јазик]] [[Категорија:Велика Моравија]] [[Категорија:Старословенски јазик]] mrqb1i58eur4eb3ii864in9tx3h2z5s 5545436 5545414 2026-04-27T17:15:16Z Gurther 105215 Одбиени последните 2 промени (од [[Специјална:Придонеси/Петровски Борче|Петровски Борче]]) и ја поврати преработката 5487644 на Gurther 5545436 wikitext text/x-wiki {{Infobox WS |type=[[Азбука]] |name=Глаголица<br>{{Script|Cyrs|Кѷрїлловица}}<br>ⰽⱛⱃⰻⰾⰾⱁⰲⰻⱌⰰ |time=[[862]]/[[863]] до [[Среден век|средниот век]] |languages=[[Старословенски јазик|старословенски]] |creator=[[Свети Кирил и Методиј]] |sample=Glagolithic tablet.jpg |caption=<small>[[Башчанска плоча|Башчанската плоча]]</small> |iso15924=Glag }} {{Историја на азбуката}} {{Македонски јазик}} '''Глаголското писмо''' или '''глаголица''' ([[Старословенски јазик|старословенски]]: {{Script|Cyrs|Кѷрїлловица}}, ⰽⱛⱃⰻⰾⰾⱁⰲⰻⱌⰰ) — најстарата позната [[Словенски јазици|словенска]] [[азбука]]. Била создадена од [[Константин Филозоф|Св. Кирил]] (827 — 869) и [[Св. Методиј]] (826 — 885) во [[855]] или околу [[862]]/[[863]] за преведување на [[Библија]]та и други книги на [[Словенски јазици|словенски јазик]]. Името доаѓа од [[старословенски јазик|старословенскиот збор]] {{Script|Cyrs|глаголи}}, што значи „зборува“, „кажува“, „говори“, „вели“, „изрекува“. На старословенски се користи зборот „Кириловица“ за оваа азбука. ==Букви== Глаголицата има 38 букви, но нивниот број малку варира во подоцнежните верзии. Дваесет и четири букви водат потекло од графеми во [[среден век|средновековното]] курзивно [[Грчка азбука|грчко писмо (мали букви)]], но во глаголицата тие имаат орнаментален изглед. Се претпоставува дека буквите ''ша'', ''шта'' и ''ци'' доаѓаат од [[хебрејско писмо|хебрејското писмо]] (буквите [[шин]] и [[цади]]) — [[фонема|фонемите]] кои овие букви ги означуваат не постоеле во грчкиот, но постојат во хебрејскиот и се чести во повеќето [[словенски јазици]]. Другите букви се со непознато потекло. За некои од нив се претпоставува дека се засноваат на хебрејски и самаритските писма, кои Кирил ги научил за време на неговата посета на [[Хазари]] во [[Херсон]]. Хрватската глаголица има долга и интересна историја, подолга од 1000 години. [[Хрвати]]те биле единствениот народ во [[Европа]] кому [[папа]]та му има дозволено да се користи со сопствениот јазик и писмо во црквата. Друга теорија (видете [[Црноризец Храбар]]) вели дека глаголицата се заснова на старословенски [[Рунско писмо|руни]] (''цртки и рецки''), кои се користеле само за свети текстови во [[Словенска религија|словенската религија]]. == Историја == Глаголицата е првото словенско писмо составено од [[Св. Кирил|Св. Константин — Кирил Филозоф]] пред заминувањето на познатата [[Моравска мисија]] во 863 година.<ref name="Македонската глаголица">{{наведена книга|last=Поп-Атанасов|first=Ѓорѓи|authorlink=Ѓорѓи Поп-Атанасов|title=Македонската Глаголица|year=2015|publisher=МАНУ|location=Скопје|pages=3–7}}</ref> Писмото е составено врз основа на гласовниот систем на [[Македонски дијалекти|македонскиот дијалектен]] говор од [[Солунско|Солунскиот крај]], врз чијашто основа Светите Кирил и Методиј формирале општословенски книжевен јазик.<ref name="Македонската глаголица" /> [[Ростислав (кнез)|Ростислав]], кнезот на [[Велика Моравија]], сакал да го ослободи [[словени|словенскиот]] народ во неговото царство од зависноста од источните [[франки]]ски свештеници и затоа, во [[862]] побарал од [[Византиски императори|византискиот цар]] да му прати дваjца мисионери, [[Свети Кирил и Методиј]], во Велика Моравија. Кирил создал нова азбука: глаголица. Азбуката била користена во Велика Моравија помеѓу [[863]] (кога Кирил и Методиј пристигнале таму) и [[885]] за владини и црковни документи и во Великоморавското училиште основано од Кирил, каде се образувале следбениците на солунските браќа (како и самиот Методиј). [[Податотека:ZographensisColour.jpg|мини|лево|[[Зографско евангелие]] (крај на X/почеток на XI век)]] Во [[886]], источнофранкискиот епископ на [[Нитра]] по име [[Вихинг]] го забранил писмото и затворил 200 следбеници на Методиј (главно ученици од првобитното училиште). Потоа тие се распрснале или, според некои извори, биле продадени како робови. Меѓутоа тројца од нив, стигнале до Бугарија и од нив било побарано од страна на царот [[Борис I]] да ги образуваат свештениците на словенски јазик. По прифаќањето на христијанството во [[Бугарија]] во [[864]], верските [[церемонии]] биле изведувани на [[Грчки јазик|грчки]] од свештеници пратени од [[Византија]]. Заради сѐ поголемото византиско влијание и ослабувањето на државата, Борис гледал на новото писмо и и јазик во црквата како важен чекор за зачувување на независноста на Бугарија. Како резултат на преземените мерки, две академии биле отворени во [[Охридска книжевна школа|Охрид]] и [[Преславска книжевна школа|Преслав]]. Оттаму, учениците патувале по разни места и ја ширеле азбуката. Некои отишле во [[Хрватска]], откаде ја започнале хрватската варијанта која се користела многу долго време. Во [[1248]], папата [[Инокентиј IV]] им дал на хрватите уникатна привилегија да се користат со тој јазик и писмо во црквата. Некои од студентите на Охридската школа отишле во [[Бохемија]] каде таа азбука се користела во 10 и 11 век, заедно со други писма. Глаголицата исто така се користела и во Русија, меѓутоа прилично ретко. Мора да се потенцира дека кирилицата не е создадена од учениците на Кирил и Методиј. Причините за тоа се многу едноставни-тие од почит кон своите учители ја задржале глаголицата во Охридската школа и ја продолжиле нивната дејност. Кирилицата води делумно потекло од грчкото писмо, со (најмалку 10) уникатни словенски букви кои доаѓаат од глаголицата. Таа речиси целосно ја истиснала глаголицата за време на [[Среден век|средниот век]]. Денес глаголицата се користи само кај [[Црковнословенски јазик|црковнословенските]] и понекогаш во литургиските книги на мајчин јазик во католичката [[Крижевска епархија]] во Хрватска. Името „глаголица“ на [[Чешки јазик|чешки]] е ''hlaholice'', на [[Словачки јазик|словачки]] ''hlaholika'', на [[Полски јазик|полски]] ''głagolica'', на [[Руски јазик|руски]], [[Македонски јазик|македонски]] и [[Бугарски јазик|бугарски]] ''глаголица'', на [[Хрватски јазик|хрватски]] ''glagoljica'', на [[Украински јазик|украински]] ''глаголиця'', на [[Белоруски јазик|белоруски]] ''глаголіца'', на [[Словенечки јазик|словенечки]] ''glagolica'', на [[Српски јазик|српски]] ''глагољица/glagoljica'' итн. == Особености == [[File:Macedonia on Glagolitic.svg|right|170п|мини|Зборот „Македонија“ на глаголица и старословенски, заоблена форма.]] Азбуката има две варијанти: заоблена и аглеста. Кај заоблената варијанта доминираат кругови и криви линии, додека во аглестата прави агли и трапезоиди. Видете го [http://kodeks.uni-bamberg.de/AKSL/Schrift/GlagolVergleichAlphabet.htm приказот] на двете варијанти или на следната врска за [http://www.tug.org/TUGboat/Articles/tb17-1/tb50zubr.pdf подетално]. Кај аглестата варијанта се користат [[лигатура (типографија)|лигатури]] многу пообилно отколку кај кирилицата и латиницата. {{clear}} {| class="wikitable" |- ! Уникод ! Заоблена ! Аглеста ! Кирилица ! Изговор ! Назив ! Значење ! Потекло |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⰰ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic az.svg|25px|Azu]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Azu.svg|33px|Azu]] | style="text-align:center;" | [[А (кирилица)|А]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/ɑ/}} | Аз | јас | [[Феникиска азбука|Феникиската буква]] [[алеф]] {{Script|Phnx|𐤀}} или [[крст]]<ref name="Schenker">{{Cite book|last=Schenker|first=Alexander M.|title=The dawn of Slavic: an introduction to Slavic philology|publisher=Yale University Press|location=New Haven and London|year=1995|pages=168–172|chapter=Early Writing|isbn=978-0-300-05846-8}}</ref> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⰱ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic buky.svg|25px|Bouky]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Buky.svg|33px|Bouky]] | style="text-align:center;" | [[Б]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/b/}} | Буки | букви | Непознато,<ref name="Schenker" /> можно од хебрејската буква [[Бет (буква)|бет]] {{Script|Hebr|בּ}}<ref>{{Cite journal|last=ILIEVSKI|first=PETAR HR.|date=2002|title=GLAGOLICA: An Iconic Script for Visual Evangelic Preaching|url=https://www.jstor.org/stable/23065457|journal=Illinois Classical Studies|volume=27/28|pages=153–164|jstor=23065457|issn=0363-1923}}</ref> или [[Арамејска азбука|арамејската]] bīt {{Script|Armi|ܒ}}<ref>{{Cite journal|last=Jung|first=Hakyung|title=On the Origin of the Glagolitic Alphabet|url=https://www.academia.edu/24232159|journal=Scripta |volume=5 |pages=105–130|language=en}}</ref> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⰲ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic vedi.svg|29px|Vede]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Vede.svg|29px|Vede]] | style="text-align:center;" | [[В (кирилица)|В]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/ʋ/}} | Веди | знам | Можно од латинската буква [[V]]<ref name="Schenker" /> или превртена буква добро {{Script|Glag|Ⰴ}}<ref>{{Cite journal|last=Uspenskij|first=Boris|date=2013|title=Glagolitic Script as a Manifestation of Sacred Knowledge|url=https://search.proquest.com/docview/1550519312|language=en|pages=7–27,358|id={{ProQuest|1550519312}}}}</ref> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⰳ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic glagoli.svg|23px|Glagolu]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Glagoli.svg|33px|Glagolu]] | style="text-align:center;" | [[Г]], [[Ґ]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/ɡ/}} | Глаголи | говори | Можно од грчката буква [[гама]] <math>\gamma</math><ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⰴ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic dobro.svg|29px|Dobro]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Dobro.svg|29px|Dobro]] | style="text-align:center;" | [[Д]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/d/}} | Добро | добро | Грчката буква [[Делта (буква)|делта]] {{Script|Grek|Δ}}<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⰵ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic jest.svg|23px|Jestu]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Yestu.svg|33px|Jestu]] | style="text-align:center;" | [[Є]], [[Е (кирилица)|Е]], [[Э]], [[Ё (кирилица)|Ё]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/ɛ/}} | Ест | е | Можно од самаритската буква [[Хе (буква)|хе]] {{Script|Samr|ࠄ}} или грчката [[сампи]] {{Script|Grek|ϡ}}<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⰶ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic zhivete.svg|29px|Zhivete]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Zhivete.svg|29px|Zhivete]] | style="text-align:center;" | [[Ж]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/ʒ/}} | Живете | живејте | Непознато,<ref name="Schenker" /> можно од [[Коптска азбука|коптската буква џанџа]] {{Script|Copt|ϫ}} или [[астролошки симболи|астролошкиот симбол]] за [[Риби (хороскопски знак)|риби]] {{Emoji presentation|♓️|text}} |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⰷ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic dzelo.svg|29px|Dzelo]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Dzelo.svg|29px|Dzelo]] | style="text-align:center;" | [[Ѕ (кирилица)|Ѕ]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/d͡z/}} | Ѕело | многу | Непознато,<ref name="Schenker" /> можно од ерменската буква за {{script|Armn|Ձ}}<ref>{{Cite web|title=Wiener slawistischer Almanach|url=https://periodika.digitale-sammlungen.de/wsa/Blatt_bsb00000477,00291.html|access-date=2020-08-26|website=periodika.digitale-sammlungen.de}}</ref> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⰸ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic zemlja.svg|29px|Zemlja]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Zemlja.svg|29px|Zemlja]] | style="text-align:center;" | [[З]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/z/}} | Землја | земја | Можно е варијанта на грчката буква [[тета (буква)|тета]] {{Script|Grek|θ}}<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⰹ,&nbsp;Ⰺ}} | style="text-align:center;" | {{nowrap|[[File:Glagolitic Iota.svg|29px|I]], [[File:Glagolitic izhe.svg|29px|Izhe]]}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Izhe.svg|33px|Izhe]] | style="text-align:center;" | [[І (кирилица)|Ι]], [[Ї (кирилица)|Ї]] | style="text-align:center; white-space:nowrap;" | {{IPA|/i/}}, {{IPA|/j/}} | Иже | којшто |Можно од грчката буква [[ипсилон]] {{Script|Grek|Y}}<ref name="Kuznetsov 2012 7–14">{{Cite journal|last=Kuznetsov|first=Anatoly Mikhailovich|date=2012|title="Бывают странные сближенья…": греческий юпсилон и глаголица|url=https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=461622|journal=Slavistica Vilnensis|language=ru|volume=57|pages=7–14|issn=2351-6895}}</ref> или [[јота (буква)|јота]] со диереза {{Script|Grek|ϊ}}<ref name="Schenker" /> |- |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⰻ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic i.svg|25px|I]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square I.svg|33px|I]] | style="text-align:center;" |[[И]] | style="text-align:center; white-space:nowrap;" | {{IPA|/i/}}, {{IPA|/j/}} | И | и | Можно од симболот за [[ихтис|риба]]<ref name="Kuznetsov 2012 7–14"/> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⰼ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic djerv.svg|25px|Gjerv]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Djervi.svg|25px|Gjerv]] | style="text-align:center;" | [[Ѓерв|Ꙉ]], [[Ћ]], [[Ђ]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/d͡ʑ/}} | Ѓерв | дрво | Непознато<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⰽ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic kako.svg|50x50px|Kako|alt=]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Kako.svg|50x50px|Kako|alt=]] | style="text-align:center;" | [[К (кирилица)|К]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/k/}} | Како | како | Хебрејската буква [[Коф (буква)|коф]] {{Script|Hebr|ק}}&lrm;<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⰾ}} | style="text-align:center; white-space:nowrap;" | [[File:Glagolitic Ljudьje.svg|x31px|Ljudie]] , [[File:Glagolitic ljudi.svg|x28px|Ljudie]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Ljudije.svg|33px|Ljudie]] | style="text-align:center;" | [[Л]], [[Љ]] | style="text-align:center; white-space:nowrap;" | {{IPA|/l/}}, {{IPA|/ʎ/}} | Људие | луѓе | Можно од грчката буква [[ламбда]] {{Script|Grek|λ}}<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⰿ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic mislete.svg|33px|Myslite]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Myslite.svg|33px|Myslite]] | style="text-align:center;" | [[М (кирилица)|М]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/m/}} | Мислите | мислите | Грчката буква [[Му (буква)|му]] {{Script|Grek|μ}}.<ref name="Schenker" /> Кај аглестата варијанта била заменета со слична на латинична/кирилична форма, делумно поради нејзината комплексност<ref>{{cite journal |last=Čunčić |first=Marica |date=1999 |title=Duktus tipaua glagoljskoga pisma |trans-title=Ductus of the types of Glagolitic script |url=https://hrcak.srce.hr/index.php?show=clanak&id_clanak_jezik=244114 |language=hr |journal=Filologija |issue=32 |pages=33 |publisher= Staroslavenski institut |publication-place=Zagreb}}</ref> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱀ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Našь.svg|x29px|Našь]] ,[[File:Glagolitic nash.svg|x28px|Nashi]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Nashi.svg|33px|Nashi]] | style="text-align:center;" | [[Н]], [[Њ]] | style="text-align:center; white-space:nowrap;" | {{IPA|/n/}}, {{IPA|/ɲ/}} | Наш | наш | Непознато<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱁ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic on.svg|33px|Onu]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Onu.svg|33px|Onu]] | style="text-align:center;" | [[О]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/ɔ/}} | Он | тој/оној | Непознато<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱂ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic pokoi.svg|33px|Pokoi]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Pokoji.svg|33px|Pokoi]] | style="text-align:center;" | [[П]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/p/}} | Покои | покој/спокој/спокојство/мир | Можно од постарата варијанта на грчката буква [[Пи (буква)|пи]] {{GrGl|Pi archaic}}<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱃ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic rtsi.svg|33px|Rici]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Ritsi.svg|33px|Rici]] | style="text-align:center;" | [[Р (кирилица)|Р]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/r/}} | Р'ци | Речи!/ Кажи! | Можно од грчката буква [[Ро (буква)|ро]] {{Script|Grek|ρ}}<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱄ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic slovo.svg|33px|Slovo]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Slovo.svg|33px|Slovo]] | style="text-align:center;" | [[С (кирилица)|С]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/s/}} | Слово | збор/слово | |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱅ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic tverdo.svg|33px|Tvrido]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Tvrido.svg|33px|Tvrido]] | style="text-align:center;" | [[Т (кирилица)|Т]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/t/}} | Тврдо | тврдо/цврсто | Можно од грчката буква [[тау]] {{Script|Grek|τ}}<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱆ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic uk.svg|33px|Uku]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Uku.svg|33px|Uku]] | style="text-align:center;" | [[У]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/u/}} | Ук | ук/учен/просветен | Лигатура на ''он'' {{script|Glag|Ⱁ}} и ''ижица'' {{script|Glag|Ⱛ}}<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱇ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic capital letter Fritu.svg|39px|Fritu]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Fritu.svg|32px|Fritu]] | style="text-align:center;" | [[Ф]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/f/}} | Фрт | | Варијанта на грчката буква [[Фи (буква)|фи]] {{Script|Grek|φ}}<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱈ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic kher.svg|33px|Heru]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Heru.svg|33px|Heru]] | style="text-align:center;" | [[Х (кирилица)|Х]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/x/}} | Хер | | Непознато, слична на ''глаголи'' {{script|Glag|Ⰳ}} и латинската буква [[h]]<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱉ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic ot.svg|33px|Out]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Otu.svg|33px|Out]] | style="text-align:center;" | [[Ѡ]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/ɔ/}} | От | од | Лигатура на ''он'' {{script|Glag|Ⱁ}} и превртено ''он''<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱋ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic shta.svg|33px|Shta]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Shta.svg|33px|Shta]] | style="text-align:center;" | [[Щ]] | style="text-align:center; white-space:nowrap;" | {{IPA|/tʲ/}}, {{IPA|/ʃ͡t/}} | Шта | | Лигатура на ''ша'' {{Script|Glag|Ⱎ}} над ''тврдо'' {{Script|Glag|Ⱅ}}<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱌ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic tsi.svg|33px|Ci]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Tsi.svg|33px|Ci]] | style="text-align:center;" | [[Ц (кирилица)|Ц]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/t͡s/}} | Ци | | Хебрејската буква [[цаде]] на крајот од зборот{{Script|Hebr|ץ}}<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱍ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic cherv.svg|33px|Chrivi]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Chrivi.svg|33px|Chrivi]] | style="text-align:center;" | [[Ч]], [[Џ]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/t͡ʃ/}} | Чрв | црв | Непознато, слична на ''шта'' {{Script|Glag|Ⱋ}};<ref name="Schenker" /> можно од хебејската буква [[цаде]] која не е на крајот од зборот {{Script|Hebr|צ}} |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱎ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic sha.svg|33px|Sha]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Sha.svg|33px|Sha]] | style="text-align:center;" | [[Ш]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/ʃ/}} | Ша | тишина | Хебрејската буква [[Шин (буква)|шин]] {{Script|Hebr|ש}}&lrm;<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱏ}} | style="text-align:center;" | {{nowrap|[[File:Glagolitic yer.svg|33px|Jeru]], [[File:Glagolitic Jerъ.svg|x33px|Jerъ]]}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Yeru.svg|33px|Jeru]] | style="text-align:center;" | [[Ъ]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/ɯ/}} | Ер (голем) | | Можно е модификација на ''он'' {{script|Glag|Ⱁ}}<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|ⰟⰊ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic yeri.svg|40px|Jery]] | | style="text-align:center;" | [[Ы]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/ɨ/}} | Ери | | Лигатура; [[диграф]] на ''ер'' ({{Script|Glag|Ⱏ}}) или ''ери'' ({{Script|Glag|Ⱐ}}), со ''иже'' ({{Script|Glag|Ⰹ, Ⰺ}}) или ''и'' (Ⰻ).<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱐ}} | style="text-align:center;" | {{nowrap|[[File:Glagolitic yerj.svg|39px|Jeri]], [[File:Glagolitic Jerь.svg|x33px|Jerь]]}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Yeri.svg|39px|Jeri]] | style="text-align:center;" | [[Ь]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/ə/}} | Ер (мал) | | Можно е модификација на ''он'' {{script|Glag|Ⱁ}}<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱑ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic yat.svg|36px|Jati]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Yati.svg|36px|Jati]] | style="text-align:center;" | [[Ѣ]], [[Я]] | style="text-align:center; white-space:nowrap;" | {{IPA|/æ/}}, {{IPA|/jɑ/}} | Јат | | Можно од епиграфската форма на грчката буква [[алфа]] {{Script|Grek|Α}}<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱖ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic capital letter Yo.svg|40px]] | | style="text-align:center;" | [[Ё]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/jo/}} | | | Непознато:<ref name="Schenker" /> хипотетичка буква'','' не е сигурно дали постоела како посебна |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱓ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic yu.svg|30px|Jou]] | | style="text-align:center;" | [[Ю]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/ju/}} | Ју | | Непознато<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱔ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic ens.svg|30px|Ensu (small jousu)]] | | style="text-align:center;" | [[Јус|Ѧ]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/ɛ̃/}} | [Мал јус] | | Грчката буква [[епсилон]] {{Script|Grek|ε}}, која исто така се користи за означување на назалност<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱗ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic yens.svg|35px|Jensu (small jousu)]] | | style="text-align:center;" | [[Јус|Ѩ]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/jɛ̃/}} | [Мал јотиран јус] | | Лигатура на ''ест'' {{script|Glag|Ⰵ}} и ''мал јус'' {{script|Glag|Ⱔ}} за назалност<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱘ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic ons.svg|35px|Onsu (big jousu)]] | | style="text-align:center;" | [[Јус|Ѫ]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/ɔ̃/}} | [Голем јус] | | Лигатура на ''он'' {{script|Glag|Ⱁ}} и ''мал јус'' {{script|Glag|Ⱔ}} за назалност<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱙ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic yons.svg|35px|Jonsu (big jousu)]] | | style="text-align:center;" | [[Јус|Ѭ]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/jɔ̃/}} | [Голем јотиран јус] | | Лигатура на непозната буква и ''мал јус'' {{Script|Glag|Ⱔ}} за назалност<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱚ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic fita.svg|30px|Thita]] | | style="text-align:center;" | [[Ѳ]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/θ/}} | [Тита] | | Грчката буква [[тета (буква)|тета]] {{Script|Grek|θ}}<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱛ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic izhitsa.svg|27px|Yzhica]] | | style="text-align:center;" | [[Ижица|Ѵ]] | style="text-align:center; white-space:nowrap;" | {{IPA|/ʏ/}}, {{IPA|/i/}} | Ижица | | |} == Уникод == Глаголицата е додадена во [[Уникод]]-от во верзијата 4 јануари Кодпоинт-опсегот е U+2C00 – U+2C5E. Поврзано: * [http://www.unicode.org/charts/PDF/U2C00.pdf Приказ на глаголскиот код] == Галерија == <gallery> Податотека:ZographensisColour.jpg|[[Зографско четвороевангелие]] (XX-XX век), [[Зографски манастир]]. File:Македонската глаголица.pdf|Книгата „Македонската глаголица“ (2015) од акад. [[Ѓорѓи Поп-Атанасов]] со детален приказ и објаснувања на сите глаголски букви и ракописи напишани и најдени во [[Македонија]] (кликнете за да го отворите во целост). </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Fucic, Branko: ''Glagoljski natpisi''. (In: Djela Jugoslavenske Akademije Znanosti i Umjetnosti, knjiga 57.) Zagreb, 1982. 420 p. * Fullerton, Sharon Golke: ''Paleographic Methods Used in Dating Cyrillic and Glagolitic Slavic Manuscripts''. (In: Slavic Papers No јануари ) Ohio, 1975. 93 p. * Gosev, Ivan: ''Rilszki glagolicseszki lisztove''. Szofia, 1956. 130 p. * Jachnow, Helmut: Eine neue Hypothese zur Provenienz der glagolitischen Schrift - Überlegungen zum 1100. Todesjahr des Methodios von Saloniki. In: R. RathMayr (Hrsg.): ''Slavistische Linguistik 1985'', München 1986, 69-93. * Jagic, Vatroslav: ''Glagolitica. Würdigung neuentdeckter Fragmente'', Wien, 1890. * Kiparsky, Valentin: ''Tschernochvostoffs Theorie über den Ursprung des glagolitischen Alphabets'' In: M. Hellmann u.a. (Hrsg.): ''Cyrillo-Methodiana. Zur Frühgeschichte des Christentums bei den Slaven'', Köln 1964, 393-400. * Miklas, Heinz (Hrsg.): ''Glagolitica: zum Ursprung der slavischen Schriftkultur'', Wien, 2000. * Steller, Lea-Katharina: [http://fullextra.hu/modules.php?name=News&file=print&sid=782 ''A glagolita írás''] In: B.Virághalmy, Lea: ''Paleográfiai kalandozások''. Szentendre, 1995. ISBN 963-450-922-3 * Vais, Joseph: ''Abecedarivm Palaeoslovenicvm in usum glagolitarum''. Veglae, [Krk], 1917. XXXVI, 74 p. * Vajs, Josef: ''Rukovet hlaholske paleografie. Uvedení do knizního písma hlaholskeho''. V Praze, 1932. 178 p, LIV. tab. == Поврзано == * [[Глаголска миса]] * [[Македонска азбука]] * [[Македонски писма]] * [[Македонски јазик]] * [[Историја на македонскиот јазик]] {{Македонски писма}} {{македонска граматика}} {{Словенски азбуки}} [[Категорија:Глаголица| ]] [[Категорија:Азбуки]] [[Категорија:Словенска култура]] [[Категорија:Историја на македонскиот јазик]] [[Категорија:Македонски јазик]] [[Категорија:Велика Моравија]] [[Категорија:Старословенски јазик]] 8sagoqd3ni57njpiczw0y5pfs1wdlck Категорија:Митологија по култура 14 13670 5545498 3284932 2026-04-27T19:28:20Z Dandarmkd 31127 5545498 wikitext text/x-wiki {{Ризница-врска|Mythology by country}} {{portal|Митологија}} {{category explanation|статии поврзани со [[митологија]]та, категоризирани по [[култура]]та во која е присутна}} {{category see also|Легенди по земја}} {{category diffuse}} {{CatAutoTOC}} [[Категорија:Категории по култура]] [[Категорија:Митологија| Култура]] fl3r7j95vecjyc0y9gxjjj7xlk2xi7t Категорија:Божества 14 13672 5545528 4230193 2026-04-27T20:14:07Z Dandarmkd 31127 5545528 wikitext text/x-wiki {{catdiffuse}} {{Катпов|Божество}} {{Ризница-врска|Deities}} [[Категорија:Божественост]] [[Категорија:Митски ликови]] [[Категорија:Верски учења и доктрини]] dssy1i7cfjx8lzwmh26sev2d9tg7klb Категорија:Божества, духови и митолошки суштества 14 13673 5545536 387962 2026-04-27T20:20:43Z Dandarmkd 31127 5545536 wikitext text/x-wiki {{бришење|преопшта категорија}} 8f7xkgjr5elqxjmztz2yx8j67aeetnl Предлошка:Општини во Македонија 10 18901 5545785 5487673 2026-04-28T11:31:11Z Bojan9Spasovski 91316 5545785 wikitext text/x-wiki {{Навкутија | name = Општини во Македонија | title = [[Општини во Македонија]] | listclass = hlist | state = {{{state|}}} | above = | image = [[Податотека:Flag map of North Macedonia.svg|десно|60п]] | group1 = [[Вардарски Регион]] | list1 = * [[Општина Велес|Велес]] * [[Општина Градско|Градско]] * [[Општина Демир Капија|Демир Капија]] * [[Општина Кавадарци|Кавадарци]] * [[Општина Лозово|Лозово]] * [[Општина Неготино|Неготино]] * [[Општина Росоман|Росоман]] * [[Општина Свети Николе|Свети Николе]] * [[Општина Чашка|Чашка]] | group2 = [[Источен Регион]] | list2 = * [[Општина Берово|Берово]] * [[Општина Виница|Виница]] * [[Општина Делчево|Делчево]] * [[Општина Зрновци|Зрновци]] * [[Општина Карбинци|Карбинци]] * [[Општина Кочани|Кочани]] * [[Општина Македонска Каменица|Македонска Каменица]] * [[Општина Пехчево|Пехчево]] * [[Општина Пробиштип|Пробиштип]] * [[Општина Чешиново-Облешево|Чешиново-Облешево]] * [[Општина Штип|Штип]] | group3 = [[Југозападен Регион]] | list3 = * [[Општина Вевчани|Вевчани]] * [[Општина Дебар|Дебар]] * [[Општина Дебрца|Дебрца]] * [[Општина Кичево|Кичево]] * [[Општина Македонски Брод|Македонски Брод]] * [[Општина Охрид|Охрид]] * [[Општина Пласница|Пласница]] * [[Општина Струга|Струга]] * [[Општина Центар Жупа|Центар Жупа]] | group4 = [[Југоисточен Регион]] | list4 = * [[Општина Богданци|Богданци]] * [[Општина Босилово|Босилово]] * [[Општина Валандово|Валандово]] * [[Општина Василево|Василево]] * [[Општина Гевгелија|Гевгелија]] * [[Општина Дојран|Дојран]] * [[Општина Конче|Конче]] * [[Општина Ново Село|Ново Село]] * [[Општина Радовиш|Радовиш]] * [[Општина Струмица|Струмица]] | group5 = [[Пелагониски Регион]] | list5 = * [[Општина Битола|Битола]] * [[Општина Демир Хисар|Демир Хисар]] * [[Општина Долнени|Долнени]] * [[Општина Кривогаштани|Кривогаштани]] * [[Општина Крушево|Крушево]] * [[Општина Могила|Могила]] * [[Општина Новаци|Новаци]] * [[Општина Прилеп|Прилеп]] * [[Општина Ресен|Ресен]] | group6 = [[Полошки Регион]] | list6 = * [[Општина Боговиње|Боговиње]] * [[Општина Брвеница|Брвеница]] * [[Општина Врапчиште|Врапчиште]] * [[Општина Гостивар|Гостивар]] * [[Општина Желино|Желино]] * [[Општина Јегуновце|Јегуновце]] * [[Општина Маврово и Ростуше|Маврово и Ростуше]] * [[Општина Теарце|Теарце]] * [[Општина Тетово|Тетово]] | group7 = [[Североисточен Регион]] | list7 = * [[Општина Кратово|Кратово]] * [[Општина Крива Паланка|Крива Паланка]] * [[Општина Куманово|Куманово]] * [[Општина Липково|Липково]] * [[Општина Ранковце|Ранковце]] * [[Општина Старо Нагоричане|Старо Нагоричане]] | group8 = [[Скопски Регион]] | list8 = * [[Општина Арачиново|Арачиново]] * [[Општина Зелениково|Зелениково]] * [[Општина Илинден|Илинден]] * [[Општина Петровец|Петровец]] * [[Општина Сопиште|Сопиште]] * [[Општина Студеничани|Студеничани]] * [[Општина Чучер-Сандево|Чучер-Сандево]] {{Military navigation|border=child|style=wide |group1 = [[Град Скопје]] |list1 = * [[Општина Аеродром|Аеродром]] * [[Општина Бутел|Бутел]] * [[Општина Гази Баба|Гази Баба]] * [[Општина Ѓорче Петров|Ѓорче Петров]] * [[Општина Карпош|Карпош]] * [[Општина Кисела Вода|Кисела Вода]] * [[Општина Сарај|Сарај]] * [[Општина Центар|Центар]] * [[Општина Чаир|Чаир]] * [[Општина Шуто Оризари|Шуто Оризари]] }} | below = [[Административна поделба на Македонија]] }}<noinclude> {{расклоп}} [[Категорија:Предлошки за Македонија|Општини]] [[Категорија:Предлошки за општини во Македонија|Ψ]] [[Категорија:Административна поделба на Македонија|ΨОпштини]] [[Категорија:Општини во Македонија|Ψ]] </noinclude> 46ao5oa8bj9iuougwicvdn4za2hpalp Википедија:Селска чешма 4 20515 5545407 5545010 2026-04-27T13:47:55Z ~2026-25740-62 132646 /* Дискусија за „музика“ */ Одговор 5545407 wikitext text/x-wiki <!---------------------------------------------------------------------------------> <!-------Вам ви благодари помошниот тим на Википедија (pro's making woners)------> <!---------------------------------------------------------------------------------> {{Селска чешма}}<br /> __NEWSECTIONLINK__ <div id="содржина"> __TOC__ <div id="дискусии"> [[Категорија:Википедија:Селска чешма| ]] [[Категорија:Википедија:Заедница|Селска чешма]] == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 20:45, 16 јануари 2026 (CET) <!-- Пораката ја испрати Корисник:ZI Jony@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 14:21, 18 јануари 2026 (CET) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Tiven2240@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == Годишна оценка на Упатствата за спроведување на Универзалниот правилник на однесување (УПнО) == <section begin="announcement-content" /> Ве известувам дека започна периодот на годишна оценка на Упатствата за спроведување на Универзалниот правилник на однесување. Можете да давате предлози за промени до 9 февруари 2026&nbsp;г. Ова е првиот од неколкуте чекори на годишната проценја. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Прочитајте повеќе за ова и учествувајте во разговор на страницата на УПнО на Мета]]. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Координативната комисија на Универзалниот правилник на однесување]] (U4C) е глобална група посветена на правично и доследно спроведување на УПнО. Оваа годишна проценка е планирана и спроведена од U4C. За повеќе информации за должностите на U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|погледајте ја нејзината повелба]]. Споделете ги овие информации со други членови на вашата заедница кајшто е соодветно. -- Во соработка со U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|разговор]])<section end="announcement-content" /> 22:01, 19 јануари 2026 (CET) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Keegan (WMF)@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == Начела и напатствија на Википедија == Почитувани уредници, ja отворам оваа дискусија во согласност со [[ВП:ГЛАСННН]]. Во продолжение секоја недела ќе биде отворена по една тема за која треба да ги одредиме насоките на значајност за нашата Википедија, и на која прво добро е да се дискутира, а потоа можеби и да се гласа. При оформувањето на статиите за начела и напаствија, како и за значајност, во врска со луѓе, настани и друго, земени се предвид неколку јазични Википедии, како англиската, српската и хрватската. Да нагласам дека Википедија на англиски јазик има построги правила од другите јазични Википедии, претпоставувам затоа што се смета за светска енциклопедија, и некои теми кои се важни локално во земјите, на англиската не сметаат дека треба да ги има. Сепак и таму има исклучоци. Исто така, добро е да се нагласи и да се има на ум дека дел од овие службени страници се создавани пред 20 години, и можно е да има потреба од нивно прегледување и дополнување. === [[Википедија:Што не е Википедија]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 19:40 ч. на 8 февруари 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span> Да започнеме со [[Википедија:Што не е Википедија|што не е Википедија]]. Википедија не е хартиена енциклопедија, не е речник, не е трибина, ниту пак говорница од било кој вид, не е ни разговорен форум или средство за пропаганда и рекламирање. Википедија не е збирка на надворешни врски, галерии на слики или медиуми. Википедија на македонски јазик не е национална енциклопедија на Македонците. Википедија не е услужник на бесплатно вдомување или мрежен простор, не е експеримент за демократија или каков било друг политички систем. Нејзиниот основен метод на одлучување на консензус е преку уредување и дискусија, не преку постојано гласање. Повеќе на секоја од ставките има на линкот [[Википедија:Што не е Википедија|што не е Википедија]]. ==== Дискусија за „Што не е Википедија“ ==== {{коментар}} Според мене, треба да имаме слобода да бришеме кориснички страници на Википедијанци на кои корисникот си пишува реклама за себе и она што го работи. Налетувам на такви, скоро имаше некој масер се рекламира на корисничката страница. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 19:42, 8 февруари 2026 (CET) :{{коментар}}Според мене, секаков вид на рекмалација директна или индиректна мора одма да се отстранува без никаква дебата или дискусија. Без разлика дали е на корисничка страница, подобрување во статија, новосоздадена страница и останато. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 20:01, 8 февруари 2026 (CET) :Па некако оваа страница има опфатено доволно, јас немам забелешки или некакви сугестии што да се наведе дополнително. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 16:27, 9 февруари 2026 (CET) :Исто и јас. :) [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 20:53, 9 февруари 2026 (CET) {{коментар}}Се согласувам дека секаков вид на рекмалација директна или индиректна треба да се отстранува без никаква дискусија.[[User:Lili Arsova|Lili Arsova]] <small>([[User talk:Lili Arsova|разговор]])</small> :{{Коментар}} Вака. Малку пристапот да е подиректен и поконкретен. На пример глеам се дискутира за тоа Што не е википедија? Значи мој предлог е за ова, и за сите идни дискусии, да се преземе англиската верзија на напатствијата, да се видат од сите нас и да се даде коментар кои поттпочки од англиското напатствије би го трганеле или замениле со друго. Ова го зборам од проста причина што англиските напатствија се едни од најелаборираните, па дури и претерано детализирани, ние можеме да ги земем само општите начела. Во овој случај ок си е се. Се сложувам со напишаното за тоа што не е Википедија, ако имам некој поконкретен дел за додавање, ќе пишам тука. Следните да бидат со поконкретни забелешки што се прифаќа, а што не на нашата Википедија. Во однос на кориснички страници, ние сме бришеле и порано само вулгарности. Рекламирање не би требало да е проблем, според мене. Пропагираме сите ние на нашите кориснички страници. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] <sup>[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]</sup></font></big> 18:50, 15 февруари 2026 (CET) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (настани)]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:30 ч. на 15 февруари 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span> Многу настани добиваат покриеност во вестите, а сепак не се од историска или трајна важност. Настан може да биде доволно интересен за новинарите и уредниците на вестите, но тоа не секогаш е доволно значајно за да има статија на Википедија. При оценувањето на настанот, уредниците треба да оценат различни аспекти на настанот и покриеноста: влијанието, длабочината, времетраењето, географскиот опсег, разновидноста и веродостојноста на покривањето, како и дали покривањето е рутинско. ;Трајни ефекти Настанот што е преседан или катализатор за нешто друго од трајно значење, најверојатно ќе биде значаен. На пример, во САД, убиството на детето Адам Волш на крајот довело до донесување на Закон за заштита и безбедност на децата, наречен Закон Адам Волш. Овој настан се смета за значаен. Настаните кои имаат трајно дејство од историско значење веројатно ќе бидат знајачни. Ова вклучува, на пример, природни катастрофи после кои останува широко распространето уништување, а обновата на уништеното може да доведе до смена на населението, и можно е да влијае врз изборите. Помал земјотрес или бура со мало или никакво влијание врз човечката популација веројатно не е значаен за да има статија на Википедија. ;Географски опсег Значајните настани обично имаат значително влијание врз широк регион, домен или широко распространета општествена група. Настанот кој влијае врз локално подрачје и го известуваат само медиумите во блискиот регион веројатно нема да биде значаен. ;Длабочина на покриеност Еден настан мора да добие голема или длабинска покриеност за да биде значаен. Длабочина на покривање вклучува анализа што ги става настаните во контекст, како што често се среќава во книгите, долгометражни написи во големите списанија за вести или на ТВ. ;Времетраење на покриеноста Значајните настани обично добиваат медиумска покриеност која е во подолг временски период. Времетраењето на известувањето по медиуми е силен показател за тоа дали некој настан има минливо или трајно значење. Тоа што некој настан се случил неодамна сам по себе не го прави незначаен. ;Разновидност на извори Се очекува значајна национална или меѓународна медиумска покриеност за некој настан да биде забележлив. Известувањето со широк опсег има тенденција да укаже на значајност, освен кога медиумите препишуваат и преобјавуваат исти вести едни од други. ;Рутинско покривање Според политиката на Википедија дека не е весник, рутинското покривање на вести за работи како што се објави не се доволна основа за статија. Рутинските настани, како што се спортски натпревари, филмски премиери, прес-конференции итн., може подобро да се опфатат како дел од друга статија, ако воопшто се значајни. Медиумски објави за настани кои се вообичаени, секојдневни, или се обични предмети што не се истакнуваат — веројатно не се значјани за да имаат своја статија на енциклопедија. ;Сензационализам Таблоид или жолтото новинарство како што се нарекува, обично се смета за лоша основа за статија во енциклопедија, поради недостатокот на проверка на фактите својствени за сензационалистичко известување и објавување на скандали. Википедија не е место за скандали или озборувања. ;Кривични дела Написите за криминални дејствија, особено оние што спаѓаат во категоријата „вонредни вести“, често се предмет на дискусии за бришење. ;Луѓе значајни за само еден настан Луѓето познати само во врска со еден настан генерално не треба да имаат статија напишана за нив. Ако настанот е многу значаен, тогаш наместо тоа, обично треба да се напише статија за настанот. ;Идни настани Поединечните закажани или очекувани идни настани треба да бидат вклучени само ако настанот е значаен, и речиси сигурно ќе се одржи. Датумите не се дефинитивни додека настанот навистина не се случи, бидејќи дури и значајните настани може да бидат откажани или одложени во последен момент поради голем инцидент (ваков случај на одложување беше во текот на пандемијата). Меѓу идните настани кои се соодветни за да се отвори за нив страница пред време спаѓаат: избори, Олимписки игри, Евровизија, европски и светски првенства. ;Алтернативи за бришење Ако значајноста на настанот е доведена во прашање, но тој е првенствено поврзан со одредена личност, компанија или организација или текстот може да биде дел од друга статија со поширока тема, тогаш треба да се употреби спојувањето на содржините. Сепак, треба да се внимава на настанот да не му се даде непотребна тежина. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (настани)|Значајност на настаните]]. ==== Дискусија за „Настани“ ==== {{коментар}} Според мене, овој дел добро ги покрива сите можни ситуации поврзани со настаните. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:32, 15 февруари 2026 (CET)<br> {{коментар}} Сметам дека аргументите се добро образложени и се согласувам со нив. - [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 11:07, 18 февруари 2026 (CET) <br> {{коментар}} Се солгасувам со горенаведените коментари. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 11:30, 18 февруари 2026 (CET) <br> {{коментар}} Добри се предлозите и правилата наведени во посебната страница, немам дополнителни коментари. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 20:11, 18 февруари 2026 (CET)<br> {{коментар}} Овој дел е усогласен со соодветниот дел на другите јазици и јасен за оние што го читаат. [[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 17:14, 19 февруари 2026 (CET) {{коментар}} Исто и јас се согласувам со коментари на колегите. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 17:03, 21 февруари 2026 (CET) {{коментар}} Добро се образложени аргументите и се согласувам со нив.[[User:Lili Arsova|Lili Arsova]] <small>([[User talk:Lili Arsova|разговор]])</small> ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Автобиографија]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:50 ч. на 22 февруари 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span> *Пишувањето автобиографии е обесхрабрено, бидејќи е тешко да се напише неутрална, проверлива автобиографија, а има и многу замки. *Автобиографијата често е пристрасна, и обично напишано е само позитивното за личноста. *Автобиографиите се често непроверливи. Ако единствениот извор за одреден факт за вас сте вие самите, читателите не можат да го потврдат тоа. *Автобиографиите можат да содржат оригинално истражување. Луѓето често вклучуваат информации во автобиографии кои никогаш претходно не биле објавени или се резултат на знаење за нештата од прва рака. Википедија е енциклопедија и не смее да содржи претходно необјавени информации, ниту дозволува оригинално истражување. *Под „автобиографија“ не се подразбира само биографијата што сте ја напишале сами за себе, туку и биографијата што сте ја платиле или сте наредиле некој друг да ја напише во ваше име. *Тешко е да се пишува неутрално и објективно за себе, затоа треба да дозволите другите да пишуваат. Би требало да почекате некој друг да напише статија за вас и вашите постигнувања. *Во јасни случаи, дозволено е уредување на страници поврзани со вас, како: враќање на вандализам; но само ако тоа е очигледен вандализам, а не содржински спор. *Ако не сте значајни според начелата на Википедија, пишување на статија за себе ја крши политиката која вели дека Википедија не е место за бесплатна реклама. * Ако вашиот живот и достигнувања се проверливи и навистина од значење за да ве има на енциклопедија, некој друг веројатно ќе создаде статија за вас порано или подоцна. Повеќе на линкот: [[Википедија:Автобиографија]] ==== Дискусија за „Автобиографија“ ==== {{коментар}} - Се согласувам со наведените правила поврзани со автобиографија. Ние сме мала заедница, и знам дека се случило низ минатото некои личности сами за себе да си напишат статија, често не е бришена таквата статија, туку е само досредена, доколку личноста е значајна за да ја има во енциклопедија. Сепак, во најголем дел, би требало да се обесхрабрат автобиографски статии. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:58, 22 февруари 2026 (CET) {{Коментар}} Автобиографијата, поточно пишување на автобиографија, треба да биде обесхрабрено и недозволиво за Википедија. Пристрасноста при пишување на таква статија е на највисоко ниво, а објективноста ниска. Напатствијата се во ред, се согласувам и замолувам секој да реагира ако забележи вакви случаеви. Ова е едно од основните правила на Википедија и треба строго и доследно да се почитува.--<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] <sup>[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]</sup></font></big> 09:48, 23 февруари 2026 (CET) {{Коментар}} Целосна поддршка за сѐ претходно кажано. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 19:17, 23 февруари 2026 (CET) {{Коментар}} Се сложувам со сѐ. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 17:34, 24 февруари 2026 (CET) {{Коментар}} Да, и јас го делам истото мислење. [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 11:52, 27 февруари 2026 (CET) {{коментар}} Се согласувам. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 13:57, 28 февруари 2026 (CET) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Биографии на живи личности]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:50 ч. на 1 март 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span> *Статија за жива личност треба да биде напишана одговорно, внимателно и со непристрасен тон, да се избегнува потценување, но да се избегнува и претерување. *Контроверзниот материјал за живи личности што е без извори или со слаби извори треба веднаш да се отстрани, и без дискусија. *Не користете јавни записи што вклучуваат лични податоци, како што се датум на раѓање, вредност на домот, сообраќајни казни, регистрации на возила и домашна или деловна адреса. *Никогаш не користете самообјавени извори (вклучувајќи книги, списанија, интернет страници, блогови, подкасти или објави на социјалните мрежи) како извори на материјал за жива личност, освен ако не се напишани или објавени од самото лице. *Не внесувајте озборувања во статиите. Секогаш прво прашајте се: Дали изворот е веродостоен? Дали материјалот е вистинит? И, дури и ако е вистинит, дали е релевантен за неутрална статија за личноста за која е статијата? *На администраторите им е дозволено да спроведат отстранување на јасни прекршувања на БЖЛ со заштита на страницата или со блокирање на прекршителот/прекршителите. *Избегнувајте приказ на жртва. *Во случај на јавна личност, ќе има повеќе доверливи извори, а БЖЛ треба едноставно да документира што известуваат тие извори. *Поради зголемена злоупотреба и [[Кражба на идентитет|кражба на идентитет]], луѓето сè повеќе ги сметаат своите вистински имиња и датуми на раѓање за приватни информации. Википедија ги вклучува целосните и вистинските имиња и датуми на раѓање кога тие се објавени од сигурни извори или извори блиски до личноста на таквата статија, па затоа е сосема разумно да се претпостави дека личноста нема приговор за објавувањето на овие информации. Не може да бришеме лични податоци по барање на личноста доколку се јавно достапни во веродостојни извори. Но, доколку личноста на која се однесува статијата се спротивставува на објавувањето на датум на раѓање, а податоците не биле претходно објавени од веродостојни извори, бидете внимателни и наведете ја само годината на раѓање. Исто така, статиите не треба да ја содржат адресата, електронската пошта, телефонскиот број или други контакт информации на личноста за која станува збор, но генерално е дозволено да се вклучи линк до официјалната интернет страница на личноста во делот „Надворешни врски“, иако тој линк може да ги содржи горенаведените информации. *Дали ќе се отстрани име или погрешно родово именување на жива личност која е трансродово лице, е прашање на уредничка проценка доколку веќе се појавило во сигурни извори. *Со тоа што некој бил спомнат во вестите, не значи дека треба да добие статија на Википедија. *Жива личност обвинета за кривично дело се смета за невина сè додека не биде осудена од суд. Уредниците генерално не треба да вклучуваат текст што сугерира дека лицето е осомничено, дека е лице од интерес или е обвинето за вршење на кривично дело, освен ако не е обезбедена осуда за тоа кривично дело, или повеќе доверливи извори веќе го објавиле името на обвинетиот во врска со кривичното дело. *БЖЛ се применува насекаде на Википедија каде што се споменуваат живи личности, вклучувајќи страници за разговор, описи на уредувања, кориснички страници, слики и категории. *Корисничките имиња што содржат клеветнички, очигледно лажни или спорни изјави или материјал за живи лица треба веднаш да бидат блокирани и отстранети од сите промени. *Сликите од живи личности не треба да се користат надвор од контекст за да се прикаже тоа лице во лажно или неповолно светло. *Имињата на категориите се самообјаснувачки, па затоа вклучувањето на одредена биографија во одредена категорија мора да биде оправдано со соодветен текст кој има сигурни извори во самата статија. Пример за ова е додавање на Категорија:Криминалци, или категоризацијата на живите личности според религија или сексуална ориентација. *Лицата над 115 години се сметаат за починати, освен ако во веродостојни извори не постари од една година не е наведено дека се живи. *Уредниците кои постојано додаваат или враќаат контроверзен материјал во БЖЛ кој не е поткрепен со извори или е поткрепен со лоши извори, може да бидат блокирани поради нарушување на проектот. Повеќе на линкот: [[Википедија:Биографии на живи личности]] ==== Дискусија за „Биографии на живи личности“ ==== {{коментар}} - Јас сум ЗА да се применуваат овие начела. Инаку, ме збуни делот со горна старосна граница, и дека „лицата над 115 години се сметаат за починати“. Имавме случај со некој борец за кој немаше извори за тоа кога починал, па стана збунувачко како да се реши тој проблем. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:56, 1 март 2026 (CET)<br> {{Коментар}} Целосно се согласувам. Јас сум за поголема и построга контрола за тоа за кој се прави статија. Да нема статии за недоволно афирмирани личности, без разлика од која област се. Не сме реклама ние. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] <sup>[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]</sup></font></big> 14:08, 3 март 2026 (CET) {{коментар}} Јас имам две забелешки во врска со овие начела. Прво, ако лични податоци се објавени во веродостојни извори, не смее да се врши цензура по барање на личноста (на пр. ако јавно е објавен точниот датум на раѓање, тогаш тој датум слбодно може да се наведе во статијата). Второ, начелото за лицата над 115 години нема логика затоа што може да има повеќе живи лица над 115 години, но само едно лице може да се смета за најстара личност во светот. Мислам дека ова начело треба да се преработи и да гласи „Лицата над 115 години се сметаат за починати, освен ако во веродостојни извори не постари од една година не е наведено дека се живи.“. --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 22:53, 3 март 2026 (CET) :За лицата над 115 години го сменив како што предлагаш. :Вториот дел за лични податоци, тоа што го предлагаш го има [[Википедија:Биографии на живи личности|веќе содржано во реченицата]]: :„Википедија ги вклучува целосните и вистинските имиња и датуми на раѓање кога тие се објавени од сигурни извори или извори блиски до личноста на таквата статија, па затоа е сосема разумно да се претпостави дека личноста нема приговор за објавувањето на овие информации.“ :Мислам дека таа реченица го покрива тоа што го велиш. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 16:56, 4 март 2026 (CET) ::{{одговор|Виолетова}} Да, го покрива, но погоре се наведени реченици коишто се противречни на тоа. Ако датумот на раѓање е јавно објавен и лицето се противи да биде наведен во статијата, тогаш која реченица се зема предвид? --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 09:41, 6 март 2026 (CET) ::Коректност! [[Специјална:Придонеси/&#126;2026-14346-24|&#126;2026-14346-24]] ([[Разговор со корисник:&#126;2026-14346-24|разговор]]) 09:43, 6 март 2026 (CET) :::@[[Корисник:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] :::Кире, овде имам извадено дел од речениците, а не сè, затоа стои линк до целата страница со правилата, каде што пишува на крајот: Повеќе на линкот. Треба проектната да се прочита, бидејќи се разбира дека важат сите реченици кои се на страницата со начела и напатствија. Односно, доколку е јавен податокот за датум на раѓање, не го земаме предвид човекот што се буни. Овде го вклучив примерот дека доколку не е јавно објавен датумот и човекот не сака да му стои на статијата, би требало да го испочитуваме. Дури има предвидена ситуација кога има своја интернет страница на која ставил вистинско име и датум на раѓање, ние смееме да ја ставиме во надворешните врски на статијата. Неколку различни ситуации се опфатени на [[Википедија:Биографии на живи личности|главната страница за БЖЛ]] и тие се тие што важат. Овде се само извадоци, дека е голема таа страница цела да се псотави на Селска чешма. Поздрав [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 11:45, 6 март 2026 (CET) ::::{{одговор|Виолетова}} Да, за напишаното во начелото зборувам, а не за она коешто е напишано на оваа страница. Најпрвин е наведена реченицата „Википедија ги вклучува целосните и вистинските имиња и датуми на раѓање кога тие се објавени од сигурни извори или извори блиски до личноста на таквата статија, па затоа е сосема разумно да се претпостави дека личноста нема приговор за објавувањето на овие информации.“, а потоа пишува „Доколку личноста на која се однесува статијата се спротивставува на објавувањето на датум на раѓање, бидете внимателни и наведете ја само годината на раѓање.“. Ова нема логика. Ако лицето не сака јавно да биде објавен неговиот датум на раѓање, тогаш тоа треба да биде отстрането од изворите коишто се користат на Википедија (откако ќе биде избришано од тие извори, тогаш природно ќе биде избришано и од Википедија затоа што повеќе нема да има веродостојни извори во коишто е наведено). Но, ако лицето бара тоа да биде отстрането само од Википедија, а притоа да остане наведено во други извори, тогаш се работи за цензура на јавно објавени податоци и тоа не е дозволено дури и да е по барање на лицето за коешто се однесува податокот. --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 12:07, 6 март 2026 (CET) :::::Не знам каде не се разбираме, тоа што го објаснуваш е тоа како треба да се постапи, всушност. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 12:45, 6 март 2026 (CET) ::::::Се разбираме дека е така, но во начелото е напишано поинаку. За да биде појасно, можеби изрично треба да ставиме дека не може да бришеме лични податоци по барање на личноста доколку се јавно достапни во веродостојни извори (Во иднина те молам секое дополнување пишувај го како нов коментар затоа што јас овој одговор го пишав на твојот првичен коментар којшто потоа беше дополнет и затоа напишав уште еден коментар подолу дека се согласувам со дополнетото. Инаку, се создава впечаток дека не се разбираме.). --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 18:53, 6 март 2026 (CET) ::::Гледам дека си го дополнила текстот додека го пишував одговорот, па затоа дополнително ќе одговорам и на дополнетиот текст. Да, така треба да биде, но во начелото не е напишано на тој начин. --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 12:08, 6 март 2026 (CET) {{коментар}} - Јас сум ЗА, со тоа што сметам дека треба да има контрола за тоа за кој ја пишува статијата, како и начелото што го спомна Кирил погоре „Лицата над 115 години се сметаат за починати, освен ако во веродостојни извори не постари од една година не е наведено дека се живи.“; според мене има смисла. [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 13:28, 5 март 2026 (CET) {{коментар}} Се согласувам, и за лицата над 115 години да се преработи. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 18:30, 5 март 2026 (CET) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (луѓе)|Креативни професии]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:57 ч. на 8 март 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> Во овој дел да ги разгледаме значајноста на луѓето да имаат статија според тоа која професија ја вршат, се разгледуваат професорските, научните и креативните професии: професори, научници, и креативните професии (писатели, музичари, сликари, архитекти, новинари). *Записите во списоци каде е дозволено човек сам да се пријави и запише, не придонесуваат за значајност. Исто така, интернет страниците за вработените или членовите на една организација, не се доволен показател за значајност. *Веродостојна биографија на 200 страници за личност, издадена од независен извор и не е платена од човекот за чија биографија станува збор, која детално го покрива животот на тоа лице е прифатлив извор, додека извод од матична книга на родените или списокот од формуларот за изборно ливче, не е. *Луѓето кои ги исполнуваат основните критериуми, може да се сметаат за значајни без да ги исполнуваат дополнителните критериуми подолу. ;Професори, наставници, академици и научници *Наставници и професори кои предаваат во основно, средно или више и високо образование, не се значајни за енциклопедија само поради таа професија. Но ако се занимаваат и со друга дејност, како на пример, наука, сликарство, музика, пишување, политика и друго, можат да стекнат значајност да имаат своја енсиклопедиска статија поради дополнителната активност, и во таков случај се оценуваат според вообичаените правила за значајност во професијата. *Сите членови на [[МАНУ]] се значајни за да имаат статија на Википедија. Исто така и членови на странските академии на науките се доволно значајни. *Дел од критериумите: # Лицето има добиено високо престижна академска награда или чест на национално или меѓународно ниво ([[23 Октомври (награда)]], [[Награда „11 Октомври“]], [[Награда „Мито Хаџи Василев - Јасмин“]], на пример). # Лицето било избрано за член на високо селективно и престижно научно друштво или здружение (на пр., Национална академија на науките или Кралското друштво) или член на големо научно здружение кое го задржува статусот на колеги како високо селективна чест (на пр., соработник на Институтот за електрични и електронски инженери или институт за електронски инженери). # Академската работа на лицето има значително влијание во областа на високото образование, влијае врз значителен број академски институции. Овој критериум исто така, може да биде задоволен ако лицето развило значаен нов концепт, техника или идеја, лицето направило значајно откритие или решило голем проблем во својата академска дисциплина. Во овој случај, неопходно е експлицитно да се докаже, со значителен број на упатувања на академски публикации на истражувачи различни од личноста за која станува збор, дека овој придонес навистина нашироко се смета за значаен и нашироко се припишува на личноста за која станува збор. # Лицето било именувано за угледен професор во голема институција за високо образование и истражување, именувано за претседател што укажува на споредливо ниво на постигнувања или еквивалентна позиција во земји каде што ваквите именувања се невообичаени. # Лицето е дел од основачите на некоја голема или значајна образовна институција. # Лицето имало значително влијание надвор од академската заедница во нивниот академски капацитет. # Лицето е главен уредник на големо, добро воспоставено академско списание во нивната предметна област. Во овој критериум не спаѓаат списанија кои се во рамките на псевдо науката. *Псевдонаучникот, исто така, може да биде доволно значаен за сопствена статија, ако неговата теза е особено распространета или добро позната, или ако има голем број научни трудови насочени кон побивање или отфрлање на псевдонаучната природа на неговата теза. ;Креативни професии Ова упатство се однесува на автори, писатели, уредници, новинари, филмаџии, фотографи, уметници, сликари, вајари, архитекти и други креативни професионалци. Такво лице е значајно ако: * Личноста се смета за важна личност или е широко цитирана од врсниците или наследниците; или * Личноста е позната по тоа што поттикнува значаен нов концепт, теорија или техника; или * Лицето создало или одиграло голема улога во заедничкото создавање на значајно или добро познато дело или колективно дело. Дополнително, таквото дело мора да било примарен предмет на повеќе независни периодични статии или рецензии, или на независно и значајно дело (на пример, книга, филм или телевизиска серија, но обично не само една епизода од телевизиска серија); или * Работата (или делата) на личноста: (а) станала значаен споменик, (б) била суштински дел од значајна изложба, (в) добила значително критичко внимание или (г) била претставена во постојаните збирки на неколку значајни галерии или музеи. Подолу се наведени попрецизните критериуми за овие професии. ;Музичари Текстописците или композиторите (без разлика дали се од популарната музика, црковни песни или други стилови) може да се сметаат генерално за значајни ако создале голем број нашироко познати дела. '''Естраден музичар''' може да биде значаен ако исполнува некои (по можност, барем два) од следниве критериуми: * има издадено најмалку еден студиски албум кој има добиено сертификација на издавачката куќа (сребрена, златна или платина); * добитник е на награди на музички фестивали на регионално, национално или меѓународно ниво; * има издадено неколку песни со повеќемилионски прегледи на музичките сервиси (YouTube, Spotify, Deezer итн.); * има значителен број следбеници/претплатници на официјален канал или профил на музички услуги во однос на населението на земјата во која живее угледни секундарни извори, или музички експерти изјавиле дека музичарот се истакнува во одреден жанр, музичко движење, период или област. '''Класичен инструментален музичар''' може да биде значаен ако исполнува некои (по можност, барем два) од следниве критериуми: * завршил конзерваториум или музичка академија (исклучоци се многу успешни (самоуки) солисти/„чудо од деца“); * објавил снимка кај етаблирана издавачка куќа за класична музика; * настапувал/а во добро познат камерен ансамбл или оркестар најмалку пет години; * соработувал/а со други значајни естрадни или други класични музичари (види критериуми погоре). '''Класичен музичар-солист''' може да биде значаен ако исполнува некои (по можност, барем два) од следниве критериуми: * дипломирал конзерваториум или музичка академија; * објавил снимка кај етаблирана издавачка куќа за класична музика; * пеел во реномирана оперска куќа надвор од својата татковина најмалку две години/сезони; * оперски солист во националната оперска куќа (во Опера и балет, на пример). Соработувал со значајни естрадни или други класични музичари (види критериуми погоре). ;Уметници, сликари, вајари, фотографи Уметникот, вклучувајќи илустратори, фотографи, скулптори, сликари итн., ги исполнува критериумите и може да се смета за значаен: * ако е цитиран/а во дела за историја на уметност или нивни еквиваленти; * ако освоил/а престижна награда за уметност; * ако има одржано најмалку една изложба во музеј, галерија или уметничка институција; * доколку неговите самостојни дела се изложени во национален или меѓународно признат музеј; * ако бил/а клучна фигура во забележително уметничко движење; * ако работел/а во кралски дворец како штитеник на крал, или бил раководител на државна уметничка институција; * ако е автор на најмалку две дела кои се сметаат за културно и историски значајни; * ако е член на престижно уметничко друштво како [[Друштво на ликовните уметници на Македонија]], на пример. Уметници кои цртаат графити, улични уметници и уметници од слични нетрадиционални формати може да ги исполнат критериумите доколку добиле значително внимание од медиумите или критичките автори на национално или меѓународно ниво за неколку нивни дела (или изведби). ;Писатели '''Писател, поет, романсиер,драматург, раскажувач''' има енциклопедиско значење ако исполнува барем два од следниве услови: * единствен е или главен автор на две или повеќе дела објавени од одредена издавачка куќа (платени услуги за печатење од страна на самиот автор не се бројат); * добитник е на престижни награди ([[Нобелова награда за литература]], [[Друштво на писателите на Македонија#Награди|наградите кои ги доделува ДПМ]], [[Пулицерова награда]] итн.); * дел е од барем една издадена збирка на поети / романсиери/ драматурзи/ раскажувачи. Членовите на [[Друштво на писателите на Македонија]] автоматски се сметаат за значајни, поради тоа што за прием во друштвото, ДПМ има слични критериуми како горенаведените. '''Книжевен преведувач''' обично е доволно значаен за сопствена статија ако исполнува некој од следниве критериуми: * автор е на неколку преводи кои се забележителни по самите нивни преводи; * автор е на голем број преводи на литературни дела; * запишан е како преведувач во книжевно-историска енциклопедија; * добитник е на престижни награди за преведувачи, како што се наградата на „Гете институт“ или наградата за превод Оксфорд-Вајденфелд и други. Зборот „писател“ овде се однесува на сите автори на текстуални дела. Ова вклучува автори и на фикција (која вклучува поезија). ;Глумци и режисери '''Глумец''' обично е забележлив ако исполнува барем еден од следниве критериуми: * има водечка улога во филм кој бил дел од редовната кино понуда; * има водечка улога во позната ТВ серија која се прикажува на националните канали; * има водечка улога во филм или ТВ серија што е добитник на престижна национална награда или повисока награда; * имал неколку главни улоги во добро познат национален или регионален театар (на пр. [[Македонски народен театар]], [[Народен театар (Битола)|Битолски театар]], [[Народен театар „Јордан Хаџи Константинов – Џинот“|Велешкиот театар]]); * одиграл/а улога што добила големо покривање на националните медиуми или за улогата бил/а наградена со престижна награда (на пример, [[Оскар]]). '''Режисерот''' е генерално значаен ако исполнува барем еден од овие критериуми: * режирал филм кој бил дел од редовната кино понуда; * режирал позната ТВ серија која се прикажува на националните канали; * режирал филм или ТВ серија што освоиле престижна национална награда или награда на повисоко ниво; * режирал најмалку две претстави во познат национален или регионален театар; * награден е со престижна награда или добил широко покривање на националните медиуми за неговата или нејзината режисерска улога. ;Архитекти '''Архитектите''' веројатно заслужуваат статија: * ако се цитирани во прегледни дела за историја на уметноста или нивни еквиваленти; * доколку освоиле престижна награда; * ако дизајнирале најмалку две згради кои веќе биле значајни за да имаат своја статија на Википедија, или се сметаат за културно и историски познати објекти; * ако се (или биле) членови на престижно друштво (МАНУ, Европската академија на науките и уметностите, итн.) ;Новинари '''Новинарите''' се значајни за да имаат своја статија доколку исполнуваат некој од следниве критериуми: #Нивната работа е наградена со некоја значајна награда од областа на новинарството. (Во Македонија, на пример, добитник на [[Награда „Мито Хаџи Василев - Јасмин“]]). Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (луѓе)]] ==== Дискусија за „Значајност на луѓе по професии“ ==== {{коментар}} - ЗА: според мене ги опфаќа сите ситуации поврзани со овие професии. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 21:04, 8 март 2026 (CET)<br> {{коментар}} Да напоменам секој од овие профили е професор нема (наставници) сите се професори кои предаваат во основно, средно или више и високо образование кои се прогласени за најдобри просветни работници од Сојуз на просветни работници на Македонија заслужуваат да имаат статија? Дали овие личности ( професори) кои имаат објавувано во меѓународни научни списанија и домашни научни списанија свои трудови и се признати професори и на глобално ниво треба да имаат своја статија? - [[User:lili Arsova|Lili Arsova]] <small>([[User talk:Lili Arsova|разговор]])</small> 11 март. :[[User:lili Arsova|Lili]], мое мислење искрено е дека прогласувањето од страна на Сојуз на просветни работници не е некоја висока или престижна награда. А за вториот дел што го споменуваш, ако професорот објавува научни трудови во списанија кои се признати, значи се занимава со наука, тогаш важат критериумите за научници. Поздрав - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 12:13, 11 март 2026 (CET) {{коментар}} - ЗА: Се сложувам со горе наведеното. [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 07:40, 12 март 2026 (CET) {{Коментар}} - убаво опфатено, нормалмо не може се во детали, но опфаќа што треба и не треба. Да се има предвид ова кога се прават статии од ваков тип.--<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] <sup>[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]</sup></font></big> 11:31, 13 март 2026 (CET) {{Коментар}} - Според мене одлично е опфатено, ама како што нагласи Никола не може сѐ во детали, се сложувам со горенаведеното и гласам ЗА. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 19:28, 14 март 2026 (CET) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (луѓе)|Кралски семејства и благородници]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:22 ч. на 15 март 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> '''Членови на кралски семејства''' кои обично ги исполнуваат критериумите за значајност вклучуваат: * владетели, поглавари и суверени (цареви, кралеви, кралици, големи војводи, султани, принцови, итн.) кои некогаш владееле со општо призната држава или постари, споредливо организирани општества; * други полноправни членови, чие членство во семејството е стекнато со раѓање или брак, кои во секој момент од животот биле во доминантна положба. Не е неопходно овие луѓе цел живот да бидат членови на кралски семејства. За членовите кои не биле на владејачка позиција во текот на нивниот живот или оние кои не се (или не биле) полноправни членови на семејството поради моргански брак, важат истите критериуми како за благородништвото. '''Благородниците''', од историјата или од сегашноста, не заслужуваат своја статија само затоа што припаѓаат на благородничко семејство. Благородниците кои ги исполнуваат критериумите за статија но поради друга заслуга, како што се оние кои поседуваат големи имоти или на друг начин значително влијаат врз условите за живот на многу други луѓе, веројатно ќе заслужат статија во енциклопедија. Ваквите статии првенствено треба да содржат информации што покажуваат дека личноста ги исполнува критериумите, а не смее да содржи само информации за титули, хералдика или семејни врски. Статија за благородничко семејство или благородна титула (на пр. Војводата од Корнвол) може да е значајна за енциклопедија, и потоа на таква статија може да се додадат информации за поединци кои пак, не се значајни да имаат сопствена статија. '''Напомена:''' При именување на статиите за кралски фигури и благородници би требало да се придржуваме на неколку правила: кога имаме само име и земја, името на статијата би требало да ги содржи името на личноста и земјата од која потекнува или со која владее. За некои кралеви и владетели кои имаат исто или слично име, за да нема забуна за кого се работи, во заграда да се стави земјата ([[Карло III (Шпанија)]] или [[Стефан I (Унгарија)]]. Луиза (надвојвотка од Австрија), како што е: [[Золта (голем везир на Унгарците)]], со тоа што титулата ако не е на почеток на реченица не се пишува со голема буква. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (луѓе)]] ==== Дискусија за „Кралски семејства и благородници“ ==== {{коментар}} - Ова е кус и јасен дел. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:23, 15 март 2026 (CET) <br> {{коментар}} - Немам што да надополнам, сметам дека е во ред напишаното, гласам ЗА. - [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 20:27, 15 март 2026 (CET) <br> {{коментар}} - Не знам дали коментаров е на вистинското место, но сметам дека треба да се направи некој ред и стандард во именување на статии на благородници и владетели, дали треба да го пишува само името, титулата, семејстовото, државата, со запирки, во загради итн. Сега има неколку различни начини. - [[User:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] <small>([[User talk:Bojan9Spasovski|разговор]])</small> 12:09, 18 март 2026 (CET) :Јас сметам дека треба со загради, дека 90 % од статиите на нашата Википедија сѐ со загради и изгледа многу подобро естетски наспроти со запирки. Ама мора да се воведе принцип по кој ќе следиме сите за да не сме во забуна кога создаваме такви статии. На пример: [[Бенџамин Колинс Броди (прв баронет)]], а син му исто се викал само разликата е дека бил втор баронет ([[:en:Sir_Benjamin_Collins_Brodie,_2nd_Baronet|Sir Benjamin Collins Brodie, 2nd Baronet]]). [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 13:53, 18 март 2026 (CET) ::[[User:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] Сосема си во право дека треба и тоа да го вметнеме. Како што вели Јован, кај нас најголем дел статии на кои им треба дообјаснување, не се со запирка, туку со заграда. Може така да остане и за владетелите и благородниците? Поздрав - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 14:10, 18 март 2026 (CET) :::Имаме и вакви примери како [[Карола од Васа]], дали би било подобро да биде Карола (Васа) или пак Карола (Саксонија), а што правиме пак со [[:en:Archduchess Louise of Austria|Archduchess Louise of Austria]] дали тука титулата би била во или надвор од заградата како Надвојвотка Луиза (Австрија) или пак Луиза (Надвојвотка од Австрија) [[User:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] <small>([[User talk:Bojan9Spasovski|разговор]])</small> 14:16, 18 март 2026 (CET) ::::Кога оди само име и земја, најчесто е баш така, името и земјата, и тоа е обично за историски личности, дека немале презимиња класично како денес, туку местото од каде потекнуваат се претворало во презиме: [[Тома Аквински]] - местото од каде потекнувал (Аквино) се претворило во презиме. За некои кралеви и владетели кои имаат исто или слично име, за да нема забуна како што гледам се практикувало кај нас во заграда да се стави земјата ([[Карло III (Шпанија)]] или [[Стефан I (Унгарија)]]. Луиза (надвојвотка од Австрија) веројатно пологично според другиве примери би било да е така, како што е: [[Золта (голем везир на Унгарците)]], со тоа што ми се чини дека титулата ако не е на почеток на реченица не се пишува со голема буква. Да проверам за ова. А за овие и други примери, убаво е да се изјасни уште некој, па да ги вметнеме во начелата и напатствијата. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 14:51, 18 март 2026 (CET) {{коментар}} Сум согласен. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 21:07, 18 март 2026 (CET) {{Коментар}} ОК е се, мислам дека сите благородници заслужуваат статија, освен тие титуларни кои немале општествена улога. Мислам за нив треба помалку да се посвети простор (пример, во егзил без никаква функција или задолженија во опшствество). Ова е мое мислење, не велам дека сум во право хехе. Што се однесува за именување, името на статијата треба да биде само името на личноста и бројот (I, II, III итн). Доколку има случај на две личности со исто име и ист број во заграда да се пише локација, а ако и таа е иста, тогаш година на влеадеење/ раѓање). Не сум за име со географски епитет, пример Александар Југословенски, ова не е традиционално во македонскиот јазик, освен за една личност - Александар Македонски. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] <sup>[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]</sup></font></big> 11:11, 19 март 2026 (CET) {{Коментар}} Ги вметнав правилата во делот '''Напомена'''. Се надевам во ред е вака. Поздрав - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 13:25, 22 март 2026 (CET) {{коментар}} -Во ред е, јасни се правилата. [[User:Natasa Stardelova|Natasa Stardelova]] <small>([[User talk:Natasa Stardelova|разговор]])</small> 18:09, 22 март 2026 (CET) {{коментар}} -Во ред е, јасни се правилата и согласна сум со истите.[[User:Lili Arsova|Lili Arsova]] <small>([[User talk:Lili Arsova|разговор]])</small> 08:40, 24 март 2026 (CET) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (луѓе)|Политичари, правници и верски водачи]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:10 ч. на 22 март 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> '''Политичар или државен службеник''' веројатно може да се смета за значаен ако исполнува барем еден од следниве критериуми: * ако е шеф на држава или влада (премиер), генерален гувернер, министер, член на законодавно собрание или на еквивалентна позиција на национално ниво на унитарна држава или на федерално ниво на сојузна држава; * има или извршува внатрепартиска функција на национално ниво во партија која е или била застапена во законодавното собрание на една држава: лидер на партија, член на партиски комитет, секретар на партија, претседател (или еквивалентна функција) во здружение поврзано со партијата; * има или извршува важни локални, регионални или национални задачи кои носат значителна моќ на тоа ниво (на пр. градоначалник, окружен префект) има или има раководно место во национално тело; * ако е генерален секретар или има еквивалентна висока позиција во важна меѓувладина организација; * ако има јасно соодветна моќ и влијание, или добил големо внимание од националните медиуми од неговото време (или медиуми кои биле широко транскрибирани во историски дела), дури и ако не бил на една од горенаведените официјални функции; * политичари, градоначалници, пратеници или други функционери за кои има содржина во повеќе веродостојни извори. Политичарите кои припаѓаат исклучиво на следните категории обично не се значајни ако се: * кандидати за политичка функција (со можен исклучок на особено добро објавени кандидати за важни позиции); * лице кое врши внатрепартиска функција на локално ниво; * „обични“ претставници без посебна моќ или медиумско покривање во локалните или регионалните или национални собранија; * биографијата е достапна само на страница коде мора да биде објавена, односно на мрежното место на општината или собранието или фирмата/институтот во кој работат. '''Правно лице, адвокат, судија''' е веројатно значаен ако тој или таа исполнува еден од овие критериуми: * судија во врховен суд или апелационен суд на една земја (на државно ниво или пошироко); * судија во меѓународен суд (на пример, [[Хашки трибунал]], [[Постојан арбитражен суд]], [[Меѓународен кривичен суд]], [[Европски суд за човекови права]] или [[Суд за правда на Европската Унија]]); * раководител на државен орган поврзан со судството (на пример, Државен судски совет или Државно правобранителство), Народен правобранител; * раководител на понизок суд или има друга водечка правна позиција во високата администрација; * експерт во дефинирана правна област, било како научник или како правник, и е автор на правно нефикционално дело објавено од признат издавач. '''Свештеник, духовник или еквивалентен верски водач''' во религијата кој ги исполнува следните критериуми генерално заслужува своја статија: * папа, патријарх, архиепископ, епископ или има еквивалентна позиција во нехристијанските религии; * верски службеник со значајни секуларни административни должности (на пр. колонијални службеници, итн.) кој некогаш бил важен авторитет во тоа општество; * автор на пишано дело /книга, (или неколку) објавени од етаблирани (верски и/или секуларни) издавачи; * има јасно соодветна моќ и влијание или добил големо внимание на националните медиуми, дури и ако нема еден од горенаведените наслови. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (луѓе)]] ==== Дискусија за „Политичари, правници и верски водачи“ ==== {{коментар}} - Јасни се правилата. Би сакала само да се размисли за биографии на градоначалници дали сите по дифолт се значајни, или тој дел ќе треба да го надополниме со уште некој услов? - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:38, 22 март 2026 (CET) {{коментар}} : Според мене сите градоначелници по дифолт не се значајни. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 23:54, 22 март 2026 (CET) : Исто така би додал професор на Универзитетот. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 00:03, 23 март 2026 (CET) ::За професори имавме претходно дека професори кои предаваат во основно, средно или више и високо образование, не се значајни за енциклопедија само поради таа професија. ::А за градоначалници, не знам ете, има некои што биле многу активни во својот мандат, направиле некакви промени/ подобрување на условите во општината/ нешто различно. Такви секако е добро да се вметнат во енциклопедија. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 09:48, 23 март 2026 (CET) :::Мислувам на професорите во високо образование со научни трудови. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 10:25, 23 март 2026 (CET) :::{{одговор|Виолетова}} Кои критериуми за значајност би се применувале за градоначалниците? Сите градоначалници имаат јавно достапни биографии во веродостојни извори и сите јавно објавуваат отчети во коишто наведуваат што имаат направено. --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 00:19, 26 март 2026 (CET) ::::Како стои во моментов сите градоначалници се сметаат за значајни. ::::Инаку, можеби градоначалници кои не биле активни и не направиле разлика, подобрување на условите за живеење во општината за време на својот мандат, без разлика што даваат отчет (тоа е затоа што мораат) да не се енциклопедиски значајни. Сите ги знаеме или сме чуле за градоначалниците во чиј мандат општината напредувала, сигурно има и некои, можеби па ретки случаи, кога не сториле ништо значајно за време на својот мандат. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 19:42, 26 март 2026 (CET) {{коментар}} :@[[Корисник:Виолетова|Виолетова]] И јас би рекол дека се јасни. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 20:13, 23 март 2026 (CET) {{коментар}} : Јасни се правилата.За биографии на градоначалници подржувам дека не се сите значајни да имаат статија. - [[User:Lili Arsova|Lili Arsova]] <small>([[User talk:Lili Arsova|разговор]])</small> 08:47, 24 март 2026 (CET) {{коментар}} Според мене, многу поголем проблем е да има статија за секој пратеник во законодавниот дом отколку за секој градоначалник. Во многу земји, како што е Македонија, на избори нема отворени листи и се гласа за пратеничка листа предложена од политичка партија. Лице коешто станало пратеник затоа што се нашло на пратеничка листа и чијашто биографија за првпат јавно била објавена на мрежното место на законодавниот дом мислам дека не заслужува да има статија. Со градоначалниците е многу поразлично затоа што на избори директно се гласа за нив и нивните биографии се јавно достапни уште за време на предизборните кампањи. --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 00:29, 26 март 2026 (CET) :Имаш право [[User:Kiril Simeonovski|Кире]], не се значајни од енциклопедиска гледна точка, без разлика дали ќе им најдеме биографија. Мислам дека таквите лица се опфатени со делот: ''„обични“ претставници без посебна моќ или медиумско покривање во локалните или регионалните или национални собранија.'' Ако некој влегол да биде пратеник, и ништо не слушаме за тоа лице: ниту дава изјави, ниту е јавно експонирано лице, ниту учествува во емисии, ниту излегува на говорница да зборува, освен што крева рака кога партијата ќе му наложи, нема енциклопедиско значење, или поиаку кажано по завршување на мандатот тоа лице ќе биде заборавено, грубо кажано. Има такви пратеници, а има и градоначалници што не прават нешто корисно или значајно за својата општина. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 09:35, 26 март 2026 (CET) {{коментар}} Според мене правилата се јасни и имаат смисла. [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 12:46, 27 март 2026 (CET) <br> {{коментар}} Исто според мене правилата се јасни. И како што нагласи Кирил повеќето пратеници не се релеватни за Википедија, ама градоначалниците имаат поголем општествен придонес и можеби се сите доволно значајни. - [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 12:58, 27 март 2026 (CET) {{Коментар}} За исте овие: Треба личноста да има значајна општествена позиција (државна, лидерска, универзитетска). Само што е градоначалник или член на собрание, НЕ ТРЕБА ДА ИМА СТАТИИ! Ја сум за бришење на вакви статии за луѓе кои цел живот се приватни бизнисмени и само 4 години години биле градоначалник и оп статија? Зошто? Не е битен човекот за Македонија, може бил за мал број граѓани на кој бил градиначалник, но општо не е битен како и ние што сме тука. Дури ние на Википедија сме побитни од таквите особи. Истото важи и за политичари и верскки лидери. Верски лидери кои имате значајна позиција во организацијата или преродбеничка улога ок, но обични попови оџи не. Мое мислење ова. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] <sup>[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]</sup></font></big> 14:06, 27 март 2026 (CET) :Мислам дека речениците за верски водачи не споменуваат дека секој поп или оџа е значаен, ама ќе ги проверам уште еднаш. :Инаку за градоначалници кои не се значајни поради таа позиција, а кои пред и потоа биле бизнисмени, имаме наредна дискусија и за претприемачи (така се наречени) ќе ги дискутираме. Ако не е значаен ни како бизнисмен, значи не е значаен по ниедна основа да влезе во енциклопедија. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 16:54, 27 март 2026 (CET) Кои ќе биде услов за градоначалници да имаат својата статија? [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 21:01, 27 март 2026 (CET) :Дискусијата ќе заврши во недела 20:10 ч., да видиме дали ќе има и други предлози, но според мене, јас би го додала делот: :Градоначалници ќе се сметаат за значајни доколку се активни во својот мандат, направиле некакви промени и/или подобрување на условите во општината, биле медиумски активни. :- [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 22:15, 27 март 2026 (CET) {{коментар}} Ако на англиската Википедија има место за над 500 македонски фудбалери (на македонската се значително помалку), не гледам зошто градоначалниците, како и останати личности (со поддржани наводи) не заслужуваат да бидат присутни на Википедија. Мислам дека улогата на Википедија треба повеќе да биде хроничарска, а не оценувачка. На нашата Википедија ѝ недостасуваат статии, особено за Македонија, па не би требало да ставаме дополнителни услови. [[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 17:30, 28 март 2026 (CET) :Сосема се согласувам дека ние не сме тие кои треба да судиме. Кога е некој важен за историјата на градот, државата, секако е значаен да биде вметнат во енциклопедија, и на Википедија. :п.с. За спортистите ќе отворам да дискутираме по две недел, така ми се во план темите, и ќе треба тогаш да ги прегледаме тие критериуми. А на англиската Википедија гледам дека последниве години често се појавуваат статии кои ги прекршуваат нивните правила, а тоа е веќе тема за друг разговор. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 12:59, 29 март 2026 (CEST) {{коментар}} - Додаден е условот за значајност на политичари, градоначалници, пратеници или други функционери да има содржина во повеќе веродостојни извори, односно не се значајни доколку биографијата е достапна само на страница коде мора да биде објавена, односно на мрежното место на општината или собранието или фирмата/институтот во кој работат. ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (луѓе)|Претприемачи, Википедијанци, измислени ликови и појави]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:00 ч. на 29 март 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> '''Претприемачите''' веројатно ќе бидат значајни ако се честа тема во општите медиуми или медиумите што се занимаваат со бизнис (на пр. Економист, и слично). Извршни директори, претседатели на корпорации или одбори на компании од јавен интерес, исто така, често може да се сметаат за значајни, како и стопанственици кои имаат некаква општествена заслуга, на пример: раководат со општествено важна приватна фирма, со голем број на вработени, ланец на продавници, и слично. Некои '''уредници на Википедија''' имаат свои статија, но тоа што уредуваат на Википедија не ги прави значајни, туку енциклопедиската значајност ја стекнале според други критериуми (писатели, музичари, научници, сликари и др.). Уредниците не смеат да создаваат или да уредуваат статии за себе. За нив важат правилата споменати во другите начела и напатствија, односно важно е да се следат упатствата за [[Википедија:Биографии на живи личности|биографии на живи личности]], и да се внимава да на [[Википедија:Конфликт на интерес|конфликт на интерес]] и [[Википедија:Без свои истражувања|без свои истражувања]] '''Измислен лик''' или друг фиктивен феномен (вклучувајќи места, предмети, концепти или суштества) може да биде значаен или да има енциклопедиска вредност, доколку исполнува еден од овие критериуми: * се споменува повеќе од еднаш и има поголемо значење во добро познато дело, филм, серија, без оглед на фиктивниот свет во кој се појавува или оригиналната франшиза (не се бројат маркетиншките материјали, фандомите и фан-фикцијата); * има документирано влијание врз културата и општеството надвор од оригиналното дело; * се споменува во неколку различни дела, но не тривијално, случајно, или со исмевање. Ако ликот не ги исполнува горенаведените критериуми, треба да се провери дали неговиот опис може да се вклучи во статијата за оригиналното дело. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (луѓе)]] ==== Дискусија за „Претприемачи, Википедијанци, измислени ликови и појави“ ==== {{коментар}} - јасно е претставено -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:29, 29 март 2026 (CEST) {{коментар}} согласен. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 20:46, 29 март 2026 (CEST) {{коментар}}-Според мене е јасно. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 10:35, 1 април 2026 (CEST) {{коментар}}-Се согласувам, јасно е претставено. [[User:Natasa Stardelova|Natasa Stardelova]] <small>([[User talk:Natasa Stardelova|разговор]])</small> 10:35, 1 април 2026 (CEST) {{Коментар}} Убаво скоцкано, да се следи треба. Знаеме случаеви кога се објавувале статии за ваков тип на луѓе. Најчесто како вршење услуга од некој корисник. Таа пракса треба да се забрани и да се почитуваат овие напатствија. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] <sup>[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]</sup></font></big> 20:27, 4 април 2026 (CEST) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (луѓе)|Спортисти]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 19:00 ч. на 5 април 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> '''Спортистот''' е значаен: #Aко во повеќе медиуми и извори се пишува за неговите постигнувања во спортот во кој е активен, се сметаат и големи интервјуа дадени од спортистот. #Aко освоил значајна титула, или бил дел од екипен спорт во кој била освоена висока награда. #Спортските биографии мора да вклучуваат барем еден навод на извор што обезбедува значајно известување за темата. #Ако спортистот постигнал значаен државен или меѓународен рекорд или друг вид на успех. #Ако добил значајна награда, или за Македонија ја добил државната награда „8 Септември“ за остварување во спортот. '''Професионалните спортисти''' кои барем две години заработувале за живот од тој спорт, најверојатно имаат енциклопедиска значајност. Следуваат разни спортови и некои дополнителни критериуми за нив: '''Фудбал, кошарка, ракомет, одбојка''': #Оние клубови и поединци од овие спортови кои учестуваат на меѓународни натпревари и добиваат медиумско покривање, имаат енциклопедиска значајност. '''Тенис''' ако исполнува некој од следниве критериуми: #Член е на „Меѓународна тениска сала на славните“. #Се натпреварува на еден од професионалните турнири од највисоко ниво: #Гранд слем турнири ([[Отворено првенство на Австралија]], [[Отворено првенство на Франција]], првенствата на Вимблдон или [[Отворено првенство на САД]]). #Мажи: се натпреваруваат на меѓународните АТП турнеи. #Жени: се натпреваруваат на светските турнири за жени. #Има тениски рекорд признат од Меѓународна тениска федерација, Здружение на тениски професионалци или Женска тениска асоцијација. #За јуниори, потребно е да постои значителна медиумска покриеност, како и да освоиле некоја од меѓународните јуниорски титули. Ова упатство важи подеднакво и за играчите во сингл и за играчите во двојки. Значајност за спортистите кои се натпреваруваат во областа на '''[[атлетика]]та''' ако исполнуваат некои од критериумите што следат: #Завршил меѓу првите 8 во натпреварување на највисоко ниво надвор од Олимписките игри и светските првенства. Поединечните настани на овие првенства мора да содржат или неколку трки или проширени групи (на пр., Европско првенство во атлетика, или кој било од 6-те големи светски маратони), или на кое било друго големо меѓународно натпреварување на сениорско ниво. #Освоил индивидуален златен медал на Светското првенство во атлетика до 20 години или Светското првенство во атлетика до 18 години. #Да има освоено национално првенство за сениори во својата земја, со исклучок на оние кои никогаш не биле рангирани меѓу првите 60 на листата на водечки светски атлетичари на крајот од дадена календарска година. #Да има освоено елитно првенство во повеќе значајни улични трки (вклучувајќи ја и истата трка повеќе пати) или да има воспоставено историја на високо конкурентни, непобеднички настапи во многу значајни трки (најмалку 10 меѓу првите три). #Да има светски или континентален рекорд (вклучувајќи светски јуниорски рекорди, светски најдобри резултати за млади и светски рекорди во возрасни групи за мајстори) потврден или забележан од надлежното официјално тело. #Да има ознака што го сместила спортистот меѓу првите 12 во светот за таа календарска година во натпревар без штафета што се оспорува или е примен на сениорските Светски првенства или Олимписки игри, или некој друг соодветен настап. #Да има ознака без штафета наведена на листата на сениори на сите времиња на Светскиот атлетски клуб или друг соодветен список. #Да биде примен/а во Националната сала на славните на атлетските спортови или во Куќата на славните на Американскиот клуб на тркачи на друмски патеки. Значајна '''улична трка''' ако исполнува некој од следниве критериуми: #Има меѓународно елитно поле (како што е дефинирано според стандардите на Светската атлетика за таа година) од најмалку 5 различни националности. #Добива емитувано или кабелско телевизиско покривање надвор од локалниот пазар (доколку покривањето е преку интернет, страницата мора да биде независна од спортот, на пример Universal Sports). #Трката е место на исклучителни изведби или рекорди. #Редовно има повеќе од 1.000 натпреварувачи. #Се одржува на иста патека или дистанца континуирано во период од над 5 години. '''Бадминтон, велосипедизам, бокс, крикет, уметничко лизгање, скијање, голф, гимнастика, јавање коњи, хокеј на мраз, кикбокс, мешани боречки вештини, трки со мотори, пливање''': #Тимот или поединецот имаат високи меѓународни постигнувања во тој спорт, објавени во повеќе веродостојни извори. '''Тренери, капитени, судии и клубови''' (општо) веројатно е дека постои значајно медиумско покритие за нив ако ги исполнуваат следниве критериуми: #Професионално е активен како судија или тренер на тој спорт. #Ако тренирале многу значајни спортисти кои освојувале високи меѓународни награди и признанија. #Ако биле официјален главен тренер или капитен на олимписки тим за земјата. #Тренери кои вовеле значајна техника или метод на тренинг и се широко признати како основачи на новиот метод. #Клубови кои добиле големо меѓународно известување за нивните успеси и имаат резиме составено од многу успешни меѓународни натпреварувачи, или олимпијци. Ако успехот на клубот главно се должи на еден тренер, тогаш само тренерот е значаен. '''Аматерски натпревари''' немаат енциклопедиска значајност, било да станува збор за училишни или студентски натпревари. За '''спортските арени, стадионите''' и другите спортски објекти нема критериуми за претпоставена значајност, затоа се сметаат за достојни за енциклопедиска статија. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (спорт)|Спорт]] ==== Дискусија за „Спортисти“ ==== {{коментар}} - критериумите предложени овде се комбинација од англиската и хрватската Википедија за значајност. Не сум толку по спортот, ама мислам дека опфатено е сè. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 22:04, 5 април 2026 (CEST) {{коментар}} јас исто мислам. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 22:29, 5 април 2026 (CEST) {{коментар}} - Според мене напишаното е добро, но мора подобро да се расчисти прашањето за значајноста кај македонските фудбалери, кошаркари и ракометари, бидејќи тоа се најпопуларните спортови кај нас. Мислам дека е малку нелогично на други јазични Википедии да има повеќе статии за македонски спортисти од тој тип, отколку кај нас. Затоа треба да се разгледа дали треба да имаме поголем опфат за домашни спортисти. Од друга страна, за меѓународните спортисти треба јасно да се дефинираат критериуми — дали е доволен настап во прва/втора/трета лига, дали е потребна репрезентација, меѓународни натпревари, награди, итн. Вака, без конкретни правила, секогаш ќе има различни толкувања и несогласувања. Ако се постават јасни критериуми, ќе биде многу полесно и поконзистентно за сите понатаму. '''Мој заклучок:''' Треба да бидат опфатени сите македонски спортисти што настапуваат на професионално ниво, со исклучок на оние кои се активни само аматерски или се во рана фаза од кариерата; како праг може да се земе најмалку три години професионален ангажман. <br> <br> (јас само ги гледам најпопуларните спортови, па немам коментар за атлетика, хокеј и останатите спортови, така да се согласувам со напишаното дека е јасно) [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 11:21, 7 април 2026 (CEST) :Интересен факт е дека критериумите на англиската се многу ригорозни, а од друга страна таму има наши спортисти за кои ние уште немаме статија. Мислам дека тоа се должи, не е дека не заслужуваат тие спортисти да бидат и кај нас, туку никој не се позанимавал со нив за да ги создаде нивните статии. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 11:28, 7 април 2026 (CEST) {{коментар}} Делот за „аматерски натпревари“ дека не се значајни од енциклопедиска гледна точка треба да отпадне со оглед дека Олимписките игри во голем дел од 20 век биле аматерски натпревари. Исто така и [[универзијада|универзитетските игри]] се значајни настани кои се веќе дел од Википедија. [[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 20:23, 7 април 2026 (CEST) :Со оглед дека оваа Википедија е македонска и треба што повеќе да се опфатат личности од Македонија, би требало во неа да се опфатат и спортистите кои освоиле пласман на државни првенства, спортистите на Македонија и на градови, учесниците на олимпијади и светски првенства.[[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 20:56, 7 април 2026 (CEST) ::Универзијада е на светско ниво, веројатно под студентски и училишни натпревари се мисли на внатре во рамки на школо, факултет, (од англиската Википедија е тој дел преземен) или така нешто, моја претпоставка. Треба да се дефинира тоа подобро. ::За спортистите на Македонија што ги споменуваш, мислам дека се опфатени тие спортисти во почетниот дел, кој вели: ::*Ако спортистот постигнал значаен државен или меѓународен рекорд или друг вид на успех. ::*Ако добил значајна награда, или за Македонија ја добил државната награда „8 Септември“ за остварување во спортот. ::Ние дури и немаме статија за таа награда, треба да создадеме, а треба и некој повик да намениме да се пишува за македонскиот спорт, дека волонтерите можеби нема да се сетат сами да пополнат такви празнини. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 21:11, 7 април 2026 (CEST) {{Коментар}} Комплицирана тема, но сепак опфаќа добри напатствија. Лично сметам аматерски спортисти и спортисти кои не се дел од национални и меѓународни натрепварувања да немаат статии на Википедија. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] <sup>[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]</sup></font></big> 15:22, 9 април 2026 (CEST) {{коментар}} Се согласувам со критериумот да се пишуваат статии само доколку клубот и поединците од тој клуб учествуваат во меѓународни настани и имаат медиумска покриеност, бидејќи доколку го нема тогаш ние без малку за секој поединец во Македонија треба да имаме статија, бидејќи играл во некој клуб од екипен спорт во втора или трета општинска лига. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 20:18, 9 април 2026 (CEST) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (книги)|Книги]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:10 ч. на 12 април 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> Иако поимот „[[книга]]“ е широко дефиниран, овие критериуми не важат за следните видови публикации: [[Стрип|стрипови]]; списанија; референтни дела како што се речници, енциклопедии, атласи и алманаси; публикации специфични за музика како што се книги со упатства и нотација и либрета; прирачници за упатства; и книги за подготовка за испити. Може да се развијат специфични упатства за таквите видови книги. Дотогаш, ова упатство може да биде поучно по аналогија. Критериумите наведени подолу важат за [[Е-книга|книги во електронска форма]], како и за традиционални книги и [[манга]]. Е-книга што не ги исполнува критериумите од ова упатство е сепак значајна ако ги исполнува критериумите од упатството за значајност за содржина специфична за интернет страници. Е-книга што ги исполнува критериумите од ова начело не мора да ги исполнува критериумите од начелото за интернет содржина за да биде значајна. *Книгата се смета за значајна ако проверливо исполнува, преку сигурни извори, барем '''еден''' од следниве критериуми: # Книгата била предмет на обработка или цитирање на две или повеќе важни објавени дела што се појавуваат во извори кои се независни од самата книга. Ова може да вклучува објавени дела во сите форми, како што се статии во весници, други книги, телевизиски документарци, списоци на бестселери, и рецензии. Ова ''ги исклучува'' медиумските препечатувања на соопштенија за медиумите, или други публикации каде што авторот, неговиот издавач, агент или други самозаинтересирани страни рекламираат или зборуваат за книгата. # Книгата освоила значајна [[:Категорија:Книжевни награди|литературна награда]]. # Книгата е сметана од сигурни извори за значаен придонес во која било од науките, хуманистичките науки или уметностите, или поттикнала снимање на значаен филм, или друга уметничка форма, или пак друг важен настан, политичко или религиозно движење. # Книгата е, или била, повеќе години предмет на настава во две или повеќе училишта, колеџи, универзитети ''или'' постдипломски програми во која било одредена земја. # Авторот на книгата е толку историски значаен што кое било од пишаните дела на авторот може да се смета за значајно. Петте претходни критериуми не важат за сè уште необјавени книги. *Самоиздаваштвото, и/или објавувањето и плаќањето за објавување на книгата од страна на самиот автор, не се во корелација со значајноста.<ref>Постојат издавачи на книги кои печатат по нарачка, а сепак стои името на издавачката куќа како издавач, и за ова треба да се внимава.</ref> Постојат исклучоци, како што се „Рана наука во Оксфорд“ од [[Роберт Гинтер]] и „Тамерлан“ од [[Едгар Алан По]], но обете книги би се сметале за значајни врз основа на (на пример) критериум 1 и критериум 5 од горните општи критериуми. На многу самоиздадени книги им се доделени ISBN броеви, и може да се наведат во национална библиотека, односно може да се најдат преку пребарување на интернет, на пример, или може да се продаваат кај големи продавачи на книги преку интернет, на [[Amazon.com]], на пример. Но, тоа што книгата има ISBN број, или ја има на пребарување, посебно понудена да се купи, ништо од ова не е доказ за значајност. *Книги што '''сè уште не се објавени''' може да бидат споменати во статија за авторот или за серијалот (ако се работи за серијал), и само доколку авторот или значењето на книгата се значајни сами по себе. *Во врска со значајноста на книги кои се издадени пред повеќе од 100 години, треба да преовлада здравиот разум. За дела на Македонци, веројатноста е голема таквите книги да се енциклопедиски значајни да имаат за своја статија. За дела на автори од светот, можните основи за утврдување на значајност вклучуваат: колку широко е цитирана или споменувана во пишани извори таа книга, бројот на изданија на книгата, дали е препечатена, славата што книгата ја ужива или ја уживала во минатото, нејзиното место во историјата на литературата, нејзината вредност како историски извор и нејзината старост. *Статиите за книги не треба да бидат преопширни. Насловот на статијата за книга треба да е во превод на македонски јазик, (оригиналното име во заграда), како што би гласел насловот доколку книгата ја држиме во раце и ја читаме на македонски јазик. Иако една книга може да биде значајна, вообичаено не е препорачливо да има посебна статија за лик или појава од книгата. Постојат исклучоци, особено во случај на многу познати книги. На пример, „[[Божиќна приказна]]“ од [[Чарлс Дикенс]] може да има посебна статија за нејзиниот протагонист, [[Ебенезер Скруџ]], или серијалот [[Песна за мраз и оган]], книги по кои е снимена серијата [[Игра на тронови]], има неколку карактери кои заслужуваат посебна статија, како [[Денерис Таргариен]], [[Џејми Ланистер]], и неколку други. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (книги)]] ==== Дискусија за „Книги“ ==== {{коментар}} - Јас лично за „статии за книги што сè уште не се објавени“ би ги исклучила сите да ги нема, а другите критериуми ми се прифатливи. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:09, 12 април 2026 (CEST) {{коментар}} - Правилата се јасни и концизни, делот „статии за книги што сè уште не се објавени“ може да се исклучи, со тоа што може да бидат вклучени во статијата на авторот, доколку се работи за книги од серијал кој е сам по себе значаен, како на пример [[Песна за мраз и оган]]. - [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 13:36, 14 април 2026 (CEST) {{коментар}} - Правилата се јасни според мене од ова напишаново, иако не сум многу информиран околу оваа тема. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 21:35, 14 април 2026 (CEST) {{коментар}} Согласен. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 23:34, 14 април 2026 (CEST) {{Коментар}} Добро претставено. Не сум за непознати автори и дела, нормално. Треба да поминат низ филтрите на издаваштвото, книжевната рецензија и критика и општата прифатеност на публиката. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] <sup>[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]</sup></font></big> 15:09, 17 април 2026 (CEST) {{Коментар}} Го сменив делот за необјавените и сега гласи: Книги што '''сè уште не се објавени''' може да бидат споменати во статија за авторот или за серијалот (ако се работи за серијал), и само доколку авторот или значењето на книгата се значајни сами по себе. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 16:14, 18 април 2026 (CEST) {{Коментар}} Убаво е што се покренува дискусијава, вака е појасно за сите. Критериумите се јасни и децидни. Искрено мислам, некои статии кога се додаваат, како на пр. за ликови од книги, придонесуваат за збогатување на енциклопедијата и се поврзуваат со другата главна статија за дело или автор, давајќи на тој начин можност за читателот да навигира низ енциклопедијата со поголема леснотија. - [[User:Natasa Stardelova|Natasa Stardelova]] <small>([[User talk:Natasa Stardelova|разговор]])</small> ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (музика)|Музика]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 19:30 ч. на 19 април 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> '''Музичарите или ансамблите''' (овде се вклучени и бендови, пејачи, рапери, оркестри, диџеи, музички театарски групи, инструменталисти, хорови, итн.) може да бидат значајни ако исполнуваат барем еден од следниве критериуми. #Бил предмет на повеќе, нетривијални, објавени дела што се појавуваат во извори кои се веродостојни, не се самообјавени и се независни од самиот музичар или ансамбл. :Овој критериум вклучува објавени дела во сите форми, како што се статии и големи интервјуа дадени во весници, книги, списанија, онлајн верзии на печатени медиуми и телевизиски документарци, освен соопштенија за медиумите, и слични рекламни и други публикации каде што музичарот или ансамблот зборуваат за себе и се рекламираат, како и статии во училишен или универзитетски весник (или слично). #Имал сингл или албум на националната музичка листа на која било земја. #Има златна, сребрена или платинеста плоча (или друг вид на носач на звук) сертифицирана во најмалку една земја. #Има добиено сериозно известување во независни доверливи извори за меѓународна концертна турнеја или национална концертна турнеја во најмалку една суверена земја. Под турнеја се подразбира настап во најмалку 6 градови. #Има издадено два или повеќе албуми за голема издавачка куќа или за една од поважните независни куќи, односно независна куќа која постои барем неколку години, и која веќе издала носачи на звук на изведувачи, кои се значајни. #Не треба да се создаваат статии за група која по ништо друго не е значајна освен затоа што еден период член бил музичар кој станал значаен подоцна сам по себе или како член на значајна група. Ова треба да се прилагоди соодветно на музичкиот жанр: на пример, изведување на две главни улоги во големи оперски куќи. Забележете дека овој критериум треба да се толкува со претпазливост, бидејќи имало случаи каде што овој критериум бил цитиран на кружен начин за да се создаде самоостварувачка јамка на значајност: на пр., музичар кој бил „значаен“ само затоа што бил во два бенда, од кои едниот или двата бенда биле „значајни“ само затоа што овој музичар бил во нив. #Станал најистакнат претставник на значаен стил или локална урбана сцена. Имајте предвид овде дека предметот мора да ги исполнува сите вообичаени стандарди на Википедија, вклучително и [[Википедија:Проверливост|проверливоста]]. #Добитник е на музичка награда, како што се музичките награди: [[Греми]], [[Џуно (награда)|Џуно]] или [[Меркјури (награда)|Меркјури]], или на пример во Македонија награда на [[Макфест]], итн. #Победил на големо, значајно музичко натпреварување. #Изведувал музика за значајно медиумско дело, како што е лајтмотив за програма на голема телевизиска мрежа, или за значаен филм. (Но, ако ова е единственото тврдење за значајност, веројатно е посоодветно само да се спомене во главната статија и да се пренасочи кон таа страница.) #Делото било на програма на национално ниво од страна на голема радио или музичка телевизиска мрежа. #Музичарот бил тема на получасовна или подолга програма на радио или телевизиска мрежа со национална покриеност. '''Поединечни членови, изведувачи на ријалити на телевизија''': #Членовите на значајни бендови се пренасочуваат кон статијата за бендот, не се создаваат поединечни статии за нив, освен ако не покажале дека самите се индивидуално значајни. #Пејачите и музичарите кои се значајни само по учеството во телевизиска серија со ријалити може да бидат пренасочени кон статија за серијата, сè додека не покажат дека се независно значајни. За '''композитори, автори, либретисти или текстописци''': #Лицето било предмет на повеќе независни објавени дела чиј извор е независен од лицето, и е сигурен и веродостоен. :Овој праг вклучува објавени дела од сите форми, како што се статии во весници, книги, статии во списанија и телевизиски документарци, со исклучок на следново: ::Автобиографии, медиумски соопштенија и реклами за лицето. ::Дела што се состојат исклучиво од тривијални содржини, како што е минливо споменување на лицето во дискусија за друга тема, или едноставно вклучување во едноставни списоци на автори на корици, белешки, фусноти, итн. #На лицето му се припишува пишувањето или соавторство во пишувањето на кој било текст или музика, односно музичко или театарско дело (вклучувајќи мјузикл, опера, и слично) за музичар или ансамбл или театар што се квалификува како значаен според претходните критериуми, за значаен театар или бил ангажиран од музичар или ансамбл што се квалификува како значаен според претходните критериуми. #Неговите дела се користени во подоцнежна композиција од автор, композитор или текстописец кој ги исполнува горенаведените критериуми. #Напишал песна или композиција која победила (или во некои случаи освоила прво или второ место) на водечки музички натпревар кој не е експлицитно воспоставен како настан за откривање таленти или за „нова надеж“. #Се појавува со разумна должина во стандардни референтни дела за неговиот жанр. ''Доколку е можно, композиторите или текстописците со недоволно проверлив материјал за да се оправда важноста за постоење на нивна посебна статија, треба да се спојат во статијата за нивното дело, доколку делото е многу познато и важно. Кога композиторот или текстописецот е познат по повеќе дела, таквото спојување можеби нема да биде можно.'' За '''композитори и изведувачи надвор од медиумското покривање''', критериуми за значајност се ако лицето: #Во сигурни извори е цитирано како влијателно во стилот, техниката, репертоарот или предавањето на одреден вид музика. #Воспоставило традиција или школа на одреден жанр. #Компонирало значителен број мелодии, аранжмани или стандарди што се користат во значаен жанр или традиција или школа во рамките на значаен жанр. #Често е опфатено во публикации посветени на значајна субкултура. За '''албуми, синглови и песни''': *Иако ова упатство е донекаде контроверзно, општиот консензус за значењето на албумите е дека ако музичарот или бендот што ги снимил се смета за значаен, тогаш нивните албуми се исто така доволно значајни за да имаат посебни статии на Википедија. Сепак, албумот не мора да биде од значаен изведувач или ансамбл за да заслужува самостојна статија, само доколку ги исполнува општите упатства за значајност. Статиите за албуми кои немаат доволно текст, односно во најголем дел содржината е списокот на песни, посоодветно е да се спои во главната статија на изведувачот или статијата за дискографија на изведувачот, наместо да постои како посебна статија за албум. *Песните и сингловите се веројатно значајни ако добиле значително внимание како тема на повеќе, нетривијални објавени дела чии извори се независни од изведувачот и издавачката куќа. Ова ги вклучува објавените дела во сите форми, како што се статии во весници, книги, телевизиски документарци или рецензии, освен медиумските соопштенија за медиумите или други публикации каде што изведувачот, неговата издавачка куќа, агент или други самозаинтересирани страни го рекламираат или зборуваат за делото. *Песна што ги исполнува критериумите за значајност не значи дека нужно ќе се третира како посебна, самостојна страница, а прашањето дали да се создадат самостојни страници за поединечни значајни песни е предмет на уредничка проценка. Оваа одлука секогаш треба да се основа врз специфични размислувања за тоа како темата да се направи разбирлива. Понекогаш, значајните песни можат подобро да се опфатат како дел од поголема статија, каде што може да има поцелосен контекст што би се изгубил ако песната има своја посебна статија. Освен значајноста, самостојна статија за песна може да постои само ако има доволно материјал за да се оправда разумно детална статија. Ако за статија за песна нема доволно текст, односно ако остане никулец, треба да се спои со статии кои постојат за изведувачот или за албумот. '''Концерти и турнеи''': *Концертните турнеи се веројатно значајни ако добиле значително известување во повеќе независни и сигурни извори. Таквата медиумска покриеност може да покаже значајност во однос на уметничкиот пристап, финансискиот успех, односот со публиката или други слични термини. Изворите што само утврдуваат дека се случила турнеја не се доволни за да укажат на значајност. Турнеите за кои не се пишува во секундарни извори, треба да бидат опфатени во дел на страницата на уметникот, наместо да се создаде посебна статија за таков настап. Турнеја што ги исполнува стандардите за значајност не ги прави сите турнеи поврзани со тој уметник значајни. „[[Bad (1988)]]“ на [[Мајкл Џексон]] е пример за значајна концертна турнеја. '''Статии кои не ги задоволуваат критериумите''': *Википедија не треба да има посебна статија за личност, бенд или музичко дело што не ги исполнува критериумите, ниту на ова упатство, ниту на општото упатство за значајност, ниту за која било тема, и покрај тоа што можеби исполнува некои од правилата опишани погоре, за кои уредниците на крајот не можат да пронајдат независни извори што даваат детални информации за темата. Цел на Википедија не е да се создаваат никулци, односно мали статии за кои знаеме дека никогаш не можат да се прошират, ниту статии засновани првенствено врз она што субјектите го кажуваат за себе. '''Именување и должина на статиите за музика и музичари''': *За албуми и песни на странски автори за кои може да има посебна статија затоа што се значајни, се препорачува името на статијата да биде во оригинал и внатре во првата реченица да стои изговорот на насловот и/или превод. *За музички групи се препорачува името на статијата да биде кирилица како што се изговара, на пример [[Битлси]], [[Ролинг стоунс]], и во првата реченица да се запише оригиналното име на музичката група. *Се препорачува должината на статиите за музика да не биде попоплнета само со список на видеа или песни. Доколку списокот е долг, се препорачува да се скрати само на најзначајните, односно да се направи избор на песните. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (музика)]] ==== Дискусија за „музика“ ==== {{коментар}} - Јас се согласувам со критериумите. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 19:30, 19 април 2026 (CEST) :гмечење [[Специјална:Придонеси/&#126;2026-25740-62|&#126;2026-25740-62]] ([[Разговор со корисник:&#126;2026-25740-62|разговор]]) 15:47, 27 април 2026 (CEST) {{Коментар}} опфаќа во глобала се. Јас лично сум за пишување оригинал на имиња на песни и групи/ уметнички имиња со македонски изговор во воведот на статијата. Иако ова се коси со правописот, сепак е некако безвезе на пример „Ин д клаб“, а многу подобро е „In the Club“, на пример. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] <sup>[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]</sup></font></big> 16:00, 22 април 2026 (CEST) {{коментар}} Согласен кон условите. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 19:49, 22 април 2026 (CEST) {{коментар}} - Се согласувам со горенаведеното. [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 08:39, 23 април 2026 (CEST) {{коментар}} - Се согласувам со критериумите. - [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 14:57, 24 април 2026 (CEST) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> === [[Википедија:Значајност (филмови)|Филмови]] === <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 19:00 ч. на 26 април 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> Покрај општите критериуми за значајност, ова се '''дополнителни критериуми''' кои се однесуваат на филмови: *Изворот треба да биде независен, што значи дека режисерот, издавачите на филмот, глумците, да не се директно поврзани со написот. Не се независни извори оние кои го вклучуваат студиото или компаниите што работат со него на продукцијата и објавувањето, ниту соопштенија за медиумите, и слични рекламни и други публикации, како што се: резимеа на заплетот без критички коментар, или списоци во филмски водичи. Видовите извори што се сметаат за независни се оние што пишувале за филмот, како што се периодичните списанија, и книги во кои се анализира или се споменува филмот. *Филмот бил широко дистрибуиран и добил рецензии во две или повеќе публикации кои се независни. *Филмот е историски значаен, што се потврдува со еден или повеќе од следниве фактори: :Објавување на најмалку две независни статии, по најмалку пет години од првото прикажување на филмот. :Филмот бил прогласен за значаен според широка анкета на филмски критичари, академици или филмски професионалци, кога таква анкета била спроведена најмалку пет години по објавувањето на филмот. :Филмот бил повторно комерцијално издаден или прикажан на фестивал, најмалку пет години по првичното објавување. :Филмот бил прикажан како дел од документарец, програма или ретроспектива за историјата на киното. *Филмот добил голема награда за извонредност во некој аспект од филмското творештво. Сепак да се внимава на следново: наградите од филмските фестивали обично бараат многу повеќе внимание и преглед, бидејќи овој вид награди е многу повеќе подложен на злоупотреба и манипулација. *Филмот бил избран за чувување во национален архив. *Филмот се изучува како предмет на акредитиран универзитет или колеџ со значајна филмска програма. *Филмот претставува уникатно достигнување во кинематографијата, или е пресвртница во развојот на филмската уметност или значително придонесува за развојот на националната кинематографија. *Во филмот учествува (како глумец, режисер, продуцент) позната или значајна личност за која филмот е голем дел од нивната кариера. *Филмот бил успешно дистрибуиран домашно во земја која не е позната како земја што произведува филмови. Во ваков случај треба да се утврди дека станува збор за филм кој е значаен по нешто повеќе од самото производтсво. *Филмови кои се снимаат или се во план најавени да се снимат може да се споменат во статијата на значаен глумец, продуцент или режисер, само ако имаат доволно најави во независни извори. '''Статиите за филмски ликови''' треба да ги следат препораките за значајност пред да бидат создадени. Доколку филмскиот лик е адаптиран од друг медиум или дело, од книга, на пример, а за оригиналниот лик веќе има статија, не треба да се создава нова статија за филмскиот лик. Ве молиме имајте предвид дека едноставното исполнување на критериумите не значи автоматски дека филмскиот лик треба да има своја статија. '''Именување и должина на статиите за филмови''': *За филмови се препорачува насловот на статијата да е во превод на македонски јазик, (оригиналното име во заграда), како што би гласел насловот доколку филмот се прикажува во кино или на телевизија. *Се препорачува должината на статиите за филмови да не биде попоплнета само со список на ликовите. Доколку списокот е долг, се препорачува да се скрати само на најзначајните, односно да се направи избор на ликовите. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (филмови)]] ==== Дискусија за „филмови“ ==== {{коментар}} - Во ред се - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:26, 26 април 2026 (CEST) == Придавка од „Карнија“ == Денешна тема на уредувачкиот ден e „Венци на Јужните Варовнички Алпи“ во која спаѓаат и „Карнските Алпи“ односно „Карниските Алпи“. Со оглед дека основата на зборот е покраината „Карнија“ правејќи напоредна споредба со Калифорнија (единствен топоним кој завршува на „рнија“ како Карнија), придавката треба да е „карниски“ која е полесно изговорлива на македонски јазик. Во македонските речници го нема топонимот Карнија и следствено ни придаваката произлезена од него. Доколку мнозинството се сложува соодветно би ја променил оваа придавка. [[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 17:24, 19 февруари 2026 (CET) :И мене ми се чини дека карниски е точно, споредено со Калифорнија и калифорниски. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 17:55, 19 февруари 2026 (CET) :Се согласувам и јас. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 14:37, 20 февруари 2026 (CET) ::@[[Корисник:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]]@[[Корисник:Виолетова|Виолетова]]@[[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] Интересен случај, бидејќи покраината е всушност на македонски Корушка, но дури и словенечката Википедија користи Карнијске Алпе, така што се согласувам да бидат Карниски Алпи. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 19:13, 23 февруари 2026 (CET) :::Променето. [[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 21:11, 23 февруари 2026 (CET) == Турски имиња за селата во Егејска Македонија == Зошто се употребуват турски називи за поранешни турски села во Егејска Македонија? Тоа не се македонски називи ниту македонски села (сегашни или поранешни). Јас мислувам дека нема потреба да се дава предноста на турски називи, каде тоа не су повеќе турски села. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 14:23, 22 февруари 2026 (CET) :Здраво. Дали може да ни посочите за кои села поточно станува збор? На пример, Дедели нема друго име освен ова име кое потекнува од турскиот јазик, каде и живееле Турци. Поздрав--<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] <sup>[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]</sup></font></big> 09:50, 23 февруари 2026 (CET) ::Станува збор за селата во на пример Кожанско и Кајларско - [[Кожани (општина)]] или [[Еордеја (општина)]]. Тука нема потреба за турски називи. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 17:44, 23 февруари 2026 (CET) :::@[[Корисник:Marco Mitrovich|Marco Mitrovich]] Како во Македонија, така и во егејскиот дел, топонимите ние не ги менуваме, особено што имињата кои ги споменуваш се присутни и во литературата (изворите). --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 19:07, 23 февруари 2026 (CET) :Како сакате, ама давањето предноста на стари турски топоними во однос на грчките сегашни каде живеат Грци а не Турци е грешка. И во турскиот дел на Тракија многи грчки топоними се заменети со турски. Јас мислувам дека треба си гледаме нашите македонски топоними, а не да даваме предноста на стари турски топоними во однос на сегашните грчки. На пример [[Бахче Ловаси]] во место на Кипари. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 10:49, 24 февруари 2026 (CET) == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|разговор]])</bdi> 12:15, 19 март 2026 (CET) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Johannes Richter (WMDE)@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == New Rapid Funds in CEE – global support now closer to your local activities == Hi everyone, '''Starting from 1 April 2026''', the CEE Hub will begin reviewing and supporting Rapid Fund applications for Central and Eastern Europe, in close cooperation with the Wikimedia Foundation. This change is part of our shared effort to bring support closer to communities and make the process more accessible and responsive to local contexts. You will still apply through the same system (Fluxx), and WMF will continue handling contracts and fund transfers. What changes is that the CEE Hub becomes your first point of contact, offering guidance, reviewing applications, and staying closer to your ideas throughout the process. We encourage you to reach out to [[:m:User:TRistovski-CEEhub|Toni]], our Grants Specialist before applying. A short conversation can help clarify your idea and make things smoother from the start. * ☝️ Rapid Funds remain open year-round (with possible delays in June and December). * ☝️ For Central Asian communities: the process stays the same – you continue applying directly through WMF. Join our online Q&A session to learn more (same content, two options to join): * 2 April, 5:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 1|register here]]) * 8 April 7:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 2|register here]]) More info & contact: '''[[:m:CEE Hub Rapid Funds|Wikimedia CEE Hub/Rapid Grants]]''' --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 13:21, 31 март 2026 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:TRistovski-CEEhub@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=29670168 --> == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Пораката ја испрати Корисник:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 19:11, 3 април 2026 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:ZI Jony@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> == Facundo Jainikoski == Има ли некој врски во ФФМ да проверува дали е овој аргентинскиот фудбалер со македонско потекло? [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 17:13, 5 април 2026 (CEST) :~Кој знае и ФФМ дали имаат информација за неговото потекло, дека момчето е во Аргентина родено. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 22:14, 5 април 2026 (CEST) :Мене многу ми личи на финско презиме. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 22:46, 5 април 2026 (CEST) == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 02:58, 26 април 2026 (CEST) </bdi> <!-- Пораката ја испрати Корисник:Codename Noreste@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> pv3kumg19s7b2zhj73luf0xd1znjuar 5545607 5545407 2026-04-28T07:42:33Z BosaFi 115936 /* Дискусија за „филмови“ */ 5545607 wikitext text/x-wiki <!---------------------------------------------------------------------------------> <!-------Вам ви благодари помошниот тим на Википедија (pro's making woners)------> <!---------------------------------------------------------------------------------> {{Селска чешма}}<br /> __NEWSECTIONLINK__ <div id="содржина"> __TOC__ <div id="дискусии"> [[Категорија:Википедија:Селска чешма| ]] [[Категорија:Википедија:Заедница|Селска чешма]] == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 20:45, 16 јануари 2026 (CET) <!-- Пораката ја испрати Корисник:ZI Jony@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 14:21, 18 јануари 2026 (CET) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Tiven2240@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == Годишна оценка на Упатствата за спроведување на Универзалниот правилник на однесување (УПнО) == <section begin="announcement-content" /> Ве известувам дека започна периодот на годишна оценка на Упатствата за спроведување на Универзалниот правилник на однесување. Можете да давате предлози за промени до 9 февруари 2026&nbsp;г. Ова е првиот од неколкуте чекори на годишната проценја. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Прочитајте повеќе за ова и учествувајте во разговор на страницата на УПнО на Мета]]. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Координативната комисија на Универзалниот правилник на однесување]] (U4C) е глобална група посветена на правично и доследно спроведување на УПнО. Оваа годишна проценка е планирана и спроведена од U4C. За повеќе информации за должностите на U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|погледајте ја нејзината повелба]]. Споделете ги овие информации со други членови на вашата заедница кајшто е соодветно. -- Во соработка со U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|разговор]])<section end="announcement-content" /> 22:01, 19 јануари 2026 (CET) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Keegan (WMF)@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == Начела и напатствија на Википедија == Почитувани уредници, ja отворам оваа дискусија во согласност со [[ВП:ГЛАСННН]]. Во продолжение секоја недела ќе биде отворена по една тема за која треба да ги одредиме насоките на значајност за нашата Википедија, и на која прво добро е да се дискутира, а потоа можеби и да се гласа. При оформувањето на статиите за начела и напаствија, како и за значајност, во врска со луѓе, настани и друго, земени се предвид неколку јазични Википедии, како англиската, српската и хрватската. Да нагласам дека Википедија на англиски јазик има построги правила од другите јазични Википедии, претпоставувам затоа што се смета за светска енциклопедија, и некои теми кои се важни локално во земјите, на англиската не сметаат дека треба да ги има. Сепак и таму има исклучоци. Исто така, добро е да се нагласи и да се има на ум дека дел од овие службени страници се создавани пред 20 години, и можно е да има потреба од нивно прегледување и дополнување. === [[Википедија:Што не е Википедија]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 19:40 ч. на 8 февруари 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span> Да започнеме со [[Википедија:Што не е Википедија|што не е Википедија]]. Википедија не е хартиена енциклопедија, не е речник, не е трибина, ниту пак говорница од било кој вид, не е ни разговорен форум или средство за пропаганда и рекламирање. Википедија не е збирка на надворешни врски, галерии на слики или медиуми. Википедија на македонски јазик не е национална енциклопедија на Македонците. Википедија не е услужник на бесплатно вдомување или мрежен простор, не е експеримент за демократија или каков било друг политички систем. Нејзиниот основен метод на одлучување на консензус е преку уредување и дискусија, не преку постојано гласање. Повеќе на секоја од ставките има на линкот [[Википедија:Што не е Википедија|што не е Википедија]]. ==== Дискусија за „Што не е Википедија“ ==== {{коментар}} Според мене, треба да имаме слобода да бришеме кориснички страници на Википедијанци на кои корисникот си пишува реклама за себе и она што го работи. Налетувам на такви, скоро имаше некој масер се рекламира на корисничката страница. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 19:42, 8 февруари 2026 (CET) :{{коментар}}Според мене, секаков вид на рекмалација директна или индиректна мора одма да се отстранува без никаква дебата или дискусија. Без разлика дали е на корисничка страница, подобрување во статија, новосоздадена страница и останато. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 20:01, 8 февруари 2026 (CET) :Па некако оваа страница има опфатено доволно, јас немам забелешки или некакви сугестии што да се наведе дополнително. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 16:27, 9 февруари 2026 (CET) :Исто и јас. :) [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 20:53, 9 февруари 2026 (CET) {{коментар}}Се согласувам дека секаков вид на рекмалација директна или индиректна треба да се отстранува без никаква дискусија.[[User:Lili Arsova|Lili Arsova]] <small>([[User talk:Lili Arsova|разговор]])</small> :{{Коментар}} Вака. Малку пристапот да е подиректен и поконкретен. На пример глеам се дискутира за тоа Што не е википедија? Значи мој предлог е за ова, и за сите идни дискусии, да се преземе англиската верзија на напатствијата, да се видат од сите нас и да се даде коментар кои поттпочки од англиското напатствије би го трганеле или замениле со друго. Ова го зборам од проста причина што англиските напатствија се едни од најелаборираните, па дури и претерано детализирани, ние можеме да ги земем само општите начела. Во овој случај ок си е се. Се сложувам со напишаното за тоа што не е Википедија, ако имам некој поконкретен дел за додавање, ќе пишам тука. Следните да бидат со поконкретни забелешки што се прифаќа, а што не на нашата Википедија. Во однос на кориснички страници, ние сме бришеле и порано само вулгарности. Рекламирање не би требало да е проблем, според мене. Пропагираме сите ние на нашите кориснички страници. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] <sup>[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]</sup></font></big> 18:50, 15 февруари 2026 (CET) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (настани)]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:30 ч. на 15 февруари 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span> Многу настани добиваат покриеност во вестите, а сепак не се од историска или трајна важност. Настан може да биде доволно интересен за новинарите и уредниците на вестите, но тоа не секогаш е доволно значајно за да има статија на Википедија. При оценувањето на настанот, уредниците треба да оценат различни аспекти на настанот и покриеноста: влијанието, длабочината, времетраењето, географскиот опсег, разновидноста и веродостојноста на покривањето, како и дали покривањето е рутинско. ;Трајни ефекти Настанот што е преседан или катализатор за нешто друго од трајно значење, најверојатно ќе биде значаен. На пример, во САД, убиството на детето Адам Волш на крајот довело до донесување на Закон за заштита и безбедност на децата, наречен Закон Адам Волш. Овој настан се смета за значаен. Настаните кои имаат трајно дејство од историско значење веројатно ќе бидат знајачни. Ова вклучува, на пример, природни катастрофи после кои останува широко распространето уништување, а обновата на уништеното може да доведе до смена на населението, и можно е да влијае врз изборите. Помал земјотрес или бура со мало или никакво влијание врз човечката популација веројатно не е значаен за да има статија на Википедија. ;Географски опсег Значајните настани обично имаат значително влијание врз широк регион, домен или широко распространета општествена група. Настанот кој влијае врз локално подрачје и го известуваат само медиумите во блискиот регион веројатно нема да биде значаен. ;Длабочина на покриеност Еден настан мора да добие голема или длабинска покриеност за да биде значаен. Длабочина на покривање вклучува анализа што ги става настаните во контекст, како што често се среќава во книгите, долгометражни написи во големите списанија за вести или на ТВ. ;Времетраење на покриеноста Значајните настани обично добиваат медиумска покриеност која е во подолг временски период. Времетраењето на известувањето по медиуми е силен показател за тоа дали некој настан има минливо или трајно значење. Тоа што некој настан се случил неодамна сам по себе не го прави незначаен. ;Разновидност на извори Се очекува значајна национална или меѓународна медиумска покриеност за некој настан да биде забележлив. Известувањето со широк опсег има тенденција да укаже на значајност, освен кога медиумите препишуваат и преобјавуваат исти вести едни од други. ;Рутинско покривање Според политиката на Википедија дека не е весник, рутинското покривање на вести за работи како што се објави не се доволна основа за статија. Рутинските настани, како што се спортски натпревари, филмски премиери, прес-конференции итн., може подобро да се опфатат како дел од друга статија, ако воопшто се значајни. Медиумски објави за настани кои се вообичаени, секојдневни, или се обични предмети што не се истакнуваат — веројатно не се значјани за да имаат своја статија на енциклопедија. ;Сензационализам Таблоид или жолтото новинарство како што се нарекува, обично се смета за лоша основа за статија во енциклопедија, поради недостатокот на проверка на фактите својствени за сензационалистичко известување и објавување на скандали. Википедија не е место за скандали или озборувања. ;Кривични дела Написите за криминални дејствија, особено оние што спаѓаат во категоријата „вонредни вести“, често се предмет на дискусии за бришење. ;Луѓе значајни за само еден настан Луѓето познати само во врска со еден настан генерално не треба да имаат статија напишана за нив. Ако настанот е многу значаен, тогаш наместо тоа, обично треба да се напише статија за настанот. ;Идни настани Поединечните закажани или очекувани идни настани треба да бидат вклучени само ако настанот е значаен, и речиси сигурно ќе се одржи. Датумите не се дефинитивни додека настанот навистина не се случи, бидејќи дури и значајните настани може да бидат откажани или одложени во последен момент поради голем инцидент (ваков случај на одложување беше во текот на пандемијата). Меѓу идните настани кои се соодветни за да се отвори за нив страница пред време спаѓаат: избори, Олимписки игри, Евровизија, европски и светски првенства. ;Алтернативи за бришење Ако значајноста на настанот е доведена во прашање, но тој е првенствено поврзан со одредена личност, компанија или организација или текстот може да биде дел од друга статија со поширока тема, тогаш треба да се употреби спојувањето на содржините. Сепак, треба да се внимава на настанот да не му се даде непотребна тежина. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (настани)|Значајност на настаните]]. ==== Дискусија за „Настани“ ==== {{коментар}} Според мене, овој дел добро ги покрива сите можни ситуации поврзани со настаните. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:32, 15 февруари 2026 (CET)<br> {{коментар}} Сметам дека аргументите се добро образложени и се согласувам со нив. - [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 11:07, 18 февруари 2026 (CET) <br> {{коментар}} Се солгасувам со горенаведените коментари. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 11:30, 18 февруари 2026 (CET) <br> {{коментар}} Добри се предлозите и правилата наведени во посебната страница, немам дополнителни коментари. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 20:11, 18 февруари 2026 (CET)<br> {{коментар}} Овој дел е усогласен со соодветниот дел на другите јазици и јасен за оние што го читаат. [[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 17:14, 19 февруари 2026 (CET) {{коментар}} Исто и јас се согласувам со коментари на колегите. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 17:03, 21 февруари 2026 (CET) {{коментар}} Добро се образложени аргументите и се согласувам со нив.[[User:Lili Arsova|Lili Arsova]] <small>([[User talk:Lili Arsova|разговор]])</small> ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Автобиографија]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:50 ч. на 22 февруари 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span> *Пишувањето автобиографии е обесхрабрено, бидејќи е тешко да се напише неутрална, проверлива автобиографија, а има и многу замки. *Автобиографијата често е пристрасна, и обично напишано е само позитивното за личноста. *Автобиографиите се често непроверливи. Ако единствениот извор за одреден факт за вас сте вие самите, читателите не можат да го потврдат тоа. *Автобиографиите можат да содржат оригинално истражување. Луѓето често вклучуваат информации во автобиографии кои никогаш претходно не биле објавени или се резултат на знаење за нештата од прва рака. Википедија е енциклопедија и не смее да содржи претходно необјавени информации, ниту дозволува оригинално истражување. *Под „автобиографија“ не се подразбира само биографијата што сте ја напишале сами за себе, туку и биографијата што сте ја платиле или сте наредиле некој друг да ја напише во ваше име. *Тешко е да се пишува неутрално и објективно за себе, затоа треба да дозволите другите да пишуваат. Би требало да почекате некој друг да напише статија за вас и вашите постигнувања. *Во јасни случаи, дозволено е уредување на страници поврзани со вас, како: враќање на вандализам; но само ако тоа е очигледен вандализам, а не содржински спор. *Ако не сте значајни според начелата на Википедија, пишување на статија за себе ја крши политиката која вели дека Википедија не е место за бесплатна реклама. * Ако вашиот живот и достигнувања се проверливи и навистина од значење за да ве има на енциклопедија, некој друг веројатно ќе создаде статија за вас порано или подоцна. Повеќе на линкот: [[Википедија:Автобиографија]] ==== Дискусија за „Автобиографија“ ==== {{коментар}} - Се согласувам со наведените правила поврзани со автобиографија. Ние сме мала заедница, и знам дека се случило низ минатото некои личности сами за себе да си напишат статија, често не е бришена таквата статија, туку е само досредена, доколку личноста е значајна за да ја има во енциклопедија. Сепак, во најголем дел, би требало да се обесхрабрат автобиографски статии. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:58, 22 февруари 2026 (CET) {{Коментар}} Автобиографијата, поточно пишување на автобиографија, треба да биде обесхрабрено и недозволиво за Википедија. Пристрасноста при пишување на таква статија е на највисоко ниво, а објективноста ниска. Напатствијата се во ред, се согласувам и замолувам секој да реагира ако забележи вакви случаеви. Ова е едно од основните правила на Википедија и треба строго и доследно да се почитува.--<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] <sup>[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]</sup></font></big> 09:48, 23 февруари 2026 (CET) {{Коментар}} Целосна поддршка за сѐ претходно кажано. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 19:17, 23 февруари 2026 (CET) {{Коментар}} Се сложувам со сѐ. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 17:34, 24 февруари 2026 (CET) {{Коментар}} Да, и јас го делам истото мислење. [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 11:52, 27 февруари 2026 (CET) {{коментар}} Се согласувам. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 13:57, 28 февруари 2026 (CET) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Биографии на живи личности]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:50 ч. на 1 март 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span> *Статија за жива личност треба да биде напишана одговорно, внимателно и со непристрасен тон, да се избегнува потценување, но да се избегнува и претерување. *Контроверзниот материјал за живи личности што е без извори или со слаби извори треба веднаш да се отстрани, и без дискусија. *Не користете јавни записи што вклучуваат лични податоци, како што се датум на раѓање, вредност на домот, сообраќајни казни, регистрации на возила и домашна или деловна адреса. *Никогаш не користете самообјавени извори (вклучувајќи книги, списанија, интернет страници, блогови, подкасти или објави на социјалните мрежи) како извори на материјал за жива личност, освен ако не се напишани или објавени од самото лице. *Не внесувајте озборувања во статиите. Секогаш прво прашајте се: Дали изворот е веродостоен? Дали материјалот е вистинит? И, дури и ако е вистинит, дали е релевантен за неутрална статија за личноста за која е статијата? *На администраторите им е дозволено да спроведат отстранување на јасни прекршувања на БЖЛ со заштита на страницата или со блокирање на прекршителот/прекршителите. *Избегнувајте приказ на жртва. *Во случај на јавна личност, ќе има повеќе доверливи извори, а БЖЛ треба едноставно да документира што известуваат тие извори. *Поради зголемена злоупотреба и [[Кражба на идентитет|кражба на идентитет]], луѓето сè повеќе ги сметаат своите вистински имиња и датуми на раѓање за приватни информации. Википедија ги вклучува целосните и вистинските имиња и датуми на раѓање кога тие се објавени од сигурни извори или извори блиски до личноста на таквата статија, па затоа е сосема разумно да се претпостави дека личноста нема приговор за објавувањето на овие информации. Не може да бришеме лични податоци по барање на личноста доколку се јавно достапни во веродостојни извори. Но, доколку личноста на која се однесува статијата се спротивставува на објавувањето на датум на раѓање, а податоците не биле претходно објавени од веродостојни извори, бидете внимателни и наведете ја само годината на раѓање. Исто така, статиите не треба да ја содржат адресата, електронската пошта, телефонскиот број или други контакт информации на личноста за која станува збор, но генерално е дозволено да се вклучи линк до официјалната интернет страница на личноста во делот „Надворешни врски“, иако тој линк може да ги содржи горенаведените информации. *Дали ќе се отстрани име или погрешно родово именување на жива личност која е трансродово лице, е прашање на уредничка проценка доколку веќе се појавило во сигурни извори. *Со тоа што некој бил спомнат во вестите, не значи дека треба да добие статија на Википедија. *Жива личност обвинета за кривично дело се смета за невина сè додека не биде осудена од суд. Уредниците генерално не треба да вклучуваат текст што сугерира дека лицето е осомничено, дека е лице од интерес или е обвинето за вршење на кривично дело, освен ако не е обезбедена осуда за тоа кривично дело, или повеќе доверливи извори веќе го објавиле името на обвинетиот во врска со кривичното дело. *БЖЛ се применува насекаде на Википедија каде што се споменуваат живи личности, вклучувајќи страници за разговор, описи на уредувања, кориснички страници, слики и категории. *Корисничките имиња што содржат клеветнички, очигледно лажни или спорни изјави или материјал за живи лица треба веднаш да бидат блокирани и отстранети од сите промени. *Сликите од живи личности не треба да се користат надвор од контекст за да се прикаже тоа лице во лажно или неповолно светло. *Имињата на категориите се самообјаснувачки, па затоа вклучувањето на одредена биографија во одредена категорија мора да биде оправдано со соодветен текст кој има сигурни извори во самата статија. Пример за ова е додавање на Категорија:Криминалци, или категоризацијата на живите личности според религија или сексуална ориентација. *Лицата над 115 години се сметаат за починати, освен ако во веродостојни извори не постари од една година не е наведено дека се живи. *Уредниците кои постојано додаваат или враќаат контроверзен материјал во БЖЛ кој не е поткрепен со извори или е поткрепен со лоши извори, може да бидат блокирани поради нарушување на проектот. Повеќе на линкот: [[Википедија:Биографии на живи личности]] ==== Дискусија за „Биографии на живи личности“ ==== {{коментар}} - Јас сум ЗА да се применуваат овие начела. Инаку, ме збуни делот со горна старосна граница, и дека „лицата над 115 години се сметаат за починати“. Имавме случај со некој борец за кој немаше извори за тоа кога починал, па стана збунувачко како да се реши тој проблем. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:56, 1 март 2026 (CET)<br> {{Коментар}} Целосно се согласувам. Јас сум за поголема и построга контрола за тоа за кој се прави статија. Да нема статии за недоволно афирмирани личности, без разлика од која област се. Не сме реклама ние. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] <sup>[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]</sup></font></big> 14:08, 3 март 2026 (CET) {{коментар}} Јас имам две забелешки во врска со овие начела. Прво, ако лични податоци се објавени во веродостојни извори, не смее да се врши цензура по барање на личноста (на пр. ако јавно е објавен точниот датум на раѓање, тогаш тој датум слбодно може да се наведе во статијата). Второ, начелото за лицата над 115 години нема логика затоа што може да има повеќе живи лица над 115 години, но само едно лице може да се смета за најстара личност во светот. Мислам дека ова начело треба да се преработи и да гласи „Лицата над 115 години се сметаат за починати, освен ако во веродостојни извори не постари од една година не е наведено дека се живи.“. --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 22:53, 3 март 2026 (CET) :За лицата над 115 години го сменив како што предлагаш. :Вториот дел за лични податоци, тоа што го предлагаш го има [[Википедија:Биографии на живи личности|веќе содржано во реченицата]]: :„Википедија ги вклучува целосните и вистинските имиња и датуми на раѓање кога тие се објавени од сигурни извори или извори блиски до личноста на таквата статија, па затоа е сосема разумно да се претпостави дека личноста нема приговор за објавувањето на овие информации.“ :Мислам дека таа реченица го покрива тоа што го велиш. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 16:56, 4 март 2026 (CET) ::{{одговор|Виолетова}} Да, го покрива, но погоре се наведени реченици коишто се противречни на тоа. Ако датумот на раѓање е јавно објавен и лицето се противи да биде наведен во статијата, тогаш која реченица се зема предвид? --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 09:41, 6 март 2026 (CET) ::Коректност! [[Специјална:Придонеси/&#126;2026-14346-24|&#126;2026-14346-24]] ([[Разговор со корисник:&#126;2026-14346-24|разговор]]) 09:43, 6 март 2026 (CET) :::@[[Корисник:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] :::Кире, овде имам извадено дел од речениците, а не сè, затоа стои линк до целата страница со правилата, каде што пишува на крајот: Повеќе на линкот. Треба проектната да се прочита, бидејќи се разбира дека важат сите реченици кои се на страницата со начела и напатствија. Односно, доколку е јавен податокот за датум на раѓање, не го земаме предвид човекот што се буни. Овде го вклучив примерот дека доколку не е јавно објавен датумот и човекот не сака да му стои на статијата, би требало да го испочитуваме. Дури има предвидена ситуација кога има своја интернет страница на која ставил вистинско име и датум на раѓање, ние смееме да ја ставиме во надворешните врски на статијата. Неколку различни ситуации се опфатени на [[Википедија:Биографии на живи личности|главната страница за БЖЛ]] и тие се тие што важат. Овде се само извадоци, дека е голема таа страница цела да се псотави на Селска чешма. Поздрав [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 11:45, 6 март 2026 (CET) ::::{{одговор|Виолетова}} Да, за напишаното во начелото зборувам, а не за она коешто е напишано на оваа страница. Најпрвин е наведена реченицата „Википедија ги вклучува целосните и вистинските имиња и датуми на раѓање кога тие се објавени од сигурни извори или извори блиски до личноста на таквата статија, па затоа е сосема разумно да се претпостави дека личноста нема приговор за објавувањето на овие информации.“, а потоа пишува „Доколку личноста на која се однесува статијата се спротивставува на објавувањето на датум на раѓање, бидете внимателни и наведете ја само годината на раѓање.“. Ова нема логика. Ако лицето не сака јавно да биде објавен неговиот датум на раѓање, тогаш тоа треба да биде отстрането од изворите коишто се користат на Википедија (откако ќе биде избришано од тие извори, тогаш природно ќе биде избришано и од Википедија затоа што повеќе нема да има веродостојни извори во коишто е наведено). Но, ако лицето бара тоа да биде отстрането само од Википедија, а притоа да остане наведено во други извори, тогаш се работи за цензура на јавно објавени податоци и тоа не е дозволено дури и да е по барање на лицето за коешто се однесува податокот. --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 12:07, 6 март 2026 (CET) :::::Не знам каде не се разбираме, тоа што го објаснуваш е тоа како треба да се постапи, всушност. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 12:45, 6 март 2026 (CET) ::::::Се разбираме дека е така, но во начелото е напишано поинаку. За да биде појасно, можеби изрично треба да ставиме дека не може да бришеме лични податоци по барање на личноста доколку се јавно достапни во веродостојни извори (Во иднина те молам секое дополнување пишувај го како нов коментар затоа што јас овој одговор го пишав на твојот првичен коментар којшто потоа беше дополнет и затоа напишав уште еден коментар подолу дека се согласувам со дополнетото. Инаку, се создава впечаток дека не се разбираме.). --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 18:53, 6 март 2026 (CET) ::::Гледам дека си го дополнила текстот додека го пишував одговорот, па затоа дополнително ќе одговорам и на дополнетиот текст. Да, така треба да биде, но во начелото не е напишано на тој начин. --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 12:08, 6 март 2026 (CET) {{коментар}} - Јас сум ЗА, со тоа што сметам дека треба да има контрола за тоа за кој ја пишува статијата, како и начелото што го спомна Кирил погоре „Лицата над 115 години се сметаат за починати, освен ако во веродостојни извори не постари од една година не е наведено дека се живи.“; според мене има смисла. [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 13:28, 5 март 2026 (CET) {{коментар}} Се согласувам, и за лицата над 115 години да се преработи. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 18:30, 5 март 2026 (CET) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (луѓе)|Креативни професии]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:57 ч. на 8 март 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> Во овој дел да ги разгледаме значајноста на луѓето да имаат статија според тоа која професија ја вршат, се разгледуваат професорските, научните и креативните професии: професори, научници, и креативните професии (писатели, музичари, сликари, архитекти, новинари). *Записите во списоци каде е дозволено човек сам да се пријави и запише, не придонесуваат за значајност. Исто така, интернет страниците за вработените или членовите на една организација, не се доволен показател за значајност. *Веродостојна биографија на 200 страници за личност, издадена од независен извор и не е платена од човекот за чија биографија станува збор, која детално го покрива животот на тоа лице е прифатлив извор, додека извод од матична книга на родените или списокот од формуларот за изборно ливче, не е. *Луѓето кои ги исполнуваат основните критериуми, може да се сметаат за значајни без да ги исполнуваат дополнителните критериуми подолу. ;Професори, наставници, академици и научници *Наставници и професори кои предаваат во основно, средно или више и високо образование, не се значајни за енциклопедија само поради таа професија. Но ако се занимаваат и со друга дејност, како на пример, наука, сликарство, музика, пишување, политика и друго, можат да стекнат значајност да имаат своја енсиклопедиска статија поради дополнителната активност, и во таков случај се оценуваат според вообичаените правила за значајност во професијата. *Сите членови на [[МАНУ]] се значајни за да имаат статија на Википедија. Исто така и членови на странските академии на науките се доволно значајни. *Дел од критериумите: # Лицето има добиено високо престижна академска награда или чест на национално или меѓународно ниво ([[23 Октомври (награда)]], [[Награда „11 Октомври“]], [[Награда „Мито Хаџи Василев - Јасмин“]], на пример). # Лицето било избрано за член на високо селективно и престижно научно друштво или здружение (на пр., Национална академија на науките или Кралското друштво) или член на големо научно здружение кое го задржува статусот на колеги како високо селективна чест (на пр., соработник на Институтот за електрични и електронски инженери или институт за електронски инженери). # Академската работа на лицето има значително влијание во областа на високото образование, влијае врз значителен број академски институции. Овој критериум исто така, може да биде задоволен ако лицето развило значаен нов концепт, техника или идеја, лицето направило значајно откритие или решило голем проблем во својата академска дисциплина. Во овој случај, неопходно е експлицитно да се докаже, со значителен број на упатувања на академски публикации на истражувачи различни од личноста за која станува збор, дека овој придонес навистина нашироко се смета за значаен и нашироко се припишува на личноста за која станува збор. # Лицето било именувано за угледен професор во голема институција за високо образование и истражување, именувано за претседател што укажува на споредливо ниво на постигнувања или еквивалентна позиција во земји каде што ваквите именувања се невообичаени. # Лицето е дел од основачите на некоја голема или значајна образовна институција. # Лицето имало значително влијание надвор од академската заедница во нивниот академски капацитет. # Лицето е главен уредник на големо, добро воспоставено академско списание во нивната предметна област. Во овој критериум не спаѓаат списанија кои се во рамките на псевдо науката. *Псевдонаучникот, исто така, може да биде доволно значаен за сопствена статија, ако неговата теза е особено распространета или добро позната, или ако има голем број научни трудови насочени кон побивање или отфрлање на псевдонаучната природа на неговата теза. ;Креативни професии Ова упатство се однесува на автори, писатели, уредници, новинари, филмаџии, фотографи, уметници, сликари, вајари, архитекти и други креативни професионалци. Такво лице е значајно ако: * Личноста се смета за важна личност или е широко цитирана од врсниците или наследниците; или * Личноста е позната по тоа што поттикнува значаен нов концепт, теорија или техника; или * Лицето создало или одиграло голема улога во заедничкото создавање на значајно или добро познато дело или колективно дело. Дополнително, таквото дело мора да било примарен предмет на повеќе независни периодични статии или рецензии, или на независно и значајно дело (на пример, книга, филм или телевизиска серија, но обично не само една епизода од телевизиска серија); или * Работата (или делата) на личноста: (а) станала значаен споменик, (б) била суштински дел од значајна изложба, (в) добила значително критичко внимание или (г) била претставена во постојаните збирки на неколку значајни галерии или музеи. Подолу се наведени попрецизните критериуми за овие професии. ;Музичари Текстописците или композиторите (без разлика дали се од популарната музика, црковни песни или други стилови) може да се сметаат генерално за значајни ако создале голем број нашироко познати дела. '''Естраден музичар''' може да биде значаен ако исполнува некои (по можност, барем два) од следниве критериуми: * има издадено најмалку еден студиски албум кој има добиено сертификација на издавачката куќа (сребрена, златна или платина); * добитник е на награди на музички фестивали на регионално, национално или меѓународно ниво; * има издадено неколку песни со повеќемилионски прегледи на музичките сервиси (YouTube, Spotify, Deezer итн.); * има значителен број следбеници/претплатници на официјален канал или профил на музички услуги во однос на населението на земјата во која живее угледни секундарни извори, или музички експерти изјавиле дека музичарот се истакнува во одреден жанр, музичко движење, период или област. '''Класичен инструментален музичар''' може да биде значаен ако исполнува некои (по можност, барем два) од следниве критериуми: * завршил конзерваториум или музичка академија (исклучоци се многу успешни (самоуки) солисти/„чудо од деца“); * објавил снимка кај етаблирана издавачка куќа за класична музика; * настапувал/а во добро познат камерен ансамбл или оркестар најмалку пет години; * соработувал/а со други значајни естрадни или други класични музичари (види критериуми погоре). '''Класичен музичар-солист''' може да биде значаен ако исполнува некои (по можност, барем два) од следниве критериуми: * дипломирал конзерваториум или музичка академија; * објавил снимка кај етаблирана издавачка куќа за класична музика; * пеел во реномирана оперска куќа надвор од својата татковина најмалку две години/сезони; * оперски солист во националната оперска куќа (во Опера и балет, на пример). Соработувал со значајни естрадни или други класични музичари (види критериуми погоре). ;Уметници, сликари, вајари, фотографи Уметникот, вклучувајќи илустратори, фотографи, скулптори, сликари итн., ги исполнува критериумите и може да се смета за значаен: * ако е цитиран/а во дела за историја на уметност или нивни еквиваленти; * ако освоил/а престижна награда за уметност; * ако има одржано најмалку една изложба во музеј, галерија или уметничка институција; * доколку неговите самостојни дела се изложени во национален или меѓународно признат музеј; * ако бил/а клучна фигура во забележително уметничко движење; * ако работел/а во кралски дворец како штитеник на крал, или бил раководител на државна уметничка институција; * ако е автор на најмалку две дела кои се сметаат за културно и историски значајни; * ако е член на престижно уметничко друштво како [[Друштво на ликовните уметници на Македонија]], на пример. Уметници кои цртаат графити, улични уметници и уметници од слични нетрадиционални формати може да ги исполнат критериумите доколку добиле значително внимание од медиумите или критичките автори на национално или меѓународно ниво за неколку нивни дела (или изведби). ;Писатели '''Писател, поет, романсиер,драматург, раскажувач''' има енциклопедиско значење ако исполнува барем два од следниве услови: * единствен е или главен автор на две или повеќе дела објавени од одредена издавачка куќа (платени услуги за печатење од страна на самиот автор не се бројат); * добитник е на престижни награди ([[Нобелова награда за литература]], [[Друштво на писателите на Македонија#Награди|наградите кои ги доделува ДПМ]], [[Пулицерова награда]] итн.); * дел е од барем една издадена збирка на поети / романсиери/ драматурзи/ раскажувачи. Членовите на [[Друштво на писателите на Македонија]] автоматски се сметаат за значајни, поради тоа што за прием во друштвото, ДПМ има слични критериуми како горенаведените. '''Книжевен преведувач''' обично е доволно значаен за сопствена статија ако исполнува некој од следниве критериуми: * автор е на неколку преводи кои се забележителни по самите нивни преводи; * автор е на голем број преводи на литературни дела; * запишан е како преведувач во книжевно-историска енциклопедија; * добитник е на престижни награди за преведувачи, како што се наградата на „Гете институт“ или наградата за превод Оксфорд-Вајденфелд и други. Зборот „писател“ овде се однесува на сите автори на текстуални дела. Ова вклучува автори и на фикција (која вклучува поезија). ;Глумци и режисери '''Глумец''' обично е забележлив ако исполнува барем еден од следниве критериуми: * има водечка улога во филм кој бил дел од редовната кино понуда; * има водечка улога во позната ТВ серија која се прикажува на националните канали; * има водечка улога во филм или ТВ серија што е добитник на престижна национална награда или повисока награда; * имал неколку главни улоги во добро познат национален или регионален театар (на пр. [[Македонски народен театар]], [[Народен театар (Битола)|Битолски театар]], [[Народен театар „Јордан Хаџи Константинов – Џинот“|Велешкиот театар]]); * одиграл/а улога што добила големо покривање на националните медиуми или за улогата бил/а наградена со престижна награда (на пример, [[Оскар]]). '''Режисерот''' е генерално значаен ако исполнува барем еден од овие критериуми: * режирал филм кој бил дел од редовната кино понуда; * режирал позната ТВ серија која се прикажува на националните канали; * режирал филм или ТВ серија што освоиле престижна национална награда или награда на повисоко ниво; * режирал најмалку две претстави во познат национален или регионален театар; * награден е со престижна награда или добил широко покривање на националните медиуми за неговата или нејзината режисерска улога. ;Архитекти '''Архитектите''' веројатно заслужуваат статија: * ако се цитирани во прегледни дела за историја на уметноста или нивни еквиваленти; * доколку освоиле престижна награда; * ако дизајнирале најмалку две згради кои веќе биле значајни за да имаат своја статија на Википедија, или се сметаат за културно и историски познати објекти; * ако се (или биле) членови на престижно друштво (МАНУ, Европската академија на науките и уметностите, итн.) ;Новинари '''Новинарите''' се значајни за да имаат своја статија доколку исполнуваат некој од следниве критериуми: #Нивната работа е наградена со некоја значајна награда од областа на новинарството. (Во Македонија, на пример, добитник на [[Награда „Мито Хаџи Василев - Јасмин“]]). Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (луѓе)]] ==== Дискусија за „Значајност на луѓе по професии“ ==== {{коментар}} - ЗА: според мене ги опфаќа сите ситуации поврзани со овие професии. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 21:04, 8 март 2026 (CET)<br> {{коментар}} Да напоменам секој од овие профили е професор нема (наставници) сите се професори кои предаваат во основно, средно или више и високо образование кои се прогласени за најдобри просветни работници од Сојуз на просветни работници на Македонија заслужуваат да имаат статија? Дали овие личности ( професори) кои имаат објавувано во меѓународни научни списанија и домашни научни списанија свои трудови и се признати професори и на глобално ниво треба да имаат своја статија? - [[User:lili Arsova|Lili Arsova]] <small>([[User talk:Lili Arsova|разговор]])</small> 11 март. :[[User:lili Arsova|Lili]], мое мислење искрено е дека прогласувањето од страна на Сојуз на просветни работници не е некоја висока или престижна награда. А за вториот дел што го споменуваш, ако професорот објавува научни трудови во списанија кои се признати, значи се занимава со наука, тогаш важат критериумите за научници. Поздрав - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 12:13, 11 март 2026 (CET) {{коментар}} - ЗА: Се сложувам со горе наведеното. [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 07:40, 12 март 2026 (CET) {{Коментар}} - убаво опфатено, нормалмо не може се во детали, но опфаќа што треба и не треба. Да се има предвид ова кога се прават статии од ваков тип.--<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] <sup>[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]</sup></font></big> 11:31, 13 март 2026 (CET) {{Коментар}} - Според мене одлично е опфатено, ама како што нагласи Никола не може сѐ во детали, се сложувам со горенаведеното и гласам ЗА. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 19:28, 14 март 2026 (CET) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (луѓе)|Кралски семејства и благородници]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:22 ч. на 15 март 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> '''Членови на кралски семејства''' кои обично ги исполнуваат критериумите за значајност вклучуваат: * владетели, поглавари и суверени (цареви, кралеви, кралици, големи војводи, султани, принцови, итн.) кои некогаш владееле со општо призната држава или постари, споредливо организирани општества; * други полноправни членови, чие членство во семејството е стекнато со раѓање или брак, кои во секој момент од животот биле во доминантна положба. Не е неопходно овие луѓе цел живот да бидат членови на кралски семејства. За членовите кои не биле на владејачка позиција во текот на нивниот живот или оние кои не се (или не биле) полноправни членови на семејството поради моргански брак, важат истите критериуми како за благородништвото. '''Благородниците''', од историјата или од сегашноста, не заслужуваат своја статија само затоа што припаѓаат на благородничко семејство. Благородниците кои ги исполнуваат критериумите за статија но поради друга заслуга, како што се оние кои поседуваат големи имоти или на друг начин значително влијаат врз условите за живот на многу други луѓе, веројатно ќе заслужат статија во енциклопедија. Ваквите статии првенствено треба да содржат информации што покажуваат дека личноста ги исполнува критериумите, а не смее да содржи само информации за титули, хералдика или семејни врски. Статија за благородничко семејство или благородна титула (на пр. Војводата од Корнвол) може да е значајна за енциклопедија, и потоа на таква статија може да се додадат информации за поединци кои пак, не се значајни да имаат сопствена статија. '''Напомена:''' При именување на статиите за кралски фигури и благородници би требало да се придржуваме на неколку правила: кога имаме само име и земја, името на статијата би требало да ги содржи името на личноста и земјата од која потекнува или со која владее. За некои кралеви и владетели кои имаат исто или слично име, за да нема забуна за кого се работи, во заграда да се стави земјата ([[Карло III (Шпанија)]] или [[Стефан I (Унгарија)]]. Луиза (надвојвотка од Австрија), како што е: [[Золта (голем везир на Унгарците)]], со тоа што титулата ако не е на почеток на реченица не се пишува со голема буква. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (луѓе)]] ==== Дискусија за „Кралски семејства и благородници“ ==== {{коментар}} - Ова е кус и јасен дел. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:23, 15 март 2026 (CET) <br> {{коментар}} - Немам што да надополнам, сметам дека е во ред напишаното, гласам ЗА. - [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 20:27, 15 март 2026 (CET) <br> {{коментар}} - Не знам дали коментаров е на вистинското место, но сметам дека треба да се направи некој ред и стандард во именување на статии на благородници и владетели, дали треба да го пишува само името, титулата, семејстовото, државата, со запирки, во загради итн. Сега има неколку различни начини. - [[User:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] <small>([[User talk:Bojan9Spasovski|разговор]])</small> 12:09, 18 март 2026 (CET) :Јас сметам дека треба со загради, дека 90 % од статиите на нашата Википедија сѐ со загради и изгледа многу подобро естетски наспроти со запирки. Ама мора да се воведе принцип по кој ќе следиме сите за да не сме во забуна кога создаваме такви статии. На пример: [[Бенџамин Колинс Броди (прв баронет)]], а син му исто се викал само разликата е дека бил втор баронет ([[:en:Sir_Benjamin_Collins_Brodie,_2nd_Baronet|Sir Benjamin Collins Brodie, 2nd Baronet]]). [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 13:53, 18 март 2026 (CET) ::[[User:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] Сосема си во право дека треба и тоа да го вметнеме. Како што вели Јован, кај нас најголем дел статии на кои им треба дообјаснување, не се со запирка, туку со заграда. Може така да остане и за владетелите и благородниците? Поздрав - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 14:10, 18 март 2026 (CET) :::Имаме и вакви примери како [[Карола од Васа]], дали би било подобро да биде Карола (Васа) или пак Карола (Саксонија), а што правиме пак со [[:en:Archduchess Louise of Austria|Archduchess Louise of Austria]] дали тука титулата би била во или надвор од заградата како Надвојвотка Луиза (Австрија) или пак Луиза (Надвојвотка од Австрија) [[User:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] <small>([[User talk:Bojan9Spasovski|разговор]])</small> 14:16, 18 март 2026 (CET) ::::Кога оди само име и земја, најчесто е баш така, името и земјата, и тоа е обично за историски личности, дека немале презимиња класично како денес, туку местото од каде потекнуваат се претворало во презиме: [[Тома Аквински]] - местото од каде потекнувал (Аквино) се претворило во презиме. За некои кралеви и владетели кои имаат исто или слично име, за да нема забуна како што гледам се практикувало кај нас во заграда да се стави земјата ([[Карло III (Шпанија)]] или [[Стефан I (Унгарија)]]. Луиза (надвојвотка од Австрија) веројатно пологично според другиве примери би било да е така, како што е: [[Золта (голем везир на Унгарците)]], со тоа што ми се чини дека титулата ако не е на почеток на реченица не се пишува со голема буква. Да проверам за ова. А за овие и други примери, убаво е да се изјасни уште некој, па да ги вметнеме во начелата и напатствијата. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 14:51, 18 март 2026 (CET) {{коментар}} Сум согласен. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 21:07, 18 март 2026 (CET) {{Коментар}} ОК е се, мислам дека сите благородници заслужуваат статија, освен тие титуларни кои немале општествена улога. Мислам за нив треба помалку да се посвети простор (пример, во егзил без никаква функција или задолженија во опшствество). Ова е мое мислење, не велам дека сум во право хехе. Што се однесува за именување, името на статијата треба да биде само името на личноста и бројот (I, II, III итн). Доколку има случај на две личности со исто име и ист број во заграда да се пише локација, а ако и таа е иста, тогаш година на влеадеење/ раѓање). Не сум за име со географски епитет, пример Александар Југословенски, ова не е традиционално во македонскиот јазик, освен за една личност - Александар Македонски. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] <sup>[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]</sup></font></big> 11:11, 19 март 2026 (CET) {{Коментар}} Ги вметнав правилата во делот '''Напомена'''. Се надевам во ред е вака. Поздрав - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 13:25, 22 март 2026 (CET) {{коментар}} -Во ред е, јасни се правилата. [[User:Natasa Stardelova|Natasa Stardelova]] <small>([[User talk:Natasa Stardelova|разговор]])</small> 18:09, 22 март 2026 (CET) {{коментар}} -Во ред е, јасни се правилата и согласна сум со истите.[[User:Lili Arsova|Lili Arsova]] <small>([[User talk:Lili Arsova|разговор]])</small> 08:40, 24 март 2026 (CET) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (луѓе)|Политичари, правници и верски водачи]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:10 ч. на 22 март 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> '''Политичар или државен службеник''' веројатно може да се смета за значаен ако исполнува барем еден од следниве критериуми: * ако е шеф на држава или влада (премиер), генерален гувернер, министер, член на законодавно собрание или на еквивалентна позиција на национално ниво на унитарна држава или на федерално ниво на сојузна држава; * има или извршува внатрепартиска функција на национално ниво во партија која е или била застапена во законодавното собрание на една држава: лидер на партија, член на партиски комитет, секретар на партија, претседател (или еквивалентна функција) во здружение поврзано со партијата; * има или извршува важни локални, регионални или национални задачи кои носат значителна моќ на тоа ниво (на пр. градоначалник, окружен префект) има или има раководно место во национално тело; * ако е генерален секретар или има еквивалентна висока позиција во важна меѓувладина организација; * ако има јасно соодветна моќ и влијание, или добил големо внимание од националните медиуми од неговото време (или медиуми кои биле широко транскрибирани во историски дела), дури и ако не бил на една од горенаведените официјални функции; * политичари, градоначалници, пратеници или други функционери за кои има содржина во повеќе веродостојни извори. Политичарите кои припаѓаат исклучиво на следните категории обично не се значајни ако се: * кандидати за политичка функција (со можен исклучок на особено добро објавени кандидати за важни позиции); * лице кое врши внатрепартиска функција на локално ниво; * „обични“ претставници без посебна моќ или медиумско покривање во локалните или регионалните или национални собранија; * биографијата е достапна само на страница коде мора да биде објавена, односно на мрежното место на општината или собранието или фирмата/институтот во кој работат. '''Правно лице, адвокат, судија''' е веројатно значаен ако тој или таа исполнува еден од овие критериуми: * судија во врховен суд или апелационен суд на една земја (на државно ниво или пошироко); * судија во меѓународен суд (на пример, [[Хашки трибунал]], [[Постојан арбитражен суд]], [[Меѓународен кривичен суд]], [[Европски суд за човекови права]] или [[Суд за правда на Европската Унија]]); * раководител на државен орган поврзан со судството (на пример, Државен судски совет или Државно правобранителство), Народен правобранител; * раководител на понизок суд или има друга водечка правна позиција во високата администрација; * експерт во дефинирана правна област, било како научник или како правник, и е автор на правно нефикционално дело објавено од признат издавач. '''Свештеник, духовник или еквивалентен верски водач''' во религијата кој ги исполнува следните критериуми генерално заслужува своја статија: * папа, патријарх, архиепископ, епископ или има еквивалентна позиција во нехристијанските религии; * верски службеник со значајни секуларни административни должности (на пр. колонијални службеници, итн.) кој некогаш бил важен авторитет во тоа општество; * автор на пишано дело /книга, (или неколку) објавени од етаблирани (верски и/или секуларни) издавачи; * има јасно соодветна моќ и влијание или добил големо внимание на националните медиуми, дури и ако нема еден од горенаведените наслови. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (луѓе)]] ==== Дискусија за „Политичари, правници и верски водачи“ ==== {{коментар}} - Јасни се правилата. Би сакала само да се размисли за биографии на градоначалници дали сите по дифолт се значајни, или тој дел ќе треба да го надополниме со уште некој услов? - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:38, 22 март 2026 (CET) {{коментар}} : Според мене сите градоначелници по дифолт не се значајни. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 23:54, 22 март 2026 (CET) : Исто така би додал професор на Универзитетот. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 00:03, 23 март 2026 (CET) ::За професори имавме претходно дека професори кои предаваат во основно, средно или више и високо образование, не се значајни за енциклопедија само поради таа професија. ::А за градоначалници, не знам ете, има некои што биле многу активни во својот мандат, направиле некакви промени/ подобрување на условите во општината/ нешто различно. Такви секако е добро да се вметнат во енциклопедија. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 09:48, 23 март 2026 (CET) :::Мислувам на професорите во високо образование со научни трудови. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 10:25, 23 март 2026 (CET) :::{{одговор|Виолетова}} Кои критериуми за значајност би се применувале за градоначалниците? Сите градоначалници имаат јавно достапни биографии во веродостојни извори и сите јавно објавуваат отчети во коишто наведуваат што имаат направено. --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 00:19, 26 март 2026 (CET) ::::Како стои во моментов сите градоначалници се сметаат за значајни. ::::Инаку, можеби градоначалници кои не биле активни и не направиле разлика, подобрување на условите за живеење во општината за време на својот мандат, без разлика што даваат отчет (тоа е затоа што мораат) да не се енциклопедиски значајни. Сите ги знаеме или сме чуле за градоначалниците во чиј мандат општината напредувала, сигурно има и некои, можеби па ретки случаи, кога не сториле ништо значајно за време на својот мандат. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 19:42, 26 март 2026 (CET) {{коментар}} :@[[Корисник:Виолетова|Виолетова]] И јас би рекол дека се јасни. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 20:13, 23 март 2026 (CET) {{коментар}} : Јасни се правилата.За биографии на градоначалници подржувам дека не се сите значајни да имаат статија. - [[User:Lili Arsova|Lili Arsova]] <small>([[User talk:Lili Arsova|разговор]])</small> 08:47, 24 март 2026 (CET) {{коментар}} Според мене, многу поголем проблем е да има статија за секој пратеник во законодавниот дом отколку за секој градоначалник. Во многу земји, како што е Македонија, на избори нема отворени листи и се гласа за пратеничка листа предложена од политичка партија. Лице коешто станало пратеник затоа што се нашло на пратеничка листа и чијашто биографија за првпат јавно била објавена на мрежното место на законодавниот дом мислам дека не заслужува да има статија. Со градоначалниците е многу поразлично затоа што на избори директно се гласа за нив и нивните биографии се јавно достапни уште за време на предизборните кампањи. --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 00:29, 26 март 2026 (CET) :Имаш право [[User:Kiril Simeonovski|Кире]], не се значајни од енциклопедиска гледна точка, без разлика дали ќе им најдеме биографија. Мислам дека таквите лица се опфатени со делот: ''„обични“ претставници без посебна моќ или медиумско покривање во локалните или регионалните или национални собранија.'' Ако некој влегол да биде пратеник, и ништо не слушаме за тоа лице: ниту дава изјави, ниту е јавно експонирано лице, ниту учествува во емисии, ниту излегува на говорница да зборува, освен што крева рака кога партијата ќе му наложи, нема енциклопедиско значење, или поиаку кажано по завршување на мандатот тоа лице ќе биде заборавено, грубо кажано. Има такви пратеници, а има и градоначалници што не прават нешто корисно или значајно за својата општина. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 09:35, 26 март 2026 (CET) {{коментар}} Според мене правилата се јасни и имаат смисла. [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 12:46, 27 март 2026 (CET) <br> {{коментар}} Исто според мене правилата се јасни. И како што нагласи Кирил повеќето пратеници не се релеватни за Википедија, ама градоначалниците имаат поголем општествен придонес и можеби се сите доволно значајни. - [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 12:58, 27 март 2026 (CET) {{Коментар}} За исте овие: Треба личноста да има значајна општествена позиција (државна, лидерска, универзитетска). Само што е градоначалник или член на собрание, НЕ ТРЕБА ДА ИМА СТАТИИ! Ја сум за бришење на вакви статии за луѓе кои цел живот се приватни бизнисмени и само 4 години години биле градоначалник и оп статија? Зошто? Не е битен човекот за Македонија, може бил за мал број граѓани на кој бил градиначалник, но општо не е битен како и ние што сме тука. Дури ние на Википедија сме побитни од таквите особи. Истото важи и за политичари и верскки лидери. Верски лидери кои имате значајна позиција во организацијата или преродбеничка улога ок, но обични попови оџи не. Мое мислење ова. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] <sup>[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]</sup></font></big> 14:06, 27 март 2026 (CET) :Мислам дека речениците за верски водачи не споменуваат дека секој поп или оџа е значаен, ама ќе ги проверам уште еднаш. :Инаку за градоначалници кои не се значајни поради таа позиција, а кои пред и потоа биле бизнисмени, имаме наредна дискусија и за претприемачи (така се наречени) ќе ги дискутираме. Ако не е значаен ни како бизнисмен, значи не е значаен по ниедна основа да влезе во енциклопедија. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 16:54, 27 март 2026 (CET) Кои ќе биде услов за градоначалници да имаат својата статија? [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 21:01, 27 март 2026 (CET) :Дискусијата ќе заврши во недела 20:10 ч., да видиме дали ќе има и други предлози, но според мене, јас би го додала делот: :Градоначалници ќе се сметаат за значајни доколку се активни во својот мандат, направиле некакви промени и/или подобрување на условите во општината, биле медиумски активни. :- [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 22:15, 27 март 2026 (CET) {{коментар}} Ако на англиската Википедија има место за над 500 македонски фудбалери (на македонската се значително помалку), не гледам зошто градоначалниците, како и останати личности (со поддржани наводи) не заслужуваат да бидат присутни на Википедија. Мислам дека улогата на Википедија треба повеќе да биде хроничарска, а не оценувачка. На нашата Википедија ѝ недостасуваат статии, особено за Македонија, па не би требало да ставаме дополнителни услови. [[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 17:30, 28 март 2026 (CET) :Сосема се согласувам дека ние не сме тие кои треба да судиме. Кога е некој важен за историјата на градот, државата, секако е значаен да биде вметнат во енциклопедија, и на Википедија. :п.с. За спортистите ќе отворам да дискутираме по две недел, така ми се во план темите, и ќе треба тогаш да ги прегледаме тие критериуми. А на англиската Википедија гледам дека последниве години често се појавуваат статии кои ги прекршуваат нивните правила, а тоа е веќе тема за друг разговор. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 12:59, 29 март 2026 (CEST) {{коментар}} - Додаден е условот за значајност на политичари, градоначалници, пратеници или други функционери да има содржина во повеќе веродостојни извори, односно не се значајни доколку биографијата е достапна само на страница коде мора да биде објавена, односно на мрежното место на општината или собранието или фирмата/институтот во кој работат. ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (луѓе)|Претприемачи, Википедијанци, измислени ликови и појави]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:00 ч. на 29 март 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> '''Претприемачите''' веројатно ќе бидат значајни ако се честа тема во општите медиуми или медиумите што се занимаваат со бизнис (на пр. Економист, и слично). Извршни директори, претседатели на корпорации или одбори на компании од јавен интерес, исто така, често може да се сметаат за значајни, како и стопанственици кои имаат некаква општествена заслуга, на пример: раководат со општествено важна приватна фирма, со голем број на вработени, ланец на продавници, и слично. Некои '''уредници на Википедија''' имаат свои статија, но тоа што уредуваат на Википедија не ги прави значајни, туку енциклопедиската значајност ја стекнале според други критериуми (писатели, музичари, научници, сликари и др.). Уредниците не смеат да создаваат или да уредуваат статии за себе. За нив важат правилата споменати во другите начела и напатствија, односно важно е да се следат упатствата за [[Википедија:Биографии на живи личности|биографии на живи личности]], и да се внимава да на [[Википедија:Конфликт на интерес|конфликт на интерес]] и [[Википедија:Без свои истражувања|без свои истражувања]] '''Измислен лик''' или друг фиктивен феномен (вклучувајќи места, предмети, концепти или суштества) може да биде значаен или да има енциклопедиска вредност, доколку исполнува еден од овие критериуми: * се споменува повеќе од еднаш и има поголемо значење во добро познато дело, филм, серија, без оглед на фиктивниот свет во кој се појавува или оригиналната франшиза (не се бројат маркетиншките материјали, фандомите и фан-фикцијата); * има документирано влијание врз културата и општеството надвор од оригиналното дело; * се споменува во неколку различни дела, но не тривијално, случајно, или со исмевање. Ако ликот не ги исполнува горенаведените критериуми, треба да се провери дали неговиот опис може да се вклучи во статијата за оригиналното дело. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (луѓе)]] ==== Дискусија за „Претприемачи, Википедијанци, измислени ликови и појави“ ==== {{коментар}} - јасно е претставено -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:29, 29 март 2026 (CEST) {{коментар}} согласен. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 20:46, 29 март 2026 (CEST) {{коментар}}-Според мене е јасно. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 10:35, 1 април 2026 (CEST) {{коментар}}-Се согласувам, јасно е претставено. [[User:Natasa Stardelova|Natasa Stardelova]] <small>([[User talk:Natasa Stardelova|разговор]])</small> 10:35, 1 април 2026 (CEST) {{Коментар}} Убаво скоцкано, да се следи треба. Знаеме случаеви кога се објавувале статии за ваков тип на луѓе. Најчесто како вршење услуга од некој корисник. Таа пракса треба да се забрани и да се почитуваат овие напатствија. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] <sup>[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]</sup></font></big> 20:27, 4 април 2026 (CEST) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (луѓе)|Спортисти]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 19:00 ч. на 5 април 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> '''Спортистот''' е значаен: #Aко во повеќе медиуми и извори се пишува за неговите постигнувања во спортот во кој е активен, се сметаат и големи интервјуа дадени од спортистот. #Aко освоил значајна титула, или бил дел од екипен спорт во кој била освоена висока награда. #Спортските биографии мора да вклучуваат барем еден навод на извор што обезбедува значајно известување за темата. #Ако спортистот постигнал значаен државен или меѓународен рекорд или друг вид на успех. #Ако добил значајна награда, или за Македонија ја добил државната награда „8 Септември“ за остварување во спортот. '''Професионалните спортисти''' кои барем две години заработувале за живот од тој спорт, најверојатно имаат енциклопедиска значајност. Следуваат разни спортови и некои дополнителни критериуми за нив: '''Фудбал, кошарка, ракомет, одбојка''': #Оние клубови и поединци од овие спортови кои учестуваат на меѓународни натпревари и добиваат медиумско покривање, имаат енциклопедиска значајност. '''Тенис''' ако исполнува некој од следниве критериуми: #Член е на „Меѓународна тениска сала на славните“. #Се натпреварува на еден од професионалните турнири од највисоко ниво: #Гранд слем турнири ([[Отворено првенство на Австралија]], [[Отворено првенство на Франција]], првенствата на Вимблдон или [[Отворено првенство на САД]]). #Мажи: се натпреваруваат на меѓународните АТП турнеи. #Жени: се натпреваруваат на светските турнири за жени. #Има тениски рекорд признат од Меѓународна тениска федерација, Здружение на тениски професионалци или Женска тениска асоцијација. #За јуниори, потребно е да постои значителна медиумска покриеност, како и да освоиле некоја од меѓународните јуниорски титули. Ова упатство важи подеднакво и за играчите во сингл и за играчите во двојки. Значајност за спортистите кои се натпреваруваат во областа на '''[[атлетика]]та''' ако исполнуваат некои од критериумите што следат: #Завршил меѓу првите 8 во натпреварување на највисоко ниво надвор од Олимписките игри и светските првенства. Поединечните настани на овие првенства мора да содржат или неколку трки или проширени групи (на пр., Европско првенство во атлетика, или кој било од 6-те големи светски маратони), или на кое било друго големо меѓународно натпреварување на сениорско ниво. #Освоил индивидуален златен медал на Светското првенство во атлетика до 20 години или Светското првенство во атлетика до 18 години. #Да има освоено национално првенство за сениори во својата земја, со исклучок на оние кои никогаш не биле рангирани меѓу првите 60 на листата на водечки светски атлетичари на крајот од дадена календарска година. #Да има освоено елитно првенство во повеќе значајни улични трки (вклучувајќи ја и истата трка повеќе пати) или да има воспоставено историја на високо конкурентни, непобеднички настапи во многу значајни трки (најмалку 10 меѓу првите три). #Да има светски или континентален рекорд (вклучувајќи светски јуниорски рекорди, светски најдобри резултати за млади и светски рекорди во возрасни групи за мајстори) потврден или забележан од надлежното официјално тело. #Да има ознака што го сместила спортистот меѓу првите 12 во светот за таа календарска година во натпревар без штафета што се оспорува или е примен на сениорските Светски првенства или Олимписки игри, или некој друг соодветен настап. #Да има ознака без штафета наведена на листата на сениори на сите времиња на Светскиот атлетски клуб или друг соодветен список. #Да биде примен/а во Националната сала на славните на атлетските спортови или во Куќата на славните на Американскиот клуб на тркачи на друмски патеки. Значајна '''улична трка''' ако исполнува некој од следниве критериуми: #Има меѓународно елитно поле (како што е дефинирано според стандардите на Светската атлетика за таа година) од најмалку 5 различни националности. #Добива емитувано или кабелско телевизиско покривање надвор од локалниот пазар (доколку покривањето е преку интернет, страницата мора да биде независна од спортот, на пример Universal Sports). #Трката е место на исклучителни изведби или рекорди. #Редовно има повеќе од 1.000 натпреварувачи. #Се одржува на иста патека или дистанца континуирано во период од над 5 години. '''Бадминтон, велосипедизам, бокс, крикет, уметничко лизгање, скијање, голф, гимнастика, јавање коњи, хокеј на мраз, кикбокс, мешани боречки вештини, трки со мотори, пливање''': #Тимот или поединецот имаат високи меѓународни постигнувања во тој спорт, објавени во повеќе веродостојни извори. '''Тренери, капитени, судии и клубови''' (општо) веројатно е дека постои значајно медиумско покритие за нив ако ги исполнуваат следниве критериуми: #Професионално е активен како судија или тренер на тој спорт. #Ако тренирале многу значајни спортисти кои освојувале високи меѓународни награди и признанија. #Ако биле официјален главен тренер или капитен на олимписки тим за земјата. #Тренери кои вовеле значајна техника или метод на тренинг и се широко признати како основачи на новиот метод. #Клубови кои добиле големо меѓународно известување за нивните успеси и имаат резиме составено од многу успешни меѓународни натпреварувачи, или олимпијци. Ако успехот на клубот главно се должи на еден тренер, тогаш само тренерот е значаен. '''Аматерски натпревари''' немаат енциклопедиска значајност, било да станува збор за училишни или студентски натпревари. За '''спортските арени, стадионите''' и другите спортски објекти нема критериуми за претпоставена значајност, затоа се сметаат за достојни за енциклопедиска статија. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (спорт)|Спорт]] ==== Дискусија за „Спортисти“ ==== {{коментар}} - критериумите предложени овде се комбинација од англиската и хрватската Википедија за значајност. Не сум толку по спортот, ама мислам дека опфатено е сè. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 22:04, 5 април 2026 (CEST) {{коментар}} јас исто мислам. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 22:29, 5 април 2026 (CEST) {{коментар}} - Според мене напишаното е добро, но мора подобро да се расчисти прашањето за значајноста кај македонските фудбалери, кошаркари и ракометари, бидејќи тоа се најпопуларните спортови кај нас. Мислам дека е малку нелогично на други јазични Википедии да има повеќе статии за македонски спортисти од тој тип, отколку кај нас. Затоа треба да се разгледа дали треба да имаме поголем опфат за домашни спортисти. Од друга страна, за меѓународните спортисти треба јасно да се дефинираат критериуми — дали е доволен настап во прва/втора/трета лига, дали е потребна репрезентација, меѓународни натпревари, награди, итн. Вака, без конкретни правила, секогаш ќе има различни толкувања и несогласувања. Ако се постават јасни критериуми, ќе биде многу полесно и поконзистентно за сите понатаму. '''Мој заклучок:''' Треба да бидат опфатени сите македонски спортисти што настапуваат на професионално ниво, со исклучок на оние кои се активни само аматерски или се во рана фаза од кариерата; како праг може да се земе најмалку три години професионален ангажман. <br> <br> (јас само ги гледам најпопуларните спортови, па немам коментар за атлетика, хокеј и останатите спортови, така да се согласувам со напишаното дека е јасно) [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 11:21, 7 април 2026 (CEST) :Интересен факт е дека критериумите на англиската се многу ригорозни, а од друга страна таму има наши спортисти за кои ние уште немаме статија. Мислам дека тоа се должи, не е дека не заслужуваат тие спортисти да бидат и кај нас, туку никој не се позанимавал со нив за да ги создаде нивните статии. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 11:28, 7 април 2026 (CEST) {{коментар}} Делот за „аматерски натпревари“ дека не се значајни од енциклопедиска гледна точка треба да отпадне со оглед дека Олимписките игри во голем дел од 20 век биле аматерски натпревари. Исто така и [[универзијада|универзитетските игри]] се значајни настани кои се веќе дел од Википедија. [[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 20:23, 7 април 2026 (CEST) :Со оглед дека оваа Википедија е македонска и треба што повеќе да се опфатат личности од Македонија, би требало во неа да се опфатат и спортистите кои освоиле пласман на државни првенства, спортистите на Македонија и на градови, учесниците на олимпијади и светски првенства.[[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 20:56, 7 април 2026 (CEST) ::Универзијада е на светско ниво, веројатно под студентски и училишни натпревари се мисли на внатре во рамки на школо, факултет, (од англиската Википедија е тој дел преземен) или така нешто, моја претпоставка. Треба да се дефинира тоа подобро. ::За спортистите на Македонија што ги споменуваш, мислам дека се опфатени тие спортисти во почетниот дел, кој вели: ::*Ако спортистот постигнал значаен државен или меѓународен рекорд или друг вид на успех. ::*Ако добил значајна награда, или за Македонија ја добил државната награда „8 Септември“ за остварување во спортот. ::Ние дури и немаме статија за таа награда, треба да создадеме, а треба и некој повик да намениме да се пишува за македонскиот спорт, дека волонтерите можеби нема да се сетат сами да пополнат такви празнини. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 21:11, 7 април 2026 (CEST) {{Коментар}} Комплицирана тема, но сепак опфаќа добри напатствија. Лично сметам аматерски спортисти и спортисти кои не се дел од национални и меѓународни натрепварувања да немаат статии на Википедија. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] <sup>[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]</sup></font></big> 15:22, 9 април 2026 (CEST) {{коментар}} Се согласувам со критериумот да се пишуваат статии само доколку клубот и поединците од тој клуб учествуваат во меѓународни настани и имаат медиумска покриеност, бидејќи доколку го нема тогаш ние без малку за секој поединец во Македонија треба да имаме статија, бидејќи играл во некој клуб од екипен спорт во втора или трета општинска лига. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 20:18, 9 април 2026 (CEST) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (книги)|Книги]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:10 ч. на 12 април 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> Иако поимот „[[книга]]“ е широко дефиниран, овие критериуми не важат за следните видови публикации: [[Стрип|стрипови]]; списанија; референтни дела како што се речници, енциклопедии, атласи и алманаси; публикации специфични за музика како што се книги со упатства и нотација и либрета; прирачници за упатства; и книги за подготовка за испити. Може да се развијат специфични упатства за таквите видови книги. Дотогаш, ова упатство може да биде поучно по аналогија. Критериумите наведени подолу важат за [[Е-книга|книги во електронска форма]], како и за традиционални книги и [[манга]]. Е-книга што не ги исполнува критериумите од ова упатство е сепак значајна ако ги исполнува критериумите од упатството за значајност за содржина специфична за интернет страници. Е-книга што ги исполнува критериумите од ова начело не мора да ги исполнува критериумите од начелото за интернет содржина за да биде значајна. *Книгата се смета за значајна ако проверливо исполнува, преку сигурни извори, барем '''еден''' од следниве критериуми: # Книгата била предмет на обработка или цитирање на две или повеќе важни објавени дела што се појавуваат во извори кои се независни од самата книга. Ова може да вклучува објавени дела во сите форми, како што се статии во весници, други книги, телевизиски документарци, списоци на бестселери, и рецензии. Ова ''ги исклучува'' медиумските препечатувања на соопштенија за медиумите, или други публикации каде што авторот, неговиот издавач, агент или други самозаинтересирани страни рекламираат или зборуваат за книгата. # Книгата освоила значајна [[:Категорија:Книжевни награди|литературна награда]]. # Книгата е сметана од сигурни извори за значаен придонес во која било од науките, хуманистичките науки или уметностите, или поттикнала снимање на значаен филм, или друга уметничка форма, или пак друг важен настан, политичко или религиозно движење. # Книгата е, или била, повеќе години предмет на настава во две или повеќе училишта, колеџи, универзитети ''или'' постдипломски програми во која било одредена земја. # Авторот на книгата е толку историски значаен што кое било од пишаните дела на авторот може да се смета за значајно. Петте претходни критериуми не важат за сè уште необјавени книги. *Самоиздаваштвото, и/или објавувањето и плаќањето за објавување на книгата од страна на самиот автор, не се во корелација со значајноста.<ref>Постојат издавачи на книги кои печатат по нарачка, а сепак стои името на издавачката куќа како издавач, и за ова треба да се внимава.</ref> Постојат исклучоци, како што се „Рана наука во Оксфорд“ од [[Роберт Гинтер]] и „Тамерлан“ од [[Едгар Алан По]], но обете книги би се сметале за значајни врз основа на (на пример) критериум 1 и критериум 5 од горните општи критериуми. На многу самоиздадени книги им се доделени ISBN броеви, и може да се наведат во национална библиотека, односно може да се најдат преку пребарување на интернет, на пример, или може да се продаваат кај големи продавачи на книги преку интернет, на [[Amazon.com]], на пример. Но, тоа што книгата има ISBN број, или ја има на пребарување, посебно понудена да се купи, ништо од ова не е доказ за значајност. *Книги што '''сè уште не се објавени''' може да бидат споменати во статија за авторот или за серијалот (ако се работи за серијал), и само доколку авторот или значењето на книгата се значајни сами по себе. *Во врска со значајноста на книги кои се издадени пред повеќе од 100 години, треба да преовлада здравиот разум. За дела на Македонци, веројатноста е голема таквите книги да се енциклопедиски значајни да имаат за своја статија. За дела на автори од светот, можните основи за утврдување на значајност вклучуваат: колку широко е цитирана или споменувана во пишани извори таа книга, бројот на изданија на книгата, дали е препечатена, славата што книгата ја ужива или ја уживала во минатото, нејзиното место во историјата на литературата, нејзината вредност како историски извор и нејзината старост. *Статиите за книги не треба да бидат преопширни. Насловот на статијата за книга треба да е во превод на македонски јазик, (оригиналното име во заграда), како што би гласел насловот доколку книгата ја држиме во раце и ја читаме на македонски јазик. Иако една книга може да биде значајна, вообичаено не е препорачливо да има посебна статија за лик или појава од книгата. Постојат исклучоци, особено во случај на многу познати книги. На пример, „[[Божиќна приказна]]“ од [[Чарлс Дикенс]] може да има посебна статија за нејзиниот протагонист, [[Ебенезер Скруџ]], или серијалот [[Песна за мраз и оган]], книги по кои е снимена серијата [[Игра на тронови]], има неколку карактери кои заслужуваат посебна статија, како [[Денерис Таргариен]], [[Џејми Ланистер]], и неколку други. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (книги)]] ==== Дискусија за „Книги“ ==== {{коментар}} - Јас лично за „статии за книги што сè уште не се објавени“ би ги исклучила сите да ги нема, а другите критериуми ми се прифатливи. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:09, 12 април 2026 (CEST) {{коментар}} - Правилата се јасни и концизни, делот „статии за книги што сè уште не се објавени“ може да се исклучи, со тоа што може да бидат вклучени во статијата на авторот, доколку се работи за книги од серијал кој е сам по себе значаен, како на пример [[Песна за мраз и оган]]. - [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 13:36, 14 април 2026 (CEST) {{коментар}} - Правилата се јасни според мене од ова напишаново, иако не сум многу информиран околу оваа тема. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 21:35, 14 април 2026 (CEST) {{коментар}} Согласен. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 23:34, 14 април 2026 (CEST) {{Коментар}} Добро претставено. Не сум за непознати автори и дела, нормално. Треба да поминат низ филтрите на издаваштвото, книжевната рецензија и критика и општата прифатеност на публиката. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] <sup>[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]</sup></font></big> 15:09, 17 април 2026 (CEST) {{Коментар}} Го сменив делот за необјавените и сега гласи: Книги што '''сè уште не се објавени''' може да бидат споменати во статија за авторот или за серијалот (ако се работи за серијал), и само доколку авторот или значењето на книгата се значајни сами по себе. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 16:14, 18 април 2026 (CEST) {{Коментар}} Убаво е што се покренува дискусијава, вака е појасно за сите. Критериумите се јасни и децидни. Искрено мислам, некои статии кога се додаваат, како на пр. за ликови од книги, придонесуваат за збогатување на енциклопедијата и се поврзуваат со другата главна статија за дело или автор, давајќи на тој начин можност за читателот да навигира низ енциклопедијата со поголема леснотија. - [[User:Natasa Stardelova|Natasa Stardelova]] <small>([[User talk:Natasa Stardelova|разговор]])</small> ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (музика)|Музика]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 19:30 ч. на 19 април 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> '''Музичарите или ансамблите''' (овде се вклучени и бендови, пејачи, рапери, оркестри, диџеи, музички театарски групи, инструменталисти, хорови, итн.) може да бидат значајни ако исполнуваат барем еден од следниве критериуми. #Бил предмет на повеќе, нетривијални, објавени дела што се појавуваат во извори кои се веродостојни, не се самообјавени и се независни од самиот музичар или ансамбл. :Овој критериум вклучува објавени дела во сите форми, како што се статии и големи интервјуа дадени во весници, книги, списанија, онлајн верзии на печатени медиуми и телевизиски документарци, освен соопштенија за медиумите, и слични рекламни и други публикации каде што музичарот или ансамблот зборуваат за себе и се рекламираат, како и статии во училишен или универзитетски весник (или слично). #Имал сингл или албум на националната музичка листа на која било земја. #Има златна, сребрена или платинеста плоча (или друг вид на носач на звук) сертифицирана во најмалку една земја. #Има добиено сериозно известување во независни доверливи извори за меѓународна концертна турнеја или национална концертна турнеја во најмалку една суверена земја. Под турнеја се подразбира настап во најмалку 6 градови. #Има издадено два или повеќе албуми за голема издавачка куќа или за една од поважните независни куќи, односно независна куќа која постои барем неколку години, и која веќе издала носачи на звук на изведувачи, кои се значајни. #Не треба да се создаваат статии за група која по ништо друго не е значајна освен затоа што еден период член бил музичар кој станал значаен подоцна сам по себе или како член на значајна група. Ова треба да се прилагоди соодветно на музичкиот жанр: на пример, изведување на две главни улоги во големи оперски куќи. Забележете дека овој критериум треба да се толкува со претпазливост, бидејќи имало случаи каде што овој критериум бил цитиран на кружен начин за да се создаде самоостварувачка јамка на значајност: на пр., музичар кој бил „значаен“ само затоа што бил во два бенда, од кои едниот или двата бенда биле „значајни“ само затоа што овој музичар бил во нив. #Станал најистакнат претставник на значаен стил или локална урбана сцена. Имајте предвид овде дека предметот мора да ги исполнува сите вообичаени стандарди на Википедија, вклучително и [[Википедија:Проверливост|проверливоста]]. #Добитник е на музичка награда, како што се музичките награди: [[Греми]], [[Џуно (награда)|Џуно]] или [[Меркјури (награда)|Меркјури]], или на пример во Македонија награда на [[Макфест]], итн. #Победил на големо, значајно музичко натпреварување. #Изведувал музика за значајно медиумско дело, како што е лајтмотив за програма на голема телевизиска мрежа, или за значаен филм. (Но, ако ова е единственото тврдење за значајност, веројатно е посоодветно само да се спомене во главната статија и да се пренасочи кон таа страница.) #Делото било на програма на национално ниво од страна на голема радио или музичка телевизиска мрежа. #Музичарот бил тема на получасовна или подолга програма на радио или телевизиска мрежа со национална покриеност. '''Поединечни членови, изведувачи на ријалити на телевизија''': #Членовите на значајни бендови се пренасочуваат кон статијата за бендот, не се создаваат поединечни статии за нив, освен ако не покажале дека самите се индивидуално значајни. #Пејачите и музичарите кои се значајни само по учеството во телевизиска серија со ријалити може да бидат пренасочени кон статија за серијата, сè додека не покажат дека се независно значајни. За '''композитори, автори, либретисти или текстописци''': #Лицето било предмет на повеќе независни објавени дела чиј извор е независен од лицето, и е сигурен и веродостоен. :Овој праг вклучува објавени дела од сите форми, како што се статии во весници, книги, статии во списанија и телевизиски документарци, со исклучок на следново: ::Автобиографии, медиумски соопштенија и реклами за лицето. ::Дела што се состојат исклучиво од тривијални содржини, како што е минливо споменување на лицето во дискусија за друга тема, или едноставно вклучување во едноставни списоци на автори на корици, белешки, фусноти, итн. #На лицето му се припишува пишувањето или соавторство во пишувањето на кој било текст или музика, односно музичко или театарско дело (вклучувајќи мјузикл, опера, и слично) за музичар или ансамбл или театар што се квалификува како значаен според претходните критериуми, за значаен театар или бил ангажиран од музичар или ансамбл што се квалификува како значаен според претходните критериуми. #Неговите дела се користени во подоцнежна композиција од автор, композитор или текстописец кој ги исполнува горенаведените критериуми. #Напишал песна или композиција која победила (или во некои случаи освоила прво или второ место) на водечки музички натпревар кој не е експлицитно воспоставен како настан за откривање таленти или за „нова надеж“. #Се појавува со разумна должина во стандардни референтни дела за неговиот жанр. ''Доколку е можно, композиторите или текстописците со недоволно проверлив материјал за да се оправда важноста за постоење на нивна посебна статија, треба да се спојат во статијата за нивното дело, доколку делото е многу познато и важно. Кога композиторот или текстописецот е познат по повеќе дела, таквото спојување можеби нема да биде можно.'' За '''композитори и изведувачи надвор од медиумското покривање''', критериуми за значајност се ако лицето: #Во сигурни извори е цитирано како влијателно во стилот, техниката, репертоарот или предавањето на одреден вид музика. #Воспоставило традиција или школа на одреден жанр. #Компонирало значителен број мелодии, аранжмани или стандарди што се користат во значаен жанр или традиција или школа во рамките на значаен жанр. #Често е опфатено во публикации посветени на значајна субкултура. За '''албуми, синглови и песни''': *Иако ова упатство е донекаде контроверзно, општиот консензус за значењето на албумите е дека ако музичарот или бендот што ги снимил се смета за значаен, тогаш нивните албуми се исто така доволно значајни за да имаат посебни статии на Википедија. Сепак, албумот не мора да биде од значаен изведувач или ансамбл за да заслужува самостојна статија, само доколку ги исполнува општите упатства за значајност. Статиите за албуми кои немаат доволно текст, односно во најголем дел содржината е списокот на песни, посоодветно е да се спои во главната статија на изведувачот или статијата за дискографија на изведувачот, наместо да постои како посебна статија за албум. *Песните и сингловите се веројатно значајни ако добиле значително внимание како тема на повеќе, нетривијални објавени дела чии извори се независни од изведувачот и издавачката куќа. Ова ги вклучува објавените дела во сите форми, како што се статии во весници, книги, телевизиски документарци или рецензии, освен медиумските соопштенија за медиумите или други публикации каде што изведувачот, неговата издавачка куќа, агент или други самозаинтересирани страни го рекламираат или зборуваат за делото. *Песна што ги исполнува критериумите за значајност не значи дека нужно ќе се третира како посебна, самостојна страница, а прашањето дали да се создадат самостојни страници за поединечни значајни песни е предмет на уредничка проценка. Оваа одлука секогаш треба да се основа врз специфични размислувања за тоа како темата да се направи разбирлива. Понекогаш, значајните песни можат подобро да се опфатат како дел од поголема статија, каде што може да има поцелосен контекст што би се изгубил ако песната има своја посебна статија. Освен значајноста, самостојна статија за песна може да постои само ако има доволно материјал за да се оправда разумно детална статија. Ако за статија за песна нема доволно текст, односно ако остане никулец, треба да се спои со статии кои постојат за изведувачот или за албумот. '''Концерти и турнеи''': *Концертните турнеи се веројатно значајни ако добиле значително известување во повеќе независни и сигурни извори. Таквата медиумска покриеност може да покаже значајност во однос на уметничкиот пристап, финансискиот успех, односот со публиката или други слични термини. Изворите што само утврдуваат дека се случила турнеја не се доволни за да укажат на значајност. Турнеите за кои не се пишува во секундарни извори, треба да бидат опфатени во дел на страницата на уметникот, наместо да се создаде посебна статија за таков настап. Турнеја што ги исполнува стандардите за значајност не ги прави сите турнеи поврзани со тој уметник значајни. „[[Bad (1988)]]“ на [[Мајкл Џексон]] е пример за значајна концертна турнеја. '''Статии кои не ги задоволуваат критериумите''': *Википедија не треба да има посебна статија за личност, бенд или музичко дело што не ги исполнува критериумите, ниту на ова упатство, ниту на општото упатство за значајност, ниту за која било тема, и покрај тоа што можеби исполнува некои од правилата опишани погоре, за кои уредниците на крајот не можат да пронајдат независни извори што даваат детални информации за темата. Цел на Википедија не е да се создаваат никулци, односно мали статии за кои знаеме дека никогаш не можат да се прошират, ниту статии засновани првенствено врз она што субјектите го кажуваат за себе. '''Именување и должина на статиите за музика и музичари''': *За албуми и песни на странски автори за кои може да има посебна статија затоа што се значајни, се препорачува името на статијата да биде во оригинал и внатре во првата реченица да стои изговорот на насловот и/или превод. *За музички групи се препорачува името на статијата да биде кирилица како што се изговара, на пример [[Битлси]], [[Ролинг стоунс]], и во првата реченица да се запише оригиналното име на музичката група. *Се препорачува должината на статиите за музика да не биде попоплнета само со список на видеа или песни. Доколку списокот е долг, се препорачува да се скрати само на најзначајните, односно да се направи избор на песните. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (музика)]] ==== Дискусија за „музика“ ==== {{коментар}} - Јас се согласувам со критериумите. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 19:30, 19 април 2026 (CEST) :гмечење [[Специјална:Придонеси/&#126;2026-25740-62|&#126;2026-25740-62]] ([[Разговор со корисник:&#126;2026-25740-62|разговор]]) 15:47, 27 април 2026 (CEST) {{Коментар}} опфаќа во глобала се. Јас лично сум за пишување оригинал на имиња на песни и групи/ уметнички имиња со македонски изговор во воведот на статијата. Иако ова се коси со правописот, сепак е некако безвезе на пример „Ин д клаб“, а многу подобро е „In the Club“, на пример. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] <sup>[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]</sup></font></big> 16:00, 22 април 2026 (CEST) {{коментар}} Согласен кон условите. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 19:49, 22 април 2026 (CEST) {{коментар}} - Се согласувам со горенаведеното. [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 08:39, 23 април 2026 (CEST) {{коментар}} - Се согласувам со критериумите. - [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 14:57, 24 април 2026 (CEST) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> === [[Википедија:Значајност (филмови)|Филмови]] === <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 19:00 ч. на 26 април 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> Покрај општите критериуми за значајност, ова се '''дополнителни критериуми''' кои се однесуваат на филмови: *Изворот треба да биде независен, што значи дека режисерот, издавачите на филмот, глумците, да не се директно поврзани со написот. Не се независни извори оние кои го вклучуваат студиото или компаниите што работат со него на продукцијата и објавувањето, ниту соопштенија за медиумите, и слични рекламни и други публикации, како што се: резимеа на заплетот без критички коментар, или списоци во филмски водичи. Видовите извори што се сметаат за независни се оние што пишувале за филмот, како што се периодичните списанија, и книги во кои се анализира или се споменува филмот. *Филмот бил широко дистрибуиран и добил рецензии во две или повеќе публикации кои се независни. *Филмот е историски значаен, што се потврдува со еден или повеќе од следниве фактори: :Објавување на најмалку две независни статии, по најмалку пет години од првото прикажување на филмот. :Филмот бил прогласен за значаен според широка анкета на филмски критичари, академици или филмски професионалци, кога таква анкета била спроведена најмалку пет години по објавувањето на филмот. :Филмот бил повторно комерцијално издаден или прикажан на фестивал, најмалку пет години по првичното објавување. :Филмот бил прикажан како дел од документарец, програма или ретроспектива за историјата на киното. *Филмот добил голема награда за извонредност во некој аспект од филмското творештво. Сепак да се внимава на следново: наградите од филмските фестивали обично бараат многу повеќе внимание и преглед, бидејќи овој вид награди е многу повеќе подложен на злоупотреба и манипулација. *Филмот бил избран за чувување во национален архив. *Филмот се изучува како предмет на акредитиран универзитет или колеџ со значајна филмска програма. *Филмот претставува уникатно достигнување во кинематографијата, или е пресвртница во развојот на филмската уметност или значително придонесува за развојот на националната кинематографија. *Во филмот учествува (како глумец, режисер, продуцент) позната или значајна личност за која филмот е голем дел од нивната кариера. *Филмот бил успешно дистрибуиран домашно во земја која не е позната како земја што произведува филмови. Во ваков случај треба да се утврди дека станува збор за филм кој е значаен по нешто повеќе од самото производтсво. *Филмови кои се снимаат или се во план најавени да се снимат може да се споменат во статијата на значаен глумец, продуцент или режисер, само ако имаат доволно најави во независни извори. '''Статиите за филмски ликови''' треба да ги следат препораките за значајност пред да бидат создадени. Доколку филмскиот лик е адаптиран од друг медиум или дело, од книга, на пример, а за оригиналниот лик веќе има статија, не треба да се создава нова статија за филмскиот лик. Ве молиме имајте предвид дека едноставното исполнување на критериумите не значи автоматски дека филмскиот лик треба да има своја статија. '''Именување и должина на статиите за филмови''': *За филмови се препорачува насловот на статијата да е во превод на македонски јазик, (оригиналното име во заграда), како што би гласел насловот доколку филмот се прикажува во кино или на телевизија. *Се препорачува должината на статиите за филмови да не биде попоплнета само со список на ликовите. Доколку списокот е долг, се препорачува да се скрати само на најзначајните, односно да се направи избор на ликовите. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (филмови)]] ==== Дискусија за „филмови“ ==== {{коментар}} - Во ред се - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:26, 26 април 2026 (CEST) {{коментар}} - Се согласувам - [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 09:42, 28 април 2026 (CEST) == Придавка од „Карнија“ == Денешна тема на уредувачкиот ден e „Венци на Јужните Варовнички Алпи“ во која спаѓаат и „Карнските Алпи“ односно „Карниските Алпи“. Со оглед дека основата на зборот е покраината „Карнија“ правејќи напоредна споредба со Калифорнија (единствен топоним кој завршува на „рнија“ како Карнија), придавката треба да е „карниски“ која е полесно изговорлива на македонски јазик. Во македонските речници го нема топонимот Карнија и следствено ни придаваката произлезена од него. Доколку мнозинството се сложува соодветно би ја променил оваа придавка. [[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 17:24, 19 февруари 2026 (CET) :И мене ми се чини дека карниски е точно, споредено со Калифорнија и калифорниски. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 17:55, 19 февруари 2026 (CET) :Се согласувам и јас. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 14:37, 20 февруари 2026 (CET) ::@[[Корисник:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]]@[[Корисник:Виолетова|Виолетова]]@[[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] Интересен случај, бидејќи покраината е всушност на македонски Корушка, но дури и словенечката Википедија користи Карнијске Алпе, така што се согласувам да бидат Карниски Алпи. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 19:13, 23 февруари 2026 (CET) :::Променето. [[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 21:11, 23 февруари 2026 (CET) == Турски имиња за селата во Егејска Македонија == Зошто се употребуват турски називи за поранешни турски села во Егејска Македонија? Тоа не се македонски називи ниту македонски села (сегашни или поранешни). Јас мислувам дека нема потреба да се дава предноста на турски називи, каде тоа не су повеќе турски села. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 14:23, 22 февруари 2026 (CET) :Здраво. Дали може да ни посочите за кои села поточно станува збор? На пример, Дедели нема друго име освен ова име кое потекнува од турскиот јазик, каде и живееле Турци. Поздрав--<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] <sup>[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]</sup></font></big> 09:50, 23 февруари 2026 (CET) ::Станува збор за селата во на пример Кожанско и Кајларско - [[Кожани (општина)]] или [[Еордеја (општина)]]. Тука нема потреба за турски називи. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 17:44, 23 февруари 2026 (CET) :::@[[Корисник:Marco Mitrovich|Marco Mitrovich]] Како во Македонија, така и во егејскиот дел, топонимите ние не ги менуваме, особено што имињата кои ги споменуваш се присутни и во литературата (изворите). --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 19:07, 23 февруари 2026 (CET) :Како сакате, ама давањето предноста на стари турски топоними во однос на грчките сегашни каде живеат Грци а не Турци е грешка. И во турскиот дел на Тракија многи грчки топоними се заменети со турски. Јас мислувам дека треба си гледаме нашите македонски топоними, а не да даваме предноста на стари турски топоними во однос на сегашните грчки. На пример [[Бахче Ловаси]] во место на Кипари. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 10:49, 24 февруари 2026 (CET) == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|разговор]])</bdi> 12:15, 19 март 2026 (CET) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Johannes Richter (WMDE)@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == New Rapid Funds in CEE – global support now closer to your local activities == Hi everyone, '''Starting from 1 April 2026''', the CEE Hub will begin reviewing and supporting Rapid Fund applications for Central and Eastern Europe, in close cooperation with the Wikimedia Foundation. This change is part of our shared effort to bring support closer to communities and make the process more accessible and responsive to local contexts. You will still apply through the same system (Fluxx), and WMF will continue handling contracts and fund transfers. What changes is that the CEE Hub becomes your first point of contact, offering guidance, reviewing applications, and staying closer to your ideas throughout the process. We encourage you to reach out to [[:m:User:TRistovski-CEEhub|Toni]], our Grants Specialist before applying. A short conversation can help clarify your idea and make things smoother from the start. * ☝️ Rapid Funds remain open year-round (with possible delays in June and December). * ☝️ For Central Asian communities: the process stays the same – you continue applying directly through WMF. Join our online Q&A session to learn more (same content, two options to join): * 2 April, 5:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 1|register here]]) * 8 April 7:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 2|register here]]) More info & contact: '''[[:m:CEE Hub Rapid Funds|Wikimedia CEE Hub/Rapid Grants]]''' --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 13:21, 31 март 2026 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:TRistovski-CEEhub@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=29670168 --> == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Пораката ја испрати Корисник:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 19:11, 3 април 2026 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:ZI Jony@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> == Facundo Jainikoski == Има ли некој врски во ФФМ да проверува дали е овој аргентинскиот фудбалер со македонско потекло? [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 17:13, 5 април 2026 (CEST) :~Кој знае и ФФМ дали имаат информација за неговото потекло, дека момчето е во Аргентина родено. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 22:14, 5 април 2026 (CEST) :Мене многу ми личи на финско презиме. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 22:46, 5 април 2026 (CEST) == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 02:58, 26 април 2026 (CEST) </bdi> <!-- Пораката ја испрати Корисник:Codename Noreste@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> jcklktwrz68uiow6fyq9lpkoiqxh8nv Лондонски договор (1913) 0 25382 5545602 5544940 2026-04-28T06:25:44Z Gurther 105215 Одбиена последната промена (од [[Специјална:Придонеси/~2026-25617-08|~2026-25617-08]]) и ја поврати преработката 5481431 на Kaimakcalan 5545602 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Guerres balkaniques.jpg|thumb|right|400px|Границите на Балканот во текот на Балканските војни]] [[Податотека:First Balkan war - London Treaty negotiations 1912-13.jpg|thumb|right|400px|Автономна Македонија и Албанија по предлог на Турција]] '''Лондонскиот мировен договор''', потпишан на [[30 мај]] [[1913]] година, е договор со кој завршила [[Првата балканска војна]] ([[1912]] - [[1913]]). Поради незадоволството помеѓу балканските сојузници од распределбата на отстапените територии од страна на [[Отоманско Царство|Турција]], набрзо започнала [[Втората балканска војна]] ([[1913]]). Лондонската конференција започнала на [[16 декември]] [[1912]] година со цел потпишување на договор меѓу [[Балкански сојуз|победничките]] во [[Првата балканска војна]] и поразената [[Турција]], која со намера да задржи што поголема територија на Балканот, предложила на [[Македонија (регион)|Македонија]] и [[Албанија]] да им се даде автономија под суверенитет на Турција. Албанија на [[28 декември]] [[1912]] е призната за независна држава, а предлогот за независност на Македонија не е прифатен. [[Србија]] и [[Грција]] уште пред војната тајно се договориле дека нема да дозволат создавање на самостојна Македонија, ниту постоење на бугарско-албанска граница меѓу државните граници на Србија и Грција. И [[Бугарија]] го обила турскиот предлог за создавање на автономна Македонија. Бугарија и Грција ги заостриле односите уште во почетокот на [[Првата балканска војна]], особено откако грчката војска го [[Окупацијата на Солун во Првата балканска војна|зазела Солун]]. Грција во нотите од 3 и [[18 ноември]] [[1912]] година и од [[22 април]] [[1913]] година, предлагала да се реши прашањето на границата. Бугарија ги отфрлила предлозите како претерани, но не дала свои противпредлози. Со потпишувањето на Лондонскиот мир на [[30 мај]] [[1913]] година со [[Турција]], односите меѓу балканските држави уште повеќе се заостриле. Во тоа време, сојузниците ги окупирале оние територии што ги зазеле во војната против Турција. Меѓу Србија и Бугарија уште во време на војната била создадена привремена [[демаркациона линија]]: [[Патарица]]-[[Руен]]-сртот на [[Осоговските Планини]]-[[Злетовска река]]-[[Брегалница]], до сливот на [[Крива Лакавица]]-сртот [[Плавуш]] -[[Дојранско Езеро]]. На таа линија започнало префрлањето на бугарската војска од [[Тракија]] и истовремена концентрација на силите кон Грција. Тоа било причина на [[1 јуни]] [[1913]] година Србија и Грција да склучат договор за пријателство и одбранбен сојуз против Бугарија. Покрај тоа, Србија добила право на слободно користење на пристаништето во Солун во траење од 50 години. Истиот ден била потпишана и [[Воена конвенција|Воената конвенција]], во која биле регулирани меѓусебните воени обврски и соработката меѓу Србија и Грција во случај на напад од Бугарија или на некоја друга држава. По тие настани, големите сили, со оглед на сопствените интереси кон Балканот, развиле широка дипломатска активност. [[Руска Империја|Русија]] настојувала да го зачува [[Балкански сојуз|Балканскиот сојуз]] како пречка на австро-германското продирање на [[Балкан]]от, а [[Австроунгарија]] тежнеела да се разбие овој сојуз и ја поддржувала Бугарија да не попушта во своите барања. За да го спречи избувнувањето на нова, меѓусојузничка војна, Русија ги повикала сојузниците да го решат спорот по мирен пат и ги предупредила Србија и Бугарија на руската [[арбитража]] предвидена со [[Српско-бугарска спогодба|Српско-бугарскиот договор]]. На рускиот апел двете страни одговориле условно: српската влада дека ја прифаќа арбитражата на Русија, доколку се прифати нејзиното барање за ревизија на договорот, а бугарската влада арбитражата ја прифаќала доколку се почитува договорот, односно воспоставената поделба на територијата. Со оглед на тоа дека двете влади не отстапувале од своите барања, Русија се откажала од натамошна арбитража. Со тоа го забрзала почетокот на [[Втората балканска војна]], новата поделба на [[Македонија]] и воспоставување нови граници по пат на сила. Во името на македонската колонија во [[Санкт Петербург|Петерсбург]], на [[1 март]] [[1913]] г. до Лондонската мировна конференција е испратен Меморандум потпишан од [[Димитрија Чуповски]], [[Наце Димов]], [[Гаврил Константинович]] и А. Везников. Во меморандумот Димитрија Чуповски пишува дека: „2/3 од населението на Македонија претставуваат посебно словенско племе“<ref>[http://www.mn.mk/aktuelno/2964-Memorandum-za-nezavisnost-na-Makedonija-od-1-mart-1913-godina „Меморандум за независност на Македонија од 1 март 1913 година“]</ref> и со истиот приложил своја етнографска карта. == Наводи== {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.mtholyoke.edu/acad/intrel/boshtml/bos145.htm Хронологија на Лондонската мировна конференција во 1913 година] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/19970501052336/http://www.mtholyoke.edu/acad/intrel/boshtml/bos145.htm |date=1997-05-01 }} (англиски јазик) * [https://users.sch.gr/kodulis/maps/1821.php?b=1064&l=2 Карти] на грчко-албанската граница == Литература == * Richard C. Hall: ''The Balkan wars 1912 - 1913 : prelude to the First World War''. London 2000. ISBN 0-415-22946-4 * Robert Raymond Kritt: ''Die Londoner Botschafter-Konferenz 1912-1913''. Diss. Wien 1960. * James M. Miller: ''The concert of Europe in the first Balkan war 1912-1913''. Diss. Ann Arbor 1969. * Dimitrije Đorđević: ''Izlazak Srbije na Jadransko more i Konferencija ambasadora u Londonu 1912''. Beograd 1956. * Ignatz Rippel: ''Nach dem Balkankrieg''. Wien 1914. * Reginald Rankin: ''The inner History of the Balkan war''. London 1914. {{Османлиски договори}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Балкански војни]] [[Категорија:Договори на Отоманското Царство]] [[Категорија:Европа во 1913 година]] 6t4ctnw88fpwhqvnlz7z3cgj8c42xzj Категорија:Митски предмети 14 33530 5545554 3662942 2026-04-27T20:46:44Z Dandarmkd 31127 5545554 wikitext text/x-wiki {{рв|Mythological objects}} {{Category see also|Измислени предмети|Легендарни предмети|Свештени предмети}} [[Категорија:Митологија|Предмети]] [[Категорија:Предмети во фолклорот| ]] ap1fjiibyldo0wrjkiouszth1okefkv Пјер Огист Реноар 0 34633 5545433 5518149 2026-04-27T17:13:35Z P.Nedelkovski 47736 поправка на правопис - голема буква на секој дел од името 5545433 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за уметник | name = Пјер Огист Реноар{{малзак|Pierre-Auguste Renoir}} | image = Pierre Auguste Renoir, uncropped image.jpg | imagesize = 200px | caption = Огист Реноар | birthname = Пјер Огист Реноар | birthdate = {{роден на|25|февруари|1841}} | location = [[Податотека:Flag of France.svg|25px]] [[Лимож]], [[Франција]] | deathdate = {{починал на|3|декември|1919}} | deathplace = [[Податотека:Flag of France.svg|25px]] [[Кањ на Море]], [[Франција]] | nationality = [[Французи]]н | field = [[сликар]] | training = | movement = [[импресионизам]] | works = | patrons = | awards = [[Легија на честа]] }} '''Пјер Огист Реноар''' ({{langx|fr|Pierre-Auguste Renoir}}; [[Лимож]], [[25 февруари]] [[1841]] - [[Кан]], [[17 декември]] [[1919]]) — еден од најпознатите француски сликари. Припаѓа на школата на [[импресионизам|импресионизмот]], но доста брзо се одвоил од неа во 1880. Позаинтересиран за портретите и за актите отколку за пејзажите, има свој карактеристичен начин на сликање, кој ги надминува првенствените влијанија ([[Жан-Оноре Фрагонард|Фрагонар]], [[Курбе]], [[Клод Моне|Моне]], италијанското фреско сликарство). Во тек на шеесет години насликал повеќе од шест илјади слики, со што го надминува [[Пабло Пикасо|Пикасо]]. Развил сопствен израз карактеристичен по светлорозовите и модри тонови. Во последниот период од своето творештво се занимавал и со вајарство. Најпознати негови слики се „Капачки“, „Мулен“ и „Лука“. Со своите слики првпат се појави на изложбата на импресионистите во [[Париз]], во [[1874]] година. Во музеите [[Музеј Мармотан-Моне|Мармотан-Моне]] и [[Ермитаж]] се изложени некои од делата од Пјер-Огист Реноар. Славејќи ја убавината, а посебно женската сензибилност, се вели дека "Реноар е последниот претставник на традицијата, која тече директно од [[Рубенс]] до [[Вато]]".<ref>Read, Herbert: ''The Meaning of Art'', page 127. Faber, 1931.</ref> == Животопис == === Младост === Пјер Огист Реноар е роден во [[Лимож]], [[Горна Вјена]], [[Франција]], како дете од [[работничката класа|работничко]] семејство. Како момче, работел во [[фабрика]] за [[порцелан]] , каде благодарение на неговиот талент за цртање бил избран да слика дизајни на Фини кинески порцелан.<ref>Renoir, Jean: ''Renoir, My Father'', pages 57–67. Collins, 1962.</ref> Тој исто така сликал и завеси за мисионерите во странство уште пред да се запише во уметничко училиште.<ref>Vollard, Ambroise: ''Renoir, An Intimate Record'', pages 24–29. Knopf, 1925.</ref> За време на првите години, тој честопати го посетувал [[Лувр]] за да ги проучува големите [[Франција|француски]] сликари. [[Податотека:Pierre-Auguste Renoir, La loge (The Theater Box).jpg|thumb|left|''The Theater Box'', 1874 од Пјер Огист Реноар, [[Courtauld Institute Galleries]], London]] Во 1862 година почнал да студира уметност под менторство на [[Шарл Глир]] во [[Париз]]. Таму се запознал со [[Алфред Сисли]], [[Фредерик Базил]], и со [[Клод Моне]].<ref>Vollard, page 30.</ref> Во текот на 1860-тите, доаѓал во ситуација да нема доволно пари за да си купи бои. Сепак, Реноар за првпат почнал да изложува слики во [[Париз Салон]] во 1864 година,<ref>Wadley, Nicholas: ''Renoir, A Retrospective'', page 15. Park Lane, 1989.</ref> признание стекнал дури после десет години а за тоа делумно виновник била војната меѓу Франција и Прусија. За време на [[Париската комуна]] во 1871 година, додека сликал на бреговите на [[Сена|реката Сена]], некои членови на Комуната помислиле дека е шпион, и сакале да го фрлат во реката, кога еден од водачите, Раул Риго, препознал дека Реноар е впрочем човекот кој него претходно го има спасено.<ref>Renoir, Jean, pages 118–21. Different and less life-threatening versions are offered by Paul Valéry and Vollard. In all accounts, however, their re-acquaintance led to great celebration.</ref> === Зрелост === Реноар ја доживеал својата прва популарност кога шест од неговите слики биле изложени на првата импресионистичка изложба во 1874. Истата година две од неговите дела биле прикажани со [[Пол Диран-Риел|Диран-Риел]] во Лондон. [[Податотека:Pierre-Auguste Renoir 006.jpg|thumb|250px|''Лулашката (La Balançoire)'', 1876, масло на платно, [[Музеј Орсе]], Париз]] Во 1881 година, тој патувал во [[Алжир]], земја што тој ја поврзувал со [[Ежен Делакроа]],<ref>Poulet, A. L., & Murphy, A. R. (1979). ''Corot to Braque: French Paintings from the Museum of Fine Arts, Boston'', page 117. Boston: The Museum. ISBN 0-87846-134-5.</ref> потоа во [[Мадрид]], за да ја види работата на [[Диего Веласкес]]. Потоа патувал во [[Италија]], за да ги види ремек-делата на [[Тицијан]] во [[Фиренца]] и сликите на [[Рафаел Санти|Рафаел]] во [[Рим]]. На 15 јануари 1882 Реноар се сретнал со композиторот [[Рихард Вагнер]] во неговиот дом во [[Палермо]], [[Сицилија]]. Реноар го насликал портретот на Вагнер за само триесет и пет минути. Истата година, Реноар се разболел од пневмонија која ќе предизвика трајно оштетување на неговото респираторниот систем.<ref name="Wadley, page 25">Wadley, page 25.</ref> Во 1883, летото го поминал во [[Гернзи]], создавајќи петнаесет слики за малку повеќе од еден месец. Повеќето од овие слики го прикажуваат Мулен Ует, залив во [[Сен Мартен, Гернзи]]. Гернзи е еден од [[Каналските острови]] во [[Ламанш|Англискиот канал]], и прикажани се сцени на плажи, карпи, заливи, шумите и планините. Овие слики беа предмет на серијал поштенски марки издадени во 1983 година. Додека живеел и работел на Монмартр, Реноар ја вработил како модел [[Сузан Валадон]], која позирала за него (''[[The Bathers]]'', 1885–87; [[:Image:Pierre-Auguste Renoir 146.jpg|''Dance at Bougival'']], 1883)<ref>Wadley, pages 371, 374.</ref> Во 1890 се оженил со [[Алин Викторин Шариго]], која, заедно со големиот број пријатели на уметникот, послужила како модел за ''Ручекот на чамџиите'' ([[Déjeuner des canotiers]], 1881 ), со која веќе имал едно дете, Пјер, уште од 1885 година.<ref name="Wadley, page 25"/> Семејството Реноар имало три сина од кои едниот, [[Жан Реноар|Жан]], станал познат режисер. [[Податотека:Renoir23.jpg|thumb|left|„Девојки до пијано“(1892). [[Музеј Орсе|музеј „Орсе“]], Париз.]] === Подоцнежни години === Околу 1892, Реноар развива [[ревматоиден артритис]]. Во 1907 година, тој се преселил во потоплите краишта, на фармата „Ле коле“ во [[Кањ на Море]], во близина на [[Средоземно Море|Медитеранот]].<ref>Wadley, page 28.</ref> Реноар сликал во текот на последните дваесет години од својот живот, дури и кога артритисот строго го ограничувало неговото движење, и бил во инвалидска количка. Имал прогресивна деформација на своите раце и [[анкилозис]] на десното рамо, па затоа ја адаптирал својата сликарска техника согласно неговиот хендикеп. Честопати се велело дека за да слика, морал четката да ја заглавува во своите парализирани прсти <ref>André, Albert: ''Renoir''. Crés, 1928.</ref> но тоа било погрешно; Реноар останал способен да ја држи четката, иако му била потребна помош некој да му ја стави во рака.<ref name="bmj">[http://www.bmj.com/cgi/content/full/315/7123/1704#R6 Boonen, A.; van de Rest, J.; Dequeker, J.; van der Linden, S.: "How Renoir Coped with Rheumatoid Arthritis". ''British Medical Journal'', 1997:315:1704–1708.]</ref> Во 1919, Реноар го посетил Лувр за да ги види своите слики кои биле закачени заедно со оние на старите мајстори. Починал во селото [[Кањ на Море]], во [[Прованса]], на 3 декември. == Уметност == [[Податотека:Pierre-Auguste Renoir, Le Moulin de la Galette.jpg|thumb|right|''Забава во Мулен де ла Галет ([[Bal du moulin de la Galette]])'', 1876, Pierre-Auguste Renoir|250px]] Сликите на Реноар се значајни поради нивната жива светлина и заситена боја, најчесто, задржувајќи се на луѓето во интимни и искрени композиции. Женскиот акт е една од неговите основни субјекти. Во карактеристичен импресионистички стил, кај Реноар се појавуваат деталите на сцената преку слободен допир на четката врз бојата, така што неговите личности нежно се слеваат со околина. Во доцните 1860-тите, преку сликање на светлината и на водата ''[[плен ер]]'' (на отворено), тој и неговиот пријател, [[Клод Моне]] откриле дека бојата на сенките не е ниту кафеава ниту црна, туку дека ја рефлектира бојата на предметите околу.<ref>[http://commons.wikimedia.org/wiki/Image:Renoir11.jpg Image:Renoir11.jpg — Wikimedia Commons<!-- bot-generated title -->] at commons.wikimedia.org</ref><ref>[http://commons.wikimedia.org/wiki/Image:Claude_Monet_La_Grenouill%C3%A9re.jpg Image:Claude Monet La Grenouillére.jpg — Wikimedia Commons<!-- bot-generated title -->] at commons.wikimedia.org</ref> == Галерија == <gallery> Image:Renoir11.jpg|''Гренујер'', 1868, [[Национален музеј]], [[Стокхолм, Шведска]] Image:Pierre-Auguste Renoir 110.jpg|''Портрет на [[Алфред Сисли]]'', 1868 Image:Pierre-Auguste Renoir 083.jpg|''[[Клод Моне]] Слика во неговата градина во [[Аржентеј]]'', 1873, Хартфорд, Конектикат Image:Pierre-Auguste Renoir 112.jpg|''Портрет на [[Клод Моне]]'', 1875, [[Музеј Орсе|музеј „Орсе“]], [[Париз]] Image:Pierre-Auguste Renoir 094.jpg|''Г-ѓа Шарпентје и нејзините деца'', 1878, [[музеј Метрополитен|музеј „Метрополитен“]], [[Њујорк]] Image:Pierre-Auguste Renoir - By the Water.jpg|''До водата'', 1880, [[Уметнички Институт во Чикаго]], [[Чикаго, Илиноис]] Image:Dejeuner-canotiers.jpg|''[[Ручек на чамџиите]]'', 1880–1881, [[Колекција Филипс]] [[Вашингтон]] Image:Pierre-Auguste Renoir 107.jpg|''Портрет на Шарл и Жорж [[Диран-Риел]]'', 1882 File:Pierre-Auguste Renoir 019.jpg|''Танц во градот,'' 1882–1883, музеј „Орсе“, Париз Image:Pierre-Auguste Renoir - Danse à la campagne.jpg|''Танц на село'' (''Алин Шариго и Пол Лот''), 1883, музеј „Орсе“, Париз File:Pierre-Auguste Renoir - Study for 'Dance in the Country', pencil, 1883.jpg|Студија со молив на ''Танц на село'' 1883, [[Академија на уметностите во Хонолулу]] File:Renoir16.jpg|''Деца на плажата на [[Гернзи]],'' 1883, [[Барнс Фондација]] [[Мерион, Пенсилванија]] File:Pierre-Auguste Renoir - In the Garden.jpg|''Во градината,'' 1885, [[Ермитаж]] [[Санкт Петербург]] Image:Girl with a hoop.jpg|''Девојче со хулахоп'', 1885 Image:Pierre-Auguste Renoir - Suzanne Valadon - La Natte - Girl Braiding Her Hair.jpg|''Девојка расплетува коса ([[Сузан Валадон]])'', 1885 Image:Pierre Auguste Renoir - Portrait Berthe Morisot and daughter Julie.jpg|''Портрет на [[Берт Моризо]] и ќерката [[Жили Моне]]'', 1894 Image:Pierre Auguste Renoir La famille d artiste.jpg|''Семејството на уметникот'', 1896, [[Барнс Фондација]], Мерион, [[Пенсилванија]] Image:Pierre-Auguste Renoir - Ambroise Vollard.jpg|''Портрет на [[Амброаз Волар]]'', 1908 Image:Pierre-Auguste Renoir 113.jpg|''Портрет на [[Пол-Диран Риел]]'', 1910 Image:Renoir Self-Portrait 1910.jpg|''[[Автопортрет]]'', 1910 </gallery> == Библиографија == * {{Наведена книга | author=[[Claude Roger-Marx]] | title=Les Lithographies de Renoir | location=Monte-Carlo | publisher=Andre Sauret | year=1952}} * {{Наведена книга | author=Joseph G. Stella | title=The Graphic Work of Renoir: Catalogue Raisonne | location=London | publisher=Lund Humphries | year=1975}} * {{Наведена книга | author=Jean Leymarie et Michel Melot | title=Les Gravures Des Impressionistes, Manet, Pissarro, Renoir, Cezanne, Sisley | location=Paris | publisher=Arts et Metiers Graphiques | year=1971}} * {{Наведена книга | author=Michel Melot | title=The Impressionist Print | location=New Haven | publisher=Yale University Press | year=1996}} * {{Наведена книга | author=Theodore Duret | title=Renoir | location=Paris | publisher=Bernheim-Jeune | year=1924}} * {{Наведена книга | author=Paul Haeserts | title=Renoir Sculpteur | location=Bruxelles | publisher=Hermès | year=1947}} == Надворешни врски == {{commons+cat|Pierre-Auguste Renoir}} * [http://www.biography.com/search/article.do?id=9455662 Renoir at biography.com] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070807203015/http://www.biography.com/search/article.do?id=9455662 |date=2007-08-07 }} * [http://bmj.bmjjournals.com/cgi/content/full/315/7123/1704 How Renoir Coped with Rheumatoid Arthritis] article in British Medical Journal by Boonen A. et al. * [http://www.phillipscollection.org/html/lbp.html The Story Behind the Masterpiece...] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070625064340/http://www.phillipscollection.org/html/lbp.html |date=2007-06-25 }} The Luncheon of the Boating Party * [http://arts.guardian.co.uk/art/visualart/story/0,,2020144,00.html Suburban Pastoral], The Guardian, 24 Feb 2007 * [http://www.mootnotes.com/art/renoir Pierre-Auguste Renoir paintings, media & interactive timeline] == Наводи == {{наводи}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Реноар, Пијер Огист}} [[Категорија:Пјер Огист Реноар| ]] [[Категорија:Француски сликари]] [[Категорија:Импресионистички сликари]] [[Категорија:Луѓе од Лимож]] [[Категорија:Заповедници на Легијата на честа]] [[Категорија:Офицери на Легијата на честа]] [[Категорија:Витези на Легијата на честа]] [[Категорија:Родени во 1841 година]] [[Категорија:Починати во 1919 година]] 6tooxfftm98kqv3cqtq50ip8rees96g Категорија:Атлантида 14 39221 5545520 220982 2026-04-27T20:03:02Z Dandarmkd 31127 5545520 wikitext text/x-wiki {{Commons category|Atlantis}} {{Катпов}} [[Категорија:Класична митологија во популарната култура]] [[Категорија:Измислени континенти]] [[Категорија:Измислени земји]] [[Категорија:Измислени острови]] [[Категорија:Измислени населени места]] [[Категорија:Митски острови]] [[Категорија:Митски кралства, царства, и земји]] [[Категорија:Митски градови]] [[Категорија:Легендарни места]] [[Категорија:Псевдоархеологија]] [[Категорија:Псевдоисторија]] [[Категорија:Водата во митологијата]] [[Категорија:Легендарни племиња во класичната историографија]] [[Category:Wikipedia categories named after fictional populated places]] s7jbd5fa3il2tuez1u2saucybbje4c1 5545521 5545520 2026-04-27T20:03:48Z Dandarmkd 31127 5545521 wikitext text/x-wiki {{Commons category|Atlantis}} {{Катпов}} [[Категорија:Класична митологија во популарната култура]] [[Категорија:Измислени континенти]] [[Категорија:Измислени земји]] [[Категорија:Измислени острови]] [[Категорија:Измислени населени места]] [[Категорија:Митски острови]] [[Категорија:Митски кралства, царства, и земји]] [[Категорија:Митски градови]] [[Категорија:Легендарни места]] [[Категорија:Псевдоархеологија]] [[Категорија:Псевдоисторија]] [[Категорија:Водата во митологијата]] [[Категорија:Легендарни племиња во класичната историографија]] [[Category:Категории на Википедија именувани по измислени населени места]] mtsc8wi9aeskdidqtfy52tfpkznkwo4 Меѓународна вселенска станица 0 41239 5545443 5422923 2026-04-27T17:24:50Z Andrew012p 85224 5545443 wikitext text/x-wiki [[Податотека:ISS after STS-117 in June 2007.jpg|300px|thumb|Меѓународната Вселенска Станица сликана од вселенското летало [[Атлантис(вселенско летало)|Атлантис]] на 19 јуни 2007 година]] '''Меѓународна вселенска станица''' или '''ММС''' ({{langx|en|International Space Station}}, '''ISS'''; {{langx|ru|Международная космическая станция}}, '''МКС''' ) — прва [[вселенска станица]] изградена од страна на повеќе држави преку нивна меѓународна соработка. Моментално ја сочинуваат 6 главни [[модул]]и (по завршувањето на изградбата треба да ги има 16) и овозможува престој на 3 членови на постојаниот [[екипаж]] (од 2008 година постојаниот екипаж на станицата треба да го сочинуваат 6 членови). Првите модули на станицата беа лансирани на [[орбита]]та и меѓусебно повразни во 1998 година. Првиот постојан екипаж во станицата пристигна во 2000 година. Извор на енергија за МВС се [[сончеви колектори|сончевите колектори]], а за транспорт на луѓе и материјали до станицата се користат американските [[вселенско летало|вселенски летала]] [[Спејс Шатл]]и(Space Shuttle) преку проектот [[Вселенски Транспортен Систем|СТС]] (Space Transportation System - Вселенски Транспортен Систем) како и руските вселенски летала [[Сојуз(вселенско летало)|Сојуз]] и [[Прогрес(вселенско летало)|Прогрес]]. {{Вселенски станици}} {{Вселенски лет}} {{Луѓе моментално во вселената}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Вселенски станици]] [[Категорија:Американско-руски односи]] [[Категорија:Населени места основани во 1998 година]] [[Категорија:Вселенски летала пуштени во 1998 година]] cniiam0qs8w8agcnwpgjhf8ewvphbwe Категорија:Џозеф Кембел 14 42096 5545556 244313 2026-04-27T20:54:45Z Dandarmkd 31127 5545556 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Joseph Campbell}} {{Cat main|Џозеф Кембел}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Кембел, Џозеф}} [[Категорија:Категории на Википедија именувани по соединетодржавски писатели]] [[Категорија:Американски писатели]] 749zbrxkuf0e5fa06mp771k3unwwa9z Категорија:Никулци за митологија 14 42099 5545517 1038916 2026-04-27T19:56:14Z Dandarmkd 31127 5545517 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Никулци за култура антропологија|*митологија]] [[Категорија:Никулци за верски изучувања| митологија]] [[Категорија:Митологија|Σ]] [[Категорија:Категории за никулци|митологија]] 5y93kbfxzl7eh836hc170gkvu51fwl6 Категорија:Митографија 14 51855 5545504 3020730 2026-04-27T19:42:02Z Dandarmkd 31127 5545504 wikitext text/x-wiki {{Commons|Mythography}} {{катпов}} [[Категорија:Митологија|*]] [[Категорија:Белетристика по жанр]] [[Категорија:Филмски жанрови]] [[Категорија:Авантуристички жанрови]] [[Категорија:Митологијата по популарната култура]] [[Категорија:Книжевност за шпекулативна белетристика]] [[Категорија:Светообразба]] [[Категорија:Епика]] sbplmxus2m93tn4dcc69wemdeelikg3 Еднорог 0 53101 5545534 4758973 2026-04-27T20:19:59Z Dandarmkd 31127 /* Надворешни врски */ 5545534 wikitext text/x-wiki [[Податотека:DomenichinounicornPalFarnese.jpg|thumb|right|''Нежната девица ја има моќта да го припитоми еднорогот,'' фреска во Рим, од околу 1602.]] '''Еднорогот''' — [[митологија|митолошко]] [[животни|животно]] слично на бел [[коњ]] со еден рог на челото. Еднорогот бил прикажан во [[уметност]]а на [[Месопотамија]], како и во древните [[мит]]ови од [[Индија]] и од [[Кина]]. Најраниот опис на еднорогот бил откриен во старогрчкатта литература во периодот околу 400&nbsp;г. пред нашата ера и можно е да се однесувал на [[носорог]] од Индија. Се верувало дека еднорогот бил див и тежок за фаќање, но ако пред него била донесена девица во тој случај еднорогот легнувал и ја ставал главата во нејзиниот скут. Се верувало дека неговиот рог може да послужи како заштита од отров. Писателите од [[среден век|средниот век]] еднорогот го доведувале во врска со [[Исус]], а ловот на еднорог бил честа тема во средновековната уметност. Еднорогот стои на [[Кралски грб на Обединетото Кралство|кралскиот грб на Обединетото Кралство]] како симбол на [[Шкотска]] како дел од кралството, како и на [[Кралски грб на Шкотска|шкотската верзија]] на тој грб. == Надворешни врски == {{рв|Unicorns|Еднорози}} * [http://www.allaboutunicorns.com All About Unicorns] - Историска информација за еднорози, плус галерија на слики. {{en}} * [http://bestiary.ca/beasts/beastbiblio140.htm Medieval bestiary:] Библиографија на еднорози {{en}} * [http://www.jewishencyclopedia.com/view.jsp?artid=27&letter=U ''Jewish Encyclopedia'':] Еврејска енциклопедија: „Еднорог“ {{en}} * [http://www.newanimal.org/unicorn.htm Еднорози во криптозоологијата] {{en}} * [http://www.amnh.org/exhibitions/mythiccreatures/land/unicorns.php „Еднорози“] - [[Американски природонаучен музеј]]: специјална изложба на митски суштества со позадина и галерија на еднорози {{en}} {{никулец}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Еднорози]] hr0olhnkrseejzef32r0wnc86npym0z Категорија:Исламска митологија 14 59405 5545546 4229957 2026-04-27T20:34:01Z Dandarmkd 31127 5545546 wikitext text/x-wiki {{Катпов}} {{Commons category|Islamic mythology}} {{Portal|митологија}} [[Категорија:Исламски учења и доктрини]] [[Категорија:Митологија по религија]] 27cdcz1bi4k20hpglr9k47b2i550ejz Категорија:Блискоисточна митологија 14 59406 5545526 3022448 2026-04-27T20:11:34Z Dandarmkd 31127 5545526 wikitext text/x-wiki {{портал|Митологија}} [[Митологија]] на пред[[ислам]]скиот [[Близок Исток]]. [[Категорија:Блискоисточен фолклор| ]] [[Категорија:Азиска митологија]] [[Категорија:Африканска митологија]] rgr9e4yvjv06yfc65gmytsdm9uvqgl0 Фернандо Магелан 0 60610 5545447 5211248 2026-04-27T17:26:21Z Andrew012p 85224 5545447 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Magellan's voyage MK.svg|мини|Патот на Магелан]] {{Без извори|датум=ноември 2009}} {{Infobox person | name = Фернандо Магелан | image = Ferdinand_Magellan.jpg | caption = | birth_name = | birth_date = 1480 | birth_place = [[Саброза]], [[Кралство Португалија]] | death_date = {{BirthDeathAge|df=yes| |1480| | |1521|04|27}} | death_place = [[Мактан]], [[Себу]], Филипини | nationality = [[Кралство Португалија|Португалец]] | known_for = | signature = Magellan Signature.svg }} '''Фернандо Магелан''' (пролетта [[1480]] – {{починал на|27|април|1521}}; португалски: '''Fernão de Magalhães'''; шпански: '''Fernando de Magallanes''') — [[Португалија|португалски]] истражувач кој пловел под шпанско знаме. Тој е првиот кој отпловил од Европа до Азија одејќи на запад, прв Европеец кој го преминал [[Тихи Океан|Тихиот Океан]] и прв кој ја водел експедицијата со цел да ја отплови Земјината топка. Иако Магелан трагично го загубил животот на Филипините, пред враќањето во [[Европа]], осумнаесет членови на неговиот [[екипаж]] се вратиле во Шпанија [[1522]] отпловувајќи ја Земјата. Стапил во служба на [[Шпанија]] и ја повел експедицијата од 5 брода за да го открие новиот поморски пат за [[Молучки острови|Молучките Острови]] („Острови на Зачинот“); [[1519]]/[[1520]] го испитал југоисточниот брег на [[Јужна Америка]], и открил [[1520]], теснец (подоцна наречен [[Магеланов мореуз|Магеланов]]) и преку него стигнал до големиот океан кој го нарекол [[Тихи Океан]] (Пацифик), бидејќи во него не доживеал бура како во [[Атлантски Океан|Атлантскиот Океан]]. Стигнал [[1521]] година на [[Филипини|Филипински острови]], каде е убиен од отровна стрела, а експедицијата го продолжила патот околу светот, кој траел до 1522 година. Во Шпанија се вратил само бродот „Викторија“ со 18 луѓе, кој бил под водство на Себастијан дел Кан. Со ова прво патување околу светот очигледно е докажано дека Земјата има топчест облик. Магелан ќе остане запаметен по многуте патувања со кои ќе одговори на многу прашања кои дотогаш биле без одговор. {{Биографија-никулец}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Магелан, Фердинанд}} [[Категорија:Родени во 1480 година]] [[Категорија:Починати во 1521 година]] [[Категорија:Португалски истражувачи]] mdbzqlzhp60hbyt87rklldy9vzxtzay Небесно Езеро 0 65030 5545540 5147788 2026-04-27T20:26:25Z Dandarmkd 31127 5545540 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Езеро | lake_name = Небесно Езеро<br />천지<br />天池 | image_lake = Baitou Mountain Tianchi.jpg | caption_lake = | image_bathymetry = | caption_bathymetry = | location = {{СКО}}<br />{{КИН}} | coords = {{coor d|42.006|N|128.057|E}} | type = [[кратерско езеро]] | inflow = ''[[Врнеж|атм. врнежи]]'' | outflow = | catchment = | basin_countries = | length = | width = | area = 9,82 km2 | depth = 213 m | max-depth = 384 m | volume = | residence_time = | shore = | elevation = 2189,1 m | islands = | cities = }} '''Небесното Езеро''' ([[Корејски јазик|корејски]]: {{јаз|ko|천지}}, [[Кинеско писмо|Hanja]]: 天地, ''{{јаз|ko-Latn|Chonji}}''; [[кинески јазик|кинески]]: ''{{јаз|zh-Latn|Tianchi}}'') — [[кратерско езеро]] на границата помеѓу [[Кина]] и [[Северна Кореја]]. Сместено е во [[калдера]] на [[вулкан]]ските [[планини]] [[Бекду]], кои се дел од веригата на [[Бекдудеган]] на [[Чангбајски Планини|Чангбајските Планини]]. Се наоѓа во покраината [[Јангандо]], С. Кореја, и {{coor d|42.006|N|128.057|E}}, дел во [[Џилин]], североисточна Кина. === Чудовиштето Ченџи === {{Главна|Чудовиштето од Небесното Езеро}} Многумина веруваат дека ова езеро е дом на Чудовиштето од Небесното Езеро, кое [[Корејци]]те го нарекуваат '''Ченџи'''.<ref>[http://news.bbc.co.uk/cbbcnews/hi/animals/newsid_3114000/3114507.stm "Chinese monster rivals Nessie", BBC News2003-07-31]</ref> == Наводи == {{reflist}} [[Категорија:Езера во Кина]] [[Категорија:Калдери во Азија]] [[Категорија:Вулкански кратерски езера]] [[Категорија:Водни тела во Џилин]] [[Категорија:Кинеско-севернокорејска граница]] [[Категорија:Меѓународни езера во Азија]] [[Категорија:Езера во Северна Кореја]] 6c7b000kzu62vxrxvda7j4yukvryvtn Категорија:Езера со чудовишта 14 65132 5545543 374501 2026-04-27T20:30:23Z Dandarmkd 31127 5545543 wikitext text/x-wiki {{бришење|непотребна категорија}} 2j14oyq267coscc1k61e9htce7oss3d Науел Уапи (езеро) 0 65383 5545542 5147790 2026-04-27T20:29:30Z Dandarmkd 31127 5545542 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Езеро | lake_name = Науел Уапи <br /><small>''Lago Nahuel Huapi''</small> | image_lake = Bariloche2-11-2003.jpg | caption_lake = Поглед на езерото од градот [[Барилоче]] | image_bathymetry = | caption_bathymetry = | location = [[Патагонија]] | coords = {{coor at dm|41|05|25|S|71|20|08|W|type:waterbody_region:AR_source:eswiki}} | type = | inflow = | outflow = [[Лимајска Река]] | catchment = | basin_countries = {{АРГ}} | length = | width = 10,2 км | area = 529 км<sup>2</sup> | depth = 157 м | max-depth = 438 м со можеби подлабоки места | volume = | residence_time = | shore = 357 км | elevation = 765 м | islands = [[Викторија (остров во Чиле)|Викторија]] | cities = [[Сан Карлос де Барилоче]] }} '''Науел Уапи ''' ([[шпански]]: ''Lago Nahuel Huapi'') — [[ледничко езеро]] во езерскиот крај на северна [[Патагонија]] помеѓу [[покраини во Аргентина|покраините]] [[Рио Негро (покраина)|Рио Негро]] и [[Неукен (покраина)|Неукен]] во [[Аргентина]]. == Местоположба == Езерото се наоѓа во истоимениот национален парк „[[Науел Уапи]]“ и има површина од 529 км<sup>2</sup>, и лежи на [[надморска висина]] од 765 м. Максималната измерена длабочина од изнесува 438 м. Од езерото истекува [[Лимајска Река|Лимајската Река]]. Езерото има кристално чиста вода и има просечна површинска температура од 7&nbsp;°C. Најпопуларен спорт е [[кајакарство]]то. == „Науелито“ == {{Главна|Науелито}} Во почетокот на [[XX век]], според домородните легенди во езерото постои гигантско суштество кое живее во длабочините. Чудовиштето локално е познато под името „Науелито“. Според кажувањата, тоа е слично на [[Неси]] и [[Изгубениот свет (Артур Конан Дојл)|Изгубениот свет]]<ref>[http://www.strangemag.com/nahuelito.html]</ref>. Месните жители од народот [[Мапуче]] го нарекуваат „ел Куеро“ (кожа) поради неговата мазна кожа. Соседното [[Лакарско Езеро]] е исто така познато како дом на друго чудовиште, слично на [[плесиосаурус]], кое според домородците е „морска крава“ заби по целото тело. Членовите на Зоолошката градина во Буенос Аирес при посетата на езерото во [[1922]] година, се обиделе да го пронајдат суштеството, но не нашле никакви докази. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.ilec.or.jp/database/sam/sam-02.html Науел Уапи] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20050912103325/http://www.ilec.or.jp/database/sam/sam-02.html |date=2005-09-12 }} - Светска база на езера {{en}} * [http://www.strangemag.com/nahuelito.html „Науелито“ - езерското чудовиште од Патагонија] [[Категорија:Леднички езера во Аргентина]] [[Категорија:Патагонија]] [[Категорија:Езера во Рио Негро (покраина)]] [[Категорија:Езера во Неукен (покраина)]] [[Категорија:Национален парк Науел Уапи]] i4mlc3htzwsppeewwhgfxs5n7jas6et Категорија:Митски места 14 67097 5545549 3662940 2026-04-27T20:39:18Z Dandarmkd 31127 5545549 wikitext text/x-wiki {{рв|Mythological places}} {{Category diffuse}} {{Category see also|Измислени места}} [[Категорија:Видови места]] [[Категорија:Места во митологијата|*]] 6zle8u3vtp3uyaxzpn5tfvarkxstks8 Категорија:Дрва по земја 14 74217 5545459 4230318 2026-04-27T17:52:08Z Dandarmkd 31127 5545459 wikitext text/x-wiki {{Ризница-врска|Trees by country}} {{CatAutoTOC}} [[Категорија:Дрва по место| ]] [[Категорија:Флора по земја| Дрва]] 3vercyb1388k9hesexddixqhrsr6eut Категорија:Митови 14 77033 5545505 3025994 2026-04-27T19:47:04Z Dandarmkd 31127 5545505 wikitext text/x-wiki {{катпов|Мит}} Статии поврзани со [[мит]]ови, [[фолклор]]ен жанр кој се состои од [[наратив]]и кои играат суштинска улога во општеството, како што се основни приказни или [[Мит за потеклото|митови за потеклото]]. Главните ликови во митовите се обично [[Божество|богови]], [[полубог]]ови или [[Натприродно|натприродни]] луѓе. Приказни за секојдневни човечки суштества, иако често за водачи од некаков вид, обично се содржани во [[Легенда|легенди]], за разлика од митовите. Митовите често се поддржани од владетели и свештеници или свештенички и се тесно поврзани со [[религија]]та или [[духовност]]а. {{Поврзанакат|Легенди}} [[Категорија:Книжевноста по жанр]] [[Категорија:Митологија|*]] g8rhkyrl5h0sfembc34hhcclclhoase Категорија:Легенди 14 78129 5545548 3070198 2026-04-27T20:36:46Z Dandarmkd 31127 5545548 wikitext text/x-wiki {{Ризница-врска|Legends}} {{Portal|Митови}} {{Category diffuse}} {{Cat main|Легенда}} {{Category see also|Митови}} [[Категорија:Митографија]] [[Категорија:Жанрови на фантастика]] [[Категорија:Традиционални приказни]] [[Категорија:Авантуристички жанрови]] [[Категорија:Раскажување]] ne5x0bl9nyl27dr8qdkdzum8j3pkx5f 1603 во уметноста 0 108703 5545547 5534697 2026-04-27T20:35:26Z Ziv 110717 ([[c:GR|GR]]) [[File:Michelangelo Caravaggio 052.jpg]] → [[File:The Entombment of Christ-Caravaggio (c.1602-3).jpg]] → File replacement: Updating from a low-quality version to a higher-quality version ([[c:c:GR]]) 5545547 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=октомври 2009}} {{Year nav topic|1603|уметноста}} '''[[1603]] година во [[уметност]]а''' содржи некои значајни настани. == Настани == ==Слики== <gallery> Image:The Entombment of Christ-Caravaggio (c.1602-3).jpg|[[Караваџо]], ''[[Преображение Христово (Караваџо)|Преображение Христово]]'' Image:Sacrifice of Isaac-Caravaggio (Uffizi).jpg|[[Караваџо]], ''[[Жртвување на Исак (Караваџо)|Жртвување на Исак]]'' </gallery> {{никулец}} [[Категорија:Уметноста во 1603 година| ]] 1qr8j1aziojnrs92zhy1yzrypksjpeb 1759 во уметноста 0 108868 5545598 5035595 2026-04-28T05:46:14Z P.Nedelkovski 47736 Создадено со преведување на одделот „Works“ од страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1327232045|1759 in art]]“ 5545598 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=октомври 2009}} {{Year nav topic|1759|уметноста}} '''[[1759]] година во [[уметност]]а''' содржи некои значајни настани. == Настани == [[Категорија:Уметноста во 1759 година| ]] == Дела == [[Податотека:Thomas_Gainsborough_by_Thomas_Gainsborough.jpg|десно|мини|364x364пкс|[[Томас Гејнсборо]], ''[[Автопортрет (Гејнсборо)|Автопортрет]]'' 1759]] * [[Џамбетино Чињароли]] – ''Смртта на Като'' * [[Томас Гејнсборо]] ** ''[[Автопортрет (Гејнсборо)|Автопортрет]]'' ** ''Томас Воластон'' * [[Џошуа Рејнолдс]] - ''[https://artuk.org/discover/artworks/kitty-fisher-as-cleopatra-dissolving-the-pearl-191817 Кити Фишер како Клеопатра што го раствора бисерот]'' * [[Семјуел Скот (сликар)|Семјуел Скот]] - ''[[Поглед на вилата на Александар Поуп, Твикенам]]'' * [[Џон Шеклтон]] – ''Џорџ II'' ([[Британски музеј]], Лондон) bdfquwdf6ecmt1z4afqi9635ots7x4j 5545599 5545598 2026-04-28T05:50:57Z P.Nedelkovski 47736 дополнување 5545599 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=октомври 2009}} {{Year nav topic|1759|уметноста}} '''[[1759]] година во [[уметност]]а''' содржи некои значајни настани. == Настани == * [[25 август]] – Се отвора [[Париски салон|Парискиот салн од 1759 година]] во [[Лувр]] во [[Париз]]<ref>Baetjer, Katharine. ''French Paintings in The Metropolitan Museum of Art from the Early Eighteenth Century through the Revolution''. Metropolitan Museum of Art, 2019. p.29</ref> *[[Томас Гејнсборо]] и неговото семејство се преселуваат во [[Бат, Англија]]. == Дела == [[Податотека:Thomas_Gainsborough_by_Thomas_Gainsborough.jpg|десно|мини|364x364пкс|[[Томас Гејнсборо]], ''[[Автопортрет (Гејнсборо)|Автопортрет]]'' 1759]] * [[Џамбетино Чињароли]] – ''Смртта на Като'' * [[Томас Гејнсборо]] ** ''[[Автопортрет (Гејнсборо)|Автопортрет]]'' ** ''Томас Воластон'' * [[Џошуа Рејнолдс]] - ''[https://artuk.org/discover/artworks/kitty-fisher-as-cleopatra-dissolving-the-pearl-191817 Кити Фишер како Клеопатра што го раствора бисерот]'' * [[Семјуел Скот (сликар)|Семјуел Скот]] - ''[[Поглед на вилата на Александар Поуп, Твикенам]]'' * [[Џон Шеклтон]] – ''Џорџ II'' ([[Британски музеј]], Лондон) [[Категорија:Уметноста во 1759 година| ]] d71kp1zdfbrsirxjgylf3n7ik3pgswf 5545600 5545599 2026-04-28T05:51:27Z P.Nedelkovski 47736 поправки 5545600 wikitext text/x-wiki {{Year nav topic|1759|уметноста}} '''[[1759]] година во [[уметност]]а''' содржи некои значајни настани. == Настани == * [[25 август]] – Се отвора [[Париски салон|Парискиот салн од 1759 година]] во [[Лувр]] во [[Париз]]<ref>Baetjer, Katharine. ''French Paintings in The Metropolitan Museum of Art from the Early Eighteenth Century through the Revolution''. Metropolitan Museum of Art, 2019. p.29</ref> *[[Томас Гејнсборо]] и неговото семејство се преселуваат во [[Бат, Англија]]. == Дела == [[Податотека:Thomas_Gainsborough_by_Thomas_Gainsborough.jpg|десно|мини|364x364пкс|[[Томас Гејнсборо]], ''[[Автопортрет (Гејнсборо)|Автопортрет]]'' 1759]] * [[Џамбетино Чињароли]] – ''Смртта на Като'' * [[Томас Гејнсборо]] ** ''[[Автопортрет (Гејнсборо)|Автопортрет]]'' ** ''Томас Воластон'' * [[Џошуа Рејнолдс]] - ''[https://artuk.org/discover/artworks/kitty-fisher-as-cleopatra-dissolving-the-pearl-191817 Кити Фишер како Клеопатра што го раствора бисерот]'' * [[Семјуел Скот (сликар)|Семјуел Скот]] - ''[[Поглед на вилата на Александар Поуп, Твикенам]]'' * [[Џон Шеклтон]] – ''Џорџ II'' ([[Британски музеј]], Лондон) ==Наводи== {{наводи}} [[Категорија:Уметноста во 1759 година| ]] 03v5xrzehlmsedsmp11co6tk6e3dqcz 5545601 5545600 2026-04-28T06:06:40Z P.Nedelkovski 47736 Создадено со преведување на одделот „Births“ од страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1327232045|1759 in art]]“ 5545601 wikitext text/x-wiki {{Year nav topic|1759|уметноста}} '''[[1759]] година во [[уметност]]а''' содржи некои значајни настани. == Настани == * [[25 август]] – Се отвора [[Париски салон|Парискиот салн од 1759 година]] во [[Лувр]] во [[Париз]]<ref>Baetjer, Katharine. ''French Paintings in The Metropolitan Museum of Art from the Early Eighteenth Century through the Revolution''. Metropolitan Museum of Art, 2019. p.29</ref> *[[Томас Гејнсборо]] и неговото семејство се преселуваат во [[Бат, Англија]]. == Дела == [[Податотека:Thomas_Gainsborough_by_Thomas_Gainsborough.jpg|десно|мини|364x364пкс|[[Томас Гејнсборо]], ''[[Автопортрет (Гејнсборо)|Автопортрет]]'' 1759]] * [[Џамбетино Чињароли]] – ''Смртта на Като'' * [[Томас Гејнсборо]] ** ''[[Автопортрет (Гејнсборо)|Автопортрет]]'' ** ''Томас Воластон'' * [[Џошуа Рејнолдс]] - ''[https://artuk.org/discover/artworks/kitty-fisher-as-cleopatra-dissolving-the-pearl-191817 Кити Фишер како Клеопатра што го раствора бисерот]'' * [[Семјуел Скот (сликар)|Семјуел Скот]] - ''[[Поглед на вилата на Александар Поуп, Твикенам]]'' * [[Џон Шеклтон]] – ''Џорџ II'' ([[Британски музеј]], Лондон) == Родени == * [[21 јануари]] – [[Франсоа Бајерже]], [[Канада|канадски]] уметник на дрводелство, [[Копаничарство|резба]] и архитектура (починал во [[1830 во уметноста|1830 година]]) * [[10 февруари]] - [[Карло Ласинио]], италијански гравер (починал [[1838 во уметноста|во 1838 година]]) * [[1 март]] – [[Кристијан Гулагер]], дански уметник специјализиран за портрети и [[театарска сценографија]] (починал во [[1826 во уметноста|1826 година]]) * [[10 јули]] - [[Пјер-Жозеф Редуте]], [[Белгија|белгиски]] сликар на цвеќиња (починал [[1840 во уметноста|во 1840 година]]) * [[27 јули]] – [[Пјер Шарл Бакоа]], [[Французи|француски]] сликар и [[Гравирање|гравер,]] особено на познати историски ликови (починал во [[1829 во уметноста|1829 година]]) * [[15 август]] – [[Жан-Батист Жак Огистен]], француски минијатурен сликар (починал во [[1832 во уметноста|1832]]) * [[16 август]] – [[Карл Фредерик фон Бреда]], [[Швеѓани|шведски]] сликар на шведскиот двор (починал во [[1818 во уметноста|1818 година]]) * [[16 декември]] – [[Шарл Гијом Александар Буржоа]], француски [[физичар]] и сликар (починал во [[1832 во уметноста|1832 година]]) * [[29 декември]] – [[Џулиус Кезар Ибетсон]], сликар на предели (починал [[1817 во уметноста|во 1817]]) * ''датум непознат'' ** [[Жан-Батист Одебер]], француски природонаучник (починал во [[1800 во уметноста|1800 година]]) ** Анри Огист, париски златар и сребрар (починал во [[1816 во уметноста|1816 година]]) ** [[Луј-Андре-Габриел Буше]], француски историски сликар (починал во [[1842 во уметноста|1842 година]]) ** [[Адам Бак]], ирски неокласичен портретист и минијатурен сликар (починал во [[1833 во уметноста|1833 година]]) ** [[Антоан Мишел Филол]], француски гравер (починал во [[1812 во уметноста|1812 година]]) ** [[Џон Фредерик Милер]], [[Англичани|англиски]] илустратор (починал во [[1796 во уметноста|1796 година]]) ** [[Рафаел Ксимено и Планес]], [[Шпанија|шпански]] сликар (починал во [[1825 во уметноста|1825 година]]) ==Наводи== {{наводи}} [[Категорија:Уметноста во 1759 година| ]] 8r0mz7nzw6mm7l2mgk3asjyyho27wex Список на државни водачи во 1281 година 0 113300 5545469 4339708 2026-04-27T18:48:53Z Gurther 105215 5545469 wikitext text/x-wiki {{SLBY|year=1281}} Во него се наведени водачите на државите во светот, коишто постоеле во соодветната година. Се споменуваат имињата на оние водачи коишто ги заземале највисоките функции или оние со најголема моќ во државата, без оглед на обликот на државното уредување и видот на функцијата којашто ја извршувале. Како дополнителни информации се наведуваат и животниот век на водачот и временскиот период на извршување на соодветната функција. Списокот е поделен на [[континент]]ите во светот, коишто се подредени по азбучен редослед, а во делот за секој континент, исто така, по азбучен редослед се подредени државите коишто во годината се наоѓале на тој континент. Во случај да се случиле промени на функциите, наведени се имињата на сите лица коишто ја извршување таа функција подредени по хронолошки редослед во текот на годината. == Европа == == Азија == == Африка == == Јужна Америка == == Северна Америка == == Австралија со Океанија == evom0m35u6xan5333ehsmtuix911rfi Список на државни водачи во 719 година 0 113302 5545470 4340981 2026-04-27T18:49:09Z Gurther 105215 5545470 wikitext text/x-wiki {{SLBY|year=719}} Во него се наведени водачите на државите во светот, коишто постоеле во соодветната година. Се споменуваат имињата на оние водачи коишто ги заземале највисоките функции или оние со најголема моќ во државата, без оглед на обликот на државното уредување и видот на функцијата којашто ја извршувале. Како дополнителни информации се наведуваат и животниот век на водачот и временскиот период на извршување на соодветната функција. Списокот е поделен на [[континент]]ите во светот, коишто се подредени по азбучен редослед, а во делот за секој континент, исто така, по азбучен редослед се подредени државите коишто во годината се наоѓале на тој континент. Во случај да се случиле промени на функциите, наведени се имињата на сите лица коишто ја извршување таа функција подредени по хронолошки редослед во текот на годината. == Европа == == Азија == == Африка == == Јужна Америка == == Северна Америка == == Австралија со Океанија == 355126lusl2nj548vqt8axond7u0vhj Список на државни водачи во 1280 година 0 113304 5545471 4339707 2026-04-27T18:49:24Z Gurther 105215 5545471 wikitext text/x-wiki {{SLBY|year=1280}} Во него се наведени водачите на државите во светот, коишто постоеле во соодветната година. Се споменуваат имињата на оние водачи коишто ги заземале највисоките функции или оние со најголема моќ во државата, без оглед на обликот на државното уредување и видот на функцијата којашто ја извршувале. Како дополнителни информации се наведуваат и животниот век на водачот и временскиот период на извршување на соодветната функција. Списокот е поделен на [[континент]]ите во светот, коишто се подредени по азбучен редослед, а во делот за секој континент, исто така, по азбучен редослед се подредени државите коишто во годината се наоѓале на тој континент. Во случај да се случиле промени на функциите, наведени се имињата на сите лица коишто ја извршување таа функција подредени по хронолошки редослед во текот на годината. == Европа == == Азија == == Африка == == Јужна Америка == == Северна Америка == == Австралија со Океанија == kawe6r9kke152owfjfly3dr7f6baxqo Список на државни водачи во 720 година 0 113306 5545472 4340983 2026-04-27T18:49:38Z Gurther 105215 5545472 wikitext text/x-wiki {{SLBY|year=720}} Во него се наведени водачите на државите во светот, коишто постоеле во соодветната година. Се споменуваат имињата на оние водачи коишто ги заземале највисоките функции или оние со најголема моќ во државата, без оглед на обликот на државното уредување и видот на функцијата којашто ја извршувале. Како дополнителни информации се наведуваат и животниот век на водачот и временскиот период на извршување на соодветната функција. Списокот е поделен на [[континент]]ите во светот, коишто се подредени по азбучен редослед, а во делот за секој континент, исто така, по азбучен редослед се подредени државите коишто во годината се наоѓале на тој континент. Во случај да се случиле промени на функциите, наведени се имињата на сите лица коишто ја извршување таа функција подредени по хронолошки редослед во текот на годината. == Европа == == Азија == == Африка == == Јужна Америка == == Северна Америка == == Австралија со Океанија == p87ra4blvnwi8h13yczlaiyz0y6qoki Список на државни водачи во 1279 година 0 113308 5545473 4339705 2026-04-27T18:49:50Z Gurther 105215 5545473 wikitext text/x-wiki {{SLBY|year=1279}} Во него се наведени водачите на државите во светот, коишто постоеле во соодветната година. Се споменуваат имињата на оние водачи коишто ги заземале највисоките функции или оние со најголема моќ во државата, без оглед на обликот на државното уредување и видот на функцијата којашто ја извршувале. Како дополнителни информации се наведуваат и животниот век на водачот и временскиот период на извршување на соодветната функција. Списокот е поделен на [[континент]]ите во светот, коишто се подредени по азбучен редослед, а во делот за секој континент, исто така, по азбучен редослед се подредени државите коишто во годината се наоѓале на тој континент. Во случај да се случиле промени на функциите, наведени се имињата на сите лица коишто ја извршување таа функција подредени по хронолошки редослед во текот на годината. == Европа == == Азија == == Африка == == Јужна Америка == == Северна Америка == == Австралија со Океанија == t3x8ndnsam6ie9lyhkgzqycapl5eihq Список на државни водачи во 721 година 0 113310 5545474 4340984 2026-04-27T18:50:03Z Gurther 105215 5545474 wikitext text/x-wiki {{SLBY|year=721}} Во него се наведени водачите на државите во светот, коишто постоеле во соодветната година. Се споменуваат имињата на оние водачи коишто ги заземале највисоките функции или оние со најголема моќ во државата, без оглед на обликот на државното уредување и видот на функцијата којашто ја извршувале. Како дополнителни информации се наведуваат и животниот век на водачот и временскиот период на извршување на соодветната функција. Списокот е поделен на [[континент]]ите во светот, коишто се подредени по азбучен редослед, а во делот за секој континент, исто така, по азбучен редослед се подредени државите коишто во годината се наоѓале на тој континент. Во случај да се случиле промени на функциите, наведени се имињата на сите лица коишто ја извршување таа функција подредени по хронолошки редослед во текот на годината. == Европа == == Азија == == Африка == == Јужна Америка == == Северна Америка == == Австралија со Океанија == j2t8vbwc3fvox24genk7tnyd28jna6g Категорија:Чудовишта 14 122936 5545531 3662976 2026-04-27T20:18:20Z Dandarmkd 31127 5545531 wikitext text/x-wiki {{Катпов|Чудовиште}} {{рв|Monsters}} {{поврзанакат|Ловци на измислени чудовишта}} [[Категорија:Суштества од фантазијата]] [[Категорија:Фолкорни суштества]] [[Категорија:Легендарни суштества]] [[Категорија:Митски суштества]] 4r2snq1ml20x6i5p45rzgfv5p29d2kh Лејди Гага 0 167058 5545593 5544547 2026-04-28T01:16:03Z NadyBarbieGirl 63459 /* Видеографија */ 5545593 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | Name = Лејди Гага <br />Lady Gaga | Img = Lady Gaga in Rome.jpg | Img_capt = | Img_size = 250px | Background = solo_singer | Birth_name = Стефани Џоан Анџелина Германота | Born = {{роден на|28|март|1986}} | Died = | Instrument = глас, пијано, синтисајзер | Voice_type = | Genre = поп, електронска музика, денс | Occupation = пејач, текстописец, музичар | Years_active = 2002-денес | Label = | Associated_acts = | URL = [http://www.ladygaga.com www.ladygaga.com/] }} '''Стефани Џоан Анџелина Германота''' ([[англиски јазик|англ.]] ''Stefani Joanne Angelina Germanotta''; родена 28 март 1986), позната по сценското име '''Лејди Гага''' ([[англиски јазик|англ.]] ''Lady Gaga'') — [[америка]]нска [[поп-музика|поп]]-пејачка, текстописец и глумица. Таа е влијателна фигура во [[Забавна музика|популарната музика]] и се смета за [[поп-икона]]. Во 2007 година потпишала договор со [[Interscope Records|Интерскоп Рекордс]], а светска популарност стекнува со нејзиниот прв студиски албум, [[The Fame|„Славата]]“ (2008), и со неговото реиздание ''[[The Fame Monster|„Чудовиште на славата“]]'' (2009). Овој проект исфрлил низа успешни синглови: „Just Dance“ (Само играј), „Poker Face“ (Покер лице), „[[Bad Romance]]“ (Лоша романса), „[[Telephone (песна)|Telephone]]“ (Телефон) и „[[Alejandro (песна)|Alejandro]]“ (Алехандро). Следните пет студиски албуми од Лејди Гага дебитирале на врвот на американската топ-листа за албуми [[Билборд 200|''Билборд'' 200]]. Нејзиниот втор албум, ''[[Born This Way|„Родена ваква“]]'' (2011), содржел елементи на електронски рок и [[Синтисајзерски поп|техно-поп]], а [[Born This Way (песна)|насловната песна]] наскоро станала најбрзо продавана песна на [[iTunes Store|АјТјунс продавницата]]; имала над еден милион преземања за помалку од една недела. По третиот албум ''АРТПОП'' (2013), кој бил под влијание на електронска денс-музика и чијшто најпознат сингл е „Applause“ (Аплауз), Лејди Гага со [[Тони Бенет]] го издала заедничкиот [[џез]]-албум ''Образ на образ'' (2014), а потоа софт-рок албумот ''Џоен'' (2016), со сингловите „Perfect Illusion“ (Совршена илузија), „John Wayne“ (Џон Вејн), „Million Reasons“ (Mилион причини). Започнала со глума и освоила награди за главните улоги во мини-серијата ''Американска хорор приказна: Хотел'' (2015–2016) и во музичкиот филм ''[[Се роди ѕвезда (филм од 2012)|Ѕвездата е родена]]'' (2018). Придонела за саундтракот на филмот ''Ѕвездата е родена,'' а меѓу другите го напишала и го продуцирала наградуваниот сингл „Shallow“ (Плитко) со кој станала прва жена која освоила [[Филмска награда на академијата на САД|Оскар]], [[BAFTA|БАФТА]], [[Награди Златен глобус|Златен глобус]] и [[Награди Греми|Греми]] во една година. Гага се вратила кон денс-поп стилот со нејзиниот шести студиски албум, ''Кроматика'' (2020), кој исфрлил уште еден сингл, „Rain on Me“ (Врни на мене), кој се искачил на врвот на топ-листите и го издала нејзиниот втор и последен заеднички албум со Бенет, ''Љубов на продажба'' (2021). Потоа глумела главни улоги во филмовите ''Династијата на Гучи (House of Gucci'') (2021) и ''[[Џокер: Лудило во двојка]]'' (2024) од кој забележала уште еден хит на прво место [[Billboard Global 200|''на Билобордовата'' Светска топ-200 листа]], „Die with a Smile“ (Умри со насмевка) (2024). На почетокот на 2025 година, таа започнува со најавување на својот седми студиски албум „Мејхем“ (Хаос), со сингловите „Disease“ (Зараза) и „Abracadabra“ (Абракадабра). Со продадени преку 170{{Меѓупростори}}милиони музички записи, Гага се вбројува меѓу музичарите со најголема продажба во светот и е единствена соло-пејачка која имала четири синглови продадени во барем 10{{Меѓупростори}}милиони примероци на светско ниво. Освоила: 13 Греми-награди, две награди „Златен глобус“, 18 [[МТВ Видео Музички Награди|видеомузички награди од MTV]], добила награди од [[Куќа на славата на текстописците|Куќата на славата на текстописците]] и од Советот на модни дизајнери на Америка и признанија од ''[[Билборд (магазин)|Билборд]]'' за музичар на годината (2010) и [[Billboard Women in Music|жена на годината]] (2015). Во 2010 и 2019 година ''[[Time (magazine)|Тајм]]'' ја вметнал Гага меѓу 100-те највлијателни луѓе во светот и ја ставил на нивната листа од 100 модни икони на сите времиња. == Ран живот (1986 {{Endash}} 2004) == Стефани Германота е родена на 28 март 1986 година,<ref>Birth details: * {{cite magazine|title=Artists: Lady Gaga|magazine=[[NME]]|url=https://www.nme.com/artists/lady-gaga|access-date=September 19, 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171001023358/http://www.nme.com/artists/lady-gaga|archive-date=October 1, 2017}} * {{cite magazine|last1=Spedding|first1=Emma|title=It's Lady Gaga's 27th Birthday! We Celebrate With Her 10 Style Highlights Of The Year|url=http://www.graziadaily.co.uk/fashion/news/its-lady-gagas-27th-birthday-we-celebrate-with-her-10-crazy-style-highlights-of-the-year|magazine=[[Grazia]]|url-status=dead|archive-date=April 2, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130402055054/http://www.graziadaily.co.uk/fashion/news/its-lady-gagas-27th-birthday-we-celebrate-with-her-10-crazy-style-highlights-of-the-year|date=March 28, 2013}}</ref> како прво дете на италијанските родители кои се преселиле во Америка, Џозеф и Синтија Германота (моминско Бисет),<ref>Family background details: * {{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/news/acts-of-faith/wp/2017/02/05/the-gospel-according-to-lady-gaga/|title=The provocative faith of Lady Gaga|last=Graves-Fitzsimmons|first=Guthrie|date=February 5, 2017|newspaper=The Washington Post|access-date=October 27, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170206165201/https://www.washingtonpost.com/news/acts-of-faith/wp/2017/02/05/the-gospel-according-to-lady-gaga/|archive-date=February 6, 2017|url-status=live}} * {{cite web|url=http://www.mtv.com/news/1677929/lady-gaga-dad-italian-restaurant/|title=Lady Gaga Opens Italian Restaurant With Her Dad|last=Kaufman|first=Gil|date=January 26, 2012|publisher=[[MTV News]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171029174636/http://www.mtv.com/news/1677929/lady-gaga-dad-italian-restaurant/|archive-date=October 29, 2017|access-date=October 29, 2017|url-status=live}} * {{cite magazine|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a10701/lady-gaga-386961/|title=Lady Gaga|magazine=[[Elle (magazine)|Elle]]|date=December 1, 2009|access-date=December 3, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181204102113/https://www.elle.com/culture/celebrities/a10701/lady-gaga-386961/|archive-date=December 4, 2018|url-status=live}}</ref> во [[Њујорк (град)|Њујорк]]. Свирејќи пијано по слух уште од четири години, таа продолжува со тоа што ја напишува својата прва пијано [[балада]] на тринаесет и започнува да изведува на отворените вечери на четиринаесет годиншна возраст. На единаесет години, пејачката требало да се придружи на училиштето „Џулијард“ во Менхетен, но наместо тоа таа се придружила во „Манастирот на Светото Срце“, приватно римокатоличко училиште. Таа се опишува себеси во средно училиште како „многу посветена, многу трудољубива, многу дисциплинирана“ но исто така „малку несигурна“ како што кажа во едно интервју: „Имав обичај да правам забавни работи со тоа што бев или премногу провокативна или премногу ексцентрична, па почнав да го потиснувам тоа. Не се вклопував во средината и се чувствував како наказа.“ На седумнаесет години, Германота добива ран прием на Универзитетот во Њујорк во одделот за уметности. Таму, таа ја изучувала музиката и ги развивала своите вештини во пишувањето текстови со композирање на есеи и аналитички текстови, фокусирајќи се на теми како што е уметноста, религијата, социјалните проблеи и политиката. Подоцна таа се повлекува од училиштето за да и се посвети на нејзината музичка кариера. == Започнување на кариерата (2005 {{Endash}} 2007) == [[Податотека:Lady Gaga at Lollapalooza 2007.jpg|thumb|Гага (''десно'') изведува со Лејди Старлајт (''лево'') на Лолапалуза, 2007]] Германота во почетокот потпишала договор со Def Jam Recordings на деветнаесет годишна возраст, кога директорот на Island Def Jam Music Group и L. A. Reid ја слушнал како пее во ходникот пред неговата канцеларија. По три месеци, таа излегла од Def Jam, иако во исто време, нејзината поранешна менаџмент компанија ја запознала со текстописецот и продуцентот RedOne, на кои исто така му биле менаџери. Првата песна која таа ја продуцираше со RedOne беше „[[Boys Boys Boys]]“ (Момчиња момчиња момчиња), мешавина инспирирана од песната „Girls, Girls, Girls“ (Девојки, девојки, девојки) на Mötley Crüe и „T.N.T.“ (Т.Н.Т) на AC/DC. Таа се иселила од куќата на своите родители и започнала да изведува во центарот на клуб сцената на Lower East Side, со бендовите Mackin Pulsifer и SGBand. Наскоро таа почнува да изведува на булрескни шоуа. Таа вели дека тоа нејзиниот татко „едноставно не го разбирал“, и дека не можел да ја погледна неколку месеци. Музичкиот продуцент Rob Fusari, кој и помогнал да напише неколку од нејзините рани песни, го споредил нејзиниот гласовен стил со оној на Freddie Mercury. Fusari и помогнал да го создава псевдонимот Гага, по песната на Queen, „Radio Ga Ga“ (Радио Га Га). пејачката била во процес на барање на сценско име, кога добила SMS порака од Fusari на која едноставно пишувало „Lady Gaga“. „Секој ден кога Стеф доаѓаше во студиото, наместо да рече ‘здраво’, таа почнуваше да ја пее ‘Radio Ga Ga’. Тоа беше нејзината песна за влегување. Lady Gaga всушност беше грешка; јас напишав ‘Radio Ga Ga’ во пораката и отидов на автокорекција и некако Radio се смени во Lady. Таа ми пиша назад, ‘Тоа е тоа’. Од тој ден, таа беше Лејди Гага. Ни кажа: ‘Немој никогаш повеќе да ме викате Стефани’.“ - Rob Fusari Од тогаш таа е позната како Лејди Гага. Низ 2007 година, таа соработувала со изведувач артистот Lady Starlight, која и помогнала да ги создаде своите костуми за на сцената. Тие две започнале да свираат на свирки во клубови во центарот како што се Mercury Lounge, The Bitter End и Rockwood Music Hall, со изведување во живо на нивното уметничко парче познато како Lady Gaga and Starlight Revue (Ревијата на Лејди Гага и Старлајт). Оценета како „Врвно Поп Бурлескно Рок-шоу“, нивниот акт беше лоу-фи признавање на мноштвото акти од седумдесеттите. Во август 2007 година, таа и Lady Starlight биле поканети да играат на американскиот музички фестивал Lollapalooza. Шоуто беше критички потврдено, и нивниот настап доби високи позитивни критики. Иако во почетокот се фукусираше на авангардата и електонската денс музика, Лејди Гага го најде своето музичко ниче кога почна да работи со поп мелодии и глам-рокот на David Bowie и Queen во микс. За тоа време таа била придружник во неколку песни во две аудио книги и беше спремна да оди со детската книга „The Portal in the Park“ (Преминот во паркот) од Cricket Casey. Таа пееше заедно со Melle Mel на песните „World Family Tree“ (Светско семејно дрво) и „The Fountain Of Truth“ (Фонтаната на вистината). Rob Fusari испратил песни кој тој ги продуцирал со неа на неговиот пријател, продуцент и извршен симател, Vincent Herbert. Herbert бил брз и ја пријавил во Streamline Records, отисок на Interscope Records, веднаш по нивното формирање во 2007. Таа го назначи Herbert како човекот кој ја открил, додека додава дека „Навистина се чувствувам како да создадовме поп историја и ќе продолжиме со тоа“. Бидејќи веќе имала одредено искуство во пишување под стаж на Famous Music Publishing, што подоцна беше стекнато од страна на Sony/ATV Music Publishing, со таа потоа потпиша договор за издавање музика со Sony/ATV. Како резултат на тоа, таа беше најмена да пишува песни за Britney Spears, како и за артистите на Interscope какви што се New Kids On The Block, Fergie и Pussycat Dolls. Додека таа пишувала во Interscope, пејачот и текстописец Akon ги препознал нејзините гласовни способности додека таа пеела гласовно повикување за една од неговите песни во студиото. Тогаш тој го убедил директорот на Interscope-Geffen-A&M и директорот на СЕО Jimmy Iovine да формираат споен договор и да и дадат неа исто така што се пријави под неговата ознака, Kon Live Distribution, и подоцна ќе ја нарече неа негов „франшиза играч“. Таа ја продолжи својата соработка со RedOne со тоа што работеше со него во студиото цела недела на нејзиниот деби албум, пуштајќи ги деби меѓународните хит синглови „[[Just Dance]]“ (Само танцувај) и „[[Poker Face]]“ (Покерско лице). Таа исто така се придружи и на Cherrytree Records, отисок на Interscope основан од продуцентот и текстописец Martin Kierszenbaum, откако напишала четири песни со Kierszenbaum, вклучувајќи го и сигнлот [[Eh, Eh (Nothing Else I Can Say)]] (Е, Е (Ништо друго не можам да кажам)). == ''The Fame'' (Славата) и ''The Fame Monster'' (Чудовиште на славата) (2008{{Endash}}) == До 2008 година, Гага се пресели во Лос Анџелес, работејќи потесно со својата снимачка ознака за да го заврши својот деби албум [[The Fame]] (Славата). Таа вели дека комбинирала многу различни жанрови во албумот, „од Def Leppard тапани и плескање со рака, до метал тапани од урбани песни“. Таа почнува да работи со колектив наречен [[Haus of Gaga]], кои работат со неа на нејзината облека, поставувањето на сцената и звукот. The Fame (Славата) доби претежно позитивни критики од критичарите; според анкетата од критичарите на музика во Metacritic, албумот добил просечна оценка 71 од 100 можни. Times Online го опиша албумот како „фантастичен микс од Bowie-чки балади, драматично темпо инспирирано од Queen и бројни синт-засновани денс песни што си играат мајтап со богатите деца кои ги прогонуваат ѕвездите“. The Fame (Славата) се искачи на прво место во Австрија, Обединетото Кралство, [[Канада]] и Ирска и во првите пет во Австралија и Соединетите Американски Држави. Водечкиот сингл на албумот, „Just Dance“ (Само танцувај), беше објавен на 8 април 2008 година и се искачи на првото место во шест држави – Австралија, Канада, Холандија, Ирска, Обединетото Кралство и Соединетите Американски Држави. Доби Греми номинации за Најдобра Денс Песна, но изгуби наспроти „Harder, Better, Faster, Stronger“ (Посилно, подобро, побрзо, посилно) од Daft Punk. Вториот сингл, „[[Poker Face]]“ (Покерско лице), беше објавен на 23 септември 2008 година и стигна на првото место во речиси дваесет држави, вклучувајќи ги и речиси сите огромни музички маркети во светот. „Poker Face“ (Покерско лице) стана нејзиниот втор број еден хит на Billboard Hot 100 во април 2009 година. Потоа, Haus of Gaga го сврте својот фокус подалеку на америкаскиот маркет со тоа што Гага отиде на првата турнеја со дружељубива поп група на Interscope, реформираните New Kids On The Block. Таа го започна ограниченото патување со нив во Лос Анџелес на 8 октомври 2008, и продолжи до крајот на ноември. Нејзината прва северноамериканска турнеја, The Fame Ball Tour (Турнеја Бал на Славата), започна на 12 март 2009 година, и доби позитивен поздрав и одзив од критичарите. Таа ја отвори турнејата на Pussycat Dolls во Обединетото Кралство и во Австралија на нивната World Domination Tour (Турнеја Доминација над Светот) во мај. Нејзините настапи таму беа добро прифатени, со критичар кој напиша дека таа „ги засенила Куклите“. Во тоа време, музичкото видео за нејзиниот меѓународен трет сингл, „[[LoveGame]]“ (ЉубовнаИгра), беше забрането од страна на австралискиот канал Network Ten, кои одбија да го пуштат видеото поради тоа што содржело сексуално експлицитни снимки. Гага се појави полугола, носејќи само пластични балони од сапуница, на насловната страница на годишното Hot 100 издание на списанието Rolling Stone во мај 2009 година. Во списанието таа откри дека додека ги правела своите почетоци на клуб сцената во Њујорк, била во романтична врска со хеви-метал тапанар. Таа ја опиша нивната врска и раскинување, велејќи за тоа „Јас бев неговата Сенди, а тој беше мојот Дени (од ‘Брилијантин’), и јас едноставно се скршив“. Тој подоцна станал инспирација зад некои од песните на нејзиниот деби албум The Fame (Славата). Таа подоцна се покаја поради откривањето на нејзината ориентација, велејќи „Јас не сакам да бидам некоја која ја користи геј популацијата да изгледа отфрлено. Јас сум слободна сексуална жена и ми се допаѓа тоа што ми се допаѓа. Не сакам луѓето да пишуваат за мене затоа што се чувствувам така или изгледа дека кажувам, затоа што се обидувам да бидам отфрлена и underground“. Таа претходно и кажа на толпата народ на еден од нејзините концерти дека нејзинта песна „Poker Face“ (Покерско лице) буквално расправа за фантазирање за жена додека е во кревет со маж. Таа се појави на сиглот на раперот Wale, насловен како „[[Chillin’]]“ (Уживан’е). Гага беше номинирана за сите девет награди на MTV Video Music Awards во 2009 година, вклучувајќи ги наградите за Видео на Годината, Најдобар Нов Артист, Најдобро Женско Видео и Најдобро Поп Видео за „Poker Face“ (Покерско лице) и Најдобра Дирекција, Најдобро Завршување, Најдобри Специјални Ефекти, Најдобра Кинематографија и Најдобра Уметничка Дирекција за „[[Paparazzi]]“ (Папараци). Таа ја освои наградата за Најдобар Нов Артист, додека нејзиниот сингл „Paparazzi“ (Папараци) доби две награди за Најдобра Уметничка Дирекција и Најдобри Специјални Ефекти. Во октомври 2009 година, Гага ја доби наградата на списанието Billboard за Издигнувачка Ѕвезда во 2009 година. Таа присуствуваше на Националната Вечера организирана од страна на Human Rights Campaign во Вашингтон. „Во музичката индустрија сѐ уште постои огромен број на прилагодувањето на хомофобијата. […] Затоа земам учество“, коментираше таа. Гага настапи на излагањето на Imagine (Замисли) на John Lennon, менувајќи го текстот да се однесува на убиството на Matthew Shepard во 1998 година; смртта на студентот е сплотувачки плач за движењето за геј правата. Во ноември 2009 година, таа го најави објавувањето на [[The Fame Monster]] (Славното чудовиште), колекција од осум песни коишто се занимаваат со темната страна на славата како што таа ја искусила за време на 2008 до 2009 година, додека патувала околу светот, и сето тоа е изразено преку метафората „чудовиште“. „Bad Romance“ (Лоша романса) беше објавен како нејзин прв сингл од албумот. Се искачи на првите места на топ-листите во Британија, Канада, Ирска, Финска, Данска и Шведска и на првите две места во Соединетите Американски Држави, Италија, Австралија и Нов Зеланд. На 11 декември 2009 година, таа се средна и ја пееше Speechless (Без текст) за кралицата Елизабета II. Таа исто така ја најави The Monster Ball Tour (Турнеја Бал на Чудовишта) поврзана со објавувањето на нејзиниот втор албум. пејачката беше именувана за главен креативен шеф полицаец за линија измислени производи за Polaroid на Consumer Electronics Show на 7 јануари 2010 година. Таа изјави „Работам на тоа да ви донесам инстант филмска камера како дел од иднината“. На 14 јануари 2010 година, Гага мораше да го откаже Monster Ball (Бал на Чудовишта) концертот во Западен Лафајет, Индијана, поради здравствени причини; таа имала проблеми со дишењето во часовите пред шоуто, и лекарите подоцна утврдија дека таа страда од нередовно отчувкување на срцето како резултат на дехидратација и исцрпеност. Во интервју со Barbara Walters, таа порекна една урбана легенда, дека таа е интрасексуалец (хермафродит) и одговори на прашањето со проблемот велејќи: „Во почетокот беше многу чудно и речиси сите кажаа ‘Тоа е навистина јака приказна!’ Но, всушност, јас се портретирам себеси на многу андрогински начин, и ја сакам андрогинијата“. Гага ја освои својата прва Греми Награда на 52 доделување на Греми Наградите на 31 јануари 2010 година. Таа беше номинирана за Песна на Годината, Снимка на Годината и Најдобра Денс Песна за нејзиниот сингл „Poker Face“ (Покерско лице), и ја доби наградата за Најдобра Денс Песна. The Fame (Славата) пак беше номинирана за Албум на Годината и доби Греми Награда за Најдобар Електронски/Денс Албум. Таа победи на сите три Брит Номинации, добивајќи награда за Најдобар Интернационален Пробивачки Артист, Најдобар Интернационален Албум и Најдобар Интернационален Женски Соло Артист. == ''Born This Way'' (Родена ваква) == Во текот на 2010 година Гага објави две песни од нејзиниот нов албум. Првата песна беше [[You and I]](Јас и ти) која ја испеа на [[The Today Show]](Денес шоуто). Втората песна беше [[Living on the radio]] (Живеам во радиото) која ја испеа на нејзината турнеја. Низ текот на 2010 година Гага изјави дека нејзиниот трет албум е најдобриот до сега. Тоа го потврдија и луѓето кои работе со неа како продуцентот [[RedOne]] и [[Elton John]]. На [[2010 MTV Video Music Awards]] (2010-те MTV видео музички награди) кога ја прими наградата за видео на годината, Гага го објави името на новиот албум, [[Born This Way]] (Родена ваква) и испеа дел од рефренот на истоимената песна. На нова година Гага објави на [[Twitter]] дека првиот сингл од новиот албум ќе биде пуштен во продажба на 13 февруари 2011, додека албумот на 23 мај 2011 година. Во втората половина на јануари Гага објави ремикс на една од песните од ''Born This Way'', кој беше премирно пуштен на ревијата на модната куќа [[Mugler]]. На крајот од јануари на интернет почнаа да се појавуваат делови од текстот на песната ''Born This Way'', по што Гага на ''Twitter'' им вети на своите ''мали чудовишта'' дека ако зборот ''#bornthiswaylyrics'' стане тренд на ''Twitter'' таа ќе ги објави целиот текст за песната. За неполн час зборот станува тренд број еден на ''Twitter'' и Гага ги објавува текстот. Во текстот на песната се гледа поддршката која Гага им ја дава на неприфатените групи во општеството како со зборовите "Без разлика дали геј, стрејт, бисексуалец, лезбејски или транссексуален живот На добра патека сум, Родена сум да преживеам" со што сака да ја посочи еднаквоста без разлика на сексуалната ориентација. Во другите делови од текстот таа зборува за расната еднаквост, хендикипираните, како и за луѓето кои се малтретирани од други луѓе. Во неколку наврати таа изјави дека текстот е без многу метафори и директен. На 7 февруари Гага објави на ''Twitter'' дека ќе го објави синглот два дена порано на 11ти февруари 2011 година. Следниот ден таа објави слика од синглот каде можеа да се забележат простетски импланти на лицето и рамената на Гага. Песната ''Born This Way'' беше објавена на 11ти февруари 2011 година и за неколку часа стана број еден песна на [[iTunes]]. Песната сруши многу рекорди и стана 1000от број еден сингл на американската топ 100 листа. Во неделата на доделувањето на Греми наградите Гага повторно привлече внимание кога стигна на црвениот ќилим во јајце која таа го нарекува брод. Таа го образложи целиот настап како повторно раѓање на нова раса во самата раса на човештвото, раса која не знае за предрасуди. Наредната недела Гага објави уште неколку наслови на песни од новиот албум, како и името на вториот сингл [[Judas]]. Другите песни од новиот албум според сите шпекулации се: [[Edge of Glory]], [[Hair]], [[Americano]], [[Government Hooker]], [[Bad Kids]], [[Marry the night]] и [[You and I]]. == Музички стил и влијание == Лејди Гага е под влијаније на глам-рок-музичарите какви што се David Bowie и Freddie Mercury, но исто така и од поп артистите какви што се Madonna и Michael Jackson. John Dingwall од Daily Record напиша: „[Гага] вели дека била инспирирана од Madonna и подоцнежниот стил на Michael Jackson, но нејзината број еден инспирација е бил Freddie Mercury.“ Песната на Queen Radio Ga Ga (Радио Га Га) го инспираше нејзиното сценско име. Гага коментираше: „Го обожавав Freddie Mercury и Queen имаа хит којшто се викаше Radio Ga Ga (Радио Га Га). Затоа го сакам името. Freddie беше уникатен – еден од луѓето со најголема персоналност во светот на поп-музиката“. Madonna за Rolling Stone изјави дека се гледа „себеси во Лејди Гага“. Како одговор на споредбите меѓу неа и Madonna, Лејди Гага изјави: „Не сакам да звучам претенциозно, но за цел си поставив да направам револуција во поп-музиката. Последната револуција беше направена од страна на Madonna пред 25 години“. Модната икона/глумица/пејачка Grace Jones исто така беше посочена како инспирација. Таа чесно се меша со пејачката на Blondie, Debbie Harry. Alice Cooper го нарече нејзинот стил „ваудервилански“. Гласот на Лејди Гага повлече постојана компарација со оној на Madonna и Gwen Stefani, додека за структурата на нејзината музика беше речено дека посетува на класичниот поп од ’80 и на европопот од ’90. Како критика за нејзиниот деби албум The Fame (Слава), The Sunday Times тврдеше дека „во комбинирање на музика, мода, уметност и технологија, Лејди Гага ги предизвикува Madonna, Gwen Stefani, Kylie Minogue и Grace Jones во моментот“. Многу слично критиката на Sarah Rodman од Boston Globe кометираше дека таа влече „очигледна инспирација од Madonna до Gwen Stefani... со нејзините женствени, но јаки звуци и меуриливите битови“. Baby A. Gil од The Philippine Star тврдеше дека нејзиниот глас е „токму за микс од денс и рок, токму каков што таа прави“. Alexis Petridis од The Guardian коментираше дека иако, како артист, таа тежнее кон оригиналноста, „поп-музиката не мора да биде заслепувачки оригинална или паметна за да функционира: и требаат звуци, а Лејди Гага е фантастично добра со звуците“. Иако за нејзините текстови се вели дека имаат недостаток од интелектуална стимулација „[таа] успева да те натера да се движиш и танцуваш речиси без напор“. Лејди Гага изјави дека таа е „многу по модата“. Според некои критики таа со своите модни дизајни без панталони се наоѓа на трето место во светот по кретивност. == Достигнувања == Иако Лејди Гага е релативно нова на музичката сцена, сепак тоа не ја спречи да има неколку врвни достигнувања. Нејзиниот прв албум The Fame (Славата) се најде на прво место на топ листите во САД и во Велика Британија. Лејди Гага стана исто така и првиот музички изведувач во историјата што имаше четири број еден хитови на деби албум. Нејзиниот втор албум The Fame Monster (Славата чудовиште) исто така се најде на првите места на неколку топ листи, а хитот Bad Romance (Лоша романса) стана најслушаната песна во последните 17 години, влегувајќи дури и во книгата на Гинесови рекорди со 10.456 пати пуштена само на радио. „[[Bad Romance]]“ (Лоша романса) стана исто така и најгледаното видео на познатото мрежно место YouTube над 150.000.000 пати погледнато, несметајќи колку пати е погледнато на VEVO YouTube страницата затоа што таму не се води евиденција од таков вид. Видеото за синглот „Paparazzi“ (Папараци) беше вистинско ремек дело и беше едно од најинтересните за 2009 година, со времетраење од над седум минути. Неговото продолжение беше најновиот спот на Гага во придружба со мегапопуларната Beyoncé, кој излезе на 12 март 2010 година, видеото насловено како „[[Telephone (песна)|Telephone]]“ (Телефон) кое трае точно 9 минути и 32 секунди. Гага и Beyoncé снимија уште едно видео пред Telephone (Телефон), во октомври 2009, насловено како Video Phone (Видеофон) каде што Гага беше придружник на Beyoncé. === Дискографија === === Албуми === * The Fame (2008) * Born This Way (2011) * Artpop (2013) * Joanne (2016) * Chromatica (2020) * Harlequin (2024) * Mayhem (2025) === Видеографија === {| class="wikitable" |- ! Спот !! Година !! Режисер |- | ''Just Dance'' || 2008 || Мелина Мацукас |- |'' Beautiful, Dirty, Rich ''|| 2008 || Мелина Мацукас |- | ''Poker Face'' || 2008 || Реј Кај |- | ''Eh, Eh (Nothing Else I Can Say)'' || 2009 || Џозеф Кан |- | ''LoveGame'' || 2009|| Џозеф Кан |- | ''Chillin ''|| 2009 || Крис Робинсон |- | ''Paparazzi ''|| 2009 || Џонас Акерлунд |- |'' Bad Romance'' || 2009 || Френсис Лавренс |- | ''Video Phone ''|| 2009 || Хјуп Вилијамс |- |'' Telephone'' || 2010 || Јонас Акерлунд |- |'' Alejandro ''|| 2010 || Стивен Клајн |- | ''Born This Way ''|| 2011 || Ник Најт |- |'' Judas'' || 2011 ||Лејди Гага,Лоријан Гибсон |- | ''The Edge of Glory ''|| 2011 || Haus of Gaga |- |'' 3-Way (The Golden Rule)'' || 2011 || Акива Шафер,Хорма Таконе |- |'' You and I ''|| 2011 || Лоријан Гибсон |- |'' Marry the Night'' || 2011 || Лејди Гага |- |'' Applause'' || 2013 || Инес Ван Ламсвирд,Винуд Матадин |- | ''G.U.Y.'' || 2014 || Лејди Гага |- |'' Til It Happens to You'' || 2015 || Кетрин Хардвик |- | ''Perfect Illusion'' || 2016 || Рут Хогбен,Андреа Жералдин |- |'' Million Reasons'' || 2016 || Лејди Гага,Рут Хогбен,Андреа Жералдин |- | ''John Wayne'' || 2017 || Џонас Акерлунд |- | ''Shallow'' || 2018 || — |- | ''Look What I Found'' || 2018 || — |- | ''I'll Never Love Again'' || 2018 || — |- |'' Stupid Love ''|| 2020 || Даниел Аскил |- |'' Rain On Me ''|| 2020 || Роберт Родригес |- |'' 911 ''|| 2020 || Tarsem Singh |- |'' Hold My Hand ''|| 2022 || Џозеф Косински |- |'' Die With A Smile ''|| 2024 || Бруно Марс,Даниел Рамос |- |'' Disease ''|| 2024 ||Тану Муињо |- |''Abracadabra ''|| 2025 ||Лејди Гага,Парис Гобел,Бетаи Варгас |- |''Dead dance ''|| 2025 ||Тим Бартон |- |''Runnaway''|| 2026 ||Парис Гобел |- |''TBA''|| 2026 || |} === Тв верзии === {| class="wikitable" |- ! Спот!! Година !! Режисер |- | ''Love For Sale'' || 2021 || Jennifer Lebeau |- | ''I've Got You Under My Skin''|| 2021 || Jennifer Lebeau |- | '' Dream Dancing ''|| 2021 || Jennifer Lebeau |- |'' Night And Day '' || 2021 || Jennifer Lebeau |} === Филмографија === {| class="wikitable" |- | 2013. || '' Machete Kills '' || La Chameleón |- | 2014. || '' Sin City: A Dame to Kill For '' || Берта |- | 2015. || '' American Horror Story: Hotel '' ||Елизабет Џонсон/The Countess |- | 2016. || '' American Horror Story: Roanoke '' || Scáthach |- | 2017. || '' Gaga: Five Foot Two '' || самата себе |- | 2018. || ''A Star Is Born '' || Ели |- | 2021. || ''House of Gucci '' || Патриција Реџани |- | 2024. || ''Joker: Folie à Deux '' || Харли Квин |- | 2025. || ''Wednesday '' ||Розелин Ротвуд |- | 2026. || ''The Devil Wears Prada 2'' ||Лејди Гага |} == Наводи == {{наводи}} == Дополнителна литература == *{{Наведена книга | last = Херберт | first = Емили | year = 2010 | title = [[Lady Gaga: Queen of Pop]] | publisher = [[John Blake Publishing]] | isbn = 978-1-84454-963-4 }} *{{Наведена книга | last = Парвис | first = Сара | title = Лејди Гага | year = 2010 | publisher = [[Andrews McMeel Publishing]] | isbn = 0740797956}} *{{Наведена книга | last = Феникс | first = Хелија | year = 2010 | title = Lady Gaga: Just Dance—The Biography | publisher = [[Orion Publishing Group]] | isbn = 978-1-40911-567-0}} *{{Наведена книга | last = Гудман | first= Елизабет | year = 2010 | title = Lady Gaga: Critical Mass Fashion | publisher = [[St. Martin's Press]] | isbn = 0312668406}} *{{Наведена книга | last = Морган | first = Џони | title = Гага | year = 2010 | publisher = [[Sterling Publishing]] | isbn = 1402780591}} == Надворешни врски == {{рвр-авто}} {{wikiquote}} * {{Official website|http://www.ladygaga.com/}} * {{IMDb name|3078932}} * [http://www.life.com/image/first/in-gallery/53051/year-in-gaga-a-provocative-2010#index/0 Year in Gaga: A Provocative 2010 ] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20101219135856/http://www.life.com/image/first/in-gallery/53051/year-in-gaga-a-provocative-2010#index/0 |date=2010-12-19 }}— слајдшоу од ''[[Life magazine]]'' * [http://hken.ibtimes.com/articles/118272/20110303/lady-gaga-fashion-debut-paris-fashion-week-thierry-mugler-fall-winter-2011-2012-stylist-nicola-formi.htm Lady Gaga’s catwalk debut at Paris Fashion Week] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110713001222/http://hken.ibtimes.com/articles/118272/20110303/lady-gaga-fashion-debut-paris-fashion-week-thierry-mugler-fall-winter-2011-2012-stylist-nicola-formi.htm |date=2011-07-13 }} слајдшоу од [http://hken.ibtimes.com IBTimes HK] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110911132348/http://hken.ibtimes.com/ |date=2011-09-11 }} {{Лејди Гага}} {{Нормативна контрола}} {{DEFAULTSORT:Гага, Лејди}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Американски пејачи]] [[Категорија:Лејди Гага| ]] [[Категорија:Американски поп-пејачки]] [[Категорија:Добитници на Златен глобус]] 2edsx052stzbzigrb4i3oxeijcccr2q Категорија:Шуми по земја 14 172557 5545463 4232565 2026-04-27T17:57:09Z Dandarmkd 31127 5545463 wikitext text/x-wiki {{рв|Forests by country}} [[Категорија:Шуми| Земја]] [[Категорија:Географија по земја| Шуми]] [[Категорија:Дрва по земја| Шуми]] [[Категорија:Географски подрачја]] 3gu7oibjekbutgoo3sc05evlm0i7og3 Список на градови во Кина 0 188535 5545514 5516596 2026-04-27T19:52:12Z P.Nedelkovski 47736 Транскрипција според ПМЈ 2017 5545514 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Cities in China.png|мини|300п|Карта на градовите во Кина<br>{{легенда|#FF78C7|Непоср. упр. град}}{{легенда|#B9A03A|Специјален административен регион}}{{легенда|#FF9999|Окружен град}}{{легенда|#78FFAE|Околиски град}}{{легенда|#7DCEFE|Околиски град потчинет на окружен}}]] Според [[административна поделба на Кина|административната поделба]] на [[Кина]] (која ги вклучува Хонгконг и Макао), градовите се делат на три степени, и тоа: покраински<ref>{{нмс|title=中华人民共和国行政区划|url=http://www.gov.cn/test/2005-06/15/content_18253.htm|website=gov.cn|publisher=Government of the People's Republic of China|accessdate=7 March 2015|archive-date=2010-07-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20100723031844/http://www.gov.cn/test/2005-06/15/content_18253.htm|url-status=dead}}</ref> (се состојат од [[централно управувани градови во Кина|централно управувани градови]] (ЦУГ) и [[специјален административен регион|САР]]<ref>[[Град-држава]]</ref>), [[окружен град|окружни]] и [[околиски град|околиски]]. Во септември 2017 г. НР Кина имала '''663''' градови: 4 централно правувани градови, 2 САР-а, 294 окружни градови (вкл. 15 потпокраински) и 363 околиски градови (вкл. 9 подокружни и 9 СПГК-градови), не сметајќи ги градовите во покраината Тајван на која полага право НР Кина. Според пописот од 2010 г. најголеми градови се четирите централно управувани, кои опфаќаат густо населени градски подрачја, приградски населби и големи рурални подрачја: [[Чунгќинг]] (28,84 мил.), [[Шангај]] (23,01 мил.), [[Пекинг]] (19,61 мил.) и [[Тјенѓин]] (12,93 мил.). Во земјата има 102 града чие население во градското подрачје надминува 1 милион жители.<ref name="demographia">{{наведени вести|title=More than 100 Chinese cities now above 1 million people|url=https://www.theguardian.com/cities/2017/mar/20/china-100-cities-populations-bigger-liverpool|publisher=Guardian|date=March 20, 2017}}</ref> ==Чинови на градовите== Во 1980-тите централната власт вовела систем на чинови со цел да се овозможи етапно спроведување на инфраструктурни и урбанистички зафати ширум земјата. Градовите се поделени по редови, зависно од развојните приоритети на државата.<ref>{{нмс|url=http://www.starmass.com/china-review/businss-tips/chinese-tiered-cities.htm|title=Chinese First Tier Cities, Second Tier Cities and Tiered Cities in China|date=28 April 2011|website=Starmass|publisher=Starmass|access-date=7 April 2014|archive-date=2014-02-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20140228045911/http://www.starmass.com/china-review/businss-tips/chinese-tiered-cities.htm|url-status=dead}}</ref> Редовниот систем почнал како биоратска класификација, но во 1990-тите добило значење во развојот на недвижнините, стопанското заживување и големограѓанството, покрај претходните догледувања за населението, стопанскиот обем и политичкиот чинослед. Денес поделбата има и големо социјално значење во однос на образованието и гранките на дејност на населението.<ref>{{наведено списание|author1=Liu, Sindy |author2=Perry, Patsy |author3=Moore, Christopher |author4=Warnaby, Gary |date=28 August 2015|title=The standardization-localization dilemma of brand communications for luxury fashion retailers' internationalization into China|url=https://dx.doi.org/10.1016/j.jbusres.2015.08.008|journal=Journal of Business Research|volume=69|issue=1|doi=10.1016/j.jbusres.2015.08.008|pmid=|access-date=|via=Elsevier Inc}}</ref><ref>{{наведено списание|author1=Liu, Sida |author2=Liang, Lily |author3=Michelson, Ethan |date=April 2014|title=Migration and Social Structure: The Spatial Mobility of Chinese Lawyers|url=http://doi.wiley.com/10.1111/lapo.12016|journal=Law & Policy|volume=36|issue=2|doi=10.1111/lapo.12016|pmid=|access-date=|via=Wiley.com}}</ref> *I ред: [[Пекинг]], [[Шангај]], [[Гуангџоу]], [[Шенџен]], [[Ченгду]], [[Хангџоу]], [[Вухан]], [[Тјенѓин]], [[Нанѓинг]], [[Чунгќинг]], [[Сиан]], [[Чангша]], [[Чјингдао]], [[Шенјанг]], [[Даљен]], [[Сјамен]], [[Суџоу]], [[Нингбо]] и [[Вуси]] <ref> http://www.chinadaily.com.cn/business/2017top10/2017-05/15/content_29343927.htm </ref>; *II ред: [[Бејхај]], [[Чангчуен]], [[Фуџоу]], [[Гуејјанг]], [[Хајкоу]], [[Харбин]], [[Хефеј]], [[Хохот]], [[Ѓинан]], [[Кунминг]], [[Ланџоу]], [[Нанчанг]], [[Наннинг]], [[Санја]], [[Шеѓаџуанг]], [[Тајјуен]], [[Урумчи]], [[Венџоу]], [[Јинчуен]] и [[Џенгџоу]]; *останатите средни и помали градови се од III и IV ред."<ref name=IMF42815>{{нмс|author1=Мали Чивакул |author2=Рафаек В. Лам |author3=Сјаоуанг Љу |author4=Војќех Малишевски |author5=Алфред Шипке|title=Запознавање со станбените недвижнини во Кина|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/wp/2015/wp1584.pdf|website=imf.org|publisher=Меѓународен монетарен фонд|accessdate=June 11, 2015|pages=4 (бел. 6)|format=PDF|date=April 28, 2015}} {{en}}</ref> ==Список на градови== ;Видови градови {| class="wikitable" !colspan=2|Име!![[Кинески јазик|Кинески]]!!Бр. |- !colspan=4| Покраински единици |- |bgcolor="Moccasin"|&nbsp;&nbsp;&nbsp;||[[централно управуван град|цент. упр. град]]||<span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|直辖市}}</span>||4 |- !colspan=4| Окружни единици |- |bgcolor="PaleTurquoise"|&nbsp;&nbsp;&nbsp;||[[окружен град]]||<span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|地级市}}</span>||279 |- |bgcolor="Lavender"|&nbsp;&nbsp;&nbsp;||[[потпокраински град]]||<span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|副省级市}}</span>||15 |- !colspan=4| Околиски единици |- |&nbsp;&nbsp;&nbsp;||[[околиски град]]||<span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|县级市}}</span>||345 |- |bgcolor="LightSteelBlue"|&nbsp;&nbsp;&nbsp;||[[подокружен град]]||<span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|副地级市}}</span>||9 |- |bgcolor="MistyRose"|&nbsp;&nbsp;&nbsp;||[[Синѓански производствено-градежен корпус|СПГК-град]]||<span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|兵团驻地城市}}</span>||9 |- !colspan=4| Специјален административен регион |- |bgcolor="PaleGreen"|&nbsp;&nbsp;&nbsp;||[[специјален административен регион]]||<span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|特别行政区}}</span>||2 |} {| class="wikitable sortable selected_now" id="cities" |- !Град!![[Кинески јазик|Кинески]]!!Покраина!!Округ!!Прогласен<br />{{мали|(НР Кина)}} |- bgcolor="PaleGreen" | [[Хонгконг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|香港特别行政区}}</span> || <span style="display:none">ZZZ-SAR</span>{{мали|''автономен''}} || <span style="display:none">ZZZZ-нема</span>{{мали|''нема''}} || 1997 |- bgcolor="PaleGreen" | [[Макао]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|澳门特别行政区}}</span> || <span style="display:none">ZZZ-SAR</span>{{мали|''автономен''}} || <span style="display:none">ZZZZ-нема</span>{{мали|''нема''}} || 1999 |- bgcolor="Moccasin" | [[Пекинг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|北京市}}</span> || <span style="display:none">ZZZ-municipality</span>{{мали|''{{крат|ЦУГ|централно управуван град}}''}} || <span style="display:none">ZZZZ-нема</span>{{мали|''нема''}} || 1949 |- bgcolor="Moccasin" | [[Чунгќинг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|重庆市}}</span> || <span style="display:none">ZZZ-municipality</span>{{мали|''{{крат|ЦУГ|централно управуван град}}''}} || <span style="display:none">ZZZZ-нема</span>{{мали|''нема''}} || 1997 |- bgcolor="Moccasin" | [[Шангај]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|上海市}}</span> || <span style="display:none">ZZZ-municipality</span>{{мали|''{{крат|ЦУГ|централно управуван град}}''}} || <span style="display:none">ZZZZ-нема</span>{{мали|''нема''}} || 1949 |- bgcolor="Moccasin" | [[Тјенѓин]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|天津市}}</span> || <span style="display:none">ZZZ-municipality</span>{{мали|''{{крат|ЦУГ|централно управуван град}}''}} || <span style="display:none">ZZZZ-нема</span>{{мали|''нема''}} || 1967 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Анќинг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|安庆市}}</span> || [[Анхуеј]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1979 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Бенгбу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|蚌埠市}}</span> || [[Анхуеј]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1949 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Боџоу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|亳州市}}</span> || [[Анхуеј]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 2000 |- | [[Чаоху]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|巢湖市}}</span> || [[Анхуеј]] || [[Хефеј]] || 2011 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Чиџоу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|池州市}}</span> || [[Анхуеј]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 2000 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Чуџоу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|滁州市}}</span> || [[Анхуеј]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1992 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Фујанг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|阜阳市}}</span> || [[Анхуеј]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1996 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Хефеј]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|合肥市}}</span> || [[Анхуеј]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1949 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Хуајбеј]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|淮北市}}</span> || [[Анхуеј]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1960 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Хуајнан]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|淮南市}}</span> || [[Анхуеј]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1951 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Хуангшан (град)|Хуангшан]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|黄山市}}</span> || [[Анхуеј]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1987 |- | [[Ѓешоу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|界首市}}</span> || [[Анхуеј]] || [[Фујанг]] || 1989 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Луан]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|六安市}}</span> || [[Анхуеј]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1999 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Мааншан]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|马鞍山市}}</span> || [[Анхуеј]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1956 |- | [[Минггуанг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|明光市}}</span> || [[Анхуеј]] || [[Чуџоу]] || 1994 |- | [[Нинггуо]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|宁国市}}</span> || [[Анхуеј]] || [[Сјуенченг]] || 1997 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Суџоу (Анхуеј)|Суџоу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|宿州市}}</span> || [[Анхуеј]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1998 |- | [[Тјенчанг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|天长市}}</span> || [[Анхуеј]] || [[Чуџоу]] || 1993 |- | [[Тунгченг (Анхуеј)|Тунгченг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|桐城市}}</span> || [[Анхуеј]] || [[Анќинг]] || 1996 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Тунглинг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|铜陵市}}</span> || [[Анхуеј]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1971 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Вуху]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|芜湖市}}</span> || [[Анхуеј]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1972 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Сјуенченг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|宣城市}}</span> || [[Анхуеј]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 2000 |- | [[Фуан]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|福安市}}</span> || [[Фуѓен]] || [[Нингде]] || 1989 |- | [[Фудинг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|福鼎市}}</span> || [[Фуѓен]] || [[Нингде]] || 1995 |- | [[Фуќинг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|福清市}}</span> || [[Фуѓен]] || [[Фуџоу]] || 1990 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Фуџоу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|福州市}}</span> || [[Фуѓен]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1949 |- | [[Ѓеноу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|建瓯市}}</span> || [[Фуѓен]] || [[Нанпинг]] || 1992 |- | [[Ѓинѓанг (Фуѓен)|Ѓинѓанг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|晋江市}}</span> || [[Фуѓен]] || [[Ќуенџоу]] || 1992 |- | [[Лунгхај]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|龙海市}}</span> || [[Фуѓен]] || [[Џангџоу]] || 1993 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Лунгјен]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|龙岩市}}</span> || [[Фуѓен]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1996 |- | [[Нанан (Фуѓен)|Нанан]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|南安市}}</span> || [[Фуѓен]] || [[Ќуенџоу]] || 1993 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Нанпинг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|南平市}}</span> || [[Фуѓен]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1994 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Нингде]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|宁德市}}</span> || [[Фуѓен]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1999 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Путјен]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|莆田市}}</span> || [[Фуѓен]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1983 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Ѓуенџоу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|泉州市}}</span> || [[Фуѓен]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1985 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Санминг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|三明市}}</span> || [[Фуѓен]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1983 |- | [[Шаову]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|邵武市}}</span> || [[Фуѓен]] || [[Нанпинг]] || 1983 |- | [[Шиши]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|石狮市}}</span> || [[Фуѓен]] || [[Ќуенџоу]] || 1987 |- | [[Вујишан]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|武夷山市}}</span> || [[Фуѓен]] || [[Нанпинг]] || 1989 |- bgcolor="Lavender" | [[Сјамен]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|厦门市}}</span> || [[Фуѓен]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1949 |- | [[Јунган (Кина)|Јунган]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|永安市}}</span> || [[Фуѓен]] || [[Санминг]] || 1984 |- | [[Џангпинг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|漳平市}}</span> || [[Фуѓен]] || [[Лунгјен]] || 1990 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Џангџоу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|漳州市}}</span> || [[Фуѓен]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1985 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Бајјин]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|白银市}}</span> || [[Гансу]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1985 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Дингси]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|定西市}}</span> || [[Гансу]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 2003 |- | [[Дуенхуанг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|敦煌市}}</span> || [[Гансу]] || [[Ѓуќуен]] || 1987 |- | [[Хеѕуо]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|合作市}}</span> || [[Гансу]] || [[Ганнан]] || 1996 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Ѓајигуан]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|嘉峪关市}}</span> || [[Гансу]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1971 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Ѓинчанг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|金昌市}}</span> || [[Гансу]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1981 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Ѓуќуен]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|酒泉市}}</span> || [[Гансу]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 2002 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Ланџоу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|兰州市}}</span> || [[Гансу]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1949 |- | [[Линсја]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|临夏市}}</span> || [[Гансу]] || [[Линсја (округ)|Линја]] || 1983 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Лунгнан]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|陇南市}}</span> || [[Гансу]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 2004 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Пингљанг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|平凉市}}</span> || [[Гансу]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 2002 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Ќингјанг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|庆阳市}}</span> || [[Гансу]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 2002 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Тјеншуеј]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|天水市}}</span> || [[Гансу]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1985 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Вувеј (Гансу)|Вувеј]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|武威市}}</span> || [[Гансу]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 2001 |- | [[Јимен]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|玉门市}}</span> || [[Гансу]] || [[Ѓуќуен]] || 1961 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Џангје]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|张掖市}}</span> || [[Гансу]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 2002 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Чаоџоу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|潮州市}}</span> || [[Гуангдунг]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1991 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Дунггуан]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|东莞市}}</span> || [[Гуангдунг]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1988 |- | [[Енпинг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|恩平市}}</span> || [[Гуангдунг]] || [[Ѓангмен]] || 1994 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Фошан]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|佛山市}}</span> || [[Гуангдунг]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1975 |- | [[Гаоџоу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|高州市}}</span> || [[Гуангдунг]] || [[Маоминг]] || 1993 |- bgcolor="Lavender" | [[Гуангџоу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|广州市}}</span> || [[Гуангдунг]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1954 |- | [[Хешан (Гуангдунг)|Хешан]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|鹤山市}}</span> || [[Гуангдунг]] || [[Ѓангмен]] || 1993 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Хејуен]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|河源市}}</span> || [[Гуангдунг]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1988 |- | [[Хуаџоу (Гуангдунг)|Хуаџоу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|化州市}}</span> || [[Гуангдунг]] || [[Маоминг]] || 1994 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Хуејџоу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|惠州市}}</span> || [[Гуангдунг]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1988 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Ѓангмен]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|江门市}}</span> || [[Гуангдунг]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1975 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Ѓејанг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|揭阳市}}</span> || [[Гуангдунг]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1991 |- | [[Кајпинг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|开平市}}</span> || [[Гуангдунг]] || [[Ѓангмен]] || 1993 |- | [[Лечанг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|乐昌市}}</span> || [[Гуангдунг]] || [[Шаогуан]] || 1994 |- | [[Лејџоу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|雷州市}}</span> || [[Гуангдунг]] || [[Џанѓанг]] || 1994 |- | [[Љенѓанг (Гуангдунг)|Љенѓанг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|廉江市}}</span> || [[Гуангдунг]] || [[Џанѓанг]] || 1993 |- | [[Љенџоу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|连州市}}</span> || [[Гуангдунг]] || [[Ќингјуен]] || 1994 |- | [[Луфенг (Гуангдунг)|Луфенг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|陆丰市}}</span> || [[Гуангдунг]] || [[Шанвеј]] || 1995 |- | [[Луодинг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|罗定市}}</span> || [[Гуангдунг]] || [[Јунфу]] || 1993 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Маоминг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|茂名市}}</span> || [[Гуангдунг]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1975 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Мејџоу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|梅州市}}</span> || [[Гуангдунг]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1988 |- | [[Нансјунг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|南雄市}}</span> || [[Гуангдунг]] || [[Ѓаогуан]] || 1996 |- | [[Пунинг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|普宁市}}</span> || [[Гуангдунг]] || [[Ѓејанг]] || 1993 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Ќингјуен]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|清远市}}</span> || [[Гуангдунг]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1988 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Шантоу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|汕头市}}</span> || [[Гуангдунг]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1975 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Шанвеј]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|汕尾市}}</span> || [[Гуангдунг]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1988 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Шаогуан]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|韶关市}}</span> || [[Гуангдунг]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1975 |- bgcolor="Lavender" | [[Шенџен]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|深圳市}}</span> || [[Гуангдунг]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1979 |- | [[Сехуеј (Гуангдунг)|Сехуеј]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|四会市}}</span> || [[Гуангдунг]] || [[Џаоќинг]] || 1993 |- | [[Тајшан]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|台山市}}</span> || [[Гуангдунг]] || [[Ѓангмен]] || 1992 |- | [[Вучуен]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|吴川市}}</span> || [[Гуангдунг]] || [[Џанѓанг]] || 1994 |- | [[Сјингнинг (Гуангдунг)|Сјингнинг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|兴宁市}}</span> || [[Гуангдунг]] || [[Мејџоу]] || 1994 |- | [[Синји (Гуангдунг)|Синји]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|信宜市}}</span> || [[Гуангдунг]] || [[Маоминг]] || 1995 |- | [[Јангчуен]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|阳春市}}</span> || [[Гуангдунг]] || [[Јангѓанг]] || 1994 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Јангѓанг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|阳江市}}</span> || [[Гуангдунг]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1988 |- | [[Јингде]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|英德市}}</span> || [[Гуангдунг]] || [[Ќингјуен]] || 1994 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Јунфу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|云浮市}}</span> || [[Гуангдунг]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1994 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Џанѓанг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|湛江市}}</span> || [[Гуангдунг]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1975 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Џаоќинг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|肇庆市}}</span> || [[Гуангдунг]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1988 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Џунгшанг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|中山市}}</span> || [[Гуангдунг]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1988 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Џухај]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|珠海市}}</span> || [[Гуангдунг]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1979 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Бајсе]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|百色市}}</span> || [[Гуангси]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 2002 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Бејхај]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|北海市}}</span> || [[Гуангси]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1983 |- | [[Бејљу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|北流市}}</span> || [[Гуангси]] || [[Јулин (Гуангси)|Јулин]] || 1994 |- | [[Ценси]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|岑溪市}}</span> || [[Гуангси]] || [[Вуџоу]] || 1995 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Чунгѕуо]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|崇左市}}</span> || [[Гуангси]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 2002 |- | [[Дунгсјинг (Гуангси)|Дунгсјинг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|东兴市}}</span> || [[Гуангси]] || [[Фангченгганг]] || 1996 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Фангченгганг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|防城港市}}</span> || [[Гуангси]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1993 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Гуејганг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|贵港市}}</span> || [[Гуангси]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1995 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Гуејлин]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|桂林市}}</span> || [[Гуангси]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1961 |- | [[Гуејпинг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|桂平市}}</span> || [[Гуангси]] || [[Гуејганг]] || 1994 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Хечи]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|河池市}}</span> || [[Гуангси]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 2002 |- | [[Хешан (Гуангси)|Хешан]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|合山市}}</span> || [[Гуангси]] || [[Лајбин]] || 1981 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Хеџоу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|贺州市}}</span> || [[Гуангси]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 2002 |- | [[Ѓингси]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|靖西市}}</span> || [[Гуангси]] || [[Бајсе]] || 2015 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Лајбин]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|来宾市}}</span> || [[Гуангси]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 2002 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Љуџоу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|柳州市}}</span> || [[Гуангси]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1961 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Наннинг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|南宁市}}</span> || [[Гуангси]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1961 |- | [[Пингсјанг (Гуангси)|Пингсјанг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|凭祥市}}</span> || [[Гуангси]] || [[Чунгѕуо]] || 1961 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Ќинџоу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|钦州市}}</span> || [[Гуангси]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1994 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Вуџоу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|梧州市}}</span> || [[Гуангси]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1961 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Јилин (Гуангси)|Јилин]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|玉林市}}</span> || [[Гуангси]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1997 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Аншуен]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|安顺市}}</span> || [[Гуејџоу]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 2000 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Биѓе]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|毕节市}}</span> || [[Гуејџоу]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 2011 |- | [[Чишуеј]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|赤水市}}</span> || [[Гуејџоу]] || [[Ѕуенји]] || 1990 |- | [[Дујун (Гуејџоу)|Дујун]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|都匀市}}</span> || [[Гуејџоу]] || [[Ќеннан]] || 1966 |- | [[Фуќуен (град)|Фуќуен]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|福泉市}}</span> || [[Гуејџоу]] || [[Ќеннан]] || 1996 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Гуејјанг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|贵阳市}}</span> || [[Гуејџоу]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1949 |- | [[Кајли (Гуејџоу)|Кајли]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|凯里市}}</span> || [[Гуејџоу]] || [[Ќендунгнан]] || 1983 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Љупаншуеј]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|六盘水市}}</span> || [[Гуејџоу]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1978 |- | [[Панџоу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|盘州市}}</span> || [[Гуејџоу]] || [[Љупаншуеј]] || 2017 |- | [[Ќингџен]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|清镇市}}</span> || [[Гуејџоу]] || [[Гуејјанг]] || 1992 |- | [[Женхуај]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|仁怀市}}</span> || [[Гуејџоу]] || [[Ѕуенји]] || 1995 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Тунгжен]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|铜仁市}}</span> || [[Гуејџоу]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 201 |- | [[Сјингји (Гуејџоу)|Сјингји]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|兴义市}}</span> || [[Гуејџоу]] || [[Ќенсјинан]] || 1987 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Ѕуенји]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|遵义市}}</span> || [[Гуејџоу]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1997 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Данџоу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|儋州市}}</span> || [[Хајнан]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 2015 |- | [[Дунгфанг (Хајнан)|Дунгфанг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|东方市}}</span> || [[Хајнан]] || <span style="display:none">ZZZZ-нема</span>{{мали|''нема''}} || 1997 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Хајкоу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|海口市}}</span> || [[Хајнан]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1986 |- | [[Ќунгхај]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|琼海市}}</span> || [[Хајнан]] || <span style="display:none">ZZZZ-нема</span>{{мали|''нема''}} || 1992 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Санша]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|三沙市}}</span> || [[Хајнан]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 2012 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Санја]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|三亚市}}</span> || [[Хајнан]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1987 |- | [[Ваннинг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|万宁市}}</span> || [[Хајнан]] || <span style="display:none">ZZZZ-нема</span>{{мали|''нема''}} || 1996 |- | [[Венчанг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|文昌市}}</span> || [[Хајнан]] || <span style="display:none">ZZZZ-нема</span>{{мали|''нема''}} || 1995 |- | [[Вуџешан]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|五指山市}}</span> || [[Хајнан]] || <span style="display:none">ZZZZ-нема</span>{{мали|''нема''}} || 1986 |- | [[Ангуо]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|安国市}}</span> || [[Хебеј]] || [[Баодинг]] || 1991 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Баодинг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|保定市}}</span> || [[Хебеј]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1983 |- | [[Баџоу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|霸州市}}</span> || [[Хебеј]] || [[Лангфанг]] || 1990 |- | [[Ботоу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|泊头市}}</span> || [[Хебеј]] || [[Цангџоу]] || 1982 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Цангџоу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|沧州市}}</span> || [[Хебеј]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1983 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Ченгде]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|承德市}}</span> || [[Хебеј]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1983 |- bgcolor="LightSteelBlue" | [[Дингџоу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|定州市}}</span> || [[Хебеј]] || [[Баодинг]] || 1986 |- | [[Гаобејдјен]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|高碑店市}}</span> || [[Хебеј]] || [[Баодинг]] || 1993 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Хандан]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|邯郸市}}</span> || [[Хебеј]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1983 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Хенгшуеј]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|衡水市}}</span> || [[Хебеј]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1996 |- | [[Хеѓен]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|河间市}}</span> || [[Хебеј]] || [[Цангџоу]] || 1990 |- | [[Хуангхуа (Хебеј)|Хуангхуа]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|黄骅市}}</span> || [[Хебеј]] || [[Цангџоу]] || 1989 |- | [[Ѓинџоу (Хебеј)|Ѓинџоу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|晋州市}}</span> || [[Хебеј]] || [[Шеѓаџуанг]] || 1991 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Лангфанг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|廊坊市}}</span> || [[Хебеј]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1988 |- | [[Нангунг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|南宫市}}</span> || [[Хебеј]] || [[Сјингтај]] || 1986 |- | [[Пингќуен]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|平泉市}}</span> || [[Хебеј]] || [[Ченгде]] || 2017 |- | [[Ќенан (Хебеј)|Ќенан]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|迁安市}}</span> || [[Хебеј]] || [[Тангшан]] || 1996 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Ќинхуангдао]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|秦皇岛市}}</span> || [[Хебеј]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1983 |- | [[Женќу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|任丘市}}</span> || [[Хебеј]] || [[Цангџоу]] || 1986 |- | [[Санхе (Хебеј)|Санхе]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|三河市}}</span> || [[Хебеј]] || [[Лангфанг]] || 1993 |- | [[Шахе (Хебеј)|Шахе]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|沙河市}}</span> || [[Хебеј]] || [[Сјингтај]] || 1987 |- | [[Шенџоу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|深州市}}</span> || [[Хебеј]] || [[Хенгшуеј]] || 1994 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Шеѓаџуанг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|石家庄市}}</span> || [[Хебеј]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1978 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Тангшан]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|唐山市}}</span> || [[Хебеј]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1978 |- bgcolor="LightSteelBlue" | [[Синѓи]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|辛集市}}</span> || [[Хебеј]] || [[Шеѓаџуанг]] || 1986 |- | [[Вуан]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|武安市}}</span> || [[Хебеј]] || [[Хандан]] || 1988 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Сјингтај]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|邢台市}}</span> || [[Хебеј]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1983 |- | [[Синле (Хебеј)|Синле]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|新乐市}}</span> || [[Хебеј]] || [[Шеѓаџуанг]] || 1992 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Џангѓакоу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|张家口市}}</span> || [[Хебеј]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1983 |- | [[Џуоџоу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|涿州市}}</span> || [[Хебеј]] || [[Баодинг]] || 1986 |- | [[Ѕуенхуа]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|遵化市}}</span> || [[Хебеј]] || [[Тангшан]] || 1992 |- | [[Анда (Хејлунгѓанг)|Анда]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|安达市}}</span> || [[Хејлунгѓанг]] || [[Суејхуа]] || 1984 |- | [[Бејан]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|北安市}}</span> || [[Хејлунгѓанг]] || [[Хејхе]] || 1982 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Даќинг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|大庆市}}</span> || [[Хејлунгѓанг]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1965 |- | [[Дунгнинг (Хејлунгѓанг)|Дунгнинг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|东宁市}}</span> || [[Хејлунгѓанг]] || [[Муданѓанг]] || 2015 |- | [[Фуѓин]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|富锦市}}</span> || [[Хејлунгѓанг]] || [[Ѓамусе]] || 1988 |- | [[Фујуен (Хејлунгѓанг)|Фујуен]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|抚远市}}</span> || [[Хејлунгѓанг]] || [[Ѓамусе]] || 2016 |- | [[Хајлин]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|海林市}}</span> || [[Хејлунгѓанг]] || [[Муданѓанг]] || 1992 |- | [[Хајлуен]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|海伦市}}</span> || [[Хејлунгѓанг]] || [[Суејхуа]] || 1989 |- bgcolor="Lavender" | [[Харбин]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|哈尔滨市}}</span> || [[Хејлунгѓанг]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1954 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Хеганг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|鹤岗市}}</span> || [[Хејлунгѓанг]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1966 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Хејхе]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|黑河市}}</span> || [[Хејлунгѓанг]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1993 |- | [[Хулин]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|虎林市}}</span> || [[Хејлунгѓанг]] || [[Ѓиси]] || 1996 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Ѓамусе]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|佳木斯市}}</span> || [[Хејлунгѓанг]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1983 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Ѓиси]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|鸡西市}}</span> || [[Хејлунгѓанг]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1966 |- | [[Мишан]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|密山市}}</span> || [[Хејлунгѓанг]] || [[Ѓиси]] || 1988 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Муданѓанг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|牡丹江市}}</span> || [[Хејлунгѓанг]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1983 |- | [[Мулинг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|穆棱市}}</span> || [[Хејлунгѓанг]] || [[Муданѓанг]] || 1995 |- | [[Нехе]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|讷河市}}</span> || [[Хејлунгѓанг]] || [[Ќиќихар]] || 1992 |- | [[Минган]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|宁安市}}</span> || [[Хејлунгѓанг]] || [[Муданѓанг]] || 1993 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Ќиќихар]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|齐齐哈尔市}}</span> || [[Хејлунгѓанг]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1964 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Ќитајхе]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|七台河市}}</span> || [[Хејлунгѓанг]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1983 |- | [[Шангџе]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|尚志市}}</span> || [[Хејлунгѓанг]] || [[Харбин]] || 1988 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Шуангјашан]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|双鸭山市}}</span> || [[Хејлунгѓанг]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1966 |- | [[Суејфенхе]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|绥芬河市}}</span> || [[Хејлунгѓанг]] || [[Муданѓанг]] || 1975 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Суејхуа]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|绥化市}}</span> || [[Хејлунгѓанг]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1999 |- | [[Тјели]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|铁力市}}</span> || [[Хејлунгѓанг]] || [[Јичен (Хејлунгѓанг)|Јичуен]] || 1988 |- | [[Тунгѓанг (Хејлунгѓанг)|Тунгѓанг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|同江市}}</span> || [[Хејлунгѓанг]] || [[Ѓамусе]] || 1987 |- | [[Вучанг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|五常市}}</span> || [[Хејлунгѓанг]] || [[Харбин]] || 1993 |- | [[Вудаљенчи]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|五大连池市}}</span> || [[Хејлунгѓанг]] || [[Хејхе]] || 1983 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Јичуен (Хејлунгѓанг)|Јичуен]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|伊春市}}</span> || [[Хејлунгѓанг]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1979 |- | [[Џаодунг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|肇东市}}</span> || [[Хејлунгѓанг]] || [[Суејхуа]] || 1986 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Анјанг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|安阳市}}</span> || [[Хенан]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1982 |- | [[Чангге]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|长葛市}}</span> || [[Хенан]] || [[Сучанг]] || 1993 |- | [[Денгфенг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|登封市}}</span> || [[Хенан]] || [[Џенгџоу]] || 1994 |- | [[Денгџоу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|邓州市}}</span> || [[Хенан]] || [[Нанјанг (Хенан)|Нанјанг]] || 1988 |- | [[Гунгји]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|巩义市}}</span> || [[Хенан]] || [[Џенгџоу]] || 1991 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Хеби (Кина)|Хеби]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|鹤壁市}}</span> || [[Хенан]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1974 |- | [[Хуејсјен]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|辉县市}}</span> || [[Хенан]] || [[Синсјанг]] || 1988 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Ѓаоѕуо]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|焦作市}}</span> || [[Хенан]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1974 |- bgcolor="LightSteelBlue" | [[Ѓујуен]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|济源市}}</span> || [[Хенан]] || <span style="display:none">ZZZZ-нема</span>{{мали|''нема''}} || 1988 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Кајфенг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|开封市}}</span> || [[Хенан]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1961 |- | [[Лингбао (Хенан)|Лингбао]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|灵宝市}}</span> || [[Хенан]] || [[Санменсја]] || 1993 |- | [[Линџоу (Хенан)|Линџоу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|林州市}}</span> || [[Хенан]] || [[Анјанг]] || 1994 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Луохе]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|漯河市}}</span> || [[Хенан]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1986 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Луојанг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|洛阳市}}</span> || [[Хенан]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1964 |- | [[Менгџоу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|孟州市}}</span> || [[Хенан]] || [[Ѓаоѕуо]] || 1996 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Нанјанг (Хенан)|Нанјанг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|南阳市}}</span> || [[Хенан]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1994 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Пингдингшан]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|平顶山市}}</span> || [[Хенан]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1969 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Пујанг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|濮阳市}}</span> || [[Хенан]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1983 |- | [[Ќинјанг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|沁阳市}}</span> || [[Хенан]] || [[Ѓаоѕуо]] || 1989 |- | [[Жуџоу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|汝州市}}</span> || [[Хенан]] || [[Пингдингшан]] || 1988 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Санменсја]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|三门峡市}}</span> || [[Хенан]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1986 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Шнгќу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|商丘市}}</span> || [[Хенан]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1997 |- | [[Вејхуеј]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|卫辉市}}</span> || [[Хенан]] || [[Синсјанг]] || 1988 |- | [[Вуганг (Хенан)|Вуганг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|舞钢市}}</span> || [[Хенан]] || [[Пингдингшан]] || 199 |- | [[Сјангченг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|项城市}}</span> || [[Хенан]] || [[Џоукоу]] || 1993 |- | [[Сјингјанг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|荥阳市}}</span> || [[Хенан]] || [[Џенгџоу]] || 1994 |- | [[Синми]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|新密市}}</span> || [[Хенан]] || [[Џенгџоу]] || 1994 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Синсјанг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|新乡市}}</span> || [[Хенан]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1982 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Синјанг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|信阳市}}</span> || [[Хенан]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1998 |- | [[Синџенг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|新郑市}}</span> || [[Хенан]] || [[Џенгџоу]] || 1994 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Сучанг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|许昌市}}</span> || [[Хенан]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1986 |- | [[Јенше]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|偃师市}}</span> || [[Хенан]] || [[Луојанг]] || 1993 |- | [[Јима (Хенан)|Јима]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|义马市}}</span> || [[Хенан]] || [[Санменсја]] || 1981 |- | [[Јунгченг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|永城市}}</span> || [[Хенан]] || [[Шангќу]] || 1996 |- | [[Јиџоу (Хенан)|Јиџоу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|禹州市}}</span> || [[Хенан]] || [[Сучанг]] || 1988 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Џенгџоу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|郑州市}}</span> || [[Хенан]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1949 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Џоукоу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|周口市}}</span> || [[Хенан]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 2000 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Џумадјен]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|驻马店市}}</span> || [[Хенан]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 2000 |- | [[Анлу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|安陆市}}</span> || [[Хубеј]] || [[Сјаоган]] || 1987 |- | [[Чиби (Хубеј)|Чиби]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|赤壁市}}</span> || [[Хубеј]] || [[Сјеннинг]] || 1986 |- | [[Дангјанг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|当阳市}}</span> || [[Хубеј]] || [[Јичанг]] || 1988 |- | [[Данѓангкоу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|丹江口市}}</span> || [[Хубеј]] || [[Шејен]] || 1983 |- | [[Даје (Хубеј)|Даје]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|大冶市}}</span> || [[Хубеј]] || [[Хуангше]] || 1994 |- | [[Енше]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|恩施市}}</span> || [[Хубеј]] || [[Енше (округ)|Енше]] || 1981 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Еџоу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|鄂州市}}</span> || [[Хубеј]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1983 |- | [[Гуангшуеј]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|广水市}}</span> || [[Хубеј]] || [[Суејџоу]] || 1988 |- | [[Ханчуен]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|汉川市}}</span> || [[Хубеј]] || [[Сјаоган]] || 1997 |- | [[Хунгху]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|洪湖市}}</span> || [[Хубеј]] || [[Ѓингџоу]] || 1987 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Хуангганг (Хубеј)|Хуангганг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|黄冈市}}</span> || [[Хубеј]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1995 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Хуангше]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|黄石市}}</span> || [[Хубеј]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1950 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Ѓингмен]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|荆门市}}</span> || [[Хубеј]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1983 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Ѓингџоу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|荆州市}}</span> || [[Хубеј]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1994 |- | [[Лаохекоу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|老河口市}}</span> || [[Хубеј]] || [[Сјангјанг]] || 1979 |- | [[Личуан (Хубеј)|Личуан]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|利川市}}</span> || [[Хубеј]] || [[Енше (округ)|Енше]] || 1986 |- | [[Маченг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|麻城市}}</span> || [[Хубеј]] || [[Хуангганг]] || 1986 |- bgcolor="LightSteelBlue" | [[Ќенѓанг (Хубеј)|Ќенѓанг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|潜江市}}</span> || [[Хубеј]] || <span style="display:none">ZZZZ-нема</span>{{мали|''нема''}} || 1988 |- | [[Шешоу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|石首市}}</span> || [[Хубеј]] || [[Ѓингџоу]] || 1986 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Шејен]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|十堰市}}</span> || [[Хубеј]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1973 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Суејџоу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|随州市}}</span> || [[Хубеј]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 2000 |- | [[Сунгѕе]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|松滋市}}</span> || [[Хубеј]] || [[Ѓингџоу]] || 1995 |- bgcolor="LightSteelBlue" | [[Тјенмен]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|天门市}}</span> || [[Хубеј]] || <span style="display:none">ZZZZ-нема</span>{{мали|''нема''}} || 1987 |- bgcolor="Lavender" | [[Вухан]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|武汉市}}</span> || [[Хубеј]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1954 |- | [[Вусјуе]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|武穴市}}</span> || [[Хубеј]] || [[Хуангганг]] || 1987 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Сјангјанг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|襄阳市}}</span> || [[Хубеј]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1979 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Сјеннинг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|咸宁市}}</span> || [[Хубеј]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1998 |- bgcolor="LightSteelBlue" | [[Сјентао]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|仙桃市}}</span> || [[Хубеј]] || <span style="display:none">ZZZZ-нема</span>{{мали|''нема''}} || 1986 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Сјаоган]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|孝感市}}</span> || [[Хубеј]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1993 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Јичанг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|宜昌市}}</span> || [[Хубеј]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1979 |- | [[Јиченг (Хубеј)|Јиченг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|宜城市}}</span> || [[Хубеј]] || [[Сјангјанг]] || 1994 |- | [[Јиду (Хубеј)|Јиду]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|宜都市}}</span> || [[Хубеј]] || [[Јичанг]] || 1987 |- | [[Јингченг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|应城市}}</span> || [[Хубеј]] || [[Сјаоган]] || 1986 |- | [[Ѕаојанг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|枣阳市}}</span> || [[Хубеј]] || [[Сјангјанг]] || 1988 |- | [[Џеѓанг (Хубеј)|Џеѓанг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|枝江市}}</span> || [[Хубеј]] || [[Јичанг]] || 1996 |- | [[Џунгсјанг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|钟祥市}}</span> || [[Хубеј]] || [[Ѓингмен]] || 1992 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Чангде]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|常德市}}</span> || [[Хунан]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1988 |- | [[Чангнинг (Хунан)|Чангнинг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|常宁市}}</span> || [[Хунан]] || [[Хенгјанг]] || 1996 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Чангѓа]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|长沙市}}</span> || [[Хунан]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1949 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Ченџоу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|郴州市}}</span> || [[Хунан]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1994 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Хенгјанг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|衡阳市}}</span> || [[Хунан]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1980 |- | [[Хунгѓанг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|洪江市}}</span> || [[Хунан]] || [[Хуајхуа]] || 1979 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Хуајхуа]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|怀化市}}</span> || [[Хунан]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1997 |- | [[Ѓинше]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|津市市}}</span> || [[Хунан]] || [[Ченгде]] || 1979 |- | [[Ѓишоу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|吉首市}}</span> || [[Хунан]] || [[Сјангси]] || 1982 |- | [[Лејјанг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|耒阳市}}</span> || [[Хунан]] || [[Хенгјанг]] || 1986 |- | [[Ленгшуејѓанг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|冷水江市}}</span> || [[Хунан]] || [[Лоуди]] || 1983 |- | [[Љенјуен]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|涟源市}}</span> || [[Хунан]] || [[Лоуди]] || 1987 |- | [[Лилинг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|醴陵市}}</span> || [[Хунан]] || [[Џуџоу]] || 1985 |- | [[Линсјанг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|临湘市}}</span> || [[Хунан]] || [[Јуејанг]] || 1992 |- | [[Љујанг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|浏阳市}}</span> || [[Хунан]] || [[Чангша]] || 1993 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Лоуди]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|娄底市}}</span> || [[Хунан]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1999 |- | [[Милуо]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|汨罗市}}</span> || [[Хунан]] || [[Јуејанг]] || 1987 |- | [[Нингсјанг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|宁乡市}}</span> || [[Хунан]] || [[Чангша]] || 2017 |- | [[Шаошан]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|韶山市}}</span> || [[Хунан]] || [[Сјангтан]] || 1990 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Шаојанг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|邵阳市}}</span> || [[Хунан]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1980 |- | [[Вуганг (Хунан)|Вуганг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|武冈市}}</span> || [[Хунан]] || [[Шаојанг]] || 1994 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Сјангтан]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|湘潭市}}</span> || [[Хунан]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1980 |- | [[Сјангсјанг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|湘乡市}}</span> || [[Хунан]] || [[Сјангтан]] || 1986 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Јијанг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|益阳市}}</span> || [[Хунан]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1994 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Јунгџоу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|永州市}}</span> || [[Хунан]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1995 |- | [[Јуенѓанг (Хунан)|Јуенѓанг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|沅江市}}</span> || [[Хунан]] || [[Јијанг]] || 1988 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Јуејанг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|岳阳市}}</span> || [[Хунан]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1983 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Џангѓаѓе]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|张家界市}}</span> || [[Хунан]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1988 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Џуџоу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|株洲市}}</span> || [[Хунан]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1956 |- | [[Ѕесјинг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|资兴市}}</span> || [[Хунан]] || [[Ченџоу]] || 1984 |- | [[Аршан]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|阿尔山市}}</span> || [[Внатрешна Монголија]] || [[Хингган (округ)|Хингган]] || 1996 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Баотоу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|包头市}}</span> || [[Внатрешна Монголија]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1950 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Бајанур]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|巴彦淖尔市}}</span> || [[Внатрешна Монголија]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 2003 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Чифенг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|赤峰市}}</span> || [[Внатрешна Монголија]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1983 |- bgcolor="LightSteelBlue" | [[Еренхот]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|二连浩特市}}</span> || [[Внатрешна Монголија]] || [[Шилингол]] || 1966 |- | [[Ергун (Внатрешна Монголија)|Ергун]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|额尔古纳市}}</span> || [[Внатрешна Монголија]] || [[Хулунбуир]] || 1994 |- | [[Фенгџен]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|丰镇市}}</span> || [[Внатрешна Монголија]] || [[Уланчаб]] || 1990 |- | [[Генхе]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|根河市}}</span> || [[Внатрешна Монголија]] || [[Хулунбуир]] || 1994 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Хохот]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|呼和浩特市}}</span> || [[Внатрешна Монголија]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1950 |- | [[Холингол]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|霍林郭勒市}}</span> || [[Внатрешна Монголија]] || [[Тунгљао]] || 1985 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Хулунбуир]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|呼伦贝尔市}}</span> || [[Внатрешна Монголија]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 2001 |- bgcolor="LightSteelBlue" | [[Манџоули]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|满洲里市}}</span> || [[Внатрешна Монголија]] || [[Хулунбуир]] || 1954 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Ордос]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|鄂尔多斯市}}</span> || [[Внатрешна Монголија]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 2001 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Тунгљао]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|通辽市}}</span> || [[Внатрешна Монголија]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1999 |- | [[Уланхот]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|乌兰浩特市}}</span> || [[Внатрешна Монголија]] || [[Хингган (округ)|Хингган]] || 1980 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Уланчаб]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|乌兰察布市}}</span> || [[Внатрешна Монголија]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 2003 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Вухај]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|乌海市}}</span> || [[Внатрешна Монголија]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1975 |- | [[Шилинхот]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|锡林浩特市}}</span> || [[Внатрешна Монголија]] || [[Шилингол]] || 1983 |- | [[Јакеши]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|牙克石市}}</span> || [[Внатрешна Монголија]] || [[Хулунбуир]] || 1983 |- | [[Џалантун]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|扎兰屯市}}</span> || [[Внатрешна Монголија]] || [[Хулунбуир]] || 1983 |- | [[Чангшу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|常熟市}}</span> || [[Ѓангсу]] || [[Суџоу]] || 1983 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Чангџоу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|常州市}}</span> || [[Ѓангсу]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1962 |- | [[Данјанг (Ѓангсу)|Данјанг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|丹阳市}}</span> || [[Ѓангсу]] || [[Џенѓанг]] || 1987 |- | [[Дунгтај]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|东台市}}</span> || [[Ѓангсу]] || [[Јенченг]] || 1987 |- | [[Гаојоу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|高邮市}}</span> || [[Ѓангсу]] || [[Јангџоу]] || 1991 |- | [[Хајмен]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|海门市}}</span> || [[Ѓангсу]] || [[Нантунг]] || 1994 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Хуајан]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|淮安市}}</span> || [[Ѓангсу]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1983 |- | [[Ѓангјин]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|江阴市}}</span> || [[Ѓангсу]] || [[Вуси]] || 1987 |- | [[Ѓингѓанг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|靖江市}}</span> || [[Ѓангсу]] || [[Тајџоу (Ѓангсу)|Тајџоу]] || 1993 |- | [[Ѓужунг (Ѓангсу)|Ѓужунг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|句容市}}</span> || [[Ѓангсу]] || [[Џенѓанг]] || 1995 |- | [[Лијанг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|溧阳市}}</span> || [[Ѓангсу]] || [[Чангџоу]] || 1990 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Љенјунганг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|连云港市}}</span> || [[Ѓангсу]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1962 |- | [[Куеншан]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|昆山市}}</span> || [[Ѓангсу]] || [[Суџоу]] || 1989 |- bgcolor="Lavender" | [[Нанѓинг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|南京市}}</span> || [[Ѓангсу]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1953 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Нантунг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|南通市}}</span> || [[Ѓангсу]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1962 |- | [[Пиџоу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|邳州市}}</span> || [[Ѓангсу]] || [[Суџоу (Ѓансу)|Суџоу]] || 1992 |- | [[Ќидунг (Ѓангсу)|Ќидунг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|启东市}}</span> || [[Ѓангсу]] || [[Нантунг]] || 1989 |- | [[Жугао]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|如皋市}}</span> || [[Ѓангсу]] || [[Нантунг]] || 1991 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Суќен]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|宿迁市}}</span> || [[Ѓангсу]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1996 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Суџоу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|苏州市}}</span> || [[Ѓангсу]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1962 |- | [[Тајцанг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|太仓市}}</span> || [[Ѓангсу]] || [[Суџоу]] || 1993 |- | [[Тајсјинг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|泰兴市}}</span> || [[Ѓангсу]] || [[Тајџоу (Ѓангсу)|Тајџоу]] || 1992 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Тајџоу (Ѓангсу)|Тајџоу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|泰州市}}</span> || [[Ѓангсу]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1996 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Вуси]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|无锡市}}</span> || [[Ѓангсу]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1949 |- | [[Сјингхуа (Ѓангсу)|Сјингхуа]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|兴化市}}</span> || [[Ѓангсу]] || [[Тајџоу (Ѓангсу)|Тајџоу]] || 1987 |- | [[Синји (Ѓангсу)|Синји]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|新沂市}}</span> || [[Ѓангсу]] || [[Суџоу (Ѓансу)|Суџоу]] || 1990 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Суџоу (Ѓангсу)|Суџоу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|徐州市}}</span> || [[Ѓангсу]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1962 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Јенченг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|盐城市}}</span> || [[Ѓангсу]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1983 |- | [[Јангџунг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|扬中市}}</span> || [[Ѓангсу]] || [[Џенѓанг]] || 1994 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Јангџоу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|扬州市}}</span> || [[Ѓангсу]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1983 |- | [[Јисјинг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|宜兴市}}</span> || [[Ѓангсу]] || [[Вуси]] || 1988 |- | [[Јиџенг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|仪征市}}</span> || [[Ѓангсу]] || [[Јангџоу]] || 1986 |- | [[Џангѓаганг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|张家港市}}</span> || [[Ѓангсу]] || [[Суџоу]] || 1986 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Џенѓанг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|镇江市}}</span> || [[Ѓангсу]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1983 |- | [[Десјинг (Ѓангси)|Десјинг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|德兴市}}</span> || [[Ѓангси]] || [[Шангжао]] || 1990 |- | [[Фенгченг (Ѓангси)|Фенгченг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|丰城市}}</span> || [[Ѓангси]] || [[Јичуен (Ѓангси)|Јичуен]] || 1988 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Фуџоу (Ѓангси)|Фуџоу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|抚州市}}</span> || [[Ѓангси]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 2000 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Ганџоу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|赣州市}}</span> || [[Ѓангси]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1998 |- | [[Гаоан]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|高安市}}</span> || [[Ѓангси]] || [[Јичуен (Ѓангси)|Јичуен]] || 1993 |- | [[Гунгќингченг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|共青城市}}</span> || [[Ѓангси]] || [[Ѓуѓанг]] || 2010 |- | [[Гуејси]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|贵溪市}}</span> || [[Ѓангси]] || [[Јингтан]] || 1996 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Ѓиан (Ѓангси)|Ѓиан]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|吉安市}}</span> || [[Ѓангси]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 2000 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Ѓингдеџен]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|景德镇市}}</span> || [[Ѓангси]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1953 |- | [[Ѓинггангшан]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|井冈山市}}</span> || [[Ѓангси]] || [[Ѓиан (Ѓангси)|Ѓиан]] || 1984 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Ѓуѓанг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|九江市}}</span> || [[Ѓангси]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1980 |- | [[Лепинг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|乐平市}}</span> || [[Ѓангси]] || [[Ѓингдеџен]] || 1992 |- | [[Лушан]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|庐山市}}</span> || [[Ѓангси]] || [[Ѓуѓанг]] || 2016 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Нанчанг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|南昌市}}</span> || [[Ѓангси]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1949 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Пингсјанг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|萍乡市}}</span> || [[Ѓангси]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1970 |- | [[Жуејчанг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|瑞昌市}}</span> || [[Ѓангси]] || [[Ѓуѓанг]] || 1989 |- | [[Жуејѓин]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|瑞金市}}</span> || [[Ѓангси]] || [[Ганџоу]] || 1994 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Шангжао]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|上饶市}}</span> || [[Ѓангси]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 2000 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Синју]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|新余市}}</span> || [[Ѓангси]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1983 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Јичуен (Ѓангси)|Јичуен]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|宜春市}}</span> || [[Ѓангси]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 2000 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Јингтан]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|鹰潭市}}</span> || [[Ѓангси]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1983 |- | [[Џангшу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|樟树市}}</span> || [[Ѓангси]] || [[Јичуен (Ѓангси)|Јичуен]] || 1988 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Бајченг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|白城市}}</span> || [[Ѓилин]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1993 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Бајшан]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|白山市}}</span> || [[Ѓилин]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1985 |- bgcolor="Lavender" | [[Чангчуен]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|长春市}}</span> || [[Ѓилин]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1954 |- | [[Даан (Ѓилин)|Даан]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|大安市}}</span> || [[Ѓилин]] || [[Бајченг]] || 1988 |- | [[Дехуеј]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|德惠市}}</span> || [[Ѓилин]] || [[Чангчуен]] || 1994 |- | [[Дуенхуа]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|敦化市}}</span> || [[Ѓилин]] || [[Јенбјен]] || 1985 |- | [[Фују (Ѓилин)|Фују]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|扶余市}}</span> || [[Ѓилин]] || [[Сунгјуен]] || 2013 |- | [[Гунгџулинг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|公主岭市}}</span> || [[Ѓилин]] || [[Сепинг (Ѓилин)|Сепинг]] || 1985 |- | [[Хелунг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|和龙市}}</span> || [[Ѓилин]] || [[Јенбјен]] || 1993 |- | [[Хуадјен (Ѓилин)|Хуадјен]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|桦甸市}}</span> || [[Ѓилин]] || [[Ѓилин (град)|Ѓилин]] || 1988 |- | [[Хунчуен]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|珲春市}}</span> || [[Ѓилин]] || [[Јенбјен]] || 1988 |- | [[Ѓиан (Ѓилин)|Ѓиан]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|集安市}}</span> || [[Ѓилин]] || [[Тунгхуа]] || 1988 |- | [[Ѓаохе (Ѓилин)|Ѓаохе]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|蛟河市}}</span> || [[Ѓилин]] || [[Ѓилин (град)|Ѓилин]] || 1989 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Ѓилин (град)|Ѓилин]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|吉林市}}</span> || [[Ѓилин]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1949 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Љаојуен]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|辽源市}}</span> || [[Ѓилин]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1983 |- | [[Линѓанг (Ѓилин)|Линѓанг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|临江市}}</span> || [[Ѓилин]] || [[Бајшан]] || 1993 |- | [[Лунгѓинг (Ѓилин)|Лунгѓинг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|龙井市}}</span> || [[Ѓилин]] || [[Јанбјен]] || 1988 |- | [[Мејхејоу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|梅河口市}}</span> || [[Ѓилин]] || [[Тунгхуа]] || 1985 |- | [[Панше]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|磐石市}}</span> || [[Ѓилин]] || [[Ѓилин (град)|Ѓилин]] || 1995 |- | [[Шуангљао]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|双辽市}}</span> || [[Ѓилин]] || [[Сепинг (Ѓилин)|Сепинг]] || 1996 |- | [[Шулан (Кина)|Шулан]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|舒兰市}}</span> || [[Ѓилин]] || [[Ѓилин (град)|Ѓилин]] || 1992 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Сепинг (Ѓилин)|Сепинг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|四平市}}</span> || [[Ѓилин]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1983 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Сунгјуен]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|松原市}}</span> || [[Ѓилин]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1992 |- | [[Таонан]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|洮南市}}</span> || [[Ѓилин]] || [[Бајченг]] || 1987 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Тунгхуа]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|通化市}}</span> || [[Ѓилин]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1985 |- | [[Тумен (Ѓилин)|Тумен]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|图们市}}</span> || [[Ѓилин]] || [[Јенбјен]] || 1965 |- | [[Јенѓи]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|延吉市}}</span> || [[Ѓилин]] || [[Јенбјен]] || 1953 |- | [[Јушу (Ѓилин)|Јушу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|榆树市}}</span> || [[Ѓилин]] || [[Чангчуен]] || 1990 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Аншан (Љаонинг)|Аншан]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|鞍山市}}</span> || [[Љаонинг]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1954 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Бенси]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|本溪市}}</span> || [[Љаонинг]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1954 |- | [[Бејпјао]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|北票市}}</span> || [[Љаонинг]] || [[Чаојанг]] || 1985 |- | [[Бејџен]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|北镇市}}</span> || [[Љаонинг]] || [[Ѓинџоу]] || 1995 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Чаојанг (Љаонинг)|Чаојанг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|朝阳市}}</span> || [[Љаонинг]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1984 |- bgcolor="Lavender" | [[Даљен]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|大连市}}</span> || [[Љаонинг]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1954 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Дандунг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|丹东市}}</span> || [[Љаонинг]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1949 |- | [[Дашеќао]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|大石桥市}}</span> || [[Љаонинг]] || [[Јингкоу]] || 1992 |- | [[Денгта]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|灯塔市}}</span> || [[Љаонинг]] || [[Љаојанг]] || 1996 |- | [[Дјаобингшан]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|调兵山市}}</span> || [[Љаонинг]] || [[Тјелинг]] || 1986 |- | [[Дунгганг (Љаонинг)|Дунгганг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|东港市}}</span> || [[Љаонинг]] || [[Дандунг]] || 1993 |- | [[Фенгченг (Љаонинг)|Фенгченг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|凤城市}}</span> || [[Љаонинг]] || [[Дандунг]] || 1994 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Фушуен]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|抚顺市}}</span> || [[Љаонинг]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1954 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Фусин]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|阜新市}}</span> || [[Љаонинг]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1949 |- | [[Гајџоу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|盖州市}}</span> || [[Љаонинг]] || [[Јингкоу]] || 1992 |- | [[Хајченг (Љаонинг)|Хајченг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|海城市}}</span> || [[Љаонинг]] || [[Аншан]] || 1985 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Хулудао]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|葫芦岛市}}</span> || [[Љаонинг]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1989 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Ѓинџоу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|锦州市}}</span> || [[Љаонинг]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1949 |- | [[Кајјуен (Љаонинг)|Кајјуен]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|开原市}}</span> || [[Љаонинг]] || [[Тјелинг]] || 1988 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Љаојанг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|辽阳市}}</span> || [[Љаонинг]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1965 |- | [[Лингхај]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|凌海市}}</span> || [[Љаонинг]] || [[Ѓинџоу]] || 1993 |- | [[Лингјуен (Љаонинг)|Лингјуен]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|凌源市}}</span> || [[Љаонинг]] || [[Чаојанг (Љаонинг)|Чаојанг]] || 1991 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Панѓин]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|盘锦市}}</span> || [[Љаонинг]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1984 |- bgcolor="Lavender" | [[Шенјанг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|沈阳市}}</span> || [[Љаонинг]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1954 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Тјелинг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|铁岭市}}</span> || [[Љаонинг]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1984 |- | [[Вафангдјен]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|瓦房店市}}</span> || [[Љаонинг]] || [[Даљен]] || 1985 |- | [[Сјингченг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|兴城市}}</span> || [[Љаонинг]] || [[Хулудао]] || 1986 |- | [[Синмин (Љаонинг)|Синмин]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|新民市}}</span> || [[Љаонинг]] || [[Шенјанг]] || 1993 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Јингкоу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|营口市}}</span> || [[Љаонинг]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1949 |- | [[Џуангхе]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|庄河市}}</span> || [[Љаонинг]] || [[Даљен]] || 1992 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Гујуен]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|固原市}}</span> || [[Нингсја]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 2001 |- | [[Лингву]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|灵武市}}</span> || [[Нингсја]] || [[Јинчуен]] || 1996 |- | [[Ќингтунгсја]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|青铜峡市}}</span> || [[Нингсја]] || [[Вуџунг (Нингсја)|Вуџунг]] || 1984 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Шеѕуејшан]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|石嘴山市}}</span> || [[Нингсја]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1975 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Вуџунг (Нингсја)|Вуџунг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|吴忠市}}</span> || [[Нингсја]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1998 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Јинчуен]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|银川市}}</span> || [[Нингсја]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1958 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Џунгвеј]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|中卫市}}</span> || [[Нингсја]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 2003 |- | [[Делингха]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|德令哈市}}</span> || [[Ќингхај]] || [[Хајши]] || 1988 |- bgcolor="LightSteelBlue" | [[Голмуд]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|格尔木市}}</span> || [[Ќингхај]] || [[Хајши]] || 1980 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Хајдунг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|海东市}}</span> || [[Ќингхај]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 2013 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Сининг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|西宁市}}</span> || [[Ќингхај]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1956 |- | [[Јушу (Ќингхај)|Јушу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|玉树市}}</span> || [[Ќингхај]] || [[Јушу]] || 2013 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Анканг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|安康市}}</span> || [[Шенси]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 2000 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Баоѓи]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|宝鸡市}}</span> || [[Шенси]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1971 |- | [[Ханченг (Шенси)|Ханченг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|韩城市}}</span> || [[Шенси]] || [[Вејнан]] || 1983 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Ханџунг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|汉中市}}</span> || [[Шенси]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1996 |- | [[Хуајинг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|华阴市}}</span> || [[Шенси]] || [[Вејнан]] || 1990 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Шанглуо]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|商洛市}}</span> || [[Шенси]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 2001 |- | [[Шенму]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|神木市}}</span> || [[Шенси]] || [[Јулин (Шенси)|Јулин]] || 2017 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Тунгчуан]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|铜川市}}</span> || [[Шенси]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1966 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Вејнан]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|渭南市}}</span> || [[Шенси]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1983 |- bgcolor="Lavender" | [[Сиан]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|西安市}}</span> || [[Шенси]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1954 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Сјенјанг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|咸阳市}}</span> || [[Шенси]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1983 |- | [[Сингпинг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|兴平市}}</span> || [[Шенси]] || [[Сјенјанг]] || 1993 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Јенан]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|延安市}}</span> || [[Шенси]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1996 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Јулин (Шенси)|Јулин]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|榆林市}}</span> || [[Шенси]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1999 |- | [[Анќу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|安丘市}}</span> || [[Шандунг]] || [[Вефанг]] || 1994 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Бинџоу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|滨州市}}</span> || [[Шандунг]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 2000 |- | [[Чангји (Шандунг)|Чангји]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|昌邑市}}</span> || [[Шандунг]] || [[Вејфанг]] || 1994 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Деџоу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|德州市}}</span> || [[Шандунг]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1994 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Дунгјинг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|东营市}}</span> || [[Шандунг]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1982 |- | [[Фејченг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|肥城市}}</span> || [[Шандунг]] || [[Тајан]] || 1992 |- | [[Гаоми]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|高密市}}</span> || [[Шандунг]] || [[Вејфанг]] || 1994 |- | [[Хајјанг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|海阳市}}</span> || [[Шандунг]] || [[Јентај]] || 1996 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Хеѕе]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|菏泽市}}</span> || [[Шандунг]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 2000 |- | [[Ѓаоџоу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|胶州市}}</span> || [[Шандунг]] || [[Чјингдао]] || 1987 |- bgcolor="Lavender" | [[Ѓинан]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|济南市}}</span> || [[Шандунг]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1949 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Ѓининг (Шандунг)|Ѓининг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|济宁市}}</span> || [[Шандунг]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1983 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Лајву]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|莱芜市}}</span> || [[Шандунг]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1992 |- | [[Лајси]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|莱西市}}</span> || [[Шандунг]] || [[Чјингдао]] || 1990 |- | [[Лајјанг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|莱阳市}}</span> || [[Шандунг]] || [[Јентај]] || 1987 |- | [[Лајџоу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|莱州市}}</span> || [[Шандунг]] || [[Јентај]] || 1988 |- | [[Лелинг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|乐陵市}}</span> || [[Шандунг]] || [[Деџоу]] || 1988 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Љаоченг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|聊城市}}</span> || [[Шандунг]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1997 |- | [[Линќинг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|临清市}}</span> || [[Шандунг]] || [[Љаоченг]] || 1983 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Линји]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|临沂市}}</span> || [[Шандунг]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1994 |- | [[Лунгкоу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|龙口市}}</span> || [[Шандунг]] || [[Јентај]] || 1986 |- | [[Пенглај]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|蓬莱市}}</span> || [[Шандунг]] || [[Јентај]] || 1991 |- | [[Пингду]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|平度市}}</span> || [[Шандунг]] || [[Чјингдао]] || 1989 |- bgcolor="Lavender" | [[Чјингдао]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|青岛市}}</span> || [[Шандунг]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1949 |- | [[Ќингџоу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|青州市}}</span> || [[Шандунг]] || [[Вејфанг]] || 1986 |- | [[Ќисја (Шандунг)|Ќисја]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|栖霞市}}</span> || [[Шандунг]] || [[Јентај]] || 1995 |- | [[Ќуфу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|曲阜市}}</span> || [[Шандунг]] || [[Ѓининг]] || 1986 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Жеџао]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|日照市}}</span> || [[Шандунг]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1989 |- | [[Жунгченг (Шандунг)|Жунгченг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|荣成市}}</span> || [[Шандунг]] || [[Вејхај]] || 1988 |- | [[Жушан (Шандунг)|Жушан]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|乳山市}}</span> || [[Шандунг]] || [[Вејхај]] || 1993 |- | [[Шоугуанг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|寿光市}}</span> || [[Шандунг]] || [[Вејфанг]] || 1993 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Тајан]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|泰安市}}</span> || [[Шандунг]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1985 |- | [[Тенгџоу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|滕州市}}</span> || [[Шандунг]] || [[Ѕаоџуанг]] || 1988 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Вејфанг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|潍坊市}}</span> || [[Шандунг]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1983 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Вејхај]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|威海市}}</span> || [[Шандунг]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1987 |- | [[Синтај]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|新泰市}}</span> || [[Шандунг]] || [[Тајан]] || 1982 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Јентај]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|烟台市}}</span> || [[Шандунг]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1983 |- | [[Јученг (Шандунг)|Јученг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|禹城市}}</span> || [[Шандунг]] || [[Деџоу]] || 1993 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Ѕаоџуанг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|枣庄市}}</span> || [[Шандунг]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1961 |- | [[Џаојуен (Шандунг)|Џаојуен]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|招远市}}</span> || [[Шандунг]] || [[Јентај]] || 1991 |- | [[Џученг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|诸城市}}</span> || [[Шандунг]] || [[Вејфанг]] || 1987 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Ѕебо]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|淄博市}}</span> || [[Шандунг]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1961 |- | [[Џоученг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|邹城市}}</span> || [[Шандунг]] || [[Ѓининг]] || 1992 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Џангџе]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|长治市}}</span> || [[Шанси]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1975 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Датунг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|大同市}}</span> || [[Шанси]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1972 |- | [[Фенјанг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|汾阳市}}</span> || [[Шанси]] || [[Лиљенг]] || 1996 |- | [[Гаопинг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|高平市}}</span> || [[Шанси]] || [[Ѓинченг]] || 1993 |- | [[Гуѓао]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|古交市}}</span> || [[Шанси]] || [[Тајјуен]] || 1988 |- | [[Хеѓин]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|河津市}}</span> || [[Шанси]] || [[Јунченг]] || 1994 |- | [[Хоума (Шанси)|Хоума]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|侯马市}}</span> || [[Шанси]] || [[Линфен]] || 1971 |- | [[Хоуџоу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|霍州市}}</span> || [[Шанси]] || [[Линфен]] || 1989 |- | [[Ѓесју]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|介休市}}</span> || [[Шанси]] || [[Ѓинџунг]] || 1992 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Ѓинченг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|晋城市}}</span> || [[Шанси]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1985 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Ѓинџунг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|晋中市}}</span> || [[Шанси]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1999 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Линфен]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|临汾市}}</span> || [[Шанси]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 2000 |- | [[Лученг (Шанси)|Лученг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|潞城市}}</span> || [[Шанси]] || [[Чангџе]] || 1994 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Лиљанг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|吕梁市}}</span> || [[Шанси]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 2003 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Шуоџоу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|朔州市}}</span> || [[Шанси]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1988 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Тајјуен]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|太原市}}</span> || [[Шанси]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1949 |- | [[Сјаоји]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|孝义市}}</span> || [[Шанси]] || [[Лиљен]] || 1992 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Синџоу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|忻州市}}</span> || [[Шанси]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 2000 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Јангѓуен]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|阳泉市}}</span> || [[Шанси]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1972 |- | [[Јунгѓи (Шанси)|Јунгѓи]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|永济市}}</span> || [[Шанси]] || [[Јунченг]] || 1994 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Јуенченг (Шанси)|Јуенченг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|运城市}}</span> || [[Шанси]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 2000 |- | [[Јуенпинг (Шанси)|Јуенпинг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|原平市}}</span> || [[Шанси]] || [[Синчоу]] || 1993 |- | [[Баркам]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|马尔康市}}</span> || [[Сечуан]] || [[Нгава]] || 2015 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Баџунг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|巴中市}}</span> || [[Сечуан]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 2000 |- bgcolor="Lavender" | [[Ченгду]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|成都市}}</span> || [[Сечуан]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1949 |- | [[Чунгџоу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|崇州市}}</span> || [[Сечуан]] || [[Ченгду]] || 1994 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Даџоу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|达州市}}</span> || [[Сечуан]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1999 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Дејанг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|德阳市}}</span> || [[Сечуан]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1983 |- | [[Дуѓангјен]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|都江堰市}}</span> || [[Сечуан]] || [[Ченгду]] || 1988 |- | [[Емејшан]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|峨眉山市}}</span> || [[Сечуан]] || [[Лешан]] || 1988 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Гуанган]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|广安市}}</span> || [[Сечуан]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1998 |- | [[Гуангхан]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|广汉市}}</span> || [[Сечуан]] || [[Дејанг]] || 1988 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Гуангјуен]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|广元市}}</span> || [[Сечуан]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1985 |- | [[Хуајинг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|华蓥市}}</span> || [[Сечуан]] || [[Гуанган]] || 1985 |- | [[Ѓангјоу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|江油市}}</span> || [[Сечуан]] || [[Мјенјанг]] || 1988 |- | [[Ѓенјанг (Сечуан)|Ѓенјанг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|简阳市}}</span> || [[Сечуан]] || [[Ченгду]] || 1994 |- | [[Кангдинг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|康定市}}</span> || [[Сечуан]] || [[Гарѕе]] || 2015 |- | [[Лангџунг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|阆中市}}</span> || [[Сечуан]] || [[Нанчунг]] || 1991 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Лешан]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|乐山市}}</span> || [[Сечуан]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1985 |- | [[Лунгчанг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|隆昌市}}</span> || [[Сечуан]] || [[Нејѓанг]] || 2017 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Луџоу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|泸州市}}</span> || [[Сечуан]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1983 |- | [[Мјенџу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|绵竹市}}</span> || [[Сечуан]] || [[Дејанг]] || 1996 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Мејшан]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|眉山市}}</span> || [[Сечуан]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 2000 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Мјенјанг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|绵阳市}}</span> || [[Сечуан]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1985 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Нанчунг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|南充市}}</span> || [[Сечуан]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1993 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Нејѓанг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|内江市}}</span> || [[Сечуан]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1985 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Панџехуа]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|攀枝花市}}</span> || [[Сечуан]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1965 |- | [[Пенгџоу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|彭州市}}</span> || [[Сечуан]] || [[Ченгду]] || 1993 |- | [[Ќунглај]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|邛崃市}}</span> || [[Сечуан]] || [[Ченгду]] || 1994 |- | [[Шефанг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|什邡市}}</span> || [[Сечуан]] || [[Дејанг]] || 1995 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Суејнинг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|遂宁市}}</span> || [[Сечуан]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1985 |- | [[Ванјуен]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|万源市}}</span> || [[Сечуан]] || [[Даџоу]] || 1993 |- | [[Сичанг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|西昌市}}</span> || [[Сечуан]] || [[Љангшан]] || 1979 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Јаан]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|雅安市}}</span> || [[Сечуан]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 2000 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Јибин]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|宜宾市}}</span> || [[Сечуан]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1996 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Ѕегунг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|自贡市}}</span> || [[Сечуан]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1949 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Ѕејанг (Сечуан)|Ѕејанг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|资阳市}}</span> || [[Сечуан]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 2000 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Ласа]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|拉萨市}}</span> || [[Тибет]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1960 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Нагчу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|那曲市}}</span> || [[Тибет]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 2017 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Њингчи]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|林芝市}}</span> || [[Тибет]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 2015 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Чамдо]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|昌都市}}</span> || [[Тибет]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 2014 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Шанан]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|山南市}}</span> || [[Тибет]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 2016 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Шигаѕе]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|日喀则市}}</span> || [[Тибет]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 2014 |- | [[Аксу (Синѓанг)|Аксу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|阿克苏市}}</span> || [[Синѓанг]] || [[Аксу (округ(|Аксу]] || 1983 |- | [[Алашанкоу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|阿拉山口市}}</span> || [[Синѓанг]] || [[Бортала]] || 2012 |- | [[Алтај (град)|Алтај]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|阿勒泰市}}</span> || [[Синѓанг]] || [[Алтај (округ)|Алтај]] || 1984 |- bgcolor="MistyRose" | [[Арал (Синѓанг)|Арал]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|阿拉尔市}}</span> || [[Синѓанг]] || <span style="display:none">ZZZZ-нема</span>{{мали|''нема''}} || 2002 |- | [[Артуш]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|阿图什市}}</span> || [[Синѓанг]] || [[Кисилсу]] || 1986 |- bgcolor="MistyRose" | [[Бејтуен (Синѓанг)|Бејтуен]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|北屯市}}</span> || [[Синѓанг]] || <span style="display:none">ZZZZ-нема</span>{{мали|''нема''}} || 2011 |- | [[Боле (Синѓанг)|Боле]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|博乐市}}</span> || [[Синѓанг]] || [[Бортала]] || 1985 |- | [[Чангѓи]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|昌吉市}}</span> || [[Синѓанг]] || [[Чангѓи]] || 1983 |- | [[Фуканг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|阜康市}}</span> || [[Синѓанг]] || [[Чангѓи]] || 1992 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Хами]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|哈密市}}</span> || [[Синѓанг]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 2016 |- | [[Хотан]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|和田市}}</span> || [[Синѓанг]] || [[Хоан (округ)|Хотан]] || 1983 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Карамај]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|克拉玛依市}}</span> || [[Синѓанг]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1982 |- | [[Кашгар]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|喀什市}}</span> || [[Синѓанг]] || [[Кашгар (округ)|Кашгар]] || 1952 |- | [[Коргас]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|霍尔果斯市}}</span> || [[Синѓанг]] || [[Или (округ)|Или]] || 2014 |- bgcolor="MistyRose" | [[Кокдала]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|可克达拉市}}</span> || [[Синѓанг]] || <span style="display:none">ZZZZ-нема</span>{{мали|''нема''}} || 2015 |- | [[Корла]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|库尔勒市}}</span> || [[Синѓанг]] || [[Бајинголин]] || 1979 |- | [[Куејтуен]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|奎屯市}}</span> || [[Синѓанг]] || [[Или (округ)|Или]] || 1975 |- bgcolor="MistyRose" | [[Кунју (Синѓанг)|Кунју]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|昆玉市}}</span> || [[Синѓанг]] || <span style="display:none">ZZZZ-нема</span>{{мали|''нема''}} || 2016 |- bgcolor="MistyRose" | [[Шехеѕе]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|石河子市}}</span> || [[Синѓанг]] || <span style="display:none">ZZZZ-нема</span>{{мали|''нема''}} || 1976 |- bgcolor="MistyRose" | [[Шуангхе]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|双河市}}</span> || [[Синѓанг]] || <span style="display:none">ZZZZ-нема</span>{{мали|''нема''}} || 2014 |- | [[Таченг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|塔城市}}</span> || [[Синѓанг]] || [[Таченг (округ)|Таченг]] || 1984 |- bgcolor="MistyRose" | [[Тјеменгуан]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|铁门关市}}</span> || [[Синѓанг]] || <span style="display:none">ZZZZ-нема</span>{{мали|''нема''}} || 2012 |- bgcolor="MistyRose" | [[Тумшук]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|图木舒克市}}</span> || [[Синѓанг]] || <span style="display:none">ZZZZ-нема</span>{{мали|''нема''}} || 2002 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Турпан]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|吐鲁番市}}</span> || [[Синѓанг]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 2015 |- bgcolor="PaleTurquoise" | <span style="display:none">Ürümqi</span>[[Урумчи]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|乌鲁木齐市}}</span> || [[Синѓанг]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1949 |- bgcolor="MistyRose" | [[Вуѓаќу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|五家渠市}}</span> || [[Синѓанг]] || <span style="display:none">ZZZZ-нема</span>{{мали|''нема''}} || 2002 |- | [[Вусу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|乌苏市}}</span> || [[Синѓанг]] || [[Таченг (округ)|Тачен]] || 1996 |- | [[Јининг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|伊宁市}}</span> || [[Синѓанг]] || [[Или (округ)|Или]] || 1952 |- | [[Анннинг (Јунан)|Аннинг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|安宁市}}</span> || [[Јунан]] || [[Куенминг]] || 1995 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Баошан]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|保山市}}</span> || [[Јунан]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 2000 |- | [[Чусјунг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|楚雄市}}</span> || [[Јунан]] || [[Чусјунг]] || 1983 |- | [[Дали (Јунан)|Дали]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|大理市}}</span> || [[Јунан]] || [[Дали (округ)|Дали]] || 1983 |- | [[Геѓу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|个旧市}}</span> || [[Јунан]] || [[Хунгхе]] || 1958 |- | [[Ѓингхунг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|景洪市}}</span> || [[Јунан]] || [[Сишуангбанна]] || 1993 |- | [[Кајјуен (Јунан)|Кајјуен]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|开远市}}</span> || [[Јунан]] || [[Хунгхе]] || 1981 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Куенминг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|昆明市}}</span> || [[Јунан]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1949 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Линцанг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|临沧市}}</span> || [[Јунан]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 2003 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Лиѓанг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|丽江市}}</span> || [[Јунан]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 2002 |- | [[Лушуеј]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|泸水市}}</span> || [[Јунан]] || [[Нуѓанг]] || 2016 |- | [[Манг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|芒市}}</span> || [[Јунан]] || [[Дехунг]] || 1996 |- | [[Менгѕе]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|蒙自市}}</span> || [[Јунан]] || [[Хунгхе]] || 2010 |- | [[Миле (град)|Миле]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|弥勒市}}</span> || [[Јунан]] || [[Хунгхе]] || 2013 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Пуер (град)|Пуер]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|普洱市}}</span> || [[Јунан]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 2003 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Ќуѓинг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|曲靖市}}</span> || [[Јунан]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1997 |- | [[Жуејли]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|瑞丽市}}</span> || [[Јунан]] || [[Дехунг]] || 1992 |- | [[Шангри Ла (град)|Шангри Ла]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|香格里拉市}}</span> || [[Јунан]] || [[Диќинг]] || 2014 |- | [[Тенгчунг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|腾冲市}}</span> || [[Јунан]] || [[Баошан (Јунан)|Баошан]] || 201 |- | [[Веншан]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|文山市}}</span> || [[Јунан]] || [[Веншан]] || 2010 |- | [[Сјуенвеј]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|宣威市}}</span> || [[Јунан]] || [[Ќуѓинг]] || 1994 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Јуси]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|玉溪市}}</span> || [[Јунан]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1997 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Џаотунг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|昭通市}}</span> || [[Јунан]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 2001 |- | [[Цеси (град)|Цеси]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|慈溪市}}</span> || [[Џеѓанг]] || [[Нингбо]] || 1988 |- | [[Дунгјанг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|东阳市}}</span> || [[Џеѓанг]] || [[Ѓинхуа]] || 1988 |- | [[Хајнинг (Џеѓанг)|Хајнинг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|海宁市}}</span> || [[Џеѓанг]] || [[Ѓасјинг]] || 1986 |- bgcolor="Lavender" | [[Хангџоу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|杭州市}}</span> || [[Џеѓанг]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1949 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Хуџоу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|湖州市}}</span> || [[Џеѓанг]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1983 |- | [[Ѓенде]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|建德市}}</span> || [[Џеѓанг]] || [[Хангџоу]] || 1992 |- | [[Ѓангшан]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|江山市}}</span> || [[Џеѓанг]] || [[Ќуџоу]] || 1987 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Ѓасјинг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|嘉兴市}}</span> || [[Џеѓанг]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1983 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Ѓинхуа]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|金华市}}</span> || [[Џеѓанг]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1985 |- | [[Ланси (Џеѓанг)|Ланси]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|兰溪市}}</span> || [[Џеѓанг]] || [[Ѓинхуа]] || 1985 |- | [[Линхај]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|临海市}}</span> || [[Џеѓанг]] || [[Тајџоу (Џеѓанг)|Тајџоу]] || 1986 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Лишуеј (Џеѓанг)|Лишуеј]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|丽水市}}</span> || [[Џеѓанг]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 2000 |- | [[Лунгѓуен]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|龙泉市}}</span> || [[Џеѓанг]] || [[Лишуеј]] || 1990 |- bgcolor="Lavender" | [[Нингбо]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|宁波市}}</span> || [[Џеѓанг]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1949 |- | [[Пингху (Џеѓанг)|Пингху]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|平湖市}}</span> || [[Џеѓанг]] || [[Ѓасјинг]] || 1991 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Ќуџоу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|衢州市}}</span> || [[Џеѓанг]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1985 |- | [[Жуејан]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|瑞安市}}</span> || [[Џеѓанг]] || [[Венџоу]] || 1987 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Шаосјинг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|绍兴市}}</span> || [[Џеѓанг]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1983 |- | [[Шенгџоу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|嵊州市}}</span> || [[Џеѓанг]] || [[Шаосјинг]] || 1995 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Тајџоу (Џеѓанг)|Тајџоу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|台州市}}</span> || [[Џеѓанг]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1994 |- | [[Тунгсјанг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|桐乡市}}</span> || [[Џеѓанг]] || [[Ѓасјинг]] || 1993 |- | [[Венлинг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|温岭市}}</span> || [[Џеѓанг]] || [[Тајџоу (Џеѓанг)|Тајџоу]] || 1994 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Венџоу]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|温州市}}</span> || [[Џеѓанг]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 1949 |- | [[Јиву]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|义乌市}}</span> || [[Џеѓанг]] || [[Ѓинхуа]] || 1988 |- | [[Јунгканг (Џеѓанг)|Јунгканг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|永康市}}</span> || [[Џеѓанг]] || [[Ѓинхуа]] || 1992 |- | [[Јуеќинг]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|乐清市}}</span> || [[Џеѓанг]] || [[Венџоу]] || 1993 |- | [[Јухуан]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|玉环市}}</span> || [[Џеѓанг]] || [[Тајџоу (Џеѓанг)|Тајџоу]] || 2017 |- | [[Јујао]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|余姚市}}</span> || [[Џеѓанг]] || [[Нингбо]] || 1985 |- bgcolor="PaleTurquoise" | [[Џоушан]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|舟山市}}</span> || [[Џеѓанг]] || <span style="display:none">ZZZ-непосредно управуван</span>{{мали|''непоср. управуван''}} || 198 |- | [[Џуѓи]] || <span style="font-size:125%;">{{јаз|zh-cn|诸暨市}}</span> || [[Џеѓанг]] || [[Шаосјинг]] || 1989 |} == Поврзано == * [[Административна поделба на Кина]] * [[Областен град]] * [[Окрузи во Кина]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Cities in China}} * [http://www.ccgov.net.cn/cityforum/index.htm Форум на кинеските градови] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20161227200907/http://www.ccgov.net.cn/cityforum/index.htm |date=2016-12-27 }} {{en}} * [http://www.ccgov.net.cn/iud/index03.htm Меѓународен институт за урбан развој, Пекинг] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130813084000/http://www.ccgov.net.cn/iud/index03.htm |date=2013-08-13 }} {{en}} * [http://www.ccdi.org.cn/index.asp Кинески институт за градски развој] {{Семарх|url=https://archive.today/20110707045448/http://www.ccdi.org.cn/index.asp |date=2011-07-07 }} {{en}} * [http://geography.about.com/library/weekly/aa011201a.htm Најголеми градови низ историјата] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160818124242/http://geography.about.com/library/weekly/aa011201a.htm |date=2016-08-18 }} {{en}} {{Азија по тема|Градови во}} {{Најнаселени градови во Кина}} [[Категорија:Списоци на градови по земја|Кина]] [[Категорија:Списоци за Кина|Градови]] [[Категорија:Градови во Кина| ]] ldiad259efb5v9t3nf63x7bey0c3kpi Предлошка:Најнаселени градови во Кина 10 188536 5545511 3920738 2026-04-27T19:49:22Z P.Nedelkovski 47736 Транскрипција според ПМЈ 2017 5545511 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Најнаселени градови во Кина |title = [[Список на градови во Кина|Најнаселени градови]] во [[НР Кина]] |state = {{{state|autocollapse}}} |listclass = hlist |list1 = * [[Шангај]] * [[Пекинг]] * [[Тјенѓин]] * [[Гуангџоу]] * [[Шенџен]] * [[Вухан]] * [[Дунггуен]] * [[Ченгду]] * [[Чунгќинг]] * [[Нанѓинг]] * [[Хонгконг]] * [[Сиан]] * [[Хангџоу]] * [[Шенјанг]] * [[Суџоу]] * [[Чјингдао]] * [[Харбин]] * [[Џенгџоу]] * [[Ѓинан]] * [[Даљен]] * [[Кунминг]] * [[Вуси]] * [[Сјамен]] * [[Чангчуен]] * [[Нингбо]] }}<noinclude> {{расклоп}} [[Категорија:Предлошки за Кина|Градови, Најнаселени]] [[Категорија:Градови во Кина|Ψ]] </noinclude> 16wcmh1xxbxtgr2oqw1qpo8nsdldsyk Корисник:Zarko stojanovski 2 192757 5545415 972036 2026-04-27T14:56:18Z ~2026-25656-99 132650 za mene 5545415 wikitext text/x-wiki <div class="messagebox cleanup metadata plainlinks"><span class="plainlinks">[{{FULLURLE:{{NAMESPACE}}:{{PAGENAME}}|action=edit}} Овде]</span> можете да напишете нешто за Вас, како и имињата на статиите кои сте ги напишале или планирате да ги напишете. Исто така можете да ставите [[Википедија:Вавилон|вавилон табела]] и [[ВП:КК|кориснички кутии]] со цел другите да знаат кои јазици ги познавате / зборувате, што Ве интересира, со што се занимавате и слично.<br>bojan todoroski roden na 18.08.2011 fudbaler na fudbalsk8ot klub fk partizan brvenica ---- <p><small>Ова е само совет, можете слободно да ја избришете оваа порака.</small></p> <p><small>This is just an advice, you can delete this message any time you like.</small></p></div> <!-- Шаблон:Нов корисник--> dt14eadr474ur9utqjzr7hwayak5t3t Ѓорѓи Здравев 0 729250 5545464 5538641 2026-04-27T18:08:27Z Dandarmkd 31127 5545464 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име=Ѓорѓи Здравев | портрет=Ѓорѓи Здравев (2002) (3).jpg | опис= | наставка = | роден-дата=2 април 1941 | роден-место=[[Радовиш]], [[Вардарска Бановина]], [[Кралство Југославија]] | починал-дата={{death date and age|df=yes|2007|1|8|1941|4|2}} | починал-место=[[Скопје]], [[Македонија]]| }} '''Проф. Д-р Ѓорѓи Здравев''' ({{роден во|Радовиш}}, {{роден на|2|април|1941}} - {{починат во|Скопје}}, {{починат на|8|јануари|2007}}) — [[Македонија|македонски]] [[Етнологија|етнолог]] и [[Костимографија|костимограф]], редовен [[професор]] на [[Институт за етнологија и антропологија|Институтот за етнологија и антропологија]] на [[Природно-математички факултет - Скопје|Природно-математичкиот факултет]] при [[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“|Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“]] во Скопје.<ref>[http://www.a1.com.mk/vesti/default.aspx?VestID=72651 Почина етнографот и костимограф Ѓорѓи Здравев]</ref> == Ран живот и обрзование == Ѓорѓи Здравев е роден во [[Радовиш]] во [[1941]] година, каде и го стекнал основното образование, а во 1961 година го завршил средното образование во Училиштето за применета уметност во [[Скопје]]. По завршувањето на средно образование, Здравев студирал на Академиајта за применети уметности – оддел костимографија, на Универзитетот во Белград, привремено работејки како наставник по ликовно во Радовиш. Студиите ги завршил во 1967 година, а веднаш потоа се запишал на постдипломски студии на истиот факултет. По отслужувањето на воениот рок, во 1968/69 година се вработил во [[Институт за фолклор „Марко Цепенков“|Институтот за фолклор „Марко Цепенков“]] во Скопје на работно место асистент-истражувач на текстилна народна орнаментика. Во 1972 година ги завршил постдипломските студии и магистрирал со темата „Благородничкиот костим во Македонија во XIV и XV век“ (ментор: проф. д-р Павле Васиќ). == Кариера == Една учебна година работел како наставник во Училиштето за примената уметност во Скопје, а 1974 година се вратил во Институтот за фолклор. Во тој период бил избран во звањето ''научен соработник'' и станал раководител на Одделот за народна орнаментика. Во истото звање и на истата функција бил преизбиран повеќе пати. Во два наврата вршел должност на ''директор'' на Институот. Во 1981 година бил избран во звањето ''доцент'' по предметот костимографија на Факултетот за ликовна уметност во Скопје. Во меѓувреме пријавил и му била прифатена докторска теза на Одделението за етнологија на Филозофскиот факултет на Универзитетот во Белград (ментор: проф. д-р Ѓурѓица Петровиќ). Во 1991 година јавно ја одбранил докторската теза на тема „Социјалните и естетските аспекти на македонските народни носии“ и се здобил со академскиот степен на образование доктор на етнолошки науки. Во 1992 година, во Институтот за фолклор го добил звањето ''виш научен соработник''. Истата година (1992) на Факултетот за драмски уметности ги добил звањето вонреден професор. Потоа се вработил во Институтот за старословенска култура – Прилеп, каде 1995 година го добил звањето ''научен советник''. Во 1996 година, на Факултетот за драмски уметности – Скопје, бил преизбран во звањето ''вонреден професор'' по предметот костимографија и историја на костимот. Во 1999 година се вработил на ПМФ во Заводот за етнологија при Институтот за географија, со наставно-научно звање ''вонреден професор''. Бил избран за предметот „Воневропски народи 2“, но веднаш му бил доделен и предметот „Етнологија на Македонците 1“. Во 2004 година бил избран по свањето ''редовен професор''. Кон крајот на 2005 година на свое барање заминал во пензија. [[Податотека:Ѓорѓи Здравев (2002) (1).jpg|мини|'''Ѓорѓи Здравев''' сликан во 2002 година]] За време на својот работен век проф. Здравев учествувал на повеќе домашни и меѓународни семинари конференции форуми и други стручни и научни собири. За неговиот особено важен придонес треба да напомене неговата издвачка дејност од областа на етнологијата со неговите две научни дела „Македонски народни носии 1“ (1996) и „Македонски народни носии (ткаеници, везови, плетила, китење и накит)“ (2006), кои претставуваат сублимација на неговата многугодишна научно-истражувачка дејност. Има објавено повеќе од 80 стручни и научни трудови. Како најзначајни се посебните изданија на Институтот за фолклор Марко Цепенков меѓу кои: "Народните тантели и сорки во Овчеполието" Македонски фолклор 5 Скопје 1975, "Современата состојба на текстилното народно творештво и народната носија во Велешко" Македонски фолклор 22 Скопје 1988. Дел од неговото творештво претставуваат и повеќе уметнички изложби во земјава и надвор самостојни или групни преку ДЛУПУМ. Во 1987 г. од ДЛУПМ ја добива наградата „Бигорски следбеници“. Здравев бил истакнат македонски костимограф кој подготвил повеќе од педесет костимографии за театарски претстави во Македонија како што се „''Црна Комедија''“, „''Грдиот Нарцис''“, „''Слепци''“, „''Легендата за Бошко Буха''“, „''Чук чук Стојанче''“, „''Чудото за Св. Ѓорѓи''“, „''Цар Едип''“, „''Ослободувањето на Скопје''“ и многу други. За костимографија во една од легендарните претстави на Драмскиот театар - „''Јане Задрогаз''“ во [[1975]] година ја добил Стериината награда во [[Нови Сад]]. Бил добитник на наградите „Војдан Чернодрински“, [[Награда Гоце Делчев|„Гоце Делчев“]] за придонес во науката во 1997 година, [[Награда „13 Ноември“|„13 Ноември“]] за особени достигнувања во областа на науката во [[2006]] година. Исто така бил и член во стручниот одброр на манифестацијата "Ревија на народни носии" во Струга, член на одборот на Симпозиумот за Балкански фолклор, член на редакцискиот одбор на збрникот на научни трудови "Македонски фоклор", член на Комисијата за фолклор при Републичката културно - просветна заедница. Покрај работата како костимограф работел и како стучен соработник во многу телевизиски емисии и телевизиски драми меѓу кои и серијата „[[Бушава азбука (телевизиска серија)|''Бушава азбука'']]“. == Влијание врз културното наследство == Ценејќи ја работата на проф. д-р Ѓорѓи Здравев како научник, можеме да кажеме дека во втората половина на 20. век, тој спаѓа меѓу ретките истражувачи и теоретичари на етнографските и естетските карактеристики на македонската народна носија и целокупното текстилно народно творештво. Беше присилен да оди напред со големи чекори за да пополни барем дел од оној неразумно создаден вакуум од повеќе од триесет години непостоење студии по етнологијата во Македонија во периодот 1953-1986. Соочен со проблемот на фрагментарност на изворите и материјалите од областа на текстилното народно творештво, д-р Ѓорѓи Здравев за време на својот работен век изврши обемни теренски истражувања низ цела Македонија проследени со детална обработка на материјалите. На тој начин успеа да создаде сопствена база и сопствено мислење за процесите поврзани со појавата, развојот и губењето на народната носија како симбол на македонските етнички заедници, групи и подгрупи со локални обележја во рамки на македонската етничка култура.<blockquote>''„Со својата несекојдневна сестраност, што се изразува преку достигнувањата во етнологијата и уметноста, Ѓорѓи Здравев ќе остане дел од нашата културна историја. Верувам дека новите генерации допрва ќе го запознаваат, ќе го изучуваат и ќе го почитуваат“'' ''- [[Анета Светиева]]''</blockquote> === Врз истражувања === Д-р Ѓорѓи Здравев отиде чекор понапред во истражувањето на македонската народна носија преку посебните истражувања на нејзината функција и во таа смисла на нејзината општествена услловеност во рамки на севкупноста на македонската етничка култура до средината на 20. век. Во народната култура, како свадба, смрт, народен календар, етнички групи, итн., скоро редовно ги цитираат научните резултати на проф. д-р Ѓорѓи Здравев како клучна аргументација и доказ плус во поткрепа на сопствените научни резултати за пресудното влијание на традициската општествена регулатива врз културата и поединецот, во смисла на појава и култура, создадени за да ги маркираат промените на статусот на поединецот/групата во одредени кризни моменти од животот или во некои посебни прилики и поводи. === Врз стручна литература === Посебно значаен е придонесот на д-р Ѓорѓи Здравев за презентацијата на македонските етнографски материјали од Рускиот државен музеј, од кои голем се состојат од носии и делови од носии од другите источни, југоисточни и јужни делови на [[Македонија (регион)|етничка Македонија]] (денес во државните граници на Република Бугарија и Република Грција), досега непознати за обемна аналитичка статија за македонските носии и украси, собрани пред околу 130 години од страна на [[Стефан Верковиќ]] и други собирачи, претставува непроценлив прилог кон македонската културна историја. Д-р Ѓорѓи Здравев се формирал како етнолог и фолклорист за време од триесет и седум години работа во специјализирани научни и високообразовни институции од овие области: Институтот за фолклор „М. Цепенков“, Институтот за старословенска култура и Заводот за етнологија при Институтот за географија на ПМФ (сега Институт за етнологија и антропологија), каде што во регуларни постапки ги добил научните и наставно-научните звања. Неговиот работен век бил постојано исполнет со многубројни аранжмани во научноистражувачки проекти. Неговата библиографија е богата со објавени монографии, статии, учества на конгреси и симпозиуми во земјата и во странство. === Врз личностите околу него === Како професор покажа значајни резултати во образовно-педагошката дејност. Беше омилен и почитуван од колегите и студентите. Под неговото менторство беа изготвени дипломски работи, магистерски и докторски тези. Активно се залагаше за осамостојување на студиската група по етнологија и на свој начин постојано работеше на остварување на оваа цел, свесен за големото значење што го има етнологијата како фундаментална општествена наука за културниот континуитет и идентитет на секоја земја и народ, па во таа смила и на Македонија и Македонците. === Признанија за неговото литературно дејствие === Во 1997 година ја доби наградата за наука „Гоце Делчев“ што ја доделува Министерството за наука на Република Македонија, како општествено признание за неговата објавена монографија Македонски Народни носии I, Скопје, 1996. Во 2006 година ја доби престижната награда „13 Ноември“ за најновата објавена монографија „Македонски народни носии – ткаеници, везови, плетила, китење и накит“, во издание на Матица Македонска (2006). === Врз костимографјата и признанија на истото === Некои од нив денес спаѓаат во македонска класика на својата потесна ликовна област. За илустрација ќе ја спомениме само костимографијата, дело на Ѓорѓи Здравев, во култната телевизиска серија за деца и возрасни „Бушава Азбука“. Натаму, за постигања во оваа дејност зборувааат престижните награди, како Стериинаата награда за костимографија во преставата „Јане Задрогаз“ во Нови Сад 1975 година – со посебна награда за најдобро креиран костим во претставата, потоа наградата „Војдан Чернодрински“ за костимографијата во претставата „Ништо без Трифолио“, во Прилеп во 1987 година, за повеќегодишната успешна уметничка активност. === За неговиот труд === За проф. д-р Ѓорѓи Здравев може да се напише уште една биографија и библиографија како за уметник – сликар, цртач и костимограф. Оваа негова дарба и професионална подготовка, претставуваше, меѓу другото, димензија плус за потемелно разбирање на сложениот визуелен јазик на народната уметност, а во таа смисла и на народната носија како нејзин најкомплексен израз. Од друга страна, како и творештвото, така и Ѓорѓи Здравев настојуваше да се резлизира преку своите омилени ликовни дисциплини. Секогаш не беше задоволен од интензитетот на тој ангажман, бидејки чувствуваше дека може да даде зборови на надеж дека ќе дочека денови кога ќе може слободно да слика, без грижа на совест дека ја запоставува својата редовна работа. Всушност, се реализирани во тешко откинати парчиња време од редовната работа. И во такви услови тој се реализираше како уметник – костимограф со бројни театарси, телевизиски и филмски костимографски остварувања. == Уметничка дејност == === Модни ревии === * 1967, Авторска модна ревија, Штип * 1972, Како гостин на модна ревија на "Националниот салон" во Белград * 1978, Колекција на женски фустани од свила на "Нонча Камишова" === Костимографска дејност === * "Време за пеење" Македонски Народен Театар Скопје * "Нинџа желки", Детска радост Скопје (1991) * "Бура" Драмски театар Скопје (1994) * "Билет за пеколот" Универзална Сала Скопје * "Калигула" Драмски театар Скопје (1994) * "Кумови" Драмски театар Скопје (1995) * "Амадеус" Драмски театар Скопје (1996) == Библиографија (1975 - 2005) == === Монографии === * ''Народните тантели „сорки“ во Овчеполието'', Библиотека на списанието „Македонски фолклор“, 5, Скопје, 1975. * ''Современата состојба на текстилното народно творештво и народната носија во Титоввелешко'', Библиотека во списанието „Македонски фолклор“, 22, Скопје, 1988. * ''[https://www.twirpx.com/file/2991485/ Македонски народни носии I]''. Скопје, Матица Македонска, 1996. * ''[https://www.twirpx.com/file/2978050/ Македонски народни носии – ткаеници, везови, плетила, китење и накит]'', Скопје, Матица Македонска, 2005. === Аналитички и шематски етнографски цртежи со туш и боја === * ''Македонски народни везови''. Избор и текст: [[Ангелина Крстева]]. '''Цртежи: Ѓорѓи Здравев''', Институт за фолклор – Македонска книга, Скопје 1975. * ''[[Народните музички инструменти во Македонија]]''. Текст: [[Александар Линин]]. '''[[:Податотека:Македонски народни инструменти, цртеж.png|Цртежи]]: Ѓорѓи Здравев''', Македонска книга, Скопје 1986. === Статии === * ''За три симбола во македонската текстилна народна орнаментика'', Македонски фолклор, IV, 7–8, Скопје, 1971, 187–193. * ''Цвеќето во македонската текстилна народна орнаментика'', Македонски фолклор, VII, 13, Скопје, 1974, 79–82. * ''Везилките се откриваат зиме,'' „Починка“ – додаток на дневникот „Нова Македонија“, септември 1974. * ''Играта „Џамала“ во [[Агино Село]] ([[Жеглигово|Кумановско]])'', Македонски фолклор, VIII, 15–16, Скопје, 1975, 369–373. * ''Костимирањето и маскирањето во зимските обредни игри во Македонија'', Обреди со маски, Зборник на трудови од Меѓународниот симпузиум одржан во Вевчани – Струга 1996, Музеј на Македонија, Скопје, 1998, 53–71. * ''Театралноста во македонската фолклорна свадба, Македонската драматика/драматургија помеѓу традицијата и современоста'', Зборник на трудови – Приредила: д-р Јелена Лужина, Прилеп, 1998, 99–108. * ''Влијанието на турската култура врз облекувањето во Македонија'', Балканославика, Прилеп, 1998, 81–92. * ''Празничното облекување при колективното прославување на селските празници во македонското патријархално село'', Етно-културолошки зборник, књ. IV, Сврљиг, 1998, 85–90. * ''За костимографската уметност и критичкиот однос кон неа''. Македонска театарска критика, Зборник на трудови, подготвил: д-р Јелена Лужина, Прилеп, 1998, 206–210. * ''Носиите од брсјачката етнографска целина''. Предавања на XXXI Меѓународен семинар за македонски јазик, литература и култура, Охрид, 20 август 1998, Скопје, 1999, 190–204. * ''Трансформацијата на некои форми од областа на народното ликовно творештво во современиот живот'', Фолклорните импулси во македонската литература и уметност XX век, МАНУ, Скопје, 1999, 361–372. * ''National costumes, Natural and cultural monuments'', Republic of Macedonia, Skopje, 2000, 141–156. * ''Аристократијата (благородништвото) во Македонија на фрескоживописот од XIV век'', Балканославика, 26–27, Прилеп, 1999–2000, 59–72. * ''Носиите од горновардарската етнографска целина''. Предавања на XXXIII Меѓународен семинар за македонски јазик, литература и култура, Охрид, 2000, Скопје, 2001, 209–210. * ''[https://www.scribd.com/document/456910953/%D1%93%D0%BE%D1%80%D1%93%D0%B8-%D0%B7%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D0%B2-%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%98%D0%B0-%D0%B8-%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B8%D1%84%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%98%D0%B0-%D0%BD%D0%B0-%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%82%D0%B5-%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B8-%D0%BD%D0%BE%D1%81%D0%B8%D0%B8-pdf Типологизација и класификација на македонските народни носии]'', 1, „ЕтноАнтропоЗум“ – Списание за Заводот за етнологија при Институтот за географија на ПМФ, Скопје, 2001, 141–156. * ''Народната носија во Порече'', Симпозиум за Јосеф Обремски, Порече, 2001, Прилеп, 2002, 215–222. * ''Македонски етнографски материјали во Рускиот државен музеј во Санкт Петербург''. Македонските колекции од фондовите наа Рускиот етнографски музеј. Музеј на град Скопје, Скопје, 2003, 21–32 / 33–77. * ''The folk costume of Poreče, Post-Yugoslav Lifeworlds''. Between Tradition and Modernity, Edited by Zmago Šmitek and Aneta Svetieva, Ljubljana, 2005, 95–122. === Соопштенија, материјали, поводи, прикази === * Мара Хаџи-Ристић: ''Збирка народних мотива из Македоније, Косова и Метохије'', Издање: Завод за издавање уџбеника СРС, Београд, 1969,97, 8, Македонски Фолклор, III, 5–6, Скопје, 1970, 184. * Информации за теренските истражувања на Одделот за текстилна народна орнаментика во периодот од 1970 до 1972, Македонски фолклор, V, 9–10, Скопје, 1972, 187–193. * ''Narodna umjetnost'', Godišnjak instituta za narodni umjetnost, Zagreb, knj.1–7, 1962–1970, Македонски фолклор, V, 9-10, Скопје 1972, 269–272. * Я. Богуславская: ''Русская народная вышивка''. Государственый музей, Издательство „Изкусство“, Москва, 1972. * Barbara Bazilich, ''Zlote hafty w tradycyjnej odziežy na Slasku''. Rocznik muzeum Górnoślaskiego w Butomiu. Etnografija, zeszyt, nr.6. Butom. 1973, 166. * ''Информација за работата врз класификацијата на народната орнаментика во Македонија'' – Македонски фолклор, XIV, 27–28, Скопје 1981, 215–218. * Ѓорѓи Здравев – Ангелина Крстева, ''Критички белешки за работата на Ѕвезда Ноневска „Термини од областа на Македонска носија и Орнаментика“'', Билтен на Одборот за изработување на македонската терминологија, МАНУ, XI, Скопје, 1981, 94–114. * ''In Memoriam – Велимир Николов (1927–1981)'', Македонски фолклор, XV, 29–30, Скопје, 1982, 227–228. * Đurđica Petrović i Mirjana Prošič–Dvornić: ''Narodna umetnost, Umetnost na tћi Jugoslavije'', Jugoslavija Beograd, Spektar Zagreb, Prva književna komuna Mostar, Beograd–Zagreb, 1983, 132. Македонски фолклор, XVI, 32, Скопје, 1983, 190–192. * ''На ниво на вистинските вредности''. Ѓурѓица Петровић – Мирјана Прошић-Дворниќ: ''„Народна уметност“ – Уметност на почвата на Југославија'' – Издавачи „Југославија“ – Белград, „Спектар“ – Загреб „Прва книжевна комуна“ – Мостар, Весник: „Нова Македонија“, 15 септември 1983. === Изложби и текстови за каталози === * Реализација на изложба на слики и цртежи, Кочани, 1962 година. '''** (види во забелешки)''' * Реализација на самостојна изложба на слики и цртежи, Радовиш, 1962 година. '''**''' * Успешно учествување на сите колективни изложби на костимографија на [[ДСУ „Лазар Личеноски“ - Скопје|ДЛУМУМ "Лазар Личеноски"]] од 1972 година до крајот на кариерата. '''**''' * Реализација на самостојна изложба на модни цртежи и костими, Скопје, 1973 година. '''**''' * Реализација на изложба „''Македонски народен вез''“ – преку Институтот за фолклор во рамки на Балканскиот фестивал за народни песни и игри – Охрид, 1974. * Реализација и текст за каталог на изложбата: „''Народно плетиво (чорапите) во Македонија'' – Балкански фестивал на народни песни и игри – Институт за фолклор – Скопје“, Охрид, 1979 година. * Реализација и текст за каталог на изложбата: „''Народни орнаменти, народни музички инструменти и изданија на Институтот за фолклор „Марко Цепенков“ 1950 – 1980“'', Скопје, 1980 година. * Реализација на изложба: „''Македонски народни тантели“'' – преку Институтот за фолклор во рамки на V Меѓународен симпозиум на балкански фолклор, Охрид, 1981. * Текст за каталог за изложбата: „''35 години сценографија и костимографија“'', Македонски народен театар, Скопје, 1981 година. * Реализација и текст за каталог на изложбата: „''Народните ракотворби од Радовиш и Радовишко“'' КОАЖ – Радовиш, Радовиш, 1983. * Реализација на изложба „''Народната материјална култура на Радовиш и Радовишко“'' – регионална етнолошка поставка во соработка со КПЗ на Радовиш, Радовиш, 1991. === Енциклопедиски единици === * ''Народното ликовно творештво во Македонија'' (за Енциклопедија на Југославија). * ''Рада Петрова - Малкиќ, живот и дело'' (за Ликовен лексикон на Југославија). * Јелена Патрногиќ, живот и дело (за Ликовен лексикон на Југославија). * ''Околу 100 единици за македонската народна носија, ткаениците, везот, плетилото, чакитот и китењето предадени во 2005 година за многутомната енциклопедија на МАНУ'' (во подготовка). === Статии објавени за печат коишто досега (2009) не се објавени === * ''Ткајачката традиција и современиот текстил'' (прочитано на I Симпозиум за ткајачка традиција), Тетово, август 1975, 6. стр (предено за печат). * ''Текстилното народно творештво во Македонија'' (за Зборникот: Словенска етнологија). * ''Текстилното народно творештво во Кривопаланечко'', 22 стр + илустрации – предадено за печат во Институтот за фолклор како дел од промовиран проект во 1988. * ''Прилог кон проучувањето на текстилното народно творештво кај Јуруците во Македонија'', Научен собир: Турската народна култура во Македонија, Чанакли – Дојран, мај 1996 (10 стр.). * ''Италијански извори од XVI век за начинот на облекувањето во Македонија'', Научен собир: Македонско-италијанските културни врски, Битола, мај 1996 (10 стр.). * ''Социјалниот аспект на дарувањето во секојдневниот и обичајниот живот на Македонците'', III Меѓународен собир, Банско 1997, Р. Бугарија (10 стр.). * ''Аристократијата (благородништвото) во Македонија на фрескоживописот од XIV век'', III Меѓународен научен собир, Банско 1997, Р. Бугарија (10 стр.). * ''Македонски етнолошки атлас 1''. – Проект финансиран од МОН, промовиран во 2004 година – Делот за облековни елементи од македонската народна носија презентирани на етнографкси карти. Посебен текстуален дел. === Некатегоризирани === * Здравев, Ѓорѓи. ''Македонските народни носии според намената и функцијата''. Скопје: МАНУ. * Здравев, Ѓорѓи (1995). ''Облекувањето во Македонија''. Скопје. * Здравев, Ѓорѓи (1995). ''Облеките на кралот Волкашин и на кралот Марко на нашиот фрескоживопис во XIV век''. Прилеп. == Литература == * Светиева, Анета (2010). ''[https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/bib/80847370 Ѓорѓи Здравев (1941-2007) : in memoriam]''. Етнолог: списание на Здружението на етнолозите на Македонија (Бр. 12/13). стр. 287-297. == Наводи == <references /> == Надворешни врски == * [http://www.utrinski.com.mk/?ItemID=BA60706A61C0334CBA87AC7569D37B72 Ѓорѓи Здравев остави силна трага во етнокултурната традиција на Македонците]{{Мртва_врска|date=August 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}} * [http://www.mactheatre.edu.mk/tekst.asp?lang=mac&tekst=49&str=10 Биографија на институтот за татрологија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20101028050130/http://www.mactheatre.edu.mk/tekst.asp?lang=mac&tekst=49&str=10|date=2010-10-28}} == Забелешки == * ** - пред уредот на 21ви јануари 2025, овие изложби беа запишани на начин кој е стилски непогоден во споредба со другите кој доаѓаат од гореспоменатата литература, затоа се мошне полабави во спецификата во споредба со останатите изложби кои беа внесени. {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Здравев, Ѓорѓи}} [[Категорија:Македонски етнолози]] [[Категорија:Македонски универзитетски професори]] [[Категорија:Македонски костимографи]] [[Категорија:Луѓе од Радовиш]] e9jgzj9op48911o9u81808xdvytzkfr Уреа 0 750133 5545408 4922385 2026-04-27T14:09:13Z Zdravko 293 5545408 wikitext text/x-wiki {{chembox | verifiedrevid = 410162866 | Name = | ImageFile_Ref = {{chemboximage|correct|??}} | ImageFile = Harnstoff.svg | ImageSize = 150px | ImageFileL1 = Urea-3D-balls.png | ImageSizeL1 = 120px | ImageFileR1 = Urea-3D-vdW.png | ImageSizeR1 = 100px | ImageFile2 = Sample of Urea.jpg | ImageSize2 = 200px | IUPACName = Амино метанамид | OtherNames = Карбамид, карбонил диамид, карбонил диамин, диаминометанал, диаминометанон <!-- See discussion on talk page --> | Section1 = {{Chembox Identifiers | SMILES = C(=O)(N)N | UNII_Ref = {{fdacite|correct|FDA}} | UNII = 8W8T17847W | KEGG_Ref = {{keggcite|correct|kegg}} | KEGG = D00023 | InChI = 1/CH4N2O/c2-1(3)4/h(H4,2,3,4) | InChIKey = XSQUKJJJFZCRTK-UHFFFAOYAF | ChEMBL_Ref = {{ebicite|correct|EBI}} | ChEMBL = 985 | StdInChI_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} | StdInChI = 1S/CH4N2O/c2-1(3)4/h(H4,2,3,4) | StdInChIKey_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} | StdInChIKey = XSQUKJJJFZCRTK-UHFFFAOYSA-N | CASNo = 57-13-6 | CASNo_Ref = {{cascite|correct|CAS}} | PubChem = 1176 | ChemSpiderID_Ref = {{chemspidercite|correct|chemspider}} | ChemSpiderID = 1143 | RTECS = YR6250000 }} | Section2 = {{Chembox Properties | C=1|H=4|N=2|O=1 | Appearance = White solid | Density = 1.32 g/cm<sup>3</sup> | Solubility = 51,8 g/100 ml (20 °C)<br/>71,7 g/100 ml (60 °C)<br/>95,0 g/100 ml (120 °C) | MeltingPt = 133–135 °C | pKa = | pKb = p''K''<sub>BH<sup>+</sup></sub> = 0.18 }} | Section3 = {{Chembox Structure | Dipole = 4.56 [[Debye|D]] }} | Section7 = {{Chembox Hazards | ExternalMSDS = [http://www.jtbaker.com/msds/englishhtml/u4725.htm JT Baker] | EUIndex = Not listed | FlashPt = Non-flammable | NFPA-H = | NFPA-F = | NFPA-R = }} | Section8 = {{Chembox Related | OtherFunctn = [[Thiourea]]<br/>[[Hydroxycarbamide]] | Function = ureas | OtherCpds = [[Carbamide peroxide]]<br/>[[Urea phosphate]] }} }} '''Уреа'''<ref>[http://www.makedonski.info/search/%D1%83%D1%80%D0%B5%D0%B0]</ref> или '''карбамид''' е [[органско соединение]] со хемиска формула (NH<sub>2</sub>)<sub>2</sub>CO. Нашироко се користи како [[ѓубриво]]. == Историја == Во 1828&nbsp;г. германскиот хемичар [[Фридрих Велер]] добил уреа од сребро изоцијанат делувајќи со амониум хлорид. : AgNCO + NH<sub>4</sub>Cl → (NH<sub>2</sub>)<sub>2</sub>CO + AgCl Тоа било првпат да се добие органско соединение по синтетски пат, од неоргански соединенија, без притоа да бидат вклучени живи организми. == Поврзано == * [[Моч]] * [[Циклус на урејата]] == Наводи == {{наводи}} {{органско соединение-никулец}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Уреи]] [[Категорија:Функционални групи]] [[Категорија:Кружење на азотот]] [[Категорија:Гноива]] [[Категорија:Домашни хемикалии]] [[Категорија:Потрошувачки хемикалии]] tb7kxq025aomxwso8lligfln8z5eeqs Предлошка:Инфокутија Класа на вселенски летала 10 754651 5545445 5535839 2026-04-27T17:25:31Z Andrew012p 85224 5545445 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија | bodystyle = width:25em; | title = {{{name|{{PAGENAMEBASE}}}}} | bodyclass = vcard vevent | titleclass = fn org summary | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}}|alt={{{image_alt|}}}|size={{{image_size|{{{imsize|}}}}}}|sizedefault=frameless|upright={{{image_upright|1.18}}} }} | caption = {{{image_caption|{{{caption|}}}}}} | header1 = Општи податоци | data2 = {{Инфокутија|child=yes | label1 = Производител | data1 = {{{manufacturer|}}} | label2 = Конструктор | data2 = {{{designer|}}} | label3 = Земја | data3 = {{{country|}}} | label4 = Оператор | data4 = {{{operator|}}} | label5 = Намена | data5 = {{{applications|}}} | label6 = Веб-страница | data6 = {{{website|}}} | label7 = Цена на проектот | data7 = {{{pcost|}}} }} | data3 = {{#if:{{{spacecraft_type|}}}{{{bus|}}}{{{launch_mass|{{{mass|}}}}}}{{{dry_mass|}}}{{{payload_capacity|}}}{{{crew_capacity|}}}{{{volume|}}}{{{power|}}}{{{batteries|}}}{{{equipment|}}}{{{orbits|}}}{{{design_life|{{{lifetime|}}}}}}| {{Инфокутија|child=yes|header1=Спецификации | label2 = Вид летало | data2 = {{{spacecraft_type|}}} | label3 = [[Сателитска подлога|Подлога]] | data3 = {{{spacecraft_bus|{{{bus|}}}}}} | label4 = Полетна маса | data4 = {{{launch_mass|{{{mass|}}}}}} | label5 = Сува маса | data5 = {{{dry_mass|}}} | label6 = Носивост | data6 = {{{payload_capacity|}}} | label7 = [[Екипаж]] | data7 = {{{crew_capacity|}}} | label8 = Зафатнина | data8 = {{{volume|}}} | label9 = Напојување | data9 = {{{power|}}} | label10 = Акумулатор | data10 = {{{batteries|}}} | label11 = Опрема | data11 = {{{equipment|}}} | label12 = Орбитален режим | data12 = {{{orbits|}}} | label13 = Работен век | data13 = {{{design_life|{{{lifetime|}}}}}} }}}} | data4 = {{Инфокутија|child=yes|header1={{#if:{{{length|}}}{{{diameter|}}}{{{height|}}}{{{width|}}}|Размери}} | label2 = Должина | data2 = {{{length|}}} | label3 = Висина | data3 = {{{height|}}} | label4 = Пречник | data4 = {{{diameter|}}} | label5 = Ширина | data5 = {{{width|}}} }} | data6 = {{Инфокутија|child=yes|header1=Производство | label2 = Тековна состојба | data2 = {{{status|}}} | label3 = Нарачани | data3 = {{{orders|}}} | label4 = Конструирани | data4 = {{{built|}}} | label5 = Полетувања | data5 = {{{launched|}}} | label6 = Оперативно | data6 = {{{operational|}}} | label7 = Повлечени | data7 = {{{retired|}}} | label8 = Дефект | data8 = {{{failed|}}} | label9 = Изгубено | data9 = {{{lost|}}} | label10 = Прв лет | data10 = {{{first|}}} | label11 = Последен лет | data11 = {{{last|}}} }} | data7 = {{Инфокутија|child=yes|header1=Поврзани летала | label2 = Изведено од | data2 = {{{derivedfrom|}}} | label3 = Изведени летала | data3 = {{{derivatives|}}} }} | data9 = {{#if:{{{insignia|}}}| <center>{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{insignia|}}}|size={{{insignia_size|}}}|sizedefault=frameless|upright=0.82}}<br/>{{{insignia_caption|}}}</center> }} | below = {{#if:{{{previous|}}}{{{next|}}}| {{{!}} width="100%" {{!}}width="50%" style="text-align:left;" {{!}}{{#if:{{{previous|}}}|&larr;&nbsp;{{{previous}}} }} {{!}}width="50%" style="text-align:right;"{{!}}{{#if:{{{next|}}}|{{{next}}} &rarr; }} {{!}}} }} [[Категорија:Предлошки за астрономија]] }} 86kg5mmu3mn0w4k39fksqdjbb115seg Гоце Тодоровски 0 967293 5545391 5527378 2026-04-27T12:54:34Z Aprilija50.A.D 119801 5545391 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Гоце Тодоровски | image = Гоце Тодоровски.jpg | birth_date = {{роден на и возраст|df=yes|1951|4|30}} | birth_place = [[Кичево]], [[НР Македонија]], [[ФНРЈ]] | death_date = | death_place = | nationality = [[Македонија|Македонец]] | ethnicity = [[Македонци|Македонец]] | known = улогата во: <br>[[Македонски народни приказни]] <br> [[Бушава азбука (телевизиска серија)|Бушава азбука]]<br>[[Балкан бенд (телевизиска серија)|Балкан бенд]]<br>[[Трст виа Скопје (телевизиска серија)|Трст виа Скопје]]<br>[[Солунски патрдии (ТВ-серија)|Солунски патрдии]]<br>[[Хихирику]]<br>[[Викенд на мртовци]]<br>[[Среќна нова '49]]<br>[[Тврдокорни (телевизиска серија)|Тврдокорни]]<br>[[Црвениот коњ (филм)|Црвениот коњ]]<br>[[Училиште за кловнови (телевизиска серија) |Училиште за кловнови]]<br>[[Ручек (филм) |Ручек]] | occupation = [[глумец]] | years_active = 1975 - сѐ уште | spouse = }} '''Гоце Тодоровски''' (р. {{роден на|30|април|1951}} година во [[Кичево]]) — [[Македонија|македонски]] театарски, филмски и телевизиски [[глумец]] и [[хумор]]ист. == Животопис == По завршувањето на [[Факултет за драмски уметности - Скопје|Факултетот за драмски уметности]] при Универзитет [[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“|„Св. Кирил и Методиј“]], во класата на [[професор]]от [[Илија Џувалековски]], тој се вработил во [[Драмски театар - Скопје|Драмскиот театар]] во [[Скопје]] и веднаш се истакнал како мошне надарен и суптилен комичар. Тој имал одлична соработка со голем број на познати наши режисери: [[Слободан Унковски]], [[Коле Ангеловски]], [[Димитар Станковски]], [[Владимир Милчин]] и [[Димитрие Османли]]. Покрај ангажманите во матичниот театар, тој е често присутен на програмите на радиото и телевизијата учествувајќи во скоро сите хумористично – сатирични емисии, драми, серии и друго. Чест гостин е и во другите театарски куќи во [[Македонија]]. Тој е препознатлив и по телевизиски екранизација, веќе долги години сихронизари турски серии за [[Сител|Сител Телевизија]].<ref>{{нмс|title=Биографија за глумецот Гоце Тодоровски | url=https://www.facebook.com/share/p/14eBoqQvXU/?mibextid=oFDknk | publisher = | work= Платформа.мк | date = 14.12.2024 | accessdate = 29 јануари 2025}}</ref> == Награди== * 1980 — Награда за најдобра улога за ликот Цанде во претставата „Солунски патрдии“ на фестивалот за Театарски игри „Војдан Чернодрински“ – Прилеп * 1986 — најпопуларно ТВ лице според ревијата анкета на весникот „[[Вечер (дневен весник)|Вечер]]“ * 2020 — Награда „св. [[Јоаким Осоговски]]"<ref>{{нмс |title=Актерот Гоце Тодоровски е добитник на наградата "Свети Јоаким Осоговски" |url=https://vistina.com.mk/181033 |work= |publisher= |date=15.12.2020 |accessdate=27 декември 2023 |archive-date=2023-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231227205545/https://vistina.com.mk/181033/ |url-status=dead }}</ref> * 2023 — [[Орден за заслуги за Македонија]]<ref>{{нмс |title=Орден за заслуги на актерот Гоце Тодоровски |url=https://press24.mk/video-pendarovski-mu-dodeli-orden-za-zaslugi-na-akterot-goce-todorovski |work=press24.mk |publisher= |date=27.12.2023 |accessdate=27 декември 2023 |archive-date=2023-12-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231228025939/https://press24.mk/video-pendarovski-mu-dodeli-orden-za-zaslugi-na-akterot-goce-todorovski |url-status=dead }}</ref><ref>{{нмс|title=Актерот Гоце Тодоровски со Орден за заслуги за Македонија | url=https://telma.com.mk/2023/12/27/video-pendarovski-go-odlikuva-akterot-goce-todorovski-so-orden-za-zaslugi-za-makedonija | work = [[ТВ Телма|Телма]] | publisher= | date= 27.12.2023 | accessdate= 27 декември 2023}}</ref><ref>{{нмс | title = Гоце Тодоровски за Орденот за заслуги:Се чувствувам како народен херој! | url = https://fokus.mk/gotse-todorovski-za-ordenot-za-zaslugi-se-chuvstvuvam-kako-naroden-heroj | work = [[Фокус (списание) |Фокус]] | publisher = | date = 28.12.2023 | accessdate = 28 декември 2023 | archive-date = 2023-12-28 | archive-url = https://web.archive.org/web/20231228150449/https://fokus.mk/gotse-todorovski-za-ordenot-za-zaslugi-se-chuvstvuvam-kako-naroden-heroj/ | url-status = dead }}</ref> * 2025 — Награда за животно дело „[[Војдан Чернодрински (награда)|Војдан Чернодрински]]“<ref>{{нмс|title=Гоце Тодоровски добитник на наградата за животно дело "Војдан Чернодрински" | url=https://www.slobodenpecat.mk/goce-todorovski-megju-laureatite-na-nagradata-za-zhivotno-delo-na-festivalot-vojdan-chernodrinski/ | work = [[Слободен печат]] | publisher = | date = 05.05.2025 | accessdate = 6 мај 2025}}</ref> * 2025 — [[23 Октомври (награда)|Награда 23 октомври]] == Филмографија == {| class="wikitable sortable" |'''Година''' |'''Филм''' |'''Улога''' |'''Канал''' |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |1970-ти[[#1|&#9650;]]<div id="1970"/> |- |1976 |[[Цимерите од соба 306]] ТВ-филм | / | |- |1977 |[[Итар Пејо (телевизиска серија)|Итар Пејо]] ТВ-серија | |[[ТВ Скопје]] |- |1978 |[[Сеќерна приказна|Шеќерна приказна]] ТВ-филм || || |- |1979 |[[Наши години]] ТВ-серија |Цуне |[[ТВ Скопје]] |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |1980-ти[[#1|&#9650;]]<div id="1980"/> |- |1980 |[[Учителот (филм)|Учителот]] ТВ-филм || || |- |1981 |[[Црвениот коњ (филм)|Црвениот коњ]] ТВ-филм | | |- |1981 |Седум секретари на [[Сојуз на комунистичката младина на Југославија|СКОЈ]] ТВ-серија || || |- |1981 |[[Булки крај шините]] ТВ-серија || || [[ТВ Скопје]] |- |1983 |[[Записник (филм)|Записник]] ТВ-филм | | |- |1983 |[[Ликвидатор]] ТВ-филм | | |- |1984 |[[Хихирику - 5 години (филм)|Хихирику - 5 години]] ТВ-серија || || [[Радио Скопје]] |- |1984 |[[Камчевци]] ТВ-серија || || [[ТВ Скопје]] |- |1984 |[[Јуначко колено (телевизиска серија)|Јуначко колено]] ТВ-серија |Кирче || [[МРТ 1]] |- |1984 |[[Лет во место (филм)|Лет во место]] ТВ-филм |Ангеле |[[МРТ 1]] |- |1984 |[[Другарувања]] ТВ-серија || || |- |1984-1985 |[[Легенди и преданија (телевизиска серија)|Легенди и преданија]] ТВ-филм | |[[МРТ 1]] |- |1984-1985 |[[Македонски народни приказни (телевизиска серија)|Македонски народни приказни]] ТВ-серија | |[[МРТ 1]] |- |1985 |[[Ајде да се дружиме]] ТВ-серија | |[[МРТ 1]] |- |1985 |[[На наш начин]] ТВ-филм |Бимбо |[[ТВ Скопје]] |- |1985 |[[Бушава азбука (телевизиска серија)|Бушава азбука]] ТВ-серија | |[[ТВ Скопје]] |- |1985 |[[Тетовирани души]] ТВ-филм || || |- |1985-1986 |[[Крале Марко јунак стана]] ТВ-серија || Крали Марко || |- |1986 |[[Солунски патрдии (ТВ-серија)|Солунски патрдии]] ТВ-серија |Цанде |[[МРТ 1]] |- |1986 |[[Трето доба]] ТВ-серија | |[[МРТ 1]] |- |1986 - 1992 |[[Македонски народни приказни]] ТВ-серија | |- |1986 |[[Среќна Нова ’49|Среќна Нова '49]] ТВ-филм |Тодор | |- |1987 |[[Трст виа Скопје (телевизиска серија)|Трст виа Скопје]] ТВ-серија |Лаки |[[МРТ 1]] |- |1987 |[[Театарче лево ќоше]] ТВ-филм | | |- |1987 |[[Училиште за кловнови (телевизиска серија)|Училиште за кловнови]] ТВ-серија | |[[МРТ 5]] |- |1988 |[[Викенд на мртовци]] ТВ-серија ||Ацко || [[МРТ 1]] |- |1988 |[[Чук, чук Стојанче]] ТВ-серија | |[[МРТ 5]] |- |1988 |[[Тврдокорни (телевизиска серија)|Тврдокорни]] ТВ-серија | |[[МРТ 1]] |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |1990-ти[[#1|&#9650;]]<div id="1990"/> |- |1990 |[[Викенд на мртовци (филм)|Викенд на мртовци]] ТВ-филм |Ацко |[[МРТ 1]] |- |1991 |[[Елелига Пепелига]] ТВ-филм | | |- |1991 |[[Болва в' уво]] ТВ-филм ||Доктор || |- |1991 |[[Поштар (филм)|Поштар]] ТВ-филм | Ловец 2 || [[МРТ 1]] |- |1991 |[[Женски оркестар]] ТВ-филм |Сузе | |- |1992 |[[Време, живот (филм) |Време, живот]] ТВ-филм || Мајстор || |- |1992 |[[Чудовиштата во нашиот град]] ТВ-серија |Борила |[[МРТ 5]] |- |1993 |[[Црно бело во боја]] ТВ-филм || / || |- |1993 - 2000 |[[Македонски народни приказни]] ТВ-серија | |[[МРТ 1]] |- |1993 |[[Грев или шприцер]] ТВ-филм |Перо || |- | 1994 | [[Прекалени]] ТВ-серија || || [[МРТ 1]] |- |1995 |[[Ангели на отпад (филм)|Ангели на отпад]] ТВ-филм | | |- |1995 |[[Во светот на бајките (телевизиска серија)|Во светот на бајките]] ТВ-серија || || [[МРТ 1]] |- |1998 |[[Салон Хармони]] ТВ-серија |Фидан || [[МРТ 1]] |- |1999 |[[Време, живот (филм)|Време, живот]] ТВ-филм || Тон || |- |1999 |[[Хихирику - 20 години]] ТВ-серија || || |- |1999 |[[Каца (филм)|Каца]] ТВ-филм |Митре || [[КТВ Телевизија|КТВ]] |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |2000-ти[[#1|&#9650;]]<div id="2000"/> |- |2000 |[[Погрешно време (телевизиска серија)|Погрешно време]] ТВ-серија | Петко |[[МРТ 1]] |- | 2000-2001 || [[Светот има осум страни]] ТВ-серија || || [[МРТ 1]] |- |2000-2003 |[[Македонски народни приказни (телевизиска серија)|Македонски народни приказни]] ТВ-серија || || [[МРТ 1]] |- |2001 |[[Ноќ спроти Свети Василиј]] ТВ-филм || Доктор || [[МРТ 1]] |- |2001 |[[Агенција осамени срца]] ТВ-серија || Џовани || |- |2002 |[[Наше маало]] ТВ-серија || Ефтим || [[Наша ТВ]] |- |2003 |[[Битолски лакрдии]] ТВ-серија | |[[МРТ 1]] |- |2004 |[[Хихирику]] ТВ-серија | |[[Македонско радио 1|МР 1]] |- |2006-2009 |[[Македонски народни приказни (телевизиска серија)|Македонски народни приказни]] ТВ-серија || || [[ТВ Морис]] |- |2007 |[[Превртено (филм)|Превртено]] ТВ-филм || Служ.|| |- |2007-2010 |[[Народни приказни]] ТВ-серија || || [[А1 Телевизија|А1 ТВ]] |- |2008 |[[Куќен совет]] ТВ-серија || || [[Сител]] |- |2009 |[[Балкан бенд (телевизиска серија)|Балкан бенд]] ТВ-серија || Гоца || [[Сител|Сител ТВ]] |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |2010-ти[[#1|&#9650;]]<div id="2010"/> |- |2010 |[[Азиланти (ТВ-серија)|Азиланти]] ТВ-серија | |[[Сител|Сител ТВ]] |- | 2010 || [[Царската е последна]] ТВ-филм || Советник || [[МРТ 1]] |- |2010 - 2012 |[[Македонски народни приказни]] ТВ-серија | |[[МРТ 1]] |- |2012-2014 |[[Тврдокорни (телевизиска серија)|Тврдокорни]] ТВ-серија | Мише |[[Телевизија Сонце|ТВ Сонце]] |- |2013-2015 |[[Македонски стари приказни]] ТВ-серија | |[[Сител|Сител ТВ]] |- |2014 |[[До балчак]] ТВ-филм | | |- |2015 |[[Збор (филм)|Збор]] ТВ-филм || Трговец|| |- |2016-2017 |[[Македонски стари приказни]] ТВ-серија | |[[Сител|Сител ТВ]] |- |2019 |[[Преспав (телевизиска серија)|Преспав]] ТВ-серија || Гостин || [[МРТ 1]] |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |2020-ти[[#1|&#9650;]]<div id="2020"/> |- | 2020 || [[Драмски театар - Скопје|Мојот Драмски]] ТВ-серија || || [[МРТ 1]] |- |2022 |[[Ручек (филм)|Ручек]] ТВ-филм || Гостин || |- |2023-2025 |[[Македонски стари приказни]] ТВ-серија || || [[Сител|Сител ТВ]] |- |2024 |[[Послушајте патриоти (филм)|Послушајте патриоти]] ТВ-филм || Чорбаџија || [[Канал 5]] |- |2026 |[[Враќање во иднината]] ТВ-серија || || |} ==Театарски улоги== * И бол и бес од [[Славко Јаневски]], р. [[Димитрие Османли]], [[Драмски театар - Скопје]] 1975; * Новинар — Досада на самиот врв на највисоката власт од [[Коле Чашуле]], р. [[Љубиша Георгиевски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1975; * Жител на Тива — Цар Едип од [[Софокле]], р. Миле Корун, [[Драмски театар - Скопје]] 1976; * Мажот — Џинот од Ѓорѓи Сталев, р. [[Васил Ќортошев]], [[Драмски театар - Скопје]] 1976; * Џин 2 — Баш челик од Горан Бабиќ, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1977; * Лука Лукиќ – Ревозор од Гогољ, р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1978; * Ѓаволчето — Шекспир во приказни од [[Богомил Ѓузел]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1978; * Докторот – Веселата смрт од Евреинов, р. [[Наум Пановски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1979; * Цанде – Солунски патрдии од [[Миле Попоски]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1979; * Питачот — Дон Жаун од Жан Батист Молиер, р. [[Љубиша Георгиевски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1980; * Давидов — Бркотница од Лав Биринскиј, р. [[Владимир Милчин]], [[Драмски театар - Скопје]] 1980; * Помалиот — Чудото на свети Ѓорѓија од [[Русомир Богдановски]], р. [[Слободан Унковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1981; * Големиот пират — Џон Пиплфокс од Мирослав Беловиќ, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1981; * Артур — Ајкула од Виктор Хаим, р. Ѓорѓи Стојаноски, [[Драмски театар - Скопје]] 1982; * Уредникот — Полнета птица од Фадил Хаџиќ, р. [[Димитрие Османли]], [[Драмски театар - Скопје]] 1982; * Џингискан — Мачорот Џингискан и Мики траси од Весна Парун, р. Ѕвездана Ладика, [[Драмски театар - Скопје]] 1982; * Леле Малр — Јадигар од Васе Манчев, р. Борко Зафировски, [[Драмски театар - Скопје]] 1983; * Големиот пират — Џон Пиплфокс од Душан Радовиќ, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1984; * Пикас — Ловечка сказна од Стефан Пешиќ, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1985; * Тетовирани души од [[Горан Стефановски]], р. Паоло Маџели, [[Драмски театар - Скопје]] 1985; * Кирца — Викенд на мртовци од [[Миле Попоски]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1985; * Коприварник од [[Иван Карадак]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1986: * Питу — Сара Бернар од Џон Марел, р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1986; * Сер Тоби — Ноќ спроти водици од [[Вилијам Шекспир]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1986; * Вуле — Клаустрофобичка комедија од [[Душан Ковачевиќ]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1988; * Петар — Собирен центар од [[Душан Ковачевиќ]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1989; * Борила — Чудовиштата во нашиот град од [[Русомир Богдановски]], р. [[Коле Ангеловски]], Театар за деца и младинци 1990; * Ринго — Чија си од [[Сашко Насев]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1991; * Генералот — Балканот од Жан Жене, р. Ивица Кунчевиќ, [[Драмски театар - Скопје]] 1991; * Сузана — Женски оркестар од Жан Ануј, р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1991; * Доктор — Болва во уво од Жорж Фејдо, р. [[Димитрие Османли]], [[Драмски театар - Скопје]] 1992; * Дурмиш — Харем од [[Сашко Насев]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1994; * Ќорле — Кумови од [[Коле Ангеловски]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1995; * Хихирику од [[Иван Карадак]], р. [[Миле Грозданоски]], [[Универзална сала – Скопје]] 1996; * Антонио - Свадбата на Фигаро од Пјер Бомарше, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1998; * Панталоне - Арлекин или Слуга на двајца господари од Крло Голдони; р. Коле Ангеловски, [[Драмски театар - Скопје]] 1999; * Платонов од [[Антон Павлович Чехов]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1999; * Кнур - Мефисто од Клаус Ман, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2000; * Ферхат и Ширин од Назим Хикмет, р. Ертен Јуџел, [[Драмски театар - Скопје]] 2000; * Санде - Сон на летната ноќ од Шекспир; режисер: Димитар Станковски, [[Драмски театар - Скопје]] 2001; * Филипо - Мала тезга за стари кловнови од Матеј Висниак; р. Коле Ангеловски,[[Драмски театар - Скопје]] 2002; * Хихирику - 25 години од [[Иван Карадак]], р. [[Миле Грозданоски]], [[Универзална сала – Скопје]] 2004; * Вториот полицаец - Купидона од Срѓан Јанаќиевиќ, р. Срѓан Јанаќиевиќ, [[Драмски театар - Скопје]] 2005; * Ангеле — Лет во место од [[Горан Стефановски]], р. [[Слободан Унковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2005; * Кристи - Поручникот од Инишмор од Мартин Медона; р. Зоја Бузалковска, [[Драмски театар - Скопје]] 2005; * Осман-бег - Ладало од Карло Голдони, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2006; * Тоза — Македонски рулет од [[Љубиша Георгиевски]], р. [[Сашо Миленковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2007; * Гоце Гладнич - Сон на летната ноќ од [[Вилијам Шекспир]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2008; * Бојан — Женско царство од [[Шенка Колозова]], р. [[Душко Ѓорѓиоски]], Театар Колозов 2011; * Богдан — Македонска крвава свадба од [[Војдан Чернодрински]], р. Сташа Зуровац, [[Драмски театар - Скопје]] 2012; * Али Баба — Али Баба и 40-те разбојници од [[Шенка Колозова]], р. [[Владо Дојчиновски]], Театар Колозов 2012; * Цанде — Солунски патрдии од [[Миле Попоски]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2013; * Рибарот — Сказна за рибарот и златната рипка од [[Шенка Колозова]], р. [[Владо Дојчиновски]], Театар Колозов 2014; * Свето — Буре барут од [[Дејан Дуковски]], р. [[Сашо Миленковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2016; * Синот - Атена со пенис од Александар Русјаков, р. Синиша Евтимов, [[Драмски театар - Скопје]] 2017; * Ставре — Како да се ограби банка од [[Коле Ангеловски]], р. Иван Манасковски, [[Драмски театар - Скопје]] 2018; * Гроздан – Животот е краток и нејасен од Марјан Анѓеловиќ, р. Гжегож Кемпински, Театар Отпишани 2025. *Пантагруел – Пангуриј од [[Русомир Богдановски]], Драмски театар - Скопје *Ерне – Децата од Павловата улица од Ференц Молнар, р: [[Душан Наумовски]], [[Универзална сала – Скопје]] * Бркотница од Лав Биринскиј, р. [[Душко Ѓорѓиоски]], [[Театар Куманово]] * Арлекин – Слуга на двајца господари од Карло Голдони, р. [[Коле Ангеловски]], Народен театар - Велес * Ревизор од Гогољ, р. [[Коле Ангеловски]], Народен театар - Штип == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Goce Todorovski}} * [http://www.dramskiteatar.com.mk/?lang=mak&menu=akter&podmenu=52 Гоце Тодоровски на dramskiteatar.com.mk] * {{IMDb name|1229797}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Тодоровски, Гоце}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Глумци од Кичево]] [[Категорија:Македонски телевизиски глумци]] [[Категорија:Македонски театарски глумци]] [[Категорија:Македонски филмски глумци]] [[Категорија:Македонски гласовни глумци]] [[Категорија:Југословенски глумци]] [[Категорија:Носители на Орденот за заслуги за Македонија]] [[Категорија:Апсолвенти на Факултетот за драмски уметности - Скопје]] ht9vfkxbx2mjn8fp2e2v2gr39gczl66 Категорија:Митски суштества 14 1075288 5545551 3662962 2026-04-27T20:41:04Z Dandarmkd 31127 5545551 wikitext text/x-wiki {{Category diffuse}} {{Portal|Митологија}} {{Катпов|Митолошко суштество}} [[Категорија:Митски ликови]] [[Категорија:Фолклорни суштества]] 8y90pryesfmi430lk2e7zuushloey8h 5545552 5545551 2026-04-27T20:41:47Z Dandarmkd 31127 5545552 wikitext text/x-wiki {{Category diffuse}} {{Portal|Митологија}} {{Катпов|Митолошко суштество}} [[Категорија:Митски ликови|суштества]] [[Категорија:Фолклорни суштества| ]] fjaja4nfelh6oyr4gmhmyelvsi2xq00 Категорија:Урбани легенди 14 1076680 5545555 3491987 2026-04-27T20:49:59Z Dandarmkd 31127 5545555 wikitext text/x-wiki {{Катпов|Урбана легенда}} {{рв|Urban legends}} {{CatAutoTOC}} {{Category diffuse}} [[Категорија:Видови фолклор]] [[Категорија:Гранична теорија]] [[Категорија:Легенди]] [[Категорија:Популарна култура]] [[Категорија:Урбана култура]] pl7ellpevvlaaif43x6p8nls590lo20 Хи-квадратна проверка 0 1078373 5545649 5317660 2026-04-28T08:39:27Z BosaFi 115936 5545649 wikitext text/x-wiki '''Хи-квадратна проверка''' — проверка во групата на непараметарските [[статистичка проверка|проверки]]. Оваа проверка е еден од постарите статистички проверки. Проверката ја разработил [[Карл Пирсон]] во 1900-тите години, па познат е и под називот Пирсонова проверка. Проверките кои се засновани на х2 распределбата опфаќаат цела низа проблеми кои можат да се однесуваат на модалитетите на еден или повеќе белези. Постапката наречена хи-квадратна проверка се употребува во повеќето случаи ако се работи за квалитативни податоци или ако појавата значајно отстапува од нормалата. Хи-квадратната проверка е многу практична проверка која може особено да послужи кога сакаме да утврдиме дали некоја добиена фрекфренција отстапува од честотата која ја очекуваме со одредена хипотеза. Кај оваа проверка исто така истражуваме дали постои поврзаност помеѓу две променливи и тој ја покажува веројатноста на поврзаност, како и хомогеност на популацијата. Со други зборови кога се испитуваат два белега X и Y обично се поставува [[Нулта хипотеза|нултата хипотеза]] за нивната независност, при проверувањето на независноста на принципите на класификација, х2-проверката треба да покаже дали модалитетите на белезите класифицирани по одредени критериуми се зависни или независни. Така на пример, може да се проверува: Зависност на сообраќајните прекршоци од староста на возачите, Завинсост на работниците според распределбата на платите и должината на работиот стаж, Зависност на времето на задоцнување од должината на работниот стаж итн. Проверката на независноста овозможува донесување одлука во врска со прифаќањето или неприфаќањето на нултата хипотеза т.е. постоење или непостоење значајна разлика помеѓу емпириските и очекуваните честоти според еден или друг критериум. Постојат два вида на хи–квадратна проверка '''Хи-квадратна проверка во облик на распределба''' Тоа е проверка која треба да покаже дали емпириската распределба статистички значајни се разликува од теоретскиoт. х²-проверката во облик на распределба се заснова на разликата помеѓу емпириските честоти на модалитетите (fi) и очекуваните честоти на тие модалитети (fit) аналогно на нивниот претпоставена распределба. Со хипотезата треба да се специфицира очекуваната распределба (биномна,униформна,нормална),а проверката треба да покаже дали емпириската распределба на примерокот значајно се разликува од очекуваниот. Најпроста хипотеза е за униформна распределба. (иста френквенција за сите модалитети) реализирана вредност Х²=∑_(i=1)^r ((fi-〖fi〗^(t)²))/〖fi〗^t fi-емпириска фрекфренција fit-очекувана (теоретска)фрекфренција степени на слобода V= r-m-1 r-број на модалитети на белегот m-параметар на распределба критична вредност x²α;v1 α-ниво на значајност x² статистиката на проверката се применува на податоците кои можат да се сведат на апсолутни честоти. Кога Х²α;v1 критичната вредност е поголема од реализирана вредност се прифаќа Ho '''Н0 : Емпирската распределба е униформна ''' кога Х² реализирана вредност е поголема од критичната се прифаќа H1 '''Н1 : Емпириската распределба не е униформна''' Пример: Бројот на гледачи на ФК Вардар на последните четири натпревари се движел на следниот начин: [[Податотека:Fudbal.png]] На ниво на значајност од 0.01 да се испита дали може да се испита хипотезата дека бројот на гледачи на ФК Вардар по натпревари има униформна распределба. Н0 : Емпирската распределба е униформна (бројот на гледачи на Вар дар е ист за сите натпревари) Н1 : Емпириската распределба не е униформна / статистички значајно се разликува X2α;r-1= X20.01;4-1= 11.345 критична вредност Х²=∑_(i=1)^r ((fi-〖fi〗^(t)²))/〖fi〗^t= 19.99 реализирана вредност X2 >X2α;v односно 19.99 > 11.345 [[Податотека:Grafik..png]] '''Н1 се прифаќа, а тоа значи дека емпириската распределба не е униформна (бројот на гледачи на натпреварите на Вардар се разликува по натпревари).''' '''Хи-квадратна проверка на независност на модалитетите на два белега ''' При проверкат на независноста на принципите на класификација, х²-проверката треба да покаже дали модалитетите на белезите класифицирани со пределени критериуми се зависни или независни. За проверување на независноста користиме табели на контингенција. '''Табели на контингенција''' се табели каде се презентирани емпириските честоти (fij) за ij-та комбинација на модалитетите на два белега, кои треба да се споредат со очекуваните честоти (fij^t) со цел да се изврши проверка на независност ''' реализирана вреедност х²=∑_(i=1)^r ∑_(j=1)^k ((fij-〖fij〗^(t)²))/〖fij〗^t критична вредност x²α;v1 степени на слобода V=(r-1)(k-1) r- модалитети на еден белег к- модалитети на другиот белег ''' Кога Х²α;v1 критичната вредност е поголема од реализирана вредност се прифаќа Ho '''H0: Модалитетите на белезите се независни''' Кога Х² реализирана вредност е поголема од критичната се прифаќа H1 '''Н1: Модалитетите на белегзите се зависни''' За мерење на интензитетот на зависност на набљудуваните модалитети се користи '''коефициент на контингенција (С)''' C=√(x²/(n+x²)) 0<x²<1 Cmax= √((r-1)/r)- ако r=k ''' Табела на контингенција''' Пример: [[Податотека:Tabela na kontingencija.png]] [[Податотека:Fij..png]] H0 : Модалитетите на двата белега се независни (разликите во полот не влијаат),полот не влијае во бараните одлики. Н1:Модалитетите на двата белега се зависни (разликите во полот влијаат), мажите и жените имаат различни барани одлики. Х2=∑_(i=1)^r ∑_(j=1)^k ((fij-〖fij〗^(t)²))/〖fij〗^t =20,65 X2α;(r-1)( k-1)=7.8 X2 > X2α;v односно 20,65 > 7,8 '''H1 се прифаќа, модалитетите на двата белега се зависни'''. . '''Мали очекувани фрекфренции''' Кога ќе се случи очекуваната честота (〖fij〗^t) да е помала од 5, треба да се изврши прегрупирање на податоците- спојување на два модалитети со мали честоти во еден модалитет Кога примерокот е доволно голем, очекуваната честота може да биде помала од 5, па дури и помала од 1. == Наводи == * Статистика за бизнис и економија - Славе Ристески, Драган Тевдовски [[Скопје]] 2010 http://www.presek.si/12/731-Pisanski-test.pdf {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160313214203/http://www.presek.si/12/731-Pisanski-test.pdf |date=2016-03-13}} [[Категорија:Статистички проверки]] [[Категорија:Непараметарска статистика]] oa2jokpe7mkkz9j0s15mxymzllmu7er Хи-квадратна распределба 0 1078968 5545650 4835258 2026-04-28T08:40:56Z BosaFi 115936 5545650 wikitext text/x-wiki Во теоријата за [[веројатност]] и [[статистиката]], '''хи-квадратна распределба''' со υ степени на слобода е распределба на збирот од квадратите на n независни нормални случајни променливи. Тоа е еден од најшироко употребуваните распределби на веројатност во дедуктивната статистика, на пример, во [[проверка на хипотези]] или во донесување заклучок за интервалите на доверба. Хи-квадратната распределба е посебен случај на [[гама-распределба]]та, и уште се нарекува [[Карл Пирсон|Пирсонова]] распределба и централен хи-квадратна распределба.<ref>Милтон Абрамовиц; Ирене А. Стегун - Прирачник за математички функции со форули, графици и табели (1965)</ref><ref>[[Н. Л. Џонсон]]; С.Коц; Н. Балакришнан - Непрекинати едноваријантни распределби (1994)</ref> <gallery> Податотека:hi_kvadrat_raspored.png| </gallery> ====Дефиниција==== Ако x<sub>1</sub>,x<sub>2</sub>……,x<sub>n</sub> се независни, стандардни, нормални променливи, тогаш збирот на нивните квадрати е распределен според хи-квадратната распределба со ''υ'' степени на слобода.<ref>[[Александер Муд]]; [[Френлин А. Грејбил]], [[Дуан К. Боес]] - Вовед во стастистичката теорија(1974)</ref><br /> Врската меѓу [[варијанса]]та на примерокот со таа на популацијата е прикажана во χ<sup>2</sup>. Соодносот помеѓу варијансата на примерокот (S2) помножен со n-1, и варијансата на популацијата (σ<sup>2</sup>) е распределбата χ<sup>2</sup>, ако популацијата од која се извлечени вредностите има нормална распределба.<ref name="ReferenceA">[[Кен Блек]] – Бизнис статистика за современо донесување одлуки(2008)</ref> ==== Особености ==== <gallery> Податотека: prva_formula.png| </gallery> Ако примерокот е добиен од нормална распределба, вредноста во заградите е всушност z-вредност. Така χ<sup>2</sup> е збир на квадрираните z-вредности.<ref>[[Дејвид Е. Гробнер]], [[Патрик В. Шенон]], [[Филип К. Фрај]], [[Кент Д. Смит]] -Бизнис статистика од аспект на донесување одлуки</ref> <br /> Доколку одблиску се разгледа формулата:<br /> 1. Прво, оваа распределба не може да има вредност помала од 0. Тоа е така бидејќи s<sup>2</sup> и σ<sup>2</sup> се квадрирани и големината на примерокот е позитивен интеграл. Оттаму, опсегот на било која променлива на хи-квадрат е од 0 до, теоретски, бесконечност.<br /> 2. Средината на хи-квадратна распределба е едноставно n-1, бројот на степени на слобода. <br /> 3. Формата на оваа распределба е дефинитивно асиметрична. Поради тоа што опсегот е ограничен на левата страна со 0 и неограничен на десната страна, неговата форма е искривена надесно. Искривеноста е значителна кога бројот на степени на слобода е мал, но истата се намалува како што степените на слобода се зголемуваат.<ref>[[Џорџ К. Канавос]], [[Дон М. Милер]] – Вовед во модерната бизнис статистика(1993)</ref><br /> 4. Коефициент на асиметрија: <gallery> Податотека: vtora_formula.png| </gallery> Распределбата е асиметрична. За υ -> ∞ распределбата станува симетрична. 5. Коефициент на сплоснатост: <gallery> Податотека:treta_formula.png </gallery> За υ -> ∞ распооредот ја достигнува нормалната висина.<ref name="ReferenceB">Славе Ристески и Драган Тевдовски – Статистика за бизнис и економија(2010)</ref> ====Определување на степените на слобода==== <gallery> Податотека:gustina_na_hi_kvadrat.png|Функции за густината на веројатноста за хи-квадратната распределба со 1,4,8 и 12 степени на слобода (υ) </gallery> Распределбата е дефинирана само за позитивни вредности, бидејќи варијансите се сите позитивни вредности. Пример за функција на густина на веројатност е покажан во горниот графикон. Функцијата на густина е асиметрична со издолжена позитивна опашка. Можеме да карактеризираме одреден член од фамилијата на хи-квадратни распределби со единствен параметар познат како степени на слобода, означен со υ. Хи-квадратната распределба со υ степени на слобода ќе се означува како χ<sup>2</sup><sub>υ</sub>. Средината и варијансата на оваа распределба се еднакви на бројот на степени на слобода и на двапати по бројот на степени на слобода.<br /> Е(χ<sup>2</sup><sub>υ</sub>) = υ и Var (χ<sup>2</sup><sub>υ</sub>) = 2υ Со користење на овие резултати за средината на варијансата на хи-квадратната распределба, наоѓаме дека: <gallery> Податотека:za_varijansa.png|Изведување на формула за варијанса на хи-квадратната распределба </gallery> А за да ја добиеме варијансата на s на квадрат имаме: <gallery> Податотека:Za_varijansa_dvojka.png| </gallery> Можеме да ги користиме својствата за да ја најдеме варијансата на распределбата на [[примерок]]от за варијансата на примерокот кога матичната популација е нормална. Параметарот υ на хи-квадратната распределба се нарекува степени на слобода. За да помогнеме да се разбере концептот на степени на слобода, прво земете дека варијансата на примерокот е збир на квадратите на n вредности од обликот (xi - x̅)<sup>2</sup>. Овие n вредности не се независни бидејќи нивниот збир е нула. Оттука ако знаеме n-1 од вредностите (xi - x̅)<sup>2</sup> : <gallery> Податотека:stepeni_na_sloboda.png| </gallery> Бидејќи можеме да ја одредиме n-тата големина ако ги знаеме преостанатите n-1 големини, велиме дека има n-1 степени на слобода – независни вредности – за пресметување на s<sup>2</sup>. Во спротивно, ако µ беше непозната, можевме да ја пресметаме оценетата вредност на σ<sup>2</sup> со користење на големините (x<sub>1</sub> – M), (x<sub>2</sub> – M), … , (x<sub>n</sub> – M) при што секоја од нив е независна. Во тој случај би имале n степени на слобода од n независни опсервации на примерокот, x<sub>i</sub>. Меѓутоа М не е позната и мораме да ја користиме нејзината оценета вредност за да ја пресметаме оценката на σ<sup>2</sup>. Како резултат на тоа, еден степен на слобода е изгубен во пресметување на средината на примерокот, и имаме n-1 степени на слобода за s<sup>2</sup>. ====Наоѓање на вредностите на хи-квадратната распределба==== <gallery> Податотека:Tablica.png| </gallery> За многу примени кои ја вклучуваат варијансата на популацијата треба да ги најдеме вредностите на кумулативната распределба на χ<sup>2</sup>, особено горните и долните опашки на распределбата. На пример:<br /> P( x̅<sup>2</sup><sub>10</sub>) < K) = 0.05<br /> P( x̅<sup>2</sup><sub>10</sub>) > K) = 0.05<br /> За оваа цел, табеларно е прикажана распределбата на χ<sup>2</sup> случајната променлива во таблицата. Во оваа таблица степените на слобода се дадени во левата колона, а критичните вредности за υ за различни нивоа на веројатност се означени во другите колони. Така, за 10 степени на слобода, вредноста за долниот интервал е 3,94. Овој резултат е добиен со одење до редот 10 степени на слобода во левата колона и потоа со читање до колоната со наслов веројатност 0,950 на десно од влезовите на овие колони. χ<sup>2</sup> вредноста е 3,94. Слично на тоа, за горниот 0,05 интервал, вредноста на К е 18,31. Овој резултат е добиен со одење до редот 10 степени на слобода во левата колона и потоа со читање до колоната со наслов веројатност 0,50 на десно од влезовите на овие колони. χ<sup>2</sup> вредноста е 18,31.<br /> P( x̅<sup>2</sup><sub>10</sub>) < 3,94) = 0.05<br /> P( x̅<sup>2</sup><sub>10</sub>) < 18,31) = 0.05<ref>[[Пол Њуболд]], Вилијам Л. Карлсон, [[Бети Торн]] - Статистика</ref> <gallery> Податотека:hi_kvadrat_alfa.png|Позицијата на алфа кај Хи-квадрат </gallery> ====Донесување заклучок==== Со оглед на тоа дека има многу статистички ситуации каде распределбата на популацијата јасно не е нормална, употребата на χ<sup>2</sup> распределбата за да се донесат заклучоци за σ<sup>2</sup> (или индиректно за σ) во вакви случаи е несоодветна. Како резултат на ова, нашата способност да донесуваме заклучоци за популацијата или варијансата може да биде сериозно ограничена. Како може да се определи дали употребата на овој метод е соодветна? Добра идеја е се направи [[хистограм]] на примерокот, ако примерокот е доволно голем за да овозможи значајни информации. Ако хистограмот очигледно не е нормален ( ако е значајно искривен), тогаш овој хи-квадрат метод треба да се избегне. Ако примерокот е премал за да овозможи значајни информации, мора да се потпреме на субјективната проценка заснована на нашето личното познавање за распределбата на популацијата.<ref name="ReferenceC">Џорџ К. Канавос, Дон М. Милер – Вовед во модерната бизнис статистика(1993)</ref> ====Примена==== χ2-распределбата, како и секоја друга распределба, објаснува како случајната променлива се однесува. Таа кажува кои се најверојатните вредности на случајната променлива (каде има најмногу простор под кривата), и кои се најмалку веројатните вредности на случајната променлива (каде има најмалку простор под кривата).<ref>[[Мерлин К. Пелоси]], Тереза М. Сандифер - Правење бизнис статистика со Excel; податоци, постапка и донесување одлуки</ref> Хи-квадратната распределба е употребуван во повеќето статистички софтверски пакети, главно затоа што можат да се претставуваат табеларно.<ref name="ReferenceC"/> Најмногу се користи во областа на непараметарските тестови односно кај Хи-квадрат тестот. Всушност се применува за испитување на значајноста на разликите помеѓу емпириските и теоретските честоти, односно помеѓу стварните и теоретските вредностина еден или повеќе белези.<ref name="ReferenceB"/><br /> Понекогаш во статистичките анализи, истражувачот е повеќе заинтересиран за варијансата на популацијата отколку средината на популацијата или [[пропорција]]та на популацијата. На пример, на снабдувачите кои сакаат да стекнат повисок статус во својата работа или оние кои сакаат да ги задржат договорите со своите купувачи,често им се бара да ја прикажат редукцијата на варијацијата на деловите со кои ги снабдуваат клиентите. Тестовите се спроведени врз примероци со цел да се утврди големината на варијацијата и да се определи дали се исполнуваат целите кога станува збор за намалување на варијабилитетот. Проценувањето на варијацијата е важно во многу различни ситуации во бизнисот. На пример, варијациите меѓу читањата кај авионскиот висиномер мора да бидат минимални. Не е доволно да се знае дека, просечно, определен бренд на висиномер ја прикажува вистинската надморска височина. Исто така, важно е разликата меѓу инструментите да биде мала. Така што, мерењето на варијацијата на висинометарот е критично. Деловите кои се вградуваат во моторите мора точно да се вклопуваат константно. Широкиот варијабилитет меѓу деловите може да резултира со дел кој е премногу голем за да го собере или да е премногу мал што ќе резултира со преголема толеранција, што предизвикува вибрации.<ref name="ReferenceA"/> ====Наводи==== {{наводи}} [[Категорија:Веројатносни распределби]] [[Категорија:Непрекинати распределби]] 65451s6t4kmikgd93vrdrcq7s4u5ihx Фетален алкохолен синдром 0 1081973 5545648 5011600 2026-04-28T08:35:56Z BosaFi 115936 5545648 wikitext text/x-wiki {{медицинско предупредување}} {{Infobox disease | Name = Фатален алкохолен синдром (ФАС) | Image = FASkid.gif | Caption = Лицеви одлики на дете со ФАС | ICD10 = {{ICD10|Q|86|0|q|80}} | ICD9 = {{ICD9|760.71}} | DiseasesDB = 32957 | MedlinePlus = 000911 | eMedicineSubj = ped | eMedicineTopic = 767 | MeshID = D005310 }} '''Феталниот алкохолен синдром (ФАС)''' е состојба предизвикана од консумирање на алкохол за време на бременоста. Проблемите кои се предизвикани од овој синдром вклучуваат физички деформитети, ментална ретардација, потешкотии во учењето, проблеми со видот и потешкотии во однесувањето на детето. Овие состојби варираат од дете до дете, но дефектите кои се резултат на феталниот алкохолен синдром се неповратни.Не постои количина на алкохол која безбедно може да се консумира за време на бременост. Ако се пие алкохол за време на бременост, шансите за бебето да страда од оваа состојба се големи. ==Симптоми== Феталниот алкохолен синдром не претставува единечен дефект, туку тој е збир на повеќе вродени аномалии кои настануваат поради пренаталната експозиција на алкохол. Тој спаѓа во група на честите предизвикувачи на ментална ретардација кај децата. Степенот на ментална ретардација варира, со тоа што кај некои деца е поизразена. Знаци на Фетален алкохолен синдром се: * специфична конфигурација на лицето ( мали очи, тенка горна усна, краток, нагоре свиткан нос, и губење на длабнатината која се наоѓа меѓу носот и горната усна ) * деформитети на зглобовите, екстремитетите и прстите * забавен физички развој *проблеми со видот и слухот *мал обем на главата и микроцефалија * ослабена координација *ментална ретардација и задоцнет развој * нарушувања во учењето * абнормално однесување (брзо губење на внимание, хиперактивност, импулсивност, нервоза и вознемиреност) * срцеви мани ==Причини== Кога бремената жена консумира алкохол, тој влегува во нејзиниот крвоток и преку плацентата навлегува во фетусот. Бидејќи фетусот го метаболизира алкохолот многу побавно од возрасната единка, нивоата на алкохол во него се многу повисоки отколку во крвотокот на мајката. Алкохолот ја спречува нормалната распределба на кислород и хранливи материи во ткивата и органите на бебето, вклучувајќи го неговиот мозок, каде последиците се најсериозни. Мора да се напомене дека, во првиот триместар на бременоста (органогенезата), плодот е најосетлив, а бидејќи многу од жените кои забремениле, на почетокот не се свесни за нивната благосостојба, и тие продолжуваат да консумираат алкохол. ==Превенција== Единствената превенција на оваа состојба е апстиненција од алкохолните пијалаци за време на целата бременост, особено во првите три месеци од бременоста. {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Синдроми]] [[Категорија:Вродени пореметувања]] rzaghwewxve4zau7h0xmzhjbwtmy1eo Република (неделен весник) 0 1087458 5545483 5296027 2026-04-27T19:15:12Z Aprilija50.A.D 119801 /* Редакција */ 5545483 wikitext text/x-wiki {{Infobox Newspaper |name = „Република“ |image = [[Податотека:република-насловна.jpg|175px|border]] |caption = Насловна страница |type = неделен весник |format = А4 |price = 35 денари |foundation = 2012 |owners = Прва Република Скопје |language = [[Македонски]] |political = про-десничарски |circulation = |headquarters = ул. Вељко Влаховиќ <br />бр. 22а лок. 4 <br /> Скопје |editor = Ненад Мирчевски |website = [http://republika.mk/ електронско издание] }} „'''Република'''“ е [[македонски]] [[масовни медиуми|печатен медиум]] кој излегува еднаш во седмицата. Првиот број излегол на 7 септември 2012 година.<ref>[http://republika.mk/arhiva/broj01/ Првиот број на неделникот од официјалната архива] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130522040044/http://republika.mk/arhiva/broj01/ |date=2013-05-22 }} Република.мк</ref> Во рамките на списанието се вклучени претежно информации од политичкиот живот, интервјуа, колумни, политички анализи, како и содржини од забавен карактер. == Редакција == * директор - Доне Доневски * главен и одговорен уредник - Билјана Бабиќ * редакција - Игор Чавески, Алекдандра Мазнева - Бундалевска, Невена Поповска, Марина Костовска, Александрија Стевковска, Марина Милановиќ, Александар Арсовски, Ана Цветановска * колумнист - Ламбе Арнаудов, Петар Поп-Арсов, Цветин Чилиманов, [[Ристо Никовски]] * лектор - Анета Василевски Лубецкиј, Тања Стевановска * фотографија - Ѓорѓи Личовски, Игор Ангеловски, Александар Ивановски * графички дизајн - Никса Георгиевски, Билјана Неделковска <ref>Податоците се преземени од изданието бр.46 (19 јули 2013) на последната страница</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://republika.mk/ Официјално мрежно место] * [https://www.facebook.com/nedelnikrepublika Неделникот „Република“] на [[Facebook]] {{Македонски медиуми}} [[Категорија:Македонски весници]] [[Категорија:Појавено во 2012 година во Македонија]] jexbph83ta0cmzjg7ff1c4r07jb53hm Гоблин 0 1094116 5545533 5234797 2026-04-27T20:19:28Z Dandarmkd 31127 /* Наводи */ 5545533 wikitext text/x-wiki {{Infobox mythical creature |Creature_Name = Гоблин |Image_Name =Goya - Caprichos (49).jpg |Image_Caption = |Grouping = [[Бајки]] |Mythology = |Country = [[Скандинавија]], [[Германија]], [[Велика Британија]], [[Ирска]], [[САД]], [[Јужна Кореја]] |Habitat = [[пештера]], [[шума]] }} ''Гоблин'' е [[антропоморфно]] суштество од легендите, со низок раст, налик на гном или џуџе,кое потекнува од средноевропскиот фолклор.Најчесто се прикажува како алчно суштество, љубител на пари. ==Етимологија == Зборот '''гоблин ''' (на фр. gobelin) се среќава уште во 1195, кратко и изолирано споменат, потоа на [[латински]] јазик во средновековието во формата ''gobelinus'', кај [[Ордерик Витал]], назив на еден демон што талкал во околината на регионот [[Евре]] во Франција, потоа во форма на зборот ''gobellin'' на почетокот на 16 век. Терминот се среќава и во христијанскиот латински како ''gobalus'' « домашен дух », веројатно позајмица од грчкото κοβαλος « зол дух »<ref>[http://www.cnrtl.fr/etymologie/gobelin Site du CNRTL : étymologie de "gobelin"]</ref>. На германски називот за гоблин е коболд. == Потекло == Гоблините се легендарни суштества, кои потекнуваат од европскиот [[фолклор]] и од [[германска митологија]], потоа поврзани со другите традиции и легенди на зли духови кои имаат свој корен во разните култури (латинската, грчката, келтската итн.). Гоблинот честопати се поврзува со [[коболд]]от од германскиот фолклор и со ''[[ходгоблин]]от'' од англосаксонскиот фолклор. Има бројни описи на гоблините. [[Албер Допањ]] вели дека тие се некој вид [[Баба Рога]] (што се вика бублин) која живее во [[пештери]]те. Оваа врска со земјата исто така ја истакнува и Карл Грун <ref>Karl Grün, ''Les esprits élémentaires'', 1896</ref>. Според [[Пјер Дибоа]], гоблините се високи од 40-60 сантиметри и се грди. Главата им наликува на јајце и имаат големи и шилести уши. Воедно имаат зајачки заби. Во расказите каде што ги среќаваме, тие можат да бидат добри или лоши: Дом Лукае во нив јасно гледа демонски суштества, додека Росети и Шефел ги споредуваат со [[самовили]]те и со анѓелите. Тие се блиски и со оние мали суштества кои се поврзуваат со модерната технологија (со [[гремлин]]ите и [[коболд]]ите). [[Податотека:Kobold artlibre jnl.jpg|thumb|лево|Коболд]] == Во книжевноста и во стриповите == Во ''[[Хобитот Билбо]]'', [[Џ. Р. Р. Толкин]] го употребил зборот « гоблин » за да опише зли суштества кои живеат под [[Магловити планини]] ; во ''[[Господарот на прстените]] '', тој ги преименувал во [[орка (суштество)|орки]] со цел да се разликуваат од легендарните суштества. Потоа, овие толкинови суштества беа употребени во [[видео игри]], особено во ''[[Замоци и змејови]]'' сепак да забележиме дека во Замоци и Змејови, гоблините се разликуваат од орките и од коболдите. Гоблините инспирирале и некои други замислени фантастични суштества. Гоблините се среќаваат во ''[[Хари Потер]]''. Еден од главните непријатели на [[Спајдермен]] се нарекува Зелениот Гоблин и сл. Книгата со песни за деца на [[Џон Прелуцки]], Ноќ на вештерките е... (It's Halloween) содржи поема насловена "Гоблинот", во која малото момче го опишува гоблинот на следниов начин: "'''A goblin as green as a goblin can be, Who is sitting outside and is waiting for me'''" (Гоблин зелен како што гоблин може да биде, Кој седи на страна и ме чека мене). Во ''Господарот на прстените'' на Толкин, [[орка (суштество)|орките]] и гоблините се сосем различни видови суштества - орките се џуџиња кои поради Злото во нив се претвориле во зли суштества. Во Хобитот Билбо, варгите се сојузници на гоблините. Постојат и гоблини кои се повисоки и чија кожа е целосно бела. Тие не живеат во Средната земја туку северно, близу до планината Гундабад. Варгите од Гундабад се исто така бели. Во филмската трилогија ''[[Господарот на прстените (филм)|Господарот на прстените]]'' на [[Питер Џексон]], специфичен е гоблинот кој живее во пештерата и лудо го сака прстенот. Овој отпрвин бил хобит но поради алчност, се претворил во гоблин. Во играта [[Замоци и змјови]], гоблините се мали хуманоидни суштества, високи 1,20 м. Имаат кожа чија боја оди од жолта до зелена останувајќи секојпат мрачна и замаглена. Очите одат од црвено до портокалово. Живеат најмногу до 50 години. Живеат во подземни пештери, гледаат во темно но не ја мразат дневната светлина. Впрочем некои живеат и во низините каде патролираат за да бидат сигурни дека ниеден натрапник нема да им влезе во пештерите. Организирани се племенски, ги мразат [[џуџе (суштество)|џуџињата]] и [[гном]]ите. Ги припитомуваат ворговите (џиновски волци) кои им помагаат во војна. ==Гоблините во дела, приказни или легенди од светскиот фолклор== * Добронамрниот гоблин, од ''[[Gesta Romanorum]]'' (Англија)<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.apples4theteacher.com/holidays/halloween/kids-short-stories/the-benevolent-goblin.html |title=Apples4theTeacher - short stories |accessdate=2013-10-13 |archive-date=2017-08-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170827034647/http://www.apples4theteacher.com/holidays/halloween/kids-short-stories/the-benevolent-goblin.html |url-status=dead }}</ref> * [[Кинески гули и гоблини]] (Англија 1928) * [[Ерлкинг]] е зол гоблин од германската легенда. * ''Гоблинот од Адачигахара'' (јапонска бајка)<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.rickwalton.com/folktale/japan11.htm |title=Rick Walton - folktale |accessdate=2013-10-13 |archive-date=2007-08-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070825094218/http://www.rickwalton.com/folktale/japan11.htm |url-status=dead }}</ref> * ''Гоблинот Пони'', од [[The Grey Fairy Book]] (француска бајка) * ''Гоблинот Стаорец'', од [[Детето кое црташе мачки]] (јапонска бајка) * ''The Goblins at the Bath House'' (Естонија), од [[Книга за духови и гоблини]] (1969) * ''Гоблините претворени во камен'' (холандска бајка).<ref>''Dutch Fairy Tales for Young Folks'', 1918, compiled by [[William Elliot Griffis]]</ref> * [[Гвин ап Нуд]] владеел со племето гоблини. (велшки фолклор) <ref>[http://www.sacred-texts.com/neu/celt/wfl/wfl01.htm Sacred texts]</ref> * [[Шива]] имал придружба од гоблини и [[гули]] (Индија). * ''Дваесет и два гоблина'' (индиска бајка)<ref>[http://www.sacred-texts.com/hin/ttg/index.htm Sacred texts]</ref> * Крал Гоб (молдавска циганска приказна) Во Јужна Кореја, гоблините се познати како [[Докаеби]] (도깨비). Тие се посебно важни митолошки суштества во корејскиот фолклор. Обично се појавуваат во книгите за деца. === Литература === * [[Paul Sébillot]], "Le Folklore de France”, 1904. * [[Вилијам Шекспир]], ''Сонот на една летна ноќ'' * [[Амели Боске]], ''Легенди на Нормандија'', Ouest-France, 2004. * [[Françoise Morvan]], ''Vie et mœurs des lutins bretons'', Babel-Actes Sud. * [[Françoise Morvan]], ''Lutins et lutines'', Librio. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Гоблини| ]] 731h8j2jwodekftkkt2oehinkvv45k1 Цеденик 0 1094671 5545594 5428783 2026-04-28T03:52:28Z Gliwi 66636 ([[c:GR|GR]]) [[File:DEU Zehdenick COA.png]] → [[File:DEU Zehdenick COA.svg]] PNG → SVG 5545594 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Место во Германија |Art = Stadt |image_photo = Zehdenick town hall.jpg |image_caption = Градско собрание |Wappen = DEU Zehdenick COA.svg |lat_deg = 52 |lat_min = 59 |lat_sec = |lon_deg = 13 |lon_min = 20 |lon_sec = |Lageplan = Zehdenick in OHV.png |Bundesland = Brandenburg |Landkreis = Горен Хафел |Höhe = 50 |Fläche = 221.52 |Einwohner = 14537 |Stand = 2006-06-30 |PLZ = 16792 |Vorwahl = 03307 |Kfz = OHV |Gemeindeschlüssel = 12 0 65 356 |Straße = Falkenthaler Chaussee 1 |Website = [http://www.zehdenick.de/ www.zehdenick.de] |Bürgermeister = Арно Даленбург |Partei = SPD }} '''Цеденик''' ({{langx|de|Zehdenick}}) е град во округот [[Горен Хафел]], во сојузната покраина [[Бранденбург]], [[Германија]]. Се наоѓа на реката [[Хафел]], 26 километри југоисточно од [[Фирстенберг/Хафел]] и 51 километар северно од [[Берлин]]. == Градски единици == Цеденик е составен од следниве единици: * Бадинген * Бергсдорф * Бургвал * Капе * Клајн-Муц * Кревелин * Куртшлаг * Маринтал * Милденберг * Нојхоф * Рибек * Фогелзанг * Везендорф * Цабелсдорф == Меѓународни односи == {{Поврзано|Список на збратимени градови во Германија}} Цеденик е [[Збратимени градови|збратимен]] со: * {{знамеикона|Полска}} [[Семјатиче]], [[Полска]] == Галерија == <gallery widths=200> Податотека:Zehdenick Amtsgericht.jpg|Суд Податотека:Stadtkirche Zehdenick 2012 ESE.jpg|Градска црква Податотека:Wentowkanal Bootshaeuser.jpg|Канал Вентов во Маринтал </gallery> <gallery widths=200> Податотека:Havel Ziegeleipark Mildenberg.jpg|Хафел во Милденберг Податотека:Badingen_church.jpg|Утврдена куќа и црква во Бадинген Податотека:Bergsdorf_church.jpg|Црква го Бергсдорф Податотека:Krewelin_church.jpg|Црква во Кревелин </gallery> == Наводи == {{наводи}} {{Нормативна контрола}} {{Градови во Горен Хафел (округ)}} {{Бранденбург-гео-никулец}} [[Категорија:Горен Хафел]] [[Категорија:Бранденбург (покраина)]] ro2wl0xh55vl72tjb6md65ozoa3v67h Жарко Димитриоски 0 1096284 5545475 5531718 2026-04-27T18:56:01Z Dandarmkd 31127 5545475 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Жарко Димитриоски | портрет = Z 1na1 6.jpg | px = 220п | опис = Димитриоски во 2021 година | родено-име = | роден-дата = | роден-место = {{роден во|Тетово}}, [[СР Македонија]], [[СФРЈ]] | починал-дата = | починал-место = | починал-причина = | националност = [[Македонија|Македонец]] | народност = [[Македонци|Македонец]] | познат = ''[[Еден на Еден]]'' | занимање = [[Телевизија|телевизиски]] [[водител]] | сопружник = | татко = | мајка = | родители = | роднини = | деца = }} '''Жарко Димитриоски''' (роден во {{роден во|Тетово}}) — [[Македонија|македонска]] [[медиум]]ска личност, претприемач и маркетиншки стручњак. Тој е автор и извршен продуцент на најпопуларното македонско ТВ разговорно шоу ''[[Еден на еден]]'' и основач и управувачки партнер на маркетинг агенцијата BDG. Добитник е на наградата за претприемач на годината во Македонија за 2017 година.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://a1on.mk/archives/833968 |title=Доделени наградите |accessdate=2018-01-24 |archive-date=2017-12-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171221094331/http://a1on.mk/archives/833968 |url-status=dead }}</ref> и бил избран на престижниот список Forbes 30 Under 30 како еден од најдобрите 30 претприемачи под 30 години во Европа од областа на медиуми и маркетинг во 2018<ref>[https://www.forbes.com/30-under-30-europe/2018/media-marketing/zarko-dimitrioski/]</ref> == Образование и професионален развој == Во 2022 година, Димитриоски ја завршил Програмата за извршен развој (Executive Development Program) на Келоговата школа за управување (Kellogg School of Management) при Северозападниот универзитет (Northwestern University) во [[Чикаго]], каде предавачи му биле Џим Лецински, Сержио Ребело, Александр Чернев и адмиралот Мајкл Роџерс, поранешен директор на Националната безбедноста служба. Исто така, Димитриоски бил додипломец на Меѓународната посетителска програма за водство (International Visitor Leadership Program) на [[Стејт департмент|Стејт департментот]]. Тој е магистер е по маркетинг, а има димпломирано во областите бизнис економија и новинарство на универзитетите АУЕ-ФОН и [[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“|„Св. Кирил и Методиј“]]. == Кариера и влијание == Тој е основач и управувачки партнер на една од најголемите независни маркетинг агенции во Македонија, BDG, која од 2021 година е стратешки партнер за [[Македонија]], [[Косово]] и [[Албанија]] на маркетиншката агенција TBWA.<ref>[https://sdk.mk/index.php/magazin/eden-na-eden-odbelezha-edna-godina-partnerstvo-so-nujorshkata-agentsija-tbwa/]</ref> Во 2025 година, Димитриоски бил избран за член на Управниот одбор на Стопанската комора на Македонија, а од 2022 година, тој бил претседател на Асоцијацијата на млади претприемачи – Тим 40 во рамки на Комората. == Телевизија == === МРТВ === Димитриоски започнува да се занимава со медиумска работа уште како многу мал. На 6 години, тој бил избран да членува во детското драмско студио на [[МРТВ]] при една од најголемите направени аудиции во националната телевизија. Активен член на студиото бил 10 години и за тоа време, тој остварил многу улоги во детски проекти, играни серии, радио емисии. Учествувал во „[[Погрешно време (телевизиска серија)|''Погрешно време'']]“, „''[[Умни глави]]''“, „''Светот има осум страни''“, „''Дали како што''“, „''Здраво генијалци''“, а најзапаметен е по улогата на ликот Диме Такси,<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://lider.mk/2013/09/18/eden-den-so-zarko-dimitrioski-cesto-zaspivam-so-milniot-glas-na-hauard-stern/ |title=архивски примерок |accessdate=2013-11-07 |archive-date=2013-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131028195001/http://lider.mk/2013/09/18/eden-den-so-zarko-dimitrioski-cesto-zaspivam-so-milniot-glas-na-hauard-stern/ |url-status=dead }}</ref> во телевизиската серија [[Големи и мали]]<ref name="magazine.danaucime.mk">{{Наведена мрежна страница |url=http://magazine.danaucime.mk/intervju-so-zarko-dimitrioski/ |title=архивски примерок |accessdate=2013-11-07 |archive-date=2013-09-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130909205000/http://magazine.danaucime.mk/intervju-so-zarko-dimitrioski/ |url-status=dead }}</ref> по адаптацијата на истоимениот [[роман]] од [[Бошко Смаќоски]]. === Спорт 4 === Две години од телевизиската кариера помина во првата и засега единствена спортска телевизија во Македонија, каналот Спорт 4.<ref name="magazine.danaucime.mk"/> Таму, тој работел како новинар, водител на вести и коментатор на спортски натпревари. Меѓу другите, тој го коментирал и првото финале на [[Вимблдон]] помеѓу [[Роџер Федерер]] и [[Рафаел Надал]], во 2006 година. === А1 и А2 === Емисијата „''[[Ексклузив]]''“ бил проектот со кој Жарко ја почнал работата во [[А1 телевизија]]. Заедно со екипата која го започнала Ексклузив, меѓу кои и Анкица Стојановска, тој успеал да внесе новитет во телевизискиот етер правејќи ја првата емисија од овој тип кај нас, на која подоцна станал и уредник.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://tocka.com.mk/22/57163/zarko-dimitrioski-se-razbudiv-vo-wc-guskajki-tigar |title=архивска копија |accessdate=2013-11-07 |archive-date=2013-10-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131009231904/http://tocka.com.mk/22/57163/zarko-dimitrioski-se-razbudiv-vo-wc-guskajki-tigar |url-status=dead }}</ref> Во меѓувреме, тој бил водител и на квизот „''[[50-50]]''“, проектот НЕЦ - обратна аукција, македонскиот пренос од финалињата на „''[[Јас имам талент]]''“ и „''[[Преживеан]]''“ од [[Белград]], проектот „''Најбрза македонска ѕвезда''“ на емисијата „''Високи Октани''“, а изработил и документарен филм за [[Тоше Проески]], насловен „''По Тебе''“. Во овој период, тој работел и на маркетиншки кампањи за А1 групацијата и изработувал повеќе реклами за BOOM TV, меѓу кои најпопуларен е познатиот спот со Жаре и Баба Ратка.<ref>http://www.youtube.com/watch?v=nXvAD3m1ttY</ref> Последните години од кариерата во А1, тој работел и како уредник на забавната редакција. === „''Еден на Еден''“ === „''Еден на Еден''“<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://edennaeden.mk/rabota/proekti/#simple1 |title=архивска копија |accessdate=2013-11-07 |archive-date=2015-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150215041933/http://edennaeden.mk/rabota/proekti/#simple1 |url-status=dead }}</ref> е авторски проект на Димитриоски кој започнал во 2008 година, како дел од програмата на тогаш новата [[А2 телевизија]]. Разговорното шоу станало најпопуларната телевизиска емисија во [[Македонија]] и било емитувано повеќе од 16 сезони на телевизиите А1, А2, Алфа, Телма, и од 2017 година на Канал 5. Во емисијата, редовни гости биле бројни домашни и регионални ѕвезди како [[Здравко Чолиќ]], [[Горан Бреговиќ]], [[Раде Шербеџија]], [[Лепа Брена]], [[Игор Џамбазов]] и многу други, а има добиено и 5 награди „[[Златна Бубамара]]“ за најдобра телевизиска емисија. Во двете сезони кои „''Еден на Еден''“ ги поминал на А1 и А2 телевизија, гостувале огромен број познати личности како Игор Џамбазов, [[Сашко Коцев]], [[Кирил Поп Христов|Кили]], [[Елена Ристеска]], Викса, Пеце Суперхикс, [[Катарина Ивановска]], [[Перо Антиќ]], [[Трендо]], [[Ареа]], [[Кире Лазаров]], [[Тони Зен]], [[Нокаут]], [[Борко Ристовски]], [[Влатко Лозаноски]], [[Дејан Лилиќ]], [[Скај Виклер]], [[Елементал]] итн. По затворањето на А1 телевизија, шоуто било вратено на екраните со третата сезона од јуни до септември 2012 година, на каналот [[Телевизија Алфа|Алфа]], сезона во кои гости биле исклучиво [[музичар]]и, [[Глумец|глумци]] и [[Стоечка комедија|стоечки комичари]] од целиот Балкан. Од ноември 2012 до април 2013 година, биле остварени 20 епизоди плус „Еден на Еден специјалот“ со Љупчо Николовски Фуфо. Повторно дошле веќе редовните Игор Џамбазов, Трендо, Кире Лазаров, [[Владо Бучковски]], Елена Ристеска, Дејан Лилиќ. Жарко имал и гостувања од Раде Шербеџија, [[Влатко Стефановски]], [[Лино Червар]], [[Калиопи]], [[Каролина Гочева]], Васко и [[Љупчо Каров|Бубо Карови]], [[Дарко Панчев]], [[Дарко Станиќ]], [[Наумче Мојсоски]], [[Филип Миркуловски]], [[Живко Мукаетов]], [[Трифун Костовски]], [[Сашо Гигов Гиш]] и уште дваесетина други. Шоуто „''Еден на Еден''“ ја завршил својата петта сезона во мај 2014. Биле емитувани 27 епизоди во кои меѓу другите гости беа и [[Драган Бјелогрлиќ]], Игор Џамбазов, [[Даниел Кајмакоски]], Катарина Ивановска, Сергеј Самсоненко, [[Жељко Самарџиќ]], Влатко Стефановски, [[Јелена Розга]] и уште 40тина други македонски и балкански ѕвезди.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://edennaeden.mk/rabota/proekti |title=архивска копија |accessdate=2013-11-07 |archive-date=2015-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150215041933/http://edennaeden.mk/rabota/proekti/ |url-status=dead }}</ref> Шоуто било снимани во целосно ново студио и било емитувано секоја недела на каналот Алфа во 20 часот. Домашен бенд во емисијата биле [[Пеперминт (музичка група)|Пеперминт]],<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.telegraf.mk/zabava/estrada/49373-eden-na-eden-startuva-v-nedela |title=архивски примерок |accessdate=2013-11-07 |archive-date=2013-11-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131119225439/http://www.telegraf.mk/zabava/estrada/49373-eden-na-eden-startuva-v-nedela |url-status=dead }}</ref> најпознати по нивниот хит „''Девојката со точакот''“. Од ноември 2014 до мај 2015 година, секоја сабота вечер на Алфа, била емитувана шестата сезона од шоуто. Екипата била збогатена со повеќе ликови и сценаристи, а [[Пеперминт (музичка група)|Пеперминт]] и натаму биле домашен бенд во „''Еден на Еден''“. Гостувале плејада домашни и балкански ѕвезди, а освен стандардните имиња свое прво гостување имале и [[Владо Георгиев]], Бранко Огњановски од [[К-15]], [[Бора Ѓорѓевиќ]] од Рибља чорба, [[Нина Бадриќ]], [[Лила Стојановска]], [[Аки Рахимовски]] и Парни ваљак, [[Васко Ефтов]], американската аренби група Blackstreet, Борислав Димитров - Бобо, [[Шабан Шаулиќ]], [[Ана Бекута]], [[Наум Петрески]], [[Зуица Лазова]], [[Викторија Лоба]], Дарио Панковски, [[Ѓорѓи Чековски]] и [[Тодор Гечевски]]. Сè поголемата популарност, „''Еден на Еден''“ ја заокружил со добивање на Златна Бубамара за најдобра телевизиска емисија за 2014 година.<ref>http://faktor.mk/2015/02/23/zasluzheno-eden-na-eden-najdobra-tv-emisija-na-godinata-na-zlatna-bubamara-na-popularnosta/</ref> Седмата сезона на шоуто, била емитувана на каналот Телма, секоја сабота во 19:15 часот. Сезоната била најавена со најавно видео во кое учествувале Игор Џамбазов, Трендо, [[Александар Чомовски]], Петко и [[Бранко Огњановски]] како измислениот лик и [[Охрид|охриѓанец]] Климе. Останале добро познатите сегменти како јавувањата на ликот Спасе, но имало и неколку новитети како рап-битките на познатите личности од јавната сцена, од кои најмногу внимание привлекле рап-битките меѓу [[Никола Груевски|Груевски]] и [[Зоран Заев|Заев]]. Гостувале многу личности меѓу кои и австралијанецот Ник Вујичиќ, [[Саша Ковачевиќ]], Исидора Бјелица, Игор Џамбазов, Сашко Коцев, [[Марјана Станојковска]], [[Борко Ристовски]], [[Тимур Дибиров]], Емилија Розман, Елена Ристеска, Даниел Кајмакоски, [[Дуке Бојаџиев]], Каролина Гочева, Горан Михајловски, Бранко Ѓуриќ Ѓуро, [[Жељко Самарџиќ]], [[Сергеј Ќетковиќ]] и многу други. „''Еден на Еден''“ добил уште една награда Златна Бубамара за најдобра емисија за 2016 година.<ref>[http://www.crnobelo.com/novosti/domasni/47514-oficijalno-koja-e-najdobrata-emisija-vo-makedonija]</ref> Деветтата сезона од „''Еден на Еден''“ била емитувана на Канал 5 телевизија, секоја недела во 18 и 50 часот и била најгледаната сезона на шоуто. Емисијата уште еднаш се закитила со нова Златна Бубамара за најдобра телевизиска емисија за 2017 година.<ref>[https://faktor.mk/fcherashni-novosti-i-eden-na-eden-povtorno-so-zlatna-bubamara-za-popularnosta?desktop=true]</ref>. Истото продолжило и во десеттата сезона од шоуто, уште еднаш на Канал 5 телевизија, недела во 18:30 часот. Повторно, составот на гости го сочинуваа најпознатите имиња од домашниот и регионалниот забавен живот како Здравко Чолиќ, [[Горан Бреговиќ]], Лепа Брена, Тарик Филиповиќ, Неле Карајлиќ, Саша Ковачевиќ, Стефан Миленковиќ, [[Милан Калиниќ]], Хари Варешановиќ, Лане Гутовиќ, Жељко Самарџиќ, [[Тамара Тодевска]], Елена Ристеска, [[Владо Јаневски]], Роберт Саздов, но и светски ѕвезди како [[Grandmaster Flash]]. == Балкан стенд ап == Димитриоски е основоположник на домашната сцена на стоечката комедија. На крајот на 2000-тите, тој бил организатор на фестивалот „Балкан стендап“ и повеќе настани со стоечка комедија низ [[Скопје]] и [[Македонија|државата]], каде настапувале најпознатите комичари од регионот, меѓу кои Срѓан Динчиќ, Тин Водопивец, Перица Јерковиќ, [[Сашко Коцев]], Срѓан Јовановиќ и други. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == *[http://www.facebook.com/edennaeden/ Фејсбук страница] *[http://www.instagram.com/edennaeden/ Инстаграм страница] *[http://www.youtube.com/EdenNaEdenTV/ YouTube страница] *[https://bdg-agency.com/ страница на BDG Agency] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Димитриоски, Жарко}} [[Категорија:Луѓе од Тетово]] [[Категорија:Македонски телевизиски водители]] [[Категорија:Македонски претприемачи]] [[Категорија:Македонски уредници]] [[Категорија:Југословенски Македонци]] do160573wf4x49bsfsnw0fs8qjj06qk 5545476 5545475 2026-04-27T18:58:02Z Dandarmkd 31127 5545476 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Жарко Димитриоски | портрет = Z 1na1 6.jpg | px = 220п | опис = Димитриоски во 2021 година | родено-име = | роден-дата = | роден-место = [[Тетово]], [[СР Македонија]], [[СФРЈ]] | починал-дата = | починал-место = | починал-причина = | националност = [[Македонија|Македонец]] | народност = [[Македонци|Македонец]] | познат = ''[[Еден на Еден]]'' | занимање = [[Телевизија|телевизиски]] [[водител]] | сопружник = | татко = | мајка = | родители = | роднини = | деца = }} '''Жарко Димитриоски''' (роден во [[Тетово]]) — [[Македонија|македонска]] [[медиум]]ска личност, претприемач и маркетиншки стручњак. Тој е автор и извршен продуцент на најпопуларното македонско ТВ разговорно шоу ''[[Еден на еден]]'' и основач и управувачки партнер на маркетинг агенцијата BDG. Добитник е на наградата за претприемач на годината во Македонија за 2017 година.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://a1on.mk/archives/833968 |title=Доделени наградите |accessdate=2018-01-24 |archive-date=2017-12-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171221094331/http://a1on.mk/archives/833968 |url-status=dead }}</ref> и бил избран на престижниот список Forbes 30 Under 30 како еден од најдобрите 30 претприемачи под 30 години во Европа од областа на медиуми и маркетинг во 2018<ref>[https://www.forbes.com/30-under-30-europe/2018/media-marketing/zarko-dimitrioski/]</ref> == Образование и професионален развој == Во 2022 година, Димитриоски ја завршил Програмата за извршен развој (Executive Development Program) на Келоговата школа за управување (Kellogg School of Management) при Северозападниот универзитет (Northwestern University) во [[Чикаго]], каде предавачи му биле Џим Лецински, Сержио Ребело, Александр Чернев и адмиралот Мајкл Роџерс, поранешен директор на Националната безбедноста служба. Исто така, Димитриоски бил додипломец на Меѓународната посетителска програма за водство (International Visitor Leadership Program) на [[Стејт департмент|Стејт департментот]]. Тој е магистер е по маркетинг, а има димпломирано во областите бизнис економија и новинарство на универзитетите АУЕ-ФОН и [[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“|„Св. Кирил и Методиј“]]. == Кариера и влијание == Тој е основач и управувачки партнер на една од најголемите независни маркетинг агенции во Македонија, BDG, која од 2021 година е стратешки партнер за [[Македонија]], [[Косово]] и [[Албанија]] на маркетиншката агенција TBWA.<ref>[https://sdk.mk/index.php/magazin/eden-na-eden-odbelezha-edna-godina-partnerstvo-so-nujorshkata-agentsija-tbwa/]</ref> Во 2025 година, Димитриоски бил избран за член на Управниот одбор на Стопанската комора на Македонија, а од 2022 година, тој бил претседател на Асоцијацијата на млади претприемачи – Тим 40 во рамки на Комората. == Телевизија == === МРТВ === Димитриоски започнува да се занимава со медиумска работа уште како многу мал. На 6 години, тој бил избран да членува во детското драмско студио на [[МРТВ]] при една од најголемите направени аудиции во националната телевизија. Активен член на студиото бил 10 години и за тоа време, тој остварил многу улоги во детски проекти, играни серии, радио емисии. Учествувал во „[[Погрешно време (телевизиска серија)|''Погрешно време'']]“, „''[[Умни глави]]''“, „''Светот има осум страни''“, „''Дали како што''“, „''Здраво генијалци''“, а најзапаметен е по улогата на ликот Диме Такси,<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://lider.mk/2013/09/18/eden-den-so-zarko-dimitrioski-cesto-zaspivam-so-milniot-glas-na-hauard-stern/ |title=архивски примерок |accessdate=2013-11-07 |archive-date=2013-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131028195001/http://lider.mk/2013/09/18/eden-den-so-zarko-dimitrioski-cesto-zaspivam-so-milniot-glas-na-hauard-stern/ |url-status=dead }}</ref> во телевизиската серија [[Големи и мали]]<ref name="magazine.danaucime.mk">{{Наведена мрежна страница |url=http://magazine.danaucime.mk/intervju-so-zarko-dimitrioski/ |title=архивски примерок |accessdate=2013-11-07 |archive-date=2013-09-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130909205000/http://magazine.danaucime.mk/intervju-so-zarko-dimitrioski/ |url-status=dead }}</ref> по адаптацијата на истоимениот [[роман]] од [[Бошко Смаќоски]]. === Спорт 4 === Две години од телевизиската кариера помина во првата и засега единствена спортска телевизија во Македонија, каналот Спорт 4.<ref name="magazine.danaucime.mk"/> Таму, тој работел како новинар, водител на вести и коментатор на спортски натпревари. Меѓу другите, тој го коментирал и првото финале на [[Вимблдон]] помеѓу [[Роџер Федерер]] и [[Рафаел Надал]], во 2006 година. === А1 и А2 === Емисијата „''[[Ексклузив]]''“ бил проектот со кој Жарко ја почнал работата во [[А1 телевизија]]. Заедно со екипата која го започнала Ексклузив, меѓу кои и Анкица Стојановска, тој успеал да внесе новитет во телевизискиот етер правејќи ја првата емисија од овој тип кај нас, на која подоцна станал и уредник.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://tocka.com.mk/22/57163/zarko-dimitrioski-se-razbudiv-vo-wc-guskajki-tigar |title=архивска копија |accessdate=2013-11-07 |archive-date=2013-10-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131009231904/http://tocka.com.mk/22/57163/zarko-dimitrioski-se-razbudiv-vo-wc-guskajki-tigar |url-status=dead }}</ref> Во меѓувреме, тој бил водител и на квизот „''[[50-50]]''“, проектот НЕЦ - обратна аукција, македонскиот пренос од финалињата на „''[[Јас имам талент]]''“ и „''[[Преживеан]]''“ од [[Белград]], проектот „''Најбрза македонска ѕвезда''“ на емисијата „''Високи Октани''“, а изработил и документарен филм за [[Тоше Проески]], насловен „''По Тебе''“. Во овој период, тој работел и на маркетиншки кампањи за А1 групацијата и изработувал повеќе реклами за BOOM TV, меѓу кои најпопуларен е познатиот спот со Жаре и Баба Ратка.<ref>http://www.youtube.com/watch?v=nXvAD3m1ttY</ref> Последните години од кариерата во А1, тој работел и како уредник на забавната редакција. === „''Еден на Еден''“ === „''Еден на Еден''“<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://edennaeden.mk/rabota/proekti/#simple1 |title=архивска копија |accessdate=2013-11-07 |archive-date=2015-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150215041933/http://edennaeden.mk/rabota/proekti/#simple1 |url-status=dead }}</ref> е авторски проект на Димитриоски кој започнал во 2008 година, како дел од програмата на тогаш новата [[А2 телевизија]]. Разговорното шоу станало најпопуларната телевизиска емисија во [[Македонија]] и било емитувано повеќе од 16 сезони на телевизиите А1, А2, Алфа, Телма, и од 2017 година на Канал 5. Во емисијата, редовни гости биле бројни домашни и регионални ѕвезди како [[Здравко Чолиќ]], [[Горан Бреговиќ]], [[Раде Шербеџија]], [[Лепа Брена]], [[Игор Џамбазов]] и многу други, а има добиено и 5 награди „[[Златна Бубамара]]“ за најдобра телевизиска емисија. Во двете сезони кои „''Еден на Еден''“ ги поминал на А1 и А2 телевизија, гостувале огромен број познати личности како Игор Џамбазов, [[Сашко Коцев]], [[Кирил Поп Христов|Кили]], [[Елена Ристеска]], Викса, Пеце Суперхикс, [[Катарина Ивановска]], [[Перо Антиќ]], [[Трендо]], [[Ареа]], [[Кире Лазаров]], [[Тони Зен]], [[Нокаут]], [[Борко Ристовски]], [[Влатко Лозаноски]], [[Дејан Лилиќ]], [[Скај Виклер]], [[Елементал]] итн. По затворањето на А1 телевизија, шоуто било вратено на екраните со третата сезона од јуни до септември 2012 година, на каналот [[Телевизија Алфа|Алфа]], сезона во кои гости биле исклучиво [[музичар]]и, [[Глумец|глумци]] и [[Стоечка комедија|стоечки комичари]] од целиот Балкан. Од ноември 2012 до април 2013 година, биле остварени 20 епизоди плус „Еден на Еден специјалот“ со Љупчо Николовски Фуфо. Повторно дошле веќе редовните Игор Џамбазов, Трендо, Кире Лазаров, [[Владо Бучковски]], Елена Ристеска, Дејан Лилиќ. Жарко имал и гостувања од Раде Шербеџија, [[Влатко Стефановски]], [[Лино Червар]], [[Калиопи]], [[Каролина Гочева]], Васко и [[Љупчо Каров|Бубо Карови]], [[Дарко Панчев]], [[Дарко Станиќ]], [[Наумче Мојсоски]], [[Филип Миркуловски]], [[Живко Мукаетов]], [[Трифун Костовски]], [[Сашо Гигов Гиш]] и уште дваесетина други. Шоуто „''Еден на Еден''“ ја завршил својата петта сезона во мај 2014. Биле емитувани 27 епизоди во кои меѓу другите гости беа и [[Драган Бјелогрлиќ]], Игор Џамбазов, [[Даниел Кајмакоски]], Катарина Ивановска, Сергеј Самсоненко, [[Жељко Самарџиќ]], Влатко Стефановски, [[Јелена Розга]] и уште 40тина други македонски и балкански ѕвезди.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://edennaeden.mk/rabota/proekti |title=архивска копија |accessdate=2013-11-07 |archive-date=2015-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150215041933/http://edennaeden.mk/rabota/proekti/ |url-status=dead }}</ref> Шоуто било снимани во целосно ново студио и било емитувано секоја недела на каналот Алфа во 20 часот. Домашен бенд во емисијата биле [[Пеперминт (музичка група)|Пеперминт]],<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.telegraf.mk/zabava/estrada/49373-eden-na-eden-startuva-v-nedela |title=архивски примерок |accessdate=2013-11-07 |archive-date=2013-11-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131119225439/http://www.telegraf.mk/zabava/estrada/49373-eden-na-eden-startuva-v-nedela |url-status=dead }}</ref> најпознати по нивниот хит „''Девојката со точакот''“. Од ноември 2014 до мај 2015 година, секоја сабота вечер на Алфа, била емитувана шестата сезона од шоуто. Екипата била збогатена со повеќе ликови и сценаристи, а [[Пеперминт (музичка група)|Пеперминт]] и натаму биле домашен бенд во „''Еден на Еден''“. Гостувале плејада домашни и балкански ѕвезди, а освен стандардните имиња свое прво гостување имале и [[Владо Георгиев]], Бранко Огњановски од [[К-15]], [[Бора Ѓорѓевиќ]] од Рибља чорба, [[Нина Бадриќ]], [[Лила Стојановска]], [[Аки Рахимовски]] и Парни ваљак, [[Васко Ефтов]], американската аренби група Blackstreet, Борислав Димитров - Бобо, [[Шабан Шаулиќ]], [[Ана Бекута]], [[Наум Петрески]], [[Зуица Лазова]], [[Викторија Лоба]], Дарио Панковски, [[Ѓорѓи Чековски]] и [[Тодор Гечевски]]. Сè поголемата популарност, „''Еден на Еден''“ ја заокружил со добивање на Златна Бубамара за најдобра телевизиска емисија за 2014 година.<ref>http://faktor.mk/2015/02/23/zasluzheno-eden-na-eden-najdobra-tv-emisija-na-godinata-na-zlatna-bubamara-na-popularnosta/</ref> Седмата сезона на шоуто, била емитувана на каналот Телма, секоја сабота во 19:15 часот. Сезоната била најавена со најавно видео во кое учествувале Игор Џамбазов, Трендо, [[Александар Чомовски]], Петко и [[Бранко Огњановски]] како измислениот лик и [[Охрид|охриѓанец]] Климе. Останале добро познатите сегменти како јавувањата на ликот Спасе, но имало и неколку новитети како рап-битките на познатите личности од јавната сцена, од кои најмногу внимание привлекле рап-битките меѓу [[Никола Груевски|Груевски]] и [[Зоран Заев|Заев]]. Гостувале многу личности меѓу кои и австралијанецот Ник Вујичиќ, [[Саша Ковачевиќ]], Исидора Бјелица, Игор Џамбазов, Сашко Коцев, [[Марјана Станојковска]], [[Борко Ристовски]], [[Тимур Дибиров]], Емилија Розман, Елена Ристеска, Даниел Кајмакоски, [[Дуке Бојаџиев]], Каролина Гочева, Горан Михајловски, Бранко Ѓуриќ Ѓуро, [[Жељко Самарџиќ]], [[Сергеј Ќетковиќ]] и многу други. „''Еден на Еден''“ добил уште една награда Златна Бубамара за најдобра емисија за 2016 година.<ref>[http://www.crnobelo.com/novosti/domasni/47514-oficijalno-koja-e-najdobrata-emisija-vo-makedonija]</ref> Деветтата сезона од „''Еден на Еден''“ била емитувана на Канал 5 телевизија, секоја недела во 18 и 50 часот и била најгледаната сезона на шоуто. Емисијата уште еднаш се закитила со нова Златна Бубамара за најдобра телевизиска емисија за 2017 година.<ref>[https://faktor.mk/fcherashni-novosti-i-eden-na-eden-povtorno-so-zlatna-bubamara-za-popularnosta?desktop=true]</ref>. Истото продолжило и во десеттата сезона од шоуто, уште еднаш на Канал 5 телевизија, недела во 18:30 часот. Повторно, составот на гости го сочинуваа најпознатите имиња од домашниот и регионалниот забавен живот како Здравко Чолиќ, [[Горан Бреговиќ]], Лепа Брена, Тарик Филиповиќ, Неле Карајлиќ, Саша Ковачевиќ, Стефан Миленковиќ, [[Милан Калиниќ]], Хари Варешановиќ, Лане Гутовиќ, Жељко Самарџиќ, [[Тамара Тодевска]], Елена Ристеска, [[Владо Јаневски]], Роберт Саздов, но и светски ѕвезди како [[Grandmaster Flash]]. == Балкан стенд ап == Димитриоски е основоположник на домашната сцена на стоечката комедија. На крајот на 2000-тите, тој бил организатор на фестивалот „Балкан стендап“ и повеќе настани со стоечка комедија низ [[Скопје]] и [[Македонија|државата]], каде настапувале најпознатите комичари од регионот, меѓу кои Срѓан Динчиќ, Тин Водопивец, Перица Јерковиќ, [[Сашко Коцев]], Срѓан Јовановиќ и други. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == *[http://www.facebook.com/edennaeden/ Фејсбук страница] *[http://www.instagram.com/edennaeden/ Инстаграм страница] *[http://www.youtube.com/EdenNaEdenTV/ YouTube страница] *[https://bdg-agency.com/ страница на BDG Agency] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Димитриоски, Жарко}} [[Категорија:Глумци од Тетово]] [[Категорија:Македонски телевизиски водители]] [[Категорија:Македонски претприемачи]] [[Категорија:Македонски уредници]] [[Категорија:Југословенски Македонци]] smq58f3b0p0z40hfvhone8fmc9finot Категорија:Демонологија 14 1110464 5545537 3245036 2026-04-27T20:21:52Z Dandarmkd 31127 5545537 wikitext text/x-wiki {{Катпов}} {{рв|Demons}} [[Категорија:Демони]] [[Категорија:Окултизам]] [[Категорија:Теологија]] 2xd9kibvfccigk0ftuzln7c146pep4k Обединето Кнежевство Влашка и Молдавија 0 1113140 5545349 5392533 2026-04-27T12:14:22Z Buli 2648 /* Историја */ 5545349 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country |native_name = ''România'' |conventional_long_name = Обединети кнежевства <small>(1859–62)</small><br /><small>''Principatele Unite''</small><hr>Романски обединети кнежевства <small>(1862–66)</small><br /><small>''Principatele Unite Române''</small><hr>Романија <small>(1866–81)</small> |common_name = Обединети кнежевства | |continent = Европа |region = Југоисточна Европа |country = Романија |status = Вазал |empire = Отоманска Империја |status_text = <small>[[де јуре]] вазал на [[Отоманското Царство]] (1859–77){{Ref label|tribox|a|}}</small> |era = | |year_start = 1859 |year_end = 1881 | |date_start = 24 јануари |event_start = унија помеѓу [[Кнежевство Молдавија]] и [[Кнежевство Влашка]] |event1 = Прва заедничка влада |date_event1 = 22 јануари 1862 |event2 = [[Романска војна за независност|Независност]] од Отоманското Царство{{Ref label|inbox|c|}} |date_event2 = 9 мај 1877 |date_end = 14 март |event_end = основено кралство | |p1 = Кнежевство Молдавија |flag_p1 = Flag_of_Moldavia.svg |p2 = Кнежевство Влашка |flag_p2 = Flag_of_Wallachia.svg |p3 = Добруџа |flag_p3 = Flag of the Ottoman Empire.svg |s1 = Кралство Романија |flag_s1 = Flag of Romania.svg |s2 = Бесарабска управа |flag_s2 = Flag of Russia.svg | |image_flag = Flag of the United Principalities of Romania (1862 - 1866).svg |image_coat = Principality of Romania - 1872 CoA.svg |flag_article = Знаме на Романија | |image_map = Romania 1859-1878.png |image_map_caption = | |national_motto = ''[[Nihil Sine Deo]]''<br /><small>"Nothing without God"</small> |common_languages = [[романски]] |capital = [[Јаш]] и [[Букурешт]]<br /><small>(1859–1862)</small><br />Букурешт<br /><small>(1862–1881)</small> | |government_type = [[уставна монархија]]{{Ref label|govbox|b|}} |leader1 = [[Александру Јоан Куза]] |leader2 = [[Карол I]] |year_leader1 = 1859–1866 |year_leader2 = 1866–1881 |title_leader = Домнитор (Кнез) | |representative1 = [[Ласкар Катаргиу]] |representative2 = [[николае Голеску]] |representative3 = [[Николае Харалампие]] |representative4 = |year_representative1 = 1866 |year_representative2 = 1866 |year_representative3 = 1866 |year_representative4 = |title_representative = [[регент]] | |deputy1 = [[Барбу Катаргиу]] <small>(прв)<small> |deputy2 = [[Јон Братијану]] <small>(последен)<small> |year_deputy1 = 1862 |year_deputy2 = 1879–1881 |title_deputy = [[Список на романски премиери|Премиер]] | |legislature = [[Парламент на Романија|Парламент]] |house1 = [[Сенат на Романија|Сенат]] |house2 = [[Дом на пратеници на Романија|Дом на пратеници]] |stat_year1 = 1860{{Ref label|govbox|d|}} |stat_area1 = 124506 |stat_pop1 = 4424961 |stat_year2 = 1880{{Ref label|govbox|d|}} |stat_area2 = 130434 |stat_pop2 = 5278531 |currency = [[романски лек]] |today = {{знаме|Moldova}}<br />{{знаме|Romania}}<br />{{знаме|Ukraine}} |footnotes = {{note|tribox}}a. [[De facto]] independent state.<br />{{note|govbox}}b. [[1866 Constitution of Romania]].<br />{{note|inbox}}c. Independence [[Congress of Berlin|internationally recognized]] in 1878.<br />{{note|govbox}}d. Ethnic and Political Studies.<ref>[http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/1b/Dimitrie_Alexandru_Sturdza_-_Europa,_Rusia_%C8%99i_Rom%C3%A2nia_-_Studiu_etnic_%C8%99i_politic.pdf Europa, Rusia si Romania] Ethnic and Political Studies, D. A. Sturdza, 1890 {{Ro icon}}</ref> }} '''Обединето Кнежевство Влашка и Молдавија''' или '''Романски обединети кнежевства''' ([[романски]]: ''Principatele Unite ale Valahiei şi Moldovei'') е името на [[Романија|романската]] држава во периодот од 1859 до 1881 година. == Историја == === Позадина и причините за обединување === [[Податотека:Theodor Aman-Unirea Principatelor.jpg|мини|лево|200px|''Обединувањето на кнежевствата'', [[Теодор Аман]], 1857]] По крајот на [[Кримската војна]], австрискиот режим станал омразен меѓу населението, бидејќи бил потиснат материјалниот и политичкиот живот. Во мировните преговори меѓу Големите сили било одлучено замена на рускиот протекторат со колективен протекторат на земјите кои го потпишале договорот. Во исто време романските емигранти во [[Париз]] започнале се појасно да го поставуват прашањето за обединување на двете кнежевства. На едната страна застанале [[Австрија]] и [[Османлиското Царство]] заедно со [[Англија]] која била во добри трговски односи со [[Истанбул]]. Од друга страна била [[Франција]], која не сакала [[Русија]] да излезе во своите сфери на влијание на [[Балкан]]от, [[Средоземје]]то и [[Мала Азија]], како и [[Русија]] која проценила дека едно соединување ќе доведе до слабеење на позициите на Османлиите. Најголема улога во обединувањето на двете дунавски кнежевства имале емигрантите во [[Западна Европа]], посебно во Франција која не се спротивставувала на обединувањето. По крајот на конгресот, австриските сили се повлекле од двете кнежевства, а во [[1857]] година биле спроведени успешни избори за обединување на двете кнежевства. На конвенцијата од [[7 август]] [[1858]] било изгласено да се зачуваат двете кнежевства како одделни, но со право да основат заеднички управни органи. Во 1861 година [[Александар Јон Куза]] го објавил соединувањето на двете кнежевства, иако тие сѐ уште биле вазални на Османлиското Царство. Во [[1861]] година во османлиската престолнина била свикана меѓународна конференција која го признала официјално соединувањето на двете кнежевства под името [[Романија]] и како вазална земја на Османлиите била до [[Берлинскиот конгрес]]. === Независност и територијални промени (1877–1878) === Во април 1877 година, Романија склучила конвенција со Руската империја која дозволувала руските војски да поминуваат преку романска територија за да ја нападнат Отоманската империја, при што Русија се обврзувала да ја почитува територијалната целовитост на Романија. На 9/21 мај 1877 година, романскиот парламент еднострано прогласил независност од Отоманската империја и објавил војна на Турција. Романија учествувала во Руско-турската војна со околу 120.000 војници, при што романските сили одиграле значајна улога во опсадата и [[Опсада на Плевен|освојувањето на Плевен]] (Плевна), каде што придонеле за конечниот пораз на османлиската армија предводена од Осман-паша. Воената победа на руско-романските сили довела до првичниот мировен [[Санстефански договор|договор од Сан Стефано]] (3 март 1878 година), кој ја признавал независноста на Романија, Србија и Црна Гора, но создавал голема бугарска држава под руско влијание. Овој договор предизвикал противење од Велика Британија и Австро-Унгарија, кои стравувале од преголемо руско влијание на Балканот. Затоа бил свикан Конгресот во Берлин под претседателство на [[Ото фон Бизмарк]]. Берлинскиот договор, потпишан на 13 јули 1878 година, ја ревидирал Санстефанската спогодба и официјално ја потврдил целосната независност на Романија. Како дел од територијалните прилагодувања, Романија ја добила Северна Добруџа (вклучувајќи дел од Дунавската делта и островот Змиски – Insula Șerpilor) од Отоманската империја, со што за првпат добила директен пристап до Црното Море и стратешки важни пристаништа како [[Констанца]]. Меѓутоа, како компензација, Романија била принудена да ја отстапи јужна Бесарабија (окрузите Кахул, Болград и Измаил) назад на Руската империја. Оваа размена била особено контроверзна во Романија, бидејќи јужна Бесарабија била дел од Молдавија од 1856 година и се сметала за историска романска територија. Романската делегација, предводена од Михаил Когалничану, жестоко протестирала, но протестите не биле прифатени од големите сили. == Наводи == {{наводи}} {{Кнежевства кои се стекнале со независност и автономија на Берлинскиот конгрес}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Влашка и Молдавија}} [[Категорија:Поранешни вазалства]] [[Категорија:Поранешни држави во Европа]] [[Категорија:Историја на Влашка]] [[Категорија:Кнежевство Молдавија]] [[Категорија:Историја на Романија]] [[Категорија:Поранешни кнежевства]] e4ijmhtsjk6wmrfdmx0offop2hvcbqx 5545350 5545349 2026-04-27T12:18:17Z Buli 2648 /* Независност и територијални промени (1877–1878) */ 5545350 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country |native_name = ''România'' |conventional_long_name = Обединети кнежевства <small>(1859–62)</small><br /><small>''Principatele Unite''</small><hr>Романски обединети кнежевства <small>(1862–66)</small><br /><small>''Principatele Unite Române''</small><hr>Романија <small>(1866–81)</small> |common_name = Обединети кнежевства | |continent = Европа |region = Југоисточна Европа |country = Романија |status = Вазал |empire = Отоманска Империја |status_text = <small>[[де јуре]] вазал на [[Отоманското Царство]] (1859–77){{Ref label|tribox|a|}}</small> |era = | |year_start = 1859 |year_end = 1881 | |date_start = 24 јануари |event_start = унија помеѓу [[Кнежевство Молдавија]] и [[Кнежевство Влашка]] |event1 = Прва заедничка влада |date_event1 = 22 јануари 1862 |event2 = [[Романска војна за независност|Независност]] од Отоманското Царство{{Ref label|inbox|c|}} |date_event2 = 9 мај 1877 |date_end = 14 март |event_end = основено кралство | |p1 = Кнежевство Молдавија |flag_p1 = Flag_of_Moldavia.svg |p2 = Кнежевство Влашка |flag_p2 = Flag_of_Wallachia.svg |p3 = Добруџа |flag_p3 = Flag of the Ottoman Empire.svg |s1 = Кралство Романија |flag_s1 = Flag of Romania.svg |s2 = Бесарабска управа |flag_s2 = Flag of Russia.svg | |image_flag = Flag of the United Principalities of Romania (1862 - 1866).svg |image_coat = Principality of Romania - 1872 CoA.svg |flag_article = Знаме на Романија | |image_map = Romania 1859-1878.png |image_map_caption = | |national_motto = ''[[Nihil Sine Deo]]''<br /><small>"Nothing without God"</small> |common_languages = [[романски]] |capital = [[Јаш]] и [[Букурешт]]<br /><small>(1859–1862)</small><br />Букурешт<br /><small>(1862–1881)</small> | |government_type = [[уставна монархија]]{{Ref label|govbox|b|}} |leader1 = [[Александру Јоан Куза]] |leader2 = [[Карол I]] |year_leader1 = 1859–1866 |year_leader2 = 1866–1881 |title_leader = Домнитор (Кнез) | |representative1 = [[Ласкар Катаргиу]] |representative2 = [[николае Голеску]] |representative3 = [[Николае Харалампие]] |representative4 = |year_representative1 = 1866 |year_representative2 = 1866 |year_representative3 = 1866 |year_representative4 = |title_representative = [[регент]] | |deputy1 = [[Барбу Катаргиу]] <small>(прв)<small> |deputy2 = [[Јон Братијану]] <small>(последен)<small> |year_deputy1 = 1862 |year_deputy2 = 1879–1881 |title_deputy = [[Список на романски премиери|Премиер]] | |legislature = [[Парламент на Романија|Парламент]] |house1 = [[Сенат на Романија|Сенат]] |house2 = [[Дом на пратеници на Романија|Дом на пратеници]] |stat_year1 = 1860{{Ref label|govbox|d|}} |stat_area1 = 124506 |stat_pop1 = 4424961 |stat_year2 = 1880{{Ref label|govbox|d|}} |stat_area2 = 130434 |stat_pop2 = 5278531 |currency = [[романски лек]] |today = {{знаме|Moldova}}<br />{{знаме|Romania}}<br />{{знаме|Ukraine}} |footnotes = {{note|tribox}}a. [[De facto]] independent state.<br />{{note|govbox}}b. [[1866 Constitution of Romania]].<br />{{note|inbox}}c. Independence [[Congress of Berlin|internationally recognized]] in 1878.<br />{{note|govbox}}d. Ethnic and Political Studies.<ref>[http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/1b/Dimitrie_Alexandru_Sturdza_-_Europa,_Rusia_%C8%99i_Rom%C3%A2nia_-_Studiu_etnic_%C8%99i_politic.pdf Europa, Rusia si Romania] Ethnic and Political Studies, D. A. Sturdza, 1890 {{Ro icon}}</ref> }} '''Обединето Кнежевство Влашка и Молдавија''' или '''Романски обединети кнежевства''' ([[романски]]: ''Principatele Unite ale Valahiei şi Moldovei'') е името на [[Романија|романската]] држава во периодот од 1859 до 1881 година. == Историја == === Позадина и причините за обединување === [[Податотека:Theodor Aman-Unirea Principatelor.jpg|мини|лево|200px|''Обединувањето на кнежевствата'', [[Теодор Аман]], 1857]] По крајот на [[Кримската војна]], австрискиот режим станал омразен меѓу населението, бидејќи бил потиснат материјалниот и политичкиот живот. Во мировните преговори меѓу Големите сили било одлучено замена на рускиот протекторат со колективен протекторат на земјите кои го потпишале договорот. Во исто време романските емигранти во [[Париз]] започнале се појасно да го поставуват прашањето за обединување на двете кнежевства. На едната страна застанале [[Австрија]] и [[Османлиското Царство]] заедно со [[Англија]] која била во добри трговски односи со [[Истанбул]]. Од друга страна била [[Франција]], која не сакала [[Русија]] да излезе во своите сфери на влијание на [[Балкан]]от, [[Средоземје]]то и [[Мала Азија]], како и [[Русија]] која проценила дека едно соединување ќе доведе до слабеење на позициите на Османлиите. Најголема улога во обединувањето на двете дунавски кнежевства имале емигрантите во [[Западна Европа]], посебно во Франција која не се спротивставувала на обединувањето. По крајот на конгресот, австриските сили се повлекле од двете кнежевства, а во [[1857]] година биле спроведени успешни избори за обединување на двете кнежевства. На конвенцијата од [[7 август]] [[1858]] било изгласено да се зачуваат двете кнежевства како одделни, но со право да основат заеднички управни органи. Во 1861 година [[Александар Јон Куза]] го објавил соединувањето на двете кнежевства, иако тие сѐ уште биле вазални на Османлиското Царство. Во [[1861]] година во османлиската престолнина била свикана меѓународна конференција која го признала официјално соединувањето на двете кнежевства под името [[Романија]] и како вазална земја на Османлиите била до [[Берлинскиот конгрес]]. === Независност и територијални промени (1877–1878) === Во април 1877 година, Романија склучила конвенција со Руската империја која дозволувала руските војски да поминуваат преку романска територија за да ја нападнат Отоманската империја, при што Русија се обврзувала да ја почитува територијалната целовитост на Романија. На 9/21 мај 1877 година, романскиот парламент еднострано прогласил независност од Отоманската империја и објавил војна на Турција. Романија учествувала во Руско-турската војна со околу 120.000 војници, при што романските сили одиграле значајна улога во опсадата и [[Опсада на Плевен|освојувањето на Плевен]] (Плевна), каде што придонеле за конечниот пораз на османлиската армија предводена од Осман-паша. Воената победа на руско-романските сили довела до првичниот мировен [[Санстефански договор|договор од Сан Стефано]] (3 март 1878 година), кој ја признавал независноста на Романија, Србија и Црна Гора, но создавал голема бугарска држава под руско влијание. Овој договор предизвикал противење од Велика Британија и Австро-Унгарија, кои стравувале од преголемо руско влијание на Балканот. Затоа бил свикан Конгресот во Берлин под претседателство на [[Ото фон Бизмарк]]. [[Податотека:SouthEast Europe 1878.jpg|лево|мини|Југоисточна Европа по Берлинскиот конгрес]] Берлинскиот договор, потпишан на 13 јули 1878 година, ја ревидирал Санстефанската спогодба и официјално ја потврдил целосната независност на Романија. Како дел од територијалните прилагодувања, Романија ја добила Северна Добруџа (вклучувајќи дел од Дунавската делта и островот Змиски – Insula Șerpilor) од Отоманската империја, со што за првпат добила директен пристап до Црното Море и стратешки важни пристаништа како [[Констанца]]. Меѓутоа, како компензација, Романија била принудена да ја отстапи јужна Бесарабија (окрузите Кахул, Болград и Измаил) назад на Руската империја. Оваа размена била особено контроверзна во Романија, бидејќи јужна Бесарабија била дел од Молдавија од 1856 година и се сметала за историска романска територија. Романската делегација, предводена од Михаил Когалничану, жестоко протестирала, но протестите не биле прифатени од големите сили. == Наводи == {{наводи}} {{Кнежевства кои се стекнале со независност и автономија на Берлинскиот конгрес}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Влашка и Молдавија}} [[Категорија:Поранешни вазалства]] [[Категорија:Поранешни држави во Европа]] [[Категорија:Историја на Влашка]] [[Категорија:Кнежевство Молдавија]] [[Категорија:Историја на Романија]] [[Категорија:Поранешни кнежевства]] 6uxj5m0dyor1j25hnjqolxyp1z2nz4f 5545352 5545350 2026-04-27T12:23:15Z Buli 2648 /* Независност и територијални промени (1877–1878) */ 5545352 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country |native_name = ''România'' |conventional_long_name = Обединети кнежевства <small>(1859–62)</small><br /><small>''Principatele Unite''</small><hr>Романски обединети кнежевства <small>(1862–66)</small><br /><small>''Principatele Unite Române''</small><hr>Романија <small>(1866–81)</small> |common_name = Обединети кнежевства | |continent = Европа |region = Југоисточна Европа |country = Романија |status = Вазал |empire = Отоманска Империја |status_text = <small>[[де јуре]] вазал на [[Отоманското Царство]] (1859–77){{Ref label|tribox|a|}}</small> |era = | |year_start = 1859 |year_end = 1881 | |date_start = 24 јануари |event_start = унија помеѓу [[Кнежевство Молдавија]] и [[Кнежевство Влашка]] |event1 = Прва заедничка влада |date_event1 = 22 јануари 1862 |event2 = [[Романска војна за независност|Независност]] од Отоманското Царство{{Ref label|inbox|c|}} |date_event2 = 9 мај 1877 |date_end = 14 март |event_end = основено кралство | |p1 = Кнежевство Молдавија |flag_p1 = Flag_of_Moldavia.svg |p2 = Кнежевство Влашка |flag_p2 = Flag_of_Wallachia.svg |p3 = Добруџа |flag_p3 = Flag of the Ottoman Empire.svg |s1 = Кралство Романија |flag_s1 = Flag of Romania.svg |s2 = Бесарабска управа |flag_s2 = Flag of Russia.svg | |image_flag = Flag of the United Principalities of Romania (1862 - 1866).svg |image_coat = Principality of Romania - 1872 CoA.svg |flag_article = Знаме на Романија | |image_map = Romania 1859-1878.png |image_map_caption = | |national_motto = ''[[Nihil Sine Deo]]''<br /><small>"Nothing without God"</small> |common_languages = [[романски]] |capital = [[Јаш]] и [[Букурешт]]<br /><small>(1859–1862)</small><br />Букурешт<br /><small>(1862–1881)</small> | |government_type = [[уставна монархија]]{{Ref label|govbox|b|}} |leader1 = [[Александру Јоан Куза]] |leader2 = [[Карол I]] |year_leader1 = 1859–1866 |year_leader2 = 1866–1881 |title_leader = Домнитор (Кнез) | |representative1 = [[Ласкар Катаргиу]] |representative2 = [[николае Голеску]] |representative3 = [[Николае Харалампие]] |representative4 = |year_representative1 = 1866 |year_representative2 = 1866 |year_representative3 = 1866 |year_representative4 = |title_representative = [[регент]] | |deputy1 = [[Барбу Катаргиу]] <small>(прв)<small> |deputy2 = [[Јон Братијану]] <small>(последен)<small> |year_deputy1 = 1862 |year_deputy2 = 1879–1881 |title_deputy = [[Список на романски премиери|Премиер]] | |legislature = [[Парламент на Романија|Парламент]] |house1 = [[Сенат на Романија|Сенат]] |house2 = [[Дом на пратеници на Романија|Дом на пратеници]] |stat_year1 = 1860{{Ref label|govbox|d|}} |stat_area1 = 124506 |stat_pop1 = 4424961 |stat_year2 = 1880{{Ref label|govbox|d|}} |stat_area2 = 130434 |stat_pop2 = 5278531 |currency = [[романски лек]] |today = {{знаме|Moldova}}<br />{{знаме|Romania}}<br />{{знаме|Ukraine}} |footnotes = {{note|tribox}}a. [[De facto]] independent state.<br />{{note|govbox}}b. [[1866 Constitution of Romania]].<br />{{note|inbox}}c. Independence [[Congress of Berlin|internationally recognized]] in 1878.<br />{{note|govbox}}d. Ethnic and Political Studies.<ref>[http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/1b/Dimitrie_Alexandru_Sturdza_-_Europa,_Rusia_%C8%99i_Rom%C3%A2nia_-_Studiu_etnic_%C8%99i_politic.pdf Europa, Rusia si Romania] Ethnic and Political Studies, D. A. Sturdza, 1890 {{Ro icon}}</ref> }} '''Обединето Кнежевство Влашка и Молдавија''' или '''Романски обединети кнежевства''' ([[романски]]: ''Principatele Unite ale Valahiei şi Moldovei'') е името на [[Романија|романската]] држава во периодот од 1859 до 1881 година. == Историја == === Позадина и причините за обединување === [[Податотека:Theodor Aman-Unirea Principatelor.jpg|мини|лево|200px|''Обединувањето на кнежевствата'', [[Теодор Аман]], 1857]] По крајот на [[Кримската војна]], австрискиот режим станал омразен меѓу населението, бидејќи бил потиснат материјалниот и политичкиот живот. Во мировните преговори меѓу Големите сили било одлучено замена на рускиот протекторат со колективен протекторат на земјите кои го потпишале договорот. Во исто време романските емигранти во [[Париз]] започнале се појасно да го поставуват прашањето за обединување на двете кнежевства. На едната страна застанале [[Австрија]] и [[Османлиското Царство]] заедно со [[Англија]] која била во добри трговски односи со [[Истанбул]]. Од друга страна била [[Франција]], која не сакала [[Русија]] да излезе во своите сфери на влијание на [[Балкан]]от, [[Средоземје]]то и [[Мала Азија]], како и [[Русија]] која проценила дека едно соединување ќе доведе до слабеење на позициите на Османлиите. Најголема улога во обединувањето на двете дунавски кнежевства имале емигрантите во [[Западна Европа]], посебно во Франција која не се спротивставувала на обединувањето. По крајот на конгресот, австриските сили се повлекле од двете кнежевства, а во [[1857]] година биле спроведени успешни избори за обединување на двете кнежевства. На конвенцијата од [[7 август]] [[1858]] било изгласено да се зачуваат двете кнежевства како одделни, но со право да основат заеднички управни органи. Во 1861 година [[Александар Јон Куза]] го објавил соединувањето на двете кнежевства, иако тие сѐ уште биле вазални на Османлиското Царство. Во [[1861]] година во османлиската престолнина била свикана меѓународна конференција која го признала официјално соединувањето на двете кнежевства под името [[Романија]] и како вазална земја на Османлиите била до [[Берлинскиот конгрес]]. === Независност и територијални промени (1877–1878) === Во април 1877 година, Романија склучила конвенција со Руската империја која дозволувала руските војски да поминуваат преку романска територија за да ја нападнат Отоманската империја, при што Русија се обврзувала да ја почитува територијалната целовитост на Романија. На 9/21 мај 1877 година, романскиот парламент еднострано прогласил независност од Отоманската империја и објавил војна на Турција. Романија учествувала во Руско-турската војна со околу 120.000 војници, при што романските сили одиграле значајна улога во опсадата и [[Опсада на Плевен|освојувањето на Плевен]] (Плевна), каде што придонеле за конечниот пораз на османлиската армија предводена од Осман-паша. Воената победа на руско-романските сили довела до првичниот мировен [[Санстефански договор|договор од Сан Стефано]] (3 март 1878 година), кој ја признавал независноста на Романија, Србија и Црна Гора, но создавал голема бугарска држава под руско влијание. Овој договор предизвикал противење од Велика Британија и Австро-Унгарија, кои стравувале од преголемо руско влијание на Балканот. Затоа бил свикан Конгресот во Берлин под претседателство на [[Ото фон Бизмарк]]. [[Податотека:SouthEast Europe 1878.jpg|лево|мини|Југоисточна Европа по Берлинскиот конгрес {{легенда|#85CF92|Романија ја отстапила јужна Бесарабија на Руската империја}} {{легенда|#83CFE9|Романија ја добила северна Добруџа од Османлиската империја}}]] Берлинскиот договор, потпишан на 13 јули 1878 година, ја ревидирал Санстефанската спогодба и официјално ја потврдил целосната независност на Романија. Како дел од територијалните прилагодувања, Романија ја добила Северна Добруџа (вклучувајќи дел од Дунавската делта и островот Змиски – Insula Șerpilor) од Отоманската империја, со што за првпат добила директен пристап до Црното Море и стратешки важни пристаништа како [[Констанца]]. Меѓутоа, како компензација, Романија била принудена да ја отстапи јужна Бесарабија (окрузите Кахул, Болград и Измаил) назад на Руската империја. Оваа размена била особено контроверзна во Романија, бидејќи јужна Бесарабија била дел од Молдавија од 1856 година и се сметала за историска романска територија. Романската делегација, предводена од Михаил Когалничану, жестоко протестирала, но протестите не биле прифатени од големите сили. == Наводи == {{наводи}} {{Кнежевства кои се стекнале со независност и автономија на Берлинскиот конгрес}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Влашка и Молдавија}} [[Категорија:Поранешни вазалства]] [[Категорија:Поранешни држави во Европа]] [[Категорија:Историја на Влашка]] [[Категорија:Кнежевство Молдавија]] [[Категорија:Историја на Романија]] [[Категорија:Поранешни кнежевства]] eznn1nntti0wph8pebmj4ftvf67c3n5 5545362 5545352 2026-04-27T12:29:18Z Buli 2648 /* Независност и територијални промени (1877–1878) */ 5545362 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country |native_name = ''România'' |conventional_long_name = Обединети кнежевства <small>(1859–62)</small><br /><small>''Principatele Unite''</small><hr>Романски обединети кнежевства <small>(1862–66)</small><br /><small>''Principatele Unite Române''</small><hr>Романија <small>(1866–81)</small> |common_name = Обединети кнежевства | |continent = Европа |region = Југоисточна Европа |country = Романија |status = Вазал |empire = Отоманска Империја |status_text = <small>[[де јуре]] вазал на [[Отоманското Царство]] (1859–77){{Ref label|tribox|a|}}</small> |era = | |year_start = 1859 |year_end = 1881 | |date_start = 24 јануари |event_start = унија помеѓу [[Кнежевство Молдавија]] и [[Кнежевство Влашка]] |event1 = Прва заедничка влада |date_event1 = 22 јануари 1862 |event2 = [[Романска војна за независност|Независност]] од Отоманското Царство{{Ref label|inbox|c|}} |date_event2 = 9 мај 1877 |date_end = 14 март |event_end = основено кралство | |p1 = Кнежевство Молдавија |flag_p1 = Flag_of_Moldavia.svg |p2 = Кнежевство Влашка |flag_p2 = Flag_of_Wallachia.svg |p3 = Добруџа |flag_p3 = Flag of the Ottoman Empire.svg |s1 = Кралство Романија |flag_s1 = Flag of Romania.svg |s2 = Бесарабска управа |flag_s2 = Flag of Russia.svg | |image_flag = Flag of the United Principalities of Romania (1862 - 1866).svg |image_coat = Principality of Romania - 1872 CoA.svg |flag_article = Знаме на Романија | |image_map = Romania 1859-1878.png |image_map_caption = | |national_motto = ''[[Nihil Sine Deo]]''<br /><small>"Nothing without God"</small> |common_languages = [[романски]] |capital = [[Јаш]] и [[Букурешт]]<br /><small>(1859–1862)</small><br />Букурешт<br /><small>(1862–1881)</small> | |government_type = [[уставна монархија]]{{Ref label|govbox|b|}} |leader1 = [[Александру Јоан Куза]] |leader2 = [[Карол I]] |year_leader1 = 1859–1866 |year_leader2 = 1866–1881 |title_leader = Домнитор (Кнез) | |representative1 = [[Ласкар Катаргиу]] |representative2 = [[николае Голеску]] |representative3 = [[Николае Харалампие]] |representative4 = |year_representative1 = 1866 |year_representative2 = 1866 |year_representative3 = 1866 |year_representative4 = |title_representative = [[регент]] | |deputy1 = [[Барбу Катаргиу]] <small>(прв)<small> |deputy2 = [[Јон Братијану]] <small>(последен)<small> |year_deputy1 = 1862 |year_deputy2 = 1879–1881 |title_deputy = [[Список на романски премиери|Премиер]] | |legislature = [[Парламент на Романија|Парламент]] |house1 = [[Сенат на Романија|Сенат]] |house2 = [[Дом на пратеници на Романија|Дом на пратеници]] |stat_year1 = 1860{{Ref label|govbox|d|}} |stat_area1 = 124506 |stat_pop1 = 4424961 |stat_year2 = 1880{{Ref label|govbox|d|}} |stat_area2 = 130434 |stat_pop2 = 5278531 |currency = [[романски лек]] |today = {{знаме|Moldova}}<br />{{знаме|Romania}}<br />{{знаме|Ukraine}} |footnotes = {{note|tribox}}a. [[De facto]] independent state.<br />{{note|govbox}}b. [[1866 Constitution of Romania]].<br />{{note|inbox}}c. Independence [[Congress of Berlin|internationally recognized]] in 1878.<br />{{note|govbox}}d. Ethnic and Political Studies.<ref>[http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/1b/Dimitrie_Alexandru_Sturdza_-_Europa,_Rusia_%C8%99i_Rom%C3%A2nia_-_Studiu_etnic_%C8%99i_politic.pdf Europa, Rusia si Romania] Ethnic and Political Studies, D. A. Sturdza, 1890 {{Ro icon}}</ref> }} '''Обединето Кнежевство Влашка и Молдавија''' или '''Романски обединети кнежевства''' ([[романски]]: ''Principatele Unite ale Valahiei şi Moldovei'') е името на [[Романија|романската]] држава во периодот од 1859 до 1881 година. == Историја == === Позадина и причините за обединување === [[Податотека:Theodor Aman-Unirea Principatelor.jpg|мини|лево|200px|''Обединувањето на кнежевствата'', [[Теодор Аман]], 1857]] По крајот на [[Кримската војна]], австрискиот режим станал омразен меѓу населението, бидејќи бил потиснат материјалниот и политичкиот живот. Во мировните преговори меѓу Големите сили било одлучено замена на рускиот протекторат со колективен протекторат на земјите кои го потпишале договорот. Во исто време романските емигранти во [[Париз]] започнале се појасно да го поставуват прашањето за обединување на двете кнежевства. На едната страна застанале [[Австрија]] и [[Османлиското Царство]] заедно со [[Англија]] која била во добри трговски односи со [[Истанбул]]. Од друга страна била [[Франција]], која не сакала [[Русија]] да излезе во своите сфери на влијание на [[Балкан]]от, [[Средоземје]]то и [[Мала Азија]], како и [[Русија]] која проценила дека едно соединување ќе доведе до слабеење на позициите на Османлиите. Најголема улога во обединувањето на двете дунавски кнежевства имале емигрантите во [[Западна Европа]], посебно во Франција која не се спротивставувала на обединувањето. По крајот на конгресот, австриските сили се повлекле од двете кнежевства, а во [[1857]] година биле спроведени успешни избори за обединување на двете кнежевства. На конвенцијата од [[7 август]] [[1858]] било изгласено да се зачуваат двете кнежевства како одделни, но со право да основат заеднички управни органи. Во 1861 година [[Александар Јон Куза]] го објавил соединувањето на двете кнежевства, иако тие сѐ уште биле вазални на Османлиското Царство. Во [[1861]] година во османлиската престолнина била свикана меѓународна конференција која го признала официјално соединувањето на двете кнежевства под името [[Романија]] и како вазална земја на Османлиите била до [[Берлинскиот конгрес]]. === Независност и територијални промени (1877–1878) === Во април 1877 година, Романија склучила конвенција со Руската империја која дозволувала руските војски да поминуваат преку романска територија за да ја нападнат Отоманската империја, при што Русија се обврзувала да ја почитува територијалната целовитост на Романија. На 9/21 мај 1877 година, романскиот парламент еднострано прогласил независност од Отоманската империја и објавил војна на Турција. Романија учествувала во Руско-турската војна со околу 120.000 војници, при што романските сили одиграле значајна улога во опсадата и [[Опсада на Плевен|освојувањето на Плевен]] (Плевна), каде што придонеле за конечниот пораз на османлиската армија предводена од Осман-паша. Воената победа на руско-романските сили довела до првичниот мировен [[Санстефански договор|договор од Сан Стефано]] (3 март 1878 година), кој ја признавал независноста на Романија, Србија и Црна Гора, но создавал голема бугарска држава под руско влијание. Овој договор предизвикал противење од Велика Британија и Австро-Унгарија, кои стравувале од преголемо руско влијание на Балканот. Затоа бил свикан Конгресот во Берлин под претседателство на [[Ото фон Бизмарк]]. [[Податотека:SouthEast Europe 1878.jpg|лево|мини|Југоисточна Европа по Берлинскиот конгрес {{легенда|#85CF92|Романија ја отстапила јужна Бесарабија на Руската империја}} {{легенда|#83CFE9|Романија ја добила северна Добруџа од Османлиската империја}}]] Берлинскиот договор, потпишан на 13 јули 1878 година, ја ревидирал Санстефанската спогодба и официјално ја потврдил целосната независност на Романија. Како дел од територијалните прилагодувања, Романија ја добила Северна Добруџа (вклучувајќи дел од Дунавската делта и островот Змиски – Insula Șerpilor) од Отоманската империја, со што за првпат добила директен пристап до Црното Море и стратешки важни пристаништа како [[Констанца]]. Меѓутоа, како компензација, Романија била принудена да ја отстапи јужна Бесарабија (окрузите Кахул, Болград и Измаил) назад на Руската империја. Оваа размена била особено контроверзна во Романија, бидејќи јужна Бесарабија била дел од Молдавија од 1856 година и се сметала за историска романска територија. Романската делегација, предводена од Михаил Когалничану, жестоко протестирала, но протестите не биле прифатени од големите сили. === Прогласување на кралство === Кралството Романија било прогласено на 14/26 март 1881 година со одлука на двата дома на романскиот парламент. Со истиот акт, принцот Карол I од династијата Хоенцолерн-Зигмаринген, кој владеел како кнез од 1866 година, бил прогласен за крал на Романија за себе и за своите потомци. Церемонијата на крунисување се одржала на 10/22 мај 1881 година во Букурешт. Круната била изработена од челик добиен од топовска цевка заробена од османлиските сили во битката кај Плевен за време на Руско-турската војна од 1877 година. Со изборот на материјалот, Карол I сакал да ја нагласи дека кралската титула и независноста се резултат на воените заслуги и жртвите на романскиот народ, а не на божествена милост или династички привилегии. За време на церемонијата, кралот ја примил круната од рацете на претседателот на парламентот, а не преку традиционално црковно миропомазување. Ова било симболичен чин со кој се подвлекувало дека власта на кралот потекнува од волјата на народот и од уставот. Истата челична круна подоцна била користена и од неговите наследници. Прогласувањето на кралството го заокружило процесот на државно формирање започнат со обединувањето на Молдавија и Влашка во 1859 година и го зацврстило меѓународниот статус на Романија како полноправна европска монархија. Датумот 10 мај станал национален празник во периодот на монархијата. == Наводи == {{наводи}} {{Кнежевства кои се стекнале со независност и автономија на Берлинскиот конгрес}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Влашка и Молдавија}} [[Категорија:Поранешни вазалства]] [[Категорија:Поранешни држави во Европа]] [[Категорија:Историја на Влашка]] [[Категорија:Кнежевство Молдавија]] [[Категорија:Историја на Романија]] [[Категорија:Поранешни кнежевства]] sl9n952yxcnssn281j4vf02noat6okb 5545367 5545362 2026-04-27T12:32:26Z Buli 2648 /* Прогласување на кралство */ 5545367 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country |native_name = ''România'' |conventional_long_name = Обединети кнежевства <small>(1859–62)</small><br /><small>''Principatele Unite''</small><hr>Романски обединети кнежевства <small>(1862–66)</small><br /><small>''Principatele Unite Române''</small><hr>Романија <small>(1866–81)</small> |common_name = Обединети кнежевства | |continent = Европа |region = Југоисточна Европа |country = Романија |status = Вазал |empire = Отоманска Империја |status_text = <small>[[де јуре]] вазал на [[Отоманското Царство]] (1859–77){{Ref label|tribox|a|}}</small> |era = | |year_start = 1859 |year_end = 1881 | |date_start = 24 јануари |event_start = унија помеѓу [[Кнежевство Молдавија]] и [[Кнежевство Влашка]] |event1 = Прва заедничка влада |date_event1 = 22 јануари 1862 |event2 = [[Романска војна за независност|Независност]] од Отоманското Царство{{Ref label|inbox|c|}} |date_event2 = 9 мај 1877 |date_end = 14 март |event_end = основено кралство | |p1 = Кнежевство Молдавија |flag_p1 = Flag_of_Moldavia.svg |p2 = Кнежевство Влашка |flag_p2 = Flag_of_Wallachia.svg |p3 = Добруџа |flag_p3 = Flag of the Ottoman Empire.svg |s1 = Кралство Романија |flag_s1 = Flag of Romania.svg |s2 = Бесарабска управа |flag_s2 = Flag of Russia.svg | |image_flag = Flag of the United Principalities of Romania (1862 - 1866).svg |image_coat = Principality of Romania - 1872 CoA.svg |flag_article = Знаме на Романија | |image_map = Romania 1859-1878.png |image_map_caption = | |national_motto = ''[[Nihil Sine Deo]]''<br /><small>"Nothing without God"</small> |common_languages = [[романски]] |capital = [[Јаш]] и [[Букурешт]]<br /><small>(1859–1862)</small><br />Букурешт<br /><small>(1862–1881)</small> | |government_type = [[уставна монархија]]{{Ref label|govbox|b|}} |leader1 = [[Александру Јоан Куза]] |leader2 = [[Карол I]] |year_leader1 = 1859–1866 |year_leader2 = 1866–1881 |title_leader = Домнитор (Кнез) | |representative1 = [[Ласкар Катаргиу]] |representative2 = [[николае Голеску]] |representative3 = [[Николае Харалампие]] |representative4 = |year_representative1 = 1866 |year_representative2 = 1866 |year_representative3 = 1866 |year_representative4 = |title_representative = [[регент]] | |deputy1 = [[Барбу Катаргиу]] <small>(прв)<small> |deputy2 = [[Јон Братијану]] <small>(последен)<small> |year_deputy1 = 1862 |year_deputy2 = 1879–1881 |title_deputy = [[Список на романски премиери|Премиер]] | |legislature = [[Парламент на Романија|Парламент]] |house1 = [[Сенат на Романија|Сенат]] |house2 = [[Дом на пратеници на Романија|Дом на пратеници]] |stat_year1 = 1860{{Ref label|govbox|d|}} |stat_area1 = 124506 |stat_pop1 = 4424961 |stat_year2 = 1880{{Ref label|govbox|d|}} |stat_area2 = 130434 |stat_pop2 = 5278531 |currency = [[романски лек]] |today = {{знаме|Moldova}}<br />{{знаме|Romania}}<br />{{знаме|Ukraine}} |footnotes = {{note|tribox}}a. [[De facto]] independent state.<br />{{note|govbox}}b. [[1866 Constitution of Romania]].<br />{{note|inbox}}c. Independence [[Congress of Berlin|internationally recognized]] in 1878.<br />{{note|govbox}}d. Ethnic and Political Studies.<ref>[http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/1b/Dimitrie_Alexandru_Sturdza_-_Europa,_Rusia_%C8%99i_Rom%C3%A2nia_-_Studiu_etnic_%C8%99i_politic.pdf Europa, Rusia si Romania] Ethnic and Political Studies, D. A. Sturdza, 1890 {{Ro icon}}</ref> }} '''Обединето Кнежевство Влашка и Молдавија''' или '''Романски обединети кнежевства''' ([[романски]]: ''Principatele Unite ale Valahiei şi Moldovei'') е името на [[Романија|романската]] држава во периодот од 1859 до 1881 година. == Историја == === Позадина и причините за обединување === [[Податотека:Theodor Aman-Unirea Principatelor.jpg|мини|лево|200px|''Обединувањето на кнежевствата'', [[Теодор Аман]], 1857]] По крајот на [[Кримската војна]], австрискиот режим станал омразен меѓу населението, бидејќи бил потиснат материјалниот и политичкиот живот. Во мировните преговори меѓу Големите сили било одлучено замена на рускиот протекторат со колективен протекторат на земјите кои го потпишале договорот. Во исто време романските емигранти во [[Париз]] започнале се појасно да го поставуват прашањето за обединување на двете кнежевства. На едната страна застанале [[Австрија]] и [[Османлиското Царство]] заедно со [[Англија]] која била во добри трговски односи со [[Истанбул]]. Од друга страна била [[Франција]], која не сакала [[Русија]] да излезе во своите сфери на влијание на [[Балкан]]от, [[Средоземје]]то и [[Мала Азија]], како и [[Русија]] која проценила дека едно соединување ќе доведе до слабеење на позициите на Османлиите. Најголема улога во обединувањето на двете дунавски кнежевства имале емигрантите во [[Западна Европа]], посебно во Франција која не се спротивставувала на обединувањето. По крајот на конгресот, австриските сили се повлекле од двете кнежевства, а во [[1857]] година биле спроведени успешни избори за обединување на двете кнежевства. На конвенцијата од [[7 август]] [[1858]] било изгласено да се зачуваат двете кнежевства како одделни, но со право да основат заеднички управни органи. Во 1861 година [[Александар Јон Куза]] го објавил соединувањето на двете кнежевства, иако тие сѐ уште биле вазални на Османлиското Царство. Во [[1861]] година во османлиската престолнина била свикана меѓународна конференција која го признала официјално соединувањето на двете кнежевства под името [[Романија]] и како вазална земја на Османлиите била до [[Берлинскиот конгрес]]. === Независност и територијални промени (1877–1878) === Во април 1877 година, Романија склучила конвенција со Руската империја која дозволувала руските војски да поминуваат преку романска територија за да ја нападнат Отоманската империја, при што Русија се обврзувала да ја почитува територијалната целовитост на Романија. На 9/21 мај 1877 година, романскиот парламент еднострано прогласил независност од Отоманската империја и објавил војна на Турција. Романија учествувала во Руско-турската војна со околу 120.000 војници, при што романските сили одиграле значајна улога во опсадата и [[Опсада на Плевен|освојувањето на Плевен]] (Плевна), каде што придонеле за конечниот пораз на османлиската армија предводена од Осман-паша. Воената победа на руско-романските сили довела до првичниот мировен [[Санстефански договор|договор од Сан Стефано]] (3 март 1878 година), кој ја признавал независноста на Романија, Србија и Црна Гора, но создавал голема бугарска држава под руско влијание. Овој договор предизвикал противење од Велика Британија и Австро-Унгарија, кои стравувале од преголемо руско влијание на Балканот. Затоа бил свикан Конгресот во Берлин под претседателство на [[Ото фон Бизмарк]]. [[Податотека:SouthEast Europe 1878.jpg|лево|мини|Југоисточна Европа по Берлинскиот конгрес {{легенда|#85CF92|Романија ја отстапила јужна Бесарабија на Руската империја}} {{легенда|#83CFE9|Романија ја добила северна Добруџа од Османлиската империја}}]] Берлинскиот договор, потпишан на 13 јули 1878 година, ја ревидирал Санстефанската спогодба и официјално ја потврдил целосната независност на Романија. Како дел од територијалните прилагодувања, Романија ја добила Северна Добруџа (вклучувајќи дел од Дунавската делта и островот Змиски – Insula Șerpilor) од Отоманската империја, со што за првпат добила директен пристап до Црното Море и стратешки важни пристаништа како [[Констанца]]. Меѓутоа, како компензација, Романија била принудена да ја отстапи јужна Бесарабија (окрузите Кахул, Болград и Измаил) назад на Руската империја. Оваа размена била особено контроверзна во Романија, бидејќи јужна Бесарабија била дел од Молдавија од 1856 година и се сметала за историска романска територија. Романската делегација, предводена од Михаил Когалничану, жестоко протестирала, но протестите не биле прифатени од големите сили. === Прогласување на кралство === Кралството Романија било прогласено на 14/26 март 1881 година со одлука на двата дома на романскиот парламент. Со истиот акт, принцот Карол I од династијата Хоенцолерн-Зигмаринген, кој владеел како кнез од 1866 година, бил прогласен за крал на Романија за себе и за своите потомци. Церемонијата на крунисување се одржала на 10/22 мај 1881 година во Букурешт. Круната била изработена од челик добиен од топовска цевка заробена од османлиските сили во битката кај Плевен за време на Руско-турската војна од 1877 година. Со изборот на материјалот, Карол I сакал да ја нагласи дека кралската титула и независноста се резултат на воените заслуги и жртвите на романскиот народ, а не на божествена милост или династички привилегии. За време на церемонијата, кралот ја примил круната од рацете на претседателот на парламентот, а не преку традиционално црковно миропомазување. Ова било симболичен чин со кој се подвлекувало дека власта на кралот потекнува од волјата на народот и од уставот. Истата челична круна подоцна била користена и од неговите наследници. Прогласувањето на кралството го заокружило процесот на државно формирање започнат со обединувањето на Молдавија и Влашка во 1859 година и го зацврстило меѓународниот статус на Романија како полноправна европска монархија. Датумот 10 мај станал национален празник во периодот на монархијата. == Кнезови == {| class="wikitable" style="clear:right; text-align:center" ! colspan="2" |Кнез !Владеење !Notes |- |[[Податотека:Alexander_Johann_Cuza_Kriehuber.jpg|120x120пкс]] |[[Александру Јоан Куза]] (Alexandru Ioan Cuza) |5 февруари 1862 – 22 февруари 1866 {{Small|({{Ayd|5 February 1862|22 February 1866}})}} |Born in [[Bârlad]], [[Moldavia]] |- |[[Податотека:Carol_I_King_of_Romania.jpg|110x110пкс]] |[[Карол I]] (Karl Hohenzollern-Sigmaringen) |20 април 1866 – 15 март 1881 {{Small|({{Ayd|20 April 1866|15 March 1881}})}} |First [[Germans of Romania|German]] [[king of Romania]] from the [[House of Hohenzollern]], the founder of the [[Romanian royal family|Romanian branch]] of this German royal dynasty |} == Наводи == {{наводи}} {{Кнежевства кои се стекнале со независност и автономија на Берлинскиот конгрес}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Влашка и Молдавија}} [[Категорија:Поранешни вазалства]] [[Категорија:Поранешни држави во Европа]] [[Категорија:Историја на Влашка]] [[Категорија:Кнежевство Молдавија]] [[Категорија:Историја на Романија]] [[Категорија:Поранешни кнежевства]] px74wwyhi7ypdez9ldpjm0x15dor52l 5545378 5545367 2026-04-27T12:37:53Z Buli 2648 /* Кнезови */ 5545378 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country |native_name = ''România'' |conventional_long_name = Обединети кнежевства <small>(1859–62)</small><br /><small>''Principatele Unite''</small><hr>Романски обединети кнежевства <small>(1862–66)</small><br /><small>''Principatele Unite Române''</small><hr>Романија <small>(1866–81)</small> |common_name = Обединети кнежевства | |continent = Европа |region = Југоисточна Европа |country = Романија |status = Вазал |empire = Отоманска Империја |status_text = <small>[[де јуре]] вазал на [[Отоманското Царство]] (1859–77){{Ref label|tribox|a|}}</small> |era = | |year_start = 1859 |year_end = 1881 | |date_start = 24 јануари |event_start = унија помеѓу [[Кнежевство Молдавија]] и [[Кнежевство Влашка]] |event1 = Прва заедничка влада |date_event1 = 22 јануари 1862 |event2 = [[Романска војна за независност|Независност]] од Отоманското Царство{{Ref label|inbox|c|}} |date_event2 = 9 мај 1877 |date_end = 14 март |event_end = основено кралство | |p1 = Кнежевство Молдавија |flag_p1 = Flag_of_Moldavia.svg |p2 = Кнежевство Влашка |flag_p2 = Flag_of_Wallachia.svg |p3 = Добруџа |flag_p3 = Flag of the Ottoman Empire.svg |s1 = Кралство Романија |flag_s1 = Flag of Romania.svg |s2 = Бесарабска управа |flag_s2 = Flag of Russia.svg | |image_flag = Flag of the United Principalities of Romania (1862 - 1866).svg |image_coat = Principality of Romania - 1872 CoA.svg |flag_article = Знаме на Романија | |image_map = Romania 1859-1878.png |image_map_caption = | |national_motto = ''[[Nihil Sine Deo]]''<br /><small>"Nothing without God"</small> |common_languages = [[романски]] |capital = [[Јаш]] и [[Букурешт]]<br /><small>(1859–1862)</small><br />Букурешт<br /><small>(1862–1881)</small> | |government_type = [[уставна монархија]]{{Ref label|govbox|b|}} |leader1 = [[Александру Јоан Куза]] |leader2 = [[Карол I]] |year_leader1 = 1859–1866 |year_leader2 = 1866–1881 |title_leader = Домнитор (Кнез) | |representative1 = [[Ласкар Катаргиу]] |representative2 = [[николае Голеску]] |representative3 = [[Николае Харалампие]] |representative4 = |year_representative1 = 1866 |year_representative2 = 1866 |year_representative3 = 1866 |year_representative4 = |title_representative = [[регент]] | |deputy1 = [[Барбу Катаргиу]] <small>(прв)<small> |deputy2 = [[Јон Братијану]] <small>(последен)<small> |year_deputy1 = 1862 |year_deputy2 = 1879–1881 |title_deputy = [[Список на романски премиери|Премиер]] | |legislature = [[Парламент на Романија|Парламент]] |house1 = [[Сенат на Романија|Сенат]] |house2 = [[Дом на пратеници на Романија|Дом на пратеници]] |stat_year1 = 1860{{Ref label|govbox|d|}} |stat_area1 = 124506 |stat_pop1 = 4424961 |stat_year2 = 1880{{Ref label|govbox|d|}} |stat_area2 = 130434 |stat_pop2 = 5278531 |currency = [[романски лек]] |today = {{знаме|Moldova}}<br />{{знаме|Romania}}<br />{{знаме|Ukraine}} |footnotes = {{note|tribox}}a. [[De facto]] independent state.<br />{{note|govbox}}b. [[1866 Constitution of Romania]].<br />{{note|inbox}}c. Independence [[Congress of Berlin|internationally recognized]] in 1878.<br />{{note|govbox}}d. Ethnic and Political Studies.<ref>[http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/1b/Dimitrie_Alexandru_Sturdza_-_Europa,_Rusia_%C8%99i_Rom%C3%A2nia_-_Studiu_etnic_%C8%99i_politic.pdf Europa, Rusia si Romania] Ethnic and Political Studies, D. A. Sturdza, 1890 {{Ro icon}}</ref> }} '''Обединето Кнежевство Влашка и Молдавија''' или '''Романски обединети кнежевства''' ([[романски]]: ''Principatele Unite ale Valahiei şi Moldovei'') е името на [[Романија|романската]] држава во периодот од 1859 до 1881 година. == Историја == === Позадина и причините за обединување === [[Податотека:Theodor Aman-Unirea Principatelor.jpg|мини|лево|200px|''Обединувањето на кнежевствата'', [[Теодор Аман]], 1857]] По крајот на [[Кримската војна]], австрискиот режим станал омразен меѓу населението, бидејќи бил потиснат материјалниот и политичкиот живот. Во мировните преговори меѓу Големите сили било одлучено замена на рускиот протекторат со колективен протекторат на земјите кои го потпишале договорот. Во исто време романските емигранти во [[Париз]] започнале се појасно да го поставуват прашањето за обединување на двете кнежевства. На едната страна застанале [[Австрија]] и [[Османлиското Царство]] заедно со [[Англија]] која била во добри трговски односи со [[Истанбул]]. Од друга страна била [[Франција]], која не сакала [[Русија]] да излезе во своите сфери на влијание на [[Балкан]]от, [[Средоземје]]то и [[Мала Азија]], како и [[Русија]] која проценила дека едно соединување ќе доведе до слабеење на позициите на Османлиите. Најголема улога во обединувањето на двете дунавски кнежевства имале емигрантите во [[Западна Европа]], посебно во Франција која не се спротивставувала на обединувањето. По крајот на конгресот, австриските сили се повлекле од двете кнежевства, а во [[1857]] година биле спроведени успешни избори за обединување на двете кнежевства. На конвенцијата од [[7 август]] [[1858]] било изгласено да се зачуваат двете кнежевства како одделни, но со право да основат заеднички управни органи. Во 1861 година [[Александар Јон Куза]] го објавил соединувањето на двете кнежевства, иако тие сѐ уште биле вазални на Османлиското Царство. Во [[1861]] година во османлиската престолнина била свикана меѓународна конференција која го признала официјално соединувањето на двете кнежевства под името [[Романија]] и како вазална земја на Османлиите била до [[Берлинскиот конгрес]]. === Независност и територијални промени (1877–1878) === Во април 1877 година, Романија склучила конвенција со Руската империја која дозволувала руските војски да поминуваат преку романска територија за да ја нападнат Отоманската империја, при што Русија се обврзувала да ја почитува територијалната целовитост на Романија. На 9/21 мај 1877 година, романскиот парламент еднострано прогласил независност од Отоманската империја и објавил војна на Турција. Романија учествувала во Руско-турската војна со околу 120.000 војници, при што романските сили одиграле значајна улога во опсадата и [[Опсада на Плевен|освојувањето на Плевен]] (Плевна), каде што придонеле за конечниот пораз на османлиската армија предводена од Осман-паша. Воената победа на руско-романските сили довела до првичниот мировен [[Санстефански договор|договор од Сан Стефано]] (3 март 1878 година), кој ја признавал независноста на Романија, Србија и Црна Гора, но создавал голема бугарска држава под руско влијание. Овој договор предизвикал противење од Велика Британија и Австро-Унгарија, кои стравувале од преголемо руско влијание на Балканот. Затоа бил свикан Конгресот во Берлин под претседателство на [[Ото фон Бизмарк]]. [[Податотека:SouthEast Europe 1878.jpg|лево|мини|Југоисточна Европа по Берлинскиот конгрес {{легенда|#85CF92|Романија ја отстапила јужна Бесарабија на Руската империја}} {{легенда|#83CFE9|Романија ја добила северна Добруџа од Османлиската империја}}]] Берлинскиот договор, потпишан на 13 јули 1878 година, ја ревидирал Санстефанската спогодба и официјално ја потврдил целосната независност на Романија. Како дел од територијалните прилагодувања, Романија ја добила Северна Добруџа (вклучувајќи дел од Дунавската делта и островот Змиски – Insula Șerpilor) од Отоманската империја, со што за првпат добила директен пристап до Црното Море и стратешки важни пристаништа како [[Констанца]]. Меѓутоа, како компензација, Романија била принудена да ја отстапи јужна Бесарабија (окрузите Кахул, Болград и Измаил) назад на Руската империја. Оваа размена била особено контроверзна во Романија, бидејќи јужна Бесарабија била дел од Молдавија од 1856 година и се сметала за историска романска територија. Романската делегација, предводена од Михаил Когалничану, жестоко протестирала, но протестите не биле прифатени од големите сили. === Прогласување на кралство === Кралството Романија било прогласено на 14/26 март 1881 година со одлука на двата дома на романскиот парламент. Со истиот акт, принцот Карол I од династијата Хоенцолерн-Зигмаринген, кој владеел како кнез од 1866 година, бил прогласен за крал на Романија за себе и за своите потомци. Церемонијата на крунисување се одржала на 10/22 мај 1881 година во Букурешт. Круната била изработена од челик добиен од топовска цевка заробена од османлиските сили во битката кај Плевен за време на Руско-турската војна од 1877 година. Со изборот на материјалот, Карол I сакал да ја нагласи дека кралската титула и независноста се резултат на воените заслуги и жртвите на романскиот народ, а не на божествена милост или династички привилегии. За време на церемонијата, кралот ја примил круната од рацете на претседателот на парламентот, а не преку традиционално црковно миропомазување. Ова било симболичен чин со кој се подвлекувало дека власта на кралот потекнува од волјата на народот и од уставот. Истата челична круна подоцна била користена и од неговите наследници. Прогласувањето на кралството го заокружило процесот на државно формирање започнат со обединувањето на Молдавија и Влашка во 1859 година и го зацврстило меѓународниот статус на Романија како полноправна европска монархија. Датумот 10 мај станал национален празник во периодот на монархијата. == Кнезови == {| class="wikitable" style="clear:right; text-align:center" ! colspan="2" |Кнез !Владеење !Белешки |- |[[Податотека:Alexander_Johann_Cuza_Kriehuber.jpg|120x120пкс]] |[[Александру Јоан Куза]] (Alexandru Ioan Cuza) |5 февруари 1862 – 22 февруари 1866 {{Small|({{Ayd|5 February 1862|22 February 1866}})}} | |- |[[Податотека:Carol_I_King_of_Romania.jpg|110x110пкс]] |[[Карол I]] (Karl Hohenzollern-Sigmaringen) |20 април 1866 – 15 март 1881 {{Small|({{Ayd|20 April 1866|15 March 1881}})}} |Првиот германски крал на Романија од династијата Хоенцолерн |} == Наводи == {{наводи}} {{Кнежевства кои се стекнале со независност и автономија на Берлинскиот конгрес}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Влашка и Молдавија}} [[Категорија:Поранешни вазалства]] [[Категорија:Поранешни држави во Европа]] [[Категорија:Историја на Влашка]] [[Категорија:Кнежевство Молдавија]] [[Категорија:Историја на Романија]] [[Категорија:Поранешни кнежевства]] rx5vrzh9acjv08lpz9qk4m5uw99oxxj 5545385 5545378 2026-04-27T12:40:32Z Buli 2648 5545385 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country |native_name = ''România'' |conventional_long_name = Обединети кнежевства <small>(1859–62)</small><br /><small>''Principatele Unite''</small><hr>Романски обединети кнежевства <small>(1862–66)</small><br /><small>''Principatele Unite Române''</small><hr>Романија <small>(1866–81)</small> |common_name = Обединети кнежевства | |continent = Европа |region = Југоисточна Европа |country = Романија |status = Вазал |empire = Отоманска Империја |status_text = <small>[[де јуре]] вазал на [[Отоманското Царство]] (1859–77){{Ref label|tribox|a|}}</small> |era = | |year_start = 1859 |year_end = 1881 | |date_start = 24 јануари |event_start = унија помеѓу [[Кнежевство Молдавија]] и [[Кнежевство Влашка]] |event1 = Прва заедничка влада |date_event1 = 22 јануари 1862 |event2 = [[Романска војна за независност|Независност]] од Отоманското Царство{{Ref label|inbox|c|}} |date_event2 = 9 мај 1877 |date_end = 14 март |event_end = основено кралство | |p1 = Кнежевство Молдавија |flag_p1 = Flag_of_Moldavia.svg |p2 = Кнежевство Влашка |flag_p2 = Flag_of_Wallachia.svg |p3 = Добруџа |flag_p3 = Flag of the Ottoman Empire.svg |s1 = Кралство Романија |flag_s1 = Flag of Romania.svg |s2 = Бесарабска губернија |flag_s2 = Flag of the Russian Empire (black-yellow-white).svg | |image_flag = Flag of the United Principalities of Romania (1862 - 1866).svg |image_coat = Principality of Romania - 1872 CoA.svg |flag_article = Знаме на Романија | |image_map = Romania 1859-1878.png |image_map_caption = | |national_motto = ''[[Nihil Sine Deo]]''<br /><small>"Nothing without God"</small> |common_languages = [[романски]] |capital = [[Јаш]] и [[Букурешт]]<br /><small>(1859–1862)</small><br />Букурешт<br /><small>(1862–1881)</small> | |government_type = [[уставна монархија]]{{Ref label|govbox|b|}} |leader1 = [[Александру Јоан Куза]] |leader2 = [[Карол I]] |year_leader1 = 1859–1866 |year_leader2 = 1866–1881 |title_leader = Домнитор (Кнез) | |representative1 = [[Ласкар Катаргиу]] |representative2 = [[николае Голеску]] |representative3 = [[Николае Харалампие]] |representative4 = |year_representative1 = 1866 |year_representative2 = 1866 |year_representative3 = 1866 |year_representative4 = |title_representative = [[регент]] | |deputy1 = [[Барбу Катаргиу]] <small>(прв)<small> |deputy2 = [[Јон Братијану]] <small>(последен)<small> |year_deputy1 = 1862 |year_deputy2 = 1879–1881 |title_deputy = [[Список на романски премиери|Премиер]] | |legislature = [[Парламент на Романија|Парламент]] |house1 = [[Сенат на Романија|Сенат]] |house2 = [[Дом на пратеници на Романија|Дом на пратеници]] |stat_year1 = 1860{{Ref label|govbox|d|}} |stat_area1 = 124506 |stat_pop1 = 4424961 |stat_year2 = 1880{{Ref label|govbox|d|}} |stat_area2 = 130434 |stat_pop2 = 5278531 |currency = [[романски лек]] |today = {{знаме|Moldova}}<br />{{знаме|Romania}}<br />{{знаме|Ukraine}} |footnotes = {{note|tribox}}a. [[De facto]] independent state.<br />{{note|govbox}}b. [[1866 Constitution of Romania]].<br />{{note|inbox}}c. Independence [[Congress of Berlin|internationally recognized]] in 1878.<br />{{note|govbox}}d. Ethnic and Political Studies.<ref>[http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/1b/Dimitrie_Alexandru_Sturdza_-_Europa,_Rusia_%C8%99i_Rom%C3%A2nia_-_Studiu_etnic_%C8%99i_politic.pdf Europa, Rusia si Romania] Ethnic and Political Studies, D. A. Sturdza, 1890 {{Ro icon}}</ref> }} '''Обединето Кнежевство Влашка и Молдавија''' или '''Романски обединети кнежевства''' ([[романски]]: ''Principatele Unite ale Valahiei şi Moldovei'') е името на [[Романија|романската]] држава во периодот од 1859 до 1881 година. == Историја == === Позадина и причините за обединување === [[Податотека:Theodor Aman-Unirea Principatelor.jpg|мини|лево|200px|''Обединувањето на кнежевствата'', [[Теодор Аман]], 1857]] По крајот на [[Кримската војна]], австрискиот режим станал омразен меѓу населението, бидејќи бил потиснат материјалниот и политичкиот живот. Во мировните преговори меѓу Големите сили било одлучено замена на рускиот протекторат со колективен протекторат на земјите кои го потпишале договорот. Во исто време романските емигранти во [[Париз]] започнале се појасно да го поставуват прашањето за обединување на двете кнежевства. На едната страна застанале [[Австрија]] и [[Османлиското Царство]] заедно со [[Англија]] која била во добри трговски односи со [[Истанбул]]. Од друга страна била [[Франција]], која не сакала [[Русија]] да излезе во своите сфери на влијание на [[Балкан]]от, [[Средоземје]]то и [[Мала Азија]], како и [[Русија]] која проценила дека едно соединување ќе доведе до слабеење на позициите на Османлиите. Најголема улога во обединувањето на двете дунавски кнежевства имале емигрантите во [[Западна Европа]], посебно во Франција која не се спротивставувала на обединувањето. По крајот на конгресот, австриските сили се повлекле од двете кнежевства, а во [[1857]] година биле спроведени успешни избори за обединување на двете кнежевства. На конвенцијата од [[7 август]] [[1858]] било изгласено да се зачуваат двете кнежевства како одделни, но со право да основат заеднички управни органи. Во 1861 година [[Александар Јон Куза]] го објавил соединувањето на двете кнежевства, иако тие сѐ уште биле вазални на Османлиското Царство. Во [[1861]] година во османлиската престолнина била свикана меѓународна конференција која го признала официјално соединувањето на двете кнежевства под името [[Романија]] и како вазална земја на Османлиите била до [[Берлинскиот конгрес]]. === Независност и територијални промени (1877–1878) === Во април 1877 година, Романија склучила конвенција со Руската империја која дозволувала руските војски да поминуваат преку романска територија за да ја нападнат Отоманската империја, при што Русија се обврзувала да ја почитува територијалната целовитост на Романија. На 9/21 мај 1877 година, романскиот парламент еднострано прогласил независност од Отоманската империја и објавил војна на Турција. Романија учествувала во Руско-турската војна со околу 120.000 војници, при што романските сили одиграле значајна улога во опсадата и [[Опсада на Плевен|освојувањето на Плевен]] (Плевна), каде што придонеле за конечниот пораз на османлиската армија предводена од Осман-паша. Воената победа на руско-романските сили довела до првичниот мировен [[Санстефански договор|договор од Сан Стефано]] (3 март 1878 година), кој ја признавал независноста на Романија, Србија и Црна Гора, но создавал голема бугарска држава под руско влијание. Овој договор предизвикал противење од Велика Британија и Австро-Унгарија, кои стравувале од преголемо руско влијание на Балканот. Затоа бил свикан Конгресот во Берлин под претседателство на [[Ото фон Бизмарк]]. [[Податотека:SouthEast Europe 1878.jpg|лево|мини|Југоисточна Европа по Берлинскиот конгрес {{легенда|#85CF92|Романија ја отстапила јужна Бесарабија на Руската империја}} {{легенда|#83CFE9|Романија ја добила северна Добруџа од Османлиската империја}}]] Берлинскиот договор, потпишан на 13 јули 1878 година, ја ревидирал Санстефанската спогодба и официјално ја потврдил целосната независност на Романија. Како дел од територијалните прилагодувања, Романија ја добила Северна Добруџа (вклучувајќи дел од Дунавската делта и островот Змиски – Insula Șerpilor) од Отоманската империја, со што за првпат добила директен пристап до Црното Море и стратешки важни пристаништа како [[Констанца]]. Меѓутоа, како компензација, Романија била принудена да ја отстапи јужна Бесарабија (окрузите Кахул, Болград и Измаил) назад на Руската империја. Оваа размена била особено контроверзна во Романија, бидејќи јужна Бесарабија била дел од Молдавија од 1856 година и се сметала за историска романска територија. Романската делегација, предводена од Михаил Когалничану, жестоко протестирала, но протестите не биле прифатени од големите сили. === Прогласување на кралство === Кралството Романија било прогласено на 14/26 март 1881 година со одлука на двата дома на романскиот парламент. Со истиот акт, принцот Карол I од династијата Хоенцолерн-Зигмаринген, кој владеел како кнез од 1866 година, бил прогласен за крал на Романија за себе и за своите потомци. Церемонијата на крунисување се одржала на 10/22 мај 1881 година во Букурешт. Круната била изработена од челик добиен од топовска цевка заробена од османлиските сили во битката кај Плевен за време на Руско-турската војна од 1877 година. Со изборот на материјалот, Карол I сакал да ја нагласи дека кралската титула и независноста се резултат на воените заслуги и жртвите на романскиот народ, а не на божествена милост или династички привилегии. За време на церемонијата, кралот ја примил круната од рацете на претседателот на парламентот, а не преку традиционално црковно миропомазување. Ова било симболичен чин со кој се подвлекувало дека власта на кралот потекнува од волјата на народот и од уставот. Истата челична круна подоцна била користена и од неговите наследници. Прогласувањето на кралството го заокружило процесот на државно формирање започнат со обединувањето на Молдавија и Влашка во 1859 година и го зацврстило меѓународниот статус на Романија како полноправна европска монархија. Датумот 10 мај станал национален празник во периодот на монархијата. == Кнезови == {| class="wikitable" style="clear:right; text-align:center" ! colspan="2" |Кнез !Владеење !Белешки |- |[[Податотека:Alexander_Johann_Cuza_Kriehuber.jpg|120x120пкс]] |[[Александру Јоан Куза]] (Alexandru Ioan Cuza) |5 февруари 1862 – 22 февруари 1866 {{Small|({{Ayd|5 February 1862|22 February 1866}})}} | |- |[[Податотека:Carol_I_King_of_Romania.jpg|110x110пкс]] |[[Карол I]] (Karl Hohenzollern-Sigmaringen) |20 април 1866 – 15 март 1881 {{Small|({{Ayd|20 April 1866|15 March 1881}})}} |Првиот германски крал на Романија од династијата Хоенцолерн |} == Наводи == {{наводи}} {{Кнежевства кои се стекнале со независност и автономија на Берлинскиот конгрес}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Влашка и Молдавија}} [[Категорија:Поранешни вазалства]] [[Категорија:Поранешни држави во Европа]] [[Категорија:Историја на Влашка]] [[Категорија:Кнежевство Молдавија]] [[Категорија:Историја на Романија]] [[Категорија:Поранешни кнежевства]] mm047mk3tkzgslop1ja8dejbsh0jzm5 5545389 5545385 2026-04-27T12:47:28Z Buli 2648 /* Прогласување на кралство */ 5545389 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country |native_name = ''România'' |conventional_long_name = Обединети кнежевства <small>(1859–62)</small><br /><small>''Principatele Unite''</small><hr>Романски обединети кнежевства <small>(1862–66)</small><br /><small>''Principatele Unite Române''</small><hr>Романија <small>(1866–81)</small> |common_name = Обединети кнежевства | |continent = Европа |region = Југоисточна Европа |country = Романија |status = Вазал |empire = Отоманска Империја |status_text = <small>[[де јуре]] вазал на [[Отоманското Царство]] (1859–77){{Ref label|tribox|a|}}</small> |era = | |year_start = 1859 |year_end = 1881 | |date_start = 24 јануари |event_start = унија помеѓу [[Кнежевство Молдавија]] и [[Кнежевство Влашка]] |event1 = Прва заедничка влада |date_event1 = 22 јануари 1862 |event2 = [[Романска војна за независност|Независност]] од Отоманското Царство{{Ref label|inbox|c|}} |date_event2 = 9 мај 1877 |date_end = 14 март |event_end = основено кралство | |p1 = Кнежевство Молдавија |flag_p1 = Flag_of_Moldavia.svg |p2 = Кнежевство Влашка |flag_p2 = Flag_of_Wallachia.svg |p3 = Добруџа |flag_p3 = Flag of the Ottoman Empire.svg |s1 = Кралство Романија |flag_s1 = Flag of Romania.svg |s2 = Бесарабска губернија |flag_s2 = Flag of the Russian Empire (black-yellow-white).svg | |image_flag = Flag of the United Principalities of Romania (1862 - 1866).svg |image_coat = Principality of Romania - 1872 CoA.svg |flag_article = Знаме на Романија | |image_map = Romania 1859-1878.png |image_map_caption = | |national_motto = ''[[Nihil Sine Deo]]''<br /><small>"Nothing without God"</small> |common_languages = [[романски]] |capital = [[Јаш]] и [[Букурешт]]<br /><small>(1859–1862)</small><br />Букурешт<br /><small>(1862–1881)</small> | |government_type = [[уставна монархија]]{{Ref label|govbox|b|}} |leader1 = [[Александру Јоан Куза]] |leader2 = [[Карол I]] |year_leader1 = 1859–1866 |year_leader2 = 1866–1881 |title_leader = Домнитор (Кнез) | |representative1 = [[Ласкар Катаргиу]] |representative2 = [[николае Голеску]] |representative3 = [[Николае Харалампие]] |representative4 = |year_representative1 = 1866 |year_representative2 = 1866 |year_representative3 = 1866 |year_representative4 = |title_representative = [[регент]] | |deputy1 = [[Барбу Катаргиу]] <small>(прв)<small> |deputy2 = [[Јон Братијану]] <small>(последен)<small> |year_deputy1 = 1862 |year_deputy2 = 1879–1881 |title_deputy = [[Список на романски премиери|Премиер]] | |legislature = [[Парламент на Романија|Парламент]] |house1 = [[Сенат на Романија|Сенат]] |house2 = [[Дом на пратеници на Романија|Дом на пратеници]] |stat_year1 = 1860{{Ref label|govbox|d|}} |stat_area1 = 124506 |stat_pop1 = 4424961 |stat_year2 = 1880{{Ref label|govbox|d|}} |stat_area2 = 130434 |stat_pop2 = 5278531 |currency = [[романски лек]] |today = {{знаме|Moldova}}<br />{{знаме|Romania}}<br />{{знаме|Ukraine}} |footnotes = {{note|tribox}}a. [[De facto]] independent state.<br />{{note|govbox}}b. [[1866 Constitution of Romania]].<br />{{note|inbox}}c. Independence [[Congress of Berlin|internationally recognized]] in 1878.<br />{{note|govbox}}d. Ethnic and Political Studies.<ref>[http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/1b/Dimitrie_Alexandru_Sturdza_-_Europa,_Rusia_%C8%99i_Rom%C3%A2nia_-_Studiu_etnic_%C8%99i_politic.pdf Europa, Rusia si Romania] Ethnic and Political Studies, D. A. Sturdza, 1890 {{Ro icon}}</ref> }} '''Обединето Кнежевство Влашка и Молдавија''' или '''Романски обединети кнежевства''' ([[романски]]: ''Principatele Unite ale Valahiei şi Moldovei'') е името на [[Романија|романската]] држава во периодот од 1859 до 1881 година. == Историја == === Позадина и причините за обединување === [[Податотека:Theodor Aman-Unirea Principatelor.jpg|мини|лево|200px|''Обединувањето на кнежевствата'', [[Теодор Аман]], 1857]] По крајот на [[Кримската војна]], австрискиот режим станал омразен меѓу населението, бидејќи бил потиснат материјалниот и политичкиот живот. Во мировните преговори меѓу Големите сили било одлучено замена на рускиот протекторат со колективен протекторат на земјите кои го потпишале договорот. Во исто време романските емигранти во [[Париз]] започнале се појасно да го поставуват прашањето за обединување на двете кнежевства. На едната страна застанале [[Австрија]] и [[Османлиското Царство]] заедно со [[Англија]] која била во добри трговски односи со [[Истанбул]]. Од друга страна била [[Франција]], која не сакала [[Русија]] да излезе во своите сфери на влијание на [[Балкан]]от, [[Средоземје]]то и [[Мала Азија]], како и [[Русија]] која проценила дека едно соединување ќе доведе до слабеење на позициите на Османлиите. Најголема улога во обединувањето на двете дунавски кнежевства имале емигрантите во [[Западна Европа]], посебно во Франција која не се спротивставувала на обединувањето. По крајот на конгресот, австриските сили се повлекле од двете кнежевства, а во [[1857]] година биле спроведени успешни избори за обединување на двете кнежевства. На конвенцијата од [[7 август]] [[1858]] било изгласено да се зачуваат двете кнежевства како одделни, но со право да основат заеднички управни органи. Во 1861 година [[Александар Јон Куза]] го објавил соединувањето на двете кнежевства, иако тие сѐ уште биле вазални на Османлиското Царство. Во [[1861]] година во османлиската престолнина била свикана меѓународна конференција која го признала официјално соединувањето на двете кнежевства под името [[Романија]] и како вазална земја на Османлиите била до [[Берлинскиот конгрес]]. === Независност и територијални промени (1877–1878) === [[Податотека:Trecerea dunarii 1878.jpeg|лево|мини|Романската војска го преминува Дунав]] Во април 1877 година, Романија склучила конвенција со Руската империја која дозволувала руските војски да поминуваат преку романска територија за да ја нападнат Отоманската империја, при што Русија се обврзувала да ја почитува територијалната целовитост на Романија. На 9/21 мај 1877 година, романскиот парламент еднострано прогласил независност од Отоманската империја и објавил војна на Турција. Романија учествувала во Руско-турската војна со околу 120.000 војници, при што романските сили одиграле значајна улога во опсадата и [[Опсада на Плевен|освојувањето на Плевен]] (Плевна), каде што придонеле за конечниот пораз на османлиската армија предводена од Осман-паша. Воената победа на руско-романските сили довела до првичниот мировен [[Санстефански договор|договор од Сан Стефано]] (3 март 1878 година), кој ја признавал независноста на Романија, Србија и Црна Гора, но создавал голема бугарска држава под руско влијание. Овој договор предизвикал противење од Велика Британија и Австро-Унгарија, кои стравувале од преголемо руско влијание на Балканот. Затоа бил свикан Конгресот во Берлин под претседателство на [[Ото фон Бизмарк]]. [[Податотека:SouthEast Europe 1878.jpg|лево|мини|Југоисточна Европа по Берлинскиот конгрес {{легенда|#85CF92|Романија ја отстапила јужна Бесарабија на Руската империја}} {{легенда|#83CFE9|Романија ја добила северна Добруџа од Османлиската империја}}]] Берлинскиот договор, потпишан на 13 јули 1878 година, ја ревидирал Санстефанската спогодба и официјално ја потврдил целосната независност на Романија. Како дел од територијалните прилагодувања, Романија ја добила Северна Добруџа (вклучувајќи дел од Дунавската делта и островот Змиски – Insula Șerpilor) од Отоманската империја, со што за првпат добила директен пристап до Црното Море и стратешки важни пристаништа како [[Констанца]]. Меѓутоа, како компензација, Романија била принудена да ја отстапи јужна Бесарабија (окрузите Кахул, Болград и Измаил) назад на Руската империја. Оваа размена била особено контроверзна во Романија, бидејќи јужна Бесарабија била дел од Молдавија од 1856 година и се сметала за историска романска територија. Романската делегација, предводена од Михаил Когалничану, жестоко протестирала, но протестите не биле прифатени од големите сили. === Прогласување на кралство === Кралството Романија било прогласено на 14/26 март 1881 година со одлука на двата дома на романскиот парламент. Со истиот акт, принцот Карол I од династијата Хоенцолерн-Зигмаринген, кој владеел како кнез од 1866 година, бил прогласен за крал на Романија за себе и за своите потомци. [[Податотека:Actul proclamarii Regatului Romania.jpg|мини|210x210пкс|Прогласот за прогласување на кралството]] Церемонијата на крунисување се одржала на 10/22 мај 1881 година во Букурешт. Круната била изработена од челик добиен од топовска цевка заробена од османлиските сили во битката кај Плевен за време на Руско-турската војна од 1877 година. Со изборот на материјалот, Карол I сакал да ја нагласи дека кралската титула и независноста се резултат на воените заслуги и жртвите на романскиот народ, а не на божествена милост или династички привилегии. За време на церемонијата, кралот ја примил круната од рацете на претседателот на парламентот, а не преку традиционално црковно миропомазување. Ова било симболичен чин со кој се подвлекувало дека власта на кралот потекнува од волјата на народот и од уставот. Истата челична круна подоцна била користена и од неговите наследници. Прогласувањето на кралството го заокружило процесот на државно формирање започнат со обединувањето на Молдавија и Влашка во 1859 година и го зацврстило меѓународниот статус на Романија како полноправна европска монархија. Датумот 10 мај станал национален празник во периодот на монархијата. == Кнезови == {| class="wikitable" style="clear:right; text-align:center" ! colspan="2" |Кнез !Владеење !Белешки |- |[[Податотека:Alexander_Johann_Cuza_Kriehuber.jpg|120x120пкс]] |[[Александру Јоан Куза]] (Alexandru Ioan Cuza) |5 февруари 1862 – 22 февруари 1866 {{Small|({{Ayd|5 February 1862|22 February 1866}})}} | |- |[[Податотека:Carol_I_King_of_Romania.jpg|110x110пкс]] |[[Карол I]] (Karl Hohenzollern-Sigmaringen) |20 април 1866 – 15 март 1881 {{Small|({{Ayd|20 April 1866|15 March 1881}})}} |Првиот германски крал на Романија од династијата Хоенцолерн |} == Наводи == {{наводи}} {{Кнежевства кои се стекнале со независност и автономија на Берлинскиот конгрес}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Влашка и Молдавија}} [[Категорија:Поранешни вазалства]] [[Категорија:Поранешни држави во Европа]] [[Категорија:Историја на Влашка]] [[Категорија:Кнежевство Молдавија]] [[Категорија:Историја на Романија]] [[Категорија:Поранешни кнежевства]] 15u2t2pmdu6z40u0ukfkd618f4th2rc 5545390 5545389 2026-04-27T12:48:31Z Buli 2648 /* Независност и територијални промени (1877–1878) */ 5545390 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country |native_name = ''România'' |conventional_long_name = Обединети кнежевства <small>(1859–62)</small><br /><small>''Principatele Unite''</small><hr>Романски обединети кнежевства <small>(1862–66)</small><br /><small>''Principatele Unite Române''</small><hr>Романија <small>(1866–81)</small> |common_name = Обединети кнежевства | |continent = Европа |region = Југоисточна Европа |country = Романија |status = Вазал |empire = Отоманска Империја |status_text = <small>[[де јуре]] вазал на [[Отоманското Царство]] (1859–77){{Ref label|tribox|a|}}</small> |era = | |year_start = 1859 |year_end = 1881 | |date_start = 24 јануари |event_start = унија помеѓу [[Кнежевство Молдавија]] и [[Кнежевство Влашка]] |event1 = Прва заедничка влада |date_event1 = 22 јануари 1862 |event2 = [[Романска војна за независност|Независност]] од Отоманското Царство{{Ref label|inbox|c|}} |date_event2 = 9 мај 1877 |date_end = 14 март |event_end = основено кралство | |p1 = Кнежевство Молдавија |flag_p1 = Flag_of_Moldavia.svg |p2 = Кнежевство Влашка |flag_p2 = Flag_of_Wallachia.svg |p3 = Добруџа |flag_p3 = Flag of the Ottoman Empire.svg |s1 = Кралство Романија |flag_s1 = Flag of Romania.svg |s2 = Бесарабска губернија |flag_s2 = Flag of the Russian Empire (black-yellow-white).svg | |image_flag = Flag of the United Principalities of Romania (1862 - 1866).svg |image_coat = Principality of Romania - 1872 CoA.svg |flag_article = Знаме на Романија | |image_map = Romania 1859-1878.png |image_map_caption = | |national_motto = ''[[Nihil Sine Deo]]''<br /><small>"Nothing without God"</small> |common_languages = [[романски]] |capital = [[Јаш]] и [[Букурешт]]<br /><small>(1859–1862)</small><br />Букурешт<br /><small>(1862–1881)</small> | |government_type = [[уставна монархија]]{{Ref label|govbox|b|}} |leader1 = [[Александру Јоан Куза]] |leader2 = [[Карол I]] |year_leader1 = 1859–1866 |year_leader2 = 1866–1881 |title_leader = Домнитор (Кнез) | |representative1 = [[Ласкар Катаргиу]] |representative2 = [[николае Голеску]] |representative3 = [[Николае Харалампие]] |representative4 = |year_representative1 = 1866 |year_representative2 = 1866 |year_representative3 = 1866 |year_representative4 = |title_representative = [[регент]] | |deputy1 = [[Барбу Катаргиу]] <small>(прв)<small> |deputy2 = [[Јон Братијану]] <small>(последен)<small> |year_deputy1 = 1862 |year_deputy2 = 1879–1881 |title_deputy = [[Список на романски премиери|Премиер]] | |legislature = [[Парламент на Романија|Парламент]] |house1 = [[Сенат на Романија|Сенат]] |house2 = [[Дом на пратеници на Романија|Дом на пратеници]] |stat_year1 = 1860{{Ref label|govbox|d|}} |stat_area1 = 124506 |stat_pop1 = 4424961 |stat_year2 = 1880{{Ref label|govbox|d|}} |stat_area2 = 130434 |stat_pop2 = 5278531 |currency = [[романски лек]] |today = {{знаме|Moldova}}<br />{{знаме|Romania}}<br />{{знаме|Ukraine}} |footnotes = {{note|tribox}}a. [[De facto]] independent state.<br />{{note|govbox}}b. [[1866 Constitution of Romania]].<br />{{note|inbox}}c. Independence [[Congress of Berlin|internationally recognized]] in 1878.<br />{{note|govbox}}d. Ethnic and Political Studies.<ref>[http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/1b/Dimitrie_Alexandru_Sturdza_-_Europa,_Rusia_%C8%99i_Rom%C3%A2nia_-_Studiu_etnic_%C8%99i_politic.pdf Europa, Rusia si Romania] Ethnic and Political Studies, D. A. Sturdza, 1890 {{Ro icon}}</ref> }} '''Обединето Кнежевство Влашка и Молдавија''' или '''Романски обединети кнежевства''' ([[романски]]: ''Principatele Unite ale Valahiei şi Moldovei'') е името на [[Романија|романската]] држава во периодот од 1859 до 1881 година. == Историја == === Позадина и причините за обединување === [[Податотека:Theodor Aman-Unirea Principatelor.jpg|мини|лево|200px|''Обединувањето на кнежевствата'', [[Теодор Аман]], 1857]] По крајот на [[Кримската војна]], австрискиот режим станал омразен меѓу населението, бидејќи бил потиснат материјалниот и политичкиот живот. Во мировните преговори меѓу Големите сили било одлучено замена на рускиот протекторат со колективен протекторат на земјите кои го потпишале договорот. Во исто време романските емигранти во [[Париз]] започнале се појасно да го поставуват прашањето за обединување на двете кнежевства. На едната страна застанале [[Австрија]] и [[Османлиското Царство]] заедно со [[Англија]] која била во добри трговски односи со [[Истанбул]]. Од друга страна била [[Франција]], која не сакала [[Русија]] да излезе во своите сфери на влијание на [[Балкан]]от, [[Средоземје]]то и [[Мала Азија]], како и [[Русија]] која проценила дека едно соединување ќе доведе до слабеење на позициите на Османлиите. Најголема улога во обединувањето на двете дунавски кнежевства имале емигрантите во [[Западна Европа]], посебно во Франција која не се спротивставувала на обединувањето. По крајот на конгресот, австриските сили се повлекле од двете кнежевства, а во [[1857]] година биле спроведени успешни избори за обединување на двете кнежевства. На конвенцијата од [[7 август]] [[1858]] било изгласено да се зачуваат двете кнежевства како одделни, но со право да основат заеднички управни органи. Во 1861 година [[Александар Јон Куза]] го објавил соединувањето на двете кнежевства, иако тие сѐ уште биле вазални на Османлиското Царство. Во [[1861]] година во османлиската престолнина била свикана меѓународна конференција која го признала официјално соединувањето на двете кнежевства под името [[Романија]] и како вазална земја на Османлиите била до [[Берлинскиот конгрес]]. === Независност и територијални промени (1877–1878) === {{Главна|Руско-турска војна (1877-1878)}} [[Податотека:Trecerea dunarii 1878.jpeg|лево|мини|Романската војска го преминува Дунав]] Во април 1877 година, Романија склучила конвенција со Руската империја која дозволувала руските војски да поминуваат преку романска територија за да ја нападнат Отоманската империја, при што Русија се обврзувала да ја почитува територијалната целовитост на Романија. На 9/21 мај 1877 година, романскиот парламент еднострано прогласил независност од Отоманската империја и објавил војна на Турција. Романија учествувала во Руско-турската војна со околу 120.000 војници, при што романските сили одиграле значајна улога во опсадата и [[Опсада на Плевен|освојувањето на Плевен]] (Плевна), каде што придонеле за конечниот пораз на османлиската армија предводена од Осман-паша. Воената победа на руско-романските сили довела до првичниот мировен [[Санстефански договор|договор од Сан Стефано]] (3 март 1878 година), кој ја признавал независноста на Романија, Србија и Црна Гора, но создавал голема бугарска држава под руско влијание. Овој договор предизвикал противење од Велика Британија и Австро-Унгарија, кои стравувале од преголемо руско влијание на Балканот. Затоа бил свикан Конгресот во Берлин под претседателство на [[Ото фон Бизмарк]]. [[Податотека:SouthEast Europe 1878.jpg|лево|мини|Југоисточна Европа по Берлинскиот конгрес {{легенда|#85CF92|Романија ја отстапила јужна Бесарабија на Руската империја}} {{легенда|#83CFE9|Романија ја добила северна Добруџа од Османлиската империја}}]] Берлинскиот договор, потпишан на 13 јули 1878 година, ја ревидирал Санстефанската спогодба и официјално ја потврдил целосната независност на Романија. Како дел од територијалните прилагодувања, Романија ја добила Северна Добруџа (вклучувајќи дел од Дунавската делта и островот Змиски – Insula Șerpilor) од Отоманската империја, со што за првпат добила директен пристап до Црното Море и стратешки важни пристаништа како [[Констанца]]. Меѓутоа, како компензација, Романија била принудена да ја отстапи јужна Бесарабија (окрузите Кахул, Болград и Измаил) назад на Руската империја. Оваа размена била особено контроверзна во Романија, бидејќи јужна Бесарабија била дел од Молдавија од 1856 година и се сметала за историска романска територија. Романската делегација, предводена од Михаил Когалничану, жестоко протестирала, но протестите не биле прифатени од големите сили. === Прогласување на кралство === Кралството Романија било прогласено на 14/26 март 1881 година со одлука на двата дома на романскиот парламент. Со истиот акт, принцот Карол I од династијата Хоенцолерн-Зигмаринген, кој владеел како кнез од 1866 година, бил прогласен за крал на Романија за себе и за своите потомци. [[Податотека:Actul proclamarii Regatului Romania.jpg|мини|210x210пкс|Прогласот за прогласување на кралството]] Церемонијата на крунисување се одржала на 10/22 мај 1881 година во Букурешт. Круната била изработена од челик добиен од топовска цевка заробена од османлиските сили во битката кај Плевен за време на Руско-турската војна од 1877 година. Со изборот на материјалот, Карол I сакал да ја нагласи дека кралската титула и независноста се резултат на воените заслуги и жртвите на романскиот народ, а не на божествена милост или династички привилегии. За време на церемонијата, кралот ја примил круната од рацете на претседателот на парламентот, а не преку традиционално црковно миропомазување. Ова било симболичен чин со кој се подвлекувало дека власта на кралот потекнува од волјата на народот и од уставот. Истата челична круна подоцна била користена и од неговите наследници. Прогласувањето на кралството го заокружило процесот на државно формирање започнат со обединувањето на Молдавија и Влашка во 1859 година и го зацврстило меѓународниот статус на Романија како полноправна европска монархија. Датумот 10 мај станал национален празник во периодот на монархијата. == Кнезови == {| class="wikitable" style="clear:right; text-align:center" ! colspan="2" |Кнез !Владеење !Белешки |- |[[Податотека:Alexander_Johann_Cuza_Kriehuber.jpg|120x120пкс]] |[[Александру Јоан Куза]] (Alexandru Ioan Cuza) |5 февруари 1862 – 22 февруари 1866 {{Small|({{Ayd|5 February 1862|22 February 1866}})}} | |- |[[Податотека:Carol_I_King_of_Romania.jpg|110x110пкс]] |[[Карол I]] (Karl Hohenzollern-Sigmaringen) |20 април 1866 – 15 март 1881 {{Small|({{Ayd|20 April 1866|15 March 1881}})}} |Првиот германски крал на Романија од династијата Хоенцолерн |} == Наводи == {{наводи}} {{Кнежевства кои се стекнале со независност и автономија на Берлинскиот конгрес}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Влашка и Молдавија}} [[Категорија:Поранешни вазалства]] [[Категорија:Поранешни држави во Европа]] [[Категорија:Историја на Влашка]] [[Категорија:Кнежевство Молдавија]] [[Категорија:Историја на Романија]] [[Категорија:Поранешни кнежевства]] loklovkguejgfvmxnl52m6x0s1l17wc 5545392 5545390 2026-04-27T13:02:52Z Buli 2648 /* Независност и територијални промени (1877–1878) */ 5545392 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country |native_name = ''România'' |conventional_long_name = Обединети кнежевства <small>(1859–62)</small><br /><small>''Principatele Unite''</small><hr>Романски обединети кнежевства <small>(1862–66)</small><br /><small>''Principatele Unite Române''</small><hr>Романија <small>(1866–81)</small> |common_name = Обединети кнежевства | |continent = Европа |region = Југоисточна Европа |country = Романија |status = Вазал |empire = Отоманска Империја |status_text = <small>[[де јуре]] вазал на [[Отоманското Царство]] (1859–77){{Ref label|tribox|a|}}</small> |era = | |year_start = 1859 |year_end = 1881 | |date_start = 24 јануари |event_start = унија помеѓу [[Кнежевство Молдавија]] и [[Кнежевство Влашка]] |event1 = Прва заедничка влада |date_event1 = 22 јануари 1862 |event2 = [[Романска војна за независност|Независност]] од Отоманското Царство{{Ref label|inbox|c|}} |date_event2 = 9 мај 1877 |date_end = 14 март |event_end = основено кралство | |p1 = Кнежевство Молдавија |flag_p1 = Flag_of_Moldavia.svg |p2 = Кнежевство Влашка |flag_p2 = Flag_of_Wallachia.svg |p3 = Добруџа |flag_p3 = Flag of the Ottoman Empire.svg |s1 = Кралство Романија |flag_s1 = Flag of Romania.svg |s2 = Бесарабска губернија |flag_s2 = Flag of the Russian Empire (black-yellow-white).svg | |image_flag = Flag of the United Principalities of Romania (1862 - 1866).svg |image_coat = Principality of Romania - 1872 CoA.svg |flag_article = Знаме на Романија | |image_map = Romania 1859-1878.png |image_map_caption = | |national_motto = ''[[Nihil Sine Deo]]''<br /><small>"Nothing without God"</small> |common_languages = [[романски]] |capital = [[Јаш]] и [[Букурешт]]<br /><small>(1859–1862)</small><br />Букурешт<br /><small>(1862–1881)</small> | |government_type = [[уставна монархија]]{{Ref label|govbox|b|}} |leader1 = [[Александру Јоан Куза]] |leader2 = [[Карол I]] |year_leader1 = 1859–1866 |year_leader2 = 1866–1881 |title_leader = Домнитор (Кнез) | |representative1 = [[Ласкар Катаргиу]] |representative2 = [[николае Голеску]] |representative3 = [[Николае Харалампие]] |representative4 = |year_representative1 = 1866 |year_representative2 = 1866 |year_representative3 = 1866 |year_representative4 = |title_representative = [[регент]] | |deputy1 = [[Барбу Катаргиу]] <small>(прв)<small> |deputy2 = [[Јон Братијану]] <small>(последен)<small> |year_deputy1 = 1862 |year_deputy2 = 1879–1881 |title_deputy = [[Список на романски премиери|Премиер]] | |legislature = [[Парламент на Романија|Парламент]] |house1 = [[Сенат на Романија|Сенат]] |house2 = [[Дом на пратеници на Романија|Дом на пратеници]] |stat_year1 = 1860{{Ref label|govbox|d|}} |stat_area1 = 124506 |stat_pop1 = 4424961 |stat_year2 = 1880{{Ref label|govbox|d|}} |stat_area2 = 130434 |stat_pop2 = 5278531 |currency = [[романски лек]] |today = {{знаме|Moldova}}<br />{{знаме|Romania}}<br />{{знаме|Ukraine}} |footnotes = {{note|tribox}}a. [[De facto]] independent state.<br />{{note|govbox}}b. [[1866 Constitution of Romania]].<br />{{note|inbox}}c. Independence [[Congress of Berlin|internationally recognized]] in 1878.<br />{{note|govbox}}d. Ethnic and Political Studies.<ref>[http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/1b/Dimitrie_Alexandru_Sturdza_-_Europa,_Rusia_%C8%99i_Rom%C3%A2nia_-_Studiu_etnic_%C8%99i_politic.pdf Europa, Rusia si Romania] Ethnic and Political Studies, D. A. Sturdza, 1890 {{Ro icon}}</ref> }} '''Обединето Кнежевство Влашка и Молдавија''' или '''Романски обединети кнежевства''' ([[романски]]: ''Principatele Unite ale Valahiei şi Moldovei'') е името на [[Романија|романската]] држава во периодот од 1859 до 1881 година. == Историја == === Позадина и причините за обединување === [[Податотека:Theodor Aman-Unirea Principatelor.jpg|мини|лево|200px|''Обединувањето на кнежевствата'', [[Теодор Аман]], 1857]] По крајот на [[Кримската војна]], австрискиот режим станал омразен меѓу населението, бидејќи бил потиснат материјалниот и политичкиот живот. Во мировните преговори меѓу Големите сили било одлучено замена на рускиот протекторат со колективен протекторат на земјите кои го потпишале договорот. Во исто време романските емигранти во [[Париз]] започнале се појасно да го поставуват прашањето за обединување на двете кнежевства. На едната страна застанале [[Австрија]] и [[Османлиското Царство]] заедно со [[Англија]] која била во добри трговски односи со [[Истанбул]]. Од друга страна била [[Франција]], која не сакала [[Русија]] да излезе во своите сфери на влијание на [[Балкан]]от, [[Средоземје]]то и [[Мала Азија]], како и [[Русија]] која проценила дека едно соединување ќе доведе до слабеење на позициите на Османлиите. Најголема улога во обединувањето на двете дунавски кнежевства имале емигрантите во [[Западна Европа]], посебно во Франција која не се спротивставувала на обединувањето. По крајот на конгресот, австриските сили се повлекле од двете кнежевства, а во [[1857]] година биле спроведени успешни избори за обединување на двете кнежевства. На конвенцијата од [[7 август]] [[1858]] било изгласено да се зачуваат двете кнежевства како одделни, но со право да основат заеднички управни органи. Во 1861 година [[Александар Јон Куза]] го објавил соединувањето на двете кнежевства, иако тие сѐ уште биле вазални на Османлиското Царство. Во [[1861]] година во османлиската престолнина била свикана меѓународна конференција која го признала официјално соединувањето на двете кнежевства под името [[Романија]] и како вазална земја на Османлиите била до [[Берлинскиот конгрес]]. === Независност и територијални промени (1877–1878) === {{Главна|Руско-турска војна (1877-1878)}} [[Податотека:Trecerea dunarii 1878.jpeg|лево|мини|Романската војска го преминува Дунав]] Во април 1877 година, Романија склучила конвенција со Руската империја која дозволувала руските војски да поминуваат преку романска територија за да ја нападнат Отоманската империја, при што Русија се обврзувала да ја почитува територијалната целовитост на Романија. На 9/21 мај 1877 година, романскиот парламент еднострано прогласил независност од Отоманската империја и објавил војна на Турција. Романија учествувала во Руско-турската војна со околу 120.000 војници, при што романските сили одиграле значајна улога во опсадата и [[Опсада на Плевен|освојувањето на Плевен]] (Плевна), каде што придонеле за конечниот пораз на османлиската армија предводена од Осман-паша. Воената победа на руско-романските сили довела до првичниот мировен [[Санстефански договор|договор од Сан Стефано]] (3 март 1878 година), кој ја признавал независноста на Романија, Србија и Црна Гора, но создавал голема бугарска држава под руско влијание. Овој договор предизвикал противење од Велика Британија и Австро-Унгарија, кои стравувале од преголемо руско влијание на Балканот. Затоа бил свикан Конгресот во Берлин под претседателство на [[Ото фон Бизмарк]]. [[Податотека:SouthEast Europe 1878.jpg|лево|мини|Југоисточна Европа по Берлинскиот конгрес {{легенда|#85CF92|Романија ја отстапила јужна Бесарабија на Руската империја}} {{легенда|#83CFE9|Романија ја добила северна Добруџа од Османлиската империја}}]] Берлинскиот договор, потпишан на 13 јули 1878 година, ја ревидирал Санстефанската спогодба и официјално ја потврдил целосната независност на Романија. Како дел од територијалните прилагодувања, Романија ја добила Северна Добруџа (вклучувајќи дел од Дунавската делта и островот Змиски – Insula Șerpilor) од Отоманската империја, со што за првпат добила директен пристап до Црното Море и стратешки важни пристаништа како [[Констанца]]. Меѓутоа, како компензација, Романија била принудена да ја отстапи јужна Бесарабија (окрузите Кахул, Болград и Измаил) назад на Руската империја. Оваа размена била особено контроверзна во Романија, бидејќи јужна Бесарабија била дел од Молдавија од 1856 година и се сметала за историска романска територија. Романската делегација, предводена од [[Михаил Когалничану]], жестоко протестирала, но протестите не биле прифатени од големите сили. === Прогласување на кралство === Кралството Романија било прогласено на 14/26 март 1881 година со одлука на двата дома на романскиот парламент. Со истиот акт, принцот Карол I од династијата Хоенцолерн-Зигмаринген, кој владеел како кнез од 1866 година, бил прогласен за крал на Романија за себе и за своите потомци. [[Податотека:Actul proclamarii Regatului Romania.jpg|мини|210x210пкс|Прогласот за прогласување на кралството]] Церемонијата на крунисување се одржала на 10/22 мај 1881 година во Букурешт. Круната била изработена од челик добиен од топовска цевка заробена од османлиските сили во битката кај Плевен за време на Руско-турската војна од 1877 година. Со изборот на материјалот, Карол I сакал да ја нагласи дека кралската титула и независноста се резултат на воените заслуги и жртвите на романскиот народ, а не на божествена милост или династички привилегии. За време на церемонијата, кралот ја примил круната од рацете на претседателот на парламентот, а не преку традиционално црковно миропомазување. Ова било симболичен чин со кој се подвлекувало дека власта на кралот потекнува од волјата на народот и од уставот. Истата челична круна подоцна била користена и од неговите наследници. Прогласувањето на кралството го заокружило процесот на државно формирање започнат со обединувањето на Молдавија и Влашка во 1859 година и го зацврстило меѓународниот статус на Романија како полноправна европска монархија. Датумот 10 мај станал национален празник во периодот на монархијата. == Кнезови == {| class="wikitable" style="clear:right; text-align:center" ! colspan="2" |Кнез !Владеење !Белешки |- |[[Податотека:Alexander_Johann_Cuza_Kriehuber.jpg|120x120пкс]] |[[Александру Јоан Куза]] (Alexandru Ioan Cuza) |5 февруари 1862 – 22 февруари 1866 {{Small|({{Ayd|5 February 1862|22 February 1866}})}} | |- |[[Податотека:Carol_I_King_of_Romania.jpg|110x110пкс]] |[[Карол I]] (Karl Hohenzollern-Sigmaringen) |20 април 1866 – 15 март 1881 {{Small|({{Ayd|20 April 1866|15 March 1881}})}} |Првиот германски крал на Романија од династијата Хоенцолерн |} == Наводи == {{наводи}} {{Кнежевства кои се стекнале со независност и автономија на Берлинскиот конгрес}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Влашка и Молдавија}} [[Категорија:Поранешни вазалства]] [[Категорија:Поранешни држави во Европа]] [[Категорија:Историја на Влашка]] [[Категорија:Кнежевство Молдавија]] [[Категорија:Историја на Романија]] [[Категорија:Поранешни кнежевства]] rse9gttnpsz3oe338isx3y9vegx0jam Категорија:Есхатологија 14 1116819 5545544 3412318 2026-04-27T20:31:34Z Dandarmkd 31127 5545544 wikitext text/x-wiki {{Катпов}} {{рв|Eschatology}} [[Категорија:Верски учења и доктрини]] [[Категорија:Времето во религијата]] [[Категорија:Завршетоци]] bvh4l2mzbib2df2cf4k6j1i1u5c4cd8 Управно право 0 1130395 5545653 5126337 2026-04-28T08:42:09Z BosaFi 115936 5545653 wikitext text/x-wiki '''Управно право''' ({{Јез-енг|administrative law}}) е гранка на [[право|праваото]] која уредува [[управна делатност|управни делатности]] вкупно од сите (ауторитативни и неауторитативни) активности на управата на кои управата ги извршува секојдневните задачи и работи, остварувајќи ја својата секојдневна функција, а ја сочинува систем на правни норми кои уредуваат [[управна организација]] и [[јавна услуга|јавни служби]], [[управни постапки]], обимот и садржината на управните делатности – извршување [[управни работи]], со донесување на правни одлуки на управата, вршење материјални работи и [[контрола на управата]]. == Основни поими == Работата [[државна управа|државни управи]] ја извршуваат [[министарство|министарствата]], органи на управата кои се во состав на министарставата (управа, инспекторати, дирекција) но можат да се образуваат и посебни организации (секретаријати, заводи, [[јавна агенција|јавни агенции]], центри) и [[јавни услуги|јавни служби]] (јавни установи, јавни претпријатија) и други облици на организирање со кои се остваруваат правата и потребите на граѓаните и правните лица. Во извршувањето на своите активности администрацијата прави [[административни прописи]]со кои предвидува општото правило за неограничен број на случаи и лица, а потоа [[управни акти]] кои управата предвидува посебно правило за конкретен случај владеењето на случајот и одредено лице, влегува во администрација договори и прави административните мерки што Владата ги дава на граѓаните на јавни служби (на пр. [[водење евиденција]], издавањето на сертификати). Од големо значење се оние процесни норми поврзани со [[управен спор]] бидејќи ги регулира процесот на донесување на управни акти со кои се одлучува за правата и обврските во управни работи. [[Контролната администрација]] може да биде политичка - од страна на Националното Собрание, Владата, политичките партии и јавното мислење и правни - административна контрола над управувањето, [[судската контрола на управата]] и посебна контрола на управување на јавните обвинители и [[правобранител]] и (заштитник на правата на граѓаните). Во надлежност на органите на управата се наоѓаат, измеѓу другите, евиденција на личниот статус на граѓаните. Оваа евиденција служи да се стекнат одредени познавања во надлежност на органите на управата се наоѓаат, измеќу другото и водење на евиденција на елементите на личната состојба на граѓаните. Овие записи се користат и за стекнување на знаење на специфични податоци кои се однесуваат на правната состојба, но исто така и како предуслов за издавање на документи (на пример, уверенија, сертификати, ..), врз основа на кои граѓаните ќе можат да ги остваруваат своите права и интереси. Официјалните податоци може да се чуваат во [[регистри]]те (на пример, раѓања, бракови, смртни случаи), разни записи се чуваат од страна на пример, за внатрешни работи (. [[Лична карта|лични карти]], патни исправи, моторни возила), како и евиденција се кандидира од страна на [[старателство власти]]. Како посебна управна работа од областа на внатрешни работи покрена прашања во врска со [[престој | престој и живеалиште]] и [[националност]] m граѓани. Иако основните ефикасност тенденции администрација, транспарентност, објективност, отстапување се манифестира преку [[молчење на администрацијата]]. == Предмет на управното право == Управното право е многу динамично. Тоа го следи развојот на стагнација и општествените односи, така што ние имаме потсистем на управното право дека може со тек на време да се трансформира во независни правни дисциплини (даночните закони, животната средина, итн). Во последните дваесет години, постои процес на дерегулација на бројни правни односи, кои беа под административна режим. Поради овие околности постои потреба да се знае и да се адаптираат нашите административни науки и нашето законодавство, почнувајќи со напуштање на концептот на управното право како функција на власта. И покрај тоа што укажува дека постојат толку многу дефиниции како автори и времињата се кристализираат два типични концепти, така што можеме да razlikjemo потесни и поширока концепција на управното право. "Концептот '' непосредна 'се заснова на ставот дека административниот закон се уредува управната функција или вршењето на административната власт, за разлика од поширокиот концепт на управното право се смета за остварување на административни delatosti или вршење на јавни услуги. Според потесен концепт на предметот на управното право е збир на правни норми со кои се уредува основањето, укинувањето и меѓусебните односи на органите остварување на административната власт, во согласност со општиот систем на правни норми со кои се уредува организацијата на администрацијата и јавните услуги. '' Потесното сваѓање '' ' произлегува од традиционалниот концепт на управување, како на државните органи претставен од страна на Германскиот автор Георг Јеленик. Иако овој став се смета за застарена, имаше и има автори кои се залагаат за овој концепт, меѓу кои најважни се: Радомир Лукиќ, Павле Димитриевиќ, Ратко Марковиќ и Зоран Томиќ. Денес, овој концепт го претставуваат најупорните Зоран Томиќ, кој почнува од својот конструиран концепт на административна работа. Во овој концепт може да вклучуваат т.н.. класа концепт на управување, врз основа на политичко-идеолошки позиции на Маркс, Енгелс и Ленин. Денес, концептот на администрацијата класа одделно претставен Невенка Bačanin, а порано тоа беше [[Радомир Лукиќ]]. '' Поширокото сфаќање '' на оваа тема на управното право се заснова на современиот концепт на управување, како јавна услуга, во однос на административната постапка што се важни за јавните услуги, но исто така и во однос на државните и не-државните субјекти кои вршат административно-техничките работи. Овој став беше претставен од страна на Леон Диги, на нашите автори се: [[Слободан Јовановиќ]], [[Ѓорѓе Тасиќ]], [[Мајкл Илиќ]], [[Никола Степановиќ]], [[Драгаш Denković]] и професор [[Стеван Лилиќ]]. Врз основа на горенаведеното, особено ако се придружени со социјалниот развој на развиените земји од Европа, можеме да заклучиме дека денес администрација може да биде само во функција на државната власт, но треба да биде јавен сервис, односно. јавен сервис на граѓаните. Од страна на сите сметки, јасно е дека потесните концепт е застарена, и дека воопшто успеа да ги покрие сите активности кои денес се поставени пред употреба. == Правни институти == Правните институции се правна и логична структура, која ги претставува системационите правни односи и правни норми. Основни институти на управното право како управна работа, управна постапка, управен акт, административна постапка, управен надзор и управен спор. == Административни работи == '' Управни работи '' е законска ситуација во која се одлучува за: * Права, или * Облигациони односи, или * Правни интереси на лицата во секој поединечен случај. За управна работа е важно дека тоа е одлука во секој поединечен случај. Оваа одлука може да има два различни начини: * Донесување на одлука за признавање на правата, или * Одлучува за утврдување на одговорноста на партијата. === Управна постапка ===     '' Управна постапка '' е процес на усвојување [[управни акти]]. Управна постапка може да се подели на два начина: * На барање на странката * По службена должност, во зависност од тоа дали станува збор за признавање на правата или обврските на определување. Административни постапки кои се водат со цел остварување и заштита на јавни и поединечни интереси, извршување и границите на цел закон. Управната постапка е процес на една партија, имаме една страна, и административна власт. [[Категорија:Управно право]] dwy17skd3p2zmb9bozu2q2dlsvwmkrk Предлошка:Најголеми градови во Кина 10 1141450 5545513 4775341 2026-04-27T19:50:22Z P.Nedelkovski 47736 Транскрипција според ПМЈ 2017 5545513 wikitext text/x-wiki {{Најголеми градови | name = Најголеми градови во Кина | country = НР Кина | stat_ref = VI Државен попис на НР Кина (2010) | list_by_pop = | div_name = Покраина | div_link = |bodyclass = hlist |state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} |city_1 = Шангај |div_1 = Шангај{{!}}&mdash; |pop_1 = 20 217 700 |img_1 = |city_2 = Пекинг |div_2 = Пекинг{{!}}&mdash; |pop_2 = 16 446 900 |img_2 = View of Beijing.jpg |city_3 = Чунгќинг |div_3 = Чунгќинг{{!}}&mdash; |pop_3 = 11 871 200 |img_3 = A View of Chongqing Central Business District.jpg |city_4 = Гуангџоу |div_4 = Гуангдунг{{!}}Гуангдунг |pop_4 = 10 641 400 |img_4 = Guangzhou skyline.jpg |city_5 = Шенџен |div_5 = Гуангдунг{{!}}Гуангдунг |pop_5 = 10 358 400 |city_6 = Тјенѓин |div_6 = Тјенѓин{{!}}&mdash; |pop_6 = 9 562 300 |city_7 = Вухан |div_7 = Хубеј{{!}}Хубеј |pop_7 = 7 541 500 |city_8 = Дунггуан |div_8 = Гуангдунг{{!}}Гуангдунг |pop_8 = 7 271 300 |city_9 = Хонгконг |div_9 = &mdash; |pop_9 = 7 055 071 |img_9 = |city_10 = Фошан |div_10 = Гуангдунг |pop_10 = 6 771 900 |img_10 = |city_11 = Ченгду |div_11 = Сечуан |pop_11 = 6 316 900 |city_12 = Нанѓинг |div_12 = Ѓангсу |pop_12 = 6 238 200 |city_13 = Шенјанг |div_13 = Љаонинг |pop_13 = 5 718 200 |city_14 = Хангџоу |div_14 = Џеѓанг |pop_14 = 5 578 300 |city_15 = Сиан |div_15 = Шенси |pop_15 = 5 399 300 |img_15 = |city_16 = Харбин |div_16 = Хејлунгѓанг |pop_16 = 5 178 000 |img_16 = |city_17 = Суџоу |div_17 = Ѓангсу |pop_17 = 4 083 900 |img_17 = |city_18 = Чјингдао |div_18 = Шандунг |pop_18 = 3 990 900 |img_18 = |city_19 = Даљен |div_19 = Љаонинг |pop_19 = 3 902 500 |img_19 = |city_20 = Џенгџоу |div_20 = Хенан |pop_20 = 3 677 000 |img_20 = }}<noinclude> {{расклоп}} [[Категорија:Предлошки за Кина]] [[Категорија:Предлошки за градови|Кина, Најголеми]] </noinclude> c7mmjmmnhpjjyq2bvczvdcvp7nxggkb Категорија:Митски ликови 14 1144925 5545512 3662959 2026-04-27T19:49:43Z Dandarmkd 31127 5545512 wikitext text/x-wiki {{Катпов|Митолошки лик}} {{Category diffuse}} {{рв|Mythological characters}} {{портал|Митологија}} [[Категорија:Митологија|Ликови]] [[Категорија:Фолклорни ликови| ]] 0e2lg7spmd229dv2xwf9527fog72igr Предлошка:Општина Кисела Вода 10 1148860 5545640 5216405 2026-04-28T08:28:54Z Dandarmkd 31127 5545640 wikitext text/x-wiki {{Навкутија | name = Општина Кисела Вода | title = Населени места во [[Општина Кисела Вода]] | listclass = hlist | state = {{{state|}}} | above = | image = [[Податотека:Coat of arms of Kisela Voda Municipality (2015).svg|десно|35п|Грб на Општина Кисела Вода]] | list1 = * [[Скопје]] ([[11 Октомври (населба)|11 Октомври]], [[Бирарија]], [[Драчево (населба)]], [[Кисела Вода (населба)|Кисела Вода]], [[Пинтија]], [[Пржино]], [[Припор (Скопје)|Припор]], [[Расадник (скопска населба)|Расадник]], [[Црниче]], [[Чешма (населба)|Чешма]]) * [[Драчево|Драчево (село)]] * [[Усје]] | group2 = Историски | list2 = * [[Аџево]] }}<noinclude> {{расклоп}} [[Категорија:Предлошки за општини во Македонија|Кисела Вода]] [[Категорија:Општина Кисела Вода|Ψ]] [[Категорија:Предлошки за Скопје|Кисела Вода]] </noinclude> 19imedkzohfufl35bvu5zh2xkfn1ro5 Категорија:Митови за настанок 14 1165093 5545553 3533980 2026-04-27T20:44:09Z Dandarmkd 31127 5545553 wikitext text/x-wiki {{Катпов|Мит за настанок}} {{рв|Creation}} [[Категорија:Споредбена митологија|Настанок]] [[Категорија:Космогонија]] [[Категорија:Митови за потеклото]] [[Категорија:Верски космологии]] ems84lmofxmtd6r9yw61pzdwh8gm5cq Дејанчо Богданов 0 1173148 5545411 5397995 2026-04-27T14:44:21Z Gurther 105215 отстранета [[Категорија:Луѓе од Велес]]; додадена [[Категорија:Луѓе од Чашка]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5545411 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Воено лице | име = Дејанчо Богданов | слика = [[Податотека:Дејанчо Богданов.png|180п]] | живеел = 27.02.1980 – {{font|text=[[Загинал во бој|†]]|font=times|size=120%}} 24.03.2001 (21&nbsp;г.) | опис = | прекар = | роден-место = {{роден во|Чашка}}, {{знамеикона|SR Macedonia}} [[СР Македонија]] | починал-место = [[Велес]], {{МКД}} | држава = {{МКД}} | гранка = | служба-време = | чин = Војник во [[Податотека:MacedonianArmyLogo.svg|30п]] [[АРМ]] | единици = | командувал = | битки = [[Воен конфликт во Македонија, 2001|'''Војна во Македонија 2001''']] <br /> * Операција MX-1 | одличја = {{Медал за храброст-мк}} [[Медал за храброст (Македонија)|'''Медал за храброст''']] | занимања = }} '''Дејанчо Богданов''' ({{роден во|Чашка}}, [[Велешко]], {{роден на|27|февруари|1980}} — {{починат во|Велес}}, {{починат на|24|март|2001}}) — [[Список на загинати бранители на Македонија|македонски бранител]], војник на [[АРМ]], учесник во [[Воен конфликт во Македонија, 2001|Воениот конфликт во Македонија во 2001]] година. Загинал на 24 март 2001 година од експлозија на бомба при обука.<ref>„Татковино, за што загинавме?“, Македонска книга, 2002</ref> == Животопис == === Живот, војната 2001 и сведоштва === Дејанчо Богданов е роден на 27 февруари 1980 година во [[Чашка]], [[Велешко]]. Кога започнал [[Воен конфликт во Македонија, 2001|Воениот конфликт во 2001 година]] бил дел од Велешката бригада, која во текот на седумте месеци воени операции била распоредена на [[Матка]], [[Рашче]], [[Танушевци]], [[Карпалак]], [[Кучково]], [[Слупчане]] и [[Ваксинце]]. Загинал на 24 март 2001 година од експлозија на бомба при обука во близината на [[Велес]]. Неговото име било испишано на бронзената плоча на [[Споменик на Бранителите (Скопје)|Споменикот на Бранителите]] во центарот на Скопје.<ref>{{Наведена мрежна страница|date=17 мај 2003|url=http://star.vest.com.mk/default.asp?id=61098&idg=3&idb=856&rubrika=Revija|title=Споменикот за бранителите се фрла од мене до тебе|publisher=Вест|accessdate=2017-02-28|archive-date=2014-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20140808040311/http://star.vest.com.mk/default.asp?id=61098&idg=3&idb=856&rubrika=Revija|url-status=dead}}</ref> Богданов е еден од шестемина велешки бранители кои го положиле својот живот во територијалниот суверенитет и интегритет на Република Македонија.<ref>{{Наведена мрежна страница|date=27 април 2016|url=http://sitel.com.mk/organizacijata-na-rezervni-oficeri-odbelezha-15-godini-od-voeniot-konflikt-vo-2001-godina|title=Организацијата на резервни офицери одбележа 15 години од воениот конфликт во 2001 година|publisher=MKD.mk}}</ref> Дејанчо Богданов посмртно бил одликуван со [[Медал за храброст (Македонија)|Медал за храброст]] од [[Претседател на Македонија|Претседателот на Р Македонија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|date=17 август 2012|url=http://www.mkd.mk/52147/makedonija/medal-za-hrabrost-za-vojnici-na-arm|title=Медал за храброст за сите загинати припадници на вооружените сили на Република Македонија|publisher=MKD.mk|accessdate=2018-01-30|archive-date=2019-03-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20190329211258/https://www.mkd.mk/52147/makedonija/medal-za-hrabrost-za-vojnici-na-arm|url-status=dead}}</ref> == Наводи == {{наводи}} {{Македонски бранители}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Богданов, Дејанчо}} [[Категорија:Чашка]] [[Категорија:Луѓе од Чашка]] [[Категорија:Македонски бранители]] cnf5520azo76x5xvnefideu3y2nfnxu Гомељ 0 1175367 5545557 5540390 2026-04-27T21:18:12Z CommonsDelinker 746 Бришење на "[[Слика:Homieĺ_Montage_(2017).jpg|Homieĺ_Montage_(2017).jpg]]", беше избришана од [[c:Главна страница|Заедничката ризница]] од страна на [[c:User:Polarlys|Polarlys]] поради: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Homieĺ Montage (2017).jpg|]]. 5545557 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место |name = Гомељ |native_name = Гомель |nickname = |image_skyline = |imagesize = 250px |image_caption = |image_flag = Flag of Gomel.svg |image_shield = Coat of Arms of Homiel, Belarus.svg |pushpin_map = Belarus |pushpin_map_caption = Location in Belarus |subdivision_type = Држава |subdivision_type1 = [[Региони во Белорусија|Регион]] |subdivision_name = {{знаме|Belarus}} |subdivision_name1 = [[Гомељска Област]] |leader_title = Градоначалник |leader_name = Петар Кириченко |established_title = Статус на град |established_date = 1142 |area_magnitude = |area_total_km2 = 135.34<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gki.gov.by/docs/gzk_2010-15404.doc|title=Государственный земельный кадастр Республики Беларусь|3=|archive-date=2011-08-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20110825200934/http://www.gki.gov.by/docs/gzk_2010-15404.doc|language=ru|accessdate=2017-04-14|url-status=live}}</ref> |area_land_km2 = |area_water_km2 = |population_as_of = 2015 |population_note = <ref>{{Наведена мрежна страница|title=Belarus - The regions of the Republic of Belarus as well as all cities and urban settlements of more than 10,000 inhabitants.|url=http://www.citypopulation.de/Belarus.html|publisher=City Population|accessdate=2016-01-07}}</ref> |population_total = 526,872 {{increase}}<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.belstat.gov.by/upload/iblock/567/567f8a4ac45cd80a949bb7bd7a839ca7.zip |title=Численность населения на 1 января 2016 г. и среднегодовая численность населения за 2015 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа |accessdate=2017-04-14 |archive-date=2016-07-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160706073652/http://www.belstat.gov.by/upload/iblock/567/567f8a4ac45cd80a949bb7bd7a839ca7.zip |url-status=dead }}</ref> |population_metro = |population_density_km2 = 4258.4 |timezone = [[Further-eastern European Time|FET]] |utc_offset = +3 |timezone_DST = |utc_offset_DST = |coordinates = {{coord|52|26|43|N|30|59|03|E|region:BY|display=inline,title}} |elevation_m = 138 |postal_code_type = Поштенски број |postal_code = 246xx, 247xxx |area_code = +375 232(2) |blank_name = Регистарски таблички |blank_info = 3 |website = [http://www.gorod.gomel.by/ gorod.gomel.by] }} '''Гомељ''' ([[белоруски јазик|белоруски]] и {{langx|ru|Гомель}}) — град во источниот дел на [[Белорусија]], во близина на границата со [[Украина]] и со [[Русија]] во кој живеат околу 520.000 жители. Градот е центар на [[Гомељска Област|истоимената област]] и е вториот по големина град во Белорусија. Се наоѓа во југоисточниот дел на земјата, на 302 километри од главниот град [[Минск]], 534 километри источно од [[Брест]], од [[Могиљов]] е оддалечен 213 километри, 279 километри западно од [[Брјанск]] и 111 километри северно од [[Чернигов]]. Низ него тече реката [[Сож]]. Градот е на површина од 121 км². Гомељ се стекнал со [[Магдебуршко право|Магдебуршкото право]] во 1670 година.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://goldring.gomel-region.by/gomel/ |title=Гомель - Золотое кольцо Гомельщины |accessdate=2017-04-14 |archive-date=2009-05-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090524012540/http://goldring.gomel-region.by/gomel/ |url-status=dead }}</ref><ref>Alexander Rogatschewski: Das Magdeburger Recht auf dem heutigen Territorium Rußlands: Forschungsstand und Forschungsperspektiven // Rechts- und Sprachtransfer in Mittel- und Ostmitteleuropa. Sachsenspiegel und Magdeburger Recht. Internationale und interdisziplinäre Konferenz in Leipzig vom 31. Oktober bis 2. November 2003. (Ivs Saxonico-Maidebvrgense In Oriente. Bd. 1) / editors von E. Eichler und H. Lück. Berlin, Walter de Gruyter. 2008. ISBN 978-3-89949-428-0. стр. 207–287.</ref> Градот бил основан во 1142 година, и административно е поделен на четири реони: Централен, Советски, Железнодорожен, и Новобелички. Актуелен градоначалник е [[Петар Кириченко]], кој на функцијата стапил во ноември 2012 година. Од индустриските гранки најразвиена е машинската, а нешто помалку прехранбената индустрија. Во градот има тролејбуски и автобуски превоз, а авионски е поврзан со поблиските градови од соседството. Гомељ има [[умерено-континентална клима]], но поради [[Чернобилската несреќа]] се соочил со намалување на населението кон крајот на 20 век. Градот почнал економски и демографски да заздравува во 21 век. == Потекло на поимот == Постојат неколку теории за потеклото на името на градот. Една од најчестите е таа која вели дека градот го добил своето име од потокот Гомејук, кој се влевал во реката [[Сож]] и на тоа место бил основан градот. Оваа теорија е создадена по аналогија како другите градови во Белорусија ги добиле своите имиња, па така [[Минск]] го добил името по потокот Менка, [[Полоцк]] по реката [[Полота]], и [[Витепск]] по реката Витба. Зборот „Гомејук“ може да има финско потекло, ''Homma Joki'', што значи „брза река“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sb.by/v-poiskakh-utrachennogo/article/v-poiskakh-utrachennogo-77.html|title=В поисках утраченного|publisher=Советская Белоруссия|date=10 декември 2005}}</ref> Во историските записи, името на градот од 1142 до 16 век се јавува во различни форми: ''Гомь'', ''Гомье'', ''Гомей'', ''Гомьи''. Истражувачите-јазичари сметаат името потекнува од словенечкиот збор „гом“ што значи „рид“. Денешното име се воспоставило во 17-18 век.<ref name="Pospelov">Географические названия мира. Топонимический словарь//Е. М. Поспелов. Москва, Русские словари, Астрель, АСТ, 2002</ref> ==Географија== Градот Гомељ се наоѓа во југоисточниот дел на [[Република Белорусија]] и е административен центар на Гомељската Област, и се наоѓа на околу 40 километри западно од државната граница со [[Брјанска Област]] во Русија, и на околу 40 километри северно од [[Черниговска Област]] во Украина. Градот се наоѓа во северниот дел на Придњепарската Низина, во физичко-географската област наречена Гомељска Полесја (составен дел на белоруската [[Полесја]]). Северозападно од градот на Гомељската Полесја се наоѓа [[Чечерска Низина]].<ref name="gomel">Гомель. Энециклопедический справочник. — Мн.: БелСэ, 1991. — 527 стр.</ref> ===Геологија и тектоника=== [[Слика:BLR Gomel toward River Soz.jpg|мини|220п|Реката Сож во Гомељ]] Гомељ се наоѓа во југоисточниот дел на Воронешкиот [[Антиклиз]] - покачена тектонска структура која е составен дел на рускиот штит во источноевропската плоча. Кристалната основа се наоѓа на длабочина од околу 450-550 метри под нивото на морето. Плочата има засводена структура и се состои од слоеви со [[палеолит|палеозојска старост]] (дебелина од 100–120 m, [[девон (период)|среднодевонска]] глина, мек камен, [[доломит]]), мезозојска старост (400–420 m, песочна глина од [[тријас]], глина и песок од [[јура]], [[седимент]]и од [[креда]]), и кенозојска старост (дебелина од 30–50 m, глауконско-кварцен песок, песок од морски материјал).<ref name="gomel"/> Областа на денешен Гомељ од почетокот на [[протерозоик]]от до средниот девон била на површината, а во текот на средниот девон била поплавена. За време на доцниот девон имало интензивна [[вулкан]]ска активност. За време на кватернерното ледено доба, многу [[ледник|ледници]] се ширеле по целото денешно градско подрачје, а во текот на александрискиот интерглацијар се формирала долината на реката Сож, која уште доминира во градскиот пејзаж. ледниците со своите активности во оваа област имаат акумулирано огромно количество наносен материјал и така се формирало големото песочно плато на Полеска.<ref name="gomel"/> ===Руда и релјеф=== [[Податотека:Gomel high.jpg|220п|мини|десно|Во Гомељ недостасуваат повеќе зелени површини]] Во релјефот на градот и околината доминира пространата рамнина. Низината долж десниот брег на реката Сож има алувијално-ледничко потекло, додека левиот брег на реката настанал преку таложење на наносен материјал. Воронешкиот Антиклиз се простира во правец север-југ, така што геолошки највисоката точка на градот во северното предградие се наоѓа на 144 метри надморска височина, додека најниската точка е крајбрежна област на Сож (115 м). Најнискиот дел на градот е [[Новобеличкиот Реон]] кој се наоѓа на левиот брег на реката и е во просек 10 до 15 метри понизок од северниот и јужниот дел на градот. По должината на левиот брег на Сож има бројни плажи, со вкупна должина од неколку километри.<ref name="gomel"/> Во градот Гомељ се пронајдени големи резерви на свежи [[јаглеводород]]и (во карпите од кенозојската ера и креда) и минерални сулфатно-хлоридни натриумови води (девон и тријас) кои се користат за бањски третман. Во југозападниот дел на градот е Осовскиот Каменолом чиј песок се користи во градежништвото.<ref name="gomel"/> ===Клима и вода=== [[Податотека:Гомель. Ручей Гомеюк..JPG|220п|мини|десно|Водоскокот Гомејук на едно од градските езера]] Гомељ се наоѓа во зоната на [[умерено-континентална клима]], која се одликува со многу топли и влажни лета и студени зими. Годишната сончева светлост е 3.980 MJ / m² (95.1 kcal / cm²), што е за околу 5% повисоко отколку во Минск.<ref name="climat">{{Наведена мрежна страница|url=http://nashkraj.info/content/blogcategory/92/132/|title=Краязнаўчы сайт Гомељя і Гомельшчыны - Клімат|archive-url=https://web.archive.org/web/20080928120509/http://nashkraj.info/content/blogcategory/92/132/|archive-date=2008-09-28|language=ru|accessdate=2017-04-14|url-status=dead}}</ref> Просечната температура на воздухот во годината е 7,4&nbsp;°C. Во јануари е забележана најниска температура од -33,9&nbsp;°C (мерено во 1970 година), а највисоката тој месец била 9,6&nbsp;°C (мерено во 2007 година). Поради честото навлегување на влажен и топол воздух од [[Атлантик]]от, во текот на зимата имало најмногу 40 дена со температури над 0 °С, додека поради студените воздушни маси од исток и север имало околу 30 дена кои имале исклучително ниски температури под -10&nbsp;°C. Просечната температура во јули е 19,9&nbsp;°C, а во летото максималната била 38,9 [[°C]] (мерено во 2010 година), а најниската тој месец била 6&nbsp;°C (во 1976). Во текот на летото имало повеќе од 30 дена со тропски температури над 20&nbsp;°C. Вегетациониот период трае 205 дена од 3 април до 26 октомври, и во овој период температурата на воздухот е околу 5&nbsp;°C.<ref name="climat"/> Просечната вредност на [[воздушниот притисок]] на годишно ниво изнесува 1.001,5 [[hPa]] со годишна амплитуда од 6 hPa. Најголема вредност на воздушниот притисок е измерена во 1972 година и имала вредност од 1037 hPa, а најниската вредност била 960 hPa (или 4,5&nbsp;mm Hg) регистрирана во 1946. Во текот на зимата доминираат јужни, а во лето западни и северозападни ветрови. Просечната брзина на ветерот на годишно ниво е 3,8 [[m/s]], во зима била 4,3-4,4&nbsp;m/s, а на лето 3,1-3,2&nbsp;m/s. Посилни ветрови со брзина до 15&nbsp;m/s се случуваат еднаш или двапати месечно, додека екстремно моќни ветрови со брзина преку 25&nbsp;m/s случуваат еднаш во 20 години.<ref name="climat"/> {{Weather box |location = Гомељ |metric first = Yes |single line = Yes | Jan record high C = 9,6 | Feb record high C = 15,8 | Mar record high C = 21,5 | Apr record high C = 29,3 | May record high C = 32,5 | Jun record high C = 34,0 | Jul record high C = 37,9 | Aug record high C = 38,9 | Sep record high C = 32,2 | Oct record high C = 27,5 | Nov record high C = 18,0 | Dec record high C = 11,6 |year record high C = 38,9 | Jan high C = -2,0 | Feb high C = -1,2 | Mar high C = 4,6 | Apr high C = 13,2 | May high C = 20,2 | Jun high C = 23,2 | Jul high C = 25,2 | Aug high C = 24,3 | Sep high C = 18,1 | Oct high C = 11,3 | Nov high C = 3,6 | Dec high C = -1,0 |year high C = 11,6 | Jan mean C = -4,5 | Feb mean C = -4,2 | Mar mean C = 0,7 | Apr mean C = 8,4 | May mean C = 14,8 | Jun mean C = 17,9 | Jul mean C = 19,8 | Aug mean C = 18,7 | Sep mean C = 13,0 | Oct mean C = 7,1 | Nov mean C = 0,8 | Dec mean C = -3,3 |year mean C = 7,4 | Jan low C = -6,9 | Feb low C = -7,1 | Mar low C = -2,8 | Apr low C = 4,0 | May low C = 9,6 | Jun low C = 12,9 | Jul low C = 14,8 | Aug low C = 13,6 | Sep low C = 8,7 | Oct low C = 3,7 | Nov low C = -1,4 | Dec low C = -5,6 |year low C = 3,6 | Jan record low C = -35,0 | Feb record low C = -35,1 | Mar record low C = -33,7 | Apr record low C = -13,6 | May record low C = -2,5 | Jun record low C = -0,2 | Jul record low C = 6,0 | Aug record low C = 1,2 | Sep record low C = -3,2 | Oct record low C = -12,0 | Nov record low C = -21,7 | Dec record low C = -30,8 |year record low C = -35,1 |precipitation colour = green | Jan precipitation mm = 34 | Feb precipitation mm = 33 | Mar precipitation mm = 33 | Apr precipitation mm = 38 | May precipitation mm = 56 | Jun precipitation mm = 80 | Jul precipitation mm = 90 | Aug precipitation mm = 61 | Sep precipitation mm = 58 | Oct precipitation mm = 56 | Nov precipitation mm = 47 | Dec precipitation mm = 40 |year precipitation mm = 626 | Jan rain days = 8 | Feb rain days = 7 | Mar rain days = 10 | Apr rain days = 13 | May rain days = 14 | Jun rain days = 16 | Jul rain days = 14 | Aug rain days = 12 | Sep rain days = 14 | Oct rain days = 14 | Nov rain days = 13 | Dec rain days = 9 |year rain days = 144 | Jan snow days = 18 | Feb snow days = 17 | Mar snow days = 10 | Apr snow days = 2 | May snow days = 0,1 | Jun snow days = 0 | Jul snow days = 0 | Aug snow days = 0 | Sep snow days = 0,03 | Oct snow days = 2 | Nov snow days = 10 | Dec snow days = 16 |year snow days = 75 | Jan humidity = 86 | Feb humidity = 83 | Mar humidity = 77 | Apr humidity = 66 | May humidity = 64 | Jun humidity = 69 | Jul humidity = 70 | Aug humidity = 71 | Sep humidity = 77 | Oct humidity = 81 | Nov humidity = 87 | Dec humidity = 88 |year humidity = 77 |Jan sun = 54 |Feb sun = 74 |Mar sun = 131 |Apr sun = 176 |May sun = 264 |Jun sun = 264 |Jul sun = 261 |Aug sun = 246 |Sep sun = 168 |Oct sun = 115 |Nov sun = 44 |Dec sun = 31 |year sun = 1828 |source 1 = Pogoda.ru.net<ref name = pogoda>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.pogodaiklimat.ru/climate/33041.htm | title = Климат ГомељЯ | accessdate= 28 November 2015 | publisher= Weather and Climate (Погода и климат) |language=ru}}</ref> |source 2 = NOAA (sun only 1961–1990)<ref name = NOAA>{{Наведена мрежна страница | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/BL/33041.TXT | title = Gomel Climate Normals 1961–1990 | publisher= National Oceanic and Atmospheric Administration | accessdate= 28 November 2015}}</ref> |date=April 2012 }} Просечното количество годишни [[врнеж]]и е 626 мм. Околу 70% од талогот се истура во топлиот период од април до октомври, а годишно во просек 160 дена се врнежливи, додека снежната покривка се задржува околу 106 дена во годината. Снежната покривка е присутна во периодот од 15 декември-21 март, а нејзината просечна висина е околу 20 см. 77% од врнежите се од течен тип, а 11% до 12% мешан.<ref name="climat"/> Релативната [[влажност на воздух]]от во постудените делови од годината е околу 80%. За време на топлиот период преку ден, релативната влажност на воздухот е околу 50-60%. Годишно во просек во Гомељ има 147 облачни денови, 30 дена се без облаци, додека останатите се полуоблачни денови. Сончевиот сјај на годишно ниво е во просек 1.855 часа. Снежни бури се случуваат просечно 24 пати во годината, најмногу 54, магла има 61 ден, најмногу 79, грмотевици има во 24, а максимум во 54 дена. Град паѓа 2 пати годишно во просек а 5 максимум, мраз се случува 13 пати годишно, а леден дожд 20 пати.<ref name="climat"/> Најважен хидролошки објект е реката Сож, една од најголемите реки во Белорусија. На територијата на градот се влева и реката Ипуц. Во приградската област во Сож се влеваат помалите реки Ут, Уза и Терјуха.<ref>Блакітная кніга Беларусі: Энцыкл. / БелЭн; Рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994.</ref> Во и околу Гомељ постојат неколку езера, главно од флувијален тип, а најпознати се Љубенско и Волотовско. Во северниот дел на градот има бројни бари, и од тие места се вади градежен материјал. Населението ги користи за пикник. Во Гомељскиот парк се наоѓа најстарата бара во градот „Лебедово Езеро“, создадена на местото каде потокот Гомејук некогаш се влевал во Сож, според кого во легендата градот го добил своето име.<ref name="climat"/> ===Флора и фауна=== [[Податотека:GromykoPark.jpg|мини|лево|220п|Паркот „Громика“]] Природната покривка на Гомељ значително се изменила со тек на времето. Природните мочурливи степи биле заменети со полиња, мочуришта се исушиле и натрупале со камен, чакал и песок. Во парковите и ботаничките градини природната средина се култивирала. Непроменет дел е периферијата на градот, каде останала старата земјишна структура во која преовладуваат старите типови почва типични за овој дел од Белорусија, каде релјефот се формирал под дејство на ледниците.<ref name="gomel"/> Во градските паркови и на улиците преовладуваат [[бор]], [[смрека]], [[даб]], [[јавор]], [[див костен]], [[бел јасен]], [[липа]], [[топола]], [[врба]] и од неодамна доведени видови како [[европски листовник]], [[црвен даб]], [[багрем]], [[гинко]], и други видови егзотични дрвја.<ref name="gomel" /><ref>Сапегин Л. М., Дайнеко Н. М. Структура и функционирование луговых экосистем (Экологический мониторинг). — Гомель: ГГУ, 2002.</ref> Во Гомељ има околу 66 живи видови [[цицачи]], 188 видови [[птици]], 6 видови [[влекачи]], 11 видови [[водоземци]] и 25 видови [[риби]]. Низ градот често се среќаваат [[еж]], [[срна]] и [[дива свиња]], а во паркот [[верверици|верверички]], [[зајаци]] и [[кртови]]. Од птиците најчести градски птици се врапчиња, врани и гулаби, додека надвор од градот се среќаваат [[чапји]].<ref name="gomel"/> ===Екологија=== [[Податотека:Gomel. Mountains of phosphogypsum.jpg|220п|мини|десно|Депонијата за [[фосфоров гипс]] во околината на градот е еден од главните проблеми за животната средина во Гомељ.]] Најголемиот проблем за животната средина во Гомељ е радиоактивното загадување кое настанало како резултат на [[Чернобилска несреќа|јадрената несреќа во Чернобил]], потоа следува загадувањето на воздухот, почвата и водата. Повеќето од еколошките проблеми се резултат на исклучително високиот степен на урбанизација и индустријализација, како за градот така и за неговата околина. Гомељ се наоѓа во зоната на бесплатно сместување со повремена контрола на зрачење. На 20 километри североисточно од градот почнува забранета зона која била погодена од катастрофата во Чернобил.<ref>Постановление Совета Министров Республики Беларусь от 23 декабря 2004 г. № 1623 «Об утверждении перечня населённых пунктов и объектов, находящихся в зонах радиоактивного загрязнения»</ref> По индексот на загадување на воздухот, Гомељ има зголемено ниво на загадување на 5,0 и го зазема третото место по загаденост во Белорусија по градовите [[Могиљов]] и [[Гродно]]. Најчестите причини за загадување се [[формалдехид]], [[флуороводник]], [[фенол]], [[амонијак]] и [[јаглерод моноксид]]. Главни извори на загадување се транспортот, преработката на дрво, и фабриката за минерални ѓубрива и енергија. Имало среден раст на годишната вредност на јаглеродни оксиди што се објаснува со зголемениот број на возила. Средната вредност на другите елементи е во опаѓање.<ref name=Prir2000>Природная среда Беларуси / под ред. Ф. Ф. Логинова. — Мн.: НОООО БИП-С, 2002. — 424 с.</ref> {| class="wikitable" |+Динамика на присуство на одредени елементи во воздухот [мгк/м³]<ref name=Prir2000 /> !Год. ||Фенол ||Амонијак ||Формалдехид ||Олово |- |1991 ||4,3 ||68||9 || 0,070 |- |1995 ||2,9 ||24||8 ||0,020 |- |2000 ||1,5 ||11||6 ||— |} Највисокото загадување на воздухот е во западниот дел на градот, во индустриска зона каде се наоѓаат хемиските фабрики, термоелектраната ТЕЦ-2, фабриката за градежни материјали, како и железничката станица, каде има високо сообраќајно оптоварување. Најчист е воздухот во јужниот и во Новобеличкиот Регион.<ref name=Prir2000/> Изложувањето на хемиски отпад е исто така значаен проблем за Гомељ, но најголемиот проблем е предизвикан од таложењето фосфоров гипс (поради непријатниот мирис) како и загадувањето на подземните води.<ref>География Гомельской области / под ред. Г. Н. Каропы, В. Е. Пашука. — Гомель, 2000. — 286 стр.</ref><ref>[http://www.nestor.minsk.by/sn/1997/37/sn73711.htm -{Технология перерабатки фосфогипса}-]</ref> Загадувањето на реката Сож се одликува како умерено. Концентрацијата на [[азот]] е 5 пати повисока од дозволеното, [[железо]]то и [[цинк]]от се 2 пати над дозволеното, додека [[фосфат]]ите, [[бакар]]от, [[никел]]от и нафтените деривати се во зона на дозволеното.<ref name=Prir2000 /> Процентот на зеленилото во Гомељ е 19,5%, што е значително пониско од урбаните и еколошките норми на Белорусија (40-45%).<ref>Инструкция по классификации и учёту городских зелёных насаждений. № 0212-99 // Сборник нормативных документов по вопросам охраны окружающей среды. — Мн.: БелНИЦ «Экология», 2001. Вып. 27. — С. 109—124</ref> ==Историја== ===Во Киевска Русија=== [[Податотека:GomelHistory.JPG|мини|десно|200п|Слика која ја прикажува руската етапа во историјата на Гомељ]] Гомељ бил создаден кон крајот на 10. век на територија на источнословенскиот сојуз на Радмичите. Нивното седиште се наоѓало близу реката Сож и потокот Гомејук, од чиј назив местото го добило името. Високиот лев брег на Сож и длабоките заливи со стрмни падини го сочинуваат неговото природно опкружување. Кратко време градот бил центар на Гомељското Кнежевство, а потоа бил составен дел од Черниговското Кнежевство. Првпат се споменува во Ипатиевските записи како имот на черниговските кнезови. Гомељ кратко бил под власт на [[смоленск]]иот кнез [[Ростислав I Мстиславич]], а потоа под власт на Изислав Давидович, по чија смрт во 1161 година преминал во сопственост на кнезот Олгович. Градот во 12-ти и 13 век не бил помал од 40 хектари, и во него тогаш занаетчиството и [[трговија]]та биле доста развиени, и градот имал трговски односи со градовите од јужниот и северниот дел на Русија. Според археолошките наоди, градот бил многу оштетен за време на инвазијата на татарско-монголските племиња во првата половина на 13 век.<ref>Макушников О. »Гомель с древнейших времён до конца XVIII века: историко- краеведческий очерк.« — Издање: ЦНТИ, Гомељ, 2002. — 243 стр.</ref><ref name="harady">Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т. 1, кн јануари Гомельская вобласць/С.&nbsp;В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г.&nbsp;П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Издање: БелЭн, 2004. — 632 стр.</ref> ===Во Полско-литванскиот Сојуз=== [[Податотека:Coat of Arms of Gomel, 1560.gif|мини|150п|десно|Грбот на Гомељ од 1560 година]] Гомељ во 1335 година станал дел од Големото Литванско Кнежевство. Во периодот 1335-1406 тој бил дел од имотот на кнезот [[Патрициј Наримунтович]] и неговите синови, од 1406 до 1419 со градот управувале намесници на големиот кнез, од 1419 до 1435 година припаѓал на кнезот [[Свидригајл Олгеродвич]]. Од 1446 до 1452 година, кнезот [[Василиј Јарославич]] го управувал градот, од 1452 до 1483 година, можајскиот кнез [[Иван Андреевич]], од 1483 до 1505 година Гомељ бил под власт на неговиот син Семјон, кој бил во [[вазал]]ски однос со кнезот од [[Москва]]. Во време на Руско-литванската војна од 1500 до 1503 година, [[Литванија]] сакала да го поврати Гомељ и другите територии кои им припаѓале на московските кнезови, но претрпела пораз и загубила една третина од својата територија. Триесет години подоцна, во 1535 година, литванската војска предводена од [[Јержи Радзивил]], [[Јан Танровски]] и [[Андреј Ниемирович]] успеала да го поврати Гомељ и по мировниот договор од 1537 година, воспоставила своја власт во овој град. Од 1565 година Гомељ бил центар на војводството Минск. Гомељ станал дел од [[Полско-литванска Државна Заедница|Полско-литванскиот Сојуз]] во 1569 година. Од тогаш градот станал средиште на бројни судири меѓу украинските [[Козаци]], руските војски и полската армија. Во почетокот на 1570-тите, градот бил преземен од страна на војската на [[Иван Грозни]], но веќе во 1576 година паднал под власт на Радзивил. Руската армија повторно го нападнала Гомељ во 1581 година, а во 1595-1596 го освоиле Козаците предводени од [[Северин Наливајко]].<ref name="harady" /> Со почетокот на борбата против [[православие]]то во Литванското Кнежевство, во 1621 година била затворена соборната црква Св. Никола по наредбата на грчкиот католички епископ [[Јосафат Кунцевич]]. Градот во 1633 година го освоиле Козаците предводени од Булгаков и Јермолин, а во 1649 година го презеле одредите на Мартин Небаба. Полско-литванските власти во Гомељ испратиле платеници Унгарци, Германци и Татари, но градот издржал неколку опсади до 1651 година, но веќе во 1654 година паднал под власт на одредите на Иван Золотаренко. Тој и неговиот син го држеле градот до 1667 година, кога пристапиле во вазален однос со рускиот цар [[Алексеј Михајлович]]. По Андрусовото примирје градот останал дел од Полско-литванската Државна Заедница, каде што прво припаѓал на Радзивил, а до повторното потпаѓање под руска власт, припаѓал на полскиот кнез Чарториски. За време на [[Големата северна војна]] во Гомељ бил присутен одред на руската војска на [[Александар Мењшиков]].<ref name="harady" /> Во средината на 17. век, влијанието на градот опаднало. Населението значително се намалило, градот бил уништен поради честите напади и многу занаети исчезнале. Жителите плаќале високи годишни даноци кон [[Полска]] до 1770 година.<ref name="harady" /> ===Во Руската Империја=== [[Податотека:Gomel - Sovetskaya St - post office - former savoy.JPG|мини|лево|200п|Поранешниот хотел Савој, денес градска пошта]] [[Податотека:Gomel - National Bank.JPG|мини|лево|200п|Зграда на банката]] Гомељ во состав на [[Руска Империја|Руската Империја]] влегол во 1772 година, кога била воспоставена царски управа, и спаѓал во Рогачевската Провинција на Могиљовската Губернија. [[Екатерина Велика]] во 1775 година „за забава“ го дала градот на доживотна власт на познатиот руски капетан [[Петар Румјанцев]]. Румјанцев не сакал управни администратори во оваа област и издејствувал Гомељ да биде негов приватен имот, под услов да изгради нов град кој ќе служи како регионален центар. Гомељ бил дел од Беличкиот округ во Могиљовската Губернија, чие седиште бил градот Белица, кој се наоѓал на 20 километри северозападно од Гомељ. Румјанцев новиот регионален центар го нарекол Нова Белица, и го изградил на левиот брег на реката Сож, во периодот од 1777 до 1786. Новиот гомелски владетел, кнезот Ивај Паскјевич, го пренел регионалниот центар во Гомељ и ја преименувал областа во Гомељска, прогласувајќи го за неважен градот Нова Белица. Белица се споила со Гомељ во 1854 година како една населба (денешен Новобелички Регион). Врз основа на новиот грб на Белица од 1781 година бил направен грбот на Гомељ во 1856 година.<ref name="harady" /><ref name="vinogr">''Виноградов Л.'' Гомель. Его прошлое и настоящее. 1142—1900 гг. Москва, 1900 (репринт 1991).</ref> Периодот во кој Гомељ бил дел од Руската Империја бил обележан со брз раст на населението и развој на урбаната инфраструктура и економскиот потенцијал. Румјанцев изградил камен замок во кој подоцна живееле следните владетели. Првото ланкастерско училиште во Русија било отворено во Гомељ на 8 ноември 1819 година. Тоа било изградено на главната градска улица според проект од архитектот [[Џон Кларк]]. Тоа бил цел комплекс на згради (главна зграда со четири крила, бања, штала и амбар) со околното земјиште, фарми и работилници. Тоа било првото училиште од ваков вид во Руската Империја. Во градот се одржувале два годишни саеми, јануарски (Василичарски) и септемвриски (Воздвиженски), а од 1840-тите им се придружил и летниот (Троицки). По смртта на Румјанцев во декември 1796 година, владетел на Гомељ станал неговиот син Николај Румјанцев. Под негова власт во Гомељ отворило првата гимназија (1797), изложбена сала, фабрики за [[стакло]], [[керамика]], ткаенини и [[алкохолни пијалаци]], како и дрвен мост над реката Сож. Изградбата на Петропавловската катедрала била завршена во 1819 година. Во овој период се изградени [[синагога]], [[аптека]] и дом за стари лица. По смртта на Николај Румјанцев замокот припаднал на неговиот брат Сергеј Румјанцев. Во времето на неговото владеење биле изградени Троицката црква и теолошкиот факултет.<ref name="harady" /><ref name="vinogr" /> Поради финансиски проблеми, Румјанцев го заложил градот на државата, и бидејќи не можел да го отплати долгот тој го продал замокот на кнезот Иван Паскевич-Јеревански кому царот [[Николај I (Русија)|Николај I]] му го подарил и остатокот од градот во 1838 година.<ref name="harady" /> Во времето на Иван Паскевич била отворена фабрика за шеќер (1839), за свеќи (1840), коноп, како и парохиско црковно училиште (во Нова Белица, 1835) и народен универзитет (1841). Во средината на 19 век, на три годишни саеми се продавале производи во вредност од еден милион рубљи што било околу 39% од вкупната трговија во Могиљовската Губернија. Добрата географска положба придонела за развој на транспортниот систем и понатамошен развој на трговијата. Низ Гомељ минувал автопатот [[Санкт Петербург]]-[[Одеса]] и првата телеграфска линија во Русија на линија Санкт Петербург-[[Севастопол]]. Железничката линија [[Лиепаја]]-[[Ромни]] била поставена во градот во 1873 година. Во 1854 година во градот живееле 10,1 илјади луѓе и имало 1 219 објекти. Градот многу настрадал од пожарот што избувнал во 1856 година кога биле запалени 540 куќи.<ref name=autogenerated1/> [[Податотека:Gomel-Ohotnichii domik evening.JPG|мини|десно|200п|Ловечки дом, летната резиденција на Паскевич]] Паскевич направил парк околу замокот и создал единствен природен објект. Денес тоа е обележје на градот како комплекс на палати и паркови. По неговата смрт во 1856 година, градот припаднал на неговиот син Сергеј Паскевич. Тогаш биле основани фабрики за железо, две фабрики за тули, како и фабриката за кибрит „Везувиј“, почнало осветлување на улиците (1873) и ѕидање нови мостови. Неговата ќерка Ирина Паскевич ги основала женското друштво и машката гимназија, како и очната болница. Кнегињата започна изградба на водовод и други објекти поврзани со образованието и здравата исхрана.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://7days.belta.by/7days.nsf/last/42EF77D9A916003A42256B250028DF7C?OpenDocument|author=Александр Рогалев|title=Наша Ирина|publisher=газета "-{Семь дней}-"|archive-url=http://web.archive.org/web/20090112230238/http://7days.belta.by/7days.nsf/last/42EF77D9A916003A42256B250028DF7C?OpenDocument|archive-date=12 јануари 2009}}</ref> Гомељ во 1913 година бил голем индустриски центар со повеќе од сто илјади жители. Најголеми претпријатија биле железничката работилница Лиепаја- Ромни и фабриката за кибрит „Везувиј“. За време на [[Првата светска војна]] во Гомељ биле изградени осум болници и логистички центар на варшавскиот воен округ, транзитен центар и воена работилница. Вработените биле донесени од компаниите во другите градови.<ref name="harady" /> ====Гомељ во раниот 20 век==== <gallery> Слика:Sozh 19 century.jpg|Брегот на реката Сож, пристаниште Слика:Homel Rumyantsev st 1890s.jpg|Румјанцева улица Слика:GOMEL_Zamkovayastreet_vokzal.jpg|Замковачка улица и железничката станица Слика:GOMEL_men_gimnaziya.jpg|Машка гимназија Слика:GomelSyn1.jpg|Големата синагога, 1910&nbsp;г. </gallery> ===Советски период=== За време на [[Руската граѓанска војна]], Гомељ беше окупиран од страна на армијата на [[Германско Царство|Германското Царство]] (1 март 1918), а потоа од страна на украинската војска предводена од Симон Петљурија. Во јануари 1919 година во Гомељ влегла [[Црвената армија]]. Најголемиот удар на болшевиците во Гомељ било Стрекопитовото востание. Бунтовниците ги зазеле важните стратешки објекти во градот и егзекутирале членови на советското раководство на градот - Ландер, Бауман, Оербах, Билецки, Фрида, Ратнер, Фајшмит, Фишбејн и други. Востанието било задушено кога во градот влегле зголемени сили на Црвената армија.<ref name=autogenerated1>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gorod.gomel.by/vseogomele/istoriagomela.aspx|title=История Гомељя|language=ru|accessdate=5 јули 2016}}</ref> Гомељ во 1919 година станал центар на новата административна Гомељска Губернија како дел од [[Руската Советска Федеративна Социјалистичка Република]]. По завршување на воените операции, започнало возобнувањето на економијата и инфраструктурата. Во периодот 1920-1925 се отворени фабриките „Полеспечат“, „Труд“, фабриката за леб и електраната. Гомељ во 1926 година заедно со Гомељската Губернија се припојува во белорускиот ССР. Оваа одлука предизвикала незадоволство помеѓу населението на територијата која била предадена. Гомељскиот губерниски комитет на Комунистичката партија соопштил дека „обединувањето со Белорусија ќе предизвика незадоволство меѓу работничката класа и меѓу голем дел од селаните и ќе се одрази во политичкото расположение на работниците во округот“.<ref>[https://archive.today/20120903181724/www.istrodina.com/rodina_articul.php3?id=346&n=36 -{Требов А. Как большевики делили Гомельскую губернию между Россией и Белоруссией // Родина. — № 8. — 2003}-]</ref> Првиот секретар на градската комисија составил записник „Во врска со прашањето на анексија на Гомељската Губернија во [[БССР]], каде стоело: „Недостасува национално чувство на белорускиот народ од Гомељ во услови на силна позитивна енергија за обединувањето со БССР“.<ref>[http://www.materick.ru/index.php?section=analitics&bulid=2&bulsectionid=90 -{Лосев В. Белоруссия и Россия: нужны иные формы воссоединения // Страны СНГ. Русские и русскоязычные в новом зарубежье. — № 51 (1 мај 2002)}-]</ref> Незаинтересираноста за ова прашање во Москва придонело Гомељ да се оддели од Русија. Во периодот на индустријализацијата била отворена фабриката „Коминтерн“ за производство на парни возови и заводот за нивна поправка „Гомселмаш“ како и други претпријатија. До 1940 година во градот имало 264 индустриски претпријатија и по обемот на производство Гомељ бил на третото место во рамките на БССР по Минск и Витебск со 16,6% удел во производството. Во градот имало учителска школа и шумарски институт. За време на [[Втората светска војна]] градот бил окупиран од страна на германската армија на почетокот на јули 1941 година. Тогаш биле создадени тајни партизански чети. Градот бил ослободен на 26 ноември 1943 година од страна на белоруската војска под команда на [[Константин Рокосовски]], како дел од Гомељско-Рецичката операција. За време на војната повеќе од 80% од градот бил уништен и речиси сите индустриски објекти биле затворени. По војната, во градот започнала голема реконструкција. Речиси сите предвоени претприја продолжиле со својата работа до 1950 година.<ref name="harady" /> Чернобилската несреќа предизвикала голема штета врз градот во 1986 година. Гомељ се наоѓал во подрачјето зафатено со радиоактивно зрачење. Еколошката состојба дополнително се влошила поради длабоката економска криза која започнала кон крајот на 1980-тите. Ова предизвикало голем пад во квалитетот на животот и придонело за процесот на [[депопулација]] кој продолжил во 1990-тите. Гомељ станал дел од Белорусија по распадот на [[СССР]] во 1991 година.<ref name="harady" /> ===По осамостојувањето на Белорусија=== Во првата половина на деведесеттите години на 20 век, Гомељ, како и целата територија на Белорусија, бил погоден од тешката економска криза, белата чума и ненадеен пад на производството. Постепеното заживување започнало во 1996 година. Тогаш била предложени нови капитални проекти, како приградска автобуска станица, сали за хокеј, централен стадион и други. Извршена била реставрација на градските знаменитости, а се отвориле нови тролејбуски линии и биле поставени споменици на Николај Румјанцев, Кирил Туровски, и Јанко Купала. Растот на наталитетот во градот започнал со изградба на нови станбени микрореони. ==Демографија== [[Податотека:Петропавловский собор (Гомель).jpg|мини|лево|150п|Соборната црква во Гомељ]] Заклучно со 1 јануари 2016 во градот живееле 521.452 жители, од кои работоспособно население било 241.072. Во споредба со претходниот попис од 1999 година, населението се зголемило за речиси 5.000 како доказ за постепеното демографско заздравување и прв пораст на населението од 1993 година. Бројот на вработени бил 191.019, од кои 69.441 биле вработени во индустријата.<ref name=mygomel2007>{{Наведена мрежна страница |url=http://mygomel2007.narod.ru/cifri.htm|title=Гомель в цифрах|language=ru |trans-title=Гомељ у бројкама}}</ref> По националност, градското население се состоело од:. [[Белоруси]] – 76,7%, [[Руси]] – 16,9%, и [[Украинци]] – 5,1%.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gomel-prazdnik.com/gomel.html|title=-{О Гомеље}-|language=ru|archive-url=http://web.archive.org/web/20080408230047/http://www.gomel-prazdnik.com/gomel.html|archive-date=8 април 2008}}</ref> Од вкупната популација, 55% се жени и 45% мажи. Поголемиот дел од населението во градот е со православна вероисповед. Во градот има 19 активни православни цркви.<ref name=mygomel2007/> Гомељ е центар на Гомељско-Жлобинската епархија на [[Руската православна црква]]. Постојат Светиниколски и Јоанокормјански женски манастир. По припојувањето на Гомељ во Руската Империја и забраната за доселување на [[Евреи]] во Русија, Гомељ станал град со една од најголемите еврејски заедници во Русија. Според пописот од 1897 во Гомељ живееле 20.385 Евреи (околу 55% ​​од населението).<ref>[https://eleven.co.il/article/11256 Гомељ // Електронска јеврејска енциклопедија]</ref> Погром на Евреите се случил во 1903 година. Евреите сочинувале околу 44% од населението на Гомељ во 1926 година со 37.475 жители. Во 1979 година живееле во 26.416 [[Евреи]] во градот. Масовно иселување на Евреите од Гомељ се случило за време на [[перестројка]]та кога повеќето од нив го напуштиле Советскиот Сојуз и се преселиле во [[Израел]], така што нивниот број бил 6,5 пати намален, а во 1999 година бројот на Евреите во Гомељ паднал на само 4.000. ===Познати жители=== <div style="float:right;margin:0 0 .5em 1em;" class="toccolours"> '''Број на жители<br />во Гомељ (1775—2010)<br /> [во илјади]''' {| cellpadding="2" style="background:none;" |- | 1775 | style="text-align:center;"| 5,0 |- | 1858 | style="text-align:center;"| 13,7 |- | 1880 | style="text-align:center;"| 23,6 |- | 1897 | style="text-align:center;"| 36,8 |- | 1913 | style="text-align:center;"| 104,5 |- | 1925 | style="text-align:center;"| 81,9 |- | 1931 | style="text-align:center;"| 109,9 |- | 1939 | style="text-align:center;"| 139 |- | 1943 | style="text-align:center;"| 15,0 |- | 1959 | style="text-align:center;"| 168,3 |- | 1965 | style="text-align:center;"| 218,0 |- | 1970 | style="text-align:center;"| 272,3 |- | 1975 | style="text-align:center;"| 337,0 |- | 1979 | style="text-align:center;"| 383,0 |- | 1985 | style="text-align:center;"| 465,0 |- | 1989 | style="text-align:center;"| 497,4 |- | 1992 | style="text-align:center;"| 517 |- | 1999 | style="text-align:center;"| 475 |- | 2006 | style="text-align:center;"| 479,9 |- | 2008 | style="text-align:center;"| 493,7 |- | 2010 | style="text-align:center;"| 484,3 |} </div> Меѓу познатите луѓе родени во Гомељ може да се набројат [[Андреј Громико]] (министер за надворешни работи на [[СССР]]), [[Павел Сухој]] (советски авиоконструктор) на кои им се подигнати споменици во Гомељ, како и Иван Черњаховски (советски генерал). Една од главните улици во градот е именувана по браќата Петар и Александар Лизјуков, воени херои во Советскиот Сојуз, кои биле родени во Гомељ. Во Гомељ е роден познатиот советски математичар Лав Генрихович Шнирељман и географот Анатолиј Исаченко. Во Гомељ во 1888 година е роден познатиот геолог, геохемичар и академик [[Александар Сергеевич Уклонски]]. Исто така, во Гомељ работел психологот [[Лав Виготски]] во 1920-тите години. Од современите познати личности кои се родени во Гомељ, значаен е раперот Серјожа, чија музика е популарна на територијата на поранешниот Советски Сојуз. Модерниот белоруски писател [[Оксана Безлепкина]] е родена во Гомељ во 1981 година. Во Гомељ е роден и [[Сергеј Сидорски]], премиер на Белорусија во периодот 2003–2010. Родителите на тенисерката [[Марија Шарапова]] живееле во Гомељ пред катастрофата во Чернобил. ==Административна поделба== Сегашната форма на градот датира од втората половина на 18 век. Главната архитектонска целина што го формира центарот на градот е областа околу плоштадот Ленин (поранешениот пазар). Од таму во три краци се протегаат Советската улица (поранешна Румјанцевска, главна улица во градот), ленински проспект (поранешна Замковска) и Пролетерската улица (поранешна Фелдмаршалска). Градот е поделен на четири реони: *'''Централен Реон'''<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://cenadm.gomel-region.by/ru/hictoru |title=-{История района}- |accessdate=2017-04-15 |archive-date=2008-06-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080622194819/http://cenadm.gomel-region.by/ru/hictoru |url-status=dead }}</ref>—ги опфаќа централниот, источниот и североисточниот дел на Гомељ. Главните улици се Советска, Ленински проспект, Мазурова, Интернационална. Во Централниот Реон има 24 бизнис компании, и таму се сместени повеќето атракции и културни знаменитости на градот - комплекс замоци, ловен дом, драмски театар, циркус, куклен театар, експериментални младински театар-студија, објекти од социјален и културен карактер и така натаму. *'''Советски Реон'''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sovadmin.gomel.by/sovraion/|title=Советский район|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20041218042521/http://www.sovadmin.gomel.by/sovraion/|archive-date=2004-12-18|accessdate=2017-04-15|url-status=dead}}</ref>—се наоѓа во југоисточниот дел на Гомељ. Ова е најмладиот реон на градот. Во овој реон се наоѓа третина од индустриското производство и во него живее 37% од населението. Главни улици во реонот се улицата [[Богдан Хмељницки]], Речицко шосе, Барикинова и октомвриски проспект. *'''Железнодорожен Реон'''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.arw.gov.by/|title=Железнодорожный район|accessdate=2017-04-15|archive-date=2016-06-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20160625151214/http://www.arw.gov.by/|url-status=dead}}</ref>—се наоѓа во северозападниот дел на Гомељ. Овде се наоѓаат железничката станица, автобуска станица, и аеродром. Има 35 индустриски претпријатија, кои сочинуваат околу 50% од урбаното производство. Главните улици се Космонаутска, Крупска, и Победа. *'''Новобелички Реон'''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.novobeladmin.server.by/Nash_raion.html|title=Наш район|archive-url=https://web.archive.org/web/20071103202921/http://www.novobeladmin.server.by/Nash_raion.html|archive-date=2007-11-03|accessdate=2017-04-15|url-status=dead}}</ref>—се наоѓа на левиот брег на реката Сож во југоисточниот дел на градот. Главната улица е улицата Илич. Во овој реон живее 10% од населението во Гомељ. Порано тоа беше посебен град, Нова Белица. Во Гомељ се наоѓа и администрацијата на Гомељскиот реон во кој спаѓа самиот град. {{-}} ==Градска управа== [[Податотека:GomelGorispolkom.JPG|мини|лево|200п|Зграда на градскиот совет и извршниот комитет]] [[Податотека:Гомель. Билецкого 10. Фото 05.JPG|мини|десно|200п|Зграда на администрацијата за Централниот Реон]] Претставничко тело на градската власт е Гомељскиот градски совет. Него го сочинуваат 40 советници избрани на непосредни избори од страна на населението во 40 изборни единици. Нивниот мандат трае 4 години, а техничките овластувања траат до првата седница на новиот состав на Советот. Советот од својот состав бира претседател, негов заменик, претседател на постојната комисија, кои заедно го сочинуваат президиумот на Гомељскиот градски совет.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gorod.gomel.by/page.aspx?module=text&page_id=26&section_id=38|title=Городской Совет депутатов|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20061014144641/http://www.gorod.gomel.by/page.aspx?module=text&page_id=26&section_id=38|archive-date=2006-10-14|accessdate=2017-04-15|url-status=live}}</ref> Од мај 2010 година, претседателот на советот е Иван Бородинчик.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gorod.gomel.by/Vlast/sovetdeputatov/PrezidiumGorsoveta.aspx|title=Президиум горсовета}}</ref> Претставник на централната власт на територијата на градот е Градскиот извршен комитет. Претседателот на Градскиот извршен комитет го поставува претседателот на Белорусија, а го потврдува Градскиот совет. Членовите на општинскиот комитет ги утврдува комисија на претседателството во согласност со извршниот комитет. Сегашниот претседател на комисијата, односно градоначалник на Гомељ, е Петар Кириченко, поставен во ноември 2012 година.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.gorod.gomel.by/Vlast/gorispolkom/rukovodstvo.aspx |title=-{Руководство горисполкома}- |accessdate=2017-04-15 |archive-date=2017-04-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170425011641/http://gorod.gomel.by/Vlast/gorispolkom/rukovodstvo.aspx |url-status=dead }}</ref> Извршната и управната власт на територијата на градската област, односно општината, е реонската администрација. Нивните претседатели и заменици именуваат претседател на Градскиот извршен комитет, а членовите ги именува претседателот на администрацијата. == Стопанство == ===Индустрија=== [[Податотека:Belarus-Homel-Automobile Repair Plant.jpg|мини|десно|200п|Фабрика за поправка на автомобили]] Во 2007 година, во градот биле произведени стоки во вредност од 3,084 милијарди [[Белоруска рубља|рубљи]]. Во почетокот на 2008 година, градот имал 126 индустриски претпријатија, од кои 49 (38,9%) биле во државна сопственост, и 77 (61,1%) биле во приватна сопственост, од кои 37 (29,4%) биле сопственост од акционерски друштва, 4 (3,2%) од странски претпријатија, и 10 (7,9%) од претпријатијата со мешана сопственост на странски акционери и 26 други. Најголем дел од вкупното производство се состои од: *машинска индустрија (52) — 48,3 *прехранбена индустрија (17) — 16,7% *дрвна индустрија (12) — 8,1% *лесна индустрија (12) — 4,6% *производство градежен материјала (8) — 7,9% *хемиска индустрија (5) — 11,2% [[Податотека:Belarus-Minsk-Agriculture Expo-Homselmash-Palesse-1.jpg|мини|лево|200п|Комбајнот „Палесје“ од фабриката „Гомселмаш“]] Најголемите претпријатија се „Гомселмаш“, „Злин“ – фабрика за поправка на вагони, „Киров“ – фабрика за земјоделски машини и алат, „Емаљпосуда“ – фабрика за опрема за мерење, „Центролит“ – фабрика за бонбони, „Спартак“ – комбинат за месо, „Гомељ древ“ – фабрика за масти, „Гомељ стројматеријали“ – фабрика за градежни материјали, хемиски завод, фабрика за пластични маси, „Кристал“ – фабриката за алкохолни пијалаци, „Белоруснефт“ – фабрика за радио делови, „Гомељ стакло” – фабрика за стакло, фабрика за поправка на автомобили, итн.<ref>-{География Гомельской области / под ред. Г. Н. Каропы, В. Е. Пашука.}- - Издање: Гомељ, 2000. - 286 стр.</ref> ===Сообраќај=== Јавниот транспорт во Гомељ се одвива преку тролејбуси, автобуси и минибуси. Тролејбуската мрежа била отворена на 20 мај 1962 година и се состои од 19 линии. Последната линија била отворена на 8 септември 2007 година, по воспоставување на патна мрежа на улицата „Мазурова“. Вкупната должина на мрежата е околу 74 километри, а должината на линијата е 475 км. На линиите сообраќаат тролејбусите од типот AKSM-201, AKSM-321, AKSM-213, AKSM-101, ЗИУ-682. Тролејбусите ги произведува фабриката „Белкоммунмаш“.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://gomeltrans.net/trolleybus/ |title=-{Транспорт в Гомеље - Троллейбусы Гомељя}- |accessdate=2017-04-16 |archive-date=2008-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080113114343/http://gomeltrans.net/trolleybus/timetable.shtml |url-status=dead }}</ref> Во моментов во градот има 51 автобуска линија. Постојат и експресни минибус линии, кои ги има 28. Градскиот и меѓуградскиот автобуски превоз се врши преку градското сообраќајно претпријатие. Гомељ е поврзан со сите градови од гомелскиот регион и со сите регионални центри во Белорусија (освен Брест), а исто така и со градовите надвор од Белорусија - Чернигов, [[Киев]], Москва, [[Курск]], [[Бремен]], [[Франкфурт]], [[Орел (град)|Орел]], [[Тираспол]], [[Харков]], [[Новозипков]], [[Николаев]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://gomeltrans.net/bus/ |title=-{Транспорт в Гомеље - Автобусы Гомељя}- |accessdate=2017-04-16 |archive-date=2009-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090627170806/http://gomeltrans.net/bus/ |url-status=dead }}</ref> Гомељ е железнички поврзан со многу градови во Белорусија, Русија и Украина. Возови сообраќаат до Минск, Москва (преку Смоленск и Брјанск), Санкт Петербург, Полоцк, Брест, Гродно, [[Калининград]], Чернигов, Адлер (преку [[Воронеж]]). Постојано има возови до [[Волгоград]], [[Мурманск]], [[Иркутск]], [[Чељабинск]]. Постои сезонска и целогодишна поврзаност со Одеса, [[Кисловодск]], [[Дњепар]], [[Херсон]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.get-gomel.narod.ru/|title=КУП “Горэлектротранспорт”, г. Гомель|last=|first=|date=|work=|language=ru|archive-url=|archive-date=21 декември 2012|dead-url=|accessdate=}}</ref> Приградската железничка станица била отворена во 1996 година во близина на станицата за подолги линии. Приградскиот сообраќај се одвива на територијата на Гомељската област. Меѓународниот аеродром „Гомељ “ во советско време секојдневно опслужувал стотици патници со летови до целиот Советски Сојуз. Денес, редовен секојдневен сообраќај има кон Минск и Калининград. Неуспешен бил обидот за отворање линија Гомељ -Москва-Гомељ во 2005 и 2007 година, бидејќи и во двата случаи по неколку месеци линијата била прекината поради слаб интерес. Исто така во 2007 година летонското претпријатие „Ер Балтик“ отворила линија Рига-Гомељ -Рига. Иако бројот на патници бил задоволителен линијата била укината во почетокот на 2008 година. Компанијата „Белавија“ држи чартер и карго линии.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://gomelavia.ucoz.ru/|title=Гомельский аэропорт|language=ru|accessdate=5 јули 2016|archive-date=2016-07-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160707045737/http://gomelavia.ucoz.ru/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://belavia.by/time-table/|title=Расписание движения самолётов „Белавиа"|language=ru|accessdate=5 јули 2016}}{{Мртва_врска|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===Угостителство=== Во услужниот сектор доминираат услуги чие плаќање е задолжително: комунални услуги – 24,4%, транспорт на патници – 14,1%, домување – 5,6%.<ref name="stat">[http://gorod.gomel.by/page.aspx?module=text&page_id=607&section_id=622]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Во Гомељ има 13 хотели, од кои најголеми се „Турист“, „Сож“, „Гомељ “ и „Ујут“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gorod.gomel.by/vseogomele/GomelTourist/gostinicy.aspx|title=Гостиницы|publisher=Гомельский городской исполнительный комитет|accessdate=5 јули 2016}}</ref> Во Гомељ има околу 40 ресторани, кафулиња и барови.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://gomel.gov.by/vseogomele/GomelTourist/kafe.aspx|title=Рестораны, бары, кафе, клубы, дискотеки Гомељя|language=ru|accessdate=2017-04-16|archive-date=2016-07-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160707102708/http://gomel.gov.by/vseogomele/GomelTourist/kafe.aspx|url-status=dead}}</ref> ===Надворешна трговија=== Обртот во надворешно-трговската размена во периодот јануари-февруари 2008 година изнесувал 512.400.000 долари, од кои извозот изнесувал 367.700.000 долари, а увозот 144,7 милиони долари.<ref name="stat" /> Од вкупниот извоз во земјите од [[Заедницата на независни држави]] (ЗНД) е извезено 38,5%, од кои 24,7% во Русија, а во земјите надвор од ЗНД-61,5%. Увозот од земјите во ЗНД изнесува 63,9% од вкупниот увоз, од кои 51,8% од Русија, а од земјите надвор од ЗНД-36,1%. Генерално, главните надворешно трговски партнери се Русија (32.3%), [[Холандија]] (21,8%), [[Германија]] (17,6%), [[Украина]] (11,8%), [[Литванија]] (3,4%), [[Полска]] (2, 2%), [[Италија]] (0,9%).<ref name="stat" /> ==Образование и наука== [[Податотека:Ланге 5.JPG|мини|лево|200п|Главната зграда на медицинскиот универзитет (во советско време седиште на ОК на [[КПСС]])]] [[Податотека:Gomel State University-1.jpg|мини|десно|200п|Државниот универзитет „Франциско Скарина“]] Во Гомељ има седум високообразовни институции. Градот има 35 илјади студенти, од кои три илјади дипломираат секоја година. Главната образовна институција во градот е Гомељскиот државен универзитет „Франциско Скарина“. Основан е во 1969 година од тогашниот педагошки институт „В.П. Чкалов“. Универзитетот е составен од 26 факултети и има 56 специјализирани студии. Единствениот сообраќаен факултет во Белорусија се наоѓа во Гомељ и се вика „Белоруски државен универзитет за транспорт“. Од филијалата на Московскиот институт за соработка, во 1980 година е основан кооперативниот гомелски институт (денешен Белоруски трговско–економски универзитет за потрошувачка). Од филијалата на белорускиот политехнички институт во 1981 година е основан градскиот Политехнички институт (денешен Гомељски државен технички универзитет - „П.О. Сухи“).<ref name="obraz">{{Наведена мрежна страница|url=http://gomel.gov.by/nauka/vysshyezavedenija.aspx|title=Высшие и средние учебные заведения Гомељя|language=ru|accessdate=2017-04-16|archive-date=2016-07-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160707103201/http://gomel.gov.by/nauka/vysshyezavedenija.aspx|url-status=dead}}</ref> Катастрофата во Чернобил го забрзала отворањето на гомелскиот Медицински институт (денешен Државен медицински универзитет). По стекнување на независноста на Белорусија, во Гомељ бил отворен огранок на Меѓународниот институт за труд и социјални односи во 1993 како и огранок на градскиот инженерски институт на Република Белорусија во 2003 година.<ref name="obraz" /> Во Гомељ исто така има и 77 основни училишта, еден градски културен клуб, еден областен културен клуб, 18 стручно-технички училишта, шест колеџи, седум технички факултети, белоруско-словенска гимназија, Ирининска гимназија. Во градот постојат институти за шумарство, радиобиологија, радиологија, итн.<ref name="obraz" /> {{-}} ==Здравство== Во Гомељ постојат голем број на специјализирани болници, од кои повеќето се наоѓаат во посебен дел на градот „Медгородок“. Во овој дел од градот има кардиолошка клиника, клиника за онкологија, кожно-венеричен диспанзер, центар за микрохирургија на очи, втора градска клиничка болница и други. Во Гомељ исто така се наоѓа и централната градска клиничка болница (ЦГКБ). Во состав на ЦГКБ е само одделот за пластична хирургија. Во прилог на тоа, во Гомељ постојат психијатриска и геријатриска болница, плус неколку клиники и републичкиот центар за зрачење. Мрежата од поликлиники ја сочинуваат 16 градски поликлиники, седум детски поликлиники, седум стоматолошки ординации и офталмолошка поликлиника.<ref name="zdrav">{{Наведена мрежна страница|url=http://gomel.gov.by/zdravoohranenie/lechebnyeuchregdenia.aspx|title=Лечебные учреждения Гомељя|language=ru|accessdate=2017-04-16|archive-date=2016-06-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20160625081915/http://www.gomel.gov.by/zdravoohranenie/lechebnyeuchregdenia.aspx|url-status=dead}}</ref> ==Култура== [[Податотека:Гомель. Театр кукол..JPG|мини|лево|200п|Куклениот театар]] [[Податотека:Concert Hall in Gomel.JPG|мини|десно|200п|Концертна сала]] Гомељ е втор најголем културен центар во Белорусија по Минск. Во градот има четири уметнички друштва, 3 театри (регионален драмски театар, театар за млади, куклен театар), три [[кино|кина]], [[филхармонија]], [[циркус]], три изложбени галерии, филијала на Ветковскиот музеј на народната уметност како и други локални музеи, комплекси паркови и замоците на Румјанцев и Паскевич, факултет за уметност, уметничка галерија, градски симфониски и црковен оркестар, седум детски музички училишта и уметнички училишта, кореографско и уметничко училиште и градска библиотека.<ref name="kultura">[http://www.gorod.gomel.by/Culture.aspx -{Культура и искусство}-]</ref> Годишно се одржуваат околу 20 фестивали, од кои меѓународни се: фестивалот на кореографската уметност „Сожски хоровод“, театарскиот фестивал „словенски театарски средби“, музичката сесија за млади „Арт сесија“, „Гитарска преродба“, и еден од најголемите фестивали не само во Белорусија, туку и пошироко „Go-Fest“, како и отворени турнири во танц.<ref name="kultura"/> Организирани се десет изложби од кои најважна е меѓународната православна изложба „Православна Белорусија“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://korma.gov.by/ru/region/view/mezhdunarodnuju-vystavku-jarmarku-belarus-pravoslavnaja-posetili-okolo-40-tys-gomelchan-1756/|title=Международную выставку-ярмарку «Беларусь православная» посетили около 40 тыс. гомельчан|language=ru|accessdate=2017-04-16|archive-date=2016-08-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20160820142035/http://korma.gov.by/ru/region/view/mezhdunarodnuju-vystavku-jarmarku-belarus-pravoslavnaja-posetili-okolo-40-tys-gomelchan-1756/|url-status=dead}}</ref> ===Словенска библиотека=== Во Гомељ во 1999 година била отворена словенската библиотека со цел развивање и зајакнување на пријателските односи меѓу словенските народи и популаризација на богатата историја и култура на [[Словени]]те. Ова е единствена библиотека од ваков вид во земјите од ЗНД и една од трите вакви библиотеки во светот, од кои другите две се наоѓаат во [[Чешка]] и [[Финска]]. Библиотеката во моментов има околу 40.000 книги, претежно донирани од страна на дипломатските претставништва на Полска, Русија, Србија и Чешка.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://mir24.tv/news/culture/3715238 |title=-{Гомель на 2011 год объявлен культурной столицей СНГ и Беларуси}- |accessdate=2017-04-16 |archive-date=2016-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160923121033/http://mir24.tv/news/culture/3715238 |url-status=dead }}</ref> Белорускиот егзархат на [[Руската православна црква]] на словенската библиотека во 2007 година ѝ доделил орден „Свети Кирил Туровски“ од втор степен за „напорната работа за слава на Божјата црква“.<ref>[http://naviny.by/rubrics/society/2007/01/23/ic_news_116_265894/ -{Славянскую библиотеку в Гомеље наградили орденом Святителя Кирилла Туровского}-]</ref> ==Спорт== [[Податотека:Гомель. Дворец легкой атлетики..JPG|220п|мини|десно|Атлетската сала во Гомељ]] Градот Гомељ има добро развиена спортска инфраструктура и високо квалификуван спортски персонал. Најпопуларните спортови се [[хокеј]], [[фудбал]], [[атлетика]], [[тенис]], [[уметничко лизгање]], [[бокс]], [[одбојка]], [[кошарка]], [[коњички спорт]], [[веслање]], [[велосипедизам]] и [[борење]]. Во последните години градските власти обрнуваат повеќе внимание на подобрување на постојната спортска инфраструктура, така што сега во градот и околината постојат повеќе од илјада повеќенаменски спортски објекти.<ref name="Спорт">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.gorod.gomel.by/Sport.aspx |title=Гомельский спорт |author= |authorurl= |author= |date= |format= |work= |publisher=Гомельский городской исполнительный комитет |language=ru |archiveurl= |archivedate= |quote= |accessdate= 14 февруари 2013}}</ref> Најголемиот спортски објект во градот е Централниот градски стадион со капацитет од 14.307 седишта подредени во три заоблени трибини. Стадионот ги задоволува стандардите на [[ФИФА]] и [[УЕФА]] за одигрување меѓународни натпревари. Димензиите на теренот се 105 х 68 м, а површината е засадена со вештачка трева. На градскиот стадион своите натпревари ги игра [[ФК Гомељ|ФК]] Гомељ, кој во моментов се натпреварува во [[белоруската Премиер Лига]].<ref name="Фудбал">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.pressball.by/footballstat/stadiums/3/ |title=Стадион ФК „Гомель" |author= |authorurl= |date= |format= |work= |publisher=Прессбол-онлайн |language=ru |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120518045803/http://www.pressball.by/footballstat/stadiums/3/ |archivedate=2012-05-18 |quote= |accessdate=14 февруари 2013 |url-status=dead }}</ref> Најголемиот успех на клубот е освојувањето титула во домашното првенство во 2003 година, и освојување на националниот куп во 2002 и 2011 година.<ref name="ФК Гомељ">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.pressball.by/footballstat/gomel/ |title=Стадион ФК „Гомель" |author= |authorurl= |author= |date= |format= |work= |publisher=Прессбол-онлайн |language=ru |archiveurl= |archivedate= |quote= |accessdate= 14 февруари 2013}}</ref> Салата за зимски спортови има капацитет од 2.760 места и била отворена на 22 мај 2000 година и се користи главно за хокеј и уметничко лизгање.<ref name="Спорт"/> Во оваа сала своите натпревари на домашен терен ги игра [[ХК Гомељ|ХК]] Гомељ, кој моментално се натпреварува во хокеарската Екстра лига. Клубот е основан во 2000 година и оттогаш го освоил белоруското првенство во 2003 и националниот куп во 2003 и 2007. Во оваа сала во 2004 се одиграло суперфиналето од континенталниот хокејски куп во кој домаќините загубиле од екипата на Слован од [[Братислава]].<ref name="Хокеј">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.iihf.com/iihf-home/history/all-medallists/club-events/continental-cup-since-1997.html |title=Continental Cup (since 1997) |author= |authorurl= |author= |date= |format= |work= |publisher=Internacional Ice Hockey Federation |language=en |archiveurl= |archivedate= |quote= |accessdate= 14 февруари 2013}}</ref> Големи спортски објекти се и атлетската сала и салата за екипни спортови, кои често ги користат белоруските спортисти при подготовки за важните национални и меѓународни натпревари.<ref name="Спорт"/> [[Податотека:Гомель. Каток..JPG|220п|мини|десно|Градското лизгалиште е главниот рекреативен спортски центар во зима]] Градските власти посветуваат големо внимание на развојот на училишниот спорт уште од периодот на Советскиот Сојуз. Во септември 1963 година во градот е основана специјализирано државно спортско училиште за деца и млади. Во рамките на училиштето, постојат многу сали и сета потребна опрема за тренинг, а особено големо внимание се посветува на [[гимнастика]]та. Во моментов во училиштето има околу 600 ученици, а предаваат повеќе од 40% високо квалификувани тренери.<ref name="Спорт"/> Веслачкиот центар „Водник“ се смета за најдобар тренинг центар во земјата, кога станува збор за веслање и кајак. Во тој центар својата спортска кариера ја започнале некои од најпознатите белоруски спортисти и носители на олимписки медал, како [[Леонид Гејштор]] (олимписки шампион од [[Летни олимписки игри 1960|Рим 1960]]) и [[Јелена Рудковскаја]] (олимпиското злато во пливање и бронза на [[Летни олимписки игри 1992|ЛОИ 1992]]). Рудковскаја била прогласена за најдобар спортист на Белорусија во 1991 и 1992 година. [[Игор Макаров]], единствениот белоруски олимписки првак во џудо ([[Летни олимписки игри 2004|Атина 2004]]), живее и работи во Гомељ.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/ma/igor-makarov-1.html |title=Igor Makarov |author= |authorurl= |date= |format= |work= |publisher=Sports-Reference.com |language=en |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110512040454/http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/ma/igor-makarov-1.html |archivedate=2011-05-12 |quote= |accessdate=14 февруари 2013 |url-status=dead }}</ref> Од Гомељ потекнува и атлетичарот [[Андреј Кравченко]], добитник на олимписки сребрен медал во [[десетобој]] на [[Летни олимписки игри 2008|ЛОИ во Пекинг од 2008 година]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/kr/andrey-kravchenko-1.html |title=Andrey Kravchenko |author= |authorurl= |date= |format= |work= |publisher=Sports-Reference.com |language=en |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130609144404/http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/kr/andrey-kravchenko-1.html |archivedate=2013-06-09 |quote= |accessdate=14 февруари 2013 |url-status=dead }}</ref> Гомељскиот национален [[хиподром]] се смета за најдобар спортски објект од ваков вид во земјата. Хиподромот е изградена пред повеќе од половина век и се наоѓа на местото на поранешната летна резиденција на семејството на кнезот Паскевич. Во рамките на објектот има тркачка патека, административна зграда, штала за коњи, мало вештачко езеро, и музеј посветен на коњичкиот спорт.<ref name="Спорт"/> ==Медиуми== Во Гомељ се регистрирани или имаат седиште 47 медиумски компании. Од нив, четири се електронски (телекомуникациското претпријатие „Ниреја“, радио „Гомељ“, Радио-телевизија „Гомељ “, и ОНТ гомелски регион), пет се печатени медиуми („Гомељски универзитет“, „Селмашевец“), во кои спаѓаат и органот на градскиот извршниот комитет–„Гомељские ведомости“, органот на обласниот извршен комитет – „Гомељска правда“, и органот на управата на советскиот регион–„Советски простор“. Во градот се издаваат и републичките весници „Јужна“, „Република“, „Ѕвезда“, и „Советска Белорусија“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gomel.gov.by/vseogomele/smi.aspx|title=Средства массовой информации|publisher=Гомельский городской исполнительный комитет|accessdate=2017-04-16|archive-date=2016-07-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160707104744/http://gomel.gov.by/vseogomele/smi.aspx|url-status=dead}}</ref> Постојат и голем број весници за забава, рекламирање или за информативна намена. Преку „Белсојузпечат“ во Гомељ се издаваат голем број на руски весници („Труд“, „Известија“, „Космополска правда“, „Утре“, „Руски весник“). На територијата на Гомељ се емитуваат бројни руски ТВ канали, како што се „Прв канал“, „НТВ“, „Русија“, „РенТВ“ и други. Гомељската телевизија се вика „Ниреја“.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://smi.gomel-region.by/ |title=-{СМИ Гомельской области}- |accessdate=2017-04-16 |archive-date=2017-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170513092246/http://smi.gomel-region.by/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://gomelsity.ucoz.net/index/0-17/ |title=-{СМИ в Гомеље}- |accessdate=2012-07-12 |archive-date=2012-07-12 |archive-url=https://archive.today/20120712040559/gomelsity.ucoz.net/index/0-17/ |url-status=live }}</ref> ==Знаменитости== [[Податотека:Дворец Румянцевых — Паскевичей.jpg|мини|десно|200п|Замокот на Румјанцев и Паскевич]] [[Податотека:Belarus-Homel-Palace of Pashkevichs-5.jpg|мини|десно|200п|Петропавловската соборна црква]] Иако градот има осумвековна историја, зачувани се мал број на историски знаменитости. Повеќето од нив потекнуваат од 18-от и 19-от век. Сите се концентрирани во централниот дел на градот. Во главните знаменитости спаѓаат: * Градскиот комплекс дворци и паркови * Замокот на Румјанцеви и Паскевичи * Капелата-светилиште на Паскевич * Петропавловската соборна црква * Некогашната фабрика за шеќер, денес градски [[видиковец]] * Ловен дом (летната резиденција на Паскевич) * Зимската градина * Илинската црква * Светониколскиот манастир * Зграда на поранешниот градски совет * Зграда на поранешната Александрова гимназија * Зградата на поранешниот хотел „Савој“ За набљудување на градот било популарно тркалото за набљудување кое било затворено во 2007 година. Од тогаш, како градски видиковец служи 35 метарскиот висок оџак на поранешната фабрика за шеќер, кој се наоѓа во паркот на неколку стотици метри од комплексот замоци. Гомељ има рамничарски релјеф, па видиковецот овозможува поглед на целиот град. Од неодамна изградените објекти популарен меѓу населението е градскиот циркус, кој бил изграден во 1972 година во форма на летачката чинија. Кога се изградил бил еден од најконтроверзните објекти поради тоа што не се вклопувал во стандардите на [[соцреализам|соцреалистичната]] архитектура. Исто така познат е меморијалниот центар со вечен пламен, и споменикот на незнајниот војник на градскиот плоштад. ==Збратимени градови== Гомељ е [[збратимени градови|збратимен]] со: {| class="wikitable" |- valign="top" | *{{знамеикона|UKR}} [[Чернигов]], [[Черниговска Област]], Украина *{{знамеикона|UKR}} [[Донецк]], [[Донечка Област]], Украина *{{знамеикона|UK}} [[Абердин]], Шкотска, Обединето Кралство<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.aberdeencity.gov.uk/ACCI/web/site/Tourism/SL/tur_TownTwinning.asp|title=Twinning|publisher=Aberdeen City Council|accessdate=2 March 2008|archive-date=2008-11-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20081123103433/http://www.aberdeencity.gov.uk/ACCI/web/site/Tourism/SL/tur_TownTwinning.asp|url-status=dead}}</ref> *{{знамеикона|CZE}} [[Ческе Будјејовице]], Чешка *{{знамеикона|CAN}} [[Голем Садбери]], [[Онтарио]], Канада *{{знамеикона|IRN}} [[Сари (Иран)|Сари]], Иран *{{знамеикона|FRA}} [[Клермон Феран]], [[Пиј де Дом]], Франција<ref name="Clermont-Ferrand twinnings">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.cncd.fr/frontoffice/bdd-region.asp?action=getRegion&id=3#tabs3 |title=National Commission for Decentralised cooperation |accessdate=2013-12-26 |work=Délégation pour l’Action Extérieure des Collectivités Territoriales (Ministère des Affaires étrangères) |language=fr |archive-date=2018-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226055421/https://pastel.diplomatie.gouv.fr/cncdext/dyn/public/login.html;jsessionid=B369F74178FD76B5CED00F79049FEA5B.jvm01995-1#tabs3 |url-status=dead }}</ref> || *{{знамеикона|AUS}} [[Ајрон Ноб]], [[Јужна Австралија|ЈА]], Австралија *{{знамеикона|LAT}} [[Лиепаја]], Латвија *{{знамеикона|RUS}} [[Брјанск]], [[Брјанска Област]], Русија *{{знамеикона|POL}} [[Радом]], [[Мазовско Војводство]], Полска<ref name="Radom twinnings">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.radom.pl/page/192,miasta-partnerskie.html |title=Radom - Miasta partnerskie |accessdate=2013-08-07 |work=Miasto Radom [City of Radom] |language=pl |title=Radom - Partnership cities |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130403215958/http://www.radom.pl/page/192%2Cmiasta-partnerskie.html |archivedate=3 April 2013 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref><ref name="Radom twins">{{Наведена мрежна страница|url=http://radom.naszestrony.pl/?info=miasta_partnerskie|title=Radom - miasta partnerskie|accessdate=2013-08-07|publisher=radom.naszestrony.pl|language= pl}}</ref> *{{знамеикона|UK}} [[Лемингтон Спа]], [[Ворикшир]], Англија, Обединето Кралство *{{знамеикона|SRB}} [[Нови Сад]], Србија |} ==Наводи== {{наводи|3}} ==Литература== *Виноградов Л. „Гомељ ь. Его прошлое и настоящее“. 1142—1900 Издање: Москва, 1900 (реиздање 1991). *Гомељ ь. „Энециклопедический справочник“. Издање: БелСэ, 1991. — 527 стр. *Макушников О. „Гомељ ь с древнейших времён до конца XVIII века: историко- краеведческий очерк“. Издање: ЦНТИ, Гомељ, 2002. — 243 стр. *Рогалев А. Ф. „От Гомеюка до Гомељ я: Городская. старина в фактах, именах, лицах“ Издање: Гомељ ь, 1993. ==Поврзано== *[[Градови во Белорусија]] ==Надворешни врски== {{Wikivoyage|Gomel}} {{рв|Homel}} *[https://web.archive.org/web/20120203041754/http://gomel.lk.net/history.html Историјата на Гомељ] *[http://map.by/%D0%93%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D1%8C Мапа на Гомељ] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170124202400/http://map.by/%D0%93%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D1%8C |date=2017-01-24 }} *[http://gomeltrans.net/ Градски сообраќај во Гомељ] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080216001107/http://gomeltrans.net/foto/ |date=2008-02-16 }} *[http://www.gomel.rw.by/ Железничка станица] *[http://avtovokzal.gomel.by/ Автобуска станица] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220518074756/https://avtovokzal.gomel.by/ |date=2022-05-18 }} *[http://www.vuz.univer.by/gomel/ Образование во Гомељ] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081211030006/http://www.vuz.univer.by/gomel/ |date=2008-12-11 }} {{избрана}} [[Категорија:Гомељ| ]] [[Категорија:Градови во Белорусија]] p3rw5z35kjc2hjljwgdbl26f1ext1jh Фондација Карнеги за меѓународен мир 0 1176203 5545646 5011638 2026-04-28T08:34:30Z BosaFi 115936 5545646 wikitext text/x-wiki '''Фондација Карнеги за меѓународен мир''' (CEIP) е меѓународен [[аналитички центар]] со центри во [[Вашингтон]], [[Москва]], [[Бејрут]], [[Пекинг]], [[Брисел]], и [[Њу Делхи]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://carnegieendowment.org/about/ |title=About the Global Think Tank |publisher=Carnegie Endowment for International Peace |date= |accessdate=2016-04-04}}</ref> Организацијата себе се промовира како посветена на подобрување на соработката меѓу нациите преку активно меѓународно учество на [[САД]]. Основана е во [[1910]] година од страна на [[Ендрју Карнеги]]. Дејствувањето на оваа организација не се поврзува со ниедна политичка партија. ==Балканските војни според Карнегиевата фондација== Нестабилноста на [[Балканскиот Полуостров]] кулминирало со [[Првата балканска војна]] во [[1912]] година. Мировните движења, кои со години ги симпатизирале борбите на балканските Словени за ослободување од османлиското владеење, сметале дека треба да се прекинат непријателстата и споровите да се решат по мирен пат во согласност со меѓународното право. Меѓутоа, во [[Втората балканска војна]], кога веќе Османлиска Турција не била главна страна во непријателствата, доаѓале извештаи за крајно дивјаштво во борбите што ја обележувале и Првата и за многубројните злосторства над цивилното население кои биле главна одлика во Втората балканска војна, односно на територијата на Македонија. Тоа била причина за решението на Карнегиевата фондација, донесена веднаш по избувнувањето на Втората балканска војна, да состави престижно маѓународна комисија и да ја задолжи со задача да ги востанови фактите и да му даде на западното мислењен јасна и сигурна слика за она што се случува во погодениот регион. Карнегиевата комисија се состоелаод 8 членови, по еден од [[САД]], [[Германија]], [[Австроунгарија]] и [[Русија]] и по двајца од [[Франција]] и [[Велика Британија]], и тоа:<ref>Ванче Стојчев, Александар Стојчев: Букурешкиот мировен договор и поделбата на Македонија во 1913 година, ИНИ, Скопје 2013, стр.315-316.</ref> # Д-р Јозеф Редлих, професор по јавно право на Универзитетот во Виена; # Валтер Шекинг, професоор по право на Универзитетот во Марбург; # професор Павел Милјуков, член на руската Дума; # Д-р Семијуел Т. Датон, професор во Учителскиот колеџ на Универзитетот Колумбија; # Френсис В. Хирст, уредник на Економист; # Д-р Х. Н. Брејлсфорд, новинар; # Барон д'Естунел де Констан, сенатор и # Г. Жистен Годар, правник и член на Собранието на Франција. Претседател на комисијата бил де Констан кој ја претставувал Франција на двете хашки деловни конференции во 1899 и 1907 година и бил добитник на Нобеловата награда за мир во 1909 година. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Непрофитни организации]] ipoesjb7dmspaqynquo0ho9uy3lso6t Стефан де Врај 0 1176303 5545736 5017885 2026-04-28T10:45:43Z Carshalton 30527 5545736 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Стефан де Врај | image = [[File:DK-Lazio (13).jpg|200px|]] | fullname = Стефан де Врај<ref>{{наведени вести| title = 2014 FIFA World Cup Brazil: List of Players| url = http://www.fifadata.com/document/fwc/2014/pdf/fwc_2014_squadlists.pdf| publisher = FIFA| format = PDF| page = 25| date = 11 June 2014| accessdate = 11 June 2014| archive-date = 2017-08-06| archive-url = https://web.archive.org/web/20170806141058/http://www.fifadata.com/document/FWC/2014/pdf/FWC_2014_SquadLists.pdf| url-status = dead}}</ref> | height = {{height|m=1.89}} | dateofbirth = {{birth date and age|df=y|1992|2|5}} | cityofbirth = {{роден во|Аудкерк на Ајсел|}} | countryofbirth = [[Холандија]] | nationality = {{flagsport|NED}} [[Холандија]] | currentclub = {{Fb team Inter}} | clubnumber = 6 | position = [[Одбрана (фудбал)|играч од одбраната]] | years1 = 2009-2014 | caps1 = 135 | goals1 = 6 | clubs1 = {{Fb team Feyenoord}} | years2 = 2014-2018 | caps2 = 95| goals2 = 8| clubs2 = {{Fb team Lazio}} | years3 = 2018- | caps3 = 7| goals3 = 1| clubs3 = {{Fb team Inter}} | nationalyears1 = 2007–2008 | nationalcaps1 = 3 | nationalgoals1 = 0 | nationalteam1 = {{знамеикона|Холандија}} Холандија 16 | nationalyears2 = 2008–2009 | nationalcaps2 = 18 | nationalgoals2 = 0 | nationalteam2 = {{знамеикона|Холандија}} [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 17 години|Холандија 17]] | nationalyears3 = 2010–2011 | nationalcaps3 = 9 | nationalgoals3 = 0 | nationalteam3 = {{знамеикона|Холандија}} [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 19 години|Холандија 19]] | nationalyears4 = 2012 | nationalcaps4 = 1 | nationalgoals4 = 0 | nationalteam4 = {{знамеикона|Холандија}} [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 20 години|Холандија 20]] | nationalyears5 = 2011–2013 | nationalcaps5 = 12 | nationalgoals5 = 0 | nationalteam5 = {{знамеикона|Холандија}} [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 21 година|Холандија 21]] | nationalyears6 = 2012– | nationalcaps6 = 36 | nationalgoals6 = 3 | nationalteam6 = {{знамеикона|Холандија}} [[Фудбалска репрезентација на Холандија|Холандија]] }} '''Стефан де Врај''' (роден на 5 февруари 1992 година) — [[Холандија|холандски]] [[фудбалер]], [[Одбрана (фудбал)|играч од одбраната]] на [[ФК Интер]] и на [[Фудбалска репрезентација на Холандија|холандската репрезентација]]. Својата кариера ја започнал во локалниот клуб ВВ Спирит, а подоцна дебитирал како професионалец за [[ФК Фејенорд|Фејенорд]] на возраст од 17 години. Тој поминал пет сезони во клубот од Ердивисие, и за кратко време станал [[капитен]], пред да замине во [[СС Лацио|Лацио]] во јули 2014 година. Неговата репрезентативна кариера започнала во 2012 година, и од тогаш забележал над 25 настапи за [[Фудбалска репрезентација на Холандија|Холандија]]. Тој бил во холандскиот тим кој го освоил третото место на [[Светско првенство во фудбал 2014|Светското првенство во 2014 година]], и бил избран во тимот на турнирот. ==Ран живот== Де Врај израснал во Аудкерк на Ајсел, [[Јужна Холандија]]. Тој е помлад син на Јан де Врај, кој некогаш играл за локалниот ВВ Спирит, каде што Стефан ја започнал кариерата. Неговите постари браќа Нилс и Ерик, играле фудбал во нивната младост, но подоцна тргнале по други патишта.<ref name="ad">{{наведени вести |title=Dromen van doorbraak: Stefan de Vrij (16) ontwikkelt zich bij Feyenoord en Oranje sterk |url=http://www.ad.nl/ad/nl/1038/Rotterdam/article/detail/249911/2009/02/03/Dromen-van-doorbraak-Stefan-de-Vrij-16-ontwikkelt-zich-bij-Feyenoord-en-Oranje-sterk.dhtml |newspaper=AD |language=nl |title=Dreaming of breakthrough: Stefan de Vrij (16) develops strongly at Feyenoord and Oranje |date=3 February 2009 |accessdate=30 September 2009}}</ref> ==Наводи== {{reflist}} ==Надворешни врски== {{рв|Stefan de Vrij}} * [http://www.vi.nl/spelers/carriere/stefan-de-vrij.htm Voetbal International profile] {{nl icon}} * {{FIFA player|313021}} *[http://www.onsoranje.nl/team-statistieken/teams/speler/23/53e33825-efd97324-701472 Netherlands U16 stats] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150924121622/http://www.onsoranje.nl/team-statistieken/teams/speler/23/53e33825-efd97324-701472 |date=2015-09-24 }} at OnsOranje {{nl icon}} *[http://www.onsoranje.nl/team-statistieken/teams/speler/22/53e33825-efd97324-701472 Netherlands U17 stats] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150924120609/http://www.onsoranje.nl/team-statistieken/teams/speler/22/53e33825-efd97324-701472 |date=2015-09-24 }} at OnsOranje {{nl icon}} *[http://www.onsoranje.nl/team-statistieken/teams/speler/20/53e33825-efd97324-701472 Netherlands U19 stats] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150924105155/http://www.onsoranje.nl/team-statistieken/teams/speler/20/53e33825-efd97324-701472 |date=2015-09-24 }} at OnsOranje {{nl icon}} *[http://www.onsoranje.nl/team-statistieken/teams/speler/19/53e33825-efd97324-701472 Netherlands U20 stats] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140808055918/http://www.onsoranje.nl/team-statistieken/teams/speler/19/53e33825-efd97324-701472 |date=2014-08-08 }} at OnsOranje {{nl icon}} {{Состав на Холандија на СП фудбал 2014}} {{Состав на Холандија на ЕП фудбал 2020}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:де Врај, Стефан}} [[Категорија:Холандски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Фејенорд]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Лацио]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Интер]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1992 година]] l1fog40gw47gytg185jolkqayjpt9xg Космонаутско Море 0 1192745 5545446 4490919 2026-04-27T17:26:06Z Andrew012p 85224 5545446 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Antarctic-seas-mk.svg|десно|мини|300x300пкс|Космонаутското Море како дел од [[Јужен Океан|Јужниот Океан]].]] '''Космонаутското Море''', понекогаш погрешно напишано како '''Море Космонаут''', било предложено морско име, за делот од [[Јужен Океан|Јужниот Океан]], надвор од [[Принц Олав Коуст]] и [[земјата Ендерби]], на [[Антарктик]]от, помеѓу околу 30° E и 50° E. Треба да има површина од 699.000 км<sup>2</sup>. Би требало да се граничи со уште два други предлога, од предлогот од 2002 година на [[Меѓународна хидрографска организација|Меѓународната хидрографска организација]] (МХО), [[Море на Заедништвото|Морето на Заедништвото]] на исток, а на запад со морето [[Риизер-Ларсен]]. Космонаутското Море било именувано во 1962 година, од страна на [[советската антарктичка експедиција]], во чест на првите светски [[космонаут]]и и почетокот на ерата на истражување на вселената со човечки [[екипаж]]. Името најпрво се појавило како руски предлог до МХО во нацрт-предлогот на МХО од 2002 година. Овој нацрт никогаш не бил одобрен од страна на МХО (или било која друга организација), а документот на МХО од 1953 година останува моментално на сила. Водечките географски власти и атласи не го користат името, вклучувајќи го и 10. издание на Светскиот атлас на националното географско здружение на Соединетите Американски Држави од 2014 година како и 12. издание на Британскиот Тајмс Атлас на светот, додека државните издадени мапи, создадени од страна на Советскиот Сојуз и Руската Федерација, го користат. Водата тука е близу до замрзнувањето, во текот на целата година и најчесто е покриено со мраз. Помеѓу 1973 и 1986 година во овие води се случиле неколку [[полинии]], (полинија е континуирана површина од отворена вода опкружена со мраз, особено во арктичките мориња), со целосно затворени полинии во морето Космонаути, достигнувајќи максимална големина на 25 јули 1980 година, со отворена вода со површина од околу 137.700 км2. Оваа полинија траела неколку недели, пред да исчезне на 16 август 1980 година. [[Категорија:Мориња во Јужниот Океан]] [[Категорија:Антарктика]] [[Категорија:Мориња на Антарктикот]] nf76luo2foud7dqbirr3vs5nt86obn7 Церјанска Пештера 0 1198586 5545639 5199821 2026-04-28T08:28:45Z BosaFi 115936 /* Надворешни врски */ 5545639 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Vodopad na ulazu u Cerjansku pećinu - panoramio.jpg|мини|291x291пкс|Водопад на влезот во Церјанската пештера]] [[Податотека:Vodopad na ulazu Cerjansku pećinu - panoramio.jpg|мини|293x293пкс|Водопад на влезот на Церјанска пештера]] '''Церјанската пештера''' се наоѓа во југоисточна [[Србија]], на 15 километри од [[Ниш]], во близина на селото Церје.<ref name="asak">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.asak.org.rs/caves/cerje/cerje_y.html|title=Церјанска пећина|last=''Академски спелеолошко-алпинистички клуб''|accessdate=30 јануари 2015}}</ref> Таа се наоѓа на територија на нишката градска општина Пантелеј. == За пештерата == Церјанската [[пештера]] се наоѓа во склоп на излетничкото место Каменички вис. Влезот на пештерата се наоѓа на надморска височина од 515 m, на местото каде Провалиската река потонува во подземјето. Пештерата е хидролошки активна. Според [[Геологија|геолозите]], оваа пештера настанала пред повеќе од 2 милиони години.<ref name="visitnis">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.visitnis.com/cerjanska-pecina.html|title=Церјанска пећина|last=''[[Туристичка организација Ниш]]''|accessdate=30 јануари 2015|archive-date=2015-02-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20150223035010/http://visitnis.com/cerjanska-pecina.html|url-status=dead}}</ref> Првото име на пештерата било Провалија. Главниот ходник на пештерата е долг 3360 м.<ref name="niscafe">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.niscafe.com/index.php/inside/izletista-u-nisu.html|title=Излетишта у Нишу|last=''NišCafe''|accessdate=30 јануари 2015|archive-date=2015-01-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20150122184025/http://www.niscafe.com/index.php/inside/izletista-u-nisu.html|url-status=dead}}</ref> == Имиња на пештерата == * '''Церјанска пештера''' - официјално име на пештерата. * '''Провалија''' - локално име, според името на рекичката која тоне во пештерата. * '''Церјанка''' - име кое го дале првите истражувачи од Спелеолошкиот одсек на Планинарскиот сојуз на Белград (СОБ). == Пештерски накит == Пештерата е украсена со пештерски накит како што се: [[сталактит]]и, [[сталагмит]]и, [[хеликтити]], брановидни завеси, [[пештерски корали]] и кристални цветови. Од посебно значење се хелактитите или пештерските рози. Хелактитите се посебен вид на пештерски накит, кој спротивно на физичките закони и Земјината гравитација се формираат и распространуваат во сите правци поради делувањето на воздушните струи.<ref name="rts">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.rts.rs/page/stories/sr/story/57/Srbija+danas/1363326/Dobro+do%C5%A1li+u+Cerjanku.html|title=Добродошли у Церјанку|last=''[[Радио-телевизија Србије|РТС]]''|accessdate=30 јануари 2015}}</ref> == Заштита на пештерата == Пештерата е под заштита од 1955 година. Заводот за заштита на спомениците на природата во 1998 година ја прогласил Церјанската пештера за природно богатство од прва категорија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.safari.rs/content.asp?subid=36|title=Церјанска пећина|last=''Сафари клуб''|accessdate=30 јануари 2015|archive-date=2015-03-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20150324135518/http://www.safari.rs/content.asp?subid=36|url-status=dead}}</ref> Јавното претпријатие Дирекција за изградба на градот Ниш е задолжено за управување со пештерата, како и за заштита и развој на пештерата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.dign.rs/cerjanska-pecina-dokumentacija/|title=Церјанска пећина|last=''Дирекција за изградњу града Ниша''|accessdate=30 јануари 2015|archive-date=2015-02-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20150216121113/http://www.dign.rs/cerjanska-pecina-dokumentacija/|url-status=dead}}</ref> == Наводи == {{reflist}} == Надворешни врски == * [http://www.asak.org.rs/caves/cerje/cerje_y.html Академски спелеолошко-алпинистички клуб (АСАК) - Церјанска пећина] (српски) * [http://www.dign.rs/wp-content/uploads/Uredba-Vlade-RS2.pdf Уредба о заштити споменика пророде „Церјанска пећина“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160304095804/http://www.dign.rs/wp-content/uploads/Uredba-Vlade-RS2.pdf |date=2016-03-04 }} (српски) * [http://demo.paragraf.rs/combined/Old/t/t2008_08/t08_0143.htm Уредба о заштити споменика пророде „Церјанска пећина“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160306131936/http://demo.paragraf.rs/combined/Old/t/t2008_08/t08_0143.htm |date=2016-03-06 }} (српски) [[Категорија:Пештери во Србија]] du66qgynxvk65w43licxe1zlinv8vac Миус 0 1219975 5545435 5413315 2026-04-27T17:15:15Z P.Nedelkovski 47736 поправка на правопис - голема буква на секој дел од името 5545435 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Река | name = Миус | native_name = Міус / Миус | native_name_lang = | name_other = | name_etymology = | nickname = <!---------------------- IMAGE--> | image = Mius view3.jpg | image_size = | image_caption = Миус кај [[Таганрог]] | image_alt = <!---------------------- MAPS --> | mapframe = yes | mapframe-zoom = 6 | map = | map_size = | map_caption = | map_alt = | pushpin_map = | pushpin_map_size = | pushpin_map_caption= | pushpin_map_alt = <!---------------------- LOCATION --> | subdivision_type1 = Украина | subdivision_name1 = [[Донечка област]], [[Луганска област]] | subdivision_type2 = Русија | subdivision_name2 = [[Ростовска област]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | subdivision_type4 = | subdivision_name4 = | subdivision_type5 = | subdivision_name5 = <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length = | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location= | discharge1_min = | discharge1_avg = {{м3с|12,1}} | discharge1_max = <!---------------------- BASIN FEATURES --> | source1 = [[Донечка Висорамнина|Донечко Горје]] | source1_location = | source1_coordinates= {{coord|48|16|44.46|N|38|32|15.75|E|region:UA}} | source1_elevation = | mouth = [[Азовско Море]] ([[Таганрошки Залив]]) | mouth_location = | mouth_coordinates = {{coord|47|16|40|N|38|48|33.8|E|region:RU|display=inline,title}} | mouth_elevation = | progression = | river_system = | basin_size = {{км2|6 680}} | basin_landmarks = | basin_population = | tributaries_left = | tributaries_right = | waterbodies = | waterfalls = | bridges = | ports = | custom_label = | custom_data = | extra = }} '''Миус''' ({{langx|uk|Міус}}, {{langx|ru|Миус}}) — [[река]] во [[Украина]] и [[Русија]]. Долга е 258&nbsp;км, а [[слив|сливното подрачје]] зафаќа {{км2|6 680}}.<ref name="ГСЕ">{{нмс|author = |url = http://www.oval.ru/enc/43500.html |title = Миус |lang = |website = Голема советска енциклопедија |date = |accessdate = 17 јануари 2019}} {{ru}}</ref> == Течение == The извира од [[Донечка Висорамнина|Донечкото Горје]] во [[Донечка област|Донечката област]], југоисточна Украина. Тече низ таа област, а потоа и низ [[Луганска област|Луганската]] во источна Украина; потоа преминува во [[Ростовска област|Ростовкста област]] во Русија; на крајот завршува влевајќи се во [[Азовско Море|Азовското Море]] на североисточниот крај од [[Средоземно Море|Средоземниот]] Слив. [[Речно устие|Устието]] на Миус се наоѓа во [[Таганрошки Залив|Таганрошкиот Залив]] на Азовско Море, западно од градот [[Таганрог]], Русија. === Поважни притоки === * Десни: Глухаја, Ољховчик Кринка * Леви: Миусик, Крепењкаја, Нагољнаја == Историја == Реката е позната под ова име уште во древноста, кога подрачјето го населувале [[Ирански јазици|иранојазични]] народи како [[Скити]]те и [[Сармати]]те.<ref>{{нмс |author = |url = http://toposural.ru/ozera/ozeram.html |title = Озёра Южного Урала (буква М) |website = toposural.ru |date = |accessdate = 2019-01-17 |archive-date = 2018-06-18 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180618085923/http://www.toposural.ru/ozera/ozeram.html |url-status = dead }} {{ru}}</ref> На овие јазици, името Миус значи „[[бакар]]“ (спор. {{langx|tg|мис}}). За ова сведочи распространетоста на бакарните рудници на подрачјето на Донбас во [[бронзено време|бронзеното време]].<ref>{{нмс|author = |url = http://www.masters.donntu.edu.ua/2010/igg/rogachenko/library/article3.htm |title = ГЕОЛОГО-МИНЕРАЛОГИЧЕСКИЕ ИССЛЕДОВАНИЯ ДРЕВНИХ МЕДНЫХ РУДНИКОВ В ДОНБАССЕ |website = www.masters.donntu.edu.ua |date = |accessdate = 16 октомври 2014 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20141016195101/http://www.masters.donntu.edu.ua/2010/igg/rogachenko/library/article3.htm |archivedate = 2014-10-16}}</ref> Миус се прочул во [[Втора светска војна|Втората светска војна]], кога долж неа во 1941 г. [[Трет Рајх|германскиот]] генерал [[Евалд фон Клајст]] ја изградил силно утврдената одбранбена линија наречена „Миуски фронт“. Помеѓу 1941 и 1943 г. овде се одиграле низа жетоки борби во [[Битка кај Ростов (1941)|Битката кај Ростов]]. Во 1943 г. е спроведена т.н. Донбаска операција со која советската војска конечно успеала да го пробие Миускиот фронт кај селото Кујбишево. == Поврзано == * [[Азовски слив]] * [[Донбас]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Mius River}} * {{нмс |author = |url = http://mius.org.ua/ |title = Празнување на 9 мај на Миускиот фронт |lang = |website = Поездник |date = |accessdate = 17 јануари 2019 |archive-date = 2012-05-12 |archive-url = https://web.archive.org/web/20120512105145/http://mius.org.ua/ |url-status = bot: unknown }} {{ru}} * {{нмс|author = |url = http://www.poezdnik.kiev.ua/reki/mius/mius.html |title = Миус |lang = |website = Воден туризам на Украина |date = |accessdate = 17 јануари 2019}} {{ru}} * {{нмс |author = |url = http://tourclub.rsu.ru/photoarchive/mius05.htm |title = Миус во фотографии |lang = |website = Клуб РГУ „Ковчег“ |date = |accessdate = 17 јануари 2019 |archive-date = 2007-09-30 |archive-url = https://web.archive.org/web/20070930203038/http://tourclub.rsu.ru/photoarchive/mius05.htm |url-status = bot: unknown }} {{ru}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Црноморски слив]] [[Категорија:Донбас]] [[Категорија:Таганрог]] [[Категорија:Реки во Украина]] [[Категорија:Реки во Русија]] [[Категорија:Географија на Донечката област]] [[Категорија:Географија на Луганската област]] [[Категорија:Географија на Ростовската област]] [[Категорија:Меѓународни реки во Европа]] [[Категорија:Азовски слив]] [[Категорија:Реки во Ростовската област]] i6c4or5upwb8fvhoxm9ljeq4yet9uwp Емилија 0 1250417 5545535 5510744 2026-04-27T20:20:27Z CommonsDelinker 746 Бришење на "[[Слика:Emiliya.png|Emiliya.png]]", беше избришана од [[c:Главна страница|Заедничката ризница]] од страна на [[c:User:Túrelio|Túrelio]] поради: [[:c:COM:CSD#F1|F1]]: Clear copyright violation, infrequent contributor, history of copyright viola 5545535 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist |name =Емилија |background = solo_singer |image =|<nowiki>центар]] </nowiki> |caption =Емилија 2021 |birth_name =Емилија Јанчева Валева |alias = |birth_date = {{роден на|21|март|1982}} |birth_place ={{роден во|Галабово}} |origin = [[Бугарија]] |occupation = [[пејачка]] |genre = [[фолк музика|фолк]], [[популарна музика|поп-фолк]], |years_active = 1999 –сѐ уште |instrument = вокал |First_album = |Latest_album = |Notable_albums = |Notable_songs = |label = |associated_acts = [[Борис Дали]],[[Малина]],[[Галена]] |website = }} '''Емилија''' ({{роден во|Галабово}}, {{роден на|21|март|1982}}) — бугарска поп-фолк пејачка. == Дискографија == === Албуми === * [[Весело момиче]] (2001) * [[Нежни устни]] (2002) * [[Ангел в нощта]] (2004) * [[Самотна стая]] (2005) * [[Мисли за мен]] (2006) * [[Целувай ме – Best Ballads]] (2007) * [[Родена съм да те обичам]] (2008) * [[Така ми харесва]] (2010) * [[Смелите си имат всичко]] (2012) * [[Ех, Българийо, красива]] (2015) * [[Акула (албум)|Акула]] (2020) * [[Турбуленция (албум)|Турбуленция]] (2023) === Спотови === {| class="wikitable" |- ! Спот !! Година !! Режисер |- | ''Весело момиче'' || 2000 || Николај Скерлев |- | ''Кой си ти'' || 2001 || Петјо Картулев |- | ''Река на любовта'' || 2001 || Петјо Картулев |- | ''Мъж да си'' || 2001 || Георги Колев |- | ''Ще те накажем'' || 2001 || Николај Скерлев |- | ''Само с поглед'' || 2001 || Николај Скерлев |- | ''Лудост е'' || 2002 || Румен Атанасов/Георги Колев |- | ''Студен огън'' || 2002 || Николај Скерлев |- | ''Нежни устни'' || 2002 || Николај Скерлев |- | ''Любов в полунощ'' || 2002 || Николај Скерлев |- | ''Не виждам'' || 2003 || Људмил Иларионов-Љуси |- | ''Мечтата ми вземи'' || 2003 || Људмил Иларионов-Љуси |- | ''Легенда за любовта'' || 2003 || Људмил Иларионов-Љуси |- | ''Няма да тъгувам'' || 2003 || Николај Скерлев |- | ''Безумна любов'' || 2003 || Николај Нанков/Петјо Картулев |- | ''Ти замина'' || 2004 || Људмил Иларионов-Љуси |- | ''Познавам те'' || 2004 || Николај Скерлев |- | ''Забрави'' || 2004 || Николај Скерлев |- | ''Любов и нежност'' || 2004 || Људмил Иларионов-Љуси |- | ''Целувай ме'' || 2005 || Николај Скерлев |- | ''За мене забрави'' || 2005 || Николај Скерлев |- | ''Ела ме вземи'' || 2005 || Николај Скерлев |- | ''Още мисля за теб'' || 2006 || Николај Скерлев |- | ''Изгори ме с устни'' || 2006 || Николај Скерлев |- | ''Не се обръщай'' || 2006 || Људмил Иларионов-Љуси |- | ''С теб да полудея'' || 2006 || Николај Скерлев |- | ''С теб да бъдем пак'' || 2007 || Тенчо Јанчев |- | ''Когато всичко свърши'' || 2007 || Тенчо Јанчев |- | ''Отново не дойде'' || 2007 || Тенчо Јанчев |- | ''Дори и да боли'' || 2007 || Људмил Иларионов-Љуси |- | ''Сълза'' || 2008 || Николај Скерлев |- | ''Ще рискувам'' || 2008 || Николај Нанков |- | ''История'' || 2008 || Јордан Петков |- | ''История – remix'' || 2008 || Јордан Петков |- | ''Всяка минута'' || 2009 || Људмил Иларионов-Љуси |- | ''Изнервяш ме'' || 2009 || Николај Скерлев |- | ''Ти си луд'' || 2009 || Јордан Петков |- | ''Харесва ми'' || 2009 || Николај Скерлев |- | ''Няма как'' || 2009 || Јордан Петков/Тенчо Јанчев |- | ''Мъртви души'' || 2009 || Јордан Петков/Тенчо Јанчев |- | ''Искаш ли'' || 2010 || Тенчо Јанчев |- | ''Така ми харесва'' || 2010 || Јордан Петков |- | ''Пробвай ме'' || 2010 || Николај Нанков |- | ''По твоите следи'' || 2010 || Јордан Петков |- | ''Аларма'' || 2010 || Николај Скерлев |- | ''Двойно'' || 2011 || Људмил Иларионов-Љуси  |- | ''Осмелявам се'' || 2011 || Николај Скерлев  |- | ''Щом така го искаш'' || 2011 || Николај Нанков |- | ''Смелите си имат всичко'' || 2011 || Николај Нанков |- | ''Не се променям'' || 2011 || Николај Скерлев |- | ''Грешница'' || 2011 || Николај Скерлев |- | ''O Tannenbaum'' || 2011 || Јордан Петков |- | ''Моята половина'' || 2012 || Николај Нанков |- | ''Свързано е с теб'' || 2012 || Јордан Петков |- | ''Ще чакам да ми звъннеш'' || 2012 || Људмил Иларионов-Љуси  |- | ''Просто те убивам'' || 2012 || Николај Скерлев |- | ''Кукла'' || 2013 || Николај Нанков |- | ''Ти си ми'' || 2013 || Николај Скерлев |- | ''Ако си звезда'' || 2013 || Јордан Петков |- | ''Оставаш сам'' || 2013 || Јордан Петков |- | ''Кой ще му каже/Boi tegali li'' || 2014 || Људмил Иларионов-Љуси |- | ''Балкания'' || 2014 || Људмил Иларионов-Љуси  |- | ''Да бях от гадните'' || 2014 || Николај Скерлев |- | ''Без въпроси'' || 2014 || Bashmotion |- | ''Ето ме'' || 2015 || Николај Скерлев |- | ''Питбул'' || 2015 || Људмил Иларионов-Љуси  |- | ''Jingle Bells'' || 2015 || Јордан Петков |- | ''Обичай ме'' || 2015 || Николај Скерлев |- | ''California'' || 2016 || Људмил Иларионов-Љуси  |- | ''Специално за всяка'' || 2016 || Николај Скерлев |- | ''Напусни'' || 2017 || Александар Молов |- | ''Само мой'' || 2017 || Николај Скерлев |- | ''Как да изтрезнея'' || 2017 || Николај Скерлев |- | ''Все едно ми е'' || 2017 || Георги Марков |- | ''Една любов/Hristougena'' || 2017 || Николај Скерлев |- | ''По-силна ставам'' || 2018 || Николај Скерлев |- | ''По такива си падам'' || 2018 || Bashmotion |- | ''Завинаги'' || 2018 || Николај Скерлев |- | ''Harem'' || 2018 || Георги Манов |- | ''Само тебе искам'' || 2018 || Георги Манов |- | ''Акула'' || 2019 || Виктор Антонов |- | ''Тръгвай си'' || 2019 || Виктор Антонов |- | ''В София дойде/Asteri mou esi'' || 2019 || Николај Скерлев |- | ''Djeale'' || 2020 || Алекс Кеусу |- | ''Отиваш си'' || 2020 || Николај Скерлев/Иван Димитров-Torex |- | ''На всичките в устата'' || 2020 || Валери Милев |- | ''Deals'' || 2021 || Алекс Кеусу |- | ''Турбуленция'' || 2021 || Валери Милев |- | ''Пак ще се броиш'' || 2022 || Валери Милев |- | ''Единствено'' || 2022 || Валери Милев |- | ''Алкохол'' || 2022 || Валери Милев |- | '' Българи-юнаци '' || 2023 || Валери Милев |- | '' Ела,Хабиби '' || 2023 || Виктор Антонов |- | ''Dja dja '' || 2023 || Виктор Антонов |- | ''Прощавам ти '' || 2023 || Виктор Антонов |- | ''Шмекерия'' || 2024 || Валери Милев |- | ''Закъсня'' || 2024 || Валери Милев |- | ''Сбърка адреса'' || 2024 || Иван Димитров-Torex |- | ''Любов на кг'' || 2025 || Виктор Антонов |- | ''Вълкът'' || 2025 || Валери Милев |- | ''Седам дана'' || 2025 || Иван Димитров-Torex |- | ''Вземах-давах'' || 2025 || Иван Димитров-Torex |- | ''Не заслужаваш '' || 2025 || Валери Милев |- | ''Страх ме е'' || 2026|| Николај Скерлев |- | ''Ако друга намериш'' || 2026|| Иван Димитров-Torex |- | ''TBA'' || 2026|| |} === Фолклорни спотови === {| class="wikitable" |- ! Спот !! Година !! Режисер |- | ''Снощи си мамо отидох'' || 2001 || |- | ''Раде ле, мари хубава'' || 2001 || |- | ''Иван Димитър думаше'' || 2001 || |- | ''Майчина обич'' || 2002 || Николај Нанков/Петјо Картулев |- | ''Залюбих, майко'' || 2002 || |- | ''От горната махала момите'' || 2002 || |- | ''Малка мома вода носи'' || 2004 || Георги Колев |- | ''Лале ли си, зюмбюл ли си'' || 2015 || Николај Скерлев |- | ''Стари спомени'' || 2018 || Николај Скерлев |- | ''Тракийска сватба'' || 2021 || Николај Скерлев |- | ''Хайдушка сватба'' || 2021 || Николај Скерлев |- | ''Разболял ми се млад Стоян'' || 2021 || Николај Скерлев/Светослав Кјоркчииски |- | ''Майчина обич (нова верзија)'' || 2021 || Николај Скерлев |} === Тв верзии === {| class="wikitable" |- ! Спот !! Година !! Албум |- | ''Втора цигулка'' || 2002 || Весело момиче |- | ''С любовта шега не бива'' || 2002 || Весело момиче |- | ''Коварство и печал'' || 2002 || Нежни устни |- | ''Майчино гнездо'' || 2003 || Весело момиче |- | ''Изгубена любов'' || 2003 || Нежни устни |- | ''Само ти, само аз'' || 2004 || Ангел в нощта |- | ''Не оставяй сълзи'' || 2004 || Ангел в нощта |- | ''Ангел в нощта'' || 2004 || Ангел в нощта |- | ''Моля те'' || 2005 || Ангел в нощта |- | ''Самотна стая'' || 2005 || Самотна стая |- | ''Мисли за мен'' || 2006 || Мисли за мен |- | ''Само сега'' || 2007 || Мисли за мен |- | ''Писмата ти'' || 2007 || Мисли за мен |- | ''Птица бяла'' || 2007 || Родена съм да те обичам |- | ''Хайде на купона 2'' || 2008 || Родена съм да те обичам |- | ''Някъде, някога, някак си'' || 2008 || Родена съм да те обичам |- | ''Нощна смяна'' || 2010 || Родена съм да те обичам |- | ''Ще се влюбиш'' || 2010 || Така ми харесва |- | ''По твоите следи – remix'' || 2010 || Така ми харесва |- | ''Новогодишен микс 2018'' || 2017 || – |- | ''За тебе, братко'' || 2020 || Турболенция |- | ''Mashup 2023'' || 2023 || – |- | ''Вземах-давах (божиќна верзија)'' || 2025 || |- | ''Здравей любов (божиќна верзија)'' || 2025 || – |} == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски == * [[Категорија:Бугарски пејачи]] [[Категорија:Бугарски поп-фолк пејачи]] 6kumccwengcmntxjcevi6agaykqj11s Закопот на Христос (Караваџо) 0 1256763 5545550 5009912 2026-04-27T20:39:35Z Ziv 110717 ([[c:GR|GR]]) [[File:Caravaggio - La Deposizione di Cristo.jpg]] → [[File:The Entombment of Christ-Caravaggio (c.1602-3).jpg]] → File replacement: Updating from a low-quality version to a higher-quality version ([[c:c:GR]]) 5545550 wikitext text/x-wiki {{Italic title}} {{short description|Painting by Caravaggio}} {{Infobox artwork | image_file=The Entombment of Christ-Caravaggio (c.1602-3).jpg | title=Закопот на Христос <br/> The Entombment of Christ | other_language_1 = италијански | other_title_1 = Deposizione | artist=[[Караваџо]] | year=1603–1604 | medium=масло на платно | height_metric=300 | width_metric=203 | metric_unit=cm | imperial_unit=in | city=Ватикан | museum=[[Ватиканската пинакотека]] }} ''''' Закопот на Христос ''''' е слика, масло на платно од [[Караваџо|Микеланџело Мериси да Караваџо]], насликана е околу 1603–1604година, а е изложена во [[Ватиканската пинакотека]] во [[Ватикан]].<ref>[http://www.visual-arts-cork.com/famous-paintings/entombment-of-christ.htm / The Entombment of Christ (1601-3)]</ref>. Ова е една од најзначајните слики на Караваџо на тема од [[Новиот завет]]. Мотивот на положување на [[Христос]] во гробот е насликан од 1602-1604 година, за капелата на црквата [[Санта Марија]] во [[Валицела]]. Го зачудува набудувачот со скоро физичка сила, големина и директност, како и перспектива во внатрешноста на гробот во кој се спушта безживотното тело на Исус.<ref>[https://www.caravaggio.org/the-entombment.jsp / The Entombment, 1603 by Caravaggio]</ref>. ==Опис== Фигурите формираат голем триаголник надвор од центарот на сликата во кој се повторуваат аглите, од аголот на камената плоча во преден план, до свитканите нозе на [[Исус]], како и лактот на свиткана рака на носителот, па дури и во просторот помеѓу прстите на кренатите раце на [[Богородица]] и [[Марија Магдалена]] се то тоа едвај едвај и да влиае на сцената, во која се фокусира телото на Исус внимателно поставено и осветлено од светлината. Цврстата нога го држи телото десно, додека младиот [[Јован евангелист]]от го прави тоа на левата страна од фигурата.<ref>[https://www.tripimprover.com/blog/the-entombment-of-christ-by-caravaggio / The Entombment of Christ by Caravaggio]</ref>. ==Стил== Сликата ги содржи основните стилски одлики на овој голем автор. Чувство за реалистички детали. Перспектива. Прецизност. Неверојатна игра и доловување на светлината. Чувство за атмосферата . Ова е една од најдраматичните и ликовно најсилните дела на Караваџо. Неговиот стил е своевиден ран барок во кој се насетуваатдури и некои елементи на подоцнежниот класицизам и специфичен историски и теолошки реализам. <ref>[https://courses.lumenlearning.com/zeliart102/chapter/caravaggios-deposition/ Caravaggio’s Deposition]</ref>. ==Техника на сликање== Караваџо спаѓа меѓу авторите кои го довеле до совршенство масленото сликарство. Во ликовната постапка, покрај инсистирањето на реалниот приказ, точен и прецизен до еден совршен реалистички метод, Караваџо инсистирал и на специфична употреба на светло темното, односно специфичната претстава на светлината, што зборува дека користел метод на лазурно поставување на колоритот во неколку транспарентни слоеви, со што постигнувал длабочина, специфична колористичка гама и педантност во изработката најверојатно првично подлогата ја подготвувал со густи наслаги на битумен, а врз него употребувал окер, оловно бела и нијанси на згасито жолта со што правел истакнати граници помеѓу темното – мракот и светлината која најчесто извирала од еден извор и била фокусирана во осветлувањето на ликовите и портретите. Во ова дело, тој уште повеќе го затемнува колоритот, сметувајчи го колоритот во доминантно црна површина со светлосни акценти кои ја наговестуваат драматичната заробеност на лицата во совршената композиција.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.caravaggio.net/entombment-of-christ/ |title=The Entombment of Christ |accessdate=2020-12-22 |archive-date=2020-03-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200322112832/http://www.caravaggio.net/entombment-of-christ/ |url-status=dead }}</ref>. ==Влијание== Во рамките на историјата на уметноста Караваџо ги продолжува чистите сликарски традиции, особено во барокот индиректно тој ќе повлијае врз сликарската постапка на [[Рембрант ван Рајн]], неговата улога и влијание особено ќе биде присутна кај сликарите кои ќе се изразуваат во класичниот и романтичниот стил ([[Жак-Луј Давид]], [[Жан Огист Доминик Енгр]], [[Ежен Делакроа]]).директност а <ref>[https://arthistoryproject.com/artists/caravaggio/the-entombment-of-christ/ The Entombment of Christ]</ref>. == Библиографија == * Patrick de Rynck: '' How to Read a Painting. Decoding, Understanding and Enjoying the Old Masters''. Thames & Hudson, London 2005, ISBN 0-500-51200-0. * Giovanni Baglione, ''Le vite de' pittori, scultori et architetti dal pontificato di Gregorio XIII del 1572 in fino a' tempi di Papa Urbano Ottavo nel 1642'', Roma, Stamperia d'Andrea Fei, 1642. * Giovanni Pietro Bellori, ''Le vite de' pittori, scultori et architetti moderni'', Roma: Mascardi, 1672. * Gianni Colosio, ''L'annunciazione nella pittura italiana da Giotto a Tiepolo'', Roma, Teseo, 2002. * Andrew Graham-Dixon, ''Caravaggio: a life sacred and profane'', New York, Allen Lane, 2010. * Antonio Paolucci, ''Il pittore “maledetto” che capì il senso della spiritualità moderna'', in ''L'Osservatore Romano'', 18 febbraio 2010, pagina 5. * Rodolfo Papa, ''Caravaggio'', Firenze: Giunti, 2002. * Rodolfo Papa, ''Caravaggio: lo stupore nell'arte'', San Giovanni Lupatoto, Arsenale, 2009. * A. Moir, ''Caravaggio'', New York, 1982 * Maurizio Marini, ''Caravaggio pictor praestantissimus'', Roma, Newton Compton, 2005. * [[Ferdinando Bologna]], ''L'incredulità di Caravaggio'', Torino, Bollati Boringhieri, 2006. * Avigdor Posèq, ''Caravaggio's and the antique'', London, 1998. * [[Mina Gregori]], ''Caravaggio'', introduzione, in AA.VV., ''The age of Caravaggio'', New York, 1985. * Alessandro Zuccari, ''La cappella della Pietà alla Chiesa Nuova ed i committenti del Caravaggio'', in Storia dell'arte, 47, 1983, pp.&nbsp;53–56. *{{Cita libro|titolo = Deposizione (scheda)|autore = [[Antonio Paolucci]]|curatore = [[Claudio Strinati]]|editore = Skira|città = Milano |anno = 2010|opera = Caravaggio (Catalogo della Mostra tenuta a Roma nel 2010)|pp = 147-151|ISBN = 978-88-572-0601-1}} == Надворешни врски == * [http://www.vatican.va Museos Vaticanos] - Página web oficial == Наводи == {{наводи}} {{Караваџо |state=autocollapse}} {{DEFAULTSORT:Закопот на Христос }} [[Категорија:Слики од Караваџо]] 53h8uczkq5dvi5l5fx79707rixj9vk9 Категорија:Митологија по континент 14 1260621 5545502 4432618 2026-04-27T19:34:46Z Dandarmkd 31127 5545502 wikitext text/x-wiki {{container category}} {{рв|Mythology by continent}} [[Категорија:Митологија по место| Континент]] [[Категорија:Категории по континент]] 1lwvbx6ncovmdo3t4p0nhitb82lo3wt Николај Холодни 0 1266530 5545770 5438086 2026-04-28T11:10:42Z Jtasevski123 69538 5545770 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Николај Григориевич Холодни|image=Nikolai Cholodny.jpg|alt=|caption=|birth_name=|birth_date=22 јуни 1882|birth_place=[[Тамбов]], [[Руска Империја]]|death_date={{Death date and age|1953|05|04|1882|06|22|df=y}}|death_place=[[Киев]], [[СССР]]|nationality=СССР|other_names=|known_for=Холодни-Вентов модел|occupation=микробиолог}} '''Николај Григориевич Холодни''' ({{langx|ru|Никола́й Григо́рьевич Холо́дный}}; [[22 јуни]] [[1882]] - [[4 мај]] [[1953]]) — влијателен микробиолог кој работел на [[Киевски универзитет|Универзитетот во Киев]], [[Украинска Советска Социјалистичка Република|Украина]] во [[Советски Сојуз|СССР]] во текот на 30те години на минатиот век. Тој е познат по Холодни-Вентовиот модел кој го развил независно со [[Фриц Вармолт Вент]] од Институтот за технологија во Калифорнија. И покрај тоа што биле поврзани со истата теорија, двајцата никогаш не се сретнале.<ref>{{Наведено списание|last=F.W, Went|year=1974|title=Reflections and Speculations|journal=Annual Review of Plant Physiology|volume=25|pages=1–27|doi=10.1146/annurev.pp.25.060174.000245|doi-access=free}}</ref> Чолодни работел во [[Ботаничка градина Александар Фомин|ботаничката градина Александар Фомин]] во склоп на Универзитетот во Киев.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://fominbotsad.narod.ru/index1.html|title=About Botanical Garden|publisher=O.V. Fomin Botanical Garden|accessdate=2012-06-17}}</ref> Тој бил еден од пионерите на концептот дека микробите се лепат на површините. Користел техниката со која прво поставувал стаклени плочки во земјата за измерен временски период, а потоа на микроскоп се испитувале примероците.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://plato.acadiau.ca/isme/Symposium03/lappin-scott.PDF|title=Claude E. Zobell – his life and contributions to biofilm microbiology|last=Hilary M. Lappin-Scott|year=1999|work=Proceedings of the 8th International Symposium on Microbial Ecology|accessdate=2012-06-17}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Jonas Långmark|last2=Nicholas J Ashbolt|last3=Ulrich Szewzyk|last4=Thor Axel Stenström|year=2001|title=Adequacy of in situ glass slides and direct sand extractions to assess the microbiota within sand columns used for drinking water treatment|journal=Canadian Journal of Microbiology|volume=47|issue=7|pages=601–607|doi=10.1139/w01-052}}</ref> [[Прокариоти|Прокариот]] ''лептотрикс ходлоди'' бил именуван по него.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://lpsn.dsmz.de/genus/leptothrix|title=List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature - Genus Leptothrix|last=J.P. Euzéby|accessdate=2012-06-17}}</ref> Во 1927 година, Холодни предложил клетките на колеоптилот најпрво да се поларизираат под влијание на нерамномерна изложеност на светлина, така што хормонот за раст може побрзо да се шири кон страната во сенка отколку во која било друга насока. Вен стигна до истиот заклучок во 1928 година, а имињата на двајцата научници биле прикачени на контроверзната Холдни-Вентова теорија.<ref>{{Наведено списание|last=Vladimir Orbovik|last2=Kenneth I. Poff|year=1993|title=Growth Distribution during Phototropism of Arabidopsis thaliana Seedlings|url=http://www.plantphysiol.org/content/103/1/157.full.pdf|journal=Plant Physiology|volume=103|issue=1|pages=157–163|doi=10.1104/pp.103.1.157|pmc=158958|pmid=12231922|access-date=2012-06-17}}</ref> == Библиографија == Избраните дела вклучуваат:<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.worldcat.org/identities/viaf-54544196|title=Cholodny, N.|work=Worldcat|accessdate=2012-06-17}}</ref> * 1926 ''Die eisenbakterien: bieträge zu einer monographie'' од Н. Холодни * 1928 ''Über eine vermeintliche Anomalie im Wachstumsmodus der Wurzeln von Lupinus albus'' од Н. Холодни * 1932 ''Lichtwachstumsreaktion und Phototropismus 2'' од Н. Холодни * 1933 ''Zum Problem der Bildung und physiologischen Wirkung des Wuchshormons bei den Wurzeln'' од Н. Холодни * 1939 ''Spezielle Methoden''. Во 1937 година Холодни и Санкевич објавиле статија за ''влијанието на слабите електрични струи врз растот на колеоптилот'' во ''растителната физиологија''.<ref>{{Наведено списание|last=N. G. Cholodny|last2=E. Ch. Sankewitsch|date=April 1937|title=Influence of weak electric currents upon the growth of the coleoptile|journal=Plant Physiology|volume=12|issue=2|pages=385–408|doi=10.1104/pp.12.2.385|pmc=439299|pmid=16653418}}</ref> Истата година тој објавил напис ''Чарлс Дарвин и модерната теорија на тропизмите'' во списанието „''Сајанс“.''<ref>{{Наведено списание|last=Cholodny|date=19 November 1937|title=Charles Darwin and the modern theory of tropisms|journal=Science|volume=86|issue=2238|page=468|doi=10.1126/science.86.2238.468|pmid=17815459}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Носители на Орденот на Ленин]] [[Категорија:Руски ботаничари]] [[Категорија:Луѓе од Тамбов]] [[Категорија:Починати во 1953 година]] [[Категорија:Родени во 1882 година]] 0z873l9d361k8x9joew650f3qtem9wy Предлошка:Состав на Холандија на ЕП фудбал 2020 10 1270329 5545558 4550894 2026-04-27T21:21:27Z Carshalton 30527 5545558 wikitext text/x-wiki {{National squad | name = Состав на Холандија на ЕП фудбал 2020 | bg = #F1771D | fg = white | bordercolor = blue | country = Холандија | comp link = Европско првенство во фудбал 2020 | comp = ЕП 2020 | p1 = [[Мартен Стекеленбург|Стекеленбург]] | p2 = [[Џоел Велтман|Велтман]] | p3 = [[Матајс де Лихт|Де&nbsp;Лихт]] | p4 = [[Нејтан Аке|Аке]] | p5 = [[Овен Вајндал|Вајндал]] | p6 = [[Стефан де Врај|Де&nbsp;Врај]] | p7 = [[Стевен Бергејс|Бергејс]] | p8 = [[Џорџино Вајналдус|Вајналдум]] {{Капитен}} | p9 = [[Лук де Јонг|Л.&nbsp;де&nbsp;Јонг]] | p10 = [[Мемфис Депај|Депај]] | p11 = [[Квинси Промес|Промес]] | p12 = [[Патрик ван Анхолт|ван&nbsp;Анхолт]] | p13 = [[Тим Крул|Крул]] | p14 = [[Дави Класен|Класен]] | p15 = [[Мартен де Рон|де&nbsp;Рон]] | p16 = [[Рајан Гравенберх|Гравенберх]] | p17 = [[Дели Блинд|Блинд]] | p18 = [[Дониел Мален|Мален]] | p19 = [[Вут Вегхорст|Вегхорст]] | p21 = [[Френки де Јонг|Ф.&nbsp;де&nbsp;Јонг]] | p22 = [[Дензел Дјумфрис|Дјумфрис]] | p23 = [[Марко Бизот|Бизот]] | p24 = [[Тен Копмејнерс|Копмејнерс]] | p25 = [[Јуриен Тимбер|Тимбер]] | p26 = [[Коди Гакпо|Гакпо]] | coach = [[Франк де Бур|Де Бур]] }}<noinclude> [[Категорија:Предлошки за холандски фудбал|ЕП 2020]] [[Категорија:Предлошки за земјите учеснички на ЕП 2020|Холандија]] </noinclude> 9zovbzjszhva8bvcinan9s8a397wb9w 5545737 5545558 2026-04-28T10:46:18Z Carshalton 30527 5545737 wikitext text/x-wiki {{National squad | name = Состав на Холандија на ЕП фудбал 2020 | bg = #F1771D | fg = white | bordercolor = blue | country = Холандија | comp link = Европско првенство во фудбал 2020 | comp = ЕП 2020 | p1 = [[Мартен Стекеленбург|Стекеленбург]] | p2 = [[Џоел Велтман|Велтман]] | p3 = [[Матајс де Лихт|Де&nbsp;Лихт]] | p4 = [[Нејтан Аке|Аке]] | p5 = [[Овен Вајндал|Вајндал]] | p6 = [[Стефан де Врај|Де&nbsp;Врај]] | p7 = [[Стевен Бергејс|Бергејс]] | p8 = [[Џорџино Вајналдум|Вајналдум]] {{Капитен}} | p9 = [[Лук де Јонг|Л.&nbsp;де&nbsp;Јонг]] | p10 = [[Мемфис Депај|Депај]] | p11 = [[Квинси Промес|Промес]] | p12 = [[Патрик ван Анхолт|ван&nbsp;Анхолт]] | p13 = [[Тим Крул|Крул]] | p14 = [[Дави Класен|Класен]] | p15 = [[Мартен де Рон|де&nbsp;Рон]] | p16 = [[Рајан Гравенберх|Гравенберх]] | p17 = [[Дели Блинд|Блинд]] | p18 = [[Дониел Мален|Мален]] | p19 = [[Вут Вегхорст|Вегхорст]] | p21 = [[Френки де Јонг|Ф.&nbsp;де&nbsp;Јонг]] | p22 = [[Дензел Дјумфрис|Дјумфрис]] | p23 = [[Марко Бизот|Бизот]] | p24 = [[Тен Копмејнерс|Копмејнерс]] | p25 = [[Јуриен Тимбер|Тимбер]] | p26 = [[Коди Гакпо|Гакпо]] | coach = [[Франк де Бур|Де Бур]] }}<noinclude> [[Категорија:Предлошки за холандски фудбал|ЕП 2020]] [[Категорија:Предлошки за земјите учеснички на ЕП 2020|Холандија]] </noinclude> fxx044esuiguo7v3flr2gt4inmolaqc Параметарска статистика 0 1271977 5545769 4835106 2026-04-28T11:10:32Z BosaFi 115936 /* Наводи */ 5545769 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:Параметарски тест}} '''Параметарска статистика''' е гранка на статистиката во кој се претпоставува дека податоците се избрани од популација која може да биде моделирана со соодветна [[веројатносна распределба]] која има фиксно множество на [[Статистички параметар|параметри]].<ref name="GeisserJohnson">{{citation | last= Geisser | first= S. | author-link= Seymour Geisser | year= 2006 | title= Modes of Parametric Statistical Inference | publisher= [[John Wiley & Sons]]}}</ref> Обратно, '''непараметарски модел''' се разликува точно по тоа што кај него нема претпоставки за распределба на параметри кога се моделираат податоците. Најпознатите статистички методи се параметарски.<ref name="Cox">{{citation | last= Cox | first= D. R. | author-link= David Cox (statistician) | year= 2006 | title= Principles of Statistical Inference | publisher= Cambridge University Press}}</ref> За непараметарските и семипараметарските модели, Дејвид Кокс рекол, „Во нив се типично вклучени помалку претпоставки за структурата и видот на распределбата, но најчесто содржат силни претпоставки за независностите“.<ref>{{Harvnb | Cox | 2006 | page=2}}</ref> ==Пример== Секој член на [[нормална распределба|фамилијата од нормални распределби има]] има генерално ист облик и е ''параметризиран'' со [[средна вредност]] и [[стандардно отстапување]]. Тоа значи дека ако средната вредност и стандардното отстапување се познати и распределбата е нормална, тогаш позната е веројатноста за секое идно набљудување кое лежи во некој интервал. Да претпоставиме дека имаме примерок од 99 резултата од тестирање со средна вредност (просек) 100 и стандардно отстапување 1. Ако претпоставиме дека сите 99 резултата се случајно добиени од нормална распределба, тогаш може да предвидиме дека постои веројатност од 1% дека 100-тиот резултат ќе биде повисок од 102,33 (т.е., средната вредност плус 2,33 стандардни девијации), под претпоставка дека 100-от тест е од истата популација како и останатите. [[Непараметарска статистика|Непараметарска]] оцена на истата работа е максималниот од првите 99 резултата. Притоа, не мора да претпоставуваме ништо за распределбата на резултатите од тестот за да донесеме заклучок бидејќи пред да се спроведе тестот било еднакво веројатно дека највисокиот резултат може да биде кој било од првите 100. Затоа, има веројатност од 1% дека 100-от резултат е повисок од претходните 99. == Историја == Параметарската статистика за прв пат е спомната од [[Роналд Фишер|Р. A. Фишер]] во неговиот труд ''[[Статистички методи за истражувачите (Statistical Methods for Research Workers)]]'' во 1925 година, со кое ја створил основата за модерната статистика. ==Поврзано== *[[Сите модели се погрешни]] *[[Инверзен проблем]] *[[Параметарски модел]] *[[Доволен статистик]] ==Наводи== {{reflist|colwidth=30em}}{{DEFAULTSORT:Параметарска статистика}} [[Категорија:Параметарска статистика| ]] [[Категорија:Статистичко заклучување]] oogde2t73ttfz92adhrpif9vobf4ng3 Коцка (филм) 0 1277533 5545455 5541249 2026-04-27T17:36:07Z Andrew012p 85224 5545455 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Коцка | editing = Џон Сандерс<ref name="cube-cc" /> | budget = 350 милиони долари<ref>{{cite web |url=http://www.efilmcritic.com/feature.php?feature=17 |title=eFilmCritic – Director, Vincenzo Natali – ''Cube'' |last=Kornits |first=Dov |date=8 мај 1999 |work=eFilmcritic.com |access-date=17 септември 2012 |archive-date=29 мај 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130529011039/http://www.efilmcritic.com/feature.php?feature=17 |url-status=live }}</ref> | language = {{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} | country = {{знаме|Канада}} | runtime = 90 минути<ref>{{cite web|url=http://www.bbfc.co.uk/releases/cube-1998|title=CUBE (15)|work=[[British Board of Film Classification]]|date=7 јули 1998|access-date=9 март 2019|archive-date=1 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200801092454/https://www.bbfc.co.uk/releases/cube-1998|url-status=live}}</ref> | released = 9 септември 1997 (Торонто)<br>11 септември 1998 (САД) | distributor = [[Trimark Pictures]] | studio = {{plainlist| * Feature Film Project * [[Odeon Films]] * [[Viacom (original)|Viacom Canada]] * Ontario Film Development Corporation * Cube Libre * [[Téléfilm Canada]] * The Harold Greenberg Fund }} | cinematography = Дерек Роџерс<ref name="cube-cc" /> | image = Cube The Movie Poster Art .jpg | music = Марк Корвен<ref name="cube-cc" /> | starring = {{plainlist| * Никол де Бур * Ники Гвадањи * Дејвид Хјулет * Ендру Милер * Џулијан Ричингс * Вејн Робсон * Морис Дин Винт }} | writer = {{plainlist| * Андре Бијелиќ * Грем Менсон * Винченцо Натали <ref name="cube-cc" /> }} | producer = {{plainlist| * Мера Мех * Бети Ор<ref name="cube-cc">{{cite web|url=http://www.bac-lac.gc.ca/eng/discover/films-videos-sound-recordings/canadian-feature-film-database/Pages/item.aspx?IdNumber=2759&DotsIdNumber=|publisher=[[Collections Canada]]|title=Cube|access-date=16 February 2018|archive-date=4 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190404114957/http://www.bac-lac.gc.ca/eng/discover/films-videos-sound-recordings/canadian-feature-film-database/Pages/item.aspx?IdNumber=2759&DotsIdNumber=|url-status=live}}</ref> }} | director = [[Винченцо Натали]] | caption = Плакат за филмот | alt = | gross = 9 милиони долари<ref name="NUM">{{cite web |url=https://www.the-numbers.com/movie/Cube#tab=summary |title=''Cube'' (1998) – Financial Information |work=[[The Numbers (website)|The Numbers]] |access-date=22 April 2019 |archive-date=29 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200729001736/https://www.the-numbers.com/movie/Cube#tab=summary |url-status=live }}</ref><ref name="BOM">{{cite web |url=https://boxofficemojo.com/movies/?id=cube.htm |title=''Cube'' (1998) – Box Office Mojo |work=[[Box Office Mojo]] |access-date=17 September 2012 |archive-date=25 September 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120925014634/http://boxofficemojo.com/movies/?id=cube.htm |url-status=live }}</ref> | followed_by = ''[[Коцка 2: Хиперкоцка]]'' | native_name = Cube }}'''''Коцка''''' ({{langx|en|Cube}}) — канадски научнофантастичен [[трилер]] од [[1997]] година. Првиот целосен филм на [[Канада|канадскиот]] режисер Винченцо Натали.<ref name="rfeel">{{cite web|url=http://reelfilm.com/vnatali.htm#cube|title=The Films of Vincenzo Natali. Cube|author=David Nusair|date=2013-01-22|publisher=Reel Film Reviews|accessdate=2016-05-07|lang=en}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.midb.mk/film/cube-1997|title=Коцка {{!}} Cube (1997)|last=MIDb|work=MIDB|language=mk-MK|accessdate=2021-09-30}}</ref> Во средината на заплетот, шест луѓе се будат во [[лавиринт]] од многу [[Соба|соби]] каде што мора да најдат излез пред да умрат од [[глад]], [[жед]] или стапици. Слоганот на филмот е: „Не барајте причина. Барајте излез“.<ref>{{Наведување|title=Cube (1997) - IMDb|url=http://www.imdb.com/title/tt0123755/taglines|accessdate=2021-09-30|language=en}}</ref> Главните ликови ги толкуваат Никол де Бур, Морис Дин Винт, Дејвид Хјулет и Ендру Милер. И покрај малиот [[буџет]], [[филм]]от успеал да добие високи одзиви и од гледачите и од критичарите, добивајќи култен статус. Филмот имал собрано многу престижни награди на различни кинофестивали, меѓу кои и „Сребрената врана“ на Бриселскиот кинофестивал за фантастични филмови, Наградата на канадското друштво за кинематографери, Наградата за публика и Гран-при на Кинофестивалот во Жерарме, како и Наградата за најдобар филм на фестивалите во Бучеон, [[Каталонија]], Сатбери и [[Торонто]]. Неочекуваните пресврти на заплетот, напнатоста на акцијата и клаустрофобичното расположение на филмот биле високо ценети. Глумата на водечките глумци исто така била високо ценета. „Коцка“ е прв филм во трилогијата. Пет години подоцна бил направен вториот дел, наречен „[[Коцка 2: Хиперкоцка]]“, а две години по него третиот дел, наречен „[[Коцка 0]]“. == Содржина == {{Разоткривање}} [[Човек]] во затворска облека со натпис „Алдерсон“ се наоѓа во [[коцка]] со средна големина. Отвора отвор во ѕидот на собата, гледа низ отворот и го затвора. Ова се повторува неколкупати. Во една од просториите, Алдерсон се сече со метална мрежа и умира. Потоа, едно лице скока во една од собите. Уште неколку луѓе се среќаваат таму и се зближуваат. Во друштвото се вклучени: Хелен Холовеј, Квентин Мекнил, Џоун Левен и Дејвид Ворт. Никој не знае како стигнале до ова место. По некое време, еден човек по име Рен влегува во собата преку отворот. Излегува дека е [[Злосторство|злосторник]] со големо искуство во бегство. Рен фрла [[Чевли|чевел]] во една од соседните соби, држејќи го за врвките врзани како јаже. Во собата се пуштаат пламени. Откако проверува друга соба и ја препознава како безбедна, човекот влегува таму и ги повикува останатите заробеници. Внатре се појавува уред што распрскува киселина во [[лице]]то на Рен. Слушајќи ги силните крици на болка, Квентин одлучува да му помогне да се врати во безбедната соба, но Рен наскоро умира. На патот, заробениците разменуваат информации за себе. Хелен е доктор, Квентин е полицаец, а Џоун Левен е средношколка со страст кон [[математика]]та. Ворт излегува дека е [[инженер]] што некогаш ја оформувал коцкастата градба.<ref name="var2">{{cite web|url=http://variety.com/1997/film/reviews/cube-1117339868/|title=Review: ‘Cube’|author=Ken Eisner|date=1997-10-20|publisher=[[Variety]]|accessdate=2016-07-05|lang=en}}</ref> Членовите на групата почнуваат да се сомневаат дека тоа е местото каде што се сега. Сепак, Ворт не знае што треба да има во собата.<ref name="int2">{{cite web|url=http://cubethemovie.com/tandem_natali.html|title=Cubism Natali — Style from Tandem (Corriere Canadese)|author=Angela Baldassarre|publisher=Cubethemovie.com|accessdate=2016-05-03|lang=en|archive-date=1998-02-09|archive-url=https://web.archive.org/web/19980209105626/http://cubethemovie.com/tandem_natali.html|url-status=bot: unknown}}</ref> На патот, друштвото наоѓа млад човек по име Казан. Дечкото изгледа душевно болен, но може да ги разбере оние околу него.<ref name="var2"/> Холовеј настојува да се земе со нив. Левен, врз основа на информациите што ги добива од Ворт за градбата, почнува да го разбира приближниот распоред на Коцката. Таа предлага одредена рута, тврдејќи дека една од собите е излезот. Девојката, исто така, заклучува дека стапиците се во простории со прости броеви во отворите. Во една од можните безбедни простории, Квентин е ранет од жица, што делумно ја побива првичната [[хипотеза]]. Затворениците се принудени да ја поминат просторијата, чии [[Сетилник|сетилници]] реагираат на [[звук]]. Квентин се обидува да ја преземе положбата водач на групата. Тој, исто така, честопати вика кон Казан и Ворт. На сите други им е тешко да го смират избувливиот полицаец. Една од собите излегува дека е странична — има излез кон празнината од едната страна, а не кон друга соба. Надворешниот [[свет]] излегува дека е затворена дополнителна зграда сместена на значително растојание од просториите на Коцката. Заробениците ги врзуваат своите [[Облека|облеки]] за да спуштат некого. Хелен е избрана како една од најлесните. Сепак, должината на импровизираното јаже не е доволна — се занишува Хелен — обидувајќи се да стигне до надворешната обвивка. Во овој миг, поради тресењето на собата, сите ја губат рамнотежата и го испуштаат јажето. Квентин успева да ја фати Холовеј, но по неколку секунди тој ја пушта раката и им вели на другите дека Хелен не можела да го фати. Друштвото се обидува да слезе во долните соби и налетува на починатиот Рен. Бидејќи едната страна од собата сега нема соседи, Левен заклучува дека просториите на Коцката можат да се движат. Оваа претпоставка ја објаснува бучавата, потресите и силните треперења што периодично ги чувствуваат затворениците. Екипата решава да направи пауза. Квентин се обидува да избега со Левен, но е запрен. Џоун ја појаснува својата хипотеза — не се простите броеви што укажуваат на стапица — туку [[степенување]]то на простите броеви. Сепак, [[девојка]]та тврди дека таквите пресметки имаат „астрономска сложеност“. Во тоа време, Казан почнува да го толкува образложението на девојката [[Математика|математичар]]. Излегува дека тој има способност да го најде одговорот феноменално брзо во даден проблем. Во следните мигови, Ворт го турка Квентин во долната соба. Левен, Ворт и Казан бегаат. Јунаците брзо се приближуваат кон излезот. Затворениците откриваат соба на [[мост]]ови што треба да се движи надвор од Коцката. По движењето, дневната светлина сјае силно во отворот, наместо празнина. Казан излегува прв. Ворт паѓа во [[Депресија (расположение)|депресија]] и вели дека не заслужува слобода. Левен го убедува да замине. Во тоа време, се појавува Квентин и ја прободува девојката со фрагмент од квака на врата. Во следниот миг, полицаецот го ранува инженерот, а тој самиот се обидува да излезе преку отворениот отвор. Но на крајот, Ворт го фаќа Квентин за [[нога]]. Собата се префрла на страна, го започнува своето следно патување низ лавиринтот, пресекувајќи го Квентин. Повредениот Ворт лежи на подот. Казан оди напред и е преплавен со изразена бела [[светлина]]. == Улоги == {{список со глумци}} |- |Морис Дин Винт |Квентин Мекнил |- |Никол де Бур |Џоун Левен |- |Дејвид Хјулет |Дејвид Ворт |- |Ендру Милер |Казан |- |Ники Гвадањи |д-р Хелен Холовеј |- |Вејн Робсон |Рен |- |Џулијан Ричингс |Алдерсон |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Wikiquote|Cube}} * {{Rotten Tomatoes|cube|Cube}} {{Metacritic film|cube|Cube}} {{tcmdb title|442946|Cube}} {{IMDb title|0123755|Cube}} __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ [[Категорија:Филмови од 1997 година]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Канадски хорор-филмови]] d2zt9a5gu9l2365t09xygxjwqgnmep4 Адријан Азири 0 1286595 5545727 5530087 2026-04-28T10:39:00Z ~2026-25905-87 132669 Грешна е годината на раѓање. Сега ја поправив. Актерот си ја кажа годината на раѓање на подкаст кај LAZAROV 5545727 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Адријан Азири | портрет = | опис = | рх = | роден-дата = {{birth year and age|1978}} | роден-место = [[Тетово]], [[СР Македонија]], [[СФРЈ]] | националност = [[Македонија|Македонец]] | народност = [[Македонски Албанци|Албанец]] | познат = по улогите во: <br>[[Преспав (телевизиска серија)|''Преспав'']]<br>''Беса'' | занимање = [[глумец]] }} '''Адријан Азири''' — [[Македонија|македонски]] [[театар]]ски, [[филм]]ски и [[Телевизија|телевизиски]] [[глумец]]. == Филмографија == Азири има остварено бројни филмски улоги:<ref>{{нмс| title=Adrian Aziri | url=https://www.imdb.com/name/nm1176977/ | work= | publisher=IMDb | date= | accessdate=23 јануари 2023}}</ref> {| border=1 cellspacing=0 cellpadding=3 | '''Година''' | '''Филм''' | '''Улога''' |- | 2001 || [[Прашина (филм)|Прашина]] ТВ-филм || Арнаут |- | 2003 || [[Седум приказни, за љубовта и свршувањето]] ТВ-серија || |- | 2006 || [[Едуарт]] ТВ-филм || Елтон |- | 2016-2023 || [[Преспав (телевизиска серија)|Преспав]] ТВ-серија || Наим |- | 2018-2022 || [[Беса]] ТВ-серија || Унвер |- | 2019 || [[Незаборавна пролет, во заборавено село]] ТВ-филм || Селки |- | 2021 || [[Еднаш многу одамна]] ТВ-серија || |- | 2022 || [[Скриени]] ТВ-филм || Пријател на Дин |- | 2023 || [[Кома (филм)|Кома]] ТВ-филм || |- | 2023 || [[Сите се јавуваат на радио]] ТВ-филм || Сефер |- | 2024 || [[Убиј ги прво децата]] ТВ-филм || Алтан |- | 2026 || [[Чаршија (телевизиска серија)|Чаршија]] ТВ-серија || |} == Награди == * Награда за машка улога „Димче Трајковски“ за претставата „''Генерал на мртвата војска''“ == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Азири, Адријан}} [[Категорија:Родени во 1977 година]] [[Категорија:Глумци од Тетово]] [[Категорија:Македонски театарски глумци]] [[Категорија:Македонски телевизиски глумци]] [[Категорија:Македонски филмски глумци]] [[Категорија:Македонски Албанци]] [[Категорија:Југословенски Албанци]] gmo6rr5fklre23hphlwqg1hu01n6f0u Ла Фениче 0 1287987 5545530 5421099 2026-04-27T20:17:23Z P.Nedelkovski 47736 поврзница 5545530 wikitext text/x-wiki {{Infobox theatre | name = ''Театро Ла Фениче'' | image = Gran teatro la fenice.jpg | image_alt = | caption = | image_map = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_map_caption= Location within Venice | address = | city = [[Венеција]] | country = Италија | designation = | coordinates = {{coord|45.4337|N|12.3339|E|region:IT_type:landmark|display=inline,title}} | architect = {{plainlist| * Џанантонио Селва * Томазо и Џовани Батиста Медуна * Алдо Роси }} | owner = Град Венеција | tenant = | operator = | capacity = 1126 | type = | opened = 1792 | reopened = {{hlist | 1837 | 2003 }} | yearsactive = | rebuilt = | closed = | demolished = | othernames = | production = | currentuse = | publictransit = | website = {{url|http://www.teatrolafenice.it/}} }} '''Театар Ла Фениче''', често само '''Ла Фениче''' ({{langx|it|Gran Teatro La Fenice}}) е [[оперска куќа]] во [[Венеција]], една од најпознатите во историјата на [[опера]]та. Нејзиното име значи ''[[Феникс (птица)|феникс]]'', што е поврзано со честите пожари и реновирањето низ кое минувала. Овој театар има седишта за околу 1.000 гледачи. Во текот на 19-тиот век во Ла Фениче биле премиерно изведени познатите [[бел канто]] опери, дела од [[Џоакино Росини|Росини]], [[Винченцо Белини|Белини]], [[Гаетано Доницети|Доницети]] и [[Џузепе Верди|Верди]]. == Историја == Најзначајната оперска сцена во Венеција во 18 век, [[Театар Сан Бенедето|Театро Сан Бенедето]], изгорела во пожар во 1774 година. Била обновена во 1786 година, но во 1787 година Здружението на љубителите на операта во Венеција го изгубило правото да ја користи. Тогаш била донесена одлука да се изгради нова, голема оперска куќа, Ла Фениче, која била отворена во [[1792|1792 година]]. Ла Фениче била оштетена од пожар во 1836 година, но штетата била санирана за една година. Пожарот во 1996 година бил намерно подметнат. По пожарот останале само надворешните ѕидови. Реконструкцијата траела од 2002 година до ноември 2004 година, кога повторно била отворена оперската сцена. == Премиери во Театро Ла Фениче (избор) == {{Столб-почеток}} * 1813: ''[[Танкреди (опера)|Танкреди]]'' - [[Џоакино Росини]] * 1823: ''[[Семирамида (Росини)|Семирамида]]'' - Џоакино Росини * 1824: ''[[Крстоносец во Египет]]'' - [[Жакомо Мејербир]] * 1830: ''[[Капулети и Монтеки (опера)|Капулети и Монтеки]]'' - Гаетано Доницети * 1833: ''[[Беатриче ди Тенда]]'' - [[Винченцо Белини]] * 1836: ''[[Велизар (опера)|Велизар]]'' - Гаетано Доницети * 1838: ''[[Марија де Руденц]]'' - Гаетано Доницети * 1844: ''[[Ернани (опера)|Ернани]]'' - [[Џузепе Верди]] * 1846: ''[[Атила (опера)|Атила]]'' - Џузепе Верди * 1851: ''[[Риголето]]'' - Џузепе Верди * 1853: ''[[Травијата]]'' - Џузепе Верди * 1857: ''[[Симоне Боканегра (опера)|Симоне Боканегра]]'' - Џузепе Верди * 1951: ''[[Животот на развратникот (опера)|Животот на развратникот]]'' - [[Игор Стравински]] * 1892: ''[[Вртење на завртката (опера)|Вртење на завртката]]'' - [[Бенџамин Бритен]]{{Столб-крај}} == Надворешни врски == * [https://www.teatrolafenice.it/ Официјална веб страна] [[Категорија:Оперски куќи]] [[Категорија:Венеција]] 8p6rbc5s2hyiiq5qif3o2hftdxz39so Плочник (археолошко наоѓалиште) 0 1291062 5545618 5382868 2026-04-28T07:57:20Z Marco Mitrovich 114460 /* Надворешни врски */ 5545618 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Плочник_01.jpg|мини|300x300пкс]] '''Плочник''' — [[археолошко наоѓалиште]] на винчанската култура во истоименото село, во близина на брегот на [[Топлица (река)|Топлица]] и недалеку од [[Прокупље]]. Комплексот населби од доцното [[Младо камено време|камено време]] (постоел од 5500 до 4700 г. п.н.е.) зафаќа површина од околу 110 [[хектар]]и, а откритијата од првата деценија [[21 век]] покажуваат дека тоа е најстарото [[Металургија|металуршко]] наоѓалиште во светот. Самата локација е значајна по пронајдените остатоци од керамика и примероци од фигурална пластика. На почетокот на [[септември]] [[2009]] г. Изградбата на реконструкцијата на [[Младо камено време|неолитското]] село започнало во 2000 година, а имало и идеи за поврзување на локацијата со туристички [[воз]] со [[Прокупље]], [[Куршумлија]] и [[Ѓавоља Варош]]. Локалитетот ги вклучува и Римските бањи (Плочник). == Локалитет == Неолитската населба ја открил [[Миодраг Грбиќ]] во 1927 година, тогашен кустос на [[Народен музеј на Србија|Народниот музеј во Белград]], кој вршел археолошки истражувања на трасата на пругата [[Прокупље]] - [[Куршумлија]]. Самата населба се состоела од неколку целини, кои зафаќале површина од околу 110 хектари, од три страни ограничена со водотеци (Топлица од [[југ]], реката Бачка од [[исток]] и реката Паљево од [[запад]] ). Неговите жители се занимавале со [[земјоделство]], а основен материјал за изработка на алат бил [[камен]]от. Во локалитетот се пронајдени многу [[Керамика|керамички]] садови, како и предмети и алатки од камен и бакар. == Металуршки центар == Во текот на претходните истражувања, во Плочник биле пронајдени бакарни предмети, како и [[Руда|руди]] од азурит и малахит, кои се топат на 700° и од кои се добива бакар. Претходно, овие наоди се толкувале како случајно закопување во археолошки слој што одговара на неолитот. Истражување спроведено од [[1996]] година до [[2008]] година предводени од археолозите Душан Шљивар од Народниот музеј во Белград и Јулка Кузмановиќ-Цветковиќ, кустос на [[Народен музеј на Топлица|Народниот музеј на Топлица]], докажале дека наодите не случајно стигнале до [[Младо камено време|неолитскиот]] слој. Нивниот тим во текот на [[2007]] г. и во 2008 година пронашле две [[Земја (планета)|земјени]] печки во форма на [[квадрат]], за кои се верувало дека се користеле за топење [[метал]]. Печките се наоѓаат во поголеми згради, а до нив се откриени дувалки од печена земја. До нив се пронајдени бакарни [[лим]]ови кои укажуваат дека таму се вршело производство на бакар. Откриени се дупки со [[пречник]] од 2,5 и 8 метри, во кои не е пронајден [[Археологија|археолошки]] материјал. Се верува дека тоа се т.н „Металуршки јами“, а во нив е пронајдено пепел и јаглен, кои се предизвикани од согорување на високи [[Температура|температури]], врз основа на чиј состав може да се заклучи дека на тоа место се топел [[бакар]]. Претходните истражувања сè уште не нашле користени калапи, отфрлена згура или рудници од кои се добивала [[руда]]. Наслаги на азурит и малахит има околу реките [[Топлица (река)|Топлица]], Косаница и [[Бањска Река|Бањска]] кај Плочник, а се претпоставува дека некои од нив ги откриле жителите на оваа населба во потрага по камен погоден за преработка. Откривањето на металуршките печки во Плочник го менува сегашното сфаќање за почетокот на човечкото [[рударство]] и [[металургија]], кое е околу половина [[милениум]] постаро отколку што се мислело. Самиот Плочник, како центар на јужновинчанската култура, станал најстариот металуршки, а со тоа и [[Индустрија|индустриски]] центар, пронајден во светот. На ова место во август 2013 година бил пронајден бакарен прстен стар 7.000 години.<ref>[http://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:448231-Pronadjen-prsten-star-sedam-hiljada-godina Пронађен прстен стар седам хиљада година („Вечерње новости“, 9. август 2013)]</ref><ref>[http://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:449859-Plocnik-Blago-kovano-milenijumima Плочник: Благо ковано миленијумима („Вечерње новости“, 19. август 2013)]</ref> Претходно во 2012 биле пронајдени обетки и мониста. Ова укажува дека Плочник била првата продавница за накит во Европа.<ref>[http://www.politika.rs/scc/clanak/268706/Plocnik-je-prva-evropska-juvelirnica Плочник је прва европска јувелирница („Политика“, 1. септембар 2013)]</ref><gallery mode="packed" heights="200"> Плочник 02.jpg| Плочник 05.jpg| Плочник 06.jpg| Плочник 07.jpg| </gallery> == Наводи == {{Наводи}} == Литература == * [http://www.politika.rs/rubrike/Magazin/U-sredishtu-praistorijske-industrije.sr.html ''„Во центарот на праисториската“ индустрија“''] ( ''списание „Политика“'', [[11 јануари]] [[2009|2009 година]] ) {{Sr}} == Надворешни врски == {{Портал|Археологија}} * [https://www.youtube.com/watch?v=_gGaFcoqP_A Место што го чувам: Бакарен тротоар (Културно-уметничка програма на РТС - Официјален канал)] * [https://www.youtube.com/watch?v=bGk0015s5yw Од Плочник до Царичино град 1.] [https://www.youtube.com/watch?v=bGk0015s5yw дел (РТС Образовно-научна програма - Официјален канал)] * [https://www.youtube.com/watch?v=nzd4jXNstD8 Мистериите на тротоарот (Национален музеј на Топлица - официјален канал)] * [http://www.blic.rs/Kultura/Vesti/344092/Britanski-arheolozi-tvrde-Kod-Prokuplja-pronadjena-najstarija-metalurgija-na-svetu „Британските археолози тврдат: најстарата металургија во светот е пронајдена кај Прокупље“ ( ''Блиц'', 22 септември 2012 година.] [http://www.blic.rs/Kultura/Vesti/344092/Britanski-arheolozi-tvrde-Kod-Prokuplja-pronadjena-najstarija-metalurgija-na-svetu )] * [http://www.blic.rs/Vesti/Drustvo/381008/Arheolozi-tragaju-za-izgubljenom-civilizacijom-na-Plocniku „Археолозите ја бараат изгубената цивилизација на Плочник“ ( ''Блиц'', 5 мај 2013).] [http://www.blic.rs/Vesti/Drustvo/381008/Arheolozi-tragaju-za-izgubljenom-civilizacijom-na-Plocniku )] * [http://www.novosti.rs/vesti/naslovna/reportaze/aktuelno.293.html:459693-Carstva-ratovala-za-Toplicu Империите се бореа за Топлица (Вечерње новости, 20 октомври 2013)] * [https://nasledje.gov.rs/index.cfm/spomenici/pregled_spomenika?spomenik_id=44037 Локалитетот Плочник кај Прокупље] [[Категорија:Археолошки наоѓалишта во Србија]] [[Категорија:Винчанска култура]] [[Категорија:Прокупље]] l4x70al2y1gtid3ih00ws00a6v5p0oc 5545619 5545618 2026-04-28T07:59:09Z Marco Mitrovich 114460 5545619 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Плочник_01.jpg|мини|300x300пкс]] '''Плочник''' — [[археолошко наоѓалиште]] на винчанската култура во [[Плочник (Прокупље)|истоименото село]], во близина на брегот на [[Топлица (река)|Топлица]] и недалеку од [[Прокупље]]. Комплексот населби од доцното [[Младо камено време|камено време]] (постоел од 5500 до 4700 г. п.н.е.) зафаќа површина од околу 110 [[хектар]]и, а откритијата од првата деценија [[21 век]] покажуваат дека тоа е најстарото [[Металургија|металуршко]] наоѓалиште во светот. Самата локација е значајна по пронајдените остатоци од керамика и примероци од фигурална пластика. На почетокот на [[септември]] [[2009]] г. Изградбата на реконструкцијата на [[Младо камено време|неолитското]] село започнало во 2000 година, а имало и идеи за поврзување на локацијата со туристички [[воз]] со [[Прокупље]], [[Куршумлија]] и [[Ѓавоља Варош]]. Локалитетот ги вклучува и Римските бањи (Плочник). == Локалитет == Неолитската населба ја открил [[Миодраг Грбиќ]] во 1927 година, тогашен кустос на [[Народен музеј на Србија|Народниот музеј во Белград]], кој вршел археолошки истражувања на трасата на пругата [[Прокупље]] - [[Куршумлија]]. Самата населба се состоела од неколку целини, кои зафаќале површина од околу 110 хектари, од три страни ограничена со водотеци (Топлица од [[југ]], реката Бачка од [[исток]] и реката Паљево од [[запад]] ). Неговите жители се занимавале со [[земјоделство]], а основен материјал за изработка на алат бил [[камен]]от. Во локалитетот се пронајдени многу [[Керамика|керамички]] садови, како и предмети и алатки од камен и бакар. == Металуршки центар == Во текот на претходните истражувања, во Плочник биле пронајдени бакарни предмети, како и [[Руда|руди]] од азурит и малахит, кои се топат на 700° и од кои се добива бакар. Претходно, овие наоди се толкувале како случајно закопување во археолошки слој што одговара на неолитот. Истражување спроведено од [[1996]] година до [[2008]] година предводени од археолозите Душан Шљивар од Народниот музеј во Белград и Јулка Кузмановиќ-Цветковиќ, кустос на [[Народен музеј на Топлица|Народниот музеј на Топлица]], докажале дека наодите не случајно стигнале до [[Младо камено време|неолитскиот]] слој. Нивниот тим во текот на [[2007]] г. и во 2008 година пронашле две [[Земја (планета)|земјени]] печки во форма на [[квадрат]], за кои се верувало дека се користеле за топење [[метал]]. Печките се наоѓаат во поголеми згради, а до нив се откриени дувалки од печена земја. До нив се пронајдени бакарни [[лим]]ови кои укажуваат дека таму се вршело производство на бакар. Откриени се дупки со [[пречник]] од 2,5 и 8 метри, во кои не е пронајден [[Археологија|археолошки]] материјал. Се верува дека тоа се т.н „Металуршки јами“, а во нив е пронајдено пепел и јаглен, кои се предизвикани од согорување на високи [[Температура|температури]], врз основа на чиј состав може да се заклучи дека на тоа место се топел [[бакар]]. Претходните истражувања сè уште не нашле користени калапи, отфрлена згура или рудници од кои се добивала [[руда]]. Наслаги на азурит и малахит има околу реките [[Топлица (река)|Топлица]], Косаница и [[Бањска Река|Бањска]] кај Плочник, а се претпоставува дека некои од нив ги откриле жителите на оваа населба во потрага по камен погоден за преработка. Откривањето на металуршките печки во Плочник го менува сегашното сфаќање за почетокот на човечкото [[рударство]] и [[металургија]], кое е околу половина [[милениум]] постаро отколку што се мислело. Самиот Плочник, како центар на јужновинчанската култура, станал најстариот металуршки, а со тоа и [[Индустрија|индустриски]] центар, пронајден во светот. На ова место во август 2013 година бил пронајден бакарен прстен стар 7.000 години.<ref>[http://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:448231-Pronadjen-prsten-star-sedam-hiljada-godina Пронађен прстен стар седам хиљада година („Вечерње новости“, 9. август 2013)]</ref><ref>[http://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:449859-Plocnik-Blago-kovano-milenijumima Плочник: Благо ковано миленијумима („Вечерње новости“, 19. август 2013)]</ref> Претходно во 2012 биле пронајдени обетки и мониста. Ова укажува дека Плочник била првата продавница за накит во Европа.<ref>[http://www.politika.rs/scc/clanak/268706/Plocnik-je-prva-evropska-juvelirnica Плочник је прва европска јувелирница („Политика“, 1. септембар 2013)]</ref><gallery mode="packed" heights="200"> Плочник 02.jpg| Плочник 05.jpg| Плочник 06.jpg| Плочник 07.jpg| </gallery> == Наводи == {{Наводи}} == Литература == * [http://www.politika.rs/rubrike/Magazin/U-sredishtu-praistorijske-industrije.sr.html ''„Во центарот на праисториската“ индустрија“''] ( ''списание „Политика“'', [[11 јануари]] [[2009|2009 година]] ) {{Sr}} == Надворешни врски == {{Портал|Археологија}} * [https://www.youtube.com/watch?v=_gGaFcoqP_A Место што го чувам: Бакарен тротоар (Културно-уметничка програма на РТС - Официјален канал)] * [https://www.youtube.com/watch?v=bGk0015s5yw Од Плочник до Царичино град 1.] [https://www.youtube.com/watch?v=bGk0015s5yw дел (РТС Образовно-научна програма - Официјален канал)] * [https://www.youtube.com/watch?v=nzd4jXNstD8 Мистериите на тротоарот (Национален музеј на Топлица - официјален канал)] * [http://www.blic.rs/Kultura/Vesti/344092/Britanski-arheolozi-tvrde-Kod-Prokuplja-pronadjena-najstarija-metalurgija-na-svetu „Британските археолози тврдат: најстарата металургија во светот е пронајдена кај Прокупље“ ( ''Блиц'', 22 септември 2012 година.] [http://www.blic.rs/Kultura/Vesti/344092/Britanski-arheolozi-tvrde-Kod-Prokuplja-pronadjena-najstarija-metalurgija-na-svetu )] * [http://www.blic.rs/Vesti/Drustvo/381008/Arheolozi-tragaju-za-izgubljenom-civilizacijom-na-Plocniku „Археолозите ја бараат изгубената цивилизација на Плочник“ ( ''Блиц'', 5 мај 2013).] [http://www.blic.rs/Vesti/Drustvo/381008/Arheolozi-tragaju-za-izgubljenom-civilizacijom-na-Plocniku )] * [http://www.novosti.rs/vesti/naslovna/reportaze/aktuelno.293.html:459693-Carstva-ratovala-za-Toplicu Империите се бореа за Топлица (Вечерње новости, 20 октомври 2013)] * [https://nasledje.gov.rs/index.cfm/spomenici/pregled_spomenika?spomenik_id=44037 Локалитетот Плочник кај Прокупље] [[Категорија:Археолошки наоѓалишта во Србија]] [[Категорија:Винчанска култура]] [[Категорија:Прокупље]] b5wfmrfpdqmu77h0xvwgn9s9wd1d55v Чјингдао 0 1292547 5545501 5212868 2026-04-27T19:34:30Z P.Nedelkovski 47736 поправки 5545501 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See Template:Infobox settlement for additional fields that may be available--> <!-- Basic info ----------------> | name = Чјингдао<br/>Qingdao | official_name = <!-- Official name in English if different from 'name' --> | native_name = 青岛市 | native_name_lang = zh-Hans | other_name = Tsingtao | settlement_type = [[Префектурен град|Префектурен]] и [[потпокраински град]] | image_skyline = Qingdao new montage.png | image_caption = Одлево надесно во насока на сказалките: Хоризонт на Чјингдоа, [[Катедрала Св. Михаил - Чјингдао|Катедрала Св. Михаил]], пристаништето Чјингдао, храм во подножјето на [[Планина Лао]], и [[Плоштад 4 Мај]] | image_blank_emblem = <!-- images and maps ----------->| image_map = {{maplink|frame=yes|plain=yes|type=shape|stroke-width=2|stroke-color=#000000|zoom=6|frame-lat=36.34|frame-long=120.36}} | image_map1 = Qingdao_in_NEA.svg | mapsize1 = | map_caption1 = Местоположба на Чјингдао (црвено) на кинескиот источен брег | pushpin_map = China Qingdao#China Shandong | pushpin_label_position = десно | pushpin_mapsize = 250 <!-- Location ------------------>| pushpin_map_caption = Location of the municipal government | coor_pinpoint = Општинска управа на Чјингдао | coordinates = {{Coord|36.0669|N|120.3827|E|format=dms|type:adm2nd_region:CN-SD-02_source:Gaode|display=it}} | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Кина]] | subdivision_type1 = [[Покраини во Кина|Покраина]] | subdivision_name1 = [[Шандунг]] | established_title = | established_date = | established_title1 = [[Концесија на заливот Киаучоу|Изнајмен на Германија]] | established_date1 = 6 март 1898 | established_title2 = [[Прва светска војна|Јапонска окупација]] | established_date2 = 7 ноември 1914 | established_title3 = [[Вашингтонска поморска конференција|Враќање на Кина]] | established_date3 = 10 декември 1922 | established_title4 = [[Втора кинеско-јапонска војна|Јапонска окупација]] | established_date4 = 10 јануари 1938 | established_title5 = [[Јапонски инструмент за предавање|Враќање на Кина]] | established_date5 = 15 август1945 <!-- Area --------------------->| seat_type = Општинско седиште | seat = 11, Шјијангангџунг, [[Покраина Шинан]] | parts_type = | parts_style = <!-- =list (for list), coll (for collapsed list), para (for paragraph format) Default is list if up to 5 items, coll if more than 5--> | parts = <!-- parts text, or header for parts list --> |government_type = [[Потпокраинска поделба|ПОтпокраински град]] |governing_body = [[Народен конгрес на општината Чјингдао]] | leader_title = [[Секретар на Комунистичката партија на Кина|Секретар на КПК]] | leader_name = Лу Џијуан | leader_title1 = Претседател на [[Конгрес на народна општина Чингдао|конгресот]] | leader_name1 = Ванг Луминг | leader_title2 = Градоначалник | leader_name2 = Џао Хаоџи | leader_title3 = [[Chinese People's Political Consultative Conference|CPPCC]] Chairman | leader_name3 = Yang Jun | total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | unit_pref = <!--Enter: Imperial, to display imperial before metric--> | area_footnotes = | area_magnitude = <!-- use only to set a special wikilink --> | area_total_km2 = 11067 <!-- ALL fields with measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = 11067 <!--See table @ Template:Infobox settlement for details on unit conversion--> | area_metro_km2 = 5019 <!-- Elevation -------------------------->| elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> <!-- |elevation_m = |elevation_max_m = |elevation_min_m = 0 --> | population_total = 10,071,722 | population_as_of = 2020 (global), 2010 (for the rest) | population_footnotes = <ref>{{Cite web|url=https://www.citypopulation.de/en/china/shandong/admin/|title=China: Shāndōng (Prefectures, Cities, Districts and Counties) - Population Statistics, Charts and Map}}</ref> | population_density_km2 = auto<!--For automatic calculation, any density field may contain: auto --> | area_urban_km2 = 3239 | area_urban_footnotes = | population_urban = 5764384 | population_urban_footnotes = | population_metro = 5764384 | population_density_urban_km2 = auto | population_density_metro_km2 = auto | population_note = | postal_code_type = [[Поштенски број]] | postal_code = 266000 |area_code = 0532 | iso_code = [[ISO 3166-2:CN|CN-SD-02]] | website = [http://english.qingdao.gov.cn www.qingdao.gov.cn] | footnotes = | p2 = <!-- etc. up to p50: for separate parts to be listed--> <!-- Politics ----------------->| timezone = [[China standard time|China Standard]] | utc_offset = +8 | blank_name = [[БДП]] | blank_info = {{plainlist| * [[Renminbi|¥]]1.2 trillion * (US$140 billion) }} | blank1_name = БДП на жител | blank1_info = {{plainlist| * [[Renminbi|¥]]127,745 * (US$18,000) }} | blank2_name = [[Licence plates of the People's Republic of China|License Plate]] Prefix | blank2_info = {{lang|zh-cn|鲁B}} & {{lang|zh-cn|鲁U}} | blank3_name = [[Coastline]] | blank3_info = {{plainlist| * {{convert|862.64|km|abbr=on}} * <small>(inclusive of offshore islands)</small> * {{convert|730.64|km|abbr=on}} * <small>(exclusive of islands)</small> }} | blank4_name = Major [[Nationalities of China|Nationalities]] | blank4_info = [[Han Chinese|Han]]: 99.86% | blank5_name = [[County-level division]]s | blank5_info = 10 | blank6_name = | blank6_info = }} {{Infobox Chinese | pic = Qingdao_(Chinese_characters).svg | piccap = "Qingdao" in Simplified (top) and Traditional (bottom) Chinese characters | picupright = 0.45 | t = 青島 | s = 青岛 | p = Qīngdǎo | bpmf = ㄑㄧㄥ ㄉㄠˇ | gr = Chingdao | w = Ch'ing<sup>1</sup>-tao<sup>3</sup> | tp = Cingdǎo | myr = Chīngdǎu | mps = Chīngdǎu | xej = ٿٍْݣدَوْ |psp = Tsingtao | mi = {{IPAc-cmn|AUD|zh-Qingdao.ogg|q|ing|1|.|d|ao|3}} | j = Cing<sup>1</sup>-dou<sup>2</sup> | y = Chīng-dóu | ci = {{IPAc-yue|c|ing|1|.|d|ou|2}} | poj = Chheng-tó | tl = Tsheng-tó | l = "Cyan Isle" | lang1 = German | lang1_content = Tsingtau | order = st | c = | altname = }} '''Чјингдао''' ([[пинјин]]; традиционално '''Чинг-тао''' и '''Цингтао''') - најголемиот [[град]] и најпрометното [[пристаниште]] во [[Шандунг|покраината Шандунг]] сместен во североисточниот дел на [[Народна Република Кина]]. Се наоѓа на јужниот брег на [[Полуостров Шандунг|полуостровот Шандунг]], на влезот во [[Залив Ѓаоџоу|заливот Ѓаоџоу]] кој е дел од [[Жолто Море|Жолтото Море]].<ref name="LZMK">[https://www.enciklopedija.hr/Natuknica.aspx?ID=51238 Qingdao], Hrvatska enciklopedija, пристапено на 4 август 2020</ref> == Историја == Во [[1898|1898 година]] [[Чјинг (династија)|династијата Чјинг]] му го отстапила градот на [[Германско Царство|Германското Царство]] на 99 години. Во [[1899|1899 година]] било изградена [[пристаниште]], а [[1904|во 1904 година]] железница до [[Ѓинан]]. Во [[1914|1914 година]], за време на [[Прва светска војна|Првата светска војна,]] градот бил окупиран од [[Јапонско Царство|Јапонското Царство]] . Градот ѝ бил даден на [[Република Кина]] во [[1922|1922 година]]. Во [[1938|1938 година]], за време на [[Втора кинеско-јапонска војна|Втората кинеско-јапонска војна]], Јапонското Царство повторно го окупирала градот. Окупацијата траела до [[1945|1945 година]].<ref name="LZMK"/> == Население == Во [[2014|2014 година]], градот имал 9.046.200 жители, од кои 6.188.100 живееле во урбани средини.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tjsql.com/data.aspx?d=161028|title=zh:3-4各市人口数和总户数(2014年)-tjsql.com|work=www.tjsql.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20160408014901/http://www.tjsql.com/data.aspx?d=161028|archive-date=2016-04-08|accessdate=2016-03-06}}</ref>{{Население низ историјата|1913.<ref>Annette S. Biener: Das deutsche Pachtgebiet Tsingtau in der Provinz Schantung, 1897–1914. Institutioneller Wandel durch Kolonialisierung (Studien und Quellen zur Geschichte Schantungs und Tsingtaus. Bd. 6). Matzat, Bonn 2001, {{ISBN|3-924603-05-7}}.</ref>|58000|1953.|916846|1964.|1383433|1982.|4227594|1990.|6663989|2000.|7494194|2010.|8715100|}} == Стопанство == Во поново време, Чјингдао се разви во главен индустриски центар на Шандунг. Покрај традиционалната текстилна индустрија и познатото пиво Цингтао, се разви и силна хемиска, гумарска, машинска (индустриски и други машини) и особено електронската индустрија.<ref name="LZMK"/> == Сообраќај == Иако почнал да се развива како пристаниште за надворешна трговија дури на крајот на 19 век, Чјингдао сега е едно од главните кинески пристаништа. Пристанишниот товарен сообраќај се зголемил од 51,0 милиони тони во 1995 година на 161,6 милиони тони во 2004 година. Во Чјингдао доминира контејнерскиот сообраќај (5,1 милиони TEU). Јагленот, железната руда, нафтата и житариците најчесто се транспортираат со контејнерски сообраќај. Со ферибот е поврзан со [[Јапонија]] (Шимоносеки) и [[Јужна Кореја]]. Градот е дом на поморската база на [[Народноослободителна армија на Кина|Народноослободителната војска]] и [[Меѓународниот аеродром Чјингдао Лиутинг|меѓународниот аеродром Чјингдао Лиутинг]].<ref name="LZMK"/> == Збратимени градови == Чјингдао има 25 [[збратимени градови]]:<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.china.org.cn/travel/qingdao/node_7098052.htm|title=Qingdao sister cities|accessdate=2020-08-04}}</ref> {| class="wikitable" |- ! Град !! Држава !! Година на збратимување |- | [[Акапулко]] || {{знаме|Мексико}} || 1985 |- | [[Аделаида]]<ref>{{нмс|url=https://www.cityofadelaide.com.au/about-adelaide/general-information/sister-cities/qingdao-china/|archive-url=https://web.archive.org/web/20190719050810/https://www.cityofadelaide.com.au/about-adelaide/general-information/sister-cities/qingdao-china/|url-status=dead|archive-date=19 July 2019|title=Qingdao - Sister city of Adelaide|access-date=2020-05-19}}</ref> || {{знаме|Австралија}} || 2014 |- | [[Билбао]] || {{знаме|Шпанија}} || 2004 |- | [[Даегу]] || {{знаме|Јужна Кореја}} || 1993 |- | [[Фаисалабад]] || {{знаме|Пакистан}} || 2021<ref>{{cite news |title=Faisalabad, Qingdao sign Letter of Intent to develop sister city ties |url=https://www.app.com.pk/global/faisalabad-qingdao-sign-letter-of-intent-to-develop-sister-city-ties/ |access-date=28 April 2021 |agency=Associated Press of Pakistan |date=27 April 2021}}</ref> |- | [[Илоило]] || {{знаме|Филипини}} || 2003 |- | [[Клајпеда]] || {{знаме|Литванија}} || 2004 |- | [[Лонг Бич]] || {{знаме|САД}} || 1985 |- | [[Макасар]] || {{знаме|Индонезија}} || N/A |- | [[Манхајм]] || {{знаме|Германија}} || 2016 |- | [[Мајами]] || {{знаме|САД}} || 2005 |- | [[Монтевидео]] || {{знаме|Уругвај}} || 2004 |- | [[Нант]] || {{знаме|Франција}} || 2005 |- | [[Нес Циона]] || {{знаме|Израел}} || 1997 |- | [[Норт Шор Сити]] || {{знаме|Нов Зеланд}} || 2008 |- | [[Одеса]] || {{знаме|Украина}} || 1993 |- | [[Падерборн]] || {{знаме|Германија}} || 2003 |- | [[Перм]] || {{знаме|Русија}} || 2003 |- | [[Пуерто Монт]] || {{знаме|Чиле}} || 1999 |- | [[Ргенсбург]] || {{знаме|Германија}} || 2009 |- | [[Ричмонд (Британска Колумбија)|Ричмонд]] || {{знаме|Канада}} || 2008 |- | [[Санкт Петерсбург]] || {{знаме|Русија}} || 2006 |- | [[Шимоносек]] || {{знаме|Јапонија}} || 1979 |- | [[Саутхемптон]] || {{знаме| Обединето Кралство }} || 1998 |- | [[Велсен]] || {{знаме|Холандија}} || 1998 |- | [[Вила Велха]] || {{знаме|Бразил}} || 2009 |- | [[Вилхелмсхавен]] || {{знаме|Германија}} || 1992 |- | [[Ереван]] || {{знаме|Ерменија}} || 2023 |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == [[Категорија:Пристаништа]] [[Категорија:Градови во Кина]] qwpdc4fk936x1c27g277rfh6gxhlgry 5545506 5545501 2026-04-27T19:47:21Z P.Nedelkovski 47736 надворешни врски 5545506 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See Template:Infobox settlement for additional fields that may be available--> <!-- Basic info ----------------> | name = Чјингдао<br/>Qingdao | official_name = <!-- Official name in English if different from 'name' --> | native_name = 青岛市 | native_name_lang = zh-Hans | other_name = Tsingtao | settlement_type = [[Префектурен град|Префектурен]] и [[потпокраински град]] | image_skyline = Qingdao new montage.png | image_caption = Одлево надесно во насока на сказалките: Хоризонт на Чјингдоа, [[Катедрала Св. Михаил - Чјингдао|Катедрала Св. Михаил]], пристаништето Чјингдао, храм во подножјето на [[Планина Лао]], и [[Плоштад 4 Мај]] | image_blank_emblem = <!-- images and maps ----------->| image_map = {{maplink|frame=yes|plain=yes|type=shape|stroke-width=2|stroke-color=#000000|zoom=6|frame-lat=36.34|frame-long=120.36}} | image_map1 = Qingdao_in_NEA.svg | mapsize1 = | map_caption1 = Местоположба на Чјингдао (црвено) на кинескиот источен брег | pushpin_map = China Qingdao#China Shandong | pushpin_label_position = десно | pushpin_mapsize = 250 <!-- Location ------------------>| pushpin_map_caption = Location of the municipal government | coor_pinpoint = Општинска управа на Чјингдао | coordinates = {{Coord|36.0669|N|120.3827|E|format=dms|type:adm2nd_region:CN-SD-02_source:Gaode|display=it}} | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Кина]] | subdivision_type1 = [[Покраини во Кина|Покраина]] | subdivision_name1 = [[Шандунг]] | established_title = | established_date = | established_title1 = [[Концесија на заливот Киаучоу|Изнајмен на Германија]] | established_date1 = 6 март 1898 | established_title2 = [[Прва светска војна|Јапонска окупација]] | established_date2 = 7 ноември 1914 | established_title3 = [[Вашингтонска поморска конференција|Враќање на Кина]] | established_date3 = 10 декември 1922 | established_title4 = [[Втора кинеско-јапонска војна|Јапонска окупација]] | established_date4 = 10 јануари 1938 | established_title5 = [[Јапонски инструмент за предавање|Враќање на Кина]] | established_date5 = 15 август1945 <!-- Area --------------------->| seat_type = Општинско седиште | seat = 11, Шјијангангџунг, [[Покраина Шинан]] | parts_type = | parts_style = <!-- =list (for list), coll (for collapsed list), para (for paragraph format) Default is list if up to 5 items, coll if more than 5--> | parts = <!-- parts text, or header for parts list --> |government_type = [[Потпокраинска поделба|ПОтпокраински град]] |governing_body = [[Народен конгрес на општината Чјингдао]] | leader_title = [[Секретар на Комунистичката партија на Кина|Секретар на КПК]] | leader_name = Лу Џијуан | leader_title1 = Претседател на [[Конгрес на народна општина Чингдао|конгресот]] | leader_name1 = Ванг Луминг | leader_title2 = Градоначалник | leader_name2 = Џао Хаоџи | leader_title3 = [[Chinese People's Political Consultative Conference|CPPCC]] Chairman | leader_name3 = Yang Jun | total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | unit_pref = <!--Enter: Imperial, to display imperial before metric--> | area_footnotes = | area_magnitude = <!-- use only to set a special wikilink --> | area_total_km2 = 11067 <!-- ALL fields with measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = 11067 <!--See table @ Template:Infobox settlement for details on unit conversion--> | area_metro_km2 = 5019 <!-- Elevation -------------------------->| elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> <!-- |elevation_m = |elevation_max_m = |elevation_min_m = 0 --> | population_total = 10,071,722 | population_as_of = 2020 (global), 2010 (for the rest) | population_footnotes = <ref>{{Cite web|url=https://www.citypopulation.de/en/china/shandong/admin/|title=China: Shāndōng (Prefectures, Cities, Districts and Counties) - Population Statistics, Charts and Map}}</ref> | population_density_km2 = auto<!--For automatic calculation, any density field may contain: auto --> | area_urban_km2 = 3239 | area_urban_footnotes = | population_urban = 5764384 | population_urban_footnotes = | population_metro = 5764384 | population_density_urban_km2 = auto | population_density_metro_km2 = auto | population_note = | postal_code_type = [[Поштенски број]] | postal_code = 266000 |area_code = 0532 | iso_code = [[ISO 3166-2:CN|CN-SD-02]] | website = [http://english.qingdao.gov.cn www.qingdao.gov.cn] | footnotes = | p2 = <!-- etc. up to p50: for separate parts to be listed--> <!-- Politics ----------------->| timezone = [[China standard time|China Standard]] | utc_offset = +8 | blank_name = [[БДП]] | blank_info = {{plainlist| * [[Renminbi|¥]]1.2 trillion * (US$140 billion) }} | blank1_name = БДП на жител | blank1_info = {{plainlist| * [[Renminbi|¥]]127,745 * (US$18,000) }} | blank2_name = [[Licence plates of the People's Republic of China|License Plate]] Prefix | blank2_info = {{lang|zh-cn|鲁B}} & {{lang|zh-cn|鲁U}} | blank3_name = [[Coastline]] | blank3_info = {{plainlist| * {{convert|862.64|km|abbr=on}} * <small>(inclusive of offshore islands)</small> * {{convert|730.64|km|abbr=on}} * <small>(exclusive of islands)</small> }} | blank4_name = Major [[Nationalities of China|Nationalities]] | blank4_info = [[Han Chinese|Han]]: 99.86% | blank5_name = [[County-level division]]s | blank5_info = 10 | blank6_name = | blank6_info = }} {{Infobox Chinese | pic = Qingdao_(Chinese_characters).svg | piccap = "Qingdao" in Simplified (top) and Traditional (bottom) Chinese characters | picupright = 0.45 | t = 青島 | s = 青岛 | p = Qīngdǎo | bpmf = ㄑㄧㄥ ㄉㄠˇ | gr = Chingdao | w = Ch'ing<sup>1</sup>-tao<sup>3</sup> | tp = Cingdǎo | myr = Chīngdǎu | mps = Chīngdǎu | xej = ٿٍْݣدَوْ |psp = Tsingtao | mi = {{IPAc-cmn|AUD|zh-Qingdao.ogg|q|ing|1|.|d|ao|3}} | j = Cing<sup>1</sup>-dou<sup>2</sup> | y = Chīng-dóu | ci = {{IPAc-yue|c|ing|1|.|d|ou|2}} | poj = Chheng-tó | tl = Tsheng-tó | l = "Cyan Isle" | lang1 = German | lang1_content = Tsingtau | order = st | c = | altname = }} '''Чјингдао''' ([[пинјин]]; традиционално '''Qingdao''' и '''Tsingtao''') — најголемиот [[град]] и најпрометното [[пристаниште]] во [[Шандунг|покраината Шандунг]] сместен во североисточниот дел на [[Народна Република Кина]]. Се наоѓа на јужниот брег на [[Полуостров Шандунг|полуостровот Шандунг]], на влезот во [[Залив Ѓаоџоу|заливот Ѓаоџоу]] кој е дел од [[Жолто Море|Жолтото Море]].<ref name="LZMK">[https://www.enciklopedija.hr/Natuknica.aspx?ID=51238 Qingdao], Hrvatska enciklopedija, пристапено на 4 август 2020</ref> == Историја == Во [[1898|1898 година]] [[Чјинг (династија)|династијата Чјинг]] му го отстапила градот на [[Германско Царство|Германското Царство]] на 99 години. Во [[1899|1899 година]] било изградена [[пристаниште]], а [[1904|во 1904 година]] железница до [[Ѓинан]]. Во [[1914|1914 година]], за време на [[Прва светска војна|Првата светска војна,]] градот бил окупиран од [[Јапонско Царство|Јапонското Царство]] . Градот ѝ бил даден на [[Република Кина]] во [[1922|1922 година]]. Во [[1938|1938 година]], за време на [[Втора кинеско-јапонска војна|Втората кинеско-јапонска војна]], Јапонското Царство повторно го окупирала градот. Окупацијата траела до [[1945|1945 година]].<ref name="LZMK"/> == Население == Во [[2014|2014 година]], градот имал 9.046.200 жители, од кои 6.188.100 живееле во урбани средини.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tjsql.com/data.aspx?d=161028|title=zh:3-4各市人口数和总户数(2014年)-tjsql.com|work=www.tjsql.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20160408014901/http://www.tjsql.com/data.aspx?d=161028|archive-date=2016-04-08|accessdate=2016-03-06}}</ref>{{Население низ историјата|1913.<ref>Annette S. Biener: Das deutsche Pachtgebiet Tsingtau in der Provinz Schantung, 1897–1914. Institutioneller Wandel durch Kolonialisierung (Studien und Quellen zur Geschichte Schantungs und Tsingtaus. Bd. 6). Matzat, Bonn 2001, {{ISBN|3-924603-05-7}}.</ref>|58000|1953.|916846|1964.|1383433|1982.|4227594|1990.|6663989|2000.|7494194|2010.|8715100|}} == Стопанство == Во поново време, Чјингдао се разви во главен индустриски центар на Шандунг. Покрај традиционалната текстилна индустрија и познатото пиво Цингтао, се разви и силна хемиска, гумарска, машинска (индустриски и други машини) и особено електронската индустрија.<ref name="LZMK"/> == Сообраќај == Иако почнал да се развива како пристаниште за надворешна трговија дури на крајот на 19 век, Чјингдао сега е едно од главните кинески пристаништа. Пристанишниот товарен сообраќај се зголемил од 51,0 милиони тони во 1995 година на 161,6 милиони тони во 2004 година. Во Чјингдао доминира контејнерскиот сообраќај (5,1 милиони TEU). Јагленот, железната руда, нафтата и житариците најчесто се транспортираат со контејнерски сообраќај. Со ферибот е поврзан со [[Јапонија]] (Шимоносеки) и [[Јужна Кореја]]. Градот е дом на поморската база на [[Народноослободителна армија на Кина|Народноослободителната војска]] и [[Меѓународниот аеродром Чјингдао Лиутинг|меѓународниот аеродром Чјингдао Лиутинг]].<ref name="LZMK"/> == Збратимени градови == Чјингдао има 25 [[збратимени градови]]:<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.china.org.cn/travel/qingdao/node_7098052.htm|title=Qingdao sister cities|accessdate=2020-08-04}}</ref> {| class="wikitable" |- ! Град !! Држава !! Година на збратимување |- | [[Акапулко]] || {{знаме|Мексико}} || 1985 |- | [[Аделаида]]<ref>{{нмс|url=https://www.cityofadelaide.com.au/about-adelaide/general-information/sister-cities/qingdao-china/|archive-url=https://web.archive.org/web/20190719050810/https://www.cityofadelaide.com.au/about-adelaide/general-information/sister-cities/qingdao-china/|url-status=dead|archive-date=19 July 2019|title=Qingdao - Sister city of Adelaide|access-date=2020-05-19}}</ref> || {{знаме|Австралија}} || 2014 |- | [[Билбао]] || {{знаме|Шпанија}} || 2004 |- | [[Даегу]] || {{знаме|Јужна Кореја}} || 1993 |- | [[Фаисалабад]] || {{знаме|Пакистан}} || 2021<ref>{{cite news |title=Faisalabad, Qingdao sign Letter of Intent to develop sister city ties |url=https://www.app.com.pk/global/faisalabad-qingdao-sign-letter-of-intent-to-develop-sister-city-ties/ |access-date=28 April 2021 |agency=Associated Press of Pakistan |date=27 April 2021}}</ref> |- | [[Илоило]] || {{знаме|Филипини}} || 2003 |- | [[Клајпеда]] || {{знаме|Литванија}} || 2004 |- | [[Лонг Бич]] || {{знаме|САД}} || 1985 |- | [[Макасар]] || {{знаме|Индонезија}} || N/A |- | [[Манхајм]] || {{знаме|Германија}} || 2016 |- | [[Мајами]] || {{знаме|САД}} || 2005 |- | [[Монтевидео]] || {{знаме|Уругвај}} || 2004 |- | [[Нант]] || {{знаме|Франција}} || 2005 |- | [[Нес Циона]] || {{знаме|Израел}} || 1997 |- | [[Норт Шор Сити]] || {{знаме|Нов Зеланд}} || 2008 |- | [[Одеса]] || {{знаме|Украина}} || 1993 |- | [[Падерборн]] || {{знаме|Германија}} || 2003 |- | [[Перм]] || {{знаме|Русија}} || 2003 |- | [[Пуерто Монт]] || {{знаме|Чиле}} || 1999 |- | [[Ргенсбург]] || {{знаме|Германија}} || 2009 |- | [[Ричмонд (Британска Колумбија)|Ричмонд]] || {{знаме|Канада}} || 2008 |- | [[Санкт Петерсбург]] || {{знаме|Русија}} || 2006 |- | [[Шимоносек]] || {{знаме|Јапонија}} || 1979 |- | [[Саутхемптон]] || {{знаме| Обединето Кралство }} || 1998 |- | [[Велсен]] || {{знаме|Холандија}} || 1998 |- | [[Вила Велха]] || {{знаме|Бразил}} || 2009 |- | [[Вилхелмсхавен]] || {{знаме|Германија}} || 1992 |- | [[Ереван]] || {{знаме|Ерменија}} || 2023 |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Qingdao}} * [http://www.qingdao.gov.cn Qingdao Government website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200810235827/http://www.qingdao.gov.cn/ |date=10 August 2020 }} {{in lang|zh}} * [https://www.qdiap.com Qingdao International Academician Port website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211118233629/https://www.qdiap.com/ |date=18 November 2021 }} {{in lang|zh}} * [https://www.sicas.cn/ Study in China Admission System（中国高等院校国际招生管理服务系统） website] {{in lang|EN}} [[Категорија:Пристаништа]] [[Категорија:Градови во Кина]] n2kgeuwzxyjywpy37dm5kumk6sr7rso 5545507 5545506 2026-04-27T19:48:03Z P.Nedelkovski 47736 P.Nedelkovski ја премести страницата [[Ќингдао]] на [[Чјингдао]]: Транскрипција согласно Правописот на македонскиот јазик од 2017 5545506 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See Template:Infobox settlement for additional fields that may be available--> <!-- Basic info ----------------> | name = Чјингдао<br/>Qingdao | official_name = <!-- Official name in English if different from 'name' --> | native_name = 青岛市 | native_name_lang = zh-Hans | other_name = Tsingtao | settlement_type = [[Префектурен град|Префектурен]] и [[потпокраински град]] | image_skyline = Qingdao new montage.png | image_caption = Одлево надесно во насока на сказалките: Хоризонт на Чјингдоа, [[Катедрала Св. Михаил - Чјингдао|Катедрала Св. Михаил]], пристаништето Чјингдао, храм во подножјето на [[Планина Лао]], и [[Плоштад 4 Мај]] | image_blank_emblem = <!-- images and maps ----------->| image_map = {{maplink|frame=yes|plain=yes|type=shape|stroke-width=2|stroke-color=#000000|zoom=6|frame-lat=36.34|frame-long=120.36}} | image_map1 = Qingdao_in_NEA.svg | mapsize1 = | map_caption1 = Местоположба на Чјингдао (црвено) на кинескиот источен брег | pushpin_map = China Qingdao#China Shandong | pushpin_label_position = десно | pushpin_mapsize = 250 <!-- Location ------------------>| pushpin_map_caption = Location of the municipal government | coor_pinpoint = Општинска управа на Чјингдао | coordinates = {{Coord|36.0669|N|120.3827|E|format=dms|type:adm2nd_region:CN-SD-02_source:Gaode|display=it}} | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Кина]] | subdivision_type1 = [[Покраини во Кина|Покраина]] | subdivision_name1 = [[Шандунг]] | established_title = | established_date = | established_title1 = [[Концесија на заливот Киаучоу|Изнајмен на Германија]] | established_date1 = 6 март 1898 | established_title2 = [[Прва светска војна|Јапонска окупација]] | established_date2 = 7 ноември 1914 | established_title3 = [[Вашингтонска поморска конференција|Враќање на Кина]] | established_date3 = 10 декември 1922 | established_title4 = [[Втора кинеско-јапонска војна|Јапонска окупација]] | established_date4 = 10 јануари 1938 | established_title5 = [[Јапонски инструмент за предавање|Враќање на Кина]] | established_date5 = 15 август1945 <!-- Area --------------------->| seat_type = Општинско седиште | seat = 11, Шјијангангџунг, [[Покраина Шинан]] | parts_type = | parts_style = <!-- =list (for list), coll (for collapsed list), para (for paragraph format) Default is list if up to 5 items, coll if more than 5--> | parts = <!-- parts text, or header for parts list --> |government_type = [[Потпокраинска поделба|ПОтпокраински град]] |governing_body = [[Народен конгрес на општината Чјингдао]] | leader_title = [[Секретар на Комунистичката партија на Кина|Секретар на КПК]] | leader_name = Лу Џијуан | leader_title1 = Претседател на [[Конгрес на народна општина Чингдао|конгресот]] | leader_name1 = Ванг Луминг | leader_title2 = Градоначалник | leader_name2 = Џао Хаоџи | leader_title3 = [[Chinese People's Political Consultative Conference|CPPCC]] Chairman | leader_name3 = Yang Jun | total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | unit_pref = <!--Enter: Imperial, to display imperial before metric--> | area_footnotes = | area_magnitude = <!-- use only to set a special wikilink --> | area_total_km2 = 11067 <!-- ALL fields with measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = 11067 <!--See table @ Template:Infobox settlement for details on unit conversion--> | area_metro_km2 = 5019 <!-- Elevation -------------------------->| elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> <!-- |elevation_m = |elevation_max_m = |elevation_min_m = 0 --> | population_total = 10,071,722 | population_as_of = 2020 (global), 2010 (for the rest) | population_footnotes = <ref>{{Cite web|url=https://www.citypopulation.de/en/china/shandong/admin/|title=China: Shāndōng (Prefectures, Cities, Districts and Counties) - Population Statistics, Charts and Map}}</ref> | population_density_km2 = auto<!--For automatic calculation, any density field may contain: auto --> | area_urban_km2 = 3239 | area_urban_footnotes = | population_urban = 5764384 | population_urban_footnotes = | population_metro = 5764384 | population_density_urban_km2 = auto | population_density_metro_km2 = auto | population_note = | postal_code_type = [[Поштенски број]] | postal_code = 266000 |area_code = 0532 | iso_code = [[ISO 3166-2:CN|CN-SD-02]] | website = [http://english.qingdao.gov.cn www.qingdao.gov.cn] | footnotes = | p2 = <!-- etc. up to p50: for separate parts to be listed--> <!-- Politics ----------------->| timezone = [[China standard time|China Standard]] | utc_offset = +8 | blank_name = [[БДП]] | blank_info = {{plainlist| * [[Renminbi|¥]]1.2 trillion * (US$140 billion) }} | blank1_name = БДП на жител | blank1_info = {{plainlist| * [[Renminbi|¥]]127,745 * (US$18,000) }} | blank2_name = [[Licence plates of the People's Republic of China|License Plate]] Prefix | blank2_info = {{lang|zh-cn|鲁B}} & {{lang|zh-cn|鲁U}} | blank3_name = [[Coastline]] | blank3_info = {{plainlist| * {{convert|862.64|km|abbr=on}} * <small>(inclusive of offshore islands)</small> * {{convert|730.64|km|abbr=on}} * <small>(exclusive of islands)</small> }} | blank4_name = Major [[Nationalities of China|Nationalities]] | blank4_info = [[Han Chinese|Han]]: 99.86% | blank5_name = [[County-level division]]s | blank5_info = 10 | blank6_name = | blank6_info = }} {{Infobox Chinese | pic = Qingdao_(Chinese_characters).svg | piccap = "Qingdao" in Simplified (top) and Traditional (bottom) Chinese characters | picupright = 0.45 | t = 青島 | s = 青岛 | p = Qīngdǎo | bpmf = ㄑㄧㄥ ㄉㄠˇ | gr = Chingdao | w = Ch'ing<sup>1</sup>-tao<sup>3</sup> | tp = Cingdǎo | myr = Chīngdǎu | mps = Chīngdǎu | xej = ٿٍْݣدَوْ |psp = Tsingtao | mi = {{IPAc-cmn|AUD|zh-Qingdao.ogg|q|ing|1|.|d|ao|3}} | j = Cing<sup>1</sup>-dou<sup>2</sup> | y = Chīng-dóu | ci = {{IPAc-yue|c|ing|1|.|d|ou|2}} | poj = Chheng-tó | tl = Tsheng-tó | l = "Cyan Isle" | lang1 = German | lang1_content = Tsingtau | order = st | c = | altname = }} '''Чјингдао''' ([[пинјин]]; традиционално '''Qingdao''' и '''Tsingtao''') — најголемиот [[град]] и најпрометното [[пристаниште]] во [[Шандунг|покраината Шандунг]] сместен во североисточниот дел на [[Народна Република Кина]]. Се наоѓа на јужниот брег на [[Полуостров Шандунг|полуостровот Шандунг]], на влезот во [[Залив Ѓаоџоу|заливот Ѓаоџоу]] кој е дел од [[Жолто Море|Жолтото Море]].<ref name="LZMK">[https://www.enciklopedija.hr/Natuknica.aspx?ID=51238 Qingdao], Hrvatska enciklopedija, пристапено на 4 август 2020</ref> == Историја == Во [[1898|1898 година]] [[Чјинг (династија)|династијата Чјинг]] му го отстапила градот на [[Германско Царство|Германското Царство]] на 99 години. Во [[1899|1899 година]] било изградена [[пристаниште]], а [[1904|во 1904 година]] железница до [[Ѓинан]]. Во [[1914|1914 година]], за време на [[Прва светска војна|Првата светска војна,]] градот бил окупиран од [[Јапонско Царство|Јапонското Царство]] . Градот ѝ бил даден на [[Република Кина]] во [[1922|1922 година]]. Во [[1938|1938 година]], за време на [[Втора кинеско-јапонска војна|Втората кинеско-јапонска војна]], Јапонското Царство повторно го окупирала градот. Окупацијата траела до [[1945|1945 година]].<ref name="LZMK"/> == Население == Во [[2014|2014 година]], градот имал 9.046.200 жители, од кои 6.188.100 живееле во урбани средини.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tjsql.com/data.aspx?d=161028|title=zh:3-4各市人口数和总户数(2014年)-tjsql.com|work=www.tjsql.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20160408014901/http://www.tjsql.com/data.aspx?d=161028|archive-date=2016-04-08|accessdate=2016-03-06}}</ref>{{Население низ историјата|1913.<ref>Annette S. Biener: Das deutsche Pachtgebiet Tsingtau in der Provinz Schantung, 1897–1914. Institutioneller Wandel durch Kolonialisierung (Studien und Quellen zur Geschichte Schantungs und Tsingtaus. Bd. 6). Matzat, Bonn 2001, {{ISBN|3-924603-05-7}}.</ref>|58000|1953.|916846|1964.|1383433|1982.|4227594|1990.|6663989|2000.|7494194|2010.|8715100|}} == Стопанство == Во поново време, Чјингдао се разви во главен индустриски центар на Шандунг. Покрај традиционалната текстилна индустрија и познатото пиво Цингтао, се разви и силна хемиска, гумарска, машинска (индустриски и други машини) и особено електронската индустрија.<ref name="LZMK"/> == Сообраќај == Иако почнал да се развива како пристаниште за надворешна трговија дури на крајот на 19 век, Чјингдао сега е едно од главните кинески пристаништа. Пристанишниот товарен сообраќај се зголемил од 51,0 милиони тони во 1995 година на 161,6 милиони тони во 2004 година. Во Чјингдао доминира контејнерскиот сообраќај (5,1 милиони TEU). Јагленот, железната руда, нафтата и житариците најчесто се транспортираат со контејнерски сообраќај. Со ферибот е поврзан со [[Јапонија]] (Шимоносеки) и [[Јужна Кореја]]. Градот е дом на поморската база на [[Народноослободителна армија на Кина|Народноослободителната војска]] и [[Меѓународниот аеродром Чјингдао Лиутинг|меѓународниот аеродром Чјингдао Лиутинг]].<ref name="LZMK"/> == Збратимени градови == Чјингдао има 25 [[збратимени градови]]:<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.china.org.cn/travel/qingdao/node_7098052.htm|title=Qingdao sister cities|accessdate=2020-08-04}}</ref> {| class="wikitable" |- ! Град !! Држава !! Година на збратимување |- | [[Акапулко]] || {{знаме|Мексико}} || 1985 |- | [[Аделаида]]<ref>{{нмс|url=https://www.cityofadelaide.com.au/about-adelaide/general-information/sister-cities/qingdao-china/|archive-url=https://web.archive.org/web/20190719050810/https://www.cityofadelaide.com.au/about-adelaide/general-information/sister-cities/qingdao-china/|url-status=dead|archive-date=19 July 2019|title=Qingdao - Sister city of Adelaide|access-date=2020-05-19}}</ref> || {{знаме|Австралија}} || 2014 |- | [[Билбао]] || {{знаме|Шпанија}} || 2004 |- | [[Даегу]] || {{знаме|Јужна Кореја}} || 1993 |- | [[Фаисалабад]] || {{знаме|Пакистан}} || 2021<ref>{{cite news |title=Faisalabad, Qingdao sign Letter of Intent to develop sister city ties |url=https://www.app.com.pk/global/faisalabad-qingdao-sign-letter-of-intent-to-develop-sister-city-ties/ |access-date=28 April 2021 |agency=Associated Press of Pakistan |date=27 April 2021}}</ref> |- | [[Илоило]] || {{знаме|Филипини}} || 2003 |- | [[Клајпеда]] || {{знаме|Литванија}} || 2004 |- | [[Лонг Бич]] || {{знаме|САД}} || 1985 |- | [[Макасар]] || {{знаме|Индонезија}} || N/A |- | [[Манхајм]] || {{знаме|Германија}} || 2016 |- | [[Мајами]] || {{знаме|САД}} || 2005 |- | [[Монтевидео]] || {{знаме|Уругвај}} || 2004 |- | [[Нант]] || {{знаме|Франција}} || 2005 |- | [[Нес Циона]] || {{знаме|Израел}} || 1997 |- | [[Норт Шор Сити]] || {{знаме|Нов Зеланд}} || 2008 |- | [[Одеса]] || {{знаме|Украина}} || 1993 |- | [[Падерборн]] || {{знаме|Германија}} || 2003 |- | [[Перм]] || {{знаме|Русија}} || 2003 |- | [[Пуерто Монт]] || {{знаме|Чиле}} || 1999 |- | [[Ргенсбург]] || {{знаме|Германија}} || 2009 |- | [[Ричмонд (Британска Колумбија)|Ричмонд]] || {{знаме|Канада}} || 2008 |- | [[Санкт Петерсбург]] || {{знаме|Русија}} || 2006 |- | [[Шимоносек]] || {{знаме|Јапонија}} || 1979 |- | [[Саутхемптон]] || {{знаме| Обединето Кралство }} || 1998 |- | [[Велсен]] || {{знаме|Холандија}} || 1998 |- | [[Вила Велха]] || {{знаме|Бразил}} || 2009 |- | [[Вилхелмсхавен]] || {{знаме|Германија}} || 1992 |- | [[Ереван]] || {{знаме|Ерменија}} || 2023 |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Qingdao}} * [http://www.qingdao.gov.cn Qingdao Government website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200810235827/http://www.qingdao.gov.cn/ |date=10 August 2020 }} {{in lang|zh}} * [https://www.qdiap.com Qingdao International Academician Port website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211118233629/https://www.qdiap.com/ |date=18 November 2021 }} {{in lang|zh}} * [https://www.sicas.cn/ Study in China Admission System（中国高等院校国际招生管理服务系统） website] {{in lang|EN}} [[Категорија:Пристаништа]] [[Категорија:Градови во Кина]] n2kgeuwzxyjywpy37dm5kumk6sr7rso Разговор:Чјингдао 1 1292562 5545509 4734923 2026-04-27T19:48:04Z P.Nedelkovski 47736 P.Nedelkovski ја премести страницата [[Разговор:Ќингдао]] на [[Разговор:Чјингдао]]: Транскрипција согласно Правописот на македонскиот јазик од 2017 4734923 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx Ајванхо (Росини) 0 1309265 5545532 5451146 2026-04-27T20:19:23Z P.Nedelkovski 47736 поврзница 5545532 wikitext text/x-wiki {{Infobox opera | name = Ајванхо<br />{{lang|it|Ivanhoé}} | type = [[Пастиш]] [[опера]] | composer = [[Џоакино Росини]] | image = Mademoiselle Lemoule as Léila in Ivanhoe.jpg | image_upright = | caption = Госпоѓица Лемур како Лејла | librettist = {{plainlist| * [[Емил Дешамп]] * [[Гистав де Ваји]] }} | language = [[Француски]] | based_on = ''[[Ајванхо]]'' на [[Волтер Скот]] | premiere_date = {{start date|1826|09|15|df=y}} | premiere_location = [[Одеон (театар)|Театар Одеон]], [[Париз]] }} '''''Ајванхо''''' ― пастиш [[опера]] од 1826 година во три чина со музика од [[Џоакино Росини]] за [[либрето]] на [[француски јазик]] од Емил Дешамп и Габриел-Гистав де Ваји, по [[Ајванхо|истоимениот роман]] на [[Волтер Скот]] од 1819 година. Музиката била приспособена, со дозвола на композиторот, од музичкиот-издавач Антонјо Пацини од оперите на Росини, имено ''[[Семирамида (Росини)|Семирамида]]'', ''Пепелашка'', ''Страчка крадливка'' и ''Танкреди'' со цел да ја воведе неговата музика во [[Париз]]. Испитувањето на партитурата покажува дека Пацини користел и музика од ''Бјанка и Фалјеро'', ''Армида'', ''Мехмед II'', ''Аврелијан во Палмира'', ''Сигисмунд'', ''[[Торвалдо и Дорлиска]]'', ''Мојсеј во Египет'' и количина на новокомпонирана музика вклучувајќи фанфари и галоп што подоцна бил станало познат по неговото вклучување во ''Вилијам Тел''. Делото било премиерно изведено на 15 септември 1826 година, во театарот Одеон.<ref>{{Наведена книга|title=Rossini|last=Osborne|first=Richard|publisher=Dent|year=1986|isbn=0-460-03179-1|location=London|pages=72–3}}</ref><ref>Everist, Mark (2002). [https://books.google.com/books?id=qhMGi156vGAC&pg=PA182 ''Music Drama at the Paris Odéon, 18241828'']. pp. 182-187. University of California Press. {{ISBN|0520928903}}</ref> Била изведена во [[Англија]] во 1829 година како ''Слугинка на Јуда'' со музика аранжирана од Мајкл Рофино Лејси, кој исто така го превел и ревидирал изворното [[либрето]] на Дешан и Де Ваји. Лејсиевата верзија била изведена и во [[Њујорк (град)|Њујорк]] во Парковиот театар во 1832 година.<ref>The Theatrical observer and, Daily bills of the play (Volume 1832 v. 3 no.3361-3445:(22 септември 1832-31 декември1832))</ref><ref name="AA">{{Almanacco|match=Ivanhoé}}</ref> Првата изведба на ''Ајванхо'' во денешно време била на фестивалот Дела Вале д'Итрија во 2001 година.<ref>Pugliaro, Giorgio (ed.) (2007). [https://books.google.com/books?id=I5d5yg4JPH4C&pg=PA333 ''Opera 2007. Annuario dell'opera lirica in Italia''], p. 333. EDT srl. {{ISBN|8860401828}} {{In lang|it}}</ref> == Улоги == {| class="wikitable" !Улога ! Вид на глас ! Премиерен состав, 15 септември 1826 година<br />(диригент : -) |- | Ајванхо | [[тенор]] | Леконт |- | Лејла | [[сопран]] | Лемул |- | Брајeн де Боагилбер | бас | Леклер |- | Исмаел | баритон | Леон |- | Седрик | баритон | V Адолф |- | Ле Маркиз Лика де Боманоар | бас | Шарл |- | Албер де Малвоазен | тенор | Пејроне |- | Предвесник | тенор | Масо |- | Тјери | без глас | |} == Снимки == * Росини: ''Ајванхо'' – Сајмон Едвардс (Ајванхо), Инга Балабанова (Лејла), Сон-Вон Канг (Брајан де Буисгилбер), Филипо Мораче (Исмаеле), Масимилијано Кјарола (Седрик); Камерниот хор на Братислава и Orchestra Internazionale d'Italia под диригентство на Паоло Аривабени. Снимање во живо од настапот во 2001 година на Фестивалот дела Вале д'Итрија. Ознака: Dynamic CDS397 == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://imslp.org/wiki/Ivanho%C3%A9_%28Rossini,_Gioacchino%29 Комплетна партитура] во Проектот за меѓународна библиотека за музички партитури {{Џоакино Росини}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Опери на Џоакино Росини]] [[Категорија:Опери]] [[Категорија:Опери на француски јазик]] [[Категорија:Дела засновани на Ајванхо]] [[Категорија:Опери заснови на дела од Волтер Скот]] [[Категорија:Опери од 1826 година]] 3sskfg2ifhl11zzqk9ty3hei6y5ucsi Трговија со луѓе во Казахстан 0 1321079 5545768 4987501 2026-04-28T11:09:52Z BosaFi 115936 5545768 wikitext text/x-wiki '''Трговијата со луѓе во [[Казахстан]]''' како [[Современо ропство|земја извор, транзит и дестинација]] за мажи, [[Трговија со луѓе|жени]] и деца кои се [[Трговија со луѓе|тргувани]] од [[Узбекистан]], [[Киргистан]], [[Таџикистан]] и [[Авганистан]] до Казахстан и понатаму во [[Русија]] и [[Обединети Арапски Емирати|Обединетите Арапски Емирати]] (ОАЕ) заради сексуално ропство и принудна работа во градежната и земјоделската индустрија. Мажите и жените од Казахстан се тргуваат внатре и во ОАЕ, [[Азербејџан]], [[Турција]], [[Израел]], [[Грција]], Русија и [[Германија]] и [[Соединети Американски Држави|САД]] заради принудна работа и сексуална експлоатација.<ref name="dos">"Kazakhstan". [https://2001-2009.state.gov/g/tip/rls/tiprpt/2008/105388.htm ''Trafficking in Persons Report 2008'']. [[U.S. Department of State]] (June 4, 2008). ''This article incorporates text from this source, which is in the [[public domain]].''</ref> Владата на Казахстан не ги почитува целосно минималните стандарди за елиминација на трговијата со луѓе; сепак, прави значителни напори да го стори тоа. Казахстанските власти покажале зголемени напори за борба против трговијата со луѓе во минатото, особено преку подобрување на напорите за осудување на трговците со луѓе на временска затворска казна. Бројот на шверцери осудени во 2007 година значително се зголемил, а поголемиот дел од осудените трговци со луѓе издржувале соодветни казни во затвор. Владата, исто така, презела чекори за решавање на соучесништвото на владините службеници во трговијата со луѓе. Казахстан одвоил речиси 35.000 долари за помош на жртвите во текот на 2007 година.<ref name="dos"/> Канцеларијата на американскиот Стејт департмент за следење и борба против трговијата со луѓе ја сместил земјата во „Ниво 2“ во 2017 година <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.state.gov/j/tip/rls/tiprpt/2017/271117.htm|title=Trafficking in Persons Report 2017: Tier Placements|work=www.state.gov|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20170628043920/https://www.state.gov/j/tip/rls/tiprpt/2017/271117.htm|archive-date=2017-06-28|accessdate=2017-12-01}}</ref> == Сексуална трговија == Казахстанските и странските жени и девојки биле жртви на сексуална трговија во Казахстан. Тие се силувани и физички и психички повредени во бордели, бизниси, хотели, домови и други локации низ земјата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.state.gov/reports/2019-trafficking-in-persons-report-2/kazakhstan/|title=2019 Trafficking in Persons Report: Kazakhstan|date=2019|work=U.S. Department of State}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.com/news/av/world-asia-17664966/central-asian-women-targetted-by-sex-traffickers|title=Central Asian women targetted by sex traffickers|date=April 10, 2012|work=BBC News}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rferl.org/a/1066687.html|title=Kazakhstan: A New Destination For Trafficked Women|date=March 15, 2006|work=Radio Free Asia}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.wilsoncenter.org/publication/the-rise-non-consensual-bride-kidnapping-kazakhstan-developing-culturally-informed-and|title=The Rise of Non-Consensual Bride Kidnapping in Kazakhstan: Developing a Culturally-Informed and Gender-Sensitive Response|date=2013|work=Wilson Center}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://u.osu.edu/osuhtblog/2018/03/05/bride-abductions-in-kazakhstan-and-human-trafficking-discourse-tradition-vs-moral-acuity/|title=Bride Abductions in Kazakhstan and Human Trafficking Discourse: Tradition vs Moral Acuity|date=March 5, 2018|work=OSU News}}</ref> == Обвинителство == Владата на Казахстан постигнала значителен напредок во напорите за спроведување на законот против трговијата со луѓе во периодот на известување. Казахстан забранува трговија со луѓе и заради трудова и сексуална експлоатација преку членовите 128, 133, 125(3)(б), 126(3)(б) и 270 од неговиот кривичен законик, кои пропишуваат казни до 15 години затвор – казните се доволно строги и сразмерни на пропишаните за други тешки кривични дела, како што е силувањето. Полицијата спровела 22 истраги за трговија со луѓе и покренала 16 случаи на гонење во 2007 година, во споредба со 13 истраги и седум обвиненија во 2006 година. Судовите осудиле 19 престапници за трговија со луѓе во 2007 година, што е значително подобрување од една пресуда во 2006 година. Од 19 осудени сторители на трговија со луѓе, еден е осуден на 12 години затвор, четворица се осудени на 10 години затвор, пет се осудени на седум години затвор, четворица се осудени на шест години затвор, двајца се осудени на пет години. затвор, а тројца се осудени на три години затвор. Во текот на годината имало извештаи за соучесништво во трговијата со луѓе на некои граничари, миграциска полиција, обвинители и полиција. Владата гонела тројца корумпирани полициски службеници, вклучително и поранешниот шеф на Единицата за борба против трговија со луѓе во [[Алмати]]. Еден полицаец бил осуден на шест години и шест месеци затвор, а двајца полицајци избегале од властите и останале да се кријат во моментот на оваа пријава.<ref name="dos"/> == Заштита == Владата ги подобрила напорите за помош и заштита на жртвите во текот на годината. Законот предвидува дека жртвите не се казнуваат за незаконски дејствија извршени како директен резултат на трговија со луѓе; сепак, невладините организации продолжиле да известуваат дека некои жртви, како резултат на тоа што властите не ги идентификувале, биле приведени во затвор и спречени да ја напуштат земјата во периоди од неколку дена до неколку месеци. Невладините организации известиле дека иако службениците за спроведување на законот ја подобриле нивната употреба на формалните процедури за идентификација на жртвите меѓу ранливите популации, некои жртви на трговија со луѓе остануваат неидентификувани. Во 2007 година, полицијата официјално идентификувала 87 жртви на трудова трговија и 25 жртви на комерцијална сексуална експлоатација. Владата им дозволила на идентификуваните жртви да останат во Казахстан додека трае кривичната истрага. Многу жртви одбиваат да сведочат поради страв од одмазда, а Казахстан не посветил доволно ресурси за да се справи со физичката безбедност на идентификуваната жртва на трговија со луѓе.<ref name="dos"/> == Превенција == Владата спровела активни напори за подигање на јавната свест. Во 2007 година, владата го финансирала производството на приближно 3.000 книшки што биле дистрибуирани од невладините организации меѓу групите ранливи на трговија со луѓе, вклучително и луѓето од руралните области и децата од училиштата. Владата обезбедила најмалку 12.500 американски долари за невладините организации против трговија со луѓе за да спроведат кампањи за подигање на свеста во текот на периодот на известување. Владата ги следела формалните шеми на миграција за докази за трговија со луѓе. Владата не спровела мерки за намалување на побарувачката за комерцијални сексуални акти во текот на извештајниот период. Казахстан го ратификувал протоколот за совет на ОН од 2000 година во 2008 година. Владата на Казахстан не ги исполнувала целосно минималните стандарди за елиминација на трговијата со луѓе, но правела значителни напори да го стори тоа. Владата покажала севкупни зголемени напори во споредба со претходниот период на известување, имајќи го предвид влијанието на COVID-19, доколку го имало, врз нејзиниот капацитет за борба против трговијата со луѓе; затоа Казахстан останал на ниво 2. Овие напори вклучувале зголемување на бројот на пресуди за трговија со луѓе втора последователна година и осудување на службеник соучесник за трговија со луѓе. Владата ги зголемила средствата за поддршка на засолништата и продолжила да ја зголемува соработката со невладините и меѓународните организации, вклучително и во кампањите за подигање на свеста низ целата земја. == Поврзано == * [[Трговија со луѓе во Европа]] == Наводи == <references responsive="1"></references> == Надворешни врски == * https://kz.usembassy.gov/2022-trafficking-in-persons-report-kazakhstan/<nowiki/>{{Европа по тема|Трговија со луѓе во}} [[Категорија:Трговија со луѓе по земја]] m20uzf3zj6j5vclebtvxfyy1r0vgg9y Дамјан Цветановски 0 1324295 5545354 5402469 2026-04-27T12:25:28Z Aprilija50.A.D 119801 /* Животопис */ 5545354 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Дамјан Цветановски | портрет = | рх = | опис = | роден-дата = {{роден на и возраст|df=yes|1994|5|31}} | роден-место = [[Скопје]], [[Македонија]] | националност = [[Македонија|Македонец]] | народност = [[Македонци|Македонец]] | познат = по улогите во: <br>[[Преспав]]<br>[[5+ фамилија]]<br>[[Бистра вода (серија)|Бистра вода]] | занимање = [[глумец]] | татко = [[Владо Цветановски]] }} '''Дамјан Цветановски''' (р. {{роден на|31|мај|1994}} година во [[Скопје]]) — [[Македонија|македонски]] театарски, филмски и телевизиски [[глумец]]. Од 2025 година, работи во [[Македонски народен театар]]. == Филмографија == {| border=1 cellspacing=0 cellpadding=3 | '''Година''' | '''Филм''' | '''Улога''' |- | 2006 || [[Тајната книга]] ТВ-филм || Бигорски |- | 2010 || [[Вистинската приказна за Хансел и Гретел]] ТВ-филм || Детето |- | 2012 || [[Статус]] ТВ-филм || Кристијан |- | 2017 || [[Инсајдер (телевизиска серија)|Инсајдер]] ТВ-серија || Јован |- | 2017-2020 || [[5+ фамилија]] ТВ-серија || Швајн Штајин |- | 2018 || [[Преспав]] ТВ-серија || Станко Кочовски |- | 2022 || [[Тајниот изум]] ТВ-филм || Швајн Штајин |- | 2023 || [[Денот на жената]] ТВ-филм || Игор |- | 2023 || [[Бистра вода (серија)|Бистра вода]] ТВ-серија || Стефан |- | 2024 || [[Јон Вардар против Галаксијата]] ТВ-филм || Зарк |} == Животопис == Цветановски е роден на 31 мај 1994 година во [[Скопје]], син е на македонскиот [[режисер]] и [[професор]] на [[Факултет за драмски уметности - Скопје|Факултетот за драмски уметности]], [[Владо Цветановски]]. Дипломира на Академијата на уметностите во [[Нови Сад]] во класата на [[професор]]от Никита Миливојевиќ, во 2016 година. Вработен бил во [[Драмски театар - Скопје]]. Од 2025 година, работи во [[Македонски народен театар]] во Скопје. == Награди == * Добитник на наградата за најдобра машка улога за ликот Кристофер во претставата „''Чудна случка со кучето во ноќта''“ на фестивалот „Војдан Чернодрински“ во [[Прилеп]] (2023) == Надворешни врски == * {{IMDb name|3105723}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Цветановски, Дамјан}} [[Категорија:Глумци од Скопје]] [[Категорија:Македонски театарски глумци]] [[Категорија:Македонски филмски глумци]] [[Категорија:Македонски телевизиски глумци]] kpbb5pyybnp7vrl82ssf2xkit679dth Торта со путер 0 1333293 5545660 5471360 2026-04-28T08:50:31Z BosaFi 115936 5545660 wikitext text/x-wiki [[Податотека:182365_Gooey_Butter_Cake.jpg|мини|Торта со путер]] '''Торта со путер''' е торта во која една од главните состојки е [[путер]]от. Колачот со путер се прави со овие состојки: путер, [[шеќер]], јајца, [[брашно]] и [[квасец]] или [[прашок за печиво]] или [[Натриум бикарбонат|сода бикарбона]]. Се смета за еден од најзначајните американски колачи.<ref name="simplerecipe">{{Наведена мрежна страница|url=http://simplehomerecipe.com/butter-cake.html|title=Simple Home Recipe|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923003033/http://www.simplehomerecipe.com/butter-cake.html|archive-date=23 September 2015|accessdate=4 February 2015}}</ref> Тортата со путер потекнува од англиската паунд кејк (анг: Pound cake), која традиционално се правела со еднакви количини путер, брашно, шеќер и јајца и се става за печење и таа е навистина многу вкусна и богата торта.<ref name="craftybaking">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.craftybaking.com/learn/baked-goods/cakes/types/pound-cakes|title=Pound Cakes|accessdate=4 February 2015|archive-date=2018-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20180702041859/http://www.craftybaking.com/learn/baked-goods/cakes/types/pound-cakes|url-status=dead}}</ref> == Историја == Пронајдокот на прашок за печиво и други хемиски средства за квасец во текот на 19 век значително ја зголемило флексибилноста на оваа традиционална торта со воведување на можноста за создавање полесни, помеки колачи користејќи ги овие традиционални комбинации на состојки, а токму оваа трансформација ја донесе модерната торта со путер. == Состојки и техника == Колачите со путер традиционално се прават при што [[путер]]от и [[шеќер]]от прво се матат додека не се создаде воздушеста смеса. Јајцата потоа се додаваат постепено, создавајќи емулзија, проследено со наизменични додавање на течни и суви состојки. Колачите со путер обично се со богат вкус и влажност кога се чуваат на собна температура, но тие имаат тенденција да се вкочанат, да се исушат и да го изгубат вкусот кога се чуваат во фрижидер, што ги прави несоодветни за полнење или замрзнување однапред со состојки кои мора да се чуваат во фрижидер, како што се замрзнување со крем сирење и [[крем]]. [[Податотека:Homemade_butter_cake.jpg|алт=A butter cake made with cashew nuts on an air fryer, in an aluminium foil container.|мини| Торта со путер и со индиски ореви]] == Поврзано == {{Портал|Food}} * [[Бутеркухен, германска торта со путер]] * [[Паунд торта]] == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Десерти]] 34wss9pp4dujc9i5tfxvvv9xy5esn8o Бес (филм од 2014) 0 1336342 5545458 5487437 2026-04-27T17:41:34Z Andrew012p 85224 5545458 wikitext text/x-wiki {{Infobox film|name=Бес|image=Бес плакат.png|alt=|caption=Плакатот на македонски|director=[[Дејвид Ајер]]|producer={{Plainlist| * [[Бил Блок]] * Дејвид Ајер * Итан Смит * Џон Лешер }}|writer=Дејвид Ајер|starring={{Plainlist| * [[Бред Пит]] * [[Шаја Лабаф]] * [[Логан Лерман]] * [[Мајкл Пења]] * [[Џон Бернтал]] * [[Џејсон Ајзакс]] * [[Скот Иствуд]] }}|music=Стивен Прајс|cinematography=[[Роман Васјанов]]|editing={{Plainlist| * [[Доди Дорн]] * [[Џеј Кесиди]] }}|production_companies={{plainlist| * [[Columbia Pictures]] * [[QED International]] * [[LStar Capital]] * Le Grisbi Productions * Crave Films }}|distributor=[[Sony Pictures Releasing]]|released=[[15 октомври]] [[2014]] г. (Newseum)<br>[[17 октомври]] [[2014]] г. (САД)|runtime=135 минути<!--Theatrical runtime: 134:27--><ref>{{cite web | url=https://www.bbfc.co.uk/releases/fury-film | title=''Fury'' (15) | website=[[British Board of Film Classification]] | date=October 7, 2014 | access-date=October 8, 2014}}</ref>|country={{САД}}<ref>{{cite web|title=Fury (2014)|url=http://explore.bfi.org.uk/54249726d254c|archive-url=https://web.archive.org/web/20141229162047/http://explore.bfi.org.uk/54249726d254c|archive-date=December 29, 2014|website=[[British Film Institute]]|access-date=December 29, 2014}}</ref>|language={{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }}|budget=68 — 80 милиони долари<ref name="mojo"/><ref name="filml1">{{Cite web|url=https://www.filmla.com/wp-content/uploads/2017/10/2014_FeatureFilm_study_v10_WEB.pdf|title=2014 Feature Film Study|website=FilmLA|date=June 15, 2016|access-date=July 9, 2017|archive-date=2017-11-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20171112021806/https://www.filmla.com/wp-content/uploads/2017/10/2014_FeatureFilm_study_v10_WEB.pdf|url-status=dead}}</ref>|gross=211,8 милиони долари<!--Keep this number truncated--><ref name="mojo">{{cite web |url=https://www.boxofficemojo.com/movies/?id=fury2014.htm |title=Fury (2014) |website=Box Office Mojo |access-date=December 18, 2014}}</ref>}}'''''Бес''''' ({{langx|en|Fury}}), се сретнува и како '''''Фјури''''' — американски воено-авантуристички [[Акција (жанр)|акционен]] [[филм]] во режија на Дејвид Ајер, објавен во [[2014]] г. Филмот ја раскажува [[приказна]]та за настаните на Западниот фронт на крајот на [[Втора светска војна|Втората светска војна]]. Во филмот глумат дружина од американски [[Глумец|глумци]], предводени од [[Бред Пит]], [[Логан Лерман]] и [[Шаја Лабаф]]. == Содржина == Во [[април]] [[1945]] г., сојузниците ги водат последните битки на европската земја. Наредникот Колиер ([[Бред Пит]]) вози [[тенк]] Шерман со петчлената дружина од неискусни војници и се обидува да ги пробие непријателските линии во срцето на [[Трет Рајх|Нацистичка Германија]]. Оваа необична група луѓе ќе направи сѐ за да ја постигне целта и да ја заврши задачата. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons category}} * [https://www.sonypictures.com/movies/fury Матична страница] {{IMDb title|title=Fury}} * {{rotten-tomatoes}}{{tcmdb title|2061450|Fury}} __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ [[Категорија:Филмови]] [[Категорија:Филмови од 2014 година]] [[Категорија:Воени филмови]] [[Категорија:Акциони филмови]] [[Категорија:Филмови со Бред Пит]] [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови на Columbia Pictures]] [[Категорија:Филмови за Втора светска војна]] erlryh03mtj50a1h2i54ix6mvmoisvy Меремае шума со бреза 0 1344049 5545410 5179183 2026-04-27T14:20:27Z Zdravko 293 5545410 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Meremäe_kaasik_2013_sügis.JPG|мини| Меремае шумичка со бреза]] '''Шумичката со бреза Меремае''', позната и како '''шумичка со [[бреза]] Кернер''', е шумски насад под заштита во руралната општина Меремае, во селото Меремае во [[Естонија]]. Површината на шумичката е 2 хектари и е под заштита на државата. Шумичката била преземена под заштита за прв пат со одлука бр. 33 на Извршниот комитет на Советот на народните пратеници на 30 март 1962 година „Уредување на зачувување на природата и заштита на културните споменици во областа Вору“. <ref>[http://register.keskkonnainfo.ee/envreg/main#HTTP5mO8spYFEUOHRfcd1pPuYcioP1AWi8 keskkonnainfo.ee]</ref> <sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[Википедија:Наведување на извори|<span title="A complete citation is needed. (July 2014)">Потребен е целосен цитат</span>]]'' &#x5D;</sup> Шумичката со бреза е наречена и Кернерова шумичка, бидејќи шумскиот насад се наоѓал на земјиштето на поранешната фарма Кернер. Жителите на Мерема ја сметаат шумичката со бреза како нивна област за рекреација и прекрасна глетка, како и симбол на регионот. Тоа е претежно шумичка составена од брези, а [[Смрча|смрчата]] е доминантно дрво во грмушките кои ги има. {{Coord|57|44|59|N|27|27|48|E|region:EE}} == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Земјоделство во Естонија]] [[Категорија:Природни резервати во Естонија]] [[Категорија:Естонија]] [[Категорија:Шуми]] 8226l3sy52phvxrebdqhcwvojjzmt6y Нарине Абгарјан 0 1345115 5545629 5415633 2026-04-28T08:12:18Z BosaFi 115936 5545629 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Писател|name=Нарине Абгарјан|image=Narine Abgaryan 04.jpg|caption=Нарине Абгарјан во 2012|birth_name=Нарине Абгарјан|native_name={{langx|hy|Նարինե Յուրիի Աբգարյան}}|birth_date=14 јануари 1971|birth_place=Берд, [[Ерменија]], [[Советски Сојуз]]|occupation=Писателка, блогер|movement=|period=2010–сега|spouse=|children=Емил Медников (26 ноември 1995)|alma_mater=Државен универзитет за јазици и општествени науки Ереван Брусов, Универзитет за јазици Ереван Брусов}} '''Нарине Абгарјан''' ( {{Langx|hy|Նարինե Յուրիի Աբգարյան}}) родена во [[Берд]], провинција Тавуш, [[Ерменија]] на 14 јануари 1971 година) е руска писателка и блогерка со ерменско потекло.<ref name="auto1">{{Наведена мрежна страница|url=https://ria.ru/20191029/1560315482.html|title=Наринэ Абгарян: детство — это счастье, не важно, в какой стране оно было|date=29 October 2019}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rfi.fr/ru/kultura/20180320-narine-abgaryan-ya-pokhudela-na-10-kilogrammov-kogda-pisala-o-voine-1|title=Наринэ Абгарян: Я похудела на 10 килограммов, когда писала о войне}}</ref> Во 2011 година, Абгарјан беше номиниранa за наградата [[Голема книга (награда)|Голема книга]] и за лауреат на книжевната награда Јаснаја Полјана, Русија, во 2016 година. Таа е авторка на ''Мануња'', ''Луѓе кои се секогаш со мене'',<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.moscowbooks.ru/news/9611/|title=Наринэ Абгарян "Симон" - Книжные новинки|work=www.moscowbooks.ru}}</ref> ''Три јаболка паднаа од небото'',<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.thecommononline.org/three-apples-fell-from-the-sky/|title=Review: Three Apples Fell From the Sky|date=2021-01-26|work=[[The Common (magazine)|The Common]]|language=en-US|accessdate=2022-05-24}}</ref> ''Симон'' и други. Во 2020 година, ''[[Гардијан]]'' ја прогласи за една од најпаметните автори во Европа.<ref name="auto4">{{Наведена мрежна страница|url=https://ast.ru/news/the-guardian-vklyuchila-narine-abgaryan-v-shesterku-samykh-yarkikh-avtorov-evropy/|title=The Guardian включила Наринэ Абгарян в шестерку самых ярких авторов Европы|work=Издательство AST}}</ref> == Биографија == Абгарјан е родена во Берд, провинција [[Тавуш]], [[Ерменија]], во семејство на лекар и учител.Најстара е во семејството од пет деца. Нејзиниот дедо од страна на таткото бил ерменски бегалец од Западна Ерменија, а нејзината баба била родум од Источна Ерменија. Нејзиниот дедо по мајка бил исто така Ерменец, родум од Карабах, а бабата Русинка, родум од Архангелск во Русија. Најстара е во семејството од пет деца.<ref name="auto1"/> Има син Емил Медников роден во 1995 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.facebook.com/photo.php?fbid=1287848747943752&set=a.100704923324813&type=3|title=Narine Abgaryan|work=www.facebook.com|language=ru|accessdate=2020-10-26}}</ref> == Образование == Во 1988 година, Абгарјан завршила средно училиште во Берд, Ерменија. Посетувала и музичко училиште каде што се специјализирала за пијано. Во 1993 година дипломирала на Универзитетот за јазици, Ереван Брусов. Дипломирала настава по руски јазик и литература.<ref name="auto3">{{Наведена мрежна страница|url=https://m.chitai-gorod.ru/holidays/1101607/|title=День рождения Наринэ Абгарян|accessdate=2024-04-05|archive-date=2021-01-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20210122000513/https://m.chitai-gorod.ru/holidays/1101607/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://bookmix.ru/authors/index.phtml?id=350|title=Наринэ Абгарян - биография, библиография, экранизации, награды.|work=bookmix.ru}}</ref> Подоцна се преселила во Москва каде работела како сметководител и продавачка.<ref name="auto6">{{Наведена мрежна страница|url=https://iz.ru/1080147/arina-stulova/ia-tak-i-ostalas-robkoi-ponaekhavshei|title="Я так и осталась робкой "понаехавшей"|last=Стулова|first=Арина|date=October 30, 2020|work=Известия}}</ref> == Кариера == Абгарјан пишувала блог за девојчето наречено Мануиња, кој ја фасцинирал писателката Лара Гал, и таа ја запознала автороката со уредникот на издавачката куќа Астрел-Спб.<ref name="auto3"/><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://bookmix.ru/authors/index.phtml?id=350|title=Наринэ Абгарян — биография, библиография, экранизации, награды<!-- Заголовок добавлен ботом -->|archive-url=https://web.archive.org/web/20160416235957/http://bookmix.ru/authors/index.phtml?id=350|archive-date=2016-04-16|accessdate=2016-02-14}}</ref> Автобиографскиот роман ''Мануња'' ја доби руската национална книжевна награда „Ракопис на годината“.<ref name="auto5">{{Наведена мрежна страница|url=https://rus.azatutyun.am/a/30738135.html|title=Наринэ Абгарян: Война начинается, но никогда не заканчивается|work=Радио Свобода}}</ref> Подоцна, Абгарјан продолжила да пишува трилогија за Мануња. Во 2012 година бил објавен ''Семјон Андреевич, Ракопис во чкртаници'' – илустриран од Викторија Кирдиј.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.papmambook.ru/catalog/persons/142/|title=Наринэ Юрьевна Абгарян&#124; Папмамбук|work=www.papmambook.ru}}</ref> Во 2014 година во коавторство со Валентин Постников, бил објавен ''Чоколаден дедо.'' Тоа е единствената нејзина книга за деца.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.rutage.com/narine-abgaryan-2/|title=Наринэ Абгарян: нам позволено безнаказанно фантазировать|date=October 2, 2018}}</ref> Во август 2015 година, Абгарјан ја добила наградата за литература Александар Грин<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.kirovreg.ru/news/detail.php?ID=67723 |title=The laureates of the Alexander Grin Literature Award became Narine Abgaryan and Irina Pulya. |accessdate=2024-04-05 |archive-date=2015-10-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151005141332/http://www.kirovreg.ru/news/detail.php?ID=67723 |url-status=dead }}</ref> „за нејзиниот исклучителен придонес во развојот на националната литература“. Во март 2020 година, нејзиниот роман ''Три јаболка паднаа од небото'' бил преведен на англиски од Лиза К. Хејден.<ref name=":0"/><ref name="auto4"/> Романот на македонски јазик бил издаден во 2022 година од издавачката куќа „Муза“ - Скопје. ''Мануња'' била изведена од Младинскиот театар СамАрт, Русија.<ref>[http://sgpress.ru/Teatr/Radostnaya-Manyunya60910.html Happy «Manyunya»] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160312003733/http://sgpress.ru/Teatr/Radostnaya-Manyunya60910.html|date=2016-03-12}} «Samarskaya Gazeta», 13.12.2014</ref><ref>''Екатерина Шишикина'' [http://newsomsk.ru/oreol/news/37120-v_omskom_tyuze_sostoyalas_premera_spektaklya_manyu/ В Омском ТЮЗе состоялась премьера спектакля «Манюня», поставленного петербургским режиссёром Евгенией Никитиной.] </ref><ref name="auto1"/> Во 2021 година започнало снимањето за ТВ адаптација на ''Мануња'', а во 2023 година започнала работата на анимирана адаптација на ''Мануња'' од Сарик Андреасјан.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.soyuz.ru/news/24214|title=Появились кадры с персонажами мультсериала "Манюня" Сарика Андреасяна|work=www.soyuz.ru|access-date=3 December 2023|language=ru}}</ref> == Награди == * 2011 – Награда за ракопис на годината за ''Мануња''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.skunb.ru/node/11671|title=Наринэ Абгарян "Манюня" &#124; СКУНБ им. Лермонтова|work=www.skunb.ru}}</ref> * 2011 година – номинирана за наградата Голема Книга во 2011 година. * 2013 – Награда Baby-Нoc.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.yerkramas.org/article/56749/narine-abgaryan-poluchila-premiyu-%C2%ABBaby-nos%C2%BB|title=Наринэ Абгарян получила премию "Baby-НОС"|archive-url=https://web.archive.org/web/20180226172525/http://www.yerkramas.org/article/56749/narine-abgaryan-poluchila-premiyu-%C2%ABBaby-nos%C2%BB|archive-date=2018-02-26|accessdate=2016-06-03}}</ref> * 2015 – Руска книжевна награда [[Александар Грин]] за исклучителен придонес во развојот на руската литература преку создавањето на особено значајно книжевно дело или дела. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://bibliotekagrina.ru/the-award-is-named-after-and-on-the-green-2015.html|title=Премия имени А. С. Грина — 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201042109/https://bibliotekagrina.ru/the-award-is-named-after-and-on-the-green-2015.html|archive-date=2017-12-01|accessdate=2017-11-30}}</ref> * 2016 година – Награда „Јаснаја Полјана“ за номинација „XXI век“ за романот ''Три јаболка паднаа од небо''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.yppremia.ru/2016/|title=Ясная поляна, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161111061709/http://www.yppremia.ru/2016/|archive-date=2016-11-11|accessdate=2016-11-10}}</ref> Нејзината збирка раскази „Семјон Андреевич, хроника во чкртаници“ е прогласена за најдобра детска книга во последната деценија во Русија.<ref name="auto5"/> == Библиографија == [[Податотека:Abgaryan,_Narine_-NF_20191207_fRF02.jpg|мини| Абгарјан потпишува книги]] * 2010 – ''Мануња'', роман * 2011 – ''Мануња пишува фантастичен роман'', роман * 2011 – ''Девојка за трансплантација'', роман * 2012 – ''Мануња, јубилеј на Ба и други агитации'', збирка раскази * 2012 – ''Семјон Андреевич.'' ''Хроника во чкртаници'', роман * 2014 – ''Луѓе кои се секогаш со мене'', роман * 2015 – ''Три јаболка паднаа од небото'', роман * 2015 – ''Среќата на Мура'', роман * 2016 – ''Зулали'', збирка раскази * 2016 – ''Луѓе од нашиот двор'', збирка раскази * 2018 – ''To Live On'', збирка раскази * 2020 – ''Симон'', роман == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред}} [[Категорија:Руски блогери]] [[Категорија:Родени во 1971 година]] [[Категорија:Ерменци]] [[Категорија:Руски писателки]] 0lpstljqqg9lcgjmpsxltqmgfcu5qhf Инфинитезимала 0 1348645 5545432 5535392 2026-04-27T17:06:40Z P.Nedelkovski 47736 печатна грешка 5545432 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Números hiperreales.png|450px|мини|Бесконечно мали (ε) бесконечно големи (ω) на хиперреалната бројна права (ε = 1/ω)]] '''Инфинитезимала''' или '''бесконечно мал број''' — во [[Математика|математиката,]] број чија [[апсолутна вредност]] е помала од кој било [[Позитивен број|позитивен]] [[реален број]]. Бројот ''x'' е бесконечно мал [[ако и само ако]] за секој [[цел број]] ''n'', важи дека |''nx''| е помал од 1, без разлика колку е голем ''n''. Во тој случај, [[Апсолутна вредност|апсолутната вредност]] на 1/''x'' е поголема од кој било позитивен реален број. Инфинитезималите различни од нула, очигледно не се реални броеви, па затоа не се познати „операции“ со нив. == Историјата на инфинитезималите == Првиот математичар кој користел инфинитезимали бил [[Архимед]], иако тој не верувал во нивното постоење. Кога [[Исак Њутн|Њутн]] и [[Готфрид Вилхелм Лајбниц|Лајбниц]] развиле [[Математичка анализа|анализа]] (види и [[калкулус]]), тие почнале да користат инфинитезимали. Вообичаента употреба би изгледала вака: :: За да се најде [[Извод|изводот]] ''f'' <nowiki>'</nowiki>(''x'') на [[Функција|функцијата]] ''f''(''x'' ) = ''x''², нека d''x'' е инфинитезимално. Потоа, :::{| |- |<math>f'(x)\,</math> |<math>=\lim_{dx\rightarrow 0}\frac{f(x + dx) - f(x)}{dx}\,</math> |- | |<math>=\frac{x^2 + 2x \cdot dx + dx^2 -x^2}{dx}\,</math> |- | |<math>=2x + dx\,</math> |- | |<math>=2x\,</math> |} :: бидејќи d''x'' е инфинитезимално мало. Овој аргумент, иако интуитивен, и иако го дава точниот резултат, не е математички точен. Основниот проблем е што d''x'' прво се смета за ненула (бидејќи делиме со него), но подоцна се отфрла како нула. Дури во втората половина на деветнаесеттиот век на анализата ѝ била дадена математичка веродостојност, со воведувањето на [[Гранична вредност|лимесот]]. Во дваесеттиот век, било откриено дека бесконечно малите сè уште може да се користат строго математички. Ниту една формулација не е неточна (што значи дека d''x'' прво се смета за ненула, а подоцна се отфрла како нула), но и двете го даваат точниот резултат ако се користат правилно. == Поврзано == * [[Математичка анализа|Математичка анализа]] * [[Извод]] * [[Калкулус]] {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Математичка логика]] [[Категорија:Историја на математиката]] [[Категорија:Бесконечност]] [[Категорија:Инфинитезимално сметање]] [[Категорија:Математичка анализа]] [[Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ]] 2njny725ojzuecjwh49dbax1p73zsq1 Фокусирајте се на Ирска 0 1349316 5545641 5328041 2026-04-28T08:30:34Z BosaFi 115936 5545641 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization|name=Фокусирајте се на Ирска|size=180px|caption=Лого на добротворни цели од 2020 година|motto=|formation=1985|founder=Сестра Станислаус Кенеди|type=[[Добротворна организација]]|registration_id=CHY7220|status=[[Непрофитна]]|focus=Домување и [[бездомништво]]|headquarters=|location=[[Даблин]]|region_served=[[Република Ирска|Ирска]]|membership=|affiliations=|num_staff=|num_volunteers=|budget=|website=[http://www.focusireland.ie Official Site]|remarks=}} '''Фокусирајте се на Ирска''' е непрофитна организација со седиште во [[Даблин]], [[Ирска]] која обезбедува услуги за луѓе кои се бездомници и луѓе во ризик од [[бездомништво во Ирска]]. Основана е од чесната сестра Станислаус Кенеди во 1985 година,<ref name="depuis2009">{{Наведена книга|title=Mná na hÉireann: Women who Shaped Ireland|last=Depuis|first=Nicola|publisher=[[Mercier Press]]|year=2009|isbn=9781856356459|page=127}}</ref><ref name="report2018">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.focusireland.ie/wp-content/uploads/2019/09/Annual-Report-2018.pdf|title=Annual Report 2018|date=2019|work=focusireland.ie|publisher=|accessdate=25 May 2020}}</ref> и е една од најголемите организации за домување и бездомници во Ирска.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.irishexaminer.com/breakingnews/ireland/sister-stan-saved-my-life-focus-ireland-founder-to-feature-in-documentary-980634.html|title='Sister Stan saved my life': Focus Ireland founder to feature in documentary|date=9 February 2020|work=irishexaminer.com|publisher=Irish Examiner|accessdate=25 May 2020}}</ref> Обезбедува услуги во Даблин, Корк, Лимерик, Килкени, Слајго, Килдер, Карлоу, Типерари, Вексфорд и Ватерфорд. Наведената мисија на добротворната организација е „да го унапреди правото на луѓето што се надвор од дома да живеат во место што го нарекуваат дом преку квалитетни услуги, истражување и застапување“. Во 2017 година потрошила 26,3 милиони евра за таа цел.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://reports.focusireland.ie/wp-content/uploads/2018/07/FinancialAccounts.pdf|title=Focus Ireland - Annual Consolidated Statement of Financial Accounts - 2017|date=2017|work=focusireland.ie|accessdate=25 May 2020|archive-date=2024-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20240402053135/https://reports.focusireland.ie/wp-content/uploads/2018/07/FinancialAccounts.pdf|url-status=dead}}</ref> ''„Фокусирајте се на Ирска“'' добива приближно половина од својот буџет секоја година преку државно финансирање, а останатите 50% ги собира преку донации од јавноста, настани и корпоративна поддршка. Според својот годишен извештај за 2018 година, ''„Фокусирајте се на Ирска“'' им помогнала на над 15.000 луѓе во 2018 година кои биле бездомници или во опасност да го загубат својот дом. <ref name="report2018"/> Според истиот извештај, здружението за домување на добротворната организација обезбедило преку 1.100 домови на поединци и семејства во Ирска.<ref name="report2018"/> Почнувајќи од мај 2020 година, имала речиси 10.000 луѓе бездомници, вклучително и над 3.000 деца, а фондацијата повикала на преглед на поддршката што ја нуди државата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.breakingnews.ie/ireland/homelessness-numbers-fall-below-10000-but-charity-anxious-about-covid-19-measures-997083.html|title=Homelessness numbers fall below 10,000 but charity anxious about Covid-19 measures|date=1 May 2020|work=breakingnews.ie|publisher=Landmark Digital Ltd|accessdate=25 May 2020}}</ref> Добротворната организација, исто така, повикала на итно зголемување на обезбедувањето социјални и достапни станови за изнајмување и државата да се оддалечи од нејзината зависност од обезбедувањето станови на приватниот пазар за изнајмување. Работата на ''„Фокусирајте се на Ирска“'' вклучувала лобирање за промени во јавната политика и обезбедување на оние кои се соочуваат со бездомништво.<ref name="strategy2017">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.focusireland.ie/wp-content/uploads/2017/01/FI_Strategy_web.pdf|title=Strategy Plan 2017-2020|date=|work=focusireland.ie|archive-url=https://web.archive.org/web/20191101102542/https://www.focusireland.ie/wp-content/uploads/2017/01/FI_Strategy_web.pdf|archive-date=1 November 2019|accessdate=25 May 2020}}</ref> Почнувајќи од 21-от век, фондацијата почнала да се фокусира на спречување на бездомништвото и на пристапот „Прво домување“ обезбедувајќи најпрво безбеден дом.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.focusireland.ie/wp-content/uploads/2017/05/Youth-Housing-Partnership-Approach.pdf|title=Focus Ireland Youth Housing|date=May 2017|work=focusireland.ie|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20201017093858/https://www.focusireland.ie/wp-content/uploads/2017/05/Youth-Housing-Partnership-Approach.pdf|archive-date=17 October 2020|accessdate=25 May 2020|quote=In recent years in Ireland we have started to lean more towards working to prevent homelessness and recently to take a 'Housing Led' approach, providing a secure home first}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.thejournal.ie/housing-first-homelessness-3208123-Jan2017/|title=Meet the team taking chronic rough sleepers off the streets of Dublin and giving them their own home|date=28 January 2017|work=thejournal.ie|publisher=Journal Media|accessdate=25 May 2020}}</ref> Според Стратешкиот план на ''„Фокусирајте се на Ирска“'' за 2017 - 2020 година, наведените цели на организацијата се фокусираат на спречување на бездомништвото и поддршка на луѓето кои се бездомници да се преселат во безбедно сместување.<ref name="strategy2017"/> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.focusireland.ie Веб-страница на Фокус Ирска] [[Категорија:Бездомништво]] [[Категорија:Невладини организации]] i8ivea77purkcohva04nz33n5drd0a3 Категорија:Потрошувачки хемикалии 14 1352041 5545409 5237921 2026-04-27T14:13:14Z Zdravko 293 5545409 wikitext text/x-wiki {{Катпов|Потрошувачка хемикалија}} {{рв|Commodity chemicals}} [[Категорија:Потрошувачки стоки|Хемикалии]] [[Категорија:Хемиска индустрија]] [[Категорија:Хемиски супстанции по намена]] cuddjgtp0oxhyw1om8nt1gvtk2ekqf4 Утре наутро (ТВ-серија) 0 1352123 5545584 5545162 2026-04-27T23:10:03Z Andrew012p 85224 5545584 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за телевизија | name = | image = Податотека:IMG 5504.jpeg | director = [[Јани Бојаџи]] | writer = [[Јани Бојаџи]] | producer = [[Дејан Милошевски]] | starring = [[Нина Деан]]<br>[[Ирена Илиевска]]<br>[[Кети Дончевска-Илиќ]]<br>[[Бајрам Северџан]]<br>[[Васил Зафирчев]]<br>[[Горан Стојановски (глумец)|Горан Стојаноски]]<br>[[Гоце Андонов]]<br>[[Коста Ангов]]<br>[[Благој Веселинов]]<br>[[Роберт Вељановски]]<br>[[Владо Јовановски]]<br>[[Симеон Мони Дамевски]]<br>[[Благоја Чоревски]]<br>[[Александар Микиќ]]<br>[[Горан Илиќ]]<br>[[Душица Стојановска]]<br>[[Младен Крстевски]]<br>[[Гордана Ендровска]]<br>[[Рубенс Муратовски]] | location = [[Скопје]], [[Матка (кањон)|Матка]], [[Македонија]] | country = {{МКД}} | language = [[македонски]] | genre = [[драма]] | num_seasons = 1 | num_episodes = 5 | network = [[Телевизија Алфа]] | released = [[29 март]] [[2026]] | last_aired = [[26 април]] [[2026]] }} '''''Утре наутро''''' — [[Македонија|македонска]] [[телевизиска серија]] во [[режија]] и [[сценарио]] на [[Јани Бојаџи]]. Серијата е снимана во [[2024]] година, во производство на [[Телевизија Алфа]]. Серијата имала 5 епизоди и се прикажувала во [[2026|2026 година]].<ref>{{нмс|title=Последна клапа од Утре Наутро, најновото дело на режисерот Јани Бојаџи | url=https://www.alfa.mk/posledna-klapa-od-utre-nautro-najnovoto-delo-na-rezhiserot-jani-bojadhi/ | publisher = | work = Алфа ТВ | date = | accessdate = 17 јули 2024}}</ref> == Содржина == По бегството на нејзиниот [[сопруг]], Јоана е предмет на јавен линч додека нејзините деца Борис и Тина се жртви на малтретирање. Нејзината ромска домаќинка Ајтен, нејзиниот сопруг Ешреф и нивната ќерка Аида се жртви на етничка дискриминација. == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Нина Деан]] | Јоана Пеласка |- | [[Ирена Илиевска]] | Аида |- | [[Кети Дончевска-Илиќ]] | Ајтен |- | [[Васил Зафирчев]] | Рустем |- | [[Горан Стојановски (глумец)|Горан Стојаноски]] | Никола Бакалски |- | [[Бајрам Северџан]] | Ешреф |- | [[Јана Никодиновска]] | Тина |- | [[Гоце Андонов]] | Борис |- | [[Игор Стојчевски]] | Петар Поповски |- |[[Коста Ангов]] | Владимир |- | [[Благој Веселинов]] | инспекторот |- | [[Роберт Вељановски]] | Тодор |- | [[Владо Јовановски]] | Петруш |- | [[Григор Јовановски]] | Димитар |- | [[Александар Микиќ]] | началникот |- | [[Симеон Мони Дамевски]] | амбасадорот на САД |- | [[Жаклина Стевковска]] | психологот |- | [[Благоја Чоревски]] | Анастас |- | [[Горан Илиќ]] | секретарот на училиштето |- | [[Младен Крстевски]] | |- | [[Антонио Ташковски]] | Филип |- | [[Давид Мука]] | Агент |- | [[Пируника Киселички]] | Вела |- | [[Димитрина Мицкоска]] | Косара |- | [[Петар Горко]] | Поп Стаматов |- | [[Ана Димитрова]] | Марта |- | [[Роберт Ристов]] | адвокатот |- | [[Јордан Витанов]] | тренерот |- | [[Рубенс Муратовски]] | полицаецот |- | [[Јана Вељановска]] | Емилија |- | [[Славица Манаскова]] | директорката |- | [[Сашо Тасевски]] | тетовиран затвореник |- | [[Миле Вратеовски]] | високиот затвореник |- | [[Гордана Ендровска]] | класен раководител |- | [[Кристина Христова-Николова]] | судијката |- | [[Душица Стојановска]] | чистачка во барот 1 |- | [[Надица Петрова]] | чистачка во барот 2 |- | [[Нино Леви]] | докторот |- | [[Чедомир Митевски]] | готвачот |- | [[Мина Јелучин]] | Лена |- | [[Томе Станковски]] | обвинителот |- | [[Кирил Андоновски]] | |- | [[Владанка Димковска]] | докторката |- | [[Давид Илиќ]] | полицискиот инспектор |- | [[Бранко Бенинов]] | |- | [[Кристина Гиева]] | полицаец 2 |- | [[Владо Дојчиновски]] | |- | [[Виолета Шапковска]] | |- | [[Филип Миленковски]] | Шарлот |- | [[Ангела Диколоска]] | репортер |- | [[Идает Сејфулот]] | Тони |- | [[Елена Марковска-Цветановска|Елена Марковска]] | новинар |} == Наводи == {{Наводи}} == Поврзано == * [[Утре наутро (филм)|Утре наутро]] - филм == Надворешни врски == * {{IMDb title|32987096}} [[Категорија:Македонски телевизиски серии]] [[Категорија:Филмови на Јани Бојаџи]] [[Категорија:Филмови со Младен Крстевски]] 198ap1r35si9hkhllv7ky08e6hvazf4 5545585 5545584 2026-04-27T23:10:17Z Andrew012p 85224 Andrew012p ја премести страницата [[Утре наутро (серија)]] на [[Утре наутро (ТВ-серија)]] 5545584 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за телевизија | name = | image = Податотека:IMG 5504.jpeg | director = [[Јани Бојаџи]] | writer = [[Јани Бојаџи]] | producer = [[Дејан Милошевски]] | starring = [[Нина Деан]]<br>[[Ирена Илиевска]]<br>[[Кети Дончевска-Илиќ]]<br>[[Бајрам Северџан]]<br>[[Васил Зафирчев]]<br>[[Горан Стојановски (глумец)|Горан Стојаноски]]<br>[[Гоце Андонов]]<br>[[Коста Ангов]]<br>[[Благој Веселинов]]<br>[[Роберт Вељановски]]<br>[[Владо Јовановски]]<br>[[Симеон Мони Дамевски]]<br>[[Благоја Чоревски]]<br>[[Александар Микиќ]]<br>[[Горан Илиќ]]<br>[[Душица Стојановска]]<br>[[Младен Крстевски]]<br>[[Гордана Ендровска]]<br>[[Рубенс Муратовски]] | location = [[Скопје]], [[Матка (кањон)|Матка]], [[Македонија]] | country = {{МКД}} | language = [[македонски]] | genre = [[драма]] | num_seasons = 1 | num_episodes = 5 | network = [[Телевизија Алфа]] | released = [[29 март]] [[2026]] | last_aired = [[26 април]] [[2026]] }} '''''Утре наутро''''' — [[Македонија|македонска]] [[телевизиска серија]] во [[режија]] и [[сценарио]] на [[Јани Бојаџи]]. Серијата е снимана во [[2024]] година, во производство на [[Телевизија Алфа]]. Серијата имала 5 епизоди и се прикажувала во [[2026|2026 година]].<ref>{{нмс|title=Последна клапа од Утре Наутро, најновото дело на режисерот Јани Бојаџи | url=https://www.alfa.mk/posledna-klapa-od-utre-nautro-najnovoto-delo-na-rezhiserot-jani-bojadhi/ | publisher = | work = Алфа ТВ | date = | accessdate = 17 јули 2024}}</ref> == Содржина == По бегството на нејзиниот [[сопруг]], Јоана е предмет на јавен линч додека нејзините деца Борис и Тина се жртви на малтретирање. Нејзината ромска домаќинка Ајтен, нејзиниот сопруг Ешреф и нивната ќерка Аида се жртви на етничка дискриминација. == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Нина Деан]] | Јоана Пеласка |- | [[Ирена Илиевска]] | Аида |- | [[Кети Дончевска-Илиќ]] | Ајтен |- | [[Васил Зафирчев]] | Рустем |- | [[Горан Стојановски (глумец)|Горан Стојаноски]] | Никола Бакалски |- | [[Бајрам Северџан]] | Ешреф |- | [[Јана Никодиновска]] | Тина |- | [[Гоце Андонов]] | Борис |- | [[Игор Стојчевски]] | Петар Поповски |- |[[Коста Ангов]] | Владимир |- | [[Благој Веселинов]] | инспекторот |- | [[Роберт Вељановски]] | Тодор |- | [[Владо Јовановски]] | Петруш |- | [[Григор Јовановски]] | Димитар |- | [[Александар Микиќ]] | началникот |- | [[Симеон Мони Дамевски]] | амбасадорот на САД |- | [[Жаклина Стевковска]] | психологот |- | [[Благоја Чоревски]] | Анастас |- | [[Горан Илиќ]] | секретарот на училиштето |- | [[Младен Крстевски]] | |- | [[Антонио Ташковски]] | Филип |- | [[Давид Мука]] | Агент |- | [[Пируника Киселички]] | Вела |- | [[Димитрина Мицкоска]] | Косара |- | [[Петар Горко]] | Поп Стаматов |- | [[Ана Димитрова]] | Марта |- | [[Роберт Ристов]] | адвокатот |- | [[Јордан Витанов]] | тренерот |- | [[Рубенс Муратовски]] | полицаецот |- | [[Јана Вељановска]] | Емилија |- | [[Славица Манаскова]] | директорката |- | [[Сашо Тасевски]] | тетовиран затвореник |- | [[Миле Вратеовски]] | високиот затвореник |- | [[Гордана Ендровска]] | класен раководител |- | [[Кристина Христова-Николова]] | судијката |- | [[Душица Стојановска]] | чистачка во барот 1 |- | [[Надица Петрова]] | чистачка во барот 2 |- | [[Нино Леви]] | докторот |- | [[Чедомир Митевски]] | готвачот |- | [[Мина Јелучин]] | Лена |- | [[Томе Станковски]] | обвинителот |- | [[Кирил Андоновски]] | |- | [[Владанка Димковска]] | докторката |- | [[Давид Илиќ]] | полицискиот инспектор |- | [[Бранко Бенинов]] | |- | [[Кристина Гиева]] | полицаец 2 |- | [[Владо Дојчиновски]] | |- | [[Виолета Шапковска]] | |- | [[Филип Миленковски]] | Шарлот |- | [[Ангела Диколоска]] | репортер |- | [[Идает Сејфулот]] | Тони |- | [[Елена Марковска-Цветановска|Елена Марковска]] | новинар |} == Наводи == {{Наводи}} == Поврзано == * [[Утре наутро (филм)|Утре наутро]] - филм == Надворешни врски == * {{IMDb title|32987096}} [[Категорија:Македонски телевизиски серии]] [[Категорија:Филмови на Јани Бојаџи]] [[Категорија:Филмови со Младен Крстевски]] 198ap1r35si9hkhllv7ky08e6hvazf4 5545587 5545585 2026-04-27T23:10:57Z Andrew012p 85224 5545587 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за телевизија | name = | image = Податотека:IMG 5504.jpeg | director = [[Јани Бојаџи]] | writer = [[Јани Бојаџи]] | producer = [[Дејан Милошевски]] | starring = [[Нина Деан]]<br>[[Ирена Илиевска]]<br>[[Кети Дончевска-Илиќ]]<br>[[Бајрам Северџан]]<br>[[Васил Зафирчев]]<br>[[Горан Стојановски (глумец)|Горан Стојаноски]]<br>[[Гоце Андонов]]<br>[[Коста Ангов]]<br>[[Благој Веселинов]]<br>[[Роберт Вељановски]]<br>[[Владо Јовановски]]<br>[[Симеон Мони Дамевски]]<br>[[Благоја Чоревски]]<br>[[Александар Микиќ]]<br>[[Горан Илиќ]]<br>[[Душица Стојановска]]<br>[[Младен Крстевски]]<br>[[Гордана Ендровска]]<br>[[Рубенс Муратовски]] | location = [[Скопје]], [[Матка (кањон)|Матка]], [[Македонија]] | country = {{МКД}} | language = [[македонски]] | genre = [[драма]] | num_seasons = 1 | num_episodes = 5 | network = [[Телевизија Алфа]] | released = [[29 март]] [[2026]] | last_aired = [[26 април]] [[2026]] }} '''''Утре наутро''''' — [[Македонија|македонска]] [[телевизиска серија]] во [[режија]] и [[сценарио]] на [[Јани Бојаџи]]. Серијата е снимана во [[2024]] година, во производство на [[Телевизија Алфа]]. Серијата имала 5 епизоди и се прикажувала во [[2026|2026 година]].<ref>{{нмс|title=Последна клапа од Утре Наутро, најновото дело на режисерот Јани Бојаџи | url=https://www.alfa.mk/posledna-klapa-od-utre-nautro-najnovoto-delo-na-rezhiserot-jani-bojadhi/ | publisher = | work = Алфа ТВ | date = | accessdate = 17 јули 2024}}</ref> == Содржина == По бегството на нејзиниот [[сопруг]], Јоана е предмет на јавен линч додека нејзините деца Борис и Тина се жртви на малтретирање. Нејзината ромска домаќинка Ајтен, нејзиниот сопруг Ешреф и нивната ќерка Аида се жртви на етничка дискриминација. == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Нина Деан]] | Јоана Пеласка |- | [[Ирена Илиевска]] | Аида |- | [[Кети Дончевска-Илиќ]] | Ајтен |- | [[Васил Зафирчев]] | Рустем |- | [[Горан Стојановски (глумец)|Горан Стојаноски]] | Никола Бакалски |- | [[Бајрам Северџан]] | Ешреф |- | [[Јана Никодиновска]] | Тина |- | [[Гоце Андонов]] | Борис |- | [[Игор Стојчевски]] | Петар Поповски |- |[[Коста Ангов]] | Владимир |- | [[Благој Веселинов]] | инспекторот |- | [[Роберт Вељановски]] | Тодор |- | [[Владо Јовановски]] | Петруш |- | [[Григор Јовановски]] | Димитар |- | [[Александар Микиќ]] | началникот |- | [[Симеон Мони Дамевски]] | амбасадорот на САД |- | [[Жаклина Стевковска]] | психологот |- | [[Благоја Чоревски]] | Анастас |- | [[Горан Илиќ]] | секретарот на училиштето |- | [[Младен Крстевски]] | |- | [[Антонио Ташковски]] | Филип |- | [[Давид Мука]] | Агент |- | [[Пируника Киселички]] | Вела |- | [[Димитрина Мицкоска]] | Косара |- | [[Петар Горко]] | Поп Стаматов |- | [[Ана Димитрова]] | Марта |- | [[Роберт Ристов]] | адвокатот |- | [[Јордан Витанов]] | тренерот |- | [[Рубенс Муратовски]] | полицаецот |- | [[Јана Вељановска]] | Емилија |- | [[Славица Манаскова]] | директорката |- | [[Сашо Тасевски]] | тетовиран затвореник |- | [[Миле Вратеовски]] | високиот затвореник |- | [[Гордана Ендровска]] | класен раководител |- | [[Кристина Христова-Николова]] | судијката |- | [[Душица Стојановска]] | чистачка во барот 1 |- | [[Надица Петрова]] | чистачка во барот 2 |- | [[Нино Леви]] | докторот |- | [[Чедомир Митевски]] | готвачот |- | [[Мина Јелучин]] | Лена |- | [[Томе Станковски]] | обвинителот |- | [[Кирил Андоновски]] | |- | [[Владанка Димковска]] | докторката |- | [[Давид Илиќ]] | полицискиот инспектор |- | [[Бранко Бенинов]] | |- | [[Кристина Гиева]] | полицаец 2 |- | [[Владо Дојчиновски]] | |- | [[Виолета Шапковска]] | |- | [[Филип Миленковски]] | Шарлот |- | [[Ангела Диколоска]] | репортер |- | [[Идает Сејфулот]] | Тони |- | [[Елена Марковска-Цветановска|Елена Марковска]] | новинар |} == Наводи == {{Наводи}} == Поврзано == * [[Утре наутро (филм)|''Утре наутро'']] — филм == Надворешни врски == {{IMDb title|32987096}} [[Категорија:Македонски телевизиски серии]] [[Категорија:Филмови на Јани Бојаџи]] [[Категорија:Филмови со Младен Крстевски]] 19besg2l6us481xdhidv9lswufrbaa2 5545588 5545587 2026-04-27T23:12:15Z Andrew012p 85224 5545588 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за телевизија | name = | image = Податотека:IMG 5504.jpeg | director = [[Јани Бојаџи]] | writer = [[Јани Бојаџи]] | producer = [[Дејан Милошевски]] | starring = [[Нина Деан]]<br>[[Ирена Илиевска]]<br>[[Кети Дончевска-Илиќ]]<br>[[Бајрам Северџан]]<br>[[Васил Зафирчев]]<br>[[Горан Стојановски (глумец)|Горан Стојаноски]]<br>[[Гоце Андонов]]<br>[[Коста Ангов]]<br>[[Благој Веселинов]]<br>[[Роберт Вељановски]]<br>[[Владо Јовановски]]<br>[[Симеон Мони Дамевски]]<br>[[Благоја Чоревски]]<br>[[Александар Микиќ]]<br>[[Горан Илиќ]]<br>[[Душица Стојановска]]<br>[[Младен Крстевски]]<br>[[Гордана Ендровска]]<br>[[Рубенс Муратовски]] | location = [[Скопје]], [[Матка (кањон)|Матка]], [[Македонија]] | country = {{МКД}} | language = [[македонски]] | genre = [[драма]] | num_seasons = 1 | num_episodes = 5 | network = [[Телевизија Алфа]] | released = [[29 март]] [[2026]] | last_aired = [[26 април]] [[2026]] }} '''''Утре наутро''''' — [[Македонија|македонска]] [[телевизиска серија]] во [[режија]] и [[сценарио]] на [[Јани Бојаџи]]. Серијата е снимана во [[2024]] година, во производство на [[Телевизија Алфа]]. Серијата имала 5 епизоди и се прикажувала во [[2026|2026 година]].<ref>{{нмс|title=Последна клапа од Утре Наутро, најновото дело на режисерот Јани Бојаџи | url=https://www.alfa.mk/posledna-klapa-od-utre-nautro-najnovoto-delo-na-rezhiserot-jani-bojadhi/ | publisher = | work = Алфа ТВ | date = | accessdate = 17 јули 2024}}</ref> == Содржина == По бегството на нејзиниот [[сопруг]], Јоана е предмет на јавен линч додека нејзините деца Борис и Тина се жртви на [[малтретирање]]. Нејзината ромска домаќинка Ајтен, нејзиниот сопруг Ешреф и нивната ќерка Аида се жртви на етничка дискриминација. == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Нина Деан]] | Јоана Пеласка |- | [[Ирена Илиевска]] | Аида |- | [[Кети Дончевска-Илиќ]] | Ајтен |- | [[Васил Зафирчев]] | Рустем |- | [[Горан Стојановски (глумец)|Горан Стојаноски]] | Никола Бакалски |- | [[Бајрам Северџан]] | Ешреф |- | [[Јана Никодиновска]] | Тина |- | [[Гоце Андонов]] | Борис |- | [[Игор Стојчевски]] | Петар Поповски |- |[[Коста Ангов]] | Владимир |- | [[Благој Веселинов]] | инспекторот |- | [[Роберт Вељановски]] | Тодор |- | [[Владо Јовановски]] | Петруш |- | [[Григор Јовановски]] | Димитар |- | [[Александар Микиќ]] | началникот |- | [[Симеон Мони Дамевски]] | амбасадорот на САД |- | [[Жаклина Стевковска]] | психологот |- | [[Благоја Чоревски]] | Анастас |- | [[Горан Илиќ]] | секретарот на училиштето |- | [[Младен Крстевски]] | |- | [[Антонио Ташковски]] | Филип |- | [[Давид Мука]] | Агент |- | [[Пируника Киселички]] | Вела |- | [[Димитрина Мицкоска]] | Косара |- | [[Петар Горко]] | Поп Стаматов |- | [[Ана Димитрова]] | Марта |- | [[Роберт Ристов]] | адвокатот |- | [[Јордан Витанов]] | тренерот |- | [[Рубенс Муратовски]] | полицаецот |- | [[Јана Вељановска]] | Емилија |- | [[Славица Манаскова]] | директорката |- | [[Сашо Тасевски]] | тетовиран затвореник |- | [[Миле Вратеовски]] | високиот затвореник |- | [[Гордана Ендровска]] | класен раководител |- | [[Кристина Христова-Николова]] | судијката |- | [[Душица Стојановска]] | чистачка во барот 1 |- | [[Надица Петрова]] | чистачка во барот 2 |- | [[Нино Леви]] | докторот |- | [[Чедомир Митевски]] | готвачот |- | [[Мина Јелучин]] | Лена |- | [[Томе Станковски]] | обвинителот |- | [[Кирил Андоновски]] | |- | [[Владанка Димковска]] | докторката |- | [[Давид Илиќ]] | полицискиот инспектор |- | [[Бранко Бенинов]] | |- | [[Кристина Гиева]] | полицаец 2 |- | [[Владо Дојчиновски]] | |- | [[Виолета Шапковска]] | |- | [[Филип Миленковски]] | Шарлот |- | [[Ангела Диколоска]] | репортер |- | [[Идает Сејфулот]] | Тони |- | [[Елена Марковска-Цветановска|Елена Марковска]] | новинар |} == Наводи == {{Наводи}} == Поврзано == * [[Утре наутро (филм)|''Утре наутро'']] — филм == Надворешни врски == {{IMDb title|32987096}} [[Категорија:Македонски телевизиски серии]] [[Категорија:Филмови на Јани Бојаџи]] [[Категорија:Филмови со Младен Крстевски]] o0gjuhvn5dbe2asauhkpmp0mpi46piu Наташа Брезовска-Богоевска 0 1359121 5545417 5533013 2026-04-27T15:00:16Z Gurther 105215 отстранета [[Категорија:Луѓе од Велес]]; додадена [[Категорија:Луѓе од Гостивар]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5545417 wikitext text/x-wiki '''Наташа Брезовска-Богоевска''' е македонска писателка за деца и возрасни која работи и твори во [[Велес]], [[Македонија]]. {{Инфокутија Личност|name=Наташа Брезовска-Богоевска|image=Наташа Брезовска Богоевска01.jpg|image caption=Наташа Брезовска во библиотека Велес 2024 година|birth_date=20 декември 1971 година|birth_place=Гостивар|nationality=македонка|works=|education=Филолошки факултет „Блаже Конески“, Скопје}} == Животопис == Наташа Брезовска-Богоевска е родена 20 декември 1971 година во [[Гостивар]]. Основно училиште завршила во родното место, а средно училиште завршила во СУГС „Јосип Броз Тито“ , Скопје.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://josipbroztito.edu.mk/|title=СУГС Гимназија "Јосип Броз Тито"|date=2024-08-29|language=mk-MK|accessdate=2024-12-01|archive-date=2025-10-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20251010083750/https://josipbroztito.edu.mk/|url-status=dead}}</ref> Дипломира Македонска книжевност и јужнословенски книжевности со македонски јазик на [[Филолошки факултет „Блаже Конески“ - Скопје|Филолошки факултет „Блаже Конески“, Скопје]]. Богоевска од 1996 година живее и работи во Велес. Две децении работела како наставник во ООУ „Стојан Бурчевски Буридан“ село [[Иванковци]] во близина на Велес. Во 2021 година се вработила во Локалната библиотека „Гоце Делчев“ во Велес.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://bibliotekaveles.org.mk/|title=Почетна|work=Библиотека Гоце Делчев|language=en-GB|accessdate=2024-12-01}}</ref> Била претседател на Друштвото на македонски јазик и литература на град Велес. Како библиотекар е носител и реализатор на проекти<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://batali.net/vesti/lokalnata-biblioteka-gocze-delchev-go-odbelezha-svetskiot-den-na-literaturata-za-decza/|title=Локалната библиотека „Гоце Делчев“ го одбележа Светскиот ден на литературата за деца - BATALI.net|date=2022-04-02|language=mk-MK|accessdate=2024-12-01}}</ref> од Библиотеката и Министерството за култура. Активно учествува со свои излагања на меѓународни конференции. == Творештво == Богоевска е автор на песни и раскази  за деца, млади и возрасни, објавени во заеднички збирки и антологии. Автор на прилози објавени во Просветен работник и Колибри. Соработник е со детските списанија „Другарче“ и „Росица“, каде објавува свои раскази. Нејзините раскази се наградувани на државно и меѓународно ниво. Дел од книгите се преведени на англиски јазик. Наташа Брезовска-Богоевска е автор на следниве книги: * „Детства“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://daily.mk/vesti/promovirana-knigata-raskazi-detstva-natasha-brezovska-bogoevska-3|title=Промовирана книгата раскази „Детства“ на Наташа Брезовска-Богоевска|work=Daily.MK - Вести|accessdate=2024-12-01|archive-date=2024-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20241203190034/https://daily.mk/vesti/promovirana-knigata-raskazi-detstva-natasha-brezovska-bogoevska-3|url-status=dead}}</ref> – раскази за деца и млади, 2020  * „Авантурите на желчето Тео“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.literatura.mk/knigi/?author=%D0%9D%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%88%D0%B0%20%D0%91%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%20%D0%91%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D0%B5%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0|title=Книги|work=literatura.mk|language=mk|accessdate=2024-12-01}}</ref> - сликовница, 2020 (Добитник на награда за најдобра книга - сликовница на Денови на македонската литература за деца 2020)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://veles.gov.mk/%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B0-%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%B8-%D0%B4%D0%B5%D1%82%D1%81%D1%82%D0%B2/|title=ПРОМОВИРАНА КНИГАТА РАСКАЗИ „ДЕТСТВА“ НА ПОЕТЕСАТА НАТАША БРЕЗОВСКА БОГОЕВСКА|last=Kjamilov|first=Andrej|date=2020-11-11|work=Општина Велес|language=mk-MK|accessdate=2024-12-01}}</ref> * „Приказна за две деца“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://bibliotekaveles.org.mk/%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B0-%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%BD%D0%B0-%D0%B7%D0%B0-%D0%B4%D0%B2%D0%B5/|title=Промовирана книгата „Приказна за две деца“ од Наташа Брезовска-Богоевска|last=admin|date=2023-04-12|work=Библиотека Гоце Делчев|language=en-GB|accessdate=2024-12-04}}</ref>- раскази за деца, 2023 * „Нишки до срцата“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://batali.net/vesti/lokalni-vesti/promovirana-knigata-so-raskazi-nishki-do-srczata-od-natasha-brezovska-bogoevska/|title=Промовирана книгата со раскази „Нишки до срцата“ од Наташа Брезовска - Богоевска - BATALI.net|date=2023-05-26|language=mk-MK|accessdate=2024-12-01}}</ref> - раскази за возрасни, 2023 (промовирана на Саемот на книга) * „Шумски приказни“ - книга-сликовница, 2023 Застапена е со свои песни или раскази во заеднички изданијаː * „Литературни искри“ 2017, 2020,2024 * „Симфонија на срцето 4“, 2020 * „Карантински приказни“, 2020 (електронско издание) * „Различни светови“ антологија, 2023 * „Детски соништа“ антологија, 2023 * „Стихувалки“- 2019, 2022, 2023, 2024 == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.youtube.com/watch?v=VVki_X4XXss Авантурите на желчето Тео] * [https://duma.mk/kultura/promovirana-knigata-prikazna-za-dve-decaod-natasha-brezovska-bogoevska-foto/ Објава на duma.mk] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Брезовска-Богоевска, Наташа}} [[Категорија:Македонски писателки]] [[Категорија:Луѓе од Гостивар]] [[Категорија:Македонски писатели за деца]] ntj03m5c993olxdyh8712n3gj0s8zhp Корисник:Gurther/Песок 4 2 1367447 5545418 5545076 2026-04-27T15:01:50Z Gurther 105215 5545418 wikitext text/x-wiki Ова е '''список на истакнати личности и дејци од градот [[Велес]]'''. Организиран по азбучен ред. == Список == __NOTOC__ [[#А|А]] — [[#Б|Б]] — [[#В|В]] — [[#Г|Г]] — [[#Д|Д]] — [[#Ѓ|Ѓ]] — [[#Е|Е]] — [[#Ж|Ж]] — [[#З|З]] — [[#И|И]] — [[#Ј|Ј]] — [[#К|К]] — [[#Л|Л]] — [[#М|М]] — [[#Н|Н]] — [[#О|О]] — [[#П|П]] — [[#Р|Р]] — [[#С|С]] — [[#Т|Т]] — [[#Ф|Ф]] — [[#Х|Х]] — [[#Ц|Ц]] — [[#Ч|Ч]] — [[#Џ|Џ]] — [[#Ш|Ш]] ---- === А === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Благој Абрашев]] (1912 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=77}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Методи Алексиев]] (1887 — 1924) — деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Никола Алтиев]] (р. 1942) — [[фолклорист]], библиотекар и [[книжевен критичар]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ристо Анастасов]] (1922 — 1944) — курир и соработник на [[Народноослободително движење|Народноослободителното движење]].{{sfn|Малковски|1985|p=112}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Трајко Анастасов]] (1869 — ?) — револуционер и деец на [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуцинерна организација]].{{Sfn|Пеловски II|2021|p=297}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Боре Ангеловски]] (1944 — 2009) — истакнат театарски педагог, сценограф и глумец. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Боро Андов]] (1920 — 1983) — писател за деца, член на [[Друштвото на писатели на Македонија]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[В'лчо Андов]] (? — 1876) — [[ајдутин]], дел од четата на [[Христо Ботев]].<ref name=":0" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петар Андов]] (1927 — 1945) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]], жртва во [[Битка кај Гнилане|Битката кај Гнилане]].{{Sfn|Малковски|1985|p=53}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Стојан Андов (партизан)|Стојан Андов]] (1919 — 1944) — војник од [[Југословенска војска во татковината|Југословенската војска]] и борец во [[Априлска војна|Априлската војна]].{{sfn|Малковски|1985|p=147}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ката Андова]] (1900 — 1941) — работник во велешкиот Монопол.{{sfn|Малковски|1985|p=133}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Андонов]] (1878 — ?) — револуционер и деец на [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуцинерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=214}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Љупчо Андоновски]] (р. 1964) — политичар и поранешен директор на [[УБК]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Андреја Андреев]] (1883 — 1941) — претприемач и касап.{{sfn|Малковски|1985|p=133}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Бане Андреев]] (1905 — 1980) — истакнат политичар и деец на [[Народноослободително движење|Народноослободителното движење]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Борис Андреев]] (1903 — ?) — деец на [[Македонската младинска тајна револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Марија Андреева]] (1883 — ?) — деец на [[Антифашистички фронт на жените|Антифашистичкиот фронт на жените]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Кочо Анѓушев]] (р. 1969) — политичар од редовите на [[СДСМ]] и поранешен вицепремиер на Македонија.. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Филип Арилон]] (р. 1992) — музичар и етнокореолог. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Костадинка Арсова]] (1916 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Лила Арсова]] (р. 1967) — автор, писател и поет за деца. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Родна Арсова]] (1914 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Георги Арсовски]] (1927 — 1997) — поет и писател, член на [[Друштвото на писатели на Македонија]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ѓорѓи Атанасов]] (1926 — ?) — активист и жртва на [[Југословенски терор врз Велешани|Југословенскиот терор врз Велешаните]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Александар Ацев]] (1925 — 1945) — борец од [[Третата македонска ударна бригада]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Маца Аџиристова]] (1913 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. Помогнала со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]]. === Б === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Вера Бабунска]] (1920 — 1999) — носител на [[Партизанска споменица 1941|Партизанската споменица 1941]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Галаба Бабунска]] (1906 — ?) — членка на [[Антифашистички фронт на жените|Антифашистичкиот фронт на жените]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Павлина Бабунска]] (1904 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]], помогнала со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Никола Бабунски]] (1914 — ?) — партизан и деец на [[СКОЈ]], жртва на [[Југословенски терор врз Велешани|југословенските репресии врз Велешаните]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Бојана Бајалска]] (1921 — ?) — партизан и носител на [[Партизанска споменица 1941|Партизанската споменица 1941]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димче Берберчето]] (1875 — 1910) — револуционер и војвода на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Стојна Бисинова]] (1918 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Катерина Блажевска]] (р. 1967) — новинар и водителка во [[Радио Скопје]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Стефан Бобев]] (1911 — 1944) — учесник во [[Ослободување на Велес|ослободувачката битка на Велес]].{{sfn|Малковски|1985|p=112-113}} * {{Знаменце|Aromanian flag.svg}} [[Леон Бога]] (1886 — 1974) — писател, учител и архивист. Деец на влашката литература. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Георги Богданов]] (1879 — 1939) — истакнат револуционерен [[анархист]], дел од [[Гемиџиите]] и учесник во [[Солунските атентати]].<ref name=":10">{{Македонците|72}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Борба за развој и афирмација на македонската нација|last=Катарџиев|first=Иван|publisher=[[Култура (издавачка куќа)|Култура]]|year=1981|location=[[Скопје]]|pages=247|author-link=Иван Катарџиев}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Мино Богданов]] (1912 — 1999) — деец на [[Комунистичката партија на Македонија]]. [[Југословенски терор врз Велешани|Репресиран од југословенскиот режим]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Виолета Бојковска]] (р. 1990) — писателка и автор на збирка раскази „''[[Барем наутро]]''“. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Савка Бондиќева]] (1926 — ?) — член на [[СКОЈ]] и подоцна борец во [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Нада Борисова]] (1922 — ?) — членка на [[Антифашистички фронт на жените|Антифашистичкиот фронт на жените]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Светлана Боцева]] (1928 — ?) — активист и [[Југословенски терор врз Велешани|жртва на југословенскиот режим]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Трајанка Бошковска]] (1924 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Горанчо Бошковски]] (р. 1964) — член на [[Здружение на копаничарите на Македонија|Здружението на копаничари на Македонија]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петар Бошнаков]] (1878 — 1904) — револуционер и дел од [[Список на матуранти од Солунската машка гимназија#XIII генерација (1898)|тринаесетта генерација на воспитаници од Солунската машка гимназија]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Панко Брашнаров]] (1883 — 1951) — истакнат револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]], потпретседател на [[АСНОМ]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Рајна Брзакова]] (1918 — 1941) — работник во велешкиот Монопол.{{sfn|Малковски|1985|p=134}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Марика Бунибарова]] (1918 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Нада Бутникошарева]] (1919 — 1942) — учесник во [[Народноослободително движење|Народноослободителното движење]], жртва во [[Битка кај Војничка Пештера|Битката кај Војничка Пештера]].{{Sfn|Малковски|1985|p=39-40}} === В === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Иван Варналиев]] (1863 — ?) — [[војвода]] и учесник во [[Илинденското востание]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Варналиев]] (1883 — 1903) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]], член на [[МОК]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Панче Васков]] (1870 — 1951) — деец на [[Македонската револуционерна организација]], учесник во [[Илинденското востание]].<ref name=":9">{{Македонците|67}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Петар Поп Арсов: прилог кон проучувањето на македонското националноослободително движење|last=Ѓорѓиев|first=Ванчо|publisher=[[Матица македонска]]|year=1997|isbn=9789989481031|location=[[Скопје]]|pages=141|author-link=Ванчо Ѓорѓиев}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петар Васков]] (1875 — 1907) — револуционер, деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14">{{Македонците|101}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Внатрешната македонска револуционерна организација и неоврховизмот, 1904-1908|last=Пандевски|first=Манол|publisher=[[Култура (издавачка куќа)|Култура]]|year=1983|location=[[Скопје]]|pages=84|author-link=Манол Пандевски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Васков]] (1880 — 1917) — воен командир и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Македонците|70}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Владимир Весов]] (1882 — 1967) — [[архитект]], дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|дваесет и третата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Никола Весов]] (1891 — ?) — [[архитект]], дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|дваесет и четвртата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Риза Вејселов]] (1922 — 1943) — претприемач и земјоделец, мачен од [[Бугарска окупација на Македонија во Втората светска војна|бугарската фашистичка власт]].{{sfn|Малковски|1985|p=134}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Сато Вејселов]] (1920 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=79}} === Г === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Коле Гајдов]] (1923 — 1941) — железнички работник и деец на [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]].{{sfn|Малковски|1985|p=135}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Андреј Георгов]] (? — 1912) — политичар и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание на Бугарија]].<ref name=":2">{{Македонците|53}}</ref> Учесник во [[Македонско востание|Македонското востание]].<ref>{{Наведена книга|title=Пиринска Македонија во борба за национално ослободување|last=Митрев|first=Димитар|publisher=Главниот одбор на Народниот фронт на Македонија|year=1950|location=[[Скопје]]|pages=43|author-link=Димитар Митрев}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Иван Георгов]] (1860 — 1936) — филозоф и ректор на [[Софиски универзитет „Св. Климент Охридски“|Софискиот универизитет]]. Деец на [[МНИ]].<ref name=":4">{{Македонците|56}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Димитрија Чуповски и македонската национална свест|last=Ристовски|first=Блаже|publisher=[[Ѓурѓа (Издавачка куќа)|Ѓурѓа]]|year=1996|isbn=9789989676192|location=[[Скопје]]|pages=134|author-link=Блаже Ристовски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Георгов]] (1860 — 1945) — политичар и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание на Бугарија]] меѓу [[1903]]-[[1931|1931 година]].<ref name=":2" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Коста Григоров]] (1839 — 1899) — револуционер и [[Ополченци|ополченец]]. Учесник во [[Руско-турска војна (1877-1878)|Руско-турската војна]].<ref name=":3">{{Македонците|38}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јован Грозданов]] (1873 — ?) — војвода и раководител на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=219-220}} === Д === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Никола Давидов]] (1864 — ?) — политичар и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание на Бугарија]].<ref name=":2" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Костадин Димов]] (1920 — 1944) — деец на [[Комунистичката партија на Македонија]].{{sfn|Малковски|1985|p=116-117}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Никола Димов]] (1918 — 1945) — деец на [[Народноослободителната борба]], борец од [[Петнаесетти македонски корпус|XV македонски корпус]].{{sfn|Малковски|1985|p=98}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Андреј Докурчев]] (1878 — 1907) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Александар Драндаров]] (1854 — ?) — деец на [[македонската емиграција во Бугарија]] и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание]].<ref name=":6">{{Македонците|58}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Коле Дрнков]] (1926 — 1944) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=56-57}} === Ѓ === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Благој Ѓорев]] (1922 — 1942) — истакнат деец на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=29}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Маца Овчарова|Марија Ѓорѓиева]] (1922 — 1943) — истакната дејателка на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=28}} === Е === === Ж === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} {{Знаменце|Aromanian flag.svg}} [[Рајко Жинзифов]] (1839 — 1877) — истакнат поет и писател, претставник на [[Македонската преродба]].<ref name=":5">{{Македонците|57}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=За македонската литература|last=Спасов|first=Александар|publisher=[[Мисла (Издавачка куќа)|Мисла]]|year=1969|location=[[Скопје]]|pages=30|author-link=Александар Спасов}}</ref> === З === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Киро Зафиров]] (1925 — 1944) — партизан и деец на [[Народноослободителната борба]].{{Sfn|Малковски|1985|p=58}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Бошко Златанов]] (1926 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=59-60}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димитар Зографов]] (1877 — 1940) — воен командир, учесник во [[Горноџумајско востание|Горноџумајското востание]]. Деец на [[ВМОК]].<ref>{{Македонците|77}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Крум Зографов]] (1884 — 1922) — политичар и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Македонците|92}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Симеон Зографов]] (1876 — 1949) — политичар и општественик, градоначалник на [[Добрич]].<ref name=":11">{{Македонците|69}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Христо Зографов]] (1897 — 1964) — [[лингвист]] и [[македонист]], делегат во [[Комисија за јазик и правопис|јазичната комисија на АСНОМ]].<ref>{{Македонците|93}}</ref> === И === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Родна Ивева|Благородна Ивева]] (1922 — 1942) — истакната дејателка на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=30}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Тодор Илиев]] (1921 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]], жртва во [[Ослободување на Велес|ослободувачката битка на Велес]].{{Sfn|Малковски|1985|p=60}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Диаманди Ихчиев]] (1854 — 1913) — [[историчар]], член на [[БАН]].<ref>{{Македонците|80}}</ref> === Ј === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Никола Јанчев]] (1877 — ?) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски II|2021|p=20-21}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Панче Јордашевски|Панче Јолдашев]] (1915 — 1944) — деец на [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=84}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димче Јорданов]] (1922 — 1945) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=61-62}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Јорданов]] (1920 — 1943) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=32}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Поп Јорданов - Орцето|Јордан Поп Јорданов]] (1881 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref name=":14" /><ref>{{Наведена книга|title=Личности од Македонија|last=Павловски|first=Јован|publisher=Ми-Ан|year=2002|isbn=9789989613289|location=[[Скопје]]|pages=143|author-link=Јован Павловски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Миле Поп Јорданов]] (1879 — 1902) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Благој Јосмов]] (1920 — 1942) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Меѓу првите жртви во НОБ во [[Велешко]].{{Sfn|Малковски|1985|p=33}} === К === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Марија Камишова - Нонча|Марија Камишова]] (1924 — 1943) — истакната дејателка на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=34}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Капчев]] (1921 — 1942) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Помогнал со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=35-36}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ката Капчева]] (1883 — 1942) — помогнала со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{sfn|Малковски|1985|p=118}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Трајко Капчев]] (1910 — 1942) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Помогнал со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=34-35}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Георги Карајорданов]] (1874 — 1931) — командир во [[Бугарската армија]], учесник во [[Првата светска војна]].<ref name=":12">{{Македонците|75}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Богдан Каракостев]] (1910 — 1942) — учесник во [[Народноослободителната борба]], борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=36}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димитар Каранфилович]] (1839 — 1906) — учесник во [[Македонско востание|Македонското востание]] и деец на [[ВМОК]]. Пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|собранието на Бугарија]].<ref name=":2" /><ref>{{Наведена книга|title=Кресненското востание во Македонија: 1878-1879|last=Апостолски|first=Михајло|publisher=[[Македонска академија на науките и уметностите]]|year=1982|location=[[Скопје]]|pages=45|author-link=Михајло Апостолски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Михаил Карафилов]] (1880 — 1940) — [[инженер]] во [[Царството Бугарија]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ангел Карахордиев]] (1859 — 1929) — офицер во [[Бугарската армија]], учесник во [[Балканските војни]].<ref>{{Македонците|78}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Борис Карпузов]] (1919 — 1944) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. Помогнал со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{sfn|Малковски|1985|p=119}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Благој Кирков]] (1923 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. Деец на [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=37}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Константин Кирков]] (1882 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref name=":14" /><ref>{{Наведена книга|title=Солунските атентат и заточениците во Фезан|last=Шатев|first=Павел|publisher=[[Култура (издавачка куќа)|Култура]]|year=1994|location=[[Скопје]]|pages=32|author-link=Павел Шатев}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Климкаров]] (1913 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. Убиен по наредба од [[ПК|МК на КПЈ во Македонија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=37-38}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Хаџи Константинов-Џинот]] (1821 — 1882) — писател, архивист, етнограф и учител за време на [[Македонската преродба]].<ref name=":5" /><ref>{{Наведена книга|title=Книга за Џинот|last=Тодоровски|first=Гане|publisher=[[Матица македонска]]|year=2004|isbn=9789989485411|location=[[Скопје]]}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ангел Коробаров]] (1885 — ?) — општественик и револуционер, деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Македонците|91}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Панчо Константинов]] (1881 — 1906) — велешка војвода и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Анде Кошулчев]] (1923 — 1942) — партизан и борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=40}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Никола Кошулчев]] (1919 — 1944) — партизан и борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{sfn|Малковски|1985|p=119-120}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Владо Кошулчев]] (1912 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]], борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=41}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Асен Крндев]] (1876 — ?) — [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|дванаесетта генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Бано Кушев]] (1863 — 1910) — просветител и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Кушев]] (1896 — 1922) — [[војвода]] и деец на [[Внатрешната македонска револуционерна организација]].<ref name=":13">{{Македонците|76}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Развојот на македонскиот печат и новинарство, од првите почетоци до 1945 година|last=Мокров|first=Боро|publisher=[[Здружение на новинарите на Македонија]]|year=1980|location=[[Скопје]]|pages=280|author-link=Боро Мокров}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петар Кушев]] (1870 — 1939) — деец на [[Македонската револуционерна организација]] и воен лекар.<ref name=":9" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Страшимир Кушев]] (1877 — 1959) — учесник во [[Балканските војни]] и [[Првата светска војна]].<ref name=":11" /> === Л === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Лазар Лазов]] (1923 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]], загинал во [[Глишиќ]].{{sfn|Малковски|1985|p=86}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Благој Леов]] (1923 — 1945) — деец на [[Народноослободителната борба]], борец од [[Петнаесетти македонски корпус|XV македонски корпус]].{{sfn|Малковски|1985|p=102-103}} === М === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Арсени Мартинов]] (1843 — 1868) — револуционер, учесник во [[Османлиско-српска војна (1876-1878)|Српско-турската војна]].<ref name=":0" /><ref>{{Наведена книга|title=Македонското ослободително дело во XIX и XX век: пројави, релации и ликови|last=Пандевски|first=Манол|publisher=[[Мисла (Издавачка куќа)|Мисла]]|year=1987|location=[[Скопје]]|pages=78|author-link=Манол Пандевски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петар Мартулков]] (1875 — 1947) — деец на [[Македонската револуционерна организација]], учител во [[Софискиот универзитет „Св. Климент Охридски“|Софискиот универзитет]].<ref name=":6" /><ref>{{Наведена книга|title=Македонското националноослободително движење во Битолскиот вилает (1893-1903)|last=Димески|first=Димитар|publisher=[[Студентски збор]]|year=1981|location=[[Скопје]]|pages=279|author-link=Димитар Димески}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димитар Матов]] (1864 — 1896) — [[фолклорист]] и [[етнограф]], припадник на [[ВМОК]].<ref name=":4" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Славејко Матов]] (1869 — 1951) — деец на [[СМЕО]]. Дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|четвртата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref>{{Македонците|84}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Богдан Маџаров]] (1909 — 1944) — борец и учесник во [[Втората светска војна]].{{sfn|Малковски|1985|p=148}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} {{Знаменце|Aromanian flag.svg}} [[Коста Машу]] (1829 — 1905) — трговец и адвокат, деец на [[Романска пропаганда во Македонија|Романската пропаганда во Македонија]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Георги Менкаџиев]] (1844 — 1909) — општественик и политичар, делегат во основачкиот конгрес на [[Кнежевство Бугарија|Кнежевството Бугарија]].<ref>{{Македонците|79}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димитар Мечев]] (1870 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref name=":14" /><ref>{{Наведена книга|title=Документи за борбата на македонскиот народ за самостојност и за национална држава: Од населувањето на Словените во Македонија до крајот на Првата светска војна|last=Андонов-Полјански|first=Христо|publisher=[[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“]]|year=1981|location=[[Скопје]]|pages=343|author-link=Христо Андонов Полјански}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Миле Милев]] (1921 — 1942) — борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]], жртва во [[Битка кај Војничка Пештера|Битката кај Војничка Пештера]].{{Sfn|Малковски|1985|p=42}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петар Мимовски]] (1912 — 1944) — борец и учесник во [[Народноослободителна борба]], загинал во [[Неготино]].{{sfn|Малковски|1985|p=86-87}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димче Мирчев]] (1913 — 1944) — истакнат учесник во [[Народноослободителната борба]]. [[Народен херој на Македонија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=15-16}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Иван Мирчев]] (1921 — 1944) — борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]], жртва во [[Ослободување на Велес|ослободувачката битка на Велес]].{{Sfn|Малковски|1985|p=63}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димко Митрев]] (1919 — 1942) — истакнат борец на [[НОБ]] во [[Велес]] и [[Велешко]], дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=42-43}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јован Митрев]] (1900 — 1942) — помогнал со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{sfn|Малковски|1985|p=123}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Тоде Митрев]] (1915 — 1942) — соработувал со [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{sfn|Малковски|1985|p=123}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Васа Митрева]] (1918 — 1942) — помогнала со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{sfn|Малковски|1985|p=122-123}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Борис Михајлов]] (1880 — ?) — борец од [[Единаесетта пешадиска македонска дивизија|Единаесетта македонска пешадиска дивизија]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=66}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петар Михов]] (1865 — 1902) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Панчо Хаџи Мишев]] (1874 — 1957) — политичар и амбасадор. Дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|осмата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref>{{Македонците|52}}</ref><ref>{{Cite book|url=http://www.dlib.mk/bitstream/handle/68275/258/86481418.pdf|title=Българскитѣ гимназии и основни училища въ Солунъ (по случай на 50-годишнината на солунскитѣ български гимназии)|last=Кандиларов|first=Георги|publisher=[[Македонски научен институт|Македонски Наученъ Институтъ]]|year=1930|location=[[Софија]]|pages=91}}</ref> === Н === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димко Најдов]] (1919 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=64}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ристо Најдов]] (1920 — 1943) — партизан, учесник во [[Народноослободителната борба]].{{Sfn|Малковски|1985|p=43}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Трајче Настев]] (1920 — 1944) — партизан, учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=87}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Благој Настов]] (1921 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=87}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Панајот Наумов]] (1848 — 1885) — [[ајдутин]] и [[Ополченци|ополченец]]. Учесник во [[Османлиско-српска војна (1876-1878)|Српско-турската војна]].<ref>{{Македонците|36}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Тодор Наумов]] (1883 — 1941) — [[композитор]] и [[диригент]], автор на првата воена опера во Бугарија.<ref name=":7">{{Македонците|59}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ѓошо Нацев]] (1871 — 1944) — деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=108-109}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Благој Нечев]] (1923 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=65}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Султана Николова]] (1880 — 1949) — актерка во [[Народен театар „Иван Вазов“|народниот театар „Иван Вазов“]].<ref name=":7" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Никола Николовски (партизан)|Никола Николовски]] (1906 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=65}} === О === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Тодор Органџиев]] (1882 — 1958) — револуционер и борец од [[МОО]] за време на [[Балканските војни]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ѓоре Органџиев]] (1926 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=65}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Лазар Осмаков]] (1918 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=66}} === П === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Георги Палашев]] (1879 — 1926) — просветен деец, дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|шестнаесетта генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":7" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Паликрушев]] (1870 — ?) — политичар и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание на Бугарија]].<ref name=":2" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јован Панчев]] (1917 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=66-67}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Сотир Пеев]] (1843 — 1896) — [[ајдут]] и револуционер, учесник во [[Османлиско-српска војна (1876-1878)|Српско-турската војна]].<ref name=":0">{{Македонците|31}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Отпор на Македонија во времето на турското владеење|last=Матковски|first=Александар|publisher=[[Мисла (Издавачка куќа)|Мисла]]|year=1983|location=[[Скопје]]|pages=331|author-link=Александар Матковски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Коце Плејков]] (1873 — 1902) — [[војвода]] и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Владимир Пингов|Владимир Пенгов]] (1883 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref name=":14" /><ref>{{Наведена книга|title=Ние на татковината ѝ должиме сѐ, таа нам-ништо!|last=Павловски|first=Јован|publisher=Ми-Ан|year=2003|isbn=9789989613395|location=[[Скопје]]|pages=44-47|author-link=Јован Павловски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Киро Пракицов]] (1917 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=89}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Панчо Пракицов]] (1842 — ?) — револуционер и учесник во [[Старозагорско востание|Старозагорското востание]].<ref name=":13" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Богдан Прличков]] (1918 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=67-68}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Диме Прличков]] (1861 — ?) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=157}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Андреј Протич]] (1875 — 1959) — [[публицист]], [[археолог]] и [[литературен критичар]].<ref name=":6" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димитар Протич]] (1874 — 1945) — [[адвокат]] и [[нотар]], главен на Софискиот воен суд за време на [[Првата светска војна]].<ref name=":8">{{Македонците|61}}</ref> === Р === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Раштанов]] (1878 — 1945) — политичар и деец на [[македонската емиграција во Бугарија]]. Претседател на [[Велешко благотворително братство „Рајко Жинзифов“|Велешкото братство]].<ref name=":4" /><ref>{{Мартулков|Поглавје=11}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ризо Ризов]] (1872 — 1950) — истакнат политичар и раководител во [[ВМРО (Обединета)]], повоено учествувал со управување на [[СР Македонија]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Ристов]] (1909 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=68}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Киро Рогужаров]] (1923 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=68}} === С === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Тодор Саздов]] (1925 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=69}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} {{Знаменце|Flag of Turkey.svg}} [[Шефки Сали]] (1914 — 1944) — истакнат партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=72}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Самарџиев]] (1863 — ?) — деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=203-204}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Перо Симеонов]] (1846 — 1876) — [[ајдутин]], дел од четата на [[Христо Ботев]].<ref name=":0" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Коста Солев]] (1908 — 1943) — истакнат писател, автор на „''[[Бели мугри]]''“. Деец на [[Сојуз на комунистите на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=7-11}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Никола Сребрев]] (1868 — ?) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=391-392}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димитар Сребров]] (1881 — 1945) — деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=141}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Милан Страчков]] (1880 — 1942) — трговец и соработник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=127-128}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Благој Страчковски]] (1920 — 1943) — истакнат учесник во [[Народноослободителната борба]]. [[Народен херој на Македонија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=17-18}} === Т === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Александар Танев]] (1863 — 1932) — генерал во [[Бугарската армија]]. Учесник во [[Првата светска војна]].<ref name=":12" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Тасков]] (1864 — 1943) — трговец и претприемач.{{sfn|Малковски|1985|p=142}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јовче Тесличков|Јованче Тесличков]] (1925 — 1944) — истакнат деец на [[Народноослободителната борба]], борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=70-71}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јован Тикваров]] (1924 — 1944) — борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]], жртва во [[Ослободување на Велес|ослободувачката битка на Велес]].{{sfn|Малковски|1985|p=128}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Иван Топчев]] (1869 — 1903) — револуционер, деец на [[Македонската револуционерна организација]] и [[ВМОК]].<ref>{{Македонците|81}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Панчо Тошев]] (1882 — ?) — борец од [[Македонско-одринските доброволни чети|Македоно-одринските доброволни чети]].{{Sfn|Пеловски II|2021|p=211}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петре Трајков]] (1926 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=71-72}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Трчков]] (1884 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref name=":14" /><ref>{{Наведена книга|title=Солунските атентатори|last=Бошковски|first=Јован|publisher=[[Кочо Рацин (издавачка куќа)|Кочо Рацин]]|year=1962|location=[[Скопје]]|pages=70|author-link=Јован Бошковски}}</ref> === Ќ === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јовче Ќучук|Јован Ќучуков]] (1911 — 1944) — учесник во [[Народноослободителната борба]], жртва во [[Ослободување на Велес|ослободувачката битка на Велес]].{{sfn|Малковски|1985|p=129-130}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Киро Чучуков-Себура|Киро Ќучуков]] (1919 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]], борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=47-48}} === У === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Пантелеј Урумов]] (? — 1909) — адвокат и учесник во [[Македонско востание|Македонското востание]].<ref name=":8" /> === Ф === === Х === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Алексо Хаџи Ристов]] (1879 — ?) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=28-29}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Андреј Христов]] (1866 — ?) — револуционер, деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Николов|179}}</ref> === Ц === === Ч === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Светослав Чочков]] (1896 — 1918) — офицер во [[Бугарската армија]], дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|дваесет и седмата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":13" /> === Џ === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Никола Џампалов]] (1886 — 1941) — работник и жртва на [[Бомбардирање на Велес (1941)|бомбардирањето на Велес]].{{sfn|Малковски|1985|p=144}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Џурнов]] (1921 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. Убиен по наредба од [[ПК|МК на КПЈ во Македонија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=48-49}} === Ш === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Веле Шојлев]] (1923 — 1944) — борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]], загинал во [[Ослободување на Тетово|ослободувачката битка на Тетово]].{{sfn|Малковски|1985|p=72-73}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Тодор Шукаров]] (1889 — 1940) — воен деец, полковник во [[Бугарската армија]].<ref name=":10" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Лазар Шулев]] (1875 — ?) — просветител и трговец, член на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=360-361}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петар Шурков]] (1893 — 1964) — претприемач, одржал добри односи со [[Мустафа Кемал Ататурк]].<ref>{{Македонците|83}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Шутев]] (1922 — 1944) — учесник во [[Народноослободителната борба]], деец на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=49-50}} == Наводи == {{Наводи}} === Библиографија === * {{Наведена книга|url=https://plus-legacy.cobiss.net/cobiss/mk/mk/bib/13045057|title=Велес и Велешко во Народно ослободителната војна (1941-1945): Спомен книга на загинатите борци во НОВ и жртви на фашистичкиот терор од Велес и Велешко|last=Малковски|first=Ѓорѓи|publisher=Просвета|year=1985|location=[[Велес]]|author-link=Ѓорѓи Малковски}} * {{Наведена книга|url=https://www.strumski.com/books/makedono_odrinski_svidetelstva_tom1_del1_2021.pdf|title=Македоно-одрински свидетелства, Том I Дел I|last=Пеловски|first=Филип|publisher=Струмски|year=2021|isbn=|location=[[Софија]]|ref={{harvid|Пеловски I|2021}}}} * {{Наведена книга|url=https://www.strumski.com/books/f_pelovski_makedono_odrinski_svidetelstva_tom1_del2_2022.pdf|title=Македоно-одрински свидетелства, Том I Дел II|last=Пеловски|first=Филип|publisher=Струмски|year=2021|isbn=|location=[[Софија]]|ref={{harvid|Пеловски II|2021}}}} lqh1bd3rwspy1ep5ugtkfylbvd9od71 5545423 5545418 2026-04-27T15:38:44Z Gurther 105215 5545423 wikitext text/x-wiki Ова е '''список на истакнати личности и дејци од градот [[Велес]]'''. Организиран по азбучен ред. == Список == __NOTOC__ [[#А|А]] — [[#Б|Б]] — [[#В|В]] — [[#Г|Г]] — [[#Д|Д]] — [[#Ѓ|Ѓ]] — [[#Е|Е]] — [[#Ж|Ж]] — [[#З|З]] — [[#И|И]] — [[#Ј|Ј]] — [[#К|К]] — [[#Л|Л]] — [[#М|М]] — [[#Н|Н]] — [[#О|О]] — [[#П|П]] — [[#Р|Р]] — [[#С|С]] — [[#Т|Т]] — [[#Ф|Ф]] — [[#Х|Х]] — [[#Ц|Ц]] — [[#Ч|Ч]] — [[#Џ|Џ]] — [[#Ш|Ш]] ---- === А === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Благој Абрашев]] (1912 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=77}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Методи Алексиев]] (1887 — 1924) — деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Никола Алтиев]] (р. 1942) — [[фолклорист]], библиотекар и [[книжевен критичар]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ристо Анастасов]] (1922 — 1944) — курир и соработник на [[Народноослободително движење|Народноослободителното движење]].{{sfn|Малковски|1985|p=112}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Трајко Анастасов]] (1869 — ?) — револуционер и деец на [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуцинерна организација]].{{Sfn|Пеловски II|2021|p=297}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Боре Ангеловски]] (1944 — 2009) — истакнат театарски педагог, сценограф и глумец. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Боро Андов]] (1920 — 1983) — писател за деца, член на [[Друштвото на писатели на Македонија]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[В'лчо Андов]] (? — 1876) — [[ајдутин]], дел од четата на [[Христо Ботев]].<ref name=":0" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петар Андов]] (1927 — 1945) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]], жртва во [[Битка кај Гнилане|Битката кај Гнилане]].{{Sfn|Малковски|1985|p=53}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Стојан Андов (партизан)|Стојан Андов]] (1919 — 1944) — војник од [[Југословенска војска во татковината|Југословенската војска]] и борец во [[Априлска војна|Априлската војна]].{{sfn|Малковски|1985|p=147}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ката Андова]] (1900 — 1941) — работник во велешкиот Монопол.{{sfn|Малковски|1985|p=133}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Андонов]] (1878 — ?) — револуционер и деец на [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуцинерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=214}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Љупчо Андоновски]] (р. 1964) — политичар и поранешен директор на [[УБК]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Андреја Андреев]] (1883 — 1941) — претприемач и касап.{{sfn|Малковски|1985|p=133}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Бане Андреев]] (1905 — 1980) — истакнат политичар и деец на [[Народноослободително движење|Народноослободителното движење]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Борис Андреев]] (1903 — ?) — деец на [[Македонската младинска тајна револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Марија Андреева]] (1883 — ?) — деец на [[Антифашистички фронт на жените|Антифашистичкиот фронт на жените]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Кочо Анѓушев]] (р. 1969) — политичар од редовите на [[СДСМ]] и поранешен вицепремиер на Македонија.. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Филип Арилон]] (р. 1992) — музичар и етнокореолог. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Костадинка Арсова]] (1916 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Лила Арсова]] (р. 1967) — автор, писател и поет за деца. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Родна Арсова]] (1914 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Георги Арсовски]] (1927 — 1997) — поет и писател, член на [[Друштвото на писатели на Македонија]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ѓорѓи Атанасов]] (1926 — ?) — активист и жртва на [[Југословенски терор врз Велешани|Југословенскиот терор врз Велешаните]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Александар Ацев]] (1925 — 1945) — борец од [[Третата македонска ударна бригада]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Маца Аџиристова]] (1913 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. Помогнала со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]]. === Б === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Вера Бабунска]] (1920 — 1999) — носител на [[Партизанска споменица 1941|Партизанската споменица 1941]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Галаба Бабунска]] (1906 — ?) — членка на [[Антифашистички фронт на жените|Антифашистичкиот фронт на жените]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Павлина Бабунска]] (1904 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]], помогнала со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Никола Бабунски]] (1914 — ?) — партизан и деец на [[СКОЈ]], жртва на [[Југословенски терор врз Велешани|југословенските репресии врз Велешаните]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Бојана Бајалска]] (1921 — ?) — партизан и носител на [[Партизанска споменица 1941|Партизанската споменица 1941]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Борис Бегинов]] (1911 — 1996) — глумец и режисер во велешкиот народен театар. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димче Берберчето]] (1875 — 1910) — револуционер и војвода на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Стојна Бисинова]] (1918 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Катерина Блажевска]] (р. 1967) — новинар и водителка во [[Радио Скопје]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Стефан Бобев]] (1911 — 1944) — учесник во [[Ослободување на Велес|ослободувачката битка на Велес]].{{sfn|Малковски|1985|p=112-113}} * {{Знаменце|Aromanian flag.svg}} [[Леон Бога]] (1886 — 1974) — писател, учител и архивист. Деец на влашката литература. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Георги Богданов]] (1879 — 1939) — истакнат револуционерен [[анархист]], дел од [[Гемиџиите]] и учесник во [[Солунските атентати]].<ref name=":10">{{Македонците|72}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Борба за развој и афирмација на македонската нација|last=Катарџиев|first=Иван|publisher=[[Култура (издавачка куќа)|Култура]]|year=1981|location=[[Скопје]]|pages=247|author-link=Иван Катарџиев}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Мино Богданов]] (1912 — 1999) — деец на [[Комунистичката партија на Македонија]]. [[Југословенски терор врз Велешани|Репресиран од југословенскиот режим]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димко Богов]] (1870 — 1920) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Иван Бојаџиев]] (1901 — 1930) — револуционер и деец на [[Македонската младинска тајна револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Михаил Бојаџиев (револуционер)|Михаил Бојаџиев]] (1876 — ?) — просветител и револуционер, деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Никола Бојаџиев]] (1867 — 1911) — просветител и деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Виолета Бојковска]] (р. 1990) — писателка и автор на збирка раскази „''[[Барем наутро]]''“. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Коце Бондиков]] (1878 — ?) — трговец и борец од [[Македонско-одринските доброволни чети|Македоно-одринските доброволни чети]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Савка Бондиќева]] (1926 — ?) — член на [[СКОЈ]] и подоцна борец во [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Нада Борисова]] (1922 — ?) — членка на [[Антифашистички фронт на жените|Антифашистичкиот фронт на жените]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Светлана Боцева]] (1928 — ?) — активист и [[Југословенски терор врз Велешани|жртва на југословенскиот режим]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Андон Бошков]] (1878 — 1902) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Бошков]] (1867 — ?) — учесник во [[Мелничкото востание]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Трајанка Бошковска]] (1924 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Горанчо Бошковски]] (р. 1964) — член на [[Здружение на копаничарите на Македонија|Здружението на копаничари на Македонија]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петар Бошнаков]] (1878 — 1904) — револуционер и дел од [[Список на матуранти од Солунската машка гимназија#XIII генерација (1898)|тринаесетта генерација на воспитаници од Солунската машка гимназија]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Панко Брашнаров]] (1883 — 1951) — истакнат револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]], потпретседател на [[АСНОМ]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Рајна Брзакова]] (1918 — 1941) — работник во велешкиот Монопол.{{sfn|Малковски|1985|p=134}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Марика Бунибарова]] (1918 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Нада Бутникошарева]] (1919 — 1942) — учесник во [[Народноослободително движење|Народноослободителното движење]], жртва во [[Битка кај Војничка Пештера|Битката кај Војничка Пештера]].{{Sfn|Малковски|1985|p=39-40}} === В === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Иван Варналиев]] (1863 — ?) — [[војвода]] и учесник во [[Илинденското востание]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Варналиев]] (1883 — 1903) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]], член на [[МОК]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Панче Васков]] (1870 — 1951) — деец на [[Македонската револуционерна организација]], учесник во [[Илинденското востание]].<ref name=":9">{{Македонците|67}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Петар Поп Арсов: прилог кон проучувањето на македонското националноослободително движење|last=Ѓорѓиев|first=Ванчо|publisher=[[Матица македонска]]|year=1997|isbn=9789989481031|location=[[Скопје]]|pages=141|author-link=Ванчо Ѓорѓиев}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петар Васков]] (1875 — 1907) — револуционер, деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14">{{Македонците|101}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Внатрешната македонска револуционерна организација и неоврховизмот, 1904-1908|last=Пандевски|first=Манол|publisher=[[Култура (издавачка куќа)|Култура]]|year=1983|location=[[Скопје]]|pages=84|author-link=Манол Пандевски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Васков]] (1880 — 1917) — воен командир и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Македонците|70}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Владимир Весов]] (1882 — 1967) — [[архитект]], дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|дваесет и третата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Никола Весов]] (1891 — ?) — [[архитект]], дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|дваесет и четвртата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Риза Вејселов]] (1922 — 1943) — претприемач и земјоделец, мачен од [[Бугарска окупација на Македонија во Втората светска војна|бугарската фашистичка власт]].{{sfn|Малковски|1985|p=134}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Сато Вејселов]] (1920 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=79}} === Г === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Коле Гајдов]] (1923 — 1941) — железнички работник и деец на [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]].{{sfn|Малковски|1985|p=135}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Андреј Георгов]] (? — 1912) — политичар и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание на Бугарија]].<ref name=":2">{{Македонците|53}}</ref> Учесник во [[Македонско востание|Македонското востание]].<ref>{{Наведена книга|title=Пиринска Македонија во борба за национално ослободување|last=Митрев|first=Димитар|publisher=Главниот одбор на Народниот фронт на Македонија|year=1950|location=[[Скопје]]|pages=43|author-link=Димитар Митрев}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Иван Георгов]] (1860 — 1936) — филозоф и ректор на [[Софиски универзитет „Св. Климент Охридски“|Софискиот универизитет]]. Деец на [[МНИ]].<ref name=":4">{{Македонците|56}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Димитрија Чуповски и македонската национална свест|last=Ристовски|first=Блаже|publisher=[[Ѓурѓа (Издавачка куќа)|Ѓурѓа]]|year=1996|isbn=9789989676192|location=[[Скопје]]|pages=134|author-link=Блаже Ристовски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Георгов]] (1860 — 1945) — политичар и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание на Бугарија]] меѓу [[1903]]-[[1931|1931 година]].<ref name=":2" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Коста Григоров]] (1839 — 1899) — револуционер и [[Ополченци|ополченец]]. Учесник во [[Руско-турска војна (1877-1878)|Руско-турската војна]].<ref name=":3">{{Македонците|38}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јован Грозданов]] (1873 — ?) — војвода и раководител на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=219-220}} === Д === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Никола Давидов]] (1864 — ?) — политичар и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание на Бугарија]].<ref name=":2" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Костадин Димов]] (1920 — 1944) — деец на [[Комунистичката партија на Македонија]].{{sfn|Малковски|1985|p=116-117}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Никола Димов]] (1918 — 1945) — деец на [[Народноослободителната борба]], борец од [[Петнаесетти македонски корпус|XV македонски корпус]].{{sfn|Малковски|1985|p=98}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Андреј Докурчев]] (1878 — 1907) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Александар Драндаров]] (1854 — ?) — деец на [[македонската емиграција во Бугарија]] и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание]].<ref name=":6">{{Македонците|58}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Коле Дрнков]] (1926 — 1944) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=56-57}} === Ѓ === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Благој Ѓорев]] (1922 — 1942) — истакнат деец на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=29}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Маца Овчарова|Марија Ѓорѓиева]] (1922 — 1943) — истакната дејателка на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=28}} === Е === === Ж === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} {{Знаменце|Aromanian flag.svg}} [[Рајко Жинзифов]] (1839 — 1877) — истакнат поет и писател, претставник на [[Македонската преродба]].<ref name=":5">{{Македонците|57}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=За македонската литература|last=Спасов|first=Александар|publisher=[[Мисла (Издавачка куќа)|Мисла]]|year=1969|location=[[Скопје]]|pages=30|author-link=Александар Спасов}}</ref> === З === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Киро Зафиров]] (1925 — 1944) — партизан и деец на [[Народноослободителната борба]].{{Sfn|Малковски|1985|p=58}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Бошко Златанов]] (1926 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=59-60}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димитар Зографов]] (1877 — 1940) — воен командир, учесник во [[Горноџумајско востание|Горноџумајското востание]]. Деец на [[ВМОК]].<ref>{{Македонците|77}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Крум Зографов]] (1884 — 1922) — политичар и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Македонците|92}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Симеон Зографов]] (1876 — 1949) — политичар и општественик, градоначалник на [[Добрич]].<ref name=":11">{{Македонците|69}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Христо Зографов]] (1897 — 1964) — [[лингвист]] и [[македонист]], делегат во [[Комисија за јазик и правопис|јазичната комисија на АСНОМ]].<ref>{{Македонците|93}}</ref> === И === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Родна Ивева|Благородна Ивева]] (1922 — 1942) — истакната дејателка на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=30}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Тодор Илиев]] (1921 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]], жртва во [[Ослободување на Велес|ослободувачката битка на Велес]].{{Sfn|Малковски|1985|p=60}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Диаманди Ихчиев]] (1854 — 1913) — [[историчар]], член на [[БАН]].<ref>{{Македонците|80}}</ref> === Ј === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Никола Јанчев]] (1877 — ?) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски II|2021|p=20-21}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Панче Јордашевски|Панче Јолдашев]] (1915 — 1944) — деец на [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=84}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димче Јорданов]] (1922 — 1945) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=61-62}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Јорданов]] (1920 — 1943) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=32}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Поп Јорданов - Орцето|Јордан Поп Јорданов]] (1881 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref name=":14" /><ref>{{Наведена книга|title=Личности од Македонија|last=Павловски|first=Јован|publisher=Ми-Ан|year=2002|isbn=9789989613289|location=[[Скопје]]|pages=143|author-link=Јован Павловски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Миле Поп Јорданов]] (1879 — 1902) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Благој Јосмов]] (1920 — 1942) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Меѓу првите жртви во НОБ во [[Велешко]].{{Sfn|Малковски|1985|p=33}} === К === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Марија Камишова - Нонча|Марија Камишова]] (1924 — 1943) — истакната дејателка на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=34}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Капчев]] (1921 — 1942) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Помогнал со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=35-36}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ката Капчева]] (1883 — 1942) — помогнала со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{sfn|Малковски|1985|p=118}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Трајко Капчев]] (1910 — 1942) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Помогнал со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=34-35}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Георги Карајорданов]] (1874 — 1931) — командир во [[Бугарската армија]], учесник во [[Првата светска војна]].<ref name=":12">{{Македонците|75}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Богдан Каракостев]] (1910 — 1942) — учесник во [[Народноослободителната борба]], борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=36}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димитар Каранфилович]] (1839 — 1906) — учесник во [[Македонско востание|Македонското востание]] и деец на [[ВМОК]]. Пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|собранието на Бугарија]].<ref name=":2" /><ref>{{Наведена книга|title=Кресненското востание во Македонија: 1878-1879|last=Апостолски|first=Михајло|publisher=[[Македонска академија на науките и уметностите]]|year=1982|location=[[Скопје]]|pages=45|author-link=Михајло Апостолски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Михаил Карафилов]] (1880 — 1940) — [[инженер]] во [[Царството Бугарија]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ангел Карахордиев]] (1859 — 1929) — офицер во [[Бугарската армија]], учесник во [[Балканските војни]].<ref>{{Македонците|78}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Борис Карпузов]] (1919 — 1944) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. Помогнал со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{sfn|Малковски|1985|p=119}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Благој Кирков]] (1923 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. Деец на [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=37}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Константин Кирков]] (1882 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref name=":14" /><ref>{{Наведена книга|title=Солунските атентат и заточениците во Фезан|last=Шатев|first=Павел|publisher=[[Култура (издавачка куќа)|Култура]]|year=1994|location=[[Скопје]]|pages=32|author-link=Павел Шатев}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Климкаров]] (1913 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. Убиен по наредба од [[ПК|МК на КПЈ во Македонија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=37-38}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Хаџи Константинов-Џинот]] (1821 — 1882) — писател, архивист, етнограф и учител за време на [[Македонската преродба]].<ref name=":5" /><ref>{{Наведена книга|title=Книга за Џинот|last=Тодоровски|first=Гане|publisher=[[Матица македонска]]|year=2004|isbn=9789989485411|location=[[Скопје]]}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ангел Коробаров]] (1885 — ?) — општественик и револуционер, деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Македонците|91}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Панчо Константинов]] (1881 — 1906) — велешка војвода и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Анде Кошулчев]] (1923 — 1942) — партизан и борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=40}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Никола Кошулчев]] (1919 — 1944) — партизан и борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{sfn|Малковски|1985|p=119-120}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Владо Кошулчев]] (1912 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]], борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=41}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Асен Крндев]] (1876 — ?) — [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|дванаесетта генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Бано Кушев]] (1863 — 1910) — просветител и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Кушев]] (1896 — 1922) — [[војвода]] и деец на [[Внатрешната македонска револуционерна организација]].<ref name=":13">{{Македонците|76}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Развојот на македонскиот печат и новинарство, од првите почетоци до 1945 година|last=Мокров|first=Боро|publisher=[[Здружение на новинарите на Македонија]]|year=1980|location=[[Скопје]]|pages=280|author-link=Боро Мокров}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петар Кушев]] (1870 — 1939) — деец на [[Македонската револуционерна организација]] и воен лекар.<ref name=":9" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Страшимир Кушев]] (1877 — 1959) — учесник во [[Балканските војни]] и [[Првата светска војна]].<ref name=":11" /> === Л === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Лазар Лазов]] (1923 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]], загинал во [[Глишиќ]].{{sfn|Малковски|1985|p=86}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Благој Леов]] (1923 — 1945) — деец на [[Народноослободителната борба]], борец од [[Петнаесетти македонски корпус|XV македонски корпус]].{{sfn|Малковски|1985|p=102-103}} === М === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Арсени Мартинов]] (1843 — 1868) — револуционер, учесник во [[Османлиско-српска војна (1876-1878)|Српско-турската војна]].<ref name=":0" /><ref>{{Наведена книга|title=Македонското ослободително дело во XIX и XX век: пројави, релации и ликови|last=Пандевски|first=Манол|publisher=[[Мисла (Издавачка куќа)|Мисла]]|year=1987|location=[[Скопје]]|pages=78|author-link=Манол Пандевски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петар Мартулков]] (1875 — 1947) — деец на [[Македонската револуционерна организација]], учител во [[Софискиот универзитет „Св. Климент Охридски“|Софискиот универзитет]].<ref name=":6" /><ref>{{Наведена книга|title=Македонското националноослободително движење во Битолскиот вилает (1893-1903)|last=Димески|first=Димитар|publisher=[[Студентски збор]]|year=1981|location=[[Скопје]]|pages=279|author-link=Димитар Димески}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димитар Матов]] (1864 — 1896) — [[фолклорист]] и [[етнограф]], припадник на [[ВМОК]].<ref name=":4" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Славејко Матов]] (1869 — 1951) — деец на [[СМЕО]]. Дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|четвртата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref>{{Македонците|84}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Богдан Маџаров]] (1909 — 1944) — борец и учесник во [[Втората светска војна]].{{sfn|Малковски|1985|p=148}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} {{Знаменце|Aromanian flag.svg}} [[Коста Машу]] (1829 — 1905) — трговец и адвокат, деец на [[Романска пропаганда во Македонија|Романската пропаганда во Македонија]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Георги Менкаџиев]] (1844 — 1909) — општественик и политичар, делегат во основачкиот конгрес на [[Кнежевство Бугарија|Кнежевството Бугарија]].<ref>{{Македонците|79}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димитар Мечев]] (1870 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref name=":14" /><ref>{{Наведена книга|title=Документи за борбата на македонскиот народ за самостојност и за национална држава: Од населувањето на Словените во Македонија до крајот на Првата светска војна|last=Андонов-Полјански|first=Христо|publisher=[[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“]]|year=1981|location=[[Скопје]]|pages=343|author-link=Христо Андонов Полјански}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Миле Милев]] (1921 — 1942) — борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]], жртва во [[Битка кај Војничка Пештера|Битката кај Војничка Пештера]].{{Sfn|Малковски|1985|p=42}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петар Мимовски]] (1912 — 1944) — борец и учесник во [[Народноослободителна борба]], загинал во [[Неготино]].{{sfn|Малковски|1985|p=86-87}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димче Мирчев]] (1913 — 1944) — истакнат учесник во [[Народноослободителната борба]]. [[Народен херој на Македонија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=15-16}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Иван Мирчев]] (1921 — 1944) — борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]], жртва во [[Ослободување на Велес|ослободувачката битка на Велес]].{{Sfn|Малковски|1985|p=63}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димко Митрев]] (1919 — 1942) — истакнат борец на [[НОБ]] во [[Велес]] и [[Велешко]], дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=42-43}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јован Митрев]] (1900 — 1942) — помогнал со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{sfn|Малковски|1985|p=123}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Тоде Митрев]] (1915 — 1942) — соработувал со [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{sfn|Малковски|1985|p=123}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Васа Митрева]] (1918 — 1942) — помогнала со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{sfn|Малковски|1985|p=122-123}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Борис Михајлов]] (1880 — ?) — борец од [[Единаесетта пешадиска македонска дивизија|Единаесетта македонска пешадиска дивизија]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=66}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петар Михов]] (1865 — 1902) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Панчо Хаџи Мишев]] (1874 — 1957) — политичар и амбасадор. Дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|осмата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref>{{Македонците|52}}</ref><ref>{{Cite book|url=http://www.dlib.mk/bitstream/handle/68275/258/86481418.pdf|title=Българскитѣ гимназии и основни училища въ Солунъ (по случай на 50-годишнината на солунскитѣ български гимназии)|last=Кандиларов|first=Георги|publisher=[[Македонски научен институт|Македонски Наученъ Институтъ]]|year=1930|location=[[Софија]]|pages=91}}</ref> === Н === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димко Најдов]] (1919 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=64}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ристо Најдов]] (1920 — 1943) — партизан, учесник во [[Народноослободителната борба]].{{Sfn|Малковски|1985|p=43}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Трајче Настев]] (1920 — 1944) — партизан, учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=87}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Благој Настов]] (1921 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=87}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Панајот Наумов]] (1848 — 1885) — [[ајдутин]] и [[Ополченци|ополченец]]. Учесник во [[Османлиско-српска војна (1876-1878)|Српско-турската војна]].<ref>{{Македонците|36}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Тодор Наумов]] (1883 — 1941) — [[композитор]] и [[диригент]], автор на првата воена опера во Бугарија.<ref name=":7">{{Македонците|59}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ѓошо Нацев]] (1871 — 1944) — деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=108-109}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Благој Нечев]] (1923 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=65}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Султана Николова]] (1880 — 1949) — актерка во [[Народен театар „Иван Вазов“|народниот театар „Иван Вазов“]].<ref name=":7" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Никола Николовски (партизан)|Никола Николовски]] (1906 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=65}} === О === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Тодор Органџиев]] (1882 — 1958) — револуционер и борец од [[МОО]] за време на [[Балканските војни]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ѓоре Органџиев]] (1926 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=65}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Лазар Осмаков]] (1918 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=66}} === П === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Георги Палашев]] (1879 — 1926) — просветен деец, дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|шестнаесетта генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":7" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Паликрушев]] (1870 — ?) — политичар и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание на Бугарија]].<ref name=":2" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јован Панчев]] (1917 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=66-67}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Сотир Пеев]] (1843 — 1896) — [[ајдут]] и револуционер, учесник во [[Османлиско-српска војна (1876-1878)|Српско-турската војна]].<ref name=":0">{{Македонците|31}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Отпор на Македонија во времето на турското владеење|last=Матковски|first=Александар|publisher=[[Мисла (Издавачка куќа)|Мисла]]|year=1983|location=[[Скопје]]|pages=331|author-link=Александар Матковски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Коце Плејков]] (1873 — 1902) — [[војвода]] и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Владимир Пингов|Владимир Пенгов]] (1883 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref name=":14" /><ref>{{Наведена книга|title=Ние на татковината ѝ должиме сѐ, таа нам-ништо!|last=Павловски|first=Јован|publisher=Ми-Ан|year=2003|isbn=9789989613395|location=[[Скопје]]|pages=44-47|author-link=Јован Павловски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Киро Пракицов]] (1917 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=89}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Панчо Пракицов]] (1842 — ?) — револуционер и учесник во [[Старозагорско востание|Старозагорското востание]].<ref name=":13" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Богдан Прличков]] (1918 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=67-68}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Диме Прличков]] (1861 — ?) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=157}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Андреј Протич]] (1875 — 1959) — [[публицист]], [[археолог]] и [[литературен критичар]].<ref name=":6" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димитар Протич]] (1874 — 1945) — [[адвокат]] и [[нотар]], главен на Софискиот воен суд за време на [[Првата светска војна]].<ref name=":8">{{Македонците|61}}</ref> === Р === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Раштанов]] (1878 — 1945) — политичар и деец на [[македонската емиграција во Бугарија]]. Претседател на [[Велешко благотворително братство „Рајко Жинзифов“|Велешкото братство]].<ref name=":4" /><ref>{{Мартулков|Поглавје=11}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ризо Ризов]] (1872 — 1950) — истакнат политичар и раководител во [[ВМРО (Обединета)]], повоено учествувал со управување на [[СР Македонија]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Ристов]] (1909 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=68}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Киро Рогужаров]] (1923 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=68}} === С === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Тодор Саздов]] (1925 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=69}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} {{Знаменце|Flag of Turkey.svg}} [[Шефки Сали]] (1914 — 1944) — истакнат партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=72}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Самарџиев]] (1863 — ?) — деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=203-204}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Перо Симеонов]] (1846 — 1876) — [[ајдутин]], дел од четата на [[Христо Ботев]].<ref name=":0" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Коста Солев]] (1908 — 1943) — истакнат писател, автор на „''[[Бели мугри]]''“. Деец на [[Сојуз на комунистите на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=7-11}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Никола Сребрев]] (1868 — ?) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=391-392}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димитар Сребров]] (1881 — 1945) — деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=141}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Милан Страчков]] (1880 — 1942) — трговец и соработник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=127-128}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Благој Страчковски]] (1920 — 1943) — истакнат учесник во [[Народноослободителната борба]]. [[Народен херој на Македонија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=17-18}} === Т === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Александар Танев]] (1863 — 1932) — генерал во [[Бугарската армија]]. Учесник во [[Првата светска војна]].<ref name=":12" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Тасков]] (1864 — 1943) — трговец и претприемач.{{sfn|Малковски|1985|p=142}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јовче Тесличков|Јованче Тесличков]] (1925 — 1944) — истакнат деец на [[Народноослободителната борба]], борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=70-71}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јован Тикваров]] (1924 — 1944) — борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]], жртва во [[Ослободување на Велес|ослободувачката битка на Велес]].{{sfn|Малковски|1985|p=128}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Иван Топчев]] (1869 — 1903) — револуционер, деец на [[Македонската револуционерна организација]] и [[ВМОК]].<ref>{{Македонците|81}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Панчо Тошев]] (1882 — ?) — борец од [[Македонско-одринските доброволни чети|Македоно-одринските доброволни чети]].{{Sfn|Пеловски II|2021|p=211}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петре Трајков]] (1926 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=71-72}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Трчков]] (1884 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref name=":14" /><ref>{{Наведена книга|title=Солунските атентатори|last=Бошковски|first=Јован|publisher=[[Кочо Рацин (издавачка куќа)|Кочо Рацин]]|year=1962|location=[[Скопје]]|pages=70|author-link=Јован Бошковски}}</ref> === Ќ === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јовче Ќучук|Јован Ќучуков]] (1911 — 1944) — учесник во [[Народноослободителната борба]], жртва во [[Ослободување на Велес|ослободувачката битка на Велес]].{{sfn|Малковски|1985|p=129-130}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Киро Чучуков-Себура|Киро Ќучуков]] (1919 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]], борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=47-48}} === У === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Пантелеј Урумов]] (? — 1909) — адвокат и учесник во [[Македонско востание|Македонското востание]].<ref name=":8" /> === Ф === === Х === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Алексо Хаџи Ристов]] (1879 — ?) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=28-29}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Андреј Христов]] (1866 — ?) — револуционер, деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Николов|179}}</ref> === Ц === === Ч === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Светослав Чочков]] (1896 — 1918) — офицер во [[Бугарската армија]], дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|дваесет и седмата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":13" /> === Џ === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Никола Џампалов]] (1886 — 1941) — работник и жртва на [[Бомбардирање на Велес (1941)|бомбардирањето на Велес]].{{sfn|Малковски|1985|p=144}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Џурнов]] (1921 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. Убиен по наредба од [[ПК|МК на КПЈ во Македонија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=48-49}} === Ш === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Веле Шојлев]] (1923 — 1944) — борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]], загинал во [[Ослободување на Тетово|ослободувачката битка на Тетово]].{{sfn|Малковски|1985|p=72-73}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Тодор Шукаров]] (1889 — 1940) — воен деец, полковник во [[Бугарската армија]].<ref name=":10" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Лазар Шулев]] (1875 — ?) — просветител и трговец, член на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=360-361}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петар Шурков]] (1893 — 1964) — претприемач, одржал добри односи со [[Мустафа Кемал Ататурк]].<ref>{{Македонците|83}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Шутев]] (1922 — 1944) — учесник во [[Народноослободителната борба]], деец на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=49-50}} == Наводи == {{Наводи}} === Библиографија === * {{Наведена книга|url=https://plus-legacy.cobiss.net/cobiss/mk/mk/bib/13045057|title=Велес и Велешко во Народно ослободителната војна (1941-1945): Спомен книга на загинатите борци во НОВ и жртви на фашистичкиот терор од Велес и Велешко|last=Малковски|first=Ѓорѓи|publisher=Просвета|year=1985|location=[[Велес]]|author-link=Ѓорѓи Малковски}} * {{Наведена книга|url=https://www.strumski.com/books/makedono_odrinski_svidetelstva_tom1_del1_2021.pdf|title=Македоно-одрински свидетелства, Том I Дел I|last=Пеловски|first=Филип|publisher=Струмски|year=2021|isbn=|location=[[Софија]]|ref={{harvid|Пеловски I|2021}}}} * {{Наведена книга|url=https://www.strumski.com/books/f_pelovski_makedono_odrinski_svidetelstva_tom1_del2_2022.pdf|title=Македоно-одрински свидетелства, Том I Дел II|last=Пеловски|first=Филип|publisher=Струмски|year=2021|isbn=|location=[[Софија]]|ref={{harvid|Пеловски II|2021}}}} sswxkwpyfp0mys1eadz866k0oku49nc 5545497 5545423 2026-04-27T19:22:00Z Gurther 105215 /* Ш */ 5545497 wikitext text/x-wiki Ова е '''список на истакнати личности и дејци од градот [[Велес]]'''. Организиран по азбучен ред. == Список == __NOTOC__ [[#А|А]] — [[#Б|Б]] — [[#В|В]] — [[#Г|Г]] — [[#Д|Д]] — [[#Ѓ|Ѓ]] — [[#Е|Е]] — [[#Ж|Ж]] — [[#З|З]] — [[#И|И]] — [[#Ј|Ј]] — [[#К|К]] — [[#Л|Л]] — [[#М|М]] — [[#Н|Н]] — [[#О|О]] — [[#П|П]] — [[#Р|Р]] — [[#С|С]] — [[#Т|Т]] — [[#Ф|Ф]] — [[#Х|Х]] — [[#Ц|Ц]] — [[#Ч|Ч]] — [[#Џ|Џ]] — [[#Ш|Ш]] ---- === А === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Благој Абрашев]] (1912 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=77}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Методи Алексиев]] (1887 — 1924) — деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Никола Алтиев]] (р. 1942) — [[фолклорист]], библиотекар и [[книжевен критичар]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ристо Анастасов]] (1922 — 1944) — курир и соработник на [[Народноослободително движење|Народноослободителното движење]].{{sfn|Малковски|1985|p=112}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Трајко Анастасов]] (1869 — ?) — револуционер и деец на [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуцинерна организација]].{{Sfn|Пеловски II|2021|p=297}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Боре Ангеловски]] (1944 — 2009) — истакнат театарски педагог, сценограф и глумец. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Боро Андов]] (1920 — 1983) — писател за деца, член на [[Друштвото на писатели на Македонија]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[В'лчо Андов]] (? — 1876) — [[ајдутин]], дел од четата на [[Христо Ботев]].<ref name=":0" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петар Андов]] (1927 — 1945) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]], жртва во [[Битка кај Гнилане|Битката кај Гнилане]].{{Sfn|Малковски|1985|p=53}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Стојан Андов (партизан)|Стојан Андов]] (1919 — 1944) — војник од [[Југословенска војска во татковината|Југословенската војска]] и борец во [[Априлска војна|Априлската војна]].{{sfn|Малковски|1985|p=147}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ката Андова]] (1900 — 1941) — работник во велешкиот Монопол.{{sfn|Малковски|1985|p=133}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Андонов]] (1878 — ?) — револуционер и деец на [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуцинерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=214}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Љупчо Андоновски]] (р. 1964) — политичар и поранешен директор на [[УБК]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Андреја Андреев]] (1883 — 1941) — претприемач и касап.{{sfn|Малковски|1985|p=133}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Бане Андреев]] (1905 — 1980) — истакнат политичар и деец на [[Народноослободително движење|Народноослободителното движење]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Борис Андреев]] (1903 — ?) — деец на [[Македонската младинска тајна револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Марија Андреева]] (1883 — ?) — деец на [[Антифашистички фронт на жените|Антифашистичкиот фронт на жените]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Кочо Анѓушев]] (р. 1969) — политичар од редовите на [[СДСМ]] и поранешен вицепремиер на Македонија.. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Филип Арилон]] (р. 1992) — музичар и етнокореолог. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Костадинка Арсова]] (1916 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Лила Арсова]] (р. 1967) — автор, писател и поет за деца. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Родна Арсова]] (1914 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Георги Арсовски]] (1927 — 1997) — поет и писател, член на [[Друштвото на писатели на Македонија]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ѓорѓи Атанасов]] (1926 — ?) — активист и жртва на [[Југословенски терор врз Велешани|Југословенскиот терор врз Велешаните]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Александар Ацев]] (1925 — 1945) — борец од [[Третата македонска ударна бригада]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Маца Аџиристова]] (1913 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. Помогнала со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]]. === Б === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Вера Бабунска]] (1920 — 1999) — носител на [[Партизанска споменица 1941|Партизанската споменица 1941]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Галаба Бабунска]] (1906 — ?) — членка на [[Антифашистички фронт на жените|Антифашистичкиот фронт на жените]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Павлина Бабунска]] (1904 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]], помогнала со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Никола Бабунски]] (1914 — ?) — партизан и деец на [[СКОЈ]], жртва на [[Југословенски терор врз Велешани|југословенските репресии врз Велешаните]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Бојана Бајалска]] (1921 — ?) — партизан и носител на [[Партизанска споменица 1941|Партизанската споменица 1941]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Борис Бегинов]] (1911 — 1996) — глумец и режисер во велешкиот народен театар. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димче Берберчето]] (1875 — 1910) — револуционер и војвода на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Стојна Бисинова]] (1918 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Катерина Блажевска]] (р. 1967) — новинар и водителка во [[Радио Скопје]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Стефан Бобев]] (1911 — 1944) — учесник во [[Ослободување на Велес|ослободувачката битка на Велес]].{{sfn|Малковски|1985|p=112-113}} * {{Знаменце|Aromanian flag.svg}} [[Леон Бога]] (1886 — 1974) — писател, учител и архивист. Деец на влашката литература. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Георги Богданов]] (1879 — 1939) — истакнат револуционерен [[анархист]], дел од [[Гемиџиите]] и учесник во [[Солунските атентати]].<ref name=":10">{{Македонците|72}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Борба за развој и афирмација на македонската нација|last=Катарџиев|first=Иван|publisher=[[Култура (издавачка куќа)|Култура]]|year=1981|location=[[Скопје]]|pages=247|author-link=Иван Катарџиев}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Мино Богданов]] (1912 — 1999) — деец на [[Комунистичката партија на Македонија]]. [[Југословенски терор врз Велешани|Репресиран од југословенскиот режим]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димко Богов]] (1870 — 1920) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Иван Бојаџиев]] (1901 — 1930) — револуционер и деец на [[Македонската младинска тајна револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Михаил Бојаџиев (револуционер)|Михаил Бојаџиев]] (1876 — ?) — просветител и револуционер, деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Никола Бојаџиев]] (1867 — 1911) — просветител и деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Виолета Бојковска]] (р. 1990) — писателка и автор на збирка раскази „''[[Барем наутро]]''“. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Коце Бондиков]] (1878 — ?) — трговец и борец од [[Македонско-одринските доброволни чети|Македоно-одринските доброволни чети]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Савка Бондиќева]] (1926 — ?) — член на [[СКОЈ]] и подоцна борец во [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Нада Борисова]] (1922 — ?) — членка на [[Антифашистички фронт на жените|Антифашистичкиот фронт на жените]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Светлана Боцева]] (1928 — ?) — активист и [[Југословенски терор врз Велешани|жртва на југословенскиот режим]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Андон Бошков]] (1878 — 1902) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Бошков]] (1867 — ?) — учесник во [[Мелничкото востание]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Трајанка Бошковска]] (1924 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Горанчо Бошковски]] (р. 1964) — член на [[Здружение на копаничарите на Македонија|Здружението на копаничари на Македонија]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петар Бошнаков]] (1878 — 1904) — револуционер и дел од [[Список на матуранти од Солунската машка гимназија#XIII генерација (1898)|тринаесетта генерација на воспитаници од Солунската машка гимназија]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Панко Брашнаров]] (1883 — 1951) — истакнат револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]], потпретседател на [[АСНОМ]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Рајна Брзакова]] (1918 — 1941) — работник во велешкиот Монопол.{{sfn|Малковски|1985|p=134}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Марика Бунибарова]] (1918 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Нада Бутникошарева]] (1919 — 1942) — учесник во [[Народноослободително движење|Народноослободителното движење]], жртва во [[Битка кај Војничка Пештера|Битката кај Војничка Пештера]].{{Sfn|Малковски|1985|p=39-40}} === В === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Иван Варналиев]] (1863 — ?) — [[војвода]] и учесник во [[Илинденското востание]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Варналиев]] (1883 — 1903) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]], член на [[МОК]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Панче Васков]] (1870 — 1951) — деец на [[Македонската револуционерна организација]], учесник во [[Илинденското востание]].<ref name=":9">{{Македонците|67}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Петар Поп Арсов: прилог кон проучувањето на македонското националноослободително движење|last=Ѓорѓиев|first=Ванчо|publisher=[[Матица македонска]]|year=1997|isbn=9789989481031|location=[[Скопје]]|pages=141|author-link=Ванчо Ѓорѓиев}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петар Васков]] (1875 — 1907) — револуционер, деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14">{{Македонците|101}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Внатрешната македонска револуционерна организација и неоврховизмот, 1904-1908|last=Пандевски|first=Манол|publisher=[[Култура (издавачка куќа)|Култура]]|year=1983|location=[[Скопје]]|pages=84|author-link=Манол Пандевски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Васков]] (1880 — 1917) — воен командир и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Македонците|70}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Владимир Весов]] (1882 — 1967) — [[архитект]], дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|дваесет и третата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Никола Весов]] (1891 — ?) — [[архитект]], дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|дваесет и четвртата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Риза Вејселов]] (1922 — 1943) — претприемач и земјоделец, мачен од [[Бугарска окупација на Македонија во Втората светска војна|бугарската фашистичка власт]].{{sfn|Малковски|1985|p=134}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Сато Вејселов]] (1920 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=79}} === Г === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Коле Гајдов]] (1923 — 1941) — железнички работник и деец на [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]].{{sfn|Малковски|1985|p=135}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Андреј Георгов]] (? — 1912) — политичар и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание на Бугарија]].<ref name=":2">{{Македонците|53}}</ref> Учесник во [[Македонско востание|Македонското востание]].<ref>{{Наведена книга|title=Пиринска Македонија во борба за национално ослободување|last=Митрев|first=Димитар|publisher=Главниот одбор на Народниот фронт на Македонија|year=1950|location=[[Скопје]]|pages=43|author-link=Димитар Митрев}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Иван Георгов]] (1860 — 1936) — филозоф и ректор на [[Софиски универзитет „Св. Климент Охридски“|Софискиот универизитет]]. Деец на [[МНИ]].<ref name=":4">{{Македонците|56}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Димитрија Чуповски и македонската национална свест|last=Ристовски|first=Блаже|publisher=[[Ѓурѓа (Издавачка куќа)|Ѓурѓа]]|year=1996|isbn=9789989676192|location=[[Скопје]]|pages=134|author-link=Блаже Ристовски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Георгов]] (1860 — 1945) — политичар и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание на Бугарија]] меѓу [[1903]]-[[1931|1931 година]].<ref name=":2" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Коста Григоров]] (1839 — 1899) — револуционер и [[Ополченци|ополченец]]. Учесник во [[Руско-турска војна (1877-1878)|Руско-турската војна]].<ref name=":3">{{Македонците|38}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јован Грозданов]] (1873 — ?) — војвода и раководител на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=219-220}} === Д === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Никола Давидов]] (1864 — ?) — политичар и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание на Бугарија]].<ref name=":2" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Костадин Димов]] (1920 — 1944) — деец на [[Комунистичката партија на Македонија]].{{sfn|Малковски|1985|p=116-117}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Никола Димов]] (1918 — 1945) — деец на [[Народноослободителната борба]], борец од [[Петнаесетти македонски корпус|XV македонски корпус]].{{sfn|Малковски|1985|p=98}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Андреј Докурчев]] (1878 — 1907) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Александар Драндаров]] (1854 — ?) — деец на [[македонската емиграција во Бугарија]] и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание]].<ref name=":6">{{Македонците|58}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Коле Дрнков]] (1926 — 1944) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=56-57}} === Ѓ === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Благој Ѓорев]] (1922 — 1942) — истакнат деец на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=29}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Маца Овчарова|Марија Ѓорѓиева]] (1922 — 1943) — истакната дејателка на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=28}} === Е === === Ж === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} {{Знаменце|Aromanian flag.svg}} [[Рајко Жинзифов]] (1839 — 1877) — истакнат поет и писател, претставник на [[Македонската преродба]].<ref name=":5">{{Македонците|57}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=За македонската литература|last=Спасов|first=Александар|publisher=[[Мисла (Издавачка куќа)|Мисла]]|year=1969|location=[[Скопје]]|pages=30|author-link=Александар Спасов}}</ref> === З === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Киро Зафиров]] (1925 — 1944) — партизан и деец на [[Народноослободителната борба]].{{Sfn|Малковски|1985|p=58}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Бошко Златанов]] (1926 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=59-60}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димитар Зографов]] (1877 — 1940) — воен командир, учесник во [[Горноџумајско востание|Горноџумајското востание]]. Деец на [[ВМОК]].<ref>{{Македонците|77}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Крум Зографов]] (1884 — 1922) — политичар и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Македонците|92}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Симеон Зографов]] (1876 — 1949) — политичар и општественик, градоначалник на [[Добрич]].<ref name=":11">{{Македонците|69}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Христо Зографов]] (1897 — 1964) — [[лингвист]] и [[македонист]], делегат во [[Комисија за јазик и правопис|јазичната комисија на АСНОМ]].<ref>{{Македонците|93}}</ref> === И === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Родна Ивева|Благородна Ивева]] (1922 — 1942) — истакната дејателка на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=30}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Тодор Илиев]] (1921 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]], жртва во [[Ослободување на Велес|ослободувачката битка на Велес]].{{Sfn|Малковски|1985|p=60}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Диаманди Ихчиев]] (1854 — 1913) — [[историчар]], член на [[БАН]].<ref>{{Македонците|80}}</ref> === Ј === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Никола Јанчев]] (1877 — ?) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски II|2021|p=20-21}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Панче Јордашевски|Панче Јолдашев]] (1915 — 1944) — деец на [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=84}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димче Јорданов]] (1922 — 1945) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=61-62}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Јорданов]] (1920 — 1943) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=32}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Поп Јорданов - Орцето|Јордан Поп Јорданов]] (1881 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref name=":14" /><ref>{{Наведена книга|title=Личности од Македонија|last=Павловски|first=Јован|publisher=Ми-Ан|year=2002|isbn=9789989613289|location=[[Скопје]]|pages=143|author-link=Јован Павловски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Миле Поп Јорданов]] (1879 — 1902) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Благој Јосмов]] (1920 — 1942) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Меѓу првите жртви во НОБ во [[Велешко]].{{Sfn|Малковски|1985|p=33}} === К === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Марија Камишова - Нонча|Марија Камишова]] (1924 — 1943) — истакната дејателка на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=34}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Капчев]] (1921 — 1942) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Помогнал со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=35-36}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ката Капчева]] (1883 — 1942) — помогнала со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{sfn|Малковски|1985|p=118}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Трајко Капчев]] (1910 — 1942) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Помогнал со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=34-35}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Георги Карајорданов]] (1874 — 1931) — командир во [[Бугарската армија]], учесник во [[Првата светска војна]].<ref name=":12">{{Македонците|75}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Богдан Каракостев]] (1910 — 1942) — учесник во [[Народноослободителната борба]], борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=36}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димитар Каранфилович]] (1839 — 1906) — учесник во [[Македонско востание|Македонското востание]] и деец на [[ВМОК]]. Пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|собранието на Бугарија]].<ref name=":2" /><ref>{{Наведена книга|title=Кресненското востание во Македонија: 1878-1879|last=Апостолски|first=Михајло|publisher=[[Македонска академија на науките и уметностите]]|year=1982|location=[[Скопје]]|pages=45|author-link=Михајло Апостолски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Михаил Карафилов]] (1880 — 1940) — [[инженер]] во [[Царството Бугарија]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ангел Карахордиев]] (1859 — 1929) — офицер во [[Бугарската армија]], учесник во [[Балканските војни]].<ref>{{Македонците|78}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Борис Карпузов]] (1919 — 1944) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. Помогнал со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{sfn|Малковски|1985|p=119}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Благој Кирков]] (1923 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. Деец на [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=37}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Константин Кирков]] (1882 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref name=":14" /><ref>{{Наведена книга|title=Солунските атентат и заточениците во Фезан|last=Шатев|first=Павел|publisher=[[Култура (издавачка куќа)|Култура]]|year=1994|location=[[Скопје]]|pages=32|author-link=Павел Шатев}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Климкаров]] (1913 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. Убиен по наредба од [[ПК|МК на КПЈ во Македонија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=37-38}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Хаџи Константинов-Џинот]] (1821 — 1882) — писател, архивист, етнограф и учител за време на [[Македонската преродба]].<ref name=":5" /><ref>{{Наведена книга|title=Книга за Џинот|last=Тодоровски|first=Гане|publisher=[[Матица македонска]]|year=2004|isbn=9789989485411|location=[[Скопје]]}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ангел Коробаров]] (1885 — ?) — општественик и револуционер, деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Македонците|91}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Панчо Константинов]] (1881 — 1906) — велешка војвода и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Анде Кошулчев]] (1923 — 1942) — партизан и борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=40}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Никола Кошулчев]] (1919 — 1944) — партизан и борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{sfn|Малковски|1985|p=119-120}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Владо Кошулчев]] (1912 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]], борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=41}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Асен Крндев]] (1876 — ?) — [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|дванаесетта генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Бано Кушев]] (1863 — 1910) — просветител и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Кушев]] (1896 — 1922) — [[војвода]] и деец на [[Внатрешната македонска револуционерна организација]].<ref name=":13">{{Македонците|76}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Развојот на македонскиот печат и новинарство, од првите почетоци до 1945 година|last=Мокров|first=Боро|publisher=[[Здружение на новинарите на Македонија]]|year=1980|location=[[Скопје]]|pages=280|author-link=Боро Мокров}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петар Кушев]] (1870 — 1939) — деец на [[Македонската револуционерна организација]] и воен лекар.<ref name=":9" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Страшимир Кушев]] (1877 — 1959) — учесник во [[Балканските војни]] и [[Првата светска војна]].<ref name=":11" /> === Л === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Лазар Лазов]] (1923 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]], загинал во [[Глишиќ]].{{sfn|Малковски|1985|p=86}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Благој Леов]] (1923 — 1945) — деец на [[Народноослободителната борба]], борец од [[Петнаесетти македонски корпус|XV македонски корпус]].{{sfn|Малковски|1985|p=102-103}} === М === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Арсени Мартинов]] (1843 — 1868) — револуционер, учесник во [[Османлиско-српска војна (1876-1878)|Српско-турската војна]].<ref name=":0" /><ref>{{Наведена книга|title=Македонското ослободително дело во XIX и XX век: пројави, релации и ликови|last=Пандевски|first=Манол|publisher=[[Мисла (Издавачка куќа)|Мисла]]|year=1987|location=[[Скопје]]|pages=78|author-link=Манол Пандевски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петар Мартулков]] (1875 — 1947) — деец на [[Македонската револуционерна организација]], учител во [[Софискиот универзитет „Св. Климент Охридски“|Софискиот универзитет]].<ref name=":6" /><ref>{{Наведена книга|title=Македонското националноослободително движење во Битолскиот вилает (1893-1903)|last=Димески|first=Димитар|publisher=[[Студентски збор]]|year=1981|location=[[Скопје]]|pages=279|author-link=Димитар Димески}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димитар Матов]] (1864 — 1896) — [[фолклорист]] и [[етнограф]], припадник на [[ВМОК]].<ref name=":4" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Славејко Матов]] (1869 — 1951) — деец на [[СМЕО]]. Дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|четвртата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref>{{Македонците|84}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Богдан Маџаров]] (1909 — 1944) — борец и учесник во [[Втората светска војна]].{{sfn|Малковски|1985|p=148}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} {{Знаменце|Aromanian flag.svg}} [[Коста Машу]] (1829 — 1905) — трговец и адвокат, деец на [[Романска пропаганда во Македонија|Романската пропаганда во Македонија]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Георги Менкаџиев]] (1844 — 1909) — општественик и политичар, делегат во основачкиот конгрес на [[Кнежевство Бугарија|Кнежевството Бугарија]].<ref>{{Македонците|79}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димитар Мечев]] (1870 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref name=":14" /><ref>{{Наведена книга|title=Документи за борбата на македонскиот народ за самостојност и за национална држава: Од населувањето на Словените во Македонија до крајот на Првата светска војна|last=Андонов-Полјански|first=Христо|publisher=[[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“]]|year=1981|location=[[Скопје]]|pages=343|author-link=Христо Андонов Полјански}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Миле Милев]] (1921 — 1942) — борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]], жртва во [[Битка кај Војничка Пештера|Битката кај Војничка Пештера]].{{Sfn|Малковски|1985|p=42}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петар Мимовски]] (1912 — 1944) — борец и учесник во [[Народноослободителна борба]], загинал во [[Неготино]].{{sfn|Малковски|1985|p=86-87}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димче Мирчев]] (1913 — 1944) — истакнат учесник во [[Народноослободителната борба]]. [[Народен херој на Македонија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=15-16}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Иван Мирчев]] (1921 — 1944) — борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]], жртва во [[Ослободување на Велес|ослободувачката битка на Велес]].{{Sfn|Малковски|1985|p=63}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димко Митрев]] (1919 — 1942) — истакнат борец на [[НОБ]] во [[Велес]] и [[Велешко]], дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=42-43}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јован Митрев]] (1900 — 1942) — помогнал со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{sfn|Малковски|1985|p=123}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Тоде Митрев]] (1915 — 1942) — соработувал со [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{sfn|Малковски|1985|p=123}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Васа Митрева]] (1918 — 1942) — помогнала со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{sfn|Малковски|1985|p=122-123}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Борис Михајлов]] (1880 — ?) — борец од [[Единаесетта пешадиска македонска дивизија|Единаесетта македонска пешадиска дивизија]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=66}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петар Михов]] (1865 — 1902) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Панчо Хаџи Мишев]] (1874 — 1957) — политичар и амбасадор. Дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|осмата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref>{{Македонците|52}}</ref><ref>{{Cite book|url=http://www.dlib.mk/bitstream/handle/68275/258/86481418.pdf|title=Българскитѣ гимназии и основни училища въ Солунъ (по случай на 50-годишнината на солунскитѣ български гимназии)|last=Кандиларов|first=Георги|publisher=[[Македонски научен институт|Македонски Наученъ Институтъ]]|year=1930|location=[[Софија]]|pages=91}}</ref> === Н === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димко Најдов]] (1919 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=64}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ристо Најдов]] (1920 — 1943) — партизан, учесник во [[Народноослободителната борба]].{{Sfn|Малковски|1985|p=43}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Трајче Настев]] (1920 — 1944) — партизан, учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=87}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Благој Настов]] (1921 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=87}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Панајот Наумов]] (1848 — 1885) — [[ајдутин]] и [[Ополченци|ополченец]]. Учесник во [[Османлиско-српска војна (1876-1878)|Српско-турската војна]].<ref>{{Македонците|36}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Тодор Наумов]] (1883 — 1941) — [[композитор]] и [[диригент]], автор на првата воена опера во Бугарија.<ref name=":7">{{Македонците|59}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ѓошо Нацев]] (1871 — 1944) — деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=108-109}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Благој Нечев]] (1923 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=65}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Султана Николова]] (1880 — 1949) — актерка во [[Народен театар „Иван Вазов“|народниот театар „Иван Вазов“]].<ref name=":7" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Никола Николовски (партизан)|Никола Николовски]] (1906 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=65}} === О === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Тодор Органџиев]] (1882 — 1958) — револуционер и борец од [[МОО]] за време на [[Балканските војни]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ѓоре Органџиев]] (1926 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=65}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Лазар Осмаков]] (1918 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=66}} === П === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Георги Палашев]] (1879 — 1926) — просветен деец, дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|шестнаесетта генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":7" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Паликрушев]] (1870 — ?) — политичар и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание на Бугарија]].<ref name=":2" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јован Панчев]] (1917 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=66-67}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Сотир Пеев]] (1843 — 1896) — [[ајдут]] и револуционер, учесник во [[Османлиско-српска војна (1876-1878)|Српско-турската војна]].<ref name=":0">{{Македонците|31}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Отпор на Македонија во времето на турското владеење|last=Матковски|first=Александар|publisher=[[Мисла (Издавачка куќа)|Мисла]]|year=1983|location=[[Скопје]]|pages=331|author-link=Александар Матковски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Коце Плејков]] (1873 — 1902) — [[војвода]] и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Владимир Пингов|Владимир Пенгов]] (1883 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref name=":14" /><ref>{{Наведена книга|title=Ние на татковината ѝ должиме сѐ, таа нам-ништо!|last=Павловски|first=Јован|publisher=Ми-Ан|year=2003|isbn=9789989613395|location=[[Скопје]]|pages=44-47|author-link=Јован Павловски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Киро Пракицов]] (1917 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=89}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Панчо Пракицов]] (1842 — ?) — револуционер и учесник во [[Старозагорско востание|Старозагорското востание]].<ref name=":13" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Богдан Прличков]] (1918 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=67-68}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Диме Прличков]] (1861 — ?) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=157}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Андреј Протич]] (1875 — 1959) — [[публицист]], [[археолог]] и [[литературен критичар]].<ref name=":6" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димитар Протич]] (1874 — 1945) — [[адвокат]] и [[нотар]], главен на Софискиот воен суд за време на [[Првата светска војна]].<ref name=":8">{{Македонците|61}}</ref> === Р === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Раштанов]] (1878 — 1945) — политичар и деец на [[македонската емиграција во Бугарија]]. Претседател на [[Велешко благотворително братство „Рајко Жинзифов“|Велешкото братство]].<ref name=":4" /><ref>{{Мартулков|Поглавје=11}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ризо Ризов]] (1872 — 1950) — истакнат политичар и раководител во [[ВМРО (Обединета)]], повоено учествувал со управување на [[СР Македонија]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Ристов]] (1909 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=68}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Киро Рогужаров]] (1923 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=68}} === С === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Тодор Саздов]] (1925 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=69}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} {{Знаменце|Flag of Turkey.svg}} [[Шефки Сали]] (1914 — 1944) — истакнат партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=72}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Самарџиев]] (1863 — ?) — деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=203-204}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Перо Симеонов]] (1846 — 1876) — [[ајдутин]], дел од четата на [[Христо Ботев]].<ref name=":0" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Коста Солев]] (1908 — 1943) — истакнат писател, автор на „''[[Бели мугри]]''“. Деец на [[Сојуз на комунистите на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=7-11}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Никола Сребрев]] (1868 — ?) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=391-392}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димитар Сребров]] (1881 — 1945) — деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=141}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Милан Страчков]] (1880 — 1942) — трговец и соработник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=127-128}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Благој Страчковски]] (1920 — 1943) — истакнат учесник во [[Народноослободителната борба]]. [[Народен херој на Македонија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=17-18}} === Т === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Александар Танев]] (1863 — 1932) — генерал во [[Бугарската армија]]. Учесник во [[Првата светска војна]].<ref name=":12" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Тасков]] (1864 — 1943) — трговец и претприемач.{{sfn|Малковски|1985|p=142}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јовче Тесличков|Јованче Тесличков]] (1925 — 1944) — истакнат деец на [[Народноослободителната борба]], борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=70-71}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јован Тикваров]] (1924 — 1944) — борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]], жртва во [[Ослободување на Велес|ослободувачката битка на Велес]].{{sfn|Малковски|1985|p=128}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Иван Топчев]] (1869 — 1903) — револуционер, деец на [[Македонската револуционерна организација]] и [[ВМОК]].<ref>{{Македонците|81}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Панчо Тошев]] (1882 — ?) — борец од [[Македонско-одринските доброволни чети|Македоно-одринските доброволни чети]].{{Sfn|Пеловски II|2021|p=211}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петре Трајков]] (1926 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=71-72}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Трчков]] (1884 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref name=":14" /><ref>{{Наведена книга|title=Солунските атентатори|last=Бошковски|first=Јован|publisher=[[Кочо Рацин (издавачка куќа)|Кочо Рацин]]|year=1962|location=[[Скопје]]|pages=70|author-link=Јован Бошковски}}</ref> === Ќ === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јовче Ќучук|Јован Ќучуков]] (1911 — 1944) — учесник во [[Народноослободителната борба]], жртва во [[Ослободување на Велес|ослободувачката битка на Велес]].{{sfn|Малковски|1985|p=129-130}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Киро Чучуков-Себура|Киро Ќучуков]] (1919 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]], борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=47-48}} === У === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Пантелеј Урумов]] (? — 1909) — адвокат и учесник во [[Македонско востание|Македонското востание]].<ref name=":8" /> === Ф === === Х === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Алексо Хаџи Ристов]] (1879 — ?) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=28-29}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Андреј Христов]] (1866 — ?) — револуционер, деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Николов|179}}</ref> === Ц === === Ч === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Светослав Чочков]] (1896 — 1918) — офицер во [[Бугарската армија]], дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|дваесет и седмата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":13" /> === Џ === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Никола Џампалов]] (1886 — 1941) — работник и жртва на [[Бомбардирање на Велес (1941)|бомбардирањето на Велес]].{{sfn|Малковски|1985|p=144}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Џурнов]] (1921 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. Убиен по наредба од [[ПК|МК на КПЈ во Македонија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=48-49}} === Ш === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Веле Шојлев]] (1923 — 1944) — борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]], загинал во [[Ослободување на Тетово|ослободувачката битка на Тетово]].{{sfn|Малковски|1985|p=72-73}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Тодор Шукаров]] (1889 — 1940) — воен деец, полковник во [[Бугарската армија]].<ref name=":10" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Лазар Шулев]] (1875 — ?) — просветител и револуционер, член на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=360-361}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петар Шурков]] (1893 — 1964) — претприемач, одржал добри односи со [[Мустафа Кемал Ататурк]].<ref>{{Македонците|83}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Шутев]] (1922 — 1944) — учесник во [[Народноослободителната борба]], деец на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=49-50}} == Наводи == {{Наводи}} === Библиографија === * {{Наведена книга|url=https://plus-legacy.cobiss.net/cobiss/mk/mk/bib/13045057|title=Велес и Велешко во Народно ослободителната војна (1941-1945): Спомен книга на загинатите борци во НОВ и жртви на фашистичкиот терор од Велес и Велешко|last=Малковски|first=Ѓорѓи|publisher=Просвета|year=1985|location=[[Велес]]|author-link=Ѓорѓи Малковски}} * {{Наведена книга|url=https://www.strumski.com/books/makedono_odrinski_svidetelstva_tom1_del1_2021.pdf|title=Македоно-одрински свидетелства, Том I Дел I|last=Пеловски|first=Филип|publisher=Струмски|year=2021|isbn=|location=[[Софија]]|ref={{harvid|Пеловски I|2021}}}} * {{Наведена книга|url=https://www.strumski.com/books/f_pelovski_makedono_odrinski_svidetelstva_tom1_del2_2022.pdf|title=Македоно-одрински свидетелства, Том I Дел II|last=Пеловски|first=Филип|publisher=Струмски|year=2021|isbn=|location=[[Софија]]|ref={{harvid|Пеловски II|2021}}}} lez4672vz2zmdt9h79gjntbvzst86br Разговор со корисник:Marco Mitrovich 3 1368254 5545711 5540086 2026-04-28T10:24:13Z Jtasevski123 69538 /* СИЕ Пролет 2026 */ Одговор 5545711 wikitext text/x-wiki {{добредојде}}--[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 12:49, 29 март 2025 (CET) == Кратки совети == Здраво, најпрвин пофалба за трудот изминативе денови. Во последните статии кои денес ги прегледував, погледни ги промените кои ги имам правено, се работи за ситници, но можеш да ги применуваш понатаму. Кога сакаш да кажеш дека некоја заедница е мнозинска, не се користи членувана форма, па така имаш: „...во Летница живеат Срби, Албанци, Македонци, и сл.“, и не користиме членувана форма како „...во Летница живеат Бошњаци'''те'''...“, бидејќи членуваме кога посочуваме конкретна група, а не општи термини за народи. Исто така, глаголот зборува во множинска сегашна форма е со две „аа“, па така имаш зборув'''аа'''т, наместо зборуват. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 17:44, 31 март 2025 (CEST) == Земете учество во СИЕ Пролет 2025 == Здраво Marco Mitrovich, те повикувам да се приклучиш на регионалниот уредувачки натпревар „СИЕ Пролет 2025“, во кој учествуваат заедници од цела Средна и Источна Европа, со цел создавање и подобрување на статии од сите тие заедници. Прочитајте ја [[Википедија:Уредувачки натпревари/СИЕ Пролет 2025|проектната страница]] за натпреварот и земете учество. Вклучи се и заедно да ја подобриме македонската Википедија. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 08:33, 1 април 2025 (CEST) :Здраво повторно Marco, како што гледам си се пријавил за СИЕ Пролет 2025. Во прилог еве ти го списокот твој каде што можеш да си ги запишуваш твоите придонеси за натпреварот: [[Википедија:Уредувачки натпревари/СИЕ Пролет 2025/евиденција/Marco Mitrovich|Евиденција Marco Mitrovich.]] Кога ќе кликнеш уреди извор на страницата за евиденција во второто поле кај :ВП:УНС||||| после првото | ќе го запишеш името на статијата со која што сакаш да учествуваш, па потоа кај последното | ќе напишеш за која држава/територија/народ е статијата и потоа во загради дали е нова или подобрена статија. Точно направено би изгледало вака: {{::ВП:УНС|Карабашко Ханство||||Азербејџан (нова статија)}} :па потоа ќе кликнеш објави промени и ќе биде евидентирано. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 12:31, 7 април 2025 (CEST) == Уредник == Здраво, ти доделив уреднички права поради твоите добри уредувања. Само продолжи понатаму :) Кратка забелешка само: кога се пишува година или век со цифри тогаш во македонскиот јазик не се користат точки, па така наместо 1989. година треба да биде 1989 година, наместо 19. век треба да биде 19 век. Поздрав --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 18:31, 8 април 2025 (CEST) == Означување со шаблон == Здраво Марко, сите статии кои ги ставаш во евиденција за натпреварот „СИЕ Пролет“ потребно е на нивната страница за разговор да го имаат и шаблонот за натпреварот, како [[Разговор:Кошаришта|тука]]. Провери на кои статии го нема ова и додади ги. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 19:02, 18 април 2025 (CEST) == Евиденција == Здраво Марко, штом имаш време додади ги оснататите статии во твојот список за [[Википедија:Уредувачки натпревари/СИЕ Пролет 2025/евиденција/Marco Mitrovich|евиденција]]. Бидејќи гледам дека на доста повеќе статии си го вметнал разговорниот шаблон СИЕ Пролет. Убав ден! [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 13:33, 24 април 2025 (CEST) == Викисредба (29 мај 2025) == Добар ден Marco, ве поканувам на третата викисредба од оваа тековна година што ќе се одржи на 29 мај во „Daily Food & Wine“ во Скопје. Повеќе информации околу викисредбата имате на следната [[Википедија:Викисредба (29 мај 2025)|врска]] (исто така и местоположба на угостителскиот објект на Google Maps). Се надевам ќе ни ја збогатите средбата со вашето присуство. Убав ден! [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 10:36, 26 мај 2025 (CEST) == Земете учество во уредувачката седмица „Управување со отпад“ == Здраво Marco Mitrovich, те повикувам да се приклучиш на уредувачката седмица на тема „[[Википедија:Управување со отпад|Управување со отпад]]“, која ќе трае од 2 до 8 јуни 2025. Прочитајте ја [[Википедија:Управување со отпад|проектната страница]] за натпреварот и земете учество. Вклучи се и заедно да ја подобриме македонската Википедија. Убава вечер! [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 23:35, 3 јуни 2025 (CEST) == Кајли Џенер == [https://mk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9A%D0%B0%D1%98%D0%BB%D0%B8_%D0%8F%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%80&diff=5379877&oldid=5379866] ✦ нема такви категории??? ➯ [https://mk.wikipedia.org/wiki/Категорија:Родени_на_10_август] [[User:Dostojewskij|Dostojewskij]] <small>([[User talk:Dostojewskij|разговор]])</small> 23:29, 14 јуни 2025 (CEST) == Викисредба (30 јуни 2025) == Добар ден Marco Mitrovich, ве поканувам на четвртата викисредба од оваа тековна година што ќе се одржи на 30 јуни во „Daily Food & Wine“ во Скопје. Повеќе информации околу викисредбата имате на следната [[Википедија:Викисредба (30 јуни 2025)|врска]] (исто така и местоположба на угостителскиот објект на Google Maps). Се надевам ќе ни ја збогатите средбата со вашето присуство. Убав ден! [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 13:47, 27 јуни 2025 (CEST) :Ви испратив мој телефонски број преку е-пошта во случај да не ви треба за викисредбата. Се надевам дека ќе се видиме убав ден! [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 13:11, 30 јуни 2025 (CEST) == Предмет на Википодатоци == Здраво, Марко. Кога создаваш статии, оди лево кај „Предмет на Википодатоци“ и пиши го насловот кај делот „Macedonian“. Ова го правиме за името да го има во базата на податоци на интернет (на македонската верзија на Google, Firefox итн., да се прикаже името и на македонски). Јас го направив за „Долна ’Ржана“ [https://www.wikidata.org/wiki/Q2091756 овде]. Можеш да го правиш ова секаде, не мораш прво да создаваш статии. На англиската Вики е „Wikidata Item“. Поздрав. --[[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 22:30, 30 јуни 2025 (CEST) == Статии без илустрација 2025 == Добар ден Марко, ве повикувам да се приклучите на меѓународниот натпревар [[Википедија:Статии без илустрација 2025|Статии без илустрација 2025]], за вметнување на илустрации во статиите на кои им недостигаат. Натпреварот ќе трае од 1 јули сѐ до 31 август. Ако имате какви било прашања околу натпреварот можете да ме исконтактирате на мојата [[Разговор со корисник:Jtasevski123|разговорна страница]] или пак на [[Википедија:Статии без илустрација 2025|проектната страница]] за натпреварот. Убав ден! [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 15:05, 1 јули 2025 (CEST) == Појаснителни страници == Здраво Марко, бидејќи си доста активен со создавање нови статии за селата во Србија и регионов, а бидејќи истите се со имиња кои се исти со села во Македонија или во другите држави, можеш кога имаш време да ги создаваш и појаснителните страници (како на пример [[Сушица]]). Поздрав и секоја чест за трудот --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 18:53, 3 јули 2025 (CEST) == Question == Hello! I'd like to make sure, is [https://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf this] page written in Macedonian language in Latin alphabet? Thank you for answer! [[User:AkaruiHikari|AkaruiHikari]] <small>([[User talk:AkaruiHikari|разговор]])</small> 11:09, 12 јули 2025 (CEST) == Уредувачки маратон - Филм == Добар ден Marco Mitrovich, ве повикувам да се приклучите на уредувачкиот маратон на тема '''„Филм“''' по повод меѓународната иницијатива '''[[metawiki:Wiki_Loves_Film|ВикиГоСакаФилмот]]'''. Маратонот е еднодневен, со што само ќе се вреднуваат статии создадени на 18 август, при што треба да одберете од наведениот [[metawiki:Wiki_Loves_Film/Articles|список]] и во опис да ставите #wikifilm. Една статија од новосоздадените ќе биде наградена со награда. Наградата ќе биде доделена јавно, во живо на [[Инстаграм]], преку извлекување. Прочитајте ја [[Википедија:Уредувачки маратони - Филм|проектната страница]] за маратонот и земете учество. Ако имате какви било прашања слободно можете да ги поставите во одговор тука или да ми пишете на мојата разговорна страница. Убав ден! [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 11:02, 18 август 2025 (CEST) == Награда за натпреварот Статии без илустрации == Ти испратив е-пошта преку Википедија, ако може да ми пишеш таму за да се договориме околу наградата. Убава вечер, [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 19:30, 3 септември 2025 (CEST) == Земете учество во уредувачкиот натпревар на тема „Европска книжевност“. == Здраво Marco Mitrovich, те повикувам да се приклучиш на уредувачкиот натпревар „Европска книжевност“ кој ќе се одржи во периодот од 13 септември до 12 октомври, со кој сакаме да подобриме и создадеме нови содржини за оваа тема на нашата Википедија. Обезбедени се награди за најдобрите тројца, како и за други категории. Прочитајте ја [[Википедија:Уредувачки натпревари/Европска книжевност|проектната страница]] за натпреварот и земете учество. Вклучи се и заедно да ја подобриме македонската Википедија! [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 12:41, 11 септември 2025 (CEST) == Европска книжевност == Добар ден Марко, да те потсетам да направиш страница за [[Википедија:Уредувачки натпревари/Европска книжевност/евиденција|евиденција]] кога ќе бидеш во можност. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 11:22, 15 септември 2025 (CEST) == Викисредба (23 септември 2025) == Добар ден Marco Mitrovich, ве поканувам на петата викисредба од оваа тековна година што ќе се одржи на 23 септември во „Daily Food & Wine“ во Скопје. Повеќе информации околу викисредбата имате на следната [[Википедија:Викисредба (23 септември 2025)|врска]] (исто така и местоположба на угостителскиот објект на Google Maps). Се надевам ќе ни ја збогатите средбата со вашето присуство. Убав ден! [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 18:52, 21 септември 2025 (CEST) == Земете учество во уредувачката седмица „Риби“ == Здраво Marco Mitrovich, те повикувам да се приклучиш на уредувачката седмица на тема „[[Википедија:Риби|Риби]]“, која ќе трае од 21 до 27 ноември 2025. Прочитајте ја [[Википедија:Риби|проектната страница]] за натпреварот и земете учество. Вклучи се и заедно да ја подобриме Википедија на македонски јазик. Убав ден! [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 12:59, 19 ноември 2025 (CET) == Уредувачки денови и викенди 2026 == Добар ден, започна предизвикот [[Википедија:Уредувачки денови 2026|уредувачки денови]] и [[Википедија:Уредувачки викенди 2026|викенди]] за 2026 година. Ве поканувам да се приклучите на предизвикот, со тоа што од оваа година наградите ќе бидат на месечно ниво каде што треба да се исполнат следните услови: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките денови и/или викенди во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии '''од тековниот месец'''. Ако имате какви било прашања слободно обратете ми се на мојата разговорна страница! Пријатен ден! [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 12:08, 5 јануари 2026 (CET) == Викисредба (9 февруари 2026) == Добар ден Marco Mitrovich, ве поканувам на втората викисредба од оваа тековна година што ќе се одржи на 9 февруари во „Daily Food & Wine“ во Скопје. Повеќе информации околу викисредбата имате на следната [[Википедија:Викисредба (9 февруари 2026)|врска]] (исто така и местоположба на угостителскиот објект на ''Google Maps''). Се надевам ќе ни ја збогатите средбата со вашето присуство. Убав ден! [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 09:36, 2 февруари 2026 (CET) == Земете учество во СИЕ Пролет 2026 == Здраво Marco Mitrovich, те повикувам да се приклучиш на регионалниот уредувачки натпревар „СИЕ Пролет 2026“, во кој учествуваат заедници од цела Средна и Источна Европа, со цел создавање и подобрување на статии од сите тие заедници. Прочитајте ја [[Википедија:Уредувачки натпревари/СИЕ Пролет 2026|проектната страница]] за натпреварот и земете учество. Вклучи се и заедно да ја подобриме македонската Википедија. (само да те известам дека наградите ќе бидат доделени во вид на ваучери за продавници во Македонија) [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 14:08, 2 април 2026 (CEST) == СИЕ Пролет 2026 == Добар ден Marco, статиите што ги создаваш за селата во Црна Гора ти се дел од натпреварот или не? За да знам дали да ти напраам страница за евиденција. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 10:17, 15 април 2026 (CEST) :Така е Јован, дел се од натпреварот. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 13:21, 15 април 2026 (CEST) ::Ти ја создадов страницата за [[Википедија:Уредувачки натпревари/СИЕ Пролет 2026/евиденција/Marco Mitrovich|евиденција]] и ти ги вметнав статиите до сега што си ги создал за селата во Црна Гора. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 12:42, 17 април 2026 (CEST) :::Ти го дополнив списокот пак според твоите придонеси, дека има уште два дена останати од натпреварот [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 12:24, 28 април 2026 (CEST) 6gv7zger97uh0rnyjmi5lzzouq2upvi Македонец (фрегата) 0 1373909 5545449 5486367 2026-04-27T17:27:12Z Andrew012p 85224 5545449 wikitext text/x-wiki {{Брод|ship_image=[[Податотека:Thomas Birch - Engagement between the "United States" and the "Macedonian".jpg|250px]]|image_caption=„Поморската битка помеѓу „Американец“ и „Македонец“, слика на Томас Берч (1779 — 1851) од 1813 г.|ship_flag=[[Податотека:Flag of the United Kingdom (1-2).svg|50px|]]<br>[[Податотека:Flag of the United States (Web Colors).svg|50px]]|ship_class=[[фрегата]] од типот „Лајвли“|ship_name=''Македонец''|length=47 м|beam=11,81 м|displacement=5,59 м|acquired=28 септември 1808 г.|laid_down=мај 1809 г.|launched=2 јуни 1810 г.|armament=28 18-фунтови орудија<br>14 32-фунтови каронади|propulsion=[[едреник|платна]]|flag_state=Обединето Кралство<br>САД|out_of_service=25 октомври 1812 г.|complement=306|ship_owner=|shipyard=бродоградилиште Вулич|builder=Вулвич}} {{Закосен наслов}}'''''Македонец''''' ({{langx|en|HMS Macedonian}}) — била [[фрегата]] од петти ранг, од типот „Лајвли“, вооружена со 38 топа, која припаѓала на [[Кралска воена морнарица|Кралската воена морнарица на Обединетото Кралство]]. Во 1812 г., за време на [[Војната од 1812.|Британско-американската војна]], била заробена од американските поморски сили и потоа служела во Американската морнарица до 1834 г. под името ''USS Macedonian''. == Служба во Кралската морнарица == [[Фрегата]]та била изградена во бродоградилиштето Вулвич во Англија во 1809 г., пуштена во вода на 2 јуни 1810 г. и стапила во служба истиот месец под заповедништво на капетан лорд Вилијам Фицрој. Во првиот [[екипаж]] бил и 13-годишниот Семјуел Лич, кој подоцна напишал спомени за својата служба. „Македонец“ пренесувал војска во [[Лисабон]], [[Португалија]], по што останал во областа како заштитен брод против можен француски поморски напад за време на Полуостровската војна. Капетан Фицрој фалсификувал документи на бродот и така злоупотребил со пари, поради што бил осуден од воен суд во март 1811 г. и отпуштен. Фицрој привремено бил заменет од Вилијам Волдгрејв, кој заповедувал со бродот неколку месеци, по што бил заменет од Џон Сурман Карден. Карден најмил оркестар, што добро било прифатено од екипажот, но не се разбирал со првиот поручник Дејвид Хоуп. Во јануари 1812 г., „Македонец“ добил наредба тајно да достави меници до Норфолк, [[Вирџинија]], и да врати еквивалент во златни и сребрени монети како дел од шема за одржување на платежната способност на Банката на Англија. За време на посетата, Карден се дружел со месната елита во Норфолк, вклучувајќи го и капетан Стивен Декејтер, но ја провалил својата задача ненамерно издавајќи го планот и се вратил во Лисабон со празни раце. Карден често вечерал со Декејтер и неговата [[сопруга]] Сузан, обложувајќи се на дабарова капа за својата победа во можна битка меѓу нивните бродови. Во септември 1812 г., „Македонец“ добил наредба да придружува брод на [[Британска источноиндиска компанија|Британската источноиндиска компанија]] до [[Мадејра]], по што требало да крстосува во потрага по плен, додека не му се потрошат залихите. === Битка со „Американец“ === „Македонец“ ја напуштил Мадејра на 22 октомври 1812 г. Утрото на 25 октомври се сретнал со фрегатата „Американец“ на [[Соединети Американски Држави|Соединетите Американски Држави]], со кои Обединетото Кралство од јуни истата година е во војна. „Американец“ бил под заповедништво на Стивен Декејтер и била тешка фрегата со 44 топа и вкупна тежина на истрел од 864 фунти, наспроти 528-те фунти на „Македонец“. „Американец се свртил по ветрот и го принудил „Македонец“ да го прогонува. По приближувањето на двата брода, за неколку минути тешкиот оган од 24-фунтните топа на „Американец“ ги соборил сите три јарболи на „Македонец“ и го дупнал трупот. Потоа „Американец“ привремено се оддалечил и ги оставил Карден и Хоуп да ја осмислат состојбата. При повторното приближување, Карден го спуштил своето знаме и така „Македонец“ станал вториот британски брод што се предал на Американците за време на војната. == Служба во Американската морнарица == Декејтер се потрудил да го зачува „Македонец“ и испратил одред да го поправи, што траел две недели. Потоа, Декејтер се вратил со заробениот брод во Њупорт, [[Род Ајленд]], на 4 декември 1812 г., предизвикувајќи сензација во земјата. На 12 август американската фрегата „Конститјушн“ ја победил британската „Гериер“, но таа била премногу оштетена за да може да биде спасена. Декејтер и неговиот екипаж добиле честитки од Конгресот и од претседателот [[Џејмс Медисон]]. „Македонец“ станал вредна аквизиција за малата американска поморска морнарица. Името на бродот било задржано, а за заповедник бил поставен капетан Џејкоб Џонс. На 24 мај 1813 г., „Американец“, „Македонец“ и слупот „Хорнет“ се обиделе да излезат на отворено море од Стејтен Ајленд преку Сенди Хук. Меѓутоа, теснецот бил чуван од силна британска блокада — два борбени брода и три [[Фрегата|фрегати]]. Декејтер ги спровел своите бродови низ пристаништето на Њујорк и преку Хел Гејт влегол во Ист Ривер. Кај Лонг Ајленд, гром го погодил главниот јарбол на „Американец“ и по доцнењето за поправка, малата морнарица стигнала до Монток Поинт, најисточната точка на Лонг Ајленд. Меѓутоа, пред нив имала силна британска блокада и бродовите биле принудени да навлезат во реката Темза, [[Конектикат]], каде што „Американец“ и „Македонец“ останале до крајот на војната, а „Хорнет“ успеал на 14 ноември 1814 г. да се протне покрај блокадата и да излезе на отворено море.<ref>MacKenzie, Alexander Slidell. Life of Stephen Decatur: a commodore in the Navy of the United States. C. C. Little and J. Brown — Biography & Autobiography, 1846. стр. 192–195.</ref> На 20 мај 1815 г., за време на Втората берберска војна, „Македонец“ отпловил за [[Средоземно Море|Средоземното Море]] за да се приклучи на ескадрилата од 10 брода на [[комодор]]от Декејтер во [[Алжир]]. На 17 јуни фрегатата учествувала во заробувањето на алжирскиот предводнички брод, фрегатата „Машуда“, заедно со фрегатите „Констелејшн“ и „Гериер“ и [[слуп]]овите „Епервиер“ и „Онтарио“ во Битката кај ’Рт Гата. По капитулацијата на Алжир во јули и на [[Тунис]] и Триполитанија во август, во текот на три години „Македонец“ патролирал во Средоземното Море и по источниот брег на Соединетите Американски Држави. Од јануари 1819 до март 1920 г., фрегатата оперирала покрај тихоокеанскиот брег на [[Јужна Америка]], обезбедувајќи помош и заштита на трговските бродови во немирните години на латиноамериканските колонијални бунтови. Во јуни 1821 г. бродот се вратил во [[Бостон]]. Во овој период, бродот работел како брод банка, соработувајќи со разни [[гусар]]и, каде што под заповедништво на капетан Доунс биле оставани големи депозити над 100.000 долари. [[Морнар]]ите на бродот се жалеле на лошите услови и лошата храна, иако низ нивни раце минувале огромни пари. Во 1826 г., бродот отпловил за [[Западните Инди]], каде што помогнал во елиминирањето на пиратството. На 11 јуни 1826 г., бродот отпловил од Норфолк за служба во Тихоокеанската ескадрила и се вратил на 30 октомври 1828 г. Истата година бродот бил повлечен од служба и расклопен во Военото пристаниште на Норфолк. Меѓу екипажот на последната пловидба на бродот бил Вилијам Хенри Леонард По.<ref>Silverman, Kenneth. Edgar A. Poe: Mournful and Never-ending Remembrance. New York, Harper Perennial, 1991. <nowiki>ISBN 0-06-092331-8</nowiki>. стр. 37</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons category|HMS Macedonian (ship, 1810)}} * [http://www.dcmemorials.com/index_indiv0003240.htm Figurehead of the Macedonian at the U.S. Naval Academy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120206155220/http://www.dcmemorials.com/index_indiv0003240.htm|date=6 February 2012}} * [http://todd.mainecav.org/model/macedonian/ Radio-Controlled model with additional data and history.] [[Категорија:Фрегати]] qzehhhix84ik52d3plne46ery5fr3ke Предлошка:Брод 10 1374001 5545450 5486366 2026-04-27T17:27:28Z Andrew012p 85224 5545450 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{esoteric}}</noinclude> {| class="infobox" style="width: 315px; border-spacing: 2px; text-align: left; font-size: 90%;" |- ! colspan="2" style="background: lightsteelblue; text-align: center; vertical-align: middle; font-size: 130%;" | {{{ship_name}}} |- {{#if: {{{ship_image|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{!}} colspan="2" style="text-align: center; font-size: 90%; border-bottom: 1px solid #aaa; line-height: 1.25em;" {{!}} {{{ship_image}}}<br />{{#if: {{{image_caption|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{{image_caption}}} | {{{ship_name}}} }} {{!}}- }} ! style="background: lightsteelblue; text-align: center; vertical-align: middle;" | Државна припадност: <br>{{{flag_state}}}  ! style="background: lightsteelblue; text-align: center; vertical-align: middle;" | {{{ship_flag|[[Податотека:Sin_bandera.svg|30px]]}}} |- {{#if:{{{ship_class|<noinclude>-</noinclude>}}}| ! Класа и тип {{!}} {{{ship_class}}} {{!}}- }} {{#if:{{{namesake|<noinclude>-</noinclude>}}}| ! Бродови имењаци {{!}} {{{namesake}}} {{!}}- }} {{#if:{{{ship_owner|<noinclude>-</noinclude>}}}| ! Нарачател {{!}} {{{ship_owner}}} {{!}}- }} {{#if:{{{builder|<noinclude>-</noinclude>}}}| ! [[Бродоградилиште]] {{!}} {{{builder}}} {{!}}- }} {{#if:{{{laid_down|<noinclude>-</noinclude>}}}| ! Положена [[кобилица]] {{!}} {{{laid_down}}} {{!}}- }} {{#if:{{{launched|<noinclude>-</noinclude>}}}| ! Пуштен {{!}} {{{launched}}} {{!}}- }} {{#if:{{{ship_sponsor|<noinclude>-</noinclude>}}}| ! Кум/а на брод {{!}} {{{ship_sponsor}}} {{!}}- }} {{#if:{{{acquired|<noinclude>-</noinclude>}}}| ! Набавен {{!}} {{{acquired}}} {{!}}- }} {{#if:{{{commissioned|<noinclude>-</noinclude>}}}| ! Ставен во служба {{!}} {{{commissioned}}} {{!}}- }} {{#if:{{{decommissioned|<noinclude>-</noinclude>}}}| ! Повлечен од служба {{!}} {{{decommissioned}}} {{!}}- }} {{#if:{{{recommissioned|<noinclude>-</noinclude>}}}| ! Повторно ставен во служба {{!}} {{{recommissioned}}} {{!}}- }} {{#if:{{{decommissioned_again|<noinclude>-</noinclude>}}}| ! Повторно повлечен од служба {{!}} {{{decommissioned_again}}} {{!}}- }} {{#if:{{{out_of_service|<noinclude>-</noinclude>}}}| ! Надвор од служба {{!}} {{{out_of_service}}} {{!}}- }} {{#if:{{{renamed|<noinclude>-</noinclude>}}}| ! Преименуван {{!}} {{{renamed}}} {{!}}- }} {{#if:{{{reclassified|<noinclude>-</noinclude>}}}| ! Прекласифициран {{!}} {{{reclassified}}} {{!}}- }} {{#if:{{{refit|<noinclude>-</noinclude>}}}| ! Подоцнежни преправки {{!}} {{{refit}}} {{!}}- }} {{#if:{{{captured|<noinclude>-</noinclude>}}}| ! Запленет {{!}} {{{captured}}} {{!}}- }} {{#if:{{{status|<noinclude>-</noinclude>}}}| ! Статус {{!}} {{{status}}} {{!}}- }} {{#if:{{{home_port|<noinclude>-</noinclude>}}}| ! Матично пристаниште {{!}} {{{home_port}}} {{!}}- }} {{#if:{{{port_of_registry|<noinclude>-</noinclude>}}}| ! Пристаниште на регистарот {{!}} {{{port_of_registry}}} {{!}}- }} ! colspan="2" style="background: lightsteelblue; text-align: center; vertical-align: middle;" | Главни одлики |- {{#if:{{{displacement|<noinclude>-</noinclude>}}}| ! Истиснување {{!}} {{{displacement}}} {{!}}- }} {{#if:{{{length|<noinclude>-</noinclude>}}}| ! Должина {{!}} {{{length}}} {{!}}- }} {{#if:{{{beam|<noinclude>-</noinclude>}}}| ! Ширина {{!}} {{{beam}}} {{!}}- }} {{#if:{{{height|<noinclude>-</noinclude>}}}| ! Висина {{!}} {{{height}}} {{!}}- }} {{#if:{{{draught|<noinclude>-</noinclude>}}}| ! Газ {{!}} {{{draught}}} {{!}}- }} {{#if:{{{propulsion|<noinclude>-</noinclude>}}}| ! Погон {{!}} {{{propulsion}}} {{!}}- }} {{#if:{{{speed|<noinclude>-</noinclude>}}}| ! Брзина {{!}} {{{speed}}} {{!}}- }} {{#if:{{{range|<noinclude>-</noinclude>}}}| ! Домет {{!}} {{{range}}} {{!}}- }} {{#if:{{{endurance|<noinclude>-</noinclude>}}}| ! Подводна автономија {{!}} {{{endurance}}} {{!}}- }} {{#if:{{{diving_depth|<noinclude>-</noinclude>}}}| ! Работна длабочина {{!}} {{{diving_depth}}} {{!}}- }} {{#if:{{{boats|<noinclude>-</noinclude>}}}| ! Бродски чамци {{!}} {{{boats}}} {{!}}- }} {{#if:{{{capacity|<noinclude>-</noinclude>}}}| ! Капацитет {{!}} {{{capacity}}} {{!}}- }} {{#if:{{{complement|<noinclude>-</noinclude>}}}| ! [[Екипаж]] {{!}} {{{complement|непознато}}} {{!}}- }} {{#if:{{{troops|<noinclude>-</noinclude>}}}| ! Број на воени сили {{!}} {{{troops}}} {{!}}- }} {{#if:{{{sensors|<noinclude>-</noinclude>}}}| ! Радари и сонари {{!}} {{{sensors}}} {{!}}- }} {{#if:{{{ew_systems|<noinclude>-</noinclude>}}}| ! Уреди за електронско војување {{!}} {{{ew_systems}}} {{!}}- }} {{#if:{{{armament|<noinclude>-</noinclude>}}}| ! Наоружување {{!}} {{{armament}}} {{!}}- }} {{#if:{{{ammunition|<noinclude>-</noinclude>}}}| ! Стреливо {{!}} {{{ammunition}}} {{!}}- }} {{#if:{{{armor|<noinclude>-</noinclude>}}}| ! Оклоп {{!}} {{{armor}}} {{!}}- }} {{#if:{{{aircraft|<noinclude>-</noinclude>}}}| ! Натоварени воздухоплови {{!}} {{{aircraft}}} {{!}}- }} {{#if:{{{aircraft_facilities|<noinclude>-</noinclude>}}}| ! Опрема за воздухоплови {{!}} {{{aircraft_facilities}}} {{!}}- }} {{#if:{{{motto|<noinclude>-</noinclude>}}}| ! Гесло {{!}} {{{motto}}} {{!}}- }} {{#if:{{{nickname|<noinclude>-</noinclude>}}}| ! Прекар {{!}} {{{nickname}}} {{!}}- }} {{#if:{{{honors|<noinclude>-</noinclude>}}}| ! Почести и награди {{!}} {{{honors}}} {{!}}- }} {{#if:{{{notes|<noinclude>-</noinclude>}}}| ! Забелешки {{!}} {{{notes}}} {{!}}- }} |}<noinclude> == Употреба == <pre> {{Брод |ship_name = |ship_image = |image_caption = |flag_state = |ship_flag = |namesake = |ship_class = |ship_owner = |builder = |laid_down = |launched = |ship_sponsor = |acquired = |commissioned = |decommissioned = |recommissioned = |decommissioned_again = |out_of_service = |renamed = |reclassified = |refit = |captured = |status = |home_port = |port_of_registry = |displacement = |length = |beam = |height = |draught = |propulsion = |speed = |range = <!--домет кај воздухопловот--> |endurance = |diving_depth = |boats = |capacity = |complement = <!--бр. на екипаж--> |troops = |sensors = <!--радари и сонари--> |ew_systems = |armament = |ammunition = |armor = |aircraft = |aircraft_facilities = |motto = |nickname = |honors = |notes = }} </pre> {{tl-sort}} [[Категорија: Инфокутии за сообраќај|Бродови]] </noinclude> 2bjj3c66m2gkxkl14rwxbbnl7m6lsyn Боцман 0 1385884 5545448 5509089 2026-04-27T17:26:46Z Andrew012p 85224 5545448 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Royal Navy Boatswain 1820.jpg|мини|265x265пкс|Боцман на [[Кралска воена морнарица|Кралската воена морнарица]] во 1820 г.]] '''Боцман''' ({{Langx|de|Bootsmann}}), се сретнува и '''водач на палуба''' — највисокиот чин во [[Палуба|палубната]] служба на еден [[Брод (пловило)|брод]], одговорен за одржување на бродскиот труп и неговите составни делови. Боцманот ги надгледува останатите членови на палубната служба и обично не е задолжен за редовно дежурство (стража), освен кај бродови со мал број на [[екипаж]]. Дополнителните должности разнообразуваат во зависност од видот на бродот, екипажот и околностите. Кај рибарските бродови, боцманот често се нарекува и „трета рака“. == Опис == Боцманот работи во [[Палуба|палубната]] служба на бродот како шеф на екипажот што нема офицерска лиценца. Во одредени случаи, боцманот може да ја извршува и должноста на трет или четврт офицер.<ref name="eb11">{{Cite EB1911|wstitle=Boatswain|volume=4|page=100}}</ref> Боцманот мора да биде високо квалификуван за сите морнарски вештини со [[Јаже|јажиња]] потребни за работа на брод за долга пловидба. Тој се разликува од останатите искусни морнари по неговата надзорна улога: планирање, организирање и распределба на работните задачи. Како шеф на палубниот [[екипаж]], боцманот ја планира дневната работа и ги распределува задачите. По завршувањето на работата, тој врши проверка дали задачите се извршени во согласност со одобрените оперативни процедури.<ref name="ous">Oregon University System, 2004</ref> Покрај надзорната улога, боцманот редовно го прегледува бродот и извршува низа рутински и стручни задачи за одржување на сите делови на бродот што не се во надлежност на машинското одделение. Овие должности вклучуваат чистење, боење и одржување на бродскиот труп, надградбата и палубната опрема, како и спроведување на формална програма за превентивно одржување. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons-inline|Able Seaman (occupation)}} * [https://archive.today/20130128154451/http://corpun.master.com/texis/master/search/?q=boatswain&s=SS CorPun website on corporal punishments] * [http://www.occupationalinfo.org/91/911131010.html Boatswain at OccupationalInfo.org] * {{cite web|url=http://www.ilo.org/public/english/protection/safework/cis/products/hdo/htm/seaman.htm|title=Seaman, Merchant Marine|author=International Labour Organization|author-link=International Labour Organization|date=5 December 2000|work=International Hazard Datasheets on Occupation|access-date=26 May 2007}} [[Категорија:Поморски занимања]] [[Категорија:Поморски поими]] [[Категорија:Титули]] qlsd0j1wstojvbk8fz5hgotxhb47zyk Поташа 0 1385893 5545412 5528268 2026-04-27T14:47:05Z Zdravko 293 5545412 wikitext text/x-wiki [[Податотека:PotashUSGOV.jpg|мини|Поликристална поташа, со американски пени. (Монетата е 19 мм<span>)</span> во пречник и бакарна боја.)]] '''Поташа'''— ископани и произведени [[соли]] кои содржат [[калиум]] во форма [[Раствор|растворлива]] во вода.<ref name=usgs2>[http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/potash/myb1-2008-potas.pdf Potash] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230728201706/https://www.usgs.gov/centers/national-minerals-information-center/potash-statistics-and-information |date=2023-07-28 }}, USGS 2008 Minerals Yearbook</ref> Терминот ''поташа'' потекнува од ''пепел'' од растенија или дрва што се натопувала во вода во сад, што било основно средство за производство на поташ пред [[Индустриска револуција|индустрискиот период]]; зборот ''[[калиум]]'' потекнува од терминот ''поташ''.<ref>{{cite journal|first=Humphry|last=Davy|title=On Some New Phenomena of Chemical Changes Produced by Electricity, in Particular the Decomposition of the Fixed Alkalies, and the Exhibition of the New Substances that Constitute their Bases; and on the General Nature of Alkaline Bodies|page=32|year=1808|volume=98|journal=Philosophical Transactions of the Royal Society of London|url=https://books.google.com/books?id=gpwEAAAAYAAJ&pg=PA32|doi=10.1098/rstl.1808.0001|doi-access=free}}</ref> Во 2021 година, светското производство на поташа надминало 71,9&nbsp;милиони [[Тона|тони]] (~45,4 милиони тони еквивалент на K<sub>2</sub>O), а Канада е најголемиот производител на поташа како [[Гноиво|ѓубриво]]. <ref>{{Cite web |title=Production and Use of Potassium Chloride |url=https://www.ipipotash.org/uploads/udocs/Chap-1_potash_production.pdf |website=International Potash Institute |page=17}}</ref> Калиумот за прв пат е добиен во [[1807]] година со [[електролиза]] на каустична поташа ([[калиум хидроксид]]).<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/isbn_9780631168164|title=Humphry Davy: Science and Power|last=Knight|first=David|date=1992|publisher=Blackwell|isbn=9780631168164|location=Oxford|pages=[https://archive.org/details/isbn_9780631168164/page/66 66]|url-access=registration}}</ref><ref>{{Cite journal |date=1998 |title=Production and Use of Potassium |url=http://www.ipni.net/publication/bettercrops.nsf/0/A529956F62A701F6852579800082035A/$FILE/Better%20Crops%201998-3%20p06.pdf |journal=Better Crops |volume=82 |issue=3 |pages=6 |via=International Plant Nutrition Institute |archive-date=2023-09-06 |access-date=2023-09-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230906082107/http://www.ipni.net/publication/bettercrops.nsf/0/A529956F62A701F6852579800082035A/$FILE/Better%20Crops%201998-3%20p06.pdf |url-status=dead }}</ref> == Терминологија == Терминот ''поташа'' се однесува на соединенија на калиум и на материјали кои содржат калиум, обично калиум карбонат. Употребата на терминот ''поташ''а датира од 1477 година и потекнува од среднохоландскиот збор {{Јаз|dum|potaschen}}, што означува пепел во тенџере.<ref name="Etyl"> {{cite web|last1=van der Sijs i.a.|first1=Nicoline|title=POTAS (SCHEIKUNDIG ELEMENT)|url=http://etymologiebank.nl/trefwoord/potas|website=Etymologiebank|access-date=14 August 2016|language=nl|date=2010}}</ref> Стариот метод за производство на [[калиум карбонат]] ({{Хем|K|2|CO|3}}) било или со собирање или со производство на дрвен пепел (занимање на пепелникот), хемиско испирање на пепелта, а потоа испарување на добиениот раствор во големи железни садови, што давало бел остаток именуван како „пепел од тенџере“; <ref>{{Наведено списание|last=Davy|first=Humphry|year=1808|title=On Some New Phenomena of Chemical Changes Produced by Electricity, in Particular the Decomposition of the Fixed Alkalies, and the Exhibition of the New Substances that Constitute their Bases; and on the General Nature of Alkaline Bodies|url=https://books.google.com/books?id=gpwEAAAAYAAJ&pg=PA32|journal=Philosophical Transactions of the Royal Society of London|volume=98|page=32|doi=10.1098/rstl.1808.0001|doi-access=free}}</ref> приближно 10% од тежината на обичниот дрвен пепел може да се обнови како поташа.<ref name=usgs>{{cite news|url=http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/potash/|publisher=USGS|title=Potash|author=Stephen M. Jasinski|archive-date=2018-12-12|access-date=2009-02-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20181212063308/https://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/potash/|url-status=dead}}</ref><ref name="ce">{{cite encyclopedia |title=Potash |encyclopedia=[[The Canadian Encyclopedia]] |url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/potash |access-date=August 31, 2019 |date=March 4, 2015}}</ref> Терминот ''поташа'' подоцна ги распознал минералите кои содржелеа калиумови соли и вештачкиот комерцијален производ добиен од солите..<ref>{{cite news|title=The World Potash Industry: Past, Present and Future|publisher=50th Anniversary Meeting The Fertilizer Industry Round Table|place=New Orleans, LA|year=2000|url=http://www.potashcorp.com/media/pdf/investor_relations/speeches/world_potash_industry.pdf}}{{dead link|date=March 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Табелата распознава осум (8) калиумови соединенија со терминот ''поташа'' во нивните традиционални имиња: {| class="wikitable" !Вообичаено име ! Хемиско име (формула) |- | Калиумско ѓубриво | colspan="2" | До почетокот на 20 век: [[калиум карбонат]] (K<sub>2</sub>CO<sub>3</sub>); од крајот на 19 век: едно или повеќе соединенија на [[калиум хлорид]] (KCl), [[калиум сулфат]] (K<sub>2</sub>SO<sub>4</sub>) или [[калиум нитрат]] (KNO<sub>3</sub>). <ref>{{cite book|title = 2005 Minerals Handbook|chapter = Potash|publisher = [[United States Geological Survey]]|date = September 2006|author = Dennis Kostick|page = 58.1|chapter-url = http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/potash/potasmyb05.pdf|access-date = 2011-01-29|archive-date = 2011-06-08|archive-url = https://web.archive.org/web/20110608061005/http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/potash/potasmyb05.pdf|url-status = dead}}</ref><ref>{{cite journal|publisher = [[American Chemical Society]]|title = Composition of Potash Fertilizer Salts for Sale on the American Market|author = J. W. Turrentine|doi=10.1021/ie50299a022|journal = Industrial & Engineering Chemistry|year = 1934|volume = 26|issue = 11|pages = 1224–1225}}</ref> ''Не'' содржи [[калиум оксид]] (K<sub>2</sub>O), кој растенијата не го апсорбираат;<ref>{{cite journal | title = Potash Terminology and Facts|author = Joseph R. Heckman | journal = Plant & Pest Advisory| date = 17 January 2002| publisher = Rutgers University| volume = 7| issue = 13| page = 3| url = http://njaes.rutgers.edu/pubs/plantandpestadvisory/2002/fc0117.pdf| access-date = 29 January 2011| archive-date = 19 July 2011| archive-url=https://web.archive.org/web/20110719054037/http://njaes.rutgers.edu/pubs/plantandpestadvisory/2002/fc0117.pdf| url-status = dead }} Reprinted from ''Agri-Briefs'', of the Agronomists of the Potash & Phosphate Institute, Winter 2001–2002, No.7</ref>количината на калиум е наведена како еквивалент на K<sub>2</sub>O (т.е. ако е во форма на K<sub>2</sub>O), за да се овозможи директна споредба помеѓу различни ѓубрива што користат различни видови поташа. |- | Каустична поташа | [[калиум хидроксид]] (KOH) |- | Калиум карбонат, соли на забен камен, или бисерна пепел | [[калиум карбонат]] (<sub>K</sub>2<sub>CO</sub>3<sub>)</sub> |- | Хлорат на калиум | [[калиум хлорат]] ( KClO<sub>3</sub>) |- | хлорид на поташа (MOP) | [[калиум хлорид]] (KCl:NaCl = 95:5 или повисоко) |- | Нитрат од поташа | [[калиум нитрат]] (KNO<sub>3</sub>) |- | Поташа сулфат (SOP) | калиум сулфат ( K<sub>2</sub>SO<sub>4</sub><sub>)</sub> |- | Перманганат од поташа | [[калиум перманганат]] (KMnO<sub>4</sub>) |} == Историја == [[Податотека:FirstUSpatent.jpg|мини|Првиот американски патент што некогаш бил издаден бил за подобрување „во производството на ''пепел од тенџере'' и бисерна пепел со нов апарат и процес“; бил потпишан од тогашниот претседател [[Џорџ Вашингтон]].]] [[Податотека:CoveredHopperForPotashBoltonON.jpg|мини|Покриен вагон со бункер во канадски воз за превоз на поташа по железница]] === Потекло на рудата === Поголемиот дел од светските резерви на калиум (K) биле депонирани како морска вода во античките внатрешни океани. Откако водата испарила, калиумовите соли кристализирале во слоеви од поташа. Ова се местата каде што денес се вади поташа. Наслагите се природна мешавина од калиум хлорид (KCl; минерално име [[силвит]]) и натриум хлорид (NaCl; минерално име халит), попознат како [[Сол (зачин)|кујнска сол]]. Со текот на времето, како што се менувала површината на земјата, овие наслаги биле покриени со илјадници стапки земја. <ref name="digital.library.okstate.edu">Robert C. Fite [http://digital.library.okstate.edu/oas/oas_pdf/v32/p123_125.pdf Origin and occurrence of commercial potash deposits] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100623234316/http://digital.library.okstate.edu/OAS/oas_pdf/v32/p123_125.pdf|date=2010-06-23}}, ''Academy of Sciences for 1951'', p. 123</ref> === Бронзено време === Калиумот (особено калиум карбонатот) се употребува во белење на текстил, производство на [[стакло]], керамика и производство на [[сапун]], уште од [[Бронзено време|бронзеното време]].<ref>{{Cite web |title=Potash {{!}} Encyclopedia.com |url=https://www.encyclopedia.com/earth-and-environment/minerals-mining-and-metallurgy/mineralogy-and-crystallography/potash#:~:text=POTASH%20(potassium%20carbonate)%20and%20soda%20(sodium%20carbonate)%20have%20been%20used%20from%20the%20dawn%20of%20history%20in%20bleaching%20textiles,%20making%20glass,%20and,%20from%20about%20a.d.%20500,%20in%20making%20soap. |access-date=2022-04-25 |website=www.encyclopedia.com}}</ref> Калиумот главно се добивал со чистење на пепелта од дрво согорувано за греење и готвење. === 14–17 век === ==== Рударство ==== Почнувајќи од 14 век, поташата започнала да се ископува во [[Етиопија]]. Едно од најголемите наоѓалишта во светот, 140 до 150&nbsp;милиони тони, се наоѓа во областа Далол во регионот Афар. <ref name="Ethiopia Mining">[http://www.photius.com/countries/ethiopia/economy/ethiopia_economy_mining.html Ethiopia Mining]. Photius.com. Retrieved on 2013-06-21.</ref> ==== Поташа добиена од дрво ==== Калиумот бил еден од најважните индустриски хемикалии. Се рафинирал од пепелта на листопадни дрвја и се произведувал првенствено во шумските области на Европа, [[Русија]] и [[Северна Америка]]. Иако методите за производство на вештачки алкалии биле измислени кон крајот на 18 век, тие не станале економични сè до крајот на 19 век и затоа зависноста од органски извори на поташа останала. Поташата станала важна меѓународна трговска стока во Европа барем од почетокот на 14 век. Се проценува дека европскиот увоз на поташа барал 6 или повеќе милиони кубни метри секоја година од почетокот на 17 век.<ref name="Paul Warde 2018">Paul Warde, 'Trees, Trade and Textiles: Potash Imports and Ecological Dependency in British Industry, c. 1550–1770', Past & Present, 240, 1, 2018, 47–82</ref> Помеѓу 1420 и 1620 година, главните извозни градови за поташа добиена од дрво биле [[Гдањск]], [[Калининград|Кенигсберг]] и [[Рига]]. Кон крајот на 15 век, Лондон станал водечки увозник поради својата местоположба како центар за производство на мек сапун, додека Холанѓаните доминирале како добавувачи и потрошувачи во 16 век. Од 1640-тите, геополитичките нарушувања (т.е. [[Руско-полска војна (1654–1667)|Руско-полската војна (1654–1667)]]) значеле дека центрите на извоз се преселиле од Балтикот во [[Архангелск]], Русија. Во 1700 година, руската пепел станала доминантна, иако Гдањск останал познат по квалитетот на својот поташ. === 18 век === ==== Пепел од алги ==== На [[Оркниски Острови|Оркниските Острови]], пепелта од алги обезбедувала поташа и [[Натриум карбонат|сода]], а производството започнало „веројатно уште во 1719 година“ и траело еден век. Производите биле „во голема мера барани од индустриите за стакло и сапун од тоа време“. <ref name="stkelp">{{cite news |title=Kelp Burning in Orkney |website=orkneyjar.com |publisher=Sigurd Towrie |url=http://orkneyjar.com/tradition/kelpburning.htm |access-date=2021-09-20 |archive-date=2023-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230514013844/http://www.orkneyjar.com/tradition/kelpburning.htm |url-status=dead }}</ref> ==== Северна Америка ==== До 18 век, американската поташа со повисок квалитет сè повеќе се извезувала во Британија. Кон крајот на 18 и почетокот на 19 век, производството на поташа им обезбедувало на доселениците во [[Северна Америка]] на кои им биле многу потребни пари и кредити, бидејќи тие расчистувале пошумено земјиште за земјоделски култури. За целосно да ја искористат својата земја, доселениците требало да се ослободат од вишокот дрво. Најлесниот начин да го постигнат ова бил да го согорат секое дрво кое не било потребно за гориво или градежништво. Пепелта од [[Тврдо дрво|листопадните]] дрвја потоа можела да се употреби за производство на [[Калиум хидроксид|луга]], која можела да се користи за производство на сапун или да се свари за да се произведе вредна поташа. Тврдото дрво можело да генерира пепел со брзина од 60 до 100 бушели на акр (500 до 900 м<sup>3</sup>/км<sup>2</sup>). Во 1790 година, продажбата на пепел можела да генерира од 3,25 до 6,25 долари по акр (800 до 1.500 долари км<sup>2</sup>) во руралната [[Њујорк (сојузна држава)|држава Њујорк]] - речиси иста стапка како и ангажирањето работник за расчистување на истата област. Производството на поташа станало голема индустрија во британска Северна Америка. Велика Британија отсекогаш била најважниот пазар. Американската индустрија за поташа ја следела низ целата земја. ==== Прв американски патент ==== Првиот американски патент од каков било вид бил издаден во 1790 година на [[Семјуел Хопкинс]] за подобрување „во производството на пепел од тенџере и бисерна пепел со нов апарат и процес“.<ref>[[wikisource:United States patent X1|Patent X1: the making of Pot ash and Pearl ash by a new Apparatus and Process (1790)]]. en.wikisource.org</ref>''Бисерната пепел'' била почист квалитет направен со [[калцинација]] на поташа во реверберативна печка или печка. Поашните јами некогаш се користеле во [[Англија]] за производство на поташа што се користел во производството на сапун за подготовка на волна за производство на предиво. === 19 век === По околу 1820 година, [[Њујорк (град)|Њујорк]] ја заменил [[Нова Англија]] како најважен извор; до 1840 година центарот се наоѓал во [[Охајо]]. Производството на поташа отсекогаш било индустрија за нуспроизводи, што произлегло од потребата да се расчисти земјиштето за [[земјоделство]].<ref name="digital.library.okstate.edu" /> ==== Канада ==== Од 1767 година, поташа од дрвена пепел се извезувала од [[Канада]]. До 1811 година, 70% од вкупниот увоз на поташа од 19,6 милиони фунти во [[Обединето Кралство|Велика Британија]] доаѓал од Канада.<ref name="Paul Warde 2018" /> Извозот на поташа и бисерен пепел достигнал 43.958 барели во 1865 година. Во 1871 година работеле 519 пепелници. === Индустријализација на 20 век === [[Податотека:International_Exchange_of_Potash_in_1937_-_DPLA_-_6e2d669a051158fe7afe1fc031988d4f.jpg|десно|мини|Глобален увоз/извоз на поташа во 1937 година]] Индустријата за дрвен пепел опаднала кон крајот на 19 век, кога во [[Германија]] било воспоставено големо производство на [[:Категорија:Минерали на калиумот|поташа од минерални]] соли. На почетокот на 20 век, индустријата за поташа станала доминирана од картел во кој Германија имала доминантна улога.<ref name=":02" />{{Rp|page=147}} [[Прва светска војна|Првата светска војна]] доживеала кратко оживување на американските пепелници, чиј производ обично се состоел од 66% хидроксид, 17% карбонат, 16% сулфат и други нечистотии.<ref>{{Cite book |last=Bateman |first=Ernest |url=https://books.google.com/books?id=ksNWAAAAMAAJ&pg=PA15 |title=Wood Ashes and Production of Potash |date=1919 |publisher=U.S. Department of Agriculture, Forest Service, Forest Products Laboratory |language=en}}</ref> Подоцна во векот, картелот завршил со појавата на нови производители на поташа во [[Советски Сојуз|СССР]] и Канада.<ref name=":02" /> Во 1943 година, поташа била откриена во [[Саскачеван]], Канада, за време на дупчење на нафта. Активното истражување започнало во 1951 година. Во 1958 година, компанијата „Поташ Компани оф Америка“ станала првиот производител на поташа во Канада со пуштање во употреба на подземен рудник за поташа во езерото Пацијанс.<ref name="ce" /> Како што се развиваале бројни производители на поташа во Канада, владата на Саскачеван се повеќе се вклучувала во индустријата, што довело до создавање на „Канпотекс“ во 1970-тите.<ref name=":02" /> [[Податотека:Nutrien_Lanigan_Potash.jpg|мини|Рудникот за поташа „Нутриен“ во Ланиган, Саскачеван, е една од најголемите подземни операции за вадење поташа во светот.]] Во 1964 година, канадската компанија „Калиум Хемикалс“ го основала првиот рудник за поташа употребувајќи го процесот на раствор. Откритието било направено за време на истражување на нафтени резерви. Рудникот бил развиен во близина на Реџина, Саскачеван. Рудникот достигнал длабочина поголема од 1500 метри. Денес единицата „Бел Плејн“ е дел на корпорацијата „Мозаик“. Производството на поташа во СССР во голема мера било за домашна употреба и за употреба во земјите од [[Совет за меѓусебна економска помош|Советот за меѓусебна економска помош]]. <ref name=":02" /> По [[Распад на Советскиот Сојуз|распадот на СССР]], руските и белоруските производители на поташа за прв пат влегле во директна конкуренција со производители од други места во светот. <ref name=":02" /> На почетокот на 20 век, наслаги од калиум биле пронајдени во депресијата Далол во локалитетите Мусели и Кресент во близина на етиопско-[[Еритреја|еритрејската]] граница. Проценетите резерви во Мусели и Кресент се 173 и 12&nbsp;милиони тони соодветно. Вториот е особено погоден за површинско рударство. Бил истражуван во 1960-тите, но работите престанале поради поплави во 1967 година. Обидите за продолжување на рударството во 1990-тите биле прекинати од [[Еритрејско-етиопска војна|Еритрејско-етиопската војна]] и не се обновени од 2009 година.<ref name="industrialization1">{{cite news |title=Minerals for Agricultural Industrialization |publisher=Ministry of Mines and Energy of Ethiopia |url=http://www.mome.gov.et/industrial.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110720153154/http://www.mome.gov.et/industrial.html |archive-date=2011-07-20}}</ref> [[File:Potash_evaporation_ponds_near_Moab,_UT,_May_2013.jpg|мини|Базени за испарување на калиум во рудникот „Интрепид поташ“ во близина на Моаб, Јута]] == Рударство == === Јамско рударство === Сите комерцијални наоѓалишта на калиум потекнуваат од наоѓалишта на [[Евапорит|евапорити]] и често се закопани длабоко под површината на земјата. Рудите на калиум обично се богати со калиум хлорид (KCl), натриум хлорид (NaCl) и други соли и глини, и обично се добиваат со конвенционално јамско рударство, при што извлечената руда е мелена во прав. <ref>{{Cite book |last=Alikhan |first=Irfan |title=Management of Agricultural Inputs |publisher=Agrotech Publishing Academy |year=2014 |isbn=9789383101474}}</ref> Повеќето рудници за калиум денес се длабоки јамски рудници, дури до 1400 метри под земја. Други се минираат како ленти, поставени во хоризонтални слоеви како [[седиментна карпа]]. Во надземните постројки за преработка, KCl се одвојува од смесата за да се произведе високо-анализа на калиумово ѓубриво. Другите калиумови соли можат да се одвојат со различни постапки, што резултира со калиум сулфат и калиум-магнезиум сулфат. [[Саскачеван]] е најголемиот производител на калиум во светот. === Методи на растворање и испарување === Други методи вклучуваат растворно рударство и методи на испарување. Во методот на испарување, топла вода се вбризгува во поташата, која се раствора, а потоа се пумпа на површината каде што се концентрира со испарување предизвикано од сончева светлина. Потоа, [[Амин (хемија)|аминските]] реагенси се додаваат или во ископаните или во испарените раствори. Аминот го обложува KCl, но не и NaCl. Воздушните меурчиња се лепат за аминот +KCl и го пуштаат на површината, додека NaCl и глината тонат на дното. Површината се обезмасте за аминот +KCl, кој потоа се суши и се пакува за употреба како ѓубриво богато со калиум -KCl лесно се раствора во вода и е брзо достапен за исхрана на растенијата. <ref>[http://www.ipni.net/ipniweb/portal.nsf/0/68907f5d1e5922f8062577ce006ad872/$FILE/K%20Fert%20Prod%20&%20Tech%2011%2016%2010.pdf Potassium Fertilizer Production and Technology] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121202150508/http://www.ipni.net/ipniweb/portal.nsf/0/68907f5d1e5922f8062577ce006ad872/%24FILE/K%20Fert%20Prod%20%26%20Tech%2011%2016%2010.pdf|date=2012-12-02}}. International Plant Nutrition Institute.</ref> Во [[Индија]] е проучено добивањето на калиумови соли од ѓубрива од морска вода. <ref>[http://www.tifac.org.in/index.php?option=com_content&view=article&id=733&Itemid=205 Recovery of Potassium Fertiliser Salts from Sea Bittern] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150610214622/http://www.tifac.org.in/index.php?option=com_content&view=article&id=733&Itemid=205|date=2015-06-10}}. Tifac.org.in. Retrieved on 2013-06-21.</ref> За време на извлекувањето на сол од морската вода преку испарување, калиумовите соли се концентрираат во битерн, отпадна вода од индустријата за сол. == Производство == Наслагите од поташа се нерамномерно распределени низ целиот свет. <ref name=":02" /> Од 2015 година, наоѓалишта се ископуваат во Канада, Русија, Кина, Белорусија, Израел, Германија, Чиле, САД, Јордан, Шпанија, Обединетото Кралство, Узбекистан и Бразил,<ref>Quick Guide to Potash. (2013, June 14). Retrieved September 29, 2015, from http://www.geoalcali.com/en/quick-guide-to-potash/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150930075527/http://www.geoalcali.com/en/quick-guide-to-potash/|date=2015-09-30}}</ref> со најзначајни наоѓалишта присутни под големите длабочини на формацијата Прери Евапорити во [[Саскачеван]], Канада.<ref name="ce" /> Канада и Русија се земјите каде што се произведува најголемиот дел од поташата; Белорусија исто така претставува голем производител.<ref name=":02" /> Наоѓалиштето во [[Пермски басен|Пермскиот басен]] ги вклучува главните рудници надвор од Карлсбад, [[Ново Мексико]], до најчистото наоѓалиште на поташа во светот во округот Ли, Ново Мексико (во близина на наоѓалиштата Карлсбад), за кое се верува дека е чисто околу 80%. (Округот Осеола, Мичиген, има наоѓалишта чисти над 90%; сепак, единствениот рудник таму бил претворен за производство на сол.) Канада е најголемиот производител, по што следат Русија и Белорусија. Најзначајните резерви на канадска поташа се наоѓаат во покраината Саскачеван и се ископуваат од компанијата Мозаик, Нутриен и К+С. <ref name="usgs2" /> Во [[Народна Република Кина|Кина]], поголемиот број наоѓалишта на калиум се наоѓаат во пустините и солените рамнини на ендорејските басени на нејзините западни провинции, особено Чингхај. Геолошките експедиции ги откриле резервите во 1950-тите<ref name="jung">{{citation |last=Zheng |first=Mianping |title=An Introduction to Saline Lakes on the Qinghai–Tibet Plateau |date=1997 |url=https://books.google.com/books?id=hFz-CAAAQBAJ |page=[https://books.google.com/books?id=hFz-CAAAQBAJ&pg=PA3 3–5] |author-mask=Zheng Mianping |location=Dordrecht |publisher=Kluwer Academic Publishers |isbn=9789401154581}}.</ref>, но комерцијалното искористување заостанувало сè до Политиката за реформи и отворање на [[Денг Сјаопинг]] во 1980-тите. Отворањето на фабриката за ѓубрива од калиум Чингхај во оддалечената област Кархан Плаја во 1989 година го зголемило производството на [[калиум хлорид]] во Кина шест пати, од помалку од 40,000 тони годишно во Хаикси и Тангу до нешто помалку од 240,000 тони годишно.<ref name="factsoflife">{{citation |last=Garrett |first=Donald Everett |title=Potash: Deposits, Processing, Properties, and Uses |date=1996 |url=https://books.google.com/books?id=_MIjCQAAQBAJ |page=[https://books.google.com/books?id=_MIjCQAAQBAJ&pg=PA176 176–177] |location=London |publisher=Chapman & Hall |isbn=9789400915459}}.</ref> Во 2013 година, речиси 70% од производството на поташа било контролирано од „Канпотекс“, фирма за извоз и маркетинг, и „Белоруската компанија за поташа“. Втората била заедничко вложување помеѓу „Белорускали“ и „Уралкали“, но на 30 јули 2013 година, „Уралкали“ објавила дека го прекинало вложувањето. <ref>{{cite news |date=2013-07-30 |title=Potash sector rocked as Russia's Uralkali quits cartel |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/russia-uralkali-idUSL6N0G013H20130730 |url-status=live |access-date=2017-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924183441/http://www.reuters.com/article/2013/07/30/russia-uralkali-idUSL6N0G013H20130730 |archive-date=2015-09-24}}</ref> Калиумот е [[Растворливост|растворлив во вода]] и неговиот пренос бара посебна инфраструктура. <ref name=":02" /> {| class="wikitable sortable" style="text-align:right;" |+Список на земји според производство на поташа ! rowspan="2" |Место ! rowspan="2" |Земја ! colspan="5" |Екстракција во метрички тони K2O еквивалент |- !2016 !2017 !2018 !2019 !2020 |- |1 | style="text-align:left;" |{{CAN}} |10,789,662 |12,562,695 |14,023,931 |12,643,318 |13,881,665 |- |2 | style="text-align:left;" |{{RUS}} |6,480,000 |7,300,000 |7,055,000 |7,368,000 |8,167,300 |- |3 | style="text-align:left;" |{{BLR}} |6,180,100 |7,101,800 |7,346,096 |7,348,293 |7,562,153 |- |4 | style="text-align:left;" |{{CHN}} |5,783,000 |5,534,000 |5,452,000 |5,902,000 |5,530,000 |- |5 | style="text-align:left;" |{{DEU}} |2,750,841 |2,963,561 |2,754,085 |2,615,284 |2,874,026 |- |6 | style="text-align:left;" |{{ISR}} |2,093,100 |2,126,700 |2,149,300 |2,043,500 |2,415,600 |- |7 | style="text-align:left;" |{{JOR}} |1,222,140 |1,415,260 |1,485,960 |1,516,460 |1,598,200 |- |8 | style="text-align:left;" |{{CHL}} |1,303,840 |1,238,630 |991,180 |683,540 |966,680 |- |9 | style="text-align:left;" |{{USA}} |510,000 |480,000 |520,000 |510,000 |460,000 |- |10 | style="text-align:left;" |{{ESP}} |672,246 |557,468 |635,490 |547,100 |455,000 |- |11 | style="text-align:left;" |{{LAO}} |198,600 |307,600 |343,500 |286,900 |442,500 |- |12 | style="text-align:left;" |{{BRA}} |316,429 |306,296 |201,181 |269,300 |276,600 |- |13 | style="text-align:left;" |{{UZB}} |83,000 |114,900 |176,900 |198,400 |210,000 |- |14 | style="text-align:left;" |{{GBR}} |482,800 |297,400 |291,100 |84,000 |99,260 |- |15 | style="text-align:left;" |{{IRN}} |10,500 |15,300 |32,900 |37,200 |37,000 |- |16 | style="text-align:left;" |{{TKM}} |0 |0 |15,200 |11,100 |16,000 |- |17 | style="text-align:left;" |{{BOL}} |0 |0 |1,700 |17,800 |4,400 |- class="unsortable" ! !Вкупно !38,876,258 !42,321,610 !43,475,523 !42,082,195 !44,996,384 |} == Професионални опасности == Прекумерните респираторни заболувања предизвикани од еколошки опасности, како што се [[Радон|радонот]] и [[Азбест|азбестот]], претставувале грижа за рударите на поташа низ историјата. Рударите на поташа се склони кон развој на [[силикоза]] . Врз основа на истражување спроведено помеѓу 1977 и 1987 година за кардиоваскуларни заболувања кај работниците со поташа, вкупната стапка на смртност била ниска, но била забележана разлика кај работниците над земја.<ref>{{cite journal|title=Mortality from Cardiovascular Diseases among Potash Miners Exposed to Heat|first1=Pascal|last1=Wild|first2=Jean-Jacques|last2=Moulin|first3=François-Xavier|last3=Ley|first4=Paul|last4=Schaffer|date=16 April 1995|journal=Epidemiology|volume=6|issue=3|pages=243–247|jstor = 3702386|doi = 10.1097/00001648-199505000-00009|pmid=7619930|s2cid=40033328|doi-access=free}}</ref> == Употреба == {| class="wikitable sortable" style="float:right" |+Производство на поташа и резерви во некои тековни рудници (кои се <2% од глобалните резерви)<br /><br /><br /><br /> (и двете во <chem>K2O</chem> еквивалентно)<br /> (2021, во милиони тони) <ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://pubs.usgs.gov/periodicals/mcs2023/mcs2023-potash.pdf|title=Potash Mineral Commodity Summaries 2023|date=January 2023|work=[[United States Geological Survey]]|accessdate=6 September 2023}}</ref> ! Земја ! Производство ! Резерви |- | [[Канада]] | align="right" | 14,2 (28,57%) | align="right" | 1.100 (33,33%) |- | [[Русија]] | align="right" | 9,1 (17,14%) | align="right" | 400 (12,12%) |- | [[Белорусија]] | align="right" | 7,6 (16,48%) | align="right" | 750 (22,73%) |- | [[Народна Република Кина|Кина]] | align="right" | 6,0 (14,76%) | align="right" | 170 (5,15%) |- | [[Германија]] | align="right" | 2,8 (6,90%) | align="right" | 150 (4,55%) |- | [[Израел]] | align="right" | 2,4 (5,14%) | align="right" | Голем (?%) |- | [[Јордан]] | align="right" | 1,6 (3,37%) | align="right" | Голем (?%) |- | [[Чиле]] | align="right" | 0,9 (1,85%) | align="right" | 100 (3,03%) |- | [[Соединети Американски Држави|Соединетите Американски Држави]] | align="right" | 0,5 (1,04%) | align="right" | 220 (6,67%) |- | [[Шпанија]] | align="right" | 0,4 (0,79%) | align="right" | 68 (2,06%) |- | [[Бразил]] | align="right" | 0,3 (0,58%) | align="right" | 2,3 (0,01%) |- | '''Други земји''' | align="right" | 0,4 (0,76%) | align="right" | 300 (9,09%) |- class="sortbottom" | '''Вкупно во светот''' | align="right" | 46,3 (100,00%) | align="right" | >3.300 (100,00%) |} === Ѓубрива === Калиумот е третата главна хранлива материја за растенијата и културите по [[Азот|азотот]] и [[Фосфор|фосфорот]]. Се употребува уште од [[Стар век|античко време]] како [[Гноиво|ѓубриво]] [[Почва|за почвата]] (околу 90% од тековната употреба).<ref name=":02" /> Употребата на ѓубрива е главниот двигател на потрошувачката на поташа, особено за неговата употреба во ѓубрењето на културите што придонесуваат за диети со висока содржина на протеини. Елементарниот калиум не се појавува во природата бидејќи реагира бурно со вода. <ref name="HollemanAF">{{cite book|publisher = Walter de Gruyter|year = 1985|edition = 91–100|isbn = 978-3-11-007511-3|title = Lehrbuch der Anorganischen Chemie|author = Arnold F. Holleman, Egon Wiberg and Nils Wiberg|chapter = Potassium| language = de}}</ref> Како дел од различни соединенија, калиумот сочинува околу 2,6% од [[Земјина кора|Земјината кора]] по маса и е седмиот најзастапен елемент, сличен по изобилство на натриумот со приближно 1,8% од кората. <ref name="Greenwood">{{cite book|last=Greenwood|first= Norman N|year=1997|title=Chemistry of the Elements |url=https://archive.org/details/chemistryelement00earn_612|url-access=limited|edition=2|place=Oxford|publisher= Butterworth-Heinemann|isbn=978-0-08-037941-8|page=[https://archive.org/details/chemistryelement00earn_612/page/n89 69]}}</ref> Калиумот е важен за земјоделството бидејќи го подобрува задржувањето на водата, приносот, хранливата вредност, вкусот, бојата, текстурата <ref name=":02" /> и отпорност на болести кај прехранбените култури. Има широка примена кај овошјето и зеленчукот, ориз, пченица и други житарки, шеќер, пченка, соја, [[палмино масло]] и памук, од кои сите имаат корист од својствата на хранливите материи за подобрување на квалитетот. <<ref>[http://www.activex.com.au/reports/2008-09/AIV_20081114_ASX_Announ_Potash_Outlook.pdf Potash Price Close to all time highs – Future Outlook] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090918050005/http://www.activex.com.au/reports/2008-09/AIV_20081114_ASX_Announ_Potash_Outlook.pdf |date=2009-09-18 }}. ASX Release (14 November 2008). activex.com.au. Retrieved on 2013-06-21.</ref> Побарувачката за храна и добиточна храна е во пораст од 2000 година. [[Служба за економски истражувања|Службата за економски истражувања]] на [[Министерство за земјоделство на САД|Министерството за земјоделство на Соединетите Американски Држави]] го припишува трендот на просечното годишно зголемување на населението од 75&nbsp;милиони луѓе низ целиот свет. Географски, економскиот раст во Азија и Латинска Америка во голема мера придонело за зголемената употреба на ѓубрива на база на поташа. Зголемените приходи во земјите во развој, исто така, станале фактор за зголемената употреба на поташа и ѓубрива. Со повеќе пари во домашниот буџет, потрошувачите додале повеќе месо и млечни производи во својата исхрана. Оваа промена во начинот на исхрана барала садење повеќе хектари, примена на повеќе ѓубрива и хранење на повеќе животни - на сите им било потребно повеќе поташа. По години на пораст, употребата на ѓубрива се забавило во 2008 година. Светскиот економски пад е главната причина за намалената употреба на ѓубрива, падот на цените и зголемувањето на залихите.<ref>[https://web.archive.org/web/20091008015109/http://southernstates.com/articles/ca/potash-global.aspx Potash Around the World]. southernstates.com</ref><ref>[http://www.indmin.com/Article/2188737/Channel/0/Potash-global-review-tunnel-vision.html "Potash global review: tunnel vision"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220331085627/https://www.indmin.com/Article/2188737/Channel/0/Potash-global-review-tunnel-vision.html |date=2022-03-31 }}, ''Industrial Minerals'', May 2009</ref> Најголеми потрошувачи на поташа во светот се Кина, САД, Бразил и Индија.<ref name="Potassio Do Brasil">[http://www.potassiodobrasil.com.br/index.php/pagina/view/9/supply-demand#x1 Supply and Demand] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101210053902/http://www.potassiodobrasil.com.br/index.php/pagina/view/9/supply-demand#x1 |date=2010-12-10 }}. Potassiodobrasil.com.br. Retrieved on 2013-06-21.</ref> Бразил увезува 90% од потребниот поташа. <ref name="Potassio Do Brasil" /> Се очекува потрошувачката на поташа за ѓубрива да се зголеми на околу 37,8 милиони тони до 2022 година.<ref name="auto">{{Cite journal|last1=Rawashdeh|first1=Rami Al|last2=Xavier-Oliveira|first2=Emanuel|last3=Maxwell|first3=Philip|date=2016|title=The potash market and its future prospects|journal=Resources Policy|volume=47|pages=154–163|doi=10.1016/j.resourpol.2016.01.011|bibcode=2016RePol..47..154R |issn=0301-4207}}</ref> Увозот и извозот на калиум често се пријавува во ''еквивалент на'' K<sub>2</sub>O, иако ѓубривото никогаш не содржи калиум оксид, само по себе, бидејќи калиум оксидот е [[Корозија|каустичен]] и хигроскопски. === Цени === На почетокот на 2008 година, цените на поташата започнале да се зголемуваат од помалку од 200 американски долари за тон до максимум од 875 американски долари во февруари 2009 година. .<ref>{{cite news|url=http://www.potashinvestingnews.com/354-potash-prices-at-record-high.html|date=February 5, 2009|title=Potash Prices Are Record High|publisher=Potash Investing news|access-date=October 18, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090316162444/http://www.potashinvestingnews.com/354-potash-prices-at-record-high.html|archive-date=March 16, 2009|url-status=dead}}</ref> Овие последователно драматично паднале на најниско ниво од април 2010 година од 310 американски долари, пред да се опорават во 2011-12 година и повторно да се вратат во 2013 година. За споредба, цените во ноември 2011 година изнесувале околу 470 американски долари за тон, но од мај 2013 година останале стабилни на 393 американски долари.<ref>[http://www.infomine.com/investment/metal-prices/potash/5-year/ 5 Year Potash Prices and Potash Price Charts – InvestmentMine]. Infomine.com (2013-05-31). Retrieved on 2013-06-21.</ref> По изненадувачкиот распад на најголемиот картел за поташа во светот на крајот на јули 2013 година, цените на поташата биле на пат да паднат за околу 20%.<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/potash-prices-idUSL6N0H032X20130905|title=Potash prices head for 20 pct drop after cartel disintegrates|date=5 September 2013|access-date=16 April 2019|via=www.reuters.com|newspaper=Reuters}}</ref> На крајот на декември 2015 година, поташата се тргувала за 295 американски долари за тон. Во април 2016 година нејзината цена била 269 американски долари.<ref>{{cite web|title=Potash Prices and Potash Price Charts|url=http://www.infomine.com/investment/metal-prices/potash/|website=InfoMine|access-date=6 September 2016|date=2016-04-30}}</ref>Во мај 2017 година, цените се стабилизирале на околу 216 американски долари за тон, што е намалување од 18% во однос на претходната година. До јануари 2018 година, цените се опоравувале на околу 225 американски долари за тон.<ref>{{cite web|title=Potash Prices and Potash Price Charts|url=https://ycharts.com/indicators/potassium_chloride_muriate_of_potash_spot_price |website=ycharts|access-date=18 October 2017|date=2017-06-05}}</ref>Светската побарувачка за поташа има склонетост да биде ценовна нееластична на краток рок, па дури и на долг рок. <ref name="auto"/> === Други употреби === Покрај употребата како ѓубриво, калиум хлоридот е важен во многу индустријализирани економии, каде што се користи во [[алуминиумско рециклирање]], во индустријата за хлоралкалии за производство на калиум хидроксид, во [[галванизација]] на метали, течност за дупчење на нафтени бунари, топење на снег и мраз, топлинска обработка на челик, во медицината како третман за [[хипокалемија]] и омекнување на вода. Калиум хидроксидот се употребува за третман на индустриска вода и е претходник на калиум карбонат, неколку форми на калиум фосфат, многу други калиумови хемикалии и производство на сапун. Калиум карбонатот се употребува за производство на додатоци во храната за животни, [[цемент]], [[Противпожарен апарат|противпожарни апарати]], прехранбени производи, фотографски хемикалии и текстил. Исто така се употребува во производство на [[пиво]], фармацевтски препарати и како [[Катализа|катализатор]] за производство на синтетичка гума. Исто така, се комбинира со силициумов песок за производство на калиум силикат, понекогаш познат како водено стакло, за употреба во бои и електроди за лачно заварување. Овие употреби без ѓубрива сочинуваат околу 15% од годишната потрошувачка на поташа во Соединетите Американски Држави.<ref name=usgs2/> === Замени === Не постојат замени за калиумот како основна хранлива материја за растенијата и како основен нутритивен услов за животните и луѓето. <ref name=":02"/> Ѓубривото и глауконитот (зелен песок) се извори со ниска содржина на калиум кои можат профитабилно да се пренесат единствено само на кратки растојанија до полињата со култури..<ref name=":0" /> == Наводи == {{наводи}} == Дополнително читање == * Seaver, Frederick J. (1918) [http://www.reynoldstonnewyork.org/category/history-of-a-mill-and-logging-community-in-the-northern-new-york-state/history-of-reynoldston-ny/making-potash-in-reynoldston/ "Historical Sketches of Franklin County And Its Several Towns"], J.B Lyons Company, Albany, NY, Section "Making Potash" pp.&nbsp;27–29 == Надворешни врски == * [https://web.archive.org/web/20110309031121/http://www.mpaulkeeslerbooks.com/Potash.html They Burned the Woods and Sold the Ashes] * [https://www.inventionandtech.com/content/first-u-s-patent-1 Henry M. Paynter, ''The First Patent'', Invention & Technology, Fall 1990] * [http://patft.uspto.gov/netacgi/nph-Parser?Sect1=PTO2&Sect2=HITOFF&u=%2Fnetahtml%2FPTO%2Fsearch-adv.htm&r=1&p=1&f=G&l=50&d=PALL&S1=1790$.PD.&OS=ISD/$/$/1790&RS=ISD/1790$$ The First U.S. Patent] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160415181250/http://patft.uspto.gov/netacgi/nph-Parser?Sect1=PTO2&Sect2=HITOFF&u=%2Fnetahtml%2FPTO%2Fsearch-adv.htm&r=1&p=1&f=G&l=50&d=PALL&S1=1790%24.PD.&OS=ISD%2F%24%2F%24%2F1790&RS=ISD%2F1790%24%24 |date=2016-04-15 }}, issued for a method of potash production * [https://web.archive.org/web/20060107214307/http://www.potashcorp.com/media/flash/world_map/ World Agriculture and Fertilizer Markets Map] * [https://web.archive.org/web/20071006195305/http://www.atimes.com/atimes/Central_Asia/IH01Ag01.html Russia reaps rich harvest with potash] [[Категорија:Соли]] [[Категорија:Калиум]] [[Категорија:Гноива]] [[Категорија:Индустриски минерали]] [[Категорија:Земјоделски хемикалии]] as6j4z3l5neyfll7oh9yr4v4m376714 Предлошка:Претседатели на Американското ботаничко друштво 10 1389820 5545754 5545129 2026-04-28T10:54:38Z Jtasevski123 69538 5545754 wikitext text/x-wiki {{navbox | name = Претседатели на Американското ботаничко друштво | state = {{{state|autocollapse}}} | title = Претседатели на [[Американско ботаничко друштво|Американското ботаничко друштво]] |listclass = hlist | group1 = 1894–1924 | list1 = * [[Вилијам Трелис]] (1894) * [[Чарлс Едвин Беси]] (1895) * [[Џон Мерл Култер]] (1896) * [[Натаниел Лорд Бритон]] (1897) * [[Лусиен Маркус Андервуд]] (1898) * [[Бенџамин Линколн Робинсон]] (1899) * [[Бајрон Халстед]] (1900) * [[Џозеф Чарлс Артур]] (1901) * [[Беверли Томас Галовеј]] (1902) * [[Чарлс Рид Барнс]] (1903) * [[Роберт Алмер Харпер]] (1904) * [[Вилијам Ешбрук Келерман]] (1905) * [[Френклин Самнер Ерл]] (1906) * [[Џорџ Френсис Аткинсон]] (1907) * [[Вилијам Франсис Ганонг]] (1908) * [[Роланд Такстер]] (1909) * [[Ервин Фринк Смит]] (1910) * [[Вилијам Гилсон Фарлоу]] (1911) * [[Луис Ралф Џонсs]] (1912) * [[Даглас Хотон Кембел]] (1913) * [[А. С. Хичкок]] (1914) * [[Џон Мерл Култер]] (1915) * [[Роберт Алмер Харпер]] (1916) * [[Фредерик Чарлс Њукомб]] (1917) * [[Вилијам Трејлс]] (1918) * [[Џозеф Чарлс Артур]] (1919) * [[Натаниел Лорд Бритон]] (1920) * [[Хенри Чендлер Каулс]] (1921) * [[Хенри Чендлер Каулс]] (1922) * [[Бенџамин Минџ Дагар]] (1923) * [[Вилијам Чемберс Кокер]] (1924) | group2 = 1925–1949 | list2 = * [[Џејкоб Р. Шрам]] (1925) * [[Либерти Хајд Бејли]] (1926) * [[Харли Харис Бартлет]] (1927) * [[Артур Хенри Реџиналд Бјулер]] (1928) * [[Маргарет Клеј Фергусон]] (1929) * [[Лестер В. Шарп]] (1930) * [[Чарлс Џозеф Чемберлен]] (1931) * [[Џорџ Џејмс Пирс]] (1932) * [[Езра Џејкоб Краус]] (1933) * [[Е. Д. Мерил]] (1934) * [[Авен Нелсон]] (1935) * [[К. Стјуарт Гагер]] (1936) * [[Едмунд Веар Синот]] (1937) * ​​[[Артур Џонсон Имс]] (1938) * [[Карл Мекеј Виганд]] (1939) * [[Едгар Нелсон Трансо]] (1940) * [[Џон Теодор Бухолц]] (1941) * [[Мерит Линдон Ферналд]] (1942) * [[Вилијам Џејкоб Робинс]] (1943) * [[Гилберт Морган Смит]] (1944) * [[Ирвинг Видмер Бејли]] (1945) * [[Нил Еверет Стивенс]] (1946) * [[Ралф Ерскин Клиланд]] (1947) * [[Хенри А. Глисон (ботаничар)|Хенри Алан Глисон]] (1948) * [[Ајви Форман Луис]] (1949) | group3 = 1950–1974 | list3 = * [[Алберт Френсис Блејксли]] (1950) * [[Кетрин Есау]] (1951) * [[Едгар Андерсон]] (1952) * [[Ралф Х. Ветмор]] (1953) * [[Адрианс Ш. Фостер]] (1954) * [[Освалд Типо]] (1955) * [[Хариет Крајтон]] (1956) * [[Џорџ Ш. Ејвери Помладиот]] (1957) * [[Фритс Вормолт Вент]] (1958) * [[Вилијам Кемпбел Стир]] (1959) * [[Кенет В. Тиман]] (1960) * [[Вернон Чидл]] (1961) * [[Г. Ледјард Стебинс]] (1962) * [[Константин Џон Алексопулос]] (1963) * [[Пол Џ. Крамер]] (1964) * [[Арон Џон Шарп]] (1965) * [[Харолд Чарлс Болд]] (1966) * [[Ралф Емерсон (ботаничар)|Ралф Емерсон]] (1967) * [[Артур Галстон]] (1968) * [[Харлан Паркер Бенкс]] (1969) * [[Линколн Констанс]] (1970) * [[Ричард Ц. Стар]] (1971) * [[Чарлс Хајмш]] (1972) * [[Артур Кронквист]] (1973) * [[Теодор Делеворјас]] (1974) | group4 = 1975–1999 | list4 = * [[Питер Х. Рејвен]] (1975) * [[Барбара Франсес Палсер]] (1976) * [[Ворен Х. Вагнер]] (1977) * [[Вилијам Август Јенсен]] (1978) * [[Херберт Џорџ Бејкер]] (1979) * [[Чарлс Бикслер Хајзер]] (1980) * [[Патриша Керн Холмгрен]] (1981) * [[Ернест М. Гифорд Помладиот]] (1982) * [[Барбара Д. Вебстер]] (1983) * [[Милдред Е. Матијас|Милдред Естер Матијас]] (1984) * [[Вилијам Луис Стерн]] (1985–86) * [[Реј Франклин Еверт]] (1986–87) * [[Ширли Котер Такер]] (1987–88) * [[В. Харди Ешбо]] (1988–89) * [[Дејвид Леонард Дилчер]] (1989–90) * [[Берил Б. Симпсон]] (1990–91) * [[Вилијам Луис Калберсон]] (1991–92) * [[Грегори Џозеф Андерсон]] (1992–93) * [[Грејди Вебстер]] (1993–94) * [[Хари Т. Хорнер]] (1994–95) * [[Барбара А. Шал]] (1995–96) * [[Даниел Крофорд (ботаничар)|Даниел Крофорд]] (1996–97) * [[Ненси Денглер]] (1997–98) * [[Керол Ц. Баскин]] (1998–99) | group5 = 2000–денес | list5 = * [[Даглас Е. Солтис]] (1999–2000) * [[Патриша Г. Генсел]] (2000–1) * [[Џуди Јернстед]] (2001–2) * [[Скот Д. Расел]] (2002–3) * [[Линда Е. Греам]] (2003–4) * [[Алисон А. Сноу]] (2004–5) * [[Едвард Л. Шнајдер (ботаничар)|Едвард Л. Шнајдер]] (2005–6) * [[Кристофер Х. Хауфлер]] (2006–7) * [[Памела С. Солтис]] (2007–8) * [[Карл Џ. Никлас]] (2008–9) * [[Кент Холсингер]] (2009–10) * [[Џудит Ског]] (2010–11) * [[Стивен Г. Велер]] (2011–12) * [[Елизабет Келог]] (2012–13) * [[Памела Дигл]] (2013–14) * [[Том Ранкер]] (2014–15) * [[Ричард Олмстед]] (2015–16) * [[Гордон Уно]] (2016–17) * [[Лорен Ризеберг]] (2017–18) * [[Андреа Волф]] (2018–19) * [[Линда Вотсон (ботаничар)|Линда Вотсон]] (2019–20) * [[Синтија С. Џонс]] (2020–21) * [[Мајкл Донохју]] (2021–22) * [[Вивијан Негрон-Ортиз]] (2022–23) * [[Бренда Молано-Флорес]] (2023–24) * [[Џени Ксијанг]] (2024–25) * [[Кен Камерон]] (2025–26) }}<noinclude> {{Doc|content= ==References== *{{Citation | title = Претседатели на Американското ботаничко друштво | publisher = Американското ботаничко друштво | url = https://botany.org/home/about/current-officers/bsa-presidents.html | accessdate= 2026-03-23 | postscript= . }} *{{cite web |title= Тековни функционери на Американското ботаничкото друштво|url=https://botany.org/home/about/current-officers.html |website=Американско ботаничко друштво|access-date=23 март 2026 |language=en}} }} [[Категорија:Предлошки за ботаника]] [[Категорија:Прегледнички кутии за САД]] </noinclude> snrtfces14wno47kib5bwh0deduym74 5545762 5545754 2026-04-28T10:58:41Z Jtasevski123 69538 5545762 wikitext text/x-wiki {{navbox | name = Претседатели на Американското ботаничко друштво | state = {{{state|autocollapse}}} | title = Претседатели на [[Американско ботаничко друштво|Американското ботаничко друштво]] |listclass = hlist | group1 = 1894–1924 | list1 = * [[Вилијам Трелис]] (1894) * [[Чарлс Едвин Беси]] (1895) * [[Џон Мерл Култер]] (1896) * [[Натаниел Лорд Бритон]] (1897) * [[Лусиен Маркус Андервуд]] (1898) * [[Бенџамин Линколн Робинсон]] (1899) * [[Бајрон Халстед]] (1900) * [[Џозеф Чарлс Артур]] (1901) * [[Беверли Томас Галовеј]] (1902) * [[Чарлс Рид Барнс]] (1903) * [[Роберт Алмер Харпер]] (1904) * [[Вилијам Ешбрук Келерман]] (1905) * [[Френклин Самнер Ерл]] (1906) * [[Џорџ Френсис Аткинсон]] (1907) * [[Вилијам Франсис Ганонг]] (1908) * [[Роланд Такстер]] (1909) * [[Ервин Фринк Смит]] (1910) * [[Вилијам Гилсон Фарлоу]] (1911) * [[Луис Ралф Џонсs]] (1912) * [[Даглас Хотон Кембел]] (1913) * [[А. С. Хичкок]] (1914) * [[Џон Мерл Култер]] (1915) * [[Роберт Алмер Харпер]] (1916) * [[Фредерик Чарлс Њукомб]] (1917) * [[Вилијам Трејлс]] (1918) * [[Џозеф Чарлс Артур]] (1919) * [[Натаниел Лорд Бритон]] (1920) * [[Хенри Чендлер Каулс]] (1921) * [[Хенри Чендлер Каулс]] (1922) * [[Бенџамин Минџ Дагар]] (1923) * [[Вилијам Чемберс Кокер]] (1924) | group2 = 1925–1949 | list2 = * [[Џејкоб Р. Шрам]] (1925) * [[Либерти Хајд Бејли]] (1926) * [[Харли Харис Бартлет]] (1927) * [[Артур Хенри Реџиналд Бјулер]] (1928) * [[Маргарет Клеј Фергусон]] (1929) * [[Лестер В. Шарп]] (1930) * [[Чарлс Џозеф Чемберлен]] (1931) * [[Џорџ Џејмс Пирс]] (1932) * [[Езра Џејкоб Краус]] (1933) * [[Е. Д. Мерил]] (1934) * [[Авен Нелсон]] (1935) * [[К. Стјуарт Гагер]] (1936) * [[Едмунд Веар Синот]] (1937) * ​​[[Артур Џонсон Имс]] (1938) * [[Карл Мекеј Виганд]] (1939) * [[Едгар Нелсон Трансо]] (1940) * [[Џон Теодор Бухолц]] (1941) * [[Мерит Линдон Ферналд]] (1942) * [[Вилијам Џејкоб Робинс]] (1943) * [[Гилберт Морган Смит]] (1944) * [[Ирвинг Видмер Бејли]] (1945) * [[Нил Еверет Стивенс]] (1946) * [[Ралф Ерскин Клиланд]] (1947) * [[Хенри А. Глисон (ботаничар)|Хенри Алан Глисон]] (1948) * [[Ајви Форман Луис]] (1949) | group3 = 1950–1974 | list3 = * [[Алберт Френсис Блејксли]] (1950) * [[Кетрин Есау]] (1951) * [[Едгар Андерсон]] (1952) * [[Ралф Х. Ветмор]] (1953) * [[Адрианс Ш. Фостер]] (1954) * [[Освалд Типо]] (1955) * [[Хариет Крајтон]] (1956) * [[Џорџ Ш. Ејвери Помладиот]] (1957) * [[Фриц Вармолт Вент]] (1958) * [[Вилијам Кемпбел Стир]] (1959) * [[Кенет В. Тиман]] (1960) * [[Вернон Чидл]] (1961) * [[Г. Ледјард Стебинс]] (1962) * [[Константин Џон Алексопулос]] (1963) * [[Пол Џ. Крамер]] (1964) * [[Арон Џон Шарп]] (1965) * [[Харолд Чарлс Болд]] (1966) * [[Ралф Емерсон (ботаничар)|Ралф Емерсон]] (1967) * [[Артур Галстон]] (1968) * [[Харлан Паркер Бенкс]] (1969) * [[Линколн Констанс]] (1970) * [[Ричард Ц. Стар]] (1971) * [[Чарлс Хајмш]] (1972) * [[Артур Кронквист]] (1973) * [[Теодор Делеворјас]] (1974) | group4 = 1975–1999 | list4 = * [[Питер Х. Рејвен]] (1975) * [[Барбара Франсес Палсер]] (1976) * [[Ворен Х. Вагнер]] (1977) * [[Вилијам Август Јенсен]] (1978) * [[Херберт Џорџ Бејкер]] (1979) * [[Чарлс Бикслер Хајзер]] (1980) * [[Патриша Керн Холмгрен]] (1981) * [[Ернест М. Гифорд Помладиот]] (1982) * [[Барбара Д. Вебстер]] (1983) * [[Милдред Е. Матијас|Милдред Естер Матијас]] (1984) * [[Вилијам Луис Стерн]] (1985–86) * [[Реј Франклин Еверт]] (1986–87) * [[Ширли Котер Такер]] (1987–88) * [[В. Харди Ешбо]] (1988–89) * [[Дејвид Леонард Дилчер]] (1989–90) * [[Берил Б. Симпсон]] (1990–91) * [[Вилијам Луис Калберсон]] (1991–92) * [[Грегори Џозеф Андерсон]] (1992–93) * [[Грејди Вебстер]] (1993–94) * [[Хари Т. Хорнер]] (1994–95) * [[Барбара А. Шал]] (1995–96) * [[Даниел Крофорд (ботаничар)|Даниел Крофорд]] (1996–97) * [[Ненси Денглер]] (1997–98) * [[Керол Ц. Баскин]] (1998–99) | group5 = 2000–денес | list5 = * [[Даглас Е. Солтис]] (1999–2000) * [[Патриша Г. Генсел]] (2000–1) * [[Џуди Јернстед]] (2001–2) * [[Скот Д. Расел]] (2002–3) * [[Линда Е. Греам]] (2003–4) * [[Алисон А. Сноу]] (2004–5) * [[Едвард Л. Шнајдер (ботаничар)|Едвард Л. Шнајдер]] (2005–6) * [[Кристофер Х. Хауфлер]] (2006–7) * [[Памела С. Солтис]] (2007–8) * [[Карл Џ. Никлас]] (2008–9) * [[Кент Холсингер]] (2009–10) * [[Џудит Ског]] (2010–11) * [[Стивен Г. Велер]] (2011–12) * [[Елизабет Келог]] (2012–13) * [[Памела Дигл]] (2013–14) * [[Том Ранкер]] (2014–15) * [[Ричард Олмстед]] (2015–16) * [[Гордон Уно]] (2016–17) * [[Лорен Ризеберг]] (2017–18) * [[Андреа Волф]] (2018–19) * [[Линда Вотсон (ботаничар)|Линда Вотсон]] (2019–20) * [[Синтија С. Џонс]] (2020–21) * [[Мајкл Донохју]] (2021–22) * [[Вивијан Негрон-Ортиз]] (2022–23) * [[Бренда Молано-Флорес]] (2023–24) * [[Џени Ксијанг]] (2024–25) * [[Кен Камерон]] (2025–26) }}<noinclude> {{Doc|content= ==References== *{{Citation | title = Претседатели на Американското ботаничко друштво | publisher = Американското ботаничко друштво | url = https://botany.org/home/about/current-officers/bsa-presidents.html | accessdate= 2026-03-23 | postscript= . }} *{{cite web |title= Тековни функционери на Американското ботаничкото друштво|url=https://botany.org/home/about/current-officers.html |website=Американско ботаничко друштво|access-date=23 март 2026 |language=en}} }} [[Категорија:Предлошки за ботаника]] [[Категорија:Прегледнички кутии за САД]] </noinclude> c1npy1zyvut23qxcpzb65fenta2zim4 5545775 5545762 2026-04-28T11:13:32Z Jtasevski123 69538 5545775 wikitext text/x-wiki {{navbox | name = Претседатели на Американското ботаничко друштво | state = {{{state|autocollapse}}} | title = Претседатели на [[Американско ботаничко друштво|Американското ботаничко друштво]] |listclass = hlist | group1 = 1894–1924 | list1 = * [[Вилијам Трелис]] (1894) * [[Чарлс Едвин Беси]] (1895) * [[Џон Мерл Култер]] (1896) * [[Натаниел Лорд Бритон]] (1897) * [[Лусиен Маркус Андервуд]] (1898) * [[Бенџамин Линколн Робинсон]] (1899) * [[Бајрон Халстед]] (1900) * [[Џозеф Чарлс Артур]] (1901) * [[Беверли Томас Галовеј]] (1902) * [[Чарлс Рид Барнс]] (1903) * [[Роберт Алмер Харпер]] (1904) * [[Вилијам Ешбрук Келерман]] (1905) * [[Френклин Самнер Ерл]] (1906) * [[Џорџ Френсис Аткинсон]] (1907) * [[Вилијам Франсис Ганонг]] (1908) * [[Роланд Такстер]] (1909) * [[Ервин Фринк Смит]] (1910) * [[Вилијам Гилсон Фарлоу]] (1911) * [[Луис Ралф Џонсs]] (1912) * [[Даглас Хотон Кембел]] (1913) * [[А. С. Хичкок]] (1914) * [[Џон Мерл Култер]] (1915) * [[Роберт Алмер Харпер]] (1916) * [[Фредерик Чарлс Њукомб]] (1917) * [[Вилијам Трејлс]] (1918) * [[Џозеф Чарлс Артур]] (1919) * [[Натаниел Лорд Бритон]] (1920) * [[Хенри Чендлер Каулс]] (1921) * [[Хенри Чендлер Каулс]] (1922) * [[Бенџамин Минџ Дагар]] (1923) * [[Вилијам Чемберс Кокер]] (1924) | group2 = 1925–1949 | list2 = * [[Џејкоб Р. Шрам]] (1925) * [[Либерти Хајд Бејли]] (1926) * [[Харли Харис Бартлет]] (1927) * [[Артур Хенри Реџиналд Бјулер]] (1928) * [[Маргарет Клеј Фергусон]] (1929) * [[Лестер В. Шарп]] (1930) * [[Чарлс Џозеф Чемберлен]] (1931) * [[Џорџ Џејмс Пирс]] (1932) * [[Езра Џејкоб Краус]] (1933) * [[Е. Д. Мерил]] (1934) * [[Авен Нелсон]] (1935) * [[К. Стјуарт Гагер]] (1936) * [[Едмунд Веар Синот]] (1937) * ​​[[Артур Џонсон Имс]] (1938) * [[Карл Мекеј Виганд]] (1939) * [[Едгар Нелсон Трансо]] (1940) * [[Џон Теодор Бухолц]] (1941) * [[Мерит Линдон Ферналд]] (1942) * [[Вилијам Џејкоб Робинс]] (1943) * [[Гилберт Морган Смит]] (1944) * [[Ирвинг Видмер Бејли]] (1945) * [[Нил Еверет Стивенс]] (1946) * [[Ралф Ерскин Клиланд]] (1947) * [[Хенри А. Глисон (ботаничар)|Хенри Алан Глисон]] (1948) * [[Ајви Форман Луис]] (1949) | group3 = 1950–1974 | list3 = * [[Алберт Френсис Блејксли]] (1950) * [[Кетрин Есау]] (1951) * [[Едгар Андерсон]] (1952) * [[Ралф Х. Ветмор]] (1953) * [[Адрианс Ш. Фостер]] (1954) * [[Освалд Типо]] (1955) * [[Хариет Крајтон]] (1956) * [[Џорџ Ш. Ејвери Помладиот]] (1957) * [[Фриц Вармолт Вент]] (1958) * [[Вилијам К. Стир|Вилијам Кемпбел Стир]] (1959) * [[Кенет В. Тиман]] (1960) * [[Вернон Чидл]] (1961) * [[Г. Ледјард Стебинс]] (1962) * [[Константин Џон Алексопулос]] (1963) * [[Пол Џ. Крамер]] (1964) * [[Арон Џон Шарп]] (1965) * [[Харолд Чарлс Болд]] (1966) * [[Ралф Емерсон (ботаничар)|Ралф Емерсон]] (1967) * [[Артур Галстон]] (1968) * [[Харлан Паркер Бенкс]] (1969) * [[Линколн Констанс]] (1970) * [[Ричард Ц. Стар]] (1971) * [[Чарлс Хајмш]] (1972) * [[Артур Кронквист]] (1973) * [[Теодор Делеворјас]] (1974) | group4 = 1975–1999 | list4 = * [[Питер Х. Рејвен]] (1975) * [[Барбара Франсес Палсер]] (1976) * [[Ворен Х. Вагнер]] (1977) * [[Вилијам Август Јенсен]] (1978) * [[Херберт Џорџ Бејкер]] (1979) * [[Чарлс Бикслер Хајзер]] (1980) * [[Патриша Керн Холмгрен]] (1981) * [[Ернест М. Гифорд Помладиот]] (1982) * [[Барбара Д. Вебстер]] (1983) * [[Милдред Е. Матијас|Милдред Естер Матијас]] (1984) * [[Вилијам Луис Стерн]] (1985–86) * [[Реј Франклин Еверт]] (1986–87) * [[Ширли Котер Такер]] (1987–88) * [[В. Харди Ешбо]] (1988–89) * [[Дејвид Леонард Дилчер]] (1989–90) * [[Берил Б. Симпсон]] (1990–91) * [[Вилијам Луис Калберсон]] (1991–92) * [[Грегори Џозеф Андерсон]] (1992–93) * [[Грејди Вебстер]] (1993–94) * [[Хари Т. Хорнер]] (1994–95) * [[Барбара А. Шал]] (1995–96) * [[Даниел Крофорд (ботаничар)|Даниел Крофорд]] (1996–97) * [[Ненси Денглер]] (1997–98) * [[Керол Ц. Баскин]] (1998–99) | group5 = 2000–денес | list5 = * [[Даглас Е. Солтис]] (1999–2000) * [[Патриша Г. Генсел]] (2000–1) * [[Џуди Јернстед]] (2001–2) * [[Скот Д. Расел]] (2002–3) * [[Линда Е. Греам]] (2003–4) * [[Алисон А. Сноу]] (2004–5) * [[Едвард Л. Шнајдер (ботаничар)|Едвард Л. Шнајдер]] (2005–6) * [[Кристофер Х. Хауфлер]] (2006–7) * [[Памела С. Солтис]] (2007–8) * [[Карл Џ. Никлас]] (2008–9) * [[Кент Холсингер]] (2009–10) * [[Џудит Ског]] (2010–11) * [[Стивен Г. Велер]] (2011–12) * [[Елизабет Келог]] (2012–13) * [[Памела Дигл]] (2013–14) * [[Том Ранкер]] (2014–15) * [[Ричард Олмстед]] (2015–16) * [[Гордон Уно]] (2016–17) * [[Лорен Ризеберг]] (2017–18) * [[Андреа Волф]] (2018–19) * [[Линда Вотсон (ботаничар)|Линда Вотсон]] (2019–20) * [[Синтија С. Џонс]] (2020–21) * [[Мајкл Донохју]] (2021–22) * [[Вивијан Негрон-Ортиз]] (2022–23) * [[Бренда Молано-Флорес]] (2023–24) * [[Џени Ксијанг]] (2024–25) * [[Кен Камерон]] (2025–26) }}<noinclude> {{Doc|content= ==References== *{{Citation | title = Претседатели на Американското ботаничко друштво | publisher = Американското ботаничко друштво | url = https://botany.org/home/about/current-officers/bsa-presidents.html | accessdate= 2026-03-23 | postscript= . }} *{{cite web |title= Тековни функционери на Американското ботаничкото друштво|url=https://botany.org/home/about/current-officers.html |website=Американско ботаничко друштво|access-date=23 март 2026 |language=en}} }} [[Категорија:Предлошки за ботаника]] [[Категорија:Прегледнички кутии за САД]] </noinclude> i2xll61g17r8say1v8138f57ke7kfzx Википедија:Уредувачки натпревари/Ботаничари со авторски кратенки/Евиденција за прва седмица 4 1390436 5545365 5545173 2026-04-27T12:31:21Z Jtasevski123 69538 /* Евиденција */ 5545365 wikitext text/x-wiki Тука се води евиденцијата за објавени статии во текот на првата седмица, '''20-26 април 2026'''. На местото „Наслов на статија 1“ пишете го името на статијата и кај полето [[Корисник: ]] допишете го вашето корисничко име. Како пример се зададени по две полиња за статии, но може да додадете онолку полиња колку што имате објавено статии. Додавањето на полиња е со користење на ! а потоа додавање на | [име на статија]. После секои три | следува ! за нови полиња. * '''Забелешка:''' За уредувачкиот натпревар ќе се вреднуваат само статии за ботаничари со авторски кратенки според оваа [[:en:Category:Botanists with author abbreviations|'''категорија''']]. == Евиденција == {| class="wikitable" |+[[Корисник:Adouuuuu|Angel Simjanovski]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП<sup>1</sup> |- ! [[Јохан Аман]] | | | | |- ! [[Чарлс Вилијам Ендрус]] | | | | |- ! [[Хубертус Антониус ван дер Аа]] | | | | |- ! [[Алва Августус Итон]] | | | | |- ! [[Александар Александрович Фишер фон Валдхајм]] | | | | |- ! [[Готхелф Фишер фон Валдхајм]] | | | | |- ! [[Александар Григориевич Фишер фон Валдхајм]] | | | | |- ! [[Вилијам Aјтон]] | | | | |- ! [[Вилијам Таунсенд Ајтон]] | | | | |- ! [[Ричард Спрус]] | | | | |- |} {| class="wikitable" |+[[Корисник:Kirca 08|Kiril Anchevski]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП<sup>1</sup> |- ! [[Мишел Адансон]] | | | | |- ! [[Даниел Е. Ата]] | | | | |- ! [[Просперо Алпини]] | | | | |- ! [[Ребека Асеведо]] | | | | |- ! [[Хари Алан]] | | | | |- ! [[Јохан Ерхард Арескуг]] | | | | |- ! [[Мери Бел Ален]] | | | | |- ! [[Хампус Вилхелм Арнел]] | | | | |- ! [[Џорџ Алтхофер]] | | | | |- ! [[Михаел Бах (ентомолог)]] | | | | |- ! [[Џорџ Френсис Аткинсон]] | | | | |- ! [[Ненси Адамс]] | | | | |} {| class="wikitable" |+[[Корисник:izabelaa pesovaa|izabela pesovaa]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП<sup>1</sup> |- ! [[Лукас Аламан]] | | | | |- ! [[Едвин Ешби]] | | | | |- |} {| class="wikitable" |+[[Корисник:Aleksejce|Aleksejce]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП<sup>1</sup> |- ! [[Акпови Акоегнину]] | | | | |- ! [[Оразио Антинори]] | | | | |- ! [[Фридрих Алефелд]] | | | | |- ! [[Клод Обрие]] | | | | |- |} {| class="wikitable" |+[[Корисник:Лука ГИМ|Лука ГИМ]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП<sup>1</sup> |- ! [[Џон Фредерик Бејли]] | | | | |- |} {| class="wikitable" |+[[Корисник:Филип Дамески Дрен|Филип Дамески Дрен]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП<sup>1</sup> |- ! [[Габор Андреански (ботаничар)]] | | | | |- ! [[Зигфрид Вилхелм Арнел]] | | | | |- ! [[Александар Антонели]] | | | | |} {| class="wikitable" |+[[Корисник:Ivan dren|Ivan dren]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП<sup>1</sup> |- ! [[Џовани Батиста Амичи]] | | | | |- ! [[Фредерик Менсон Бејли]] | | | | |- |} {| class="wikitable" |+[[Корисник:Mito999|Димитар Костадинов]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП<sup>1</sup> |- ! [[Јаков Георг Агард]] | | | | |- ! [[Пјетро Ардуино]] | | | | |- ! [[Пол Х. Ален]] | | | | |- ! [[Питер Баас]] | | | | |- ! [[Едуар Андре]] | | | | |- |} {| class="wikitable" |+[[Корисник:Luka Stojanovski DREN|Luka Stojanovski DREN]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП<sup>1</sup> |- ! [[Грегор Менделл]] | | | | |- |} == Појаснување == <sup>1</sup> '''Вкупно поени''' од сите членови на жирито за една одредена статија. [[Категорија:Википедија:Уредувачки натпревари/Ботаничари со авторски кратенки|1]] bsnopkxxiyr8kawrmhgqdu86lu88ho6 5545381 5545365 2026-04-27T12:38:42Z Jtasevski123 69538 /* Евиденција */ 5545381 wikitext text/x-wiki Тука се води евиденцијата за објавени статии во текот на првата седмица, '''20-26 април 2026'''. На местото „Наслов на статија 1“ пишете го името на статијата и кај полето [[Корисник: ]] допишете го вашето корисничко име. Како пример се зададени по две полиња за статии, но може да додадете онолку полиња колку што имате објавено статии. Додавањето на полиња е со користење на ! а потоа додавање на | [име на статија]. После секои три | следува ! за нови полиња. * '''Забелешка:''' За уредувачкиот натпревар ќе се вреднуваат само статии за ботаничари со авторски кратенки според оваа [[:en:Category:Botanists with author abbreviations|'''категорија''']]. == Евиденција == {| class="wikitable" |+[[Корисник:Adouuuuu|Angel Simjanovski]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП<sup>1</sup> |- ! [[Јохан Аман]] | | | | |- ! [[Чарлс Вилијам Ендрус]] | | | | |- ! [[Хубертус Антониус ван дер Аа]] | | | | |- ! [[Алва Августус Итон]] | | | | |- ! [[Александар Александрович Фишер фон Валдхајм]] | | | | |- ! [[Готхелф Фишер фон Валдхајм]] | | | | |- ! [[Александар Григориевич Фишер фон Валдхајм]] | | | | |- ! [[Вилијам Aјтон]] | | | | |- ! [[Вилијам Таунсенд Ајтон]] | | | | |- ! [[Ричард Спрус]] | | | | |- |} {| class="wikitable" |+[[Корисник:Kirca 08|Kiril Anchevski]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП<sup>1</sup> |- ! [[Мишел Адансон]] | | | | |- ! [[Даниел Е. Ата]] | | | | |- ! [[Просперо Алпини]] | | | | |- ! [[Ребека Асеведо]] | | | | |- ! [[Хари Алан]] | | | | |- ! [[Јохан Ерхард Арескуг]] | | | | |- ! [[Мери Бел Ален]] | | | | |- ! [[Хампус Вилхелм Арнел]] | | | | |- ! [[Џорџ Алтхофер]] | | | | |- ! [[Михаел Бах (ентомолог)]] | | | | |- ! [[Џорџ Френсис Аткинсон]] | | | | |- ! [[Ненси Адамс]] | | | | |} {| class="wikitable" |+[[Корисник:izabelaa pesovaa|izabela pesovaa]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП<sup>1</sup> |- ! [[Лукас Аламан]] | | | | |- ! [[Едвин Ешби]] | | | | |- |} {| class="wikitable" |+[[Корисник:Aleksejce|Aleksejce]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП<sup>1</sup> |- ! [[Акпови Акоегнину]] | | | | |- ! [[Орацио Антинори]] | | | | |- ! [[Фридрих Алефелд]] | | | | |- ! [[Клод Обрие]] | | | | |- |} {| class="wikitable" |+[[Корисник:Лука ГИМ|Лука ГИМ]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП<sup>1</sup> |- ! [[Џон Фредерик Бејли]] | | | | |- |} {| class="wikitable" |+[[Корисник:Филип Дамески Дрен|Филип Дамески Дрен]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП<sup>1</sup> |- ! [[Габор Андреански (ботаничар)]] | | | | |- ! [[Зигфрид Вилхелм Арнел]] | | | | |- ! [[Александар Антонели]] | | | | |} {| class="wikitable" |+[[Корисник:Ivan dren|Ivan dren]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП<sup>1</sup> |- ! [[Џовани Батиста Амичи]] | | | | |- ! [[Фредерик Менсон Бејли]] | | | | |- |} {| class="wikitable" |+[[Корисник:Mito999|Димитар Костадинов]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП<sup>1</sup> |- ! [[Јаков Георг Агард]] | | | | |- ! [[Пјетро Ардуино]] | | | | |- ! [[Пол Х. Ален]] | | | | |- ! [[Питер Баас]] | | | | |- ! [[Едуар Андре]] | | | | |- |} {| class="wikitable" |+[[Корисник:Luka Stojanovski DREN|Luka Stojanovski DREN]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП<sup>1</sup> |- ! [[Грегор Менделл]] | | | | |- |} == Појаснување == <sup>1</sup> '''Вкупно поени''' од сите членови на жирито за една одредена статија. [[Категорија:Википедија:Уредувачки натпревари/Ботаничари со авторски кратенки|1]] nhv7nytb8rzuc492tm2nxx6amfet1fg 5545406 5545381 2026-04-27T13:35:59Z Jtasevski123 69538 /* Евиденција */ 5545406 wikitext text/x-wiki Тука се води евиденцијата за објавени статии во текот на првата седмица, '''20-26 април 2026'''. На местото „Наслов на статија 1“ пишете го името на статијата и кај полето [[Корисник: ]] допишете го вашето корисничко име. Како пример се зададени по две полиња за статии, но може да додадете онолку полиња колку што имате објавено статии. Додавањето на полиња е со користење на ! а потоа додавање на | [име на статија]. После секои три | следува ! за нови полиња. * '''Забелешка:''' За уредувачкиот натпревар ќе се вреднуваат само статии за ботаничари со авторски кратенки според оваа [[:en:Category:Botanists with author abbreviations|'''категорија''']]. == Евиденција == {| class="wikitable" |+[[Корисник:Adouuuuu|Angel Simjanovski]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП<sup>1</sup> |- ! [[Јохан Аман]] | 5 | | | |- ! [[Чарлс Вилијам Ендрус]] | 4 | | | |- ! [[Хубертус Антониус ван дер Аа]] | 2 | | | |- ! [[Алва Августус Итон]] | 3 | | | |- ! [[Александар Александрович Фишер фон Валдхајм]] | 2 | | | |- ! [[Готхелф Фишер фон Валдхајм]] | 4 | | | |- ! [[Александар Григориевич Фишер фон Валдхајм]] | 3 | | | |- ! [[Вилијам Aјтон]] | 4 | | | |- ! [[Вилијам Таунсенд Ајтон]] | 5 | | | |- ! [[Ричард Спрус]] | 7 | | | |- |} {| class="wikitable" |+[[Корисник:Kirca 08|Kiril Anchevski]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП<sup>1</sup> |- ! [[Мишел Адансон]] | 6 | | | |- ! [[Даниел Е. Ата]] | 6 | | | |- ! [[Просперо Алпини]] | 6 | | | |- ! [[Ребека Асеведо]] | 5 | | | |- ! [[Хари Алан]] | 9 | | | |- ! [[Јохан Ерхард Арескуг]] | 4 | | | |- ! [[Мери Бел Ален]] | 6 | | | |- ! [[Хампус Вилхелм Арнел]] | 4 | | | |- ! [[Џорџ Алтхофер]] | 4 | | | |- ! [[Михаел Бах (ентомолог)]] | 3 | | | |- ! [[Џорџ Френсис Аткинсон]] | 5 | | | |- ! [[Ненси Адамс]] | 7 | | | |} {| class="wikitable" |+[[Корисник:izabelaa pesovaa|izabela pesovaa]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП<sup>1</sup> |- ! [[Лукас Аламан]] | 8 | | | |- ! [[Едвин Ешби]] | 4 | | | |- |} {| class="wikitable" |+[[Корисник:Aleksejce|Aleksejce]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП<sup>1</sup> |- ! [[Акпови Акоегнину]] | 3 | | | |- ! [[Орацио Антинори]] | 4 | | | |- ! [[Фридрих Алефелд]] | 4 | | | |- ! [[Клод Обрие]] | 4 | | | |- |} {| class="wikitable" |+[[Корисник:Лука ГИМ|Лука ГИМ]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП<sup>1</sup> |- ! [[Џон Фредерик Бејли]] | 4 | | | |- |} {| class="wikitable" |+[[Корисник:Филип Дамески Дрен|Филип Дамески Дрен]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП<sup>1</sup> |- ! [[Габор Андреански (ботаничар)]] | 4 | | | |- ! [[Зигфрид Вилхелм Арнел]] | 4 | | | |- ! [[Александар Антонели]] | 7 | | | |} {| class="wikitable" |+[[Корисник:Ivan dren|Ivan dren]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП<sup>1</sup> |- ! [[Џовани Батиста Амичи]] | 5 | | | |- ! [[Фредерик Менсон Бејли]] | 6 | | | |- |} {| class="wikitable" |+[[Корисник:Mito999|Димитар Костадинов]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП<sup>1</sup> |- ! [[Јаков Георг Агард]] | 5 | | | |- ! [[Пјетро Ардуино]] | 6 | | | |- ! [[Пол Х. Ален]] | 5 | | | |- ! [[Питер Баас]] | 6 | | | |- ! [[Едуар Андре]] | 6 | | | |- |} {| class="wikitable" |+[[Корисник:Luka Stojanovski DREN|Luka Stojanovski DREN]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП<sup>1</sup> |- ! [[Грегор Менделл]] | 6 | | | |- |} == Појаснување == <sup>1</sup> '''Вкупно поени''' од сите членови на жирито за една одредена статија. [[Категорија:Википедија:Уредувачки натпревари/Ботаничари со авторски кратенки|1]] 67eg1ejgnp8obu3klor3q0umg8v51g7 5545764 5545406 2026-04-28T11:04:31Z Тиверополник 1815 5545764 wikitext text/x-wiki Тука се води евиденцијата за објавени статии во текот на првата седмица, '''20-26 април 2026'''. На местото „Наслов на статија 1“ пишете го името на статијата и кај полето [[Корисник: ]] допишете го вашето корисничко име. Како пример се зададени по две полиња за статии, но може да додадете онолку полиња колку што имате објавено статии. Додавањето на полиња е со користење на ! а потоа додавање на | [име на статија]. После секои три | следува ! за нови полиња. * '''Забелешка:''' За уредувачкиот натпревар ќе се вреднуваат само статии за ботаничари со авторски кратенки според оваа [[:en:Category:Botanists with author abbreviations|'''категорија''']]. == Евиденција == {| class="wikitable" |+[[Корисник:Adouuuuu|Angel Simjanovski]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП<sup>1</sup> |- ! [[Јохан Аман]] | 5 | | 5 | |- ! [[Чарлс Вилијам Ендрус]] | 4 | | 4 | |- ! [[Хубертус Антониус ван дер Аа]] | 2 | | 2 | |- ! [[Алва Августус Итон]] | 3 | | 3 | |- ! [[Александар Александрович Фишер фон Валдхајм]] | 2 | | 2 | |- ! [[Готхелф Фишер фон Валдхајм]] | 4 | | 4 | |- ! [[Александар Григориевич Фишер фон Валдхајм]] | 3 | | 3 | |- ! [[Вилијам Aјтон]] | 4 | | 4 | |- ! [[Вилијам Таунсенд Ајтон]] | 5 | | 5 | |- ! [[Ричард Спрус]] | 7 | | 7 | |- |} {| class="wikitable" |+[[Корисник:Kirca 08|Kiril Anchevski]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП<sup>1</sup> |- ! [[Мишел Адансон]] | 6 | | 6 | |- ! [[Даниел Е. Ата]] | 6 | | 6 | |- ! [[Просперо Алпини]] | 6 | | 6 | |- ! [[Ребека Асеведо]] | 5 | | 5 | |- ! [[Хари Алан]] | 9 | | 9 | |- ! [[Јохан Ерхард Арескуг]] | 4 | | 4 | |- ! [[Мери Бел Ален]] | 6 | | 6 | |- ! [[Хампус Вилхелм Арнел]] | 4 | | 4 | |- ! [[Џорџ Алтхофер]] | 4 | | 4 | |- ! [[Михаел Бах (ентомолог)]] | 3 | | 3 | |- ! [[Џорџ Френсис Аткинсон]] | 5 | | 5 | |- ! [[Ненси Адамс]] | 7 | | 7 | |} {| class="wikitable" |+[[Корисник:izabelaa pesovaa|izabela pesovaa]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП<sup>1</sup> |- ! [[Лукас Аламан]] | 8 | | 8 | |- ! [[Едвин Ешби]] | 4 | | 4 | |- |} {| class="wikitable" |+[[Корисник:Aleksejce|Aleksejce]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП<sup>1</sup> |- ! [[Акпови Акоегнину]] | 3 | | 3 | |- ! [[Орацио Антинори]] | 4 | | 4 | |- ! [[Фридрих Алефелд]] | 4 | | 4 | |- ! [[Клод Обрие]] | 4 | | 4 | |- |} {| class="wikitable" |+[[Корисник:Лука ГИМ|Лука ГИМ]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП<sup>1</sup> |- ! [[Џон Фредерик Бејли]] | 4 | | 4 | |- |} {| class="wikitable" |+[[Корисник:Филип Дамески Дрен|Филип Дамески Дрен]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП<sup>1</sup> |- ! [[Габор Андреански (ботаничар)]] | 4 | | 4 | |- ! [[Зигфрид Вилхелм Арнел]] | 4 | | 4 | |- ! [[Александар Антонели]] | 7 | | 7 | |} {| class="wikitable" |+[[Корисник:Ivan dren|Ivan dren]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП<sup>1</sup> |- ! [[Џовани Батиста Амичи]] | 5 | | 5 | |- ! [[Фредерик Менсон Бејли]] | 6 | | 6 | |- |} {| class="wikitable" |+[[Корисник:Mito999|Димитар Костадинов]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП<sup>1</sup> |- ! [[Јаков Георг Агард]] | 5 | | 5 | |- ! [[Пјетро Ардуино]] | 6 | | 6 | |- ! [[Пол Х. Ален]] | 5 | | 5 | |- ! [[Питер Баас]] | 6 | | 6 | |- ! [[Едуар Андре]] | 6 | | 6 | |- |} {| class="wikitable" |+[[Корисник:Luka Stojanovski DREN|Luka Stojanovski DREN]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП<sup>1</sup> |- ! [[Грегор Менделл]] | 6 | | 6 | |- |} == Појаснување == <sup>1</sup> '''Вкупно поени''' од сите членови на жирито за една одредена статија. [[Категорија:Википедија:Уредувачки натпревари/Ботаничари со авторски кратенки|1]] 8agiz5idazbu6xrrr7bu5efzx8y9csq 5545795 5545764 2026-04-28T11:50:43Z MacedonianBoy 2538 /* Евиденција */ 5545795 wikitext text/x-wiki Тука се води евиденцијата за објавени статии во текот на првата седмица, '''20-26 април 2026'''. На местото „Наслов на статија 1“ пишете го името на статијата и кај полето [[Корисник: ]] допишете го вашето корисничко име. Како пример се зададени по две полиња за статии, но може да додадете онолку полиња колку што имате објавено статии. Додавањето на полиња е со користење на ! а потоа додавање на | [име на статија]. После секои три | следува ! за нови полиња. * '''Забелешка:''' За уредувачкиот натпревар ќе се вреднуваат само статии за ботаничари со авторски кратенки според оваа [[:en:Category:Botanists with author abbreviations|'''категорија''']]. == Евиденција == {| class="wikitable" |+[[Корисник:Adouuuuu|Angel Simjanovski]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП<sup>1</sup> |- ! [[Јохан Аман]] | 5 | 6 | 5 | |- ! [[Чарлс Вилијам Ендрус]] | 4 | 6 | 4 | |- ! [[Хубертус Антониус ван дер Аа]] | 2 | 2 | 2 | |- ! [[Алва Августус Итон]] | 3 | 5 | 3 | |- ! [[Александар Александрович Фишер фон Валдхајм]] | 2 | 2 | 2 | |- ! [[Готхелф Фишер фон Валдхајм]] | 4 | 5 | 4 | |- ! [[Александар Григориевич Фишер фон Валдхајм]] | 3 |5 | 3 | |- ! [[Вилијам Aјтон]] | 4 |5 | 4 | |- ! [[Вилијам Таунсенд Ајтон]] | 5 |6 | 5 | |- ! [[Ричард Спрус]] | 7 |8 | 7 | |- |} {| class="wikitable" |+[[Корисник:Kirca 08|Kiril Anchevski]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП<sup>1</sup> |- ! [[Мишел Адансон]] | 6 | 9 | 6 | |- ! [[Даниел Е. Ата]] | 6 | 7 | 6 | |- ! [[Просперо Алпини]] | 6 | 8 | 6 | |- ! [[Ребека Асеведо]] | 5 | 6 | 5 | |- ! [[Хари Алан]] | 9 | 10 | 9 | |- ! [[Јохан Ерхард Арескуг]] | 4 | 5 | 4 | |- ! [[Мери Бел Ален]] | 6 | 7 | 6 | |- ! [[Хампус Вилхелм Арнел]] | 4 | 5 | 4 | |- ! [[Џорџ Алтхофер]] | 4 | 5 | 4 | |- ! [[Михаел Бах (ентомолог)]] | 3 | 4 | 3 | |- ! [[Џорџ Френсис Аткинсон]] | 5 | 5 | 5 | |- ! [[Ненси Адамс]] | 7 | 9 | 7 | |} {| class="wikitable" |+[[Корисник:izabelaa pesovaa|izabela pesovaa]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП<sup>1</sup> |- ! [[Лукас Аламан]] | 8 | 10 | 8 | |- ! [[Едвин Ешби]] | 4 | 5 | 4 | |- |} {| class="wikitable" |+[[Корисник:Aleksejce|Aleksejce]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП<sup>1</sup> |- ! [[Акпови Акоегнину]] | 3 | 4 | 3 | |- ! [[Орацио Антинори]] | 4 | 4 | 4 | |- ! [[Фридрих Алефелд]] | 4 | 4 | 4 | |- ! [[Клод Обрие]] | 4 | 4 | 4 | |- |} {| class="wikitable" |+[[Корисник:Лука ГИМ|Лука ГИМ]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП<sup>1</sup> |- ! [[Џон Фредерик Бејли]] | 4 | 5 | 4 | |- |} {| class="wikitable" |+[[Корисник:Филип Дамески Дрен|Филип Дамески Дрен]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП<sup>1</sup> |- ! [[Габор Андреански (ботаничар)]] | 4 | 5 | 4 | |- ! [[Зигфрид Вилхелм Арнел]] | 4 | 5 | 4 | |- ! [[Александар Антонели]] | 7 | 8 | 7 | |} {| class="wikitable" |+[[Корисник:Ivan dren|Ivan dren]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП<sup>1</sup> |- ! [[Џовани Батиста Амичи]] | 5 | 6 | 5 | |- ! [[Фредерик Менсон Бејли]] | 6 | 6 | 6 | |- |} {| class="wikitable" |+[[Корисник:Mito999|Димитар Костадинов]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП<sup>1</sup> |- ! [[Јаков Георг Агард]] | 5 | 6 | 5 | |- ! [[Пјетро Ардуино]] | 6 | 6 | 6 | |- ! [[Пол Х. Ален]] | 5 | 6 | 5 | |- ! [[Питер Баас]] | 6 | 6 | 6 | |- ! [[Едуар Андре]] | 6 | 7 | 6 | |- |} {| class="wikitable" |+[[Корисник:Luka Stojanovski DREN|Luka Stojanovski DREN]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП<sup>1</sup> |- ! [[Грегор Менделл]] | 6 | 10 | 6 | |- |} == Појаснување == <sup>1</sup> '''Вкупно поени''' од сите членови на жирито за една одредена статија. [[Категорија:Википедија:Уредувачки натпревари/Ботаничари со авторски кратенки|1]] 87a4b890krm3pg7fgfhtsd0xdpix3ho Орион (вселенско летало) 0 1390733 5545444 5538913 2026-04-27T17:25:15Z Andrew012p 85224 5545444 wikitext text/x-wiki {{Infobox spacecraft class | name = Орион | image = Orion Snaps a Selfie During External Inspection (vertical).jpg | image_caption = Селфи на Орион направено за време на инспекција при мисијата [[Артемис II]] | manufacturer = '''КМ:''' [[Lockheed Martin]]<br />'''ЕСМ:''' [[Airbus Defence and Space]] | operator = [[НАСА]]<ref name=ref_manual>{{cite web|url=https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2023/02/orion-reference-guide-111022.pdf|title=Orion Reference Guide|publisher=NASA Johnson Space Center|access-date=September 29, 2023}}</ref> | applications = истражување со екипаж подалеку од [[Ниска Земјина орбита|LEO]] | pcost = 21,5 милијарди американски долари | spacecraft_type = со екипаж | design_life = 21,1 ден | launch_mass = '''КМ:''' 10.387 кг<br />'''ЕСМ:''' 15.461 кг<br />'''Вкупно:''' 26.520 кг | dry_mass = '''КМ:''' 9.300 кг<br />'''ЕСМ:''' 6.185 кг | payload_capacity = 100 кг (повратна моќност) | crew_capacity = 4 лица | length = 3,3 м | diameter = 5,03 м | volume = Под притисок: 19,5 м³<br />За живеење: 8,95 м³ | power = соларни панели | orbits = [[Месечева орбита]], трансмесечева патека | status = во служба | built = 4 | orders = 6 — 12 | launched = 3 | retired = 1 | first = 5 декември 2014 ([[Exploration Flight Test-1|EFT-1]]) | derivedfrom = [[Crew Exploration Vehicle]] | insignia = [[File:Orion Triangle Patch.svg|frameless|upright=0.5]] |image_size=230px}} '''Орион''' ({{Langx|en|Orion Multi-Purpose Crew Vehicle}} ''— MPCV'') — вселенско летало за носење [[екипаж]], развиено од [[НАСА]] во соработка со [[Lockheed Martin]] и [[Европска вселенска агенција|Европската вселенска агенција]] (ESA). Тоа е главното пилотирано возило на програмата „[[Вселенска програма Артемис|Артемис]]“, наменето за мисии во длабока вселена, особено кон [[Месечина|Месечината]]. == Историја и развој == Идејата за Орион потекнува од почетокот на 2000-тите години како дел од програмата Constellation. По нејзиното откажување, проектот продолжил во рамките на програмата Артемис. Главен изведувач е [[Lockheed Martin]] за капсулата, а ESA го обезбедува Европскиот сервисен модул (ESM), произведен од Airbus. Првиот тест лет без екипаж ([[Артемис I]]) се одржал во 2022 г., кога Орион успешно летал околу Месечината. На 1 април 2026 г. започнал [[Артемис II]] — првиот лет со екипаж во состав: [[Рид Вајзман]] (командант), [[Виктор Гловер]] (пилот), [[Кристина Кук]] и [[Џереми Хансен]]. == Дизајн и компоненти == Орион се состои од неколку главни делови: * Капсула за екипажот (Crew Module): [[Пречник]] од 5 метри, опремена со напреден топлински штит што издржува температури до 2.700 °C. Нуди простор за 4 астронаути и содржи системи за животна поддршка. * Сервисен модул (ESM): Обезбедува погон, електрична енергија преку соларни панели, како и воздух и вода за екипажот. * Систем за спасување (Launch Abort System – LAS): Сместен на врвот на леталото, служи за брзо одвојување на капсулата во случај на дефект при лансирањето. == Наводи == {{наводи}} {{Вселенска програма Артемис}} [[Категорија:Артемис (вселенска програма)]] [[Категорија:Вселенски летала]] 4wyyumus96nsm4zfb41ef28upfxcv90 Beck (манга) 0 1390769 5545581 5542003 2026-04-27T22:27:50Z Andrew012p 85224 /* Ликови */ 5545581 wikitext text/x-wiki {{Infobox animanga/Header|name=Beck|image=[[Податотека:BECK vol1 Cover (Бек).jpg|250px]]|caption=Корицата на првиот том, на која се прикажани Бек (напред) и Јукио Танака (назад)|genre={{ubl|[[приказна за созревањето]]<ref>{{cite web|last=Kimlinger|first=Car|title=BECK: Mongolian Chop Squad DVD 1 – Review|url=https://www.animenewsnetwork.com/review/beck-mongolian-chop-squad/dvd-1|website=[[Anime News Network]]|access-date=28 јули 2018|date=September 24, 2007|archive-date=September 29, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070929213957/https://www.animenewsnetwork.com/review/beck-mongolian-chop-squad/dvd-1|url-status=live}}</ref>|[[музичка драма]]<ref>{{cite web|last=Osmond|first=Andrew|author-link=Andrew Osmond (journalist)|title=Beck and 11eyes Released Monday|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2016-09-18/beck-and-11eyes-released-monday/.106566|website=[[Anime News Network]]|access-date=11 април 2020|date=September 18, 2016|archive-date=11 ноември 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201111013559/https://www.animenewsnetwork.com/news/2016-09-18/beck-and-11eyes-released-monday/.106566|url-status=live}}</ref>|[[Љубовен роман|романтика]]<ref>{{cite web|title=Mongolian Chop Squad|url=https://www.funimation.com/shows/mongolian-chop-squad/|publisher=[[Funimation]]|access-date=July 21, 2018|archive-date=November 5, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201105031025/https://www.funimation.com/shows/mongolian-chop-squad/|url-status=live}}</ref>}}}} {{Infobox animanga/Print|type=manga|author=[[Харолд Сакуиши]]|publisher=[[Kodansha]]|publisher_en={{English manga publisher | NA = [[Kodansha USA]] }}|magazine=[[Monthly Shonen Magazine]]|first=јули 1999|last=јуни 2008|volumes=34|volume_list=}} {{Infobox animanga/Video|type=tv series|title=Beck: Mongolian Chop Squad|director={{ubl|[[Осаму Кобајаши (илустратор)|Осаму Кобајаши]]|[[Мицујуки Масухара]] (помошник)}}|producer={{ubl|Го Шукури|Јошими Накаџима}}|writer=Осаму Кобајаши|music=|studio=[[Madhouse]]|licensee={{English anime licensee | AUS = [[Madman Entertainment]] | BI = [[Anime Limited]] | NA = [[Funimation]] }}|network=[[TV Tokyo]]|network_en={{English anime network | CA = [[MuchMusic]] | PH = [[Hero (ТВ-канал)|Hero]] | US = [[Funimation Channel]] }}|first=7 октомври 2004|last=31 март 2005|episodes=26|episode_list=}} {{Infobox animanga/Game|title=Beck: The Game|developer=Sun-Tec|publisher=[[Marvelous Interactive]]|genre=[[Авантуристичка игра|авантура]], [[Музичка видеоигра|музичка игра]]|platforms=[[PlayStation 2]]|released=31 март 2005}} {{Infobox animanga/Video|type=live film|title=|director=[[Јукихико Цуцуми]]|producer=|writer=Тецуја Оиши|music=|studio=|released=4 септември 2010|runtime=145 минути}} {{Infobox animanga/Footer|portal=yes}}'''''Beck'''''{{Закосен наслов}} ({{Langx|ja|ベック}}, [[Македонски јазик|македонски]]: ''Бек'') — [[манга]] напишана и илустрирана од Харолд Сакуиши. Првично била објавувана во списанието за [[шонен]]-манга ''[[Monthly Shonen Magazine]]'' од 1999 до 2008 г., а по 103-тата глава била објавувана од страна на [[Kodansha]] во 34 тома [[танкобон]]. Приказната следи група јапонски младинци што основаат [[Рок-музика|рок]]-група и нивната борба за слава, со внимание на 14-годишниот Јукио „Којуки“ Танака, кој пред да го запознае гитаристот чудо Рјусуке Минами, бил просечен младинец со досаден [[живот]]. Мангата била адаптирана во [[аниме]]-серија од 26 епизоди под наслов '''''BECK: Mongolian Chop Squad''''', во производство на студиото [[Madhouse]], која се прикажувала на телевизискиот канал [[TV Tokyo]] од октомври 2004 до март 2005 г. == Содржина == {{Разоткривање}}Јукио Танака, кого пријателите го нарекуваат „Којуки“, е обичен 14-годишен Јапонец што започнува да учи во осмо одделение во нижо средно училиште. Неговиот досаден живот се менува кога од група деца спасува необично куче по име Бек. Сопственикот на Бек се покажува дека е рок-музичар, 16-годишниот Рјусуке Минами, кој подоцна го вдахнува Којуки да започне да свири [[гитара]]. Историјата е фокусирана на искушенијата и неволјите на рок-групата „Бек“, како и на односите на Којуки со нејзините членови, особено со Рјусуке и неговата 14-годишна полусестра Махо. По дружењето со Рјусуке и гледањето како тој свири со својата поранешна група, Којуки постепено почнува да се интересира за западната рок-музика. Рјусуке му дава гитара, но кога Којуки ја крши, Рјусуке му вели никогаш повеќе да не контактира со него. Во исто време, Рјусуке ја основа својата нова група „Бек“, со вокалистот Цунеми Чиба, басистот Јошијуки Таира и Того, тапанарот од неговата претходна група. Којуки почнува да работи и да учи да свири гитара кај 44-годишниот Кеничи Саито во замена за поправање на гитарата. По една година, тој повторно се среќава со Рјусуке и почнува да вежба со „Бек“. Којуки се спријателува со својот соученик Јуџи „Саку“ Сакураи. Кога Того ја напушта групата, Рјусуке ги поканува Којуки и Саку да му се приклучат на „Бек“ како придружни музичари, станувајќи полноправни членови дури откако групата ќе го слушне пеењето на Којуки. Конечно, „Бек“ го издава својот прв албум на независна етикета во [[САД]] под името Mongolian Chop Squad. По стекнувањето популарност со американскиот албум и учеството на Којуки во меѓународен концертен документарен филм, „Бек“ добива место на музичкиот фестивал Grateful Sound 5, каде што го приредуваат најкоментираниот настап на целиот фестивал. Којуки сфаќа дека животот без групата е исклучително досаден и полека повторно ги собира членовите на рок-групата, освен Рјусуке, чие место на престојување е непознато. Тие настапуваат како квартет пред да добијат понуда за турнеја низ САД врз основа на нивниот настап на Grateful Sound 5. Откако Којуки и Саку го напуштаат училиштето заради турнејата, „Бек“ заминува за Америка. Но по неколку неуспешни настапи, тие се исфрлени од турнејата пред повторно да се сретнат со Рјусуке во [[Сиетл]]. (Адаптацијата на [[Аниме|анимето]] завршува тука.) Преостанатиот дел од турнејата станува хит и на крајот се појавуваат на националната телевизија пред да се вратат во [[Јапонија]]. По објавувањето на два сингла, „Бек“ заминува на турнеја низ Јапонија и добива место на фестивалoт Grateful Sound 7. Меѓутоа, подоцна испаѓаат од составот. Тие полека се враќаат по формирањето турнеја со неколку музички групи со сличен звук, потпишуваат договор со популарна британска инди-етикета и почнуваат да го снимаат својот прв целосен албум. Славниот режисер што го снимил концертниот документарец за Којуки, на крајот се појавува како режисер на нивното прво музичко видео. Нивниот албум и музичкото видео поминуваат добро и во Јапонија и во [[Англија]], носејќи им бројни статии во списанијата во двете земји. По уште една турнеја низ Јапонија, прават кратка турнеја низ Англија, вклучувајќи и настап на обновата на легендарниот фестивал „Авалон“. Потоа групата потпишува договор со голема меѓународна издавачка куќа и го снима својот деби-албум во [[Њујорк]]. Со албумот што е исклучително успешен низ целиот свет, тие гостуваат низ Јапонија и Америка, а серијалот завршува со настапот на „Бек“ како главни ѕвезди на главната сцена на Grateful Sound 9. == Ликови == {{Нихонго-н|Јукио „Којуки“ Танака|田中 幸雄|Tanaka Yukio}} : Главниот лик; серијалот го следи неговиот брз развој од младинец со досаден и просечен живот до истакнат гитарист и пејач. Пред да го запознае Рјусуке, тој слушал само [[J-pop|јапонска поп-музика]] и никогаш не слушал странски групи. Тој е последниот член што му се приклучува на „Бек“ (заедно со Саку), каде што свири ритам-гитара и ги пее побавните песни. На јапонски го озвучува [[Даисуке Намикава]], пејачките делови ги изведува [[Казуја Хирабајаши]], а во англиската синхронизација го озвучува [[Грег Ерс]]. {{Нихонго-н|Рјусуке „Реј“ Минами|南 竜介|Minami Ryūsuke}} : На изглед безделник, но неверојатно надарен гитарист што го вдахнува Којуки да почне да свири. Рјусуке зборува англиски подобро од јапонски, бидејќи живеел во [[Њујорк]] 8 години. Тој е водечкиот гитарист на „Бек“ и негов основач. Голем дел од дејството се врти околу него и неговата гитара [[Gibson Les Paul]] (наречена Lucille). На јапонски го озвучува [[Јума Уено]], а во англиската синхронизација — Ерик Вејл. {{Нихонго-н|Махо Минами|南 真帆|Minami Maho}} : Помладата полусестра на Рјусуке и надарена пејачка. Таа е дрска, но емотивно кревка и постепено гради однос со Којуки. Бидејќи е убава и популарна, Којуки често ја гледа во романтично светло. Иако е надарена пејачка, таа му признава на Којуки дека всушност би сакала да стане кинорежисерка. Работи и како љубителска манекенка. На јапонски ја озвучува [[Михо Саики]], пејачките делови се на Совелу, а во англиската синхронизација ја озвучува [[Брина Паленсија]]. {{Нихонго-н|Цунеми Чиба|千葉 恒美|Chiba Tsunemi}} : Главниот вокалист на „Бек“; неговиот вокал е повеќе во панк- и рап-стил отколку на Којуки, што повеќе одговара за поенергичните песни на групата. Тој е најстабилниот член на групата, кој никогаш не бега од судир и не ги крие своите чувства во тешки ситуации. Тој е и одличен [[каратист]], вештина што ја користи во своите настапи на сцена. Кога не е зафатен со групата, помага во семејниот ресторан за нудли; вели дека ако „Бек“ се распадне, ќе отвори сопствен ланец ресторани. Неговиот визуелен изглед е заснован на вокалистот на [[Rage Against the Machine]], Зак де Лароча. На јапонски го озвучува [[Шинтаро Охата]], пејачките делови се на Тацузо (од YKZ), а во англиската синхронизација го озвучува [[Џастин Кук]]. {{Нихонго-н|Јошијуки Таира|平 義行|Taira Yoshiyuki}} : Басистот на „Бек“; тој е вториот член што му се приклучува на Рјусуке. Иако понекогаш изгледа рамнодушен или апатичен, тој е всушност најзрелиот член на групата и често дава корисни совети. На концертите обично настапува без кошула, исто како и неговиот реален прототип на што е заснован: Фли (Flea) од [[Red Hot Chili Peppers]]. Неговиот главен инструмент е бел [[Music Man Stingray]]. На јапонски го озвучува [[Кенџи Ноџима]], а во англиската синхронизација — [[Џери Џуел]]. {{Нихонго-н|Кеничи Саито|斉藤 研一|Saitō Ken'ichi}} : Саито е средовечен човек со необични навики и поранешен олимписки пливач, кој го учи Којуки да свири гитара, но и да плива, во замена за помош во неговиот бизнис. Иако е строг наставник, тој го открива потенцијалот на Којуки. На јапонски го озвучува [[Порше Окита]], а во англиската синхронизација — [[Р. Брус Елиот]]. {{Нихонго-н|Јуџи „Саку“ Сакураи|桜井 裕志|Sakurai Yūji}} : Саку е тапанарот на „Бек“ и последниот член што се приклучува (заедно со Којуки). Тој станува најдобар другар на Којуки во училиштето, како единствен што се осмелил да зборува со него додека другите го малтретирале. Тој му е најблизок на Којуки и често му е поткрепа во моментите на несигурност. Пред крајот на серијалот ветува дека ќе се врати доколку „Бек“ повторно се обедини, па дури и бега од дома за да го направи тоа. На јапонски го озвучува [[Тору Нара]], а во англиската синхронизација — [[Џони Јонг Бош]]. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://web.archive.org/web/20050904081413/http://www.beck.ne.jp/ Матична страница] {{IMDb title|qid=Q766799|title=Beck}} [[Категорија:Манги]] [[Категорија:Аниме-серии]] [[Категорија:Манга од 1999 година]] djn3ugruza3iwkvzq6klesnv20wny46 5545582 5545581 2026-04-27T22:28:39Z Andrew012p 85224 /* Ликови */ 5545582 wikitext text/x-wiki {{Infobox animanga/Header|name=Beck|image=[[Податотека:BECK vol1 Cover (Бек).jpg|250px]]|caption=Корицата на првиот том, на која се прикажани Бек (напред) и Јукио Танака (назад)|genre={{ubl|[[приказна за созревањето]]<ref>{{cite web|last=Kimlinger|first=Car|title=BECK: Mongolian Chop Squad DVD 1 – Review|url=https://www.animenewsnetwork.com/review/beck-mongolian-chop-squad/dvd-1|website=[[Anime News Network]]|access-date=28 јули 2018|date=September 24, 2007|archive-date=September 29, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070929213957/https://www.animenewsnetwork.com/review/beck-mongolian-chop-squad/dvd-1|url-status=live}}</ref>|[[музичка драма]]<ref>{{cite web|last=Osmond|first=Andrew|author-link=Andrew Osmond (journalist)|title=Beck and 11eyes Released Monday|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2016-09-18/beck-and-11eyes-released-monday/.106566|website=[[Anime News Network]]|access-date=11 април 2020|date=September 18, 2016|archive-date=11 ноември 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201111013559/https://www.animenewsnetwork.com/news/2016-09-18/beck-and-11eyes-released-monday/.106566|url-status=live}}</ref>|[[Љубовен роман|романтика]]<ref>{{cite web|title=Mongolian Chop Squad|url=https://www.funimation.com/shows/mongolian-chop-squad/|publisher=[[Funimation]]|access-date=July 21, 2018|archive-date=November 5, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201105031025/https://www.funimation.com/shows/mongolian-chop-squad/|url-status=live}}</ref>}}}} {{Infobox animanga/Print|type=manga|author=[[Харолд Сакуиши]]|publisher=[[Kodansha]]|publisher_en={{English manga publisher | NA = [[Kodansha USA]] }}|magazine=[[Monthly Shonen Magazine]]|first=јули 1999|last=јуни 2008|volumes=34|volume_list=}} {{Infobox animanga/Video|type=tv series|title=Beck: Mongolian Chop Squad|director={{ubl|[[Осаму Кобајаши (илустратор)|Осаму Кобајаши]]|[[Мицујуки Масухара]] (помошник)}}|producer={{ubl|Го Шукури|Јошими Накаџима}}|writer=Осаму Кобајаши|music=|studio=[[Madhouse]]|licensee={{English anime licensee | AUS = [[Madman Entertainment]] | BI = [[Anime Limited]] | NA = [[Funimation]] }}|network=[[TV Tokyo]]|network_en={{English anime network | CA = [[MuchMusic]] | PH = [[Hero (ТВ-канал)|Hero]] | US = [[Funimation Channel]] }}|first=7 октомври 2004|last=31 март 2005|episodes=26|episode_list=}} {{Infobox animanga/Game|title=Beck: The Game|developer=Sun-Tec|publisher=[[Marvelous Interactive]]|genre=[[Авантуристичка игра|авантура]], [[Музичка видеоигра|музичка игра]]|platforms=[[PlayStation 2]]|released=31 март 2005}} {{Infobox animanga/Video|type=live film|title=|director=[[Јукихико Цуцуми]]|producer=|writer=Тецуја Оиши|music=|studio=|released=4 септември 2010|runtime=145 минути}} {{Infobox animanga/Footer|portal=yes}}'''''Beck'''''{{Закосен наслов}} ({{Langx|ja|ベック}}, [[Македонски јазик|македонски]]: ''Бек'') — [[манга]] напишана и илустрирана од Харолд Сакуиши. Првично била објавувана во списанието за [[шонен]]-манга ''[[Monthly Shonen Magazine]]'' од 1999 до 2008 г., а по 103-тата глава била објавувана од страна на [[Kodansha]] во 34 тома [[танкобон]]. Приказната следи група јапонски младинци што основаат [[Рок-музика|рок]]-група и нивната борба за слава, со внимание на 14-годишниот Јукио „Којуки“ Танака, кој пред да го запознае гитаристот чудо Рјусуке Минами, бил просечен младинец со досаден [[живот]]. Мангата била адаптирана во [[аниме]]-серија од 26 епизоди под наслов '''''BECK: Mongolian Chop Squad''''', во производство на студиото [[Madhouse]], која се прикажувала на телевизискиот канал [[TV Tokyo]] од октомври 2004 до март 2005 г. == Содржина == {{Разоткривање}}Јукио Танака, кого пријателите го нарекуваат „Којуки“, е обичен 14-годишен Јапонец што започнува да учи во осмо одделение во нижо средно училиште. Неговиот досаден живот се менува кога од група деца спасува необично куче по име Бек. Сопственикот на Бек се покажува дека е рок-музичар, 16-годишниот Рјусуке Минами, кој подоцна го вдахнува Којуки да започне да свири [[гитара]]. Историјата е фокусирана на искушенијата и неволјите на рок-групата „Бек“, како и на односите на Којуки со нејзините членови, особено со Рјусуке и неговата 14-годишна полусестра Махо. По дружењето со Рјусуке и гледањето како тој свири со својата поранешна група, Којуки постепено почнува да се интересира за западната рок-музика. Рјусуке му дава гитара, но кога Којуки ја крши, Рјусуке му вели никогаш повеќе да не контактира со него. Во исто време, Рјусуке ја основа својата нова група „Бек“, со вокалистот Цунеми Чиба, басистот Јошијуки Таира и Того, тапанарот од неговата претходна група. Којуки почнува да работи и да учи да свири гитара кај 44-годишниот Кеничи Саито во замена за поправање на гитарата. По една година, тој повторно се среќава со Рјусуке и почнува да вежба со „Бек“. Којуки се спријателува со својот соученик Јуџи „Саку“ Сакураи. Кога Того ја напушта групата, Рјусуке ги поканува Којуки и Саку да му се приклучат на „Бек“ како придружни музичари, станувајќи полноправни членови дури откако групата ќе го слушне пеењето на Којуки. Конечно, „Бек“ го издава својот прв албум на независна етикета во [[САД]] под името Mongolian Chop Squad. По стекнувањето популарност со американскиот албум и учеството на Којуки во меѓународен концертен документарен филм, „Бек“ добива место на музичкиот фестивал Grateful Sound 5, каде што го приредуваат најкоментираниот настап на целиот фестивал. Којуки сфаќа дека животот без групата е исклучително досаден и полека повторно ги собира членовите на рок-групата, освен Рјусуке, чие место на престојување е непознато. Тие настапуваат како квартет пред да добијат понуда за турнеја низ САД врз основа на нивниот настап на Grateful Sound 5. Откако Којуки и Саку го напуштаат училиштето заради турнејата, „Бек“ заминува за Америка. Но по неколку неуспешни настапи, тие се исфрлени од турнејата пред повторно да се сретнат со Рјусуке во [[Сиетл]]. (Адаптацијата на [[Аниме|анимето]] завршува тука.) Преостанатиот дел од турнејата станува хит и на крајот се појавуваат на националната телевизија пред да се вратат во [[Јапонија]]. По објавувањето на два сингла, „Бек“ заминува на турнеја низ Јапонија и добива место на фестивалoт Grateful Sound 7. Меѓутоа, подоцна испаѓаат од составот. Тие полека се враќаат по формирањето турнеја со неколку музички групи со сличен звук, потпишуваат договор со популарна британска инди-етикета и почнуваат да го снимаат својот прв целосен албум. Славниот режисер што го снимил концертниот документарец за Којуки, на крајот се појавува како режисер на нивното прво музичко видео. Нивниот албум и музичкото видео поминуваат добро и во Јапонија и во [[Англија]], носејќи им бројни статии во списанијата во двете земји. По уште една турнеја низ Јапонија, прават кратка турнеја низ Англија, вклучувајќи и настап на обновата на легендарниот фестивал „Авалон“. Потоа групата потпишува договор со голема меѓународна издавачка куќа и го снима својот деби-албум во [[Њујорк]]. Со албумот што е исклучително успешен низ целиот свет, тие гостуваат низ Јапонија и Америка, а серијалот завршува со настапот на „Бек“ како главни ѕвезди на главната сцена на Grateful Sound 9. == Ликови == {{Нихонго-н|'''Јукио „Којуки“ Танака'''|田中 幸雄|Tanaka Yukio}} : Главниот лик; серијалот го следи неговиот брз развој од младинец со досаден и просечен живот до истакнат гитарист и пејач. Пред да го запознае Рјусуке, тој слушал само [[J-pop|јапонска поп-музика]] и никогаш не слушал странски групи. Тој е последниот член што му се приклучува на „Бек“ (заедно со Саку), каде што свири ритам-гитара и ги пее побавните песни. На јапонски го озвучува [[Даисуке Намикава]], пејачките делови ги изведува [[Казуја Хирабајаши]], а во англиската синхронизација го озвучува [[Грег Ерс]]. {{Нихонго-н|'''Рјусуке „Реј“ Минами'''|南 竜介|Minami Ryūsuke}} : На изглед безделник, но неверојатно надарен гитарист што го вдахнува Којуки да почне да свири. Рјусуке зборува англиски подобро од јапонски, бидејќи живеел во [[Њујорк]] 8 години. Тој е водечкиот гитарист на „Бек“ и негов основач. Голем дел од дејството се врти околу него и неговата гитара [[Gibson Les Paul]] (наречена Lucille). На јапонски го озвучува [[Јума Уено]], а во англиската синхронизација — Ерик Вејл. {{Нихонго-н|'''Махо Минами'''|南 真帆|Minami Maho}} : Помладата полусестра на Рјусуке и надарена пејачка. Таа е дрска, но емотивно кревка и постепено гради однос со Којуки. Бидејќи е убава и популарна, Којуки често ја гледа во романтично светло. Иако е надарена пејачка, таа му признава на Којуки дека всушност би сакала да стане кинорежисерка. Работи и како љубителска манекенка. На јапонски ја озвучува [[Михо Саики]], пејачките делови се на Совелу, а во англиската синхронизација ја озвучува [[Брина Паленсија]]. {{Нихонго-н|'''Цунеми Чиба'''|千葉 恒美|Chiba Tsunemi}} : Главниот вокалист на „Бек“; неговиот вокал е повеќе во панк- и рап-стил отколку на Којуки, што повеќе одговара за поенергичните песни на групата. Тој е најстабилниот член на групата, кој никогаш не бега од судир и не ги крие своите чувства во тешки ситуации. Тој е и одличен [[каратист]], вештина што ја користи во своите настапи на сцена. Кога не е зафатен со групата, помага во семејниот ресторан за нудли; вели дека ако „Бек“ се распадне, ќе отвори сопствен ланец ресторани. Неговиот визуелен изглед е заснован на вокалистот на [[Rage Against the Machine]], Зак де Лароча. На јапонски го озвучува [[Шинтаро Охата]], пејачките делови се на Тацузо (од YKZ), а во англиската синхронизација го озвучува [[Џастин Кук]]. {{Нихонго-н|'''Јошијуки Таира'''|平 義行|Taira Yoshiyuki}} : Басистот на „Бек“; тој е вториот член што му се приклучува на Рјусуке. Иако понекогаш изгледа рамнодушен или апатичен, тој е всушност најзрелиот член на групата и често дава корисни совети. На концертите обично настапува без кошула, исто како и неговиот реален прототип на што е заснован: Фли (Flea) од [[Red Hot Chili Peppers]]. Неговиот главен инструмент е бел [[Music Man Stingray]]. На јапонски го озвучува [[Кенџи Ноџима]], а во англиската синхронизација — [[Џери Џуел]]. {{Нихонго-н|'''Кеничи Саито'''|斉藤 研一|Saitō Ken'ichi}} : Саито е средовечен човек со необични навики и поранешен олимписки пливач, кој го учи Којуки да свири гитара, но и да плива, во замена за помош во неговиот бизнис. Иако е строг наставник, тој го открива потенцијалот на Којуки. На јапонски го озвучува [[Порше Окита]], а во англиската синхронизација — [[Р. Брус Елиот]]. {{Нихонго-н|'''Јуџи „Саку“ Сакураи'''|桜井 裕志|Sakurai Yūji}} : Саку е тапанарот на „Бек“ и последниот член што се приклучува (заедно со Којуки). Тој станува најдобар другар на Којуки во училиштето, како единствен што се осмелил да зборува со него додека другите го малтретирале. Тој му е најблизок на Којуки и често му е поткрепа во моментите на несигурност. Пред крајот на серијалот ветува дека ќе се врати доколку „Бек“ повторно се обедини, па дури и бега од дома за да го направи тоа. На јапонски го озвучува [[Тору Нара]], а во англиската синхронизација — [[Џони Јонг Бош]]. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://web.archive.org/web/20050904081413/http://www.beck.ne.jp/ Матична страница] {{IMDb title|qid=Q766799|title=Beck}} [[Категорија:Манги]] [[Категорија:Аниме-серии]] [[Категорија:Манга од 1999 година]] 0797jryuw1oe1ubc7v8nz28zjfb9avy Википедија:Уредувачки натпревари/СИЕ Пролет 2026/евиденција/Marco Mitrovich 4 1391745 5545710 5542861 2026-04-28T10:22:53Z Jtasevski123 69538 дополнување статии 5545710 wikitext text/x-wiki {{:ВП:УНЗ|Marco Mitrovich}} {{:ВП:УНС|Будевице||||{{ЦГ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Велика (Црна Гора)||||{{ЦГ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Војно Село||||{{ЦГ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Горна Рженица||||{{ЦГ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Ѓуричка Ријека||||{{ЦГ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Јара||||{{ЦГ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Јасеница (Црна Гора)||||{{ЦГ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Комарача||||{{ЦГ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Корита (Плав)||||{{ЦГ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Машница||||{{ЦГ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Мурино (Црна Гора)||||{{ЦГ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Новшиќи||||{{ЦГ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Пепиќе (Црна Гора)||||{{ЦГ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Прњавор (Црна Гора)||||{{ЦГ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Скиќ||||{{ЦГ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Хакање||||{{ЦГ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Хоти (село)||||{{ЦГ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Метех||||{{ЦГ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Ризо Шурла||||{{ЦГ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Афроулцињани||||{{ЦГ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Свиница (Романија)||||{{РОМ}} (подобрена статија)}} {{:ВП:УНС|Љупкова||||{{РОМ}} (подобрена статија)}} {{:ВП:УНС|Стар Бешенов||||{{РОМ}} (подобрена статија)}} {{:ВП:УНС|Карашево||||{{РОМ}} (подобрена статија)}} {{:ВП:УНС|Џејла Рамовиќ||||{{БИХ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Краљевац (Романија) ||||{{РОМ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Лукаревац||||{{РОМ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Станчево||||{{РОМ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Петрово Село (Романија)||||{{РОМ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Хрњаково||||{{РОМ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Банатска Црна Гора||||{{РОМ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Рекаш||||{{РОМ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Лесковица (Романија)||||{{РОМ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Нова Молдава||||{{РОМ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Соколовац||||{{РОМ}} (подобрена статија)}} {{:ВП:УНС|Стара Молдава||||{{РОМ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Мачевиќ||||{{РОМ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Молдовица||||{{РОМ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Базош (Романија)||||{{РОМ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Извин||||{{РОМ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Надаш||||{{РОМ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Ѓуровац||||{{СРБ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Ѓушница||||{{СРБ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Злата (Србија)||||{{СРБ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Јабучево||||{{СРБ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Јовине Ливаде||||{{СРБ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Југовац (Србија)||||{{СРБ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Калудра (Прокупље)||||{{СРБ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Клисурица (Прокупље)||||{{СРБ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Кожинце||||{{СРБ}} (нова статија))}} {{:ВП:УНС|Кончиќ||||{{СРБ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Конџељ||||{{СРБ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Костеница (Србија)||||{{СРБ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Крњи Град||||{{СРБ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Крушевица (Прокупље)||||{{СРБ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Маѓере (Прокупље)||||{{СРБ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Мала Плана (Прокупље)||||{{СРБ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Мачина||||{{СРБ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Меровац||||{{СРБ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Микуловац||||{{СРБ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Миљковица||||{{СРБ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Мрљак||||{{СРБ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Мршељ||||{{СРБ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Нова Божурна||||{{СРБ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Нови Ѓуровац||||{{СРБ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Ново Село (Прокупље)||||{{СРБ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Обртинце||||{{СРБ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Пасјача (Прокупље)||||{{СРБ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Пашинац||||{{СРБ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Мали Бечкерек||||{{РОМ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Пестиш||||{{СРБ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Петровац (Прокупље)||||{{СРБ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Пискаље ||||{{СРБ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Плочник (Прокупље)||||{{СРБ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Поточиќ ||||{{СРБ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Прекадин ||||{{СРБ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Прекашница||||{{СРБ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Прекопуце||||{{СРБ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Ранкова Река||||{{СРБ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|||||}} {{:ВП:УНК}} [[Категорија:Википедија:Уредувачки натпревари/СИЕ Пролет 2026|Marco Mitrovich]] h98wzt0g1fng8tfbxdn8lqa2w5178ht Предлошка:Нихонго-н 10 1391960 5545568 5541870 2026-04-27T22:09:44Z Andrew012p 85224 5545568 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{{1|}}}&nbsp;([[Јапонски јазик|јап]].&nbsp;<bdi lang="ja">{{{2|}}}</bdi>{{#if:{{{3|}}}|&nbsp;''{{{3}}}''}}{{#if:{{{en|}}}|&#59; [[Англиски јазик|англ]].&nbsp;<bdi lang="en">''{{{en}}}''</bdi>}}{{#if:{{{4|}}}|,&nbsp;[[Македонски јазик|мак]].&nbsp;''{{{4}}}''}}{{#if:{{{5|}}}|&#59; букв.&nbsp;„{{{5}}}“}})</includeonly><noinclude> {{документација}} </noinclude> nakqh7ypo3mtakgjwc27ewbjh7ibe1r 5545569 5545568 2026-04-27T22:10:46Z Andrew012p 85224 Отповикана преработката [[Special:Diff/5545568|5545568]] на [[Special:Contributions/Andrew012p|Andrew012p]] ([[User talk:Andrew012p|разговор]]) 5545569 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{{1|}}}&nbsp;([[Јапонски јазик|јап]].&nbsp;<bdi lang="ja">{{{2|}}}</bdi>{{#if:{{{3|}}}|&nbsp;''{{{3}}}''}}{{#if:{{{en|}}}|&#59; [[Англиски јазик|англ]].&nbsp;<bdi lang="en">''{{{en}}}''</bdi>}}{{#if:{{{4|}}}|,&nbsp;„{{{4}}}“}}{{#if:{{{5|}}}|&#59; букв.&nbsp;„{{{5}}}“}})</includeonly><noinclude> {{документација}} </noinclude> 129z7a52mc8ucfidz4299o1rvx5q6af 5545570 5545569 2026-04-27T22:12:30Z Andrew012p 85224 5545570 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{{1|}}}&nbsp;([[Јапонски јазик|јап]].&nbsp;<bdi lang="ja">{{{2|}}}</bdi>{{#if:{{{3|}}}|&nbsp;''{{{3}}}''}}{{#if:{{{en|}}}|&#59; [[Англиски јазик|англ]].&nbsp;<bdi lang="en">''{{{en}}}''</bdi>}}{{#if:{{{4|}}}{{{Превод|}}}|,&nbsp;[[Македонски јазик|мак]].&nbsp;''{{#if:{{{4|}}}|{{{4}}}|{{{Превод}}}}}''}}{{#if:{{{5|}}}|&#59; букв.&nbsp;„{{{5}}}“}})</includeonly><noinclude> {{документација}} </noinclude> 0oo5o2dadttolpm19zv0thmmumvv9di Предлошка:Нихонго-н/doc 10 1391965 5545571 5541878 2026-04-27T22:12:41Z Andrew012p 85224 5545571 wikitext text/x-wiki {{Потстраница за документација}} == Употреба == Стабилна предлошка за јапонски поими каде јазичните кратенки (јап, англ и мак) се сини линкови. Спречува кршење на редовите и автоматски го форматира македонскиот превод во курзив. == Примери == * <code><nowiki>{{Нихонго-н|'''''Блич'''''|ブリーチ|en=Bleach}}</nowiki></code> * '''Резултат:''' '''''Блич''''' ([[Јапонски јазик|јап]]. ブリーチ; [[Англиски јазик|англ]]. ''Bleach'') * <code><nowiki>{{Нихонго-н|'''''Ace of Diamond'''''|ダイヤのA|Daiya no Ēsu|Дијамантски ас}}</nowiki></code> * '''Резултат:''' '''''Ace of Diamond''''' ([[Јапонски јазик|јап]]. ダイヤ의A ''Daiya no Ēsu'', [[Македонски јазик|мак]]. ''Дијамантски ас'') == TemplateData == <templatedata> { "params": { "1": { "label": "Наслов", "description": "Главниот наслов на почетокот (пр. '''''Блич''''')", "type": "string", "required": true }, "2": { "label": "Јапонски", "description": "Изворно јапонско писмо (пр. ブリーチ)", "type": "string", "required": true }, "3": { "label": "Изговор", "description": "Транскрипција или изговор (пр. Burīchi)", "type": "string" }, "4": { "label": "Превод", "aliases": ["Превод"], "description": "Македонски превод на насловот (автоматски станува мак. во курзив)", "type": "string" }, "5": { "label": "Буквално", "description": "Буквалното значење на јапонските знаци", "type": "string" }, "en": { "label": "Англиски", "description": "Англискиот наслов на делото (пр. Bleach)", "type": "string" } }, "description": "Професионална предлошка со прецизно форматирани јазични кратенки и заштита од нови редови.", "format": "inline" } </templatedata> <includeonly> [[Категорија:Предлошки за форматирање]] </includeonly> gorklabc4w7azfvkxxlymghdhcjgnu7 5545572 5545571 2026-04-27T22:13:08Z Andrew012p 85224 5545572 wikitext text/x-wiki {{Потстраница за документација}} == Употреба == Стабилна предлошка за јапонски поими каде јазичните кратенки (јап, англ и мак) се сини линкови. Спречува кршење на редовите и автоматски го форматира македонскиот превод во закосен облик. == Примери == * <code><nowiki>{{Нихонго-н|'''''Блич'''''|ブリーチ|en=Bleach}}</nowiki></code> * '''Резултат:''' '''''Блич''''' ([[Јапонски јазик|јап]]. ブリーチ; [[Англиски јазик|англ]]. ''Bleach'') * <code><nowiki>{{Нихонго-н|'''''Ace of Diamond'''''|ダイヤのA|Daiya no Ēsu|Дијамантски ас}}</nowiki></code> * '''Резултат:''' '''''Ace of Diamond''''' ([[Јапонски јазик|јап]]. ダイヤ의A ''Daiya no Ēsu'', [[Македонски јазик|мак]]. ''Дијамантски ас'') == TemplateData == <templatedata> { "params": { "1": { "label": "Наслов", "description": "Главниот наслов на почетокот (пр. '''''Блич''''')", "type": "string", "required": true }, "2": { "label": "Јапонски", "description": "Изворно јапонско писмо (пр. ブリーチ)", "type": "string", "required": true }, "3": { "label": "Изговор", "description": "Транскрипција или изговор (пр. Burīchi)", "type": "string" }, "4": { "label": "Превод", "aliases": ["Превод"], "description": "Македонски превод на насловот (автоматски станува мак. во курзив)", "type": "string" }, "5": { "label": "Буквално", "description": "Буквалното значење на јапонските знаци", "type": "string" }, "en": { "label": "Англиски", "description": "Англискиот наслов на делото (пр. Bleach)", "type": "string" } }, "description": "Професионална предлошка со прецизно форматирани јазични кратенки и заштита од нови редови.", "format": "inline" } </templatedata> <includeonly> [[Категорија:Предлошки за форматирање]] </includeonly> q2wrormbzm6zhzfrjle1rm0dshxq3nt 5545573 5545572 2026-04-27T22:13:58Z Andrew012p 85224 5545573 wikitext text/x-wiki {{Потстраница за документација}} == Употреба == Стабилна предлошка за јапонски поими каде јазичните кратенки (јап, англ и мак) се сини линкови. Спречува кршење на редовите и автоматски го форматира македонскиот превод во закосен облик. == Примери == * <code><nowiki>{{Нихонго-н|'''''Блич'''''|ブリーチ|en=Bleach}}</nowiki></code> * '''Резултат:''' '''''Блич''''' ([[Јапонски јазик|јап]]. ブリーチ; [[Англиски јазик|англ]]. ''Bleach'') * <code><nowiki>{{Нихонго-н|'''''Ace of Diamond'''''|ダイヤのA|Daiya no Ēsu|Дијамантски ас}}</nowiki></code> * '''Резултат:''' '''''Ace of Diamond''''' ([[Јапонски јазик|јап]]. ダイヤ의A ''Daiya no Ēsu'', [[Македонски јазик|мак]]. ''Дијамантски ас'') == TemplateData == <templatedata> { "params": { "1": { "label": "Наслов", "description": "Главниот наслов на почетокот (пр. '''''Блич''''')", "type": "string", "required": true }, "2": { "label": "Јапонски", "description": "Изворно јапонско писмо (пр. ブリーチ)", "type": "string", "required": true }, "3": { "label": "Изговор", "description": "Транскрипција или изговор (пр. Burīchi)", "type": "string" }, "4": { "label": "Превод", "aliases": ["Превод"], "description": "Македонски превод на насловот (автоматски станува мак. во закосен наслов)", "type": "string" }, "5": { "label": "Буквално", "description": "Буквалното значење на јапонските знаци", "type": "string" }, "en": { "label": "Англиски", "description": "Англискиот наслов на делото (пр. Bleach)", "type": "string" } }, "description": "Професионална предлошка со прецизно форматирани јазични кратенки и заштита од нови редови.", "format": "inline" } </templatedata> <includeonly> [[Категорија:Предлошки за форматирање]] </includeonly> fpywtr2w44y7y8pyfzq9fl5eyyxkadr Аеродинамика 0 1392112 5545456 5544809 2026-04-27T17:38:09Z P.Nedelkovski 47736 Создадено со преведување на одделот „Fundamental concepts“ од страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1350038305|Aerodynamics]]“ 5545456 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Airplane_vortex_edit.jpg|мини|300x300пкс|Прикажана е студија на НАСА за турбуленција на трагите на островот Волопс, 1990 година. [[Вител]] се создава со минување на крило на авион, откриено од чад. Вителските обвивки се еден од многуте појави поврзани со проучувањето на аеродинамиката.]] '''Аеродинамика''' ({{Етимологија|grc|''{{wikt-lang|grc|ἀήρ}}'' ({{grc-transl|ἀήρ}})|air||''{{wikt-lang|grc|δυναμική}}'' ({{grc-transl|δυναμική}})|dynamics}}) — проучување на движењето на [[Земјина атмосфера|воздухот]], особено кога е под влијание на [[Цврста состојба на материјата|цврст]] објект, како што е крило [[Авион|на авион]].<ref>{{Наведена книга|title=A Dictionary of Aviation|last=Wragg|first=David W.|date=1974|publisher=Frederick Fell, Inc.|isbn=0-85045-163-9|edition=1st American|publication-place=New York|page=8}}</ref> Вклучува теми опфатени во областа на [[Хидродинамика|динамиката на флуидите]] и неговата подобласт - [[Динамика на гасовите|динамиката на гасовите]], и е важна област на студии во аеронаутиката. Поимот ''аеродинамика'' често се користи како истозначник за динамика на гасовите, разликата е во тоа што „динамика на гасовите“ се однесува на проучувањето на движењето на сите гасови и не е ограничено на воздухот. Формалното проучување на аеродинамиката започнало во современа смисла во осумнаесеттиот век, иако набљудувањата на темелните концепти како што е [[Аеродинамичен отпор|аеродинамичниот отпор]] се забележани многу порано. Повеќето од раните напори во аеродинамиката биле насочени кон постигнување [[Воздухоплов|лет потежок од воздухот]], што првпат го прикажал [[Ото Лилиентал]] во 1891 година. Оттогаш, употребата на аеродинамиката преку [[Математика|математичка]] анализа, емпириски апроксимации, експериментирање во аеродинамичен тунел и компјутерски симулации основала рационална основа за развој на лет потежок од воздухот и голем број други технологии. Неодамнешната работа во аеродинамиката се сосредоточила на прашања поврзани со [[стислив проток]], турбуленција и гранични слоеви и станува сè повеќе [[Компјутерска динамика на флуиди|компјутерска]] по природа. == Историја == Современата аеродинамика се јавува во седумнаесеттиот век, но аеродинамичните сили луѓето ги користеле илјадници години во [[Едрилица (брод)|едрилици]] и [[Ветерница|ветерници]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://telosnet.com/wind/early.html|title=Wind Power's Beginnings (1000 BC – 1300 AD) Illustrated History of Wind Power Development|publisher=Telosnet.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20101202073417/http://telosnet.com/wind/early.html|archive-date=2010-12-02|accessdate=2011-08-24}}</ref> а слики и приказни за летот се појавуваат низ запишаната историја <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=Efr2Ll1OdqMC&pg=PA128|title=Aviation: Reaching for the Sky|last=Berliner|first=Don|publisher=The Oliver Press, Inc.|year=1997|isbn=1-881508-33-1|page=128}}</ref> вклучувајќи ја и [[Старогрчки јазик|старогрчката]] [[легенда]] за [[Икар]] и [[Дедал]].<ref>{{Наведена книга|title=The Metamorphoses|last=Ovid|last2=Gregory, H.|publisher=Signet Classics|year=2001|isbn=0-451-52793-3|oclc=45393471}}</ref> Темелните концепти на континуум, [[Аеродинамичен отпор|отпор]] и [[Градиент на притисок|градиенти на притисок]] се појавуваат во делата на [[Аристотел]] и [[Архимед]].<ref name="andersonhist">{{Наведена книга|title=A History of Aerodynamics and its Impact on Flying Machines|last=Anderson|first=John David|publisher=Cambridge University Press|year=1997|isbn=0-521-45435-2|location=New York, NY}}</ref> Во 1726 година, сер [[Исак Њутн]] станал првиот човек кој развил теорија за отпор на воздухот,<ref>{{Наведена книга|title=Philosophiae Naturalis Principia Mathematica, Book II|last=Newton, I.|year=1726}}</ref> што го прави еден од првите аеродинамичари. [[Холанѓани|Холандско]]-[[Швајцарија|швајцарскиот]] математичар [[Даниел Бернули]] продолжил во 1738 година со ''„Хидродинамика“'' во која опишал темелна врска помеѓу притисокот, густината и брзината на проток за [[Нестислив проток|нестислив проток,]] денес познат како [[Бернулиев принцип]], кој обезбедува еден метод за пресметување на аеродинамичниот узгон.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/658890/Hydrodynamica#tab=active~checked%2Citems~checked&title=Hydrodynamica%20--%20Britannica%20Online%20Encyclopedia|title=Hydrodynamica|publisher=Britannica Online Encyclopedia|accessdate=2008-10-30}}</ref> Во 1757 година, [[Леонард Ојлер]] ги објавил поопштите [[Ојлерови равенки (динамика на флуиди)|Ојлерови равенки]] кои можеле да се применат и на стисливи и на нестисливи протоци. Ојлеровите равенки биле проширени за да ги вклучат ефектите на вискозитетот во првата половина на 1800-тите, што резултирало со Навје-Стоксовите равенки.<ref>{{Наведено списание|last=Navier, C. L. M. H.|year=1827|title=Memoire Sur les Lois du Mouvement des fluides|journal=Mémoires de l'Académie des Sciences|volume=6|pages=389–440}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Stokes, G.|year=1845|title=On the Theories of the Internal Friction of Fluids in Motion|url=https://archive.org/details/cbarchive_39179_onthetheoriesoftheinternalfric1849|journal=Transactions of the Cambridge Philosophical Society|volume=8|pages=287–305}}</ref> Навје-Стоксовите равенки се најопштите управувачки равенки за проток на флуиди, но тешко се решаваат за протокот околу сите освен наједноставните облици. [[Податотека:WB_Wind_Tunnel.jpg|мини|Реплика од [[Аеродинамичен тунел|аеродинамичниот тунел]] на [[Браќа Рајт|браќата Рајт]] е изложена во Воздухопловниот и вселенскиот центар на Вирџинија во Хемптон. Аеродинамичните тунели биле клучни во развојот и валидацијата на законите на аеродинамиката.]] Во 1799 година, [[Џорџ Кејли|сер Џорџ Кејли]] станал првиот човек кој ги идентификувал четирите аеродинамични сили на летот ([[тежина]], узгон, отпор и [[потисок]] ), како и односите меѓу нив, <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.centennialofflight.gov/essay/Prehistory/Cayley/PH2.htm|title=U.S Centennial of Flight Commission – Sir George Cayley.|archive-url=https://web.archive.org/web/20080920052758/http://centennialofflight.gov/essay/Prehistory/Cayley/PH2.htm|archive-date=20 September 2008|accessdate=2008-09-10|quote=Sir George Cayley, born in 1773, is sometimes called the Father of Aviation. A pioneer in his field, he was the first to identify the four aerodynamic forces of flight – weight, lift, drag, and thrust and their relationship. He was also the first to build a successful human-carrying glider. Cayley described many of the concepts and elements of the modern airplane and was the first to understand and explain in engineering terms the concepts of lift and thrust.}}</ref> и со тоа го исцртал патот кон постигнување лет потежок од воздухот за следниот век. Во 1871 година, Франсис Херберт Венхам го изградил првиот аеродинамичен тунел, овозможувајќи прецизни мерења на аеродинамичните сили. Теориите за отпор ги развиле [[Жан ле Рон д'Аламбер|Жан Ле Рон д'Аламбер]], <ref>{{Наведена книга|title=Essai d'une nouvelle theorie de la resistance des fluides|last=d'Alembert, J.|year=1752}}</ref> [[Густав Роберт Кирхоф|Густав Кирхоф]], <ref>{{Наведено списание|last=Kirchhoff, G.|year=1869|title=Zur Theorie freier Flussigkeitsstrahlen|url=https://zenodo.org/record/1448898|journal=Journal für die reine und angewandte Mathematik|volume=1869|issue=70|pages=289–298|doi=10.1515/crll.1869.70.289}}</ref> и [[Џон Страт|Лорд Рејли]] . <ref>{{Наведено списание|last=Rayleigh, Lord|year=1876|title=On the Resistance of Fluids|url=https://zenodo.org/record/1431123|journal=Philosophical Magazine|volume=2|issue=13|pages=430–441|doi=10.1080/14786447608639132}}</ref> Во 1889 година, Шарл Ренар, [[Французи|француски]] воздухопловен инженер, станал првиот човек кој разумно ја предвидел потребната моќност за одржлив лет. <ref>{{Наведено списание|last=Renard, C.|year=1889|title=Nouvelles experiences sur la resistance de l'air|journal=L'Aéronaute|volume=22|pages=73–81}}</ref> [[Ото Лилиентал]], првиот човек кој станал многу успешен со летови со едрилица, бил и првиот кој предложил тенки, закривени [[Аеропрофил|аеродинамични профили]] кои би произвеле висок узгон и низок отпор. Надоврзувајќи се на овие случувања, како и на истражувањата спроведени во нивниот сопствен аеродинамичен тунел, [[Браќа Рајт|браќата Рајт]] го полетале првиот моторен авион на 17 декември 1903 година. За време на првите летови, [[Фредерик В. Ланчестер]],<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/aerodynamicscons00lanc|title=Aerodynamics|last=Lanchester, F. W.|year=1907}}</ref> [[Мартин Кута]] и Николај Жуковски независно создале теории кои ја поврзуваа циркулацијата на протокот на флуид со подигнувањето. Кута и Жуковски потоа развиле дводимензионална теорија за крилата. Проширувајќи ја работата на Ланчестер, [[Лудвиг Прантл]] е заслужен за развојот на математиката<ref>{{Наведена книга|title=Tragflügeltheorie|last=Prandtl, L.|publisher=Göttinger Nachrichten, mathematischphysikalische Klasse, 451–477|year=1919}}</ref> зад теориите за тенки аеропрофили и линии за подигнување, како и за работата со гранични слоеви. [[Податотека:Smooth_Finish_Makes_Smooth_Flying_Art.IWMPST14268.jpg|мини|Постер на Министерството за производство на воздухоплови за аеродинамика]] Со зголемувањето на брзината на авионите, конструкторите почнале да се соочуваат со предизвици поврзани со стисливоста на воздухот при брзини блиски до брзината на звукот. Разликите во протокот на воздух под такви услови довеле до проблеми во контролата на авионите, зголемен отпор поради ударни бранови и закана од структурен дефект поради [[Аероеластичност|аероеластично треперење]]. Односот на брзината на протокот кон брзината на звукот бил наречен Махов број по Ернст Мах, кој бил еден од првите што ги истражувал својствата на суперсоничниот проток. Макорн Ренкин и [[Пјер Анри Игонио]] независно ја развиле теоријата за својствата на протокот пред и по ударниот бран, додека [[Јакоб Акерет]] ја водел почетната работа за пресметување на подигнувањето и отпорот на суперсоничните аеропрофили.<ref>{{Наведено списание|last=Ackeret, J.|year=1925|title=Luftkrafte auf Flugel, die mit der grosser also Schallgeschwindigkeit bewegt werden|journal=Zeitschrift für Flugtechnik und Motorluftschiffahrt|volume=16|pages=72–74}}</ref> Теодор фон Карман и [[Хју Латимер Драјден]] го вовеле поимот трансоник за да ги опишат брзините на проток помеѓу [[Критичен Махов број|критичниот Махов број]] и Мах 1, каде што отпорот брзо се зголемува. Брзото зголемување на отпорот ги навело аеродинамичарите и пилотите да не се согласат дали суперсоничниот лет е остварлив сè додека не се пробил [[Звучен ѕид|звучниот ѕид]] во 1947 година со авионот Bell X-1. Кога звучниот ѕид бил пробиен, разбирањето на аеродинамичарите за супсоничниот и нискиот суперсоничен тек веќе созреале. [[Студена војна|Студената војна]] ја поттикнала конструкцијата на постојано еволуирачка линија на високоперформансни авиони. [[Компјутерска динамика на флуиди|Компјутерската динамика на флуиди]] започнала како обид да се решат својствата на протокот околу сложени објекти и брзо се развила до точка каде што целиот авион може да се проектира со помош на компјутерски софтвер, со тестови во аеротунел проследени со тестови за летање за да се потврдат компјутерските предвидувања. Разбирањето на суперсоничниот и хиперсоничниот аеродинамичен систем созреале од 1960-тите, а целите на аеродинамичарите се префрлиле од однесувањето на протокот на флуид кон инженерството на возило така што тоа ќе комуницира предвидливо со протокот на флуид. Проектирањето авиони за суперсонични и хиперсонични услови, како и желбата да се подобри аеродинамичната ефикасност на тековните авиони и погонски системи, продолжува да мотивира нови истражувања во аеродинамиката, додека работата продолжува да се врши на важни проблеми во основната аеродинамична теорија поврзана со турбуленцијата на протокот и постоењето и единственоста на аналитичките решенија на Навје-Стоксовите равенки. == Темелни концепти == [[Податотека:Airplane_vortex_edit.jpg|мини|300x300пкс|Прикажана е студија на НАСА за турбуленција на трагите на островот Волопс, 1990 година. [[Вител]] се создава со минување на крило на авион, откриено од чад. Вителските обвивки се еден од многуте појави поврзани со проучувањето на аеродинамиката.]] '''Аеродинамика''' ({{Етимологија|grc|''{{wikt-lang|grc|ἀήρ}}'' ({{grc-transl|ἀήρ}})|air||''{{wikt-lang|grc|δυναμική}}'' ({{grc-transl|δυναμική}})|dynamics}}) - проучување на движењето на [[Земјина атмосфера|воздухот]], особено кога е под влијание на [[Цврста состојба на материјата|цврст]] објект, како што е крило [[Авион|на авион]].<ref>{{Наведена книга|title=A Dictionary of Aviation|last=Wragg|first=David W.|date=1974|publisher=Frederick Fell, Inc.|isbn=0-85045-163-9|edition=1st American|publication-place=New York|page=8}}</ref> Вклучува теми опфатени во областа на [[Хидродинамика|динамиката на флуидите]] и неговата подобласт - [[Динамика на гасовите|динамиката на гасовите]], и е важна област на студии во аеронаутиката. Поимот ''аеродинамика'' често се користи како истозначник за динамика на гасовите, разликата е во тоа што „динамика на гасовите“ се однесува на проучувањето на движењето на сите гасови и не е ограничено на воздухот. Формалното проучување на аеродинамиката започнало во современа смисла во осумнаесеттиот век, иако набљудувањата на темелните концепти како што е [[Аеродинамичен отпор|аеродинамичниот отпор]] се забележани многу порано. Повеќето од раните напори во аеродинамиката биле насочени кон постигнување [[Воздухоплов|лет потежок од воздухот]], што првпат го прикажал [[Ото Лилиентал]] во 1891 година. Оттогаш, употребата на аеродинамиката преку [[Математика|математичка]] анализа, емпириски апроксимации, експериментирање во аеродинамичен тунел и компјутерски симулации основала рационална основа за развој на лет потежок од воздухот и голем број други технологии. Неодамнешната работа во аеродинамиката се сосредоточила на прашања поврзани со [[стислив проток]], турбуленција и гранични слоеви и станува сè повеќе [[Компјутерска динамика на флуиди|компјутерска]] по природа. == Историја == Современата аеродинамика се јавува во седумнаесеттиот век, но аеродинамичните сили луѓето ги користеле илјадници години во [[Едрилица (брод)|едрилици]] и [[Ветерница|ветерници]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://telosnet.com/wind/early.html|title=Wind Power's Beginnings (1000 BC – 1300 AD) Illustrated History of Wind Power Development|publisher=Telosnet.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20101202073417/http://telosnet.com/wind/early.html|archive-date=2010-12-02|accessdate=2011-08-24}}</ref> а слики и приказни за летот се појавуваат низ запишаната историја <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=Efr2Ll1OdqMC&pg=PA128|title=Aviation: Reaching for the Sky|last=Berliner|first=Don|publisher=The Oliver Press, Inc.|year=1997|isbn=1-881508-33-1|page=128}}</ref> вклучувајќи ја и [[Старогрчки јазик|старогрчката]] [[легенда]] за [[Икар]] и [[Дедал]].<ref>{{Наведена книга|title=The Metamorphoses|last=Ovid|last2=Gregory, H.|publisher=Signet Classics|year=2001|isbn=0-451-52793-3|oclc=45393471}}</ref> Темелните концепти на континуум, [[Аеродинамичен отпор|отпор]] и [[Градиент на притисок|градиенти на притисок]] се појавуваат во делата на [[Аристотел]] и [[Архимед]].<ref name="andersonhist">{{Наведена книга|title=A History of Aerodynamics and its Impact on Flying Machines|last=Anderson|first=John David|publisher=Cambridge University Press|year=1997|isbn=0-521-45435-2|location=New York, NY}}</ref> Во 1726 година, сер [[Исак Њутн]] станал првиот човек кој развил теорија за отпор на воздухот,<ref>{{Наведена книга|title=Philosophiae Naturalis Principia Mathematica, Book II|last=Newton, I.|year=1726}}</ref> што го прави еден од првите аеродинамичари. [[Холанѓани|Холандско]]-[[Швајцарија|швајцарскиот]] математичар [[Даниел Бернули]] продолжил во 1738 година со ''„Хидродинамика“'' во која опишал темелна врска помеѓу притисокот, густината и брзината на проток за [[Нестислив проток|нестислив проток,]] денес познат како [[Бернулиев принцип]], кој обезбедува еден метод за пресметување на аеродинамичниот узгон.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/658890/Hydrodynamica#tab=active~checked%2Citems~checked&title=Hydrodynamica%20--%20Britannica%20Online%20Encyclopedia|title=Hydrodynamica|publisher=Britannica Online Encyclopedia|accessdate=2008-10-30}}</ref> Во 1757 година, [[Леонард Ојлер]] ги објавил поопштите [[Ојлерови равенки (динамика на флуиди)|Ојлерови равенки]] кои можеле да се применат и на стисливи и на нестисливи протоци. Ојлеровите равенки биле проширени за да ги вклучат ефектите на вискозитетот во првата половина на 1800-тите, што резултирало со Навје-Стоксовите равенки.<ref>{{Наведено списание|last=Navier, C. L. M. H.|year=1827|title=Memoire Sur les Lois du Mouvement des fluides|journal=Mémoires de l'Académie des Sciences|volume=6|pages=389–440}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Stokes, G.|year=1845|title=On the Theories of the Internal Friction of Fluids in Motion|url=https://archive.org/details/cbarchive_39179_onthetheoriesoftheinternalfric1849|journal=Transactions of the Cambridge Philosophical Society|volume=8|pages=287–305}}</ref> Навје-Стоксовите равенки се најопштите управувачки равенки за проток на флуиди, но тешко се решаваат за протокот околу сите освен наједноставните облици. [[Податотека:WB_Wind_Tunnel.jpg|мини|Реплика од [[Аеродинамичен тунел|аеродинамичниот тунел]] на [[Браќа Рајт|браќата Рајт]] е изложена во Воздухопловниот и вселенскиот центар на Вирџинија во Хемптон. Аеродинамичните тунели биле клучни во развојот и валидацијата на законите на аеродинамиката.]] Во 1799 година, [[Џорџ Кејли|сер Џорџ Кејли]] станал првиот човек кој ги идентификувал четирите аеродинамични сили на летот ([[тежина]], узгон, отпор и [[потисок]] ), како и односите меѓу нив, <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.centennialofflight.gov/essay/Prehistory/Cayley/PH2.htm|title=U.S Centennial of Flight Commission – Sir George Cayley.|archive-url=https://web.archive.org/web/20080920052758/http://centennialofflight.gov/essay/Prehistory/Cayley/PH2.htm|archive-date=20 September 2008|accessdate=2008-09-10|quote=Sir George Cayley, born in 1773, is sometimes called the Father of Aviation. A pioneer in his field, he was the first to identify the four aerodynamic forces of flight – weight, lift, drag, and thrust and their relationship. He was also the first to build a successful human-carrying glider. Cayley described many of the concepts and elements of the modern airplane and was the first to understand and explain in engineering terms the concepts of lift and thrust.}}</ref> и со тоа го исцртал патот кон постигнување лет потежок од воздухот за следниот век. Во 1871 година, Франсис Херберт Венхам го изградил првиот аеродинамичен тунел, овозможувајќи прецизни мерења на аеродинамичните сили. Теориите за отпор ги развиле [[Жан ле Рон д'Аламбер|Жан Ле Рон д'Аламбер]], <ref>{{Наведена книга|title=Essai d'une nouvelle theorie de la resistance des fluides|last=d'Alembert, J.|year=1752}}</ref> [[Густав Роберт Кирхоф|Густав Кирхоф]], <ref>{{Наведено списание|last=Kirchhoff, G.|year=1869|title=Zur Theorie freier Flussigkeitsstrahlen|url=https://zenodo.org/record/1448898|journal=Journal für die reine und angewandte Mathematik|volume=1869|issue=70|pages=289–298|doi=10.1515/crll.1869.70.289}}</ref> и [[Џон Страт|Лорд Рејли]] . <ref>{{Наведено списание|last=Rayleigh, Lord|year=1876|title=On the Resistance of Fluids|url=https://zenodo.org/record/1431123|journal=Philosophical Magazine|volume=2|issue=13|pages=430–441|doi=10.1080/14786447608639132}}</ref> Во 1889 година, Шарл Ренар, [[Французи|француски]] воздухопловен инженер, станал првиот човек кој разумно ја предвидел потребната моќност за одржлив лет. <ref>{{Наведено списание|last=Renard, C.|year=1889|title=Nouvelles experiences sur la resistance de l'air|journal=L'Aéronaute|volume=22|pages=73–81}}</ref> [[Ото Лилиентал]], првиот човек кој станал многу успешен со летови со едрилица, бил и првиот кој предложил тенки, закривени [[Аеропрофил|аеродинамични профили]] кои би произвеле висок узгон и низок отпор. Надоврзувајќи се на овие случувања, како и на истражувањата спроведени во нивниот сопствен аеродинамичен тунел, [[Браќа Рајт|браќата Рајт]] го полетале првиот моторен авион на 17 декември 1903 година. За време на првите летови, [[Фредерик В. Ланчестер]],<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/aerodynamicscons00lanc|title=Aerodynamics|last=Lanchester, F. W.|year=1907}}</ref> [[Мартин Кута]] и Николај Жуковски независно создале теории кои ја поврзуваа циркулацијата на протокот на флуид со подигнувањето. Кута и Жуковски потоа развиле дводимензионална теорија за крилата. Проширувајќи ја работата на Ланчестер, [[Лудвиг Прантл]] е заслужен за развојот на математиката<ref>{{Наведена книга|title=Tragflügeltheorie|last=Prandtl, L.|publisher=Göttinger Nachrichten, mathematischphysikalische Klasse, 451–477|year=1919}}</ref> зад теориите за тенки аеропрофили и линии за подигнување, како и за работата со гранични слоеви. [[Податотека:Smooth_Finish_Makes_Smooth_Flying_Art.IWMPST14268.jpg|мини|Постер на Министерството за производство на воздухоплови за аеродинамика]] Со зголемувањето на брзината на авионите, конструкторите почнале да се соочуваат со предизвици поврзани со стисливоста на воздухот при брзини блиски до брзината на звукот. Разликите во протокот на воздух под такви услови довеле до проблеми во контролата на авионите, зголемен отпор поради ударни бранови и закана од структурен дефект поради [[Аероеластичност|аероеластично треперење]]. Односот на брзината на протокот кон брзината на звукот бил наречен Махов број по Ернст Мах, кој бил еден од првите што ги истражувал својствата на суперсоничниот проток. Макорн Ренкин и [[Пјер Анри Игонио]] независно ја развиле теоријата за својствата на протокот пред и по ударниот бран, додека [[Јакоб Акерет]] ја водел почетната работа за пресметување на подигнувањето и отпорот на суперсоничните аеропрофили.<ref>{{Наведено списание|last=Ackeret, J.|year=1925|title=Luftkrafte auf Flugel, die mit der grosser also Schallgeschwindigkeit bewegt werden|journal=Zeitschrift für Flugtechnik und Motorluftschiffahrt|volume=16|pages=72–74}}</ref> Теодор фон Карман и [[Хју Латимер Драјден]] го вовеле поимот трансоник за да ги опишат брзините на проток помеѓу [[Критичен Махов број|критичниот Махов број]] и Мах 1, каде што отпорот брзо се зголемува. Брзото зголемување на отпорот ги навело аеродинамичарите и пилотите да не се согласат дали суперсоничниот лет е остварлив сè додека не се пробил [[Звучен ѕид|звучниот ѕид]] во 1947 година со авионот Bell X-1. Кога звучниот ѕид бил пробиен, разбирањето на аеродинамичарите за супсоничниот и нискиот суперсоничен тек веќе созреале. [[Студена војна|Студената војна]] ја поттикнала конструкцијата на постојано еволуирачка линија на високоперформансни авиони. [[Компјутерска динамика на флуиди|Компјутерската динамика на флуиди]] започнала како обид да се решат својствата на протокот околу сложени објекти и брзо се развила до точка каде што целиот авион може да се проектира со помош на компјутерски софтвер, со тестови во аеротунел проследени со тестови за летање за да се потврдат компјутерските предвидувања. Разбирањето на суперсоничниот и хиперсоничниот аеродинамичен систем созреале од 1960-тите, а целите на аеродинамичарите се префрлиле од однесувањето на протокот на флуид кон инженерството на возило така што тоа ќе комуницира предвидливо со протокот на флуид. Проектирањето авиони за суперсонични и хиперсонични услови, како и желбата да се подобри аеродинамичната ефикасност на тековните авиони и погонски системи, продолжува да мотивира нови истражувања во аеродинамиката, додека работата продолжува да се врши на важни проблеми во основната аеродинамична теорија поврзана со турбуленцијата на протокот и постоењето и единственоста на аналитичките решенија на Навје-Стоксовите равенки. [[Податотека:Aeroforces.svg|мини|Сили на моторизиран авион во незабрзан хоризонтален лет]] Разбирањето на движењето на воздухот околу објект (честопати наречен поле на проток) овозможува пресметување на силите и [[Момент (физика)|моментите]] што дејствуваат на објектот. Во многу аеродинамички проблеми, силите од интерес се темелните сили на летот: подем, [[Аеродинамички отпор|отпор]], [[потисок]] и [[тежина]]. Од нив, подемот и отпорот се аеродинамични сили, т.е. сили поради протокот на воздух преку цврсто тело. Пресметката на овие величини често се заснова на претпоставката дека полето на проток се однесува како [[континуум]]. Полињата на проток во континуум се одликуваат со својства како што се брзина на проток, [[притисок]], [[густина]] и [[температура]], кои можат да бидат функции на положбата и времето. Овие својства можат посредно или непосредно да се мерат во аеродинамички опити или да се пресметаат почнувајќи од равенките за запазување на масата, [[Импулс (механика)|импулсот]] и енергијата во воздушните текови. Густината, брзината на проток и дополнително својство, [[Вискозност|вискозитетот]], се користат за класификација на полињата на проток. === Класификација на протокот === Брзината на протокот се користи за класификација на тековите според режимот на брзина. Подзвучните текови се полиња на проток во кои полето на брзината на воздухот е секогаш под локалната брзина на звукот. Трансоничните текови вклучуваат и региони на подзвучен проток и региони во кои локалната брзина на протокот е поголема од локалната брзина на звукот. Надзвучните текови се дефинираат како текови во кои брзината на протокот е поголема од брзината на звукот насекаде. Четвртата класификација, хиперзвучен проток, се однесува на текови каде што брзината на протокот е многу поголема од брзината на звукот. Аеродинамичарите не се согласуваат околу прецизната дефиниција на хиперзвучен проток. Стисливиот тек објаснува за различната густина во рамките на тековите. Подзвучните текови често се идеализираат како нестисливи, т.е. се претпоставува дека густината е константна. Трансоничните и надзвучните текови се стисливи, а пресметките што ги занемаруваат промените на густината во овие полиња на текови ќе дадат неточни резултати. Вискозитетот е поврзан со силите на триење во протокот. Во некои полиња на проток, вискозните ефекти се многу мали, а приближните решенија можат безбедно да ги занемарат вискозните ефекти. Овие приближувања се нарекуваат невискозни текови. Тековите за кои вискозитетот не е занемарен се нарекуваат вискозни текови. Конечно, аеродинамичните проблеми може да се класифицираат и според околината на протокот. Надворешната аеродинамика е проучување на протокот околу цврсти објекти со различни облици (на пр. околу крило на авион), додека внатрешната аеродинамика е проучување на протокот низ премини во цврсти објекти (на пр. низ млазен мотор). ==== Претпоставка за континуум ==== За разлика од течностите и цврстите материи, гасовите се составени од дискретни [[Молекула|молекули]] кои зафаќаат само мал дел од зафатнината исполнета со гасот. На молекуларно ниво, полињата на проток се составени од судири на многу поединечни молекули на гас меѓу себе и нивните судири со цврсти површини. Сепак, во повеќето аеродинамички апликации, дискретната молекуларна природа на гасовите се занемарува и се претпоставува дека полето на проток се однесува како континуум. Оваа претпоставка овозможува својствата на флуидот, како што се густината и брзината на проток, да се дефинираат насекаде во рамките на протокот. Валидноста на [[Механика на флуидите|претпоставката за континуум]] зависи од густината на гасот и предметната примена. За да биде валидна претпоставката за континуум, средната должина на слободната патека мора да биде многу помала од скалата на должина на предметната примена. На пример, многу апликации за аеродинамика се занимаваат со летање на авиони во атмосферски услови, каде што средната должина на слободната патека е од редот на микрометри и каде што телото е поголемо за редови на големина. Во овие случаи, скалата на должина на авионот се движи од неколку метри до неколку десетици метри, што е многу поголемо од средната должина на слободниот пат. За вакви апликации, претпоставката за континуум е разумна. Претпоставката за континуум е помалку валидна за текови со крајно мала густина како оние со кои се среќаваат превозните средства на многу големи надморски височини (на пр. 90 км) <ref name="andersonhist">{{Наведена книга|title=A History of Aerodynamics and its Impact on Flying Machines|last=Anderson|first=John David|publisher=Cambridge University Press|year=1997|isbn=0-521-45435-2|location=New York, NY}}</ref> или сателити во [[Нискоземјина орбита|нискоземјината орбита]]. Во овие случаи, [[Статистичка механика|статистичката механика]] е попрецизен метод за решавање на проблемот отколку континуираната аеродинамика. [[Кнудсенов број|Кнудсеновиот број]] може да се користи за водење на изборот помеѓу статистичката механика и континуираната формулација на аеродинамиката. === Закони за запазување === Претпоставката за [[Механика на континуумот|континуум на флуиди]] овозможува проблемите во аеродинамиката да се решаваат со користење на [[Хидродинамика|законите за зачувување на динамиката на флуидите]]. Се користат три принципи на зачувување: ; [[Закон за запазување на масата|Запазување на масата]] : Зачувувањето на масата бара масата ниту да се создава ниту да се уништува во рамките на протокот; математичката формулација на овој принцип е позната како [[Равенка на континуитет|равенка на континуитет на масата]] . ; [[Импулс (механика)|Запазување на импулсот]] : Математичката формулација на овој принцип може да се смета за примена на [[Њутнови закони|вториот Њутнов закон]]. Импулсот во рамките на течењето се менува само од надворешни сили, кои можат да вклучуваат и површински сили како што се вискозните (триечки) сили, и [[Масена сила|масените сили]], како што е [[Гравитација|тежината]]. Начелото на зачувување на импулсот може да се изрази или како [[Векторски простор|векторска]] равенка или поделено во множество од три [[Скалар|скаларни]] равенки (x, y, z компоненти). ; [[Закон за зачувување на енергијата|Зачувување на енергијата]] : Равенката за зачувување на енергијата наведува дека енергијата ниту се создава ниту се уништува во рамките на еден течен тек, и дека секое додавање или одземање на енергија на волуменот во течението е предизвикано од пренос на топлина или од [[Работа (физика)|работа]] во и надвор од областа од интерес. Заедно, равенките се познати како Навје-Стоксови равенки, иако некои автори го дефинираат поимот така што ги вклучува само равенките на моментумот. Навје-Стоксовите равенки немаат познато аналитичко решение и во современата аеродинамика се решаваат со помош на [[Компјутерска динамика на флуиди|компјутерски техники]]. Бидејќи компјутерските методи со употреба на компјутери со голема брзина не биле историски достапни, а сега кога се достапни, високата компјутерска цена за решавање на овие сложени равенки е висока, се користеле и продолжуваат да се користат поедноставувањата на Навје-Стоксовите равенки. [[Ојлерови равенки (динамика на флуиди)|Ојлеровите равенки]] се збир на слични равенки за зачувување кои го занемаруваат вискозитетот и може да се користат во случаи каде што се очекува ефектот на вискозитетот да биде мал. Понатамошните поедноставувања водат до [[Лапласова равенка|Лапласовата равенка]] и теоријата на [[потенцијален проток]]. Дополнително, [[Бернулиев принцип|Бернулиевата равенка]] е решение во една димензија и за равенките за зачувување на моментумот и за равенките за зачувување на енергијата. [[Клапејрон-Менделеева равенка|Законот за идеален гас]] или друга таква [[Состојбена равенка|равенка на состојба]] често се користи во комбинација со овие равенки за да се образува одреден систем кој овозможува решение за непознатите променливи. [[Податотека:3840x1080_F16_OpenFOAM.jpg|мини|Компјутерско моделирање на протокот на воздух околу млазен авион]] Aerodynamic problems are classified by the flow environment or properties of the flow, including flow speed, compressibility, and viscosity. ''External'' aerodynamics is the study of flow around solid objects of various shapes. Evaluating the lift and drag on an [[Авион|airplane]] or the shock waves that form in front of the nose of a [[Ракета|rocket]] are examples of external aerodynamics. ''Internal'' aerodynamics is the study of flow through passages in solid objects. For instance, internal aerodynamics encompasses the study of the airflow through a [[Млазен мотор|jet engine]] or through an [[Климатизација|air conditioning]] pipe. Аеродинамичките проблеми може да се класифицираат и според тоа дали брзината на протокот е под, близу или над [[Брзина на звукот|брзината на звукот]]. Проблемот се нарекува подзвучен ако сите брзини во проблемот се помали од брзината на звукот, транссоничен ако се присутни брзини и под и над брзината на звукот (нормално кога дадената брзина е приближна со брзината на звукот), суперсоничен кога разгледуваната брзина на протокот е поголема од брзината на звукот и хиперсоничен кога брзината на протокот е многу поголема од брзината на звукот. Аеродинамичарите не се согласуваат околу прецизната дефиниција на хиперсоничен проток; груба дефиниција ги смета тековите со Махови броеви над 5 за хиперсонични.<ref name="andersonhist">{{Наведена книга|title=A History of Aerodynamics and its Impact on Flying Machines|last=Anderson|first=John David|publisher=Cambridge University Press|year=1997|isbn=0-521-45435-2|location=New York, NY}}</ref> Влијанието на вискозитетот врз протокот наложува трета класификација. Некои проблеми може да се соочат само со многу мали вискозни ефекти, во тој случај вискозитетот може да се смета за занемарлив. Приближните вредности на овие проблеми се нарекуваат невискозни текови. Тековите за кои вискозитетот не може да се занемари се нарекуваат вискозни текови. === Некомпресибилна аеродинамика === Нестислив тек е тек во кој густината е константна и во времето и во просторот. Иако сите реални флуиди се стисливи, течението често се смета за нестислив ако ефектот од промените на густината предизвикува само мали промени во пресметаните резултати. Ова е поверојатно да биде точно кога брзините на текот се значително помали од брзината на звукот. Ефектите на стисливоста се позначајни при брзини блиски до или над брзината на звукот. Маховиот број се користи за да се процени дали може да се претпостави нестисливост, во спротивно мора да се вклучат ефектите на стисливоста. ==== Подзвучен проток ==== Подзвучната (или нискобрзинска) аеродинамика го опишува движењето на флуидите во тековите кои се многу помали од брзината на звукот насекаде во тековите. Постојат неколку гранки на подзвучен тек, но се јавува еден посебен случај кога тековите се [[Вискозност|невискозни]], нестисливи и невртливи. Овој случај се нарекува [[потенцијален тек]] и им овозможува на [[Диференцијална равенка|диференцијалните равенки]] кои го опишуваат тековите да бидат поедноставена верзија на равенките на [[Хидродинамика|динамиката на флуидите]], со што на аеродинамичарот му се достапни низа брзи и лесни решенија.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Low-speed aerodynamics: From wing theory to panel methods|last=Katz|first=Joseph|publisher=McGraw-Hill|year=1991|isbn=0-07-050446-6|series=McGraw-Hill series in aeronautical and aerospace engineering|location=New York|oclc=21593499}}</ref> При решавање на подзвучен проблем, една одлука што треба да ја донесе аеродинамичарот е дали да ги вклучи ефектите на стисливоста. Стисливоста е опис на количината на промена на [[Густина|густината]] во протокот. Кога ефектите на стисливоста врз растворот се мали, може да се претпостави дека густината е константна. Проблемот тогаш е нестислив аеродинамичан проблем при ниска брзина. Кога е дозволено густината да се менува, протокот се нарекува стислив. Во воздух, ефектите на стисливост обично се занемаруваат кога Маховиот број во протокот не надминува 0,3 (102 м во секунда или 366 км на час при температура од 16 °C). Над 0,3 Маха, проблематичниот тек треба да се опише со употреба на стислива аеродинамика. === Стислива аеродинамика === Според теоријата на аеродинамиката, еден тек се смета за стислив ако [[Густина|густината]] се менува по должината на [[Линија на текот|линијата на текот]]. Ова значи дека - за разлика од нестисливиот тек - се земаат предвид промените во густината. Општо земено, ова е случај кога Маховиот број во дел или во целиот тек надминува 0,3. Вредноста 0,3 Мах е прилично произволна, но се користи бидејќи гасните текови со Маховиот број под таа вредност покажуваат промени во густината помали од 5%. Понатаму, таа максимална промена на густината од 5% се јавува во точката на стагнација (точката на објектот каде што брзината на протокот е нула), додека промените на густината околу остатокот од објектот ќе бидат значително помали. Трансонските, суперсоничните и хиперсоничните текови се сите стисливи текови. ==== Трансоничен проток ==== Поимот трансоник се однесува на опсег на брзини на проток веднаш под и над локалната [[брзина на звукот]] (вообичаено земена како 0,8–1,2 Маха). Се дефинира како опсег на брзини помеѓу [[Критичен Махов број|критичниот Махов број]], кога некои делови од протокот на воздух над авионот стануваат [[Надзвучна брзина|надзвучни]], и поголема брзина, обично близу 1,2 Маха, кога целиот проток на воздух е надзвучен. Помеѓу овие брзини, дел од протокот на воздух е надзвучен, додека дел од протокот на воздух не е надзвучен. ==== Надзвучен проток ==== Надзвучните аеродинамички проблеми се оние што вклучуваат брзини на проток поголеми од брзината на звукот. Пресметувањето на подемот на авион [[Конкорд (авион)|Конкорд]] за време на крстосувањето може да биде пример за надзвучен аеродинамичен проблем. Надзвучниот тек се однесува многу поинаку од подзвучниот тек. Флуидите реагираат на разликите во притисокот; промените во притисокот се начинот на кој на флуидот му се „кажува“ да реагира на неговата околина. Затоа, бидејќи [[Звук|звукот]] е всушност бесконечно мала разлика во притисокот што се шири низ флуид, [[Брзина на звукот|брзината на звукот]] во тој флуид може да се смета за најголемата брзина што „информацијата“ може да ја пренесе во текот. Оваа разлика најочигледно се пројавува во случај на флуид што удира во предмет. Пред тој предмет, флуидот создава [[стагнационен притисок]] бидејќи ударот со предметот го доведува флуидот во мирување. Кај флуидот што патува со подзвучна брзина, ова нарушување на притисокот може да се шири нагоре по течението, менувајќи го моделот на проток пред предметот и давајќи впечаток дека флуидот „знае“ дека предметот е таму со навидум приспособување на неговото движење и тече околу него. Меѓутоа, кај надзвучниот тек, нарушувањето на притисокот не може да се шири нагоре по течението. Така, кога флуидот конечно ќе го достигне предметот, тој го удира и флуидот е принуден да ги промени своите својства - [[температура]], [[густина]], [[притисок]] и Махов број - на исклучително насилен и [[Реверзибилен процес (термодинамика)|неповратен]] начин наречен ударен бран. Присуството на ударни бранови, заедно со ефектите на стисливост на флуиди со голема брзина на проток (видете [[Рејнолдсов број]]), е централната разлика помеѓу надзвучниот и подзвучниот аеродинамички режим. Во аеродинамиката, хиперсоничните брзини се брзини кои се многу надзвучни. Во 1970-тите, поимот главно почнал да се однесува на брзини од 5 Маха (5 пати поголема од брзината на звукот) и повисоки. Хиперсоничниот режим е подмножество на надзвучниот режим. Хиперсоничниот тек се одликува со проток на висока температура зад ударен бран, вискозна интеракција и хемиска дисоцијација на гас. ==Наводи== {{наводи}} [[Категорија:Воздухопловно-вселенска техника]] [[Категорија:Аеродинамика]] m5vquc96ux3zvzmapu3cffa5l2vt8hr 5545461 5545456 2026-04-27T17:55:38Z P.Nedelkovski 47736 поправки 5545461 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Airplane_vortex_edit.jpg|мини|300x300пкс|Прикажана е студија на НАСА за турбуленција на трагите на островот Волопс, 1990 година. [[Вител]] се создава со минување на крило на авион, откриено од чад. Вителските обвивки се еден од многуте појави поврзани со проучувањето на аеродинамиката.]] '''Аеродинамика''' ({{Етимологија|grc|''{{wikt-lang|grc|ἀήρ}}'' ({{grc-transl|ἀήρ}})|air||''{{wikt-lang|grc|δυναμική}}'' ({{grc-transl|δυναμική}})|dynamics}}) — проучување на движењето на [[Земјина атмосфера|воздухот]], особено кога е под влијание на [[Цврста состојба на материјата|цврст]] објект, како што е крило [[Авион|на авион]].<ref>{{Наведена книга|title=A Dictionary of Aviation|last=Wragg|first=David W.|date=1974|publisher=Frederick Fell, Inc.|isbn=0-85045-163-9|edition=1st American|publication-place=New York|page=8}}</ref> Вклучува теми опфатени во областа на [[Хидродинамика|динамиката на флуидите]] и неговата подобласт - [[Динамика на гасовите|динамиката на гасовите]], и е важна област на студии во аеронаутиката. Поимот ''аеродинамика'' често се користи како истозначник за динамика на гасовите, разликата е во тоа што „динамика на гасовите“ се однесува на проучувањето на движењето на сите гасови и не е ограничено на воздухот. Формалното проучување на аеродинамиката започнало во современа смисла во осумнаесеттиот век, иако набљудувањата на темелните концепти како што е [[Аеродинамичен отпор|аеродинамичниот отпор]] се забележани многу порано. Повеќето од раните напори во аеродинамиката биле насочени кон постигнување [[Воздухоплов|лет потежок од воздухот]], што првпат го прикажал [[Ото Лилиентал]] во 1891 година. Оттогаш, употребата на аеродинамиката преку [[Математика|математичка]] анализа, емпириски апроксимации, експериментирање во аеродинамичен тунел и компјутерски симулации основала рационална основа за развој на лет потежок од воздухот и голем број други технологии. Неодамнешната работа во аеродинамиката се сосредоточила на прашања поврзани со [[стислив проток]], турбуленција и гранични слоеви и станува сè повеќе [[Компјутерска динамика на флуиди|компјутерска]] по природа. == Историја == Современата аеродинамика се јавува во седумнаесеттиот век, но аеродинамичните сили луѓето ги користеле илјадници години во [[Едрилица (брод)|едрилици]] и [[Ветерница|ветерници]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://telosnet.com/wind/early.html|title=Wind Power's Beginnings (1000 BC – 1300 AD) Illustrated History of Wind Power Development|publisher=Telosnet.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20101202073417/http://telosnet.com/wind/early.html|archive-date=2010-12-02|accessdate=2011-08-24}}</ref> а слики и приказни за летот се појавуваат низ запишаната историја <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=Efr2Ll1OdqMC&pg=PA128|title=Aviation: Reaching for the Sky|last=Berliner|first=Don|publisher=The Oliver Press, Inc.|year=1997|isbn=1-881508-33-1|page=128}}</ref> вклучувајќи ја и [[Старогрчки јазик|старогрчката]] [[легенда]] за [[Икар]] и [[Дедал]].<ref>{{Наведена книга|title=The Metamorphoses|last=Ovid|last2=Gregory, H.|publisher=Signet Classics|year=2001|isbn=0-451-52793-3|oclc=45393471}}</ref> Темелните концепти на континуум, [[Аеродинамичен отпор|отпор]] и [[Градиент на притисок|градиенти на притисок]] се појавуваат во делата на [[Аристотел]] и [[Архимед]].<ref name="andersonhist">{{Наведена книга|title=A History of Aerodynamics and its Impact on Flying Machines|last=Anderson|first=John David|publisher=Cambridge University Press|year=1997|isbn=0-521-45435-2|location=New York, NY}}</ref> Во 1726 година, сер [[Исак Њутн]] станал првиот човек кој развил теорија за отпор на воздухот,<ref>{{Наведена книга|title=Philosophiae Naturalis Principia Mathematica, Book II|last=Newton, I.|year=1726}}</ref> што го прави еден од првите аеродинамичари. [[Холанѓани|Холандско]]-[[Швајцарија|швајцарскиот]] математичар [[Даниел Бернули]] продолжил во 1738 година со ''„Хидродинамика“'' во која опишал темелна врска помеѓу притисокот, густината и брзината на проток за [[Нестислив проток|нестислив проток,]] денес познат како [[Бернулиев принцип]], кој обезбедува еден метод за пресметување на аеродинамичниот узгон.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/658890/Hydrodynamica#tab=active~checked%2Citems~checked&title=Hydrodynamica%20--%20Britannica%20Online%20Encyclopedia|title=Hydrodynamica|publisher=Britannica Online Encyclopedia|accessdate=2008-10-30}}</ref> Во 1757 година, [[Леонард Ојлер]] ги објавил поопштите [[Ојлерови равенки (динамика на флуиди)|Ојлерови равенки]] кои можеле да се применат и на стисливи и на нестисливи протоци. Ојлеровите равенки биле проширени за да ги вклучат ефектите на вискозитетот во првата половина на 1800-тите, што резултирало со Навје-Стоксовите равенки.<ref>{{Наведено списание|last=Navier, C. L. M. H.|year=1827|title=Memoire Sur les Lois du Mouvement des fluides|journal=Mémoires de l'Académie des Sciences|volume=6|pages=389–440}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Stokes, G.|year=1845|title=On the Theories of the Internal Friction of Fluids in Motion|url=https://archive.org/details/cbarchive_39179_onthetheoriesoftheinternalfric1849|journal=Transactions of the Cambridge Philosophical Society|volume=8|pages=287–305}}</ref> Навје-Стоксовите равенки се најопштите управувачки равенки за проток на флуиди, но тешко се решаваат за протокот околу сите освен наједноставните облици. [[Податотека:WB_Wind_Tunnel.jpg|мини|Реплика од [[Аеродинамичен тунел|аеродинамичниот тунел]] на [[Браќа Рајт|браќата Рајт]] е изложена во Воздухопловниот и вселенскиот центар на Вирџинија во Хемптон. Аеродинамичните тунели биле клучни во развојот и валидацијата на законите на аеродинамиката.]] Во 1799 година, [[Џорџ Кејли|сер Џорџ Кејли]] станал првиот човек кој ги идентификувал четирите аеродинамични сили на летот ([[тежина]], узгон, отпор и [[потисок]] ), како и односите меѓу нив, <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.centennialofflight.gov/essay/Prehistory/Cayley/PH2.htm|title=U.S Centennial of Flight Commission – Sir George Cayley.|archive-url=https://web.archive.org/web/20080920052758/http://centennialofflight.gov/essay/Prehistory/Cayley/PH2.htm|archive-date=20 September 2008|accessdate=2008-09-10|quote=Sir George Cayley, born in 1773, is sometimes called the Father of Aviation. A pioneer in his field, he was the first to identify the four aerodynamic forces of flight – weight, lift, drag, and thrust and their relationship. He was also the first to build a successful human-carrying glider. Cayley described many of the concepts and elements of the modern airplane and was the first to understand and explain in engineering terms the concepts of lift and thrust.}}</ref> и со тоа го исцртал патот кон постигнување лет потежок од воздухот за следниот век. Во 1871 година, Франсис Херберт Венхам го изградил првиот аеродинамичен тунел, овозможувајќи прецизни мерења на аеродинамичните сили. Теориите за отпор ги развиле [[Жан ле Рон д'Аламбер|Жан Ле Рон д'Аламбер]], <ref>{{Наведена книга|title=Essai d'une nouvelle theorie de la resistance des fluides|last=d'Alembert, J.|year=1752}}</ref> [[Густав Роберт Кирхоф|Густав Кирхоф]], <ref>{{Наведено списание|last=Kirchhoff, G.|year=1869|title=Zur Theorie freier Flussigkeitsstrahlen|url=https://zenodo.org/record/1448898|journal=Journal für die reine und angewandte Mathematik|volume=1869|issue=70|pages=289–298|doi=10.1515/crll.1869.70.289}}</ref> и [[Џон Страт|Лорд Рејли]] . <ref>{{Наведено списание|last=Rayleigh, Lord|year=1876|title=On the Resistance of Fluids|url=https://zenodo.org/record/1431123|journal=Philosophical Magazine|volume=2|issue=13|pages=430–441|doi=10.1080/14786447608639132}}</ref> Во 1889 година, Шарл Ренар, [[Французи|француски]] воздухопловен инженер, станал првиот човек кој разумно ја предвидел потребната моќност за одржлив лет. <ref>{{Наведено списание|last=Renard, C.|year=1889|title=Nouvelles experiences sur la resistance de l'air|journal=L'Aéronaute|volume=22|pages=73–81}}</ref> [[Ото Лилиентал]], првиот човек кој станал многу успешен со летови со едрилица, бил и првиот кој предложил тенки, закривени [[Аеропрофил|аеродинамични профили]] кои би произвеле висок узгон и низок отпор. Надоврзувајќи се на овие случувања, како и на истражувањата спроведени во нивниот сопствен аеродинамичен тунел, [[Браќа Рајт|браќата Рајт]] го полетале првиот моторен авион на 17 декември 1903 година. За време на првите летови, [[Фредерик В. Ланчестер]],<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/aerodynamicscons00lanc|title=Aerodynamics|last=Lanchester, F. W.|year=1907}}</ref> [[Мартин Кута]] и Николај Жуковски независно создале теории кои ја поврзуваа циркулацијата на протокот на флуид со подигнувањето. Кута и Жуковски потоа развиле дводимензионална теорија за крилата. Проширувајќи ја работата на Ланчестер, [[Лудвиг Прантл]] е заслужен за развојот на математиката<ref>{{Наведена книга|title=Tragflügeltheorie|last=Prandtl, L.|publisher=Göttinger Nachrichten, mathematischphysikalische Klasse, 451–477|year=1919}}</ref> зад теориите за тенки аеропрофили и линии за подигнување, како и за работата со гранични слоеви. [[Податотека:Smooth_Finish_Makes_Smooth_Flying_Art.IWMPST14268.jpg|мини|Постер на Министерството за производство на воздухоплови за аеродинамика]] Со зголемувањето на брзината на авионите, конструкторите почнале да се соочуваат со предизвици поврзани со стисливоста на воздухот при брзини блиски до брзината на звукот. Разликите во протокот на воздух под такви услови довеле до проблеми во контролата на авионите, зголемен отпор поради ударни бранови и закана од структурен дефект поради [[Аероеластичност|аероеластично треперење]]. Односот на брзината на протокот кон брзината на звукот бил наречен Махов број по Ернст Мах, кој бил еден од првите што ги истражувал својствата на суперсоничниот проток. Макорн Ренкин и [[Пјер Анри Игонио]] независно ја развиле теоријата за својствата на протокот пред и по ударниот бран, додека [[Јакоб Акерет]] ја водел почетната работа за пресметување на подигнувањето и отпорот на суперсоничните аеропрофили.<ref>{{Наведено списание|last=Ackeret, J.|year=1925|title=Luftkrafte auf Flugel, die mit der grosser also Schallgeschwindigkeit bewegt werden|journal=Zeitschrift für Flugtechnik und Motorluftschiffahrt|volume=16|pages=72–74}}</ref> Теодор фон Карман и [[Хју Латимер Драјден]] го вовеле поимот трансоник за да ги опишат брзините на проток помеѓу [[Критичен Махов број|критичниот Махов број]] и Мах 1, каде што отпорот брзо се зголемува. Брзото зголемување на отпорот ги навело аеродинамичарите и пилотите да не се согласат дали суперсоничниот лет е остварлив сè додека не се пробил [[Звучен ѕид|звучниот ѕид]] во 1947 година со авионот Bell X-1. Кога звучниот ѕид бил пробиен, разбирањето на аеродинамичарите за супсоничниот и нискиот суперсоничен тек веќе созреале. [[Студена војна|Студената војна]] ја поттикнала конструкцијата на постојано еволуирачка линија на високоперформансни авиони. [[Компјутерска динамика на флуиди|Компјутерската динамика на флуиди]] започнала како обид да се решат својствата на протокот околу сложени објекти и брзо се развила до точка каде што целиот авион може да се проектира со помош на компјутерски софтвер, со тестови во аеротунел проследени со тестови за летање за да се потврдат компјутерските предвидувања. Разбирањето на суперсоничниот и хиперсоничниот аеродинамичен систем созреале од 1960-тите, а целите на аеродинамичарите се префрлиле од однесувањето на протокот на флуид кон инженерството на возило така што тоа ќе комуницира предвидливо со протокот на флуид. Проектирањето авиони за суперсонични и хиперсонични услови, како и желбата да се подобри аеродинамичната ефикасност на тековните авиони и погонски системи, продолжува да мотивира нови истражувања во аеродинамиката, додека работата продолжува да се врши на важни проблеми во основната аеродинамична теорија поврзана со турбуленцијата на протокот и постоењето и единственоста на аналитичките решенија на Навје-Стоксовите равенки. == Темелни концепти == === Класификација на протокот === Брзината на протокот се користи за класификација на тековите според режимот на брзина. Подзвучните текови се полиња на проток во кои полето на брзината на воздухот е секогаш под локалната брзина на звукот. Трансоничните текови вклучуваат и региони на подзвучен проток и региони во кои локалната брзина на протокот е поголема од локалната брзина на звукот. Надзвучните текови се дефинираат како текови во кои брзината на протокот е поголема од брзината на звукот насекаде. Четвртата класификација, хиперзвучен проток, се однесува на текови каде што брзината на протокот е многу поголема од брзината на звукот. Аеродинамичарите не се согласуваат околу прецизната дефиниција на хиперзвучен проток. Стисливиот тек објаснува за различната густина во рамките на тековите. Подзвучните текови често се идеализираат како нестисливи, т.е. се претпоставува дека густината е константна. Трансоничните и надзвучните текови се стисливи, а пресметките што ги занемаруваат промените на густината во овие полиња на текови ќе дадат неточни резултати. Вискозитетот е поврзан со силите на триење во протокот. Во некои полиња на проток, вискозните ефекти се многу мали, а приближните решенија можат безбедно да ги занемарат вискозните ефекти. Овие приближувања се нарекуваат невискозни текови. Тековите за кои вискозитетот не е занемарен се нарекуваат вискозни текови. Конечно, аеродинамичните проблеми може да се класифицираат и според околината на протокот. Надворешната аеродинамика е проучување на протокот околу цврсти објекти со различни облици (на пр. околу крило на авион), додека внатрешната аеродинамика е проучување на протокот низ премини во цврсти објекти (на пр. низ млазен мотор). ==== Претпоставка за континуум ==== За разлика од течностите и цврстите материи, гасовите се составени од дискретни [[Молекула|молекули]] кои зафаќаат само мал дел од зафатнината исполнета со гасот. На молекуларно ниво, полињата на проток се составени од судири на многу поединечни молекули на гас меѓу себе и нивните судири со цврсти површини. Сепак, во повеќето аеродинамички апликации, дискретната молекуларна природа на гасовите се занемарува и се претпоставува дека полето на проток се однесува како континуум. Оваа претпоставка овозможува својствата на флуидот, како што се густината и брзината на проток, да се дефинираат насекаде во рамките на протокот. Валидноста на [[Механика на флуидите|претпоставката за континуум]] зависи од густината на гасот и предметната примена. За да биде валидна претпоставката за континуум, средната должина на слободната патека мора да биде многу помала од скалата на должина на предметната примена. На пример, многу апликации за аеродинамика се занимаваат со летање на авиони во атмосферски услови, каде што средната должина на слободната патека е од редот на микрометри и каде што телото е поголемо за редови на големина. Во овие случаи, скалата на должина на авионот се движи од неколку метри до неколку десетици метри, што е многу поголемо од средната должина на слободниот пат. За вакви апликации, претпоставката за континуум е разумна. Претпоставката за континуум е помалку валидна за текови со крајно мала густина како оние со кои се среќаваат превозните средства на многу големи надморски височини (на пр. 90 км) <ref name="andersonhist">{{Наведена книга|title=A History of Aerodynamics and its Impact on Flying Machines|last=Anderson|first=John David|publisher=Cambridge University Press|year=1997|isbn=0-521-45435-2|location=New York, NY}}</ref> или сателити во [[Нискоземјина орбита|нискоземјината орбита]]. Во овие случаи, [[Статистичка механика|статистичката механика]] е попрецизен метод за решавање на проблемот отколку континуираната аеродинамика. [[Кнудсенов број|Кнудсеновиот број]] може да се користи за водење на изборот помеѓу статистичката механика и континуираната формулација на аеродинамиката. === Закони за запазување === Претпоставката за [[Механика на континуумот|континуум на флуиди]] овозможува проблемите во аеродинамиката да се решаваат со користење на [[Хидродинамика|законите за зачувување на динамиката на флуидите]]. Се користат три принципи на зачувување: ; [[Закон за запазување на масата|Запазување на масата]] : Зачувувањето на масата бара масата ниту да се создава ниту да се уништува во рамките на протокот; математичката формулација на овој принцип е позната како [[Равенка на континуитет|равенка на континуитет на масата]] . ; [[Импулс (механика)|Запазување на импулсот]] : Математичката формулација на овој принцип може да се смета за примена на [[Њутнови закони|вториот Њутнов закон]]. Импулсот во рамките на течењето се менува само од надворешни сили, кои можат да вклучуваат и површински сили како што се вискозните (триечки) сили, и [[Масена сила|масените сили]], како што е [[Гравитација|тежината]]. Начелото на зачувување на импулсот може да се изрази или како [[Векторски простор|векторска]] равенка или поделено во множество од три [[Скалар|скаларни]] равенки (x, y, z компоненти). ; [[Закон за зачувување на енергијата|Зачувување на енергијата]] : Равенката за зачувување на енергијата наведува дека енергијата ниту се создава ниту се уништува во рамките на еден течен тек, и дека секое додавање или одземање на енергија на волуменот во течението е предизвикано од пренос на топлина или од [[Работа (физика)|работа]] во и надвор од областа од интерес. Заедно, равенките се познати како Навје-Стоксови равенки, иако некои автори го дефинираат поимот така што ги вклучува само равенките на моментумот. Навје-Стоксовите равенки немаат познато аналитичко решение и во современата аеродинамика се решаваат со помош на [[Компјутерска динамика на флуиди|компјутерски техники]]. Бидејќи компјутерските методи со употреба на компјутери со голема брзина не биле историски достапни, а сега кога се достапни, високата компјутерска цена за решавање на овие сложени равенки е висока, се користеле и продолжуваат да се користат поедноставувањата на Навје-Стоксовите равенки. [[Ојлерови равенки (динамика на флуиди)|Ојлеровите равенки]] се збир на слични равенки за зачувување кои го занемаруваат вискозитетот и може да се користат во случаи каде што се очекува ефектот на вискозитетот да биде мал. Понатамошните поедноставувања водат до [[Лапласова равенка|Лапласовата равенка]] и теоријата на [[потенцијален проток]]. Дополнително, [[Бернулиев принцип|Бернулиевата равенка]] е решение во една димензија и за равенките за зачувување на моментумот и за равенките за зачувување на енергијата. [[Клапејрон-Менделеева равенка|Законот за идеален гас]] или друга таква [[Состојбена равенка|равенка на состојба]] често се користи во комбинација со овие равенки за да се образува одреден систем кој овозможува решение за непознатите променливи. [[Податотека:3840x1080_F16_OpenFOAM.jpg|мини|Компјутерско моделирање на протокот на воздух околу млазен авион]] Aerodynamic problems are classified by the flow environment or properties of the flow, including flow speed, compressibility, and viscosity. ''External'' aerodynamics is the study of flow around solid objects of various shapes. Evaluating the lift and drag on an [[Авион|airplane]] or the shock waves that form in front of the nose of a [[Ракета|rocket]] are examples of external aerodynamics. ''Internal'' aerodynamics is the study of flow through passages in solid objects. For instance, internal aerodynamics encompasses the study of the airflow through a [[Млазен мотор|jet engine]] or through an [[Климатизација|air conditioning]] pipe. Аеродинамичките проблеми може да се класифицираат и според тоа дали брзината на протокот е под, близу или над [[Брзина на звукот|брзината на звукот]]. Проблемот се нарекува подзвучен ако сите брзини во проблемот се помали од брзината на звукот, транссоничен ако се присутни брзини и под и над брзината на звукот (нормално кога дадената брзина е приближна со брзината на звукот), суперсоничен кога разгледуваната брзина на протокот е поголема од брзината на звукот и хиперсоничен кога брзината на протокот е многу поголема од брзината на звукот. Аеродинамичарите не се согласуваат околу прецизната дефиниција на хиперсоничен проток; груба дефиниција ги смета тековите со Махови броеви над 5 за хиперсонични.<ref name="andersonhist">{{Наведена книга|title=A History of Aerodynamics and its Impact on Flying Machines|last=Anderson|first=John David|publisher=Cambridge University Press|year=1997|isbn=0-521-45435-2|location=New York, NY}}</ref> Влијанието на вискозитетот врз протокот наложува трета класификација. Некои проблеми може да се соочат само со многу мали вискозни ефекти, во тој случај вискозитетот може да се смета за занемарлив. Приближните вредности на овие проблеми се нарекуваат невискозни текови. Тековите за кои вискозитетот не може да се занемари се нарекуваат вискозни текови. ==Гранки на аеродинамиката== Аеродинамичките проблеми се класифицираат според околината на протокот или својствата на протокот, вклучувајќи [[брзина на проток]], [[стисливост]] и [[вискозитет]]. Надворешната аеродинамика е проучување на протокот околу цврсти објекти со различни облици. Проценката на [[Подемна сила|подемот]] и [[Аеродинамички отпор|отпорот]] на [[авион]] или [[ударен бран|ударните бранови]] што се образуваат пред носот на [[ракета]] се примери за надворешна аеродинамика. „Внатрешната“ аеродинамика е проучување на протокот низ премини во цврсти објекти. На пример, внатрешната аеродинамика опфаќа проучување на протокот на воздух низ [[млазен мотор]] или низ цевка за [[климатизација]]. Аеродинамичките проблеми може да се класифицираат и според тоа дали [[Брзина на проток|брзината на проток]] е под, близу или над [[брзината на звукот]]. Проблемот се нарекува подзвучен ако сите брзини во проблемот се помали од брзината на звукот, [[трансоничен]] ако се присутни брзини и под и над брзината на звукот (нормално кога карактеристичната брзина е приближно брзината на звукот), надзвучен кога карактеристичната брзина на протокот е поголема од брзината на звукот и хиперсоничен кога брзината на протокот е многу поголема од брзината на звукот. Аеродинамичарите не се согласуваат околу прецизната дефиниција на хиперсоничен проток; груба дефиниција ги смета тековите со [[Махов број]] над 5 за хиперсонични.<ref name = "andersonhist"/> Влијанието на вискозитетот врз протокот диктира трета класификација. Некои проблеми може да се соочат само со многу мали вискозни ефекти, во тој случај вискозитетот може да се смета за занемарлив. Апроксимациите на овие проблеми се нарекуваат невискозни текови. Тековите за кои вискозитетот не може да се занемари се нарекуваат вискозни текови. === Нестислива аеродинамика === Нестислив тек е тек во кој густината е константна и во времето и во просторот. Иако сите реални флуиди се стисливи, течението често се смета за нестислив ако ефектот од промените на густината предизвикува само мали промени во пресметаните резултати. Ова е поверојатно да биде точно кога брзините на текот се значително помали од брзината на звукот. Ефектите на стисливоста се позначајни при брзини блиски до или над брзината на звукот. Маховиот број се користи за да се процени дали може да се претпостави нестисливост, во спротивно мора да се вклучат ефектите на стисливоста. ==== Подзвучен проток ==== Подзвучната (или нискобрзинска) аеродинамика го опишува движењето на флуидите во тековите кои се многу помали од брзината на звукот насекаде во тековите. Постојат неколку гранки на подзвучен тек, но се јавува еден посебен случај кога тековите се [[Вискозност|невискозни]], нестисливи и невртливи. Овој случај се нарекува [[потенцијален тек]] и им овозможува на [[Диференцијална равенка|диференцијалните равенки]] кои го опишуваат тековите да бидат поедноставена верзија на равенките на [[Хидродинамика|динамиката на флуидите]], со што на аеродинамичарот му се достапни низа брзи и лесни решенија.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Low-speed aerodynamics: From wing theory to panel methods|last=Katz|first=Joseph|publisher=McGraw-Hill|year=1991|isbn=0-07-050446-6|series=McGraw-Hill series in aeronautical and aerospace engineering|location=New York|oclc=21593499}}</ref> При решавање на подзвучен проблем, една одлука што треба да ја донесе аеродинамичарот е дали да ги вклучи ефектите на стисливоста. Стисливоста е опис на количината на промена на [[Густина|густината]] во протокот. Кога ефектите на стисливоста врз растворот се мали, може да се претпостави дека густината е константна. Проблемот тогаш е нестислив аеродинамичан проблем при ниска брзина. Кога е дозволено густината да се менува, протокот се нарекува стислив. Во воздух, ефектите на стисливост обично се занемаруваат кога Маховиот број во протокот не надминува 0,3 (102 м во секунда или 366 км на час при температура од 16 °C). Над 0,3 Маха, проблематичниот тек треба да се опише со употреба на стислива аеродинамика. === Стислива аеродинамика === Според теоријата на аеродинамиката, еден тек се смета за стислив ако [[Густина|густината]] се менува по должината на [[Линија на текот|линијата на текот]]. Ова значи дека - за разлика од нестисливиот тек - се земаат предвид промените во густината. Општо земено, ова е случај кога Маховиот број во дел или во целиот тек надминува 0,3. Вредноста 0,3 Мах е прилично произволна, но се користи бидејќи гасните текови со Маховиот број под таа вредност покажуваат промени во густината помали од 5%. Понатаму, таа максимална промена на густината од 5% се јавува во точката на стагнација (точката на објектот каде што брзината на протокот е нула), додека промените на густината околу остатокот од објектот ќе бидат значително помали. Трансонските, суперсоничните и хиперсоничните текови се сите стисливи текови. ==== Трансоничен проток ==== Поимот трансоник се однесува на опсег на брзини на проток веднаш под и над локалната [[брзина на звукот]] (вообичаено земена како 0,8–1,2 Маха). Се дефинира како опсег на брзини помеѓу [[Критичен Махов број|критичниот Махов број]], кога некои делови од протокот на воздух над авионот стануваат [[Надзвучна брзина|надзвучни]], и поголема брзина, обично близу 1,2 Маха, кога целиот проток на воздух е надзвучен. Помеѓу овие брзини, дел од протокот на воздух е надзвучен, додека дел од протокот на воздух не е надзвучен. ==== Надзвучен проток ==== Надзвучните аеродинамички проблеми се оние што вклучуваат брзини на проток поголеми од брзината на звукот. Пресметувањето на подемот на авион [[Конкорд (авион)|Конкорд]] за време на крстосувањето може да биде пример за надзвучен аеродинамичен проблем. Надзвучниот тек се однесува многу поинаку од подзвучниот тек. Флуидите реагираат на разликите во притисокот; промените во притисокот се начинот на кој на флуидот му се „кажува“ да реагира на неговата околина. Затоа, бидејќи [[Звук|звукот]] е всушност бесконечно мала разлика во притисокот што се шири низ флуид, [[Брзина на звукот|брзината на звукот]] во тој флуид може да се смета за најголемата брзина што „информацијата“ може да ја пренесе во текот. Оваа разлика најочигледно се пројавува во случај на флуид што удира во предмет. Пред тој предмет, флуидот создава [[стагнационен притисок]] бидејќи ударот со предметот го доведува флуидот во мирување. Кај флуидот што патува со подзвучна брзина, ова нарушување на притисокот може да се шири нагоре по течението, менувајќи го моделот на проток пред предметот и давајќи впечаток дека флуидот „знае“ дека предметот е таму со навидум приспособување на неговото движење и тече околу него. Меѓутоа, кај надзвучниот тек, нарушувањето на притисокот не може да се шири нагоре по течението. Така, кога флуидот конечно ќе го достигне предметот, тој го удира и флуидот е принуден да ги промени своите својства - [[температура]], [[густина]], [[притисок]] и Махов број - на исклучително насилен и [[Реверзибилен процес (термодинамика)|неповратен]] начин наречен ударен бран. Присуството на ударни бранови, заедно со ефектите на стисливост на флуиди со голема брзина на проток (видете [[Рејнолдсов број]]), е централната разлика помеѓу надзвучниот и подзвучниот аеродинамички режим. ====Хиперсоничен проток==== Во аеродинамиката, хиперсоничните брзини се брзини кои се многу надзвучни. Во 1970-тите, поимот главно почнал да се однесува на брзини од 5 Маха (5 пати поголема од брзината на звукот) и повисоки. Хиперсоничниот режим е подмножество на надзвучниот режим. Хиперсоничниот тек се одликува со проток на висока температура зад ударен бран, вискозна интеракција и хемиска дисоцијација на гас. ==Наводи== {{наводи}} [[Категорија:Воздухопловно-вселенска техника]] [[Категорија:Аеродинамика]] 7k5v503hsm30s9pmwih6qavlbcypdxk Јохан Аман 0 1392208 5545638 5545233 2026-04-28T08:27:39Z Тиверополник 1815 5545638 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Johann_Amman05.jpg|десно|безрамка]][[Податотека:Dasiphora_fruticosa00.jpg|мини|''[[Dasiphora fruticosa]]'' ([[Карл Линеј|L.]]) [[Rydb.]]]] '''Јохан Аман''', '''Јоханес Аман''' ({{роден на|22|декември|1707}} — {{починат на|14|декември|1741}}) — швајцарско-руски ботаничар, член на [[Кралско друштво|Кралското друштво]] и професор по ботаника на [[Руска академија на науките|Руската академија на науките]] во [[Санкт Петербург]]. == Познати дела == Тој е најпознат по неговото дело ''„Stirpium Rariorum in Imperio Rutheno Sponte Provenientium Icones et Descriptiones“ („Икони и описи на ретки раси со природно потекло од Рутенското Царство“)'' објавено во 1739 година со описи на околу 285 растенија од [[Источна Европа]] и [[Рутенија]] (денешна [[Украина]]). Плочите се непотпишани, иако гравурата на посветниот лист на делото е потпишана со „Филип Георг Матарнови“, швајцарско-италијански гравер, Филипо Џорџо Матарнови (1716–1742), кој работел во Академијата во Санкт Петербург. == Живот == Јохан Аман бил роден во Шафхаузен. Аман бил ученик на Херман Бурхаве во [[Лајден]], каде што дипломирал како лекар во 1729 година. Дошол од Шафхаузен во [[Швајцарија]] во 1729 година за да му помогне на Ханс Слоун да ја организира својата колекција на природни науки. Слоун бил основач на Градината за физика во Челзи и иницијатор на [[Британски музеј|Британскиот музеј]]. Аман потоа заминал во [[Санкт Петербург]] на покана на Јохан Георг Гмелин (1709–1755) и станал член на [[Руска академија на науките|Руската академија на науките]], редовно испраќајќи интересни растенија, како што е ''[[Бело сапунче|Gypsophila paniculata]] (Бело сапунче)'', назад до Слоун. [[Карл Линеј|Линеј]] одржувал жива преписка со Аман помеѓу 1736 и 1740 година. Аман ја основал Ботаничката градина на Академијата на науките на островот Василевски во Санкт Петербург во 1735 година. Во 1739 година стапил во брак со Елизабета Шумахер, ќерка на Јохан Даниел Шумахер, дворскиот библиотекар во Санкт Петербург. Починал во [[Санкт Петербург]]. == Именување == ''[[Ammannia]]'' од фамилијата ''[[Lythraceae]]'' не била именувана по Јохан Аман, туку по [[Пол Аман]] (1634–1691), ботаничар, физиолог и директор на ''Hortus Medicus'' на [[Универзитет во Лајпциг|Универзитетот во Лајпциг]] и кој објавил работа за ''Materia medica'' во 1675 година. {{Ботаничар|Amman}} == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Аман, Јохан}} [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Членови на Кралското друштво]] [[Категорија:Починати во 1741 година]] [[Категорија:Родени во 1707 година]] [[Категорија:Швајцарски ботаничари]] [[Категорија:Руски ботаничари]] [[Категорија:Починати во Санкт Петербург]] ouffdrzmw9r7jrvlekb7vjobrhv3och Чарлс Вилијам Ендрус 0 1392214 5545642 5545282 2026-04-28T08:31:15Z Тиверополник 1815 5545642 wikitext text/x-wiki '''Чарлс Вилијам Ендрус''' (({{роден на|30|октомври|1866}} — {{починат на|25|мај|1924}}) — британски [[Палеонтологија|палеонтолог]] чија кариера како палеонтолог за [[’Рбетници|‘рбетници]], и како [[кустос]] и на терен, ја поминал во службите на [[Британски музеј|Британскиот музеј]], Оддел за геологија. Тој исто така бил член на [[Кралско друштво|Кралското друштво]]. == Биографија == Ендрјус е роден во Хемпстед, Мидлсекс. Дипломирал на [[Лондонски универзитет|Лондонскиот универзитет]] и бил награден со место асистент во Британскиот музеј, по конкурсен испит, во 1892 година. Неговите први грижи биле поврзани со фосилните птици, и тој го опишал ''Aepyornis titan'', изумрената „птица слон“ од [[Мадагаскар]] (1894). Ги забележал врските меѓу широко одвоените [[блатни кокошки]] на [[Маврициус]], островите Чатам и [[Нов Зеланд]] и заклучил дека тоа што не можат да летаат независн еволуирало на самото место. Подароците на Алфред Николсон Лидс за Британскиот музеј на јура морски влекачи од Оксфорд Клеј во [[Питерборо]] го разбудиле неговиот интерес за плезиосаурусите и другите морски влекачи, што кулминирало со каталог на колекцијата Лидс во Британскиот музеј (2 тома 1910-13); неговиот интерес за оваа област не исчезнал потоа: неговиот последен, постхумно објавен труд се однесувал на отпечатоците од кожа и другите меки структури зачувани во лопатка од ихтиосаурус од [[Лестершир]]. Во 1897 година бил избран да помине неколку месеци на [[Божиќен Остров|Божиќниот Остров]] во [[Индиски Океан|Индискиот Океан]], за да го испита пред активностите за рударство на [[Фосфат|фосфати]] да ја загрозат неговата природна историја. Резултатите биле објавени од Британскиот музеј во 1900 година. По 1900 година, неговото здравје полека почнало да се влошува и бил испратен да ги помине зимските месеци во [[Египет]]; таму му се придружил на Биднел од Геолошкиот завод на Египет, инспектирајќи фосили од слатководни риби во Фајум, каде што Ендрус забележал фауна на цицачи што претходно не била откриена и ги објавил ''Moeritherium'' и еден ран слон, ''Palaeomastodon'', по што го објавил и неговиот ''Описен каталог''. Во 1916 година бил награден со Лајел медал од Геолошкото друштво. Исто така, бил активен член на Зоолошкото друштво. {{Ботаничар|C.W.Andrews}} == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ендрус, Чарлс Вилијам }} [[Категорија:Апсолвенти на Лондонскиот универзитет]] [[Категорија:Починати во 1924 година]] [[Категорија:Родени во 1866 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] 54zys4k056fmf96dyhgroldu4w2xgb9 5545643 5545642 2026-04-28T08:31:25Z Тиверополник 1815 5545643 wikitext text/x-wiki '''Чарлс Вилијам Ендрус''' ({{роден на|30|октомври|1866}} — {{починат на|25|мај|1924}}) — британски [[Палеонтологија|палеонтолог]] чија кариера како палеонтолог за [[’Рбетници|‘рбетници]], и како [[кустос]] и на терен, ја поминал во службите на [[Британски музеј|Британскиот музеј]], Оддел за геологија. Тој исто така бил член на [[Кралско друштво|Кралското друштво]]. == Биографија == Ендрјус е роден во Хемпстед, Мидлсекс. Дипломирал на [[Лондонски универзитет|Лондонскиот универзитет]] и бил награден со место асистент во Британскиот музеј, по конкурсен испит, во 1892 година. Неговите први грижи биле поврзани со фосилните птици, и тој го опишал ''Aepyornis titan'', изумрената „птица слон“ од [[Мадагаскар]] (1894). Ги забележал врските меѓу широко одвоените [[блатни кокошки]] на [[Маврициус]], островите Чатам и [[Нов Зеланд]] и заклучил дека тоа што не можат да летаат независн еволуирало на самото место. Подароците на Алфред Николсон Лидс за Британскиот музеј на јура морски влекачи од Оксфорд Клеј во [[Питерборо]] го разбудиле неговиот интерес за плезиосаурусите и другите морски влекачи, што кулминирало со каталог на колекцијата Лидс во Британскиот музеј (2 тома 1910-13); неговиот интерес за оваа област не исчезнал потоа: неговиот последен, постхумно објавен труд се однесувал на отпечатоците од кожа и другите меки структури зачувани во лопатка од ихтиосаурус од [[Лестершир]]. Во 1897 година бил избран да помине неколку месеци на [[Божиќен Остров|Божиќниот Остров]] во [[Индиски Океан|Индискиот Океан]], за да го испита пред активностите за рударство на [[Фосфат|фосфати]] да ја загрозат неговата природна историја. Резултатите биле објавени од Британскиот музеј во 1900 година. По 1900 година, неговото здравје полека почнало да се влошува и бил испратен да ги помине зимските месеци во [[Египет]]; таму му се придружил на Биднел од Геолошкиот завод на Египет, инспектирајќи фосили од слатководни риби во Фајум, каде што Ендрус забележал фауна на цицачи што претходно не била откриена и ги објавил ''Moeritherium'' и еден ран слон, ''Palaeomastodon'', по што го објавил и неговиот ''Описен каталог''. Во 1916 година бил награден со Лајел медал од Геолошкото друштво. Исто така, бил активен член на Зоолошкото друштво. {{Ботаничар|C.W.Andrews}} == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ендрус, Чарлс Вилијам }} [[Категорија:Апсолвенти на Лондонскиот универзитет]] [[Категорија:Починати во 1924 година]] [[Категорија:Родени во 1866 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] tedhxjm0xce50ibfn7gwtzg1l40fcjq Мишел Адансон 0 1392219 5545355 5543659 2026-04-27T12:25:39Z Jtasevski123 69538 5545355 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Научник|name=Мишел Адансон|image=Michel Adanson (1727-1806).png|caption=Мишел Адансон|birth_date={{birth date|1727|4|7|df=y}}|birth_place=[[Екс ан Прованс]]|death_date={{death date and age|1806|8|3|1727|4|7|df=y}}|death_place=|residence=|citizenship=|field=[[Natural history|Натуралист]]|work_institutions=[[Ботаничка градина во Париз]]|alma_mater=|doctoral_advisor=|doctoral_students=|known_for=|author_abbrev_bot=Adans.|author_abbrev_zoo=|influences=|influenced=|prizes=|footnotes=|signature=}} '''Мишел Адансон''' (7 април 1727 година — 3 август 1806) — француски [[Ботаника|ботаничар]] и [[Природонаука|натуралист]] од 18 век, кој патувал во Сенегал за да ги проучува флората и фауната. Тој предложил „природен систем“ на таксономија различен од биномниот систем препратен од [[Карл Линеј|Лине]]. {{Ботаничар|Adans.}} == Биографија == Адансон бил роден во [[Екс ан Прованс]]. Неговото семејство се преселило во Париз во 1730 година. Откако го напуштил [[Колеџ Сент-Барб|колеџот Сент-Барб]], бил вработен во кабинетите на [[Кралски воздухопловни сили Реомур|Кралските воздухопловни сили Реомур]] и [[Бернар де Жусје]], како и во [[Жарден де Плантес]] во Париз.<ref name="EB1911">{{1911|inline=1|wstitle=Adanson, Michel}}</ref> Тој присуствувал на предавања во [[Жарден де Рои]] и [[Колеж де Франс|Кралскиот колеџ]] во Париз од 1741 до 1746 година. На крајот од 1748 година, бил финансиран од директорот на [[Компани де Инде]], тој ја напуштил Франција на истражувачка експедиција во [[Сенегал]]. Таму останал пет години, собирајќи и опишувајќи голем број на животни и растенија. Исто така, собирал примероци од секој предмет на трговија, исцртал карти на земјата, направил систематски метеоролошки и астрономски набљудувања и подготвувал книги граматики и речници на јазиците што се зборувале на бреговите на [[Сенегал (река)|Сенегал]].<ref name="EB1911" /> По враќањето во Париз во 1754 година, тој искористил мал дел од материјалите што ги собирал во неговата ''„Историја на природата на Сенегал'' “(1757).<ref name="EB1911">{{1911|inline=1|wstitle=Adanson, Michel}}</ref> Продажбата на делото била бавна, а по банкротот на издавачот и надоместокот на претплатниците, Адансон проценил дека цената на книгата за него била 5.000 ливри, започнувајќи ја сиромаштијата во која што го дочекал крајот на својот живот{{R|Nicolas|page=49}} <sup class="reference nowrap"><span title="Page: 49">&#x3A;&#x200A;49&#x200A;</span></sup>Ова дело е од особен интерес поради есејот за [[Школки|школките]], објавен на крајот од делото, каде што Адансон го предложил својот универзален метод, систем на класификација различен од оние на [[Буфон]] и [[Карл Линеј|Линеј]]. Тој ја основал својата класификација на сите организирани суштества врз основа на разгледувањето на секој поединечен орган. Како што секој орган раѓал нови односи, така што воспоставил и соодветен број на произволни аранжмани. Оние суштества што поседувале најголем број слични органи биле упатени кон една голема поделба, а односот се сметал за подалечен пропорционално на различноста на органите. <ref name="EB1911" /> == Семејства на растенија == Во 1763 година го објавил своето дело ''„Семејства на растенија“''. Во ова дело тој го развил во горенаведениот принцип на аранжманите горенаведениот, кој во своето придржување кон природните ботанички односи, се базирал на системот на [[Жозеф Питон де Турнефор]], а до одреден степен бил предвиден речиси еден век претходно од [[Џон Реј]]. Успехот на ова дело бил попречен од неговите иновации во употребата на термини, кои биле исмејувани од бранителите на популарниот сексуален систем на [[Карл Линеј|Лине]]; но тоа многу придонело за отворање на патот за воспоставување, најмногу преку ''„Genera Plantarum“'' (1789) од [[Антоан Лоран де Жисје]], на природниот метод за класификација на растенијата. Во 1774 година, Адансон доставил огромно дело до разгледување од [[Француска академија на науките|Француската академија на наукитр]], кое се протегало до сите познати суштества и супстанции. Се состоело од 27 големи томови ракописно, употребени за прикажување на општите односи на сите овие материи и нивната распределба; уште 150 тома, окупирани со азбучен редослед од 40.000 видови; речник, кој содржи 200.000 зборови, со нивните објаснувања; и голем број одвоени мемоари, 40.000 слики и 30.000 примероци од трите царства на природата. Комисијата на кој им бил доверен увидот на оваа огромна маса силно му препорачала на Адансон да одвои и објави сè што е посебно негово, изоставувајќи го она што било само компилација. Тој тврдоглаво го отфрлил овој совет; и огромното дело, на кое продолжил да работи, никогаш не било објавено.<ref name="EB1911">{{1911|inline=1|wstitle=Adanson, Michel}}</ref> == Еволуција == [[Податотека:Statue_of_Michel_Adanson.jpg|мини|Мермерна статуа на Адансон изложена во поранешната Епископска палата во [[Екс ан Прованс|Екс-ан-Провинција]], прикажана како држи школка]] Адансон бил еден од првите застапници на [[ламаркизам]] и имал ограничен поглед на [[Еволуција|еволуцијата]]. Историчарот на науката [[Конвеј Зиркл]] забележал дека „Адансон бил претходник на Ламарк во Кралскиот жардин, а [[Жан Батист Ламарк|Ламарк]] тешко можел да остане незапознаен со публикациите на Адансон. Адансон не само што ја опишал еволуцијата во неговото дело „Семејство на растенија“, објавено во 1763 година кога Ламарк бил млад човек од дваесет години, туку и сугерирал дека промените во специфичните карактеристики биле направени преку наследување на стекнатите карактеристики“.<ref name="Zirkle 1935">[[Conway Zirkle|Zirkle, Conway]]. (1935). ''The Inheritance of Acquired Characters and the Provisional Hypothesis of Pangenesis''. ''[[The American Naturalist]]'' 69: 417–445.</ref> Во една статија за ''„Историја и мемоари на Кралската академија на науките“'' од 1769 година, Адансон го употребил терминот „[[Мутација|мутации]]“ за да се однесува на мали промени што би можеле да доведат до нови варијации кај поединците.{{R|Nicolas|p=168}} <sup class="reference nowrap"><span title="Page: 168">&#x3A;&#x200A;168&#x200A;</span></sup>И покрај тоа што историчарите го опишуваат како „претходник на еволуционизмот“, Адансон не го прифатил концептот на видови, претпочитајќи да се фокусира на поединци и ја одбил [[Трансмутација на видови|трансмутацијата на видовите]]. Адансон направил сериозен обид да ги класифицира габите врз основа на нивната сложеност на плодното тело. Тој бил првиот ботаничар кој ги класифицирал лишаите со габи.<ref>{{Наведена книга|title=Introduction to the History of Mycology|last=Ainsworth|first=C. G|publisher=Cambridge University Press|year=1976}}</ref> == Доцен живот == Тој бил избран за член на Академијата на науките во 1759 година, а подоцна се издржувал од мала пензија што му ја доделила академијата. Од неа бил лишен при распуштањето на Академијата од страна на Уставотворното собрание во 1793 година, и како последица на тоа бил доведен до таква длабока сиромаштија што не можел да се појави пред [[Француски институт во Фиренца|Францускиот институт]] кога го поканил да го заземе своето место меѓу неговите членови. (Се вели дека не поседувал ниту бела кошула, ниту капут, ниту цел пар панталони.) Потоа му била доделена пензија доволна за да ги задоволи неговите едноставни потреби.<ref name="EB1911">{{1911|inline=1|wstitle=Adanson, Michel}}</ref> == Смрт и наследство == Аансон починал во Париз по месеци тешки болки, барајќи, како единствена декорација на неговиот гроб, венец од цвеќиња собрани од педесет и осум семејства што ги издвоил - „допирлива, иако била поминувачка слика“, вели [[Жорж Кивје]], „за потрајниот споменик што си го подигнал себеси во своите дела“. Освен веќе споменатите книги, тој исто така објавил трудови за [[бродскиот црв]], дрвото [[баобаб]] (чие генеричко име ''[[Баобаб|Adansonia]]'' го одбележува Адансон), потеклото на видовите култивирани растенија и дрвјата што произведувале гума.<ref name="EB1911">{{1911|inline=1|wstitle=Adanson, Michel}}</ref> Неговите дела и хербариум останле во рацете на неговото семејство повеќе од еден и пол век, конечно дошле во Институтот Хант за ботаничка документација при [[Универзитет Карнеги Мелон|Универзитетот Карнеги Мелон]], Питсбург, во 1961–62 година.<ref>[http://huntbot.andrew.cmu.edu/HIBD/Departments/Archives/Archives-AG/Adanson.shtml Adanson papers] {{Семарх|url=https://archive.today/20120710205514/http://huntbot.andrew.cmu.edu/HIBD/Departments/Archives/Archives-AG/Adanson.shtml|date=10 July 2012}}</ref> Потоа, Институтот Хант го објавил неговото ''дело „Семејства на растенија“'' во два чина (1963–64), под уредништво на [[Џорџ ХМ Лоренс]].<ref>National Library of Medicine {{Google books|7PwaUe7ej_0C|Bibliography of the History of Medicine}}</ref> Неговото единствено дете, [[Аглае Адансон]] (1775–1852) станал француски хортикултурист, писател и творец на [[Арборетум Балеин|Арборетумот Балеин]], Национален историски споменик, кој денес го управува неговата пра-пра-пра-правнука, [[Луиз Курте Адансон]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.upam.fr/conferences/la-vie-daglae-adanson|title=La vie d'Aglaë Adanson|work=UPAM|language=fr-FR|accessdate=2026-02-18}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://monbourbonnais.com/villeneuve-allier-arboretum-de-balaine/|title=Villeneuve sur Allier - Arboretum de Balaine|last=Léon|first=Patrick Martin Saint|date=2018-02-11|work=Mon Bourbonnais|language=fr-FR|accessdate=2026-03-02}}</ref> Еден вид желка, ''[[Pelusios adansonii]]'', е именувана во негова чест. == Во литературата == Во „Обратната страна на медалот“, единаесеттиот роман од серијата и, повторно, во [[Комодор|„Комодорот“]], седумнаесеттиот роман од серијата [[Обри-Матурин]] на [[Патрик О'Брајан]], [[Стивен Матурин]] се осврнува на Адансон. Тој елаборира за ботаничката работа на Адансон во Сенегал, огромниот обем на неговиот напишан опус и неговите бедни околности во времето на неговата смрт. [[Стефан Матурин]] : {{quote|„Тој беше многу голем природонаучник, подеднакво ревносен, плоден и вреден колку што беше и несреќен. Го запознав во Париз кога бев млад и неизмерно му се восхитував; истото важеше и за Кувие. Во тоа време тој беше многу љубезен кон нас. Кога беше едвај нешто повеќе од млад човек, замина во Сенегал, каде што остана пет или шест години, набљудувајќи, собирајќи, дисецирајќи, опишувајќи и класифицирајќи; и сето тоа го сумираше во кратка, но исклучително респектабилна природна историја на таа земја, од која научив речиси сè што знам за африканската флора и фауна. Навистина вредна книга, плод на интензивен и долготраен труд; но тешко дека се осмелувам да ја спомнам во ист ден со неговото најголемо дело – дваесет и седум големи тома посветени на систематски приказ на создадените суштества и материи и нивните меѓусебни односи, заедно со уште сто и педесет тома со индекс, прецизни научни описи, одделни трактати и речник: сто и педесет тома, Џек, со четириесет илјади цртежи и триесет илјади примероци. Сето ова тој ѝ го покажа на Академијата. Беше многу пофалено, но никогаш не беше објавено. Сепак, тој продолжи да работи на него во сиромаштија и старост, и сакам да мислам дека бил среќен во својот огромен замисол и со восхитот од луѓе како Жисије и Институтот воопшто.“}} Романот ''„La porte du voyage sans retour'' “ (Вратата на патувањето без враќање) [[од Дејвид Диоп]] бил инспириран од искуствата на Адансон во Сенегал и е за нив.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.lemonde.fr/afrique/article/2021/09/18/rentree-litteraire-2021-la-selection-du-monde-afrique_6095126_3212.html|title=Rentrée littéraire 2021 : la sélection du « Monde Afrique »|last=Marivat|first=Gladys|date=18 September 2021|work=Le Monde|access-date=29 October 2021|language=French}}</ref> == Поврзано == * [[Арборетум де Бален]] * [[Адансон систем]] == Наводи == {{Наводи|30em|refs=<ref name="Nicolas">{{cite book |last1=Nicolas |first1=Jean-Paul |editor1-last=Lawrence |editor1-first=George H. M. |title=Adanson: The Bicentennial of Michel Adanson's Familles des Plantes : Part One |date=1963 |publisher=The Hunt Botanical Library |location=Pittsburgh |isbn=0-913196-23-1 |url=https://www.huntbotanical.org/publications/show.php?80 |chapter=Adanson, the Man}}</ref>}}  {{Нормативна контрола}}{{DEFAULTSORT:Адансон, Мишел}} [[Категорија:Погребани на гробиштата „Пер Лашез“]] [[Категорија:Членови на Француската академија на науките]] [[Категорија:Француски миколози]] [[Категорија:Француски ентомолози]] [[Категорија:Починати во 1806 година]] [[Категорија:Родени во 1727 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Француски ботаничари]] ctc0wimgt4exsmx04z0ame4747bz0c3 5545667 5545355 2026-04-28T09:11:43Z Тиверополник 1815 5545667 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Научник|name=Мишел Адансон|image=Michel Adanson (1727-1806).png|caption=Мишел Адансон|birth_date={{birth date|1727|4|7|df=y}}|birth_place=[[Екс ан Прованс]]|death_date={{death date and age|1806|8|3|1727|4|7|df=y}}|death_place=|residence=|citizenship=|field=[[Natural history|Натуралист]]|work_institutions=[[Ботаничка градина во Париз]]|alma_mater=|doctoral_advisor=|doctoral_students=|known_for=|author_abbrev_bot=Adans.|author_abbrev_zoo=|influences=|influenced=|prizes=|footnotes=|signature=}} '''Мишел Адансон''' (роден на {{роден на|7|април|1727}} година - починал на {{починал на|3|август|1806}} година) — француски [[Ботаника|ботаничар]] и [[Природонаука|природонаучник]] од 18 век, кој патувал во [[Сенегал]] за да ги проучува флората и фауната. Тој предложил „природен систем“ на таксономија различен од биномниот систем препратен од [[Карл Линеј|Линеј]]. {{Ботаничар|Adans.}} == Биографија == Адансон бил роден во [[Екс ан Прованс]]. Неговото семејство се преселило во [[Париз]] во 1730 година. Откако го напуштил [[Колеџ Сент-Барб|колеџот Сент-Барб]], бил вработен во кабинетите на [[Кралски воздухопловни сили Реомур|Кралските воздухопловни сили Реомур]] и [[Бернар де Жусје]], како и во [[Жарден де Плантес]] во Париз.<ref name="EB1911">{{1911|inline=1|wstitle=Adanson, Michel}}</ref> Тој присуствувал на предавања во [[Жарден де Рои]] и [[Колеж де Франс|Кралскиот колеџ]] во Париз од 1741 до 1746 година. На крајот од 1748 година, бил финансиран од директорот на [[Компани де Инде]], тој ја напуштил Франција на истражувачка експедиција во [[Сенегал]]. Таму останал пет години, собирајќи и опишувајќи голем број на животни и растенија. Исто така, собирал примероци од секој предмет на трговија, исцртал карти на земјата, направил систематски метеоролошки и астрономски набљудувања и подготвувал книги граматики и речници на јазиците што се зборувале на бреговите на реката [[Сенегал (река)|Сенегал]].<ref name="EB1911" /> По враќањето во Париз во 1754 година, тој искористил мал дел од материјалите што ги собирал во неговата ''„Историја на природата на Сенегал'' “(1757).<ref name="EB1911">{{1911|inline=1|wstitle=Adanson, Michel}}</ref> Продажбата на делото била бавна, а по банкротот на издавачот и надоместокот на претплатниците, Адансон проценил дека цената на книгата за него била 5.000 ливри, започнувајќи ја сиромаштијата во која што го дочекал крајот на својот живот{{R|Nicolas|page=49}} <sup class="reference nowrap"><span title="Page: 49">&#x3A;&#x200A;49&#x200A;</span></sup>Ова дело е од особен интерес поради есејот за [[Школки|школките]], објавен на крајот од делото, каде што Адансон го предложил својот универзален метод, систем на класификација различен од оние на [[Буфон]] и [[Карл Линеј|Линеј]]. Тој ја основал својата класификација на сите организирани суштества врз основа на разгледувањето на секој поединечен орган. Како што секој орган раѓал нови односи, така што воспоставил и соодветен број на произволни аранжмани. Оние суштества што поседувале најголем број слични органи биле упатени кон една голема поделба, а односот се сметал за подалечен пропорционално на различноста на органите. <ref name="EB1911" /> == Семејства на растенија == Во 1763 година го објавил своето дело ''„Семејства на растенија“''. Во ова дело тој го развил во горенаведениот принцип на аранжманите горенаведениот, кој во своето придржување кон природните ботанички односи, се базирал на системот на [[Жозеф Питон де Турнефор]], а до одреден степен бил предвиден речиси еден век претходно од [[Џон Реј]]. Успехот на ова дело бил попречен од неговите иновации во употребата на термини, кои биле исмејувани од бранителите на популарниот сексуален систем на [[Карл Линеј|Лине]]; но тоа многу придонело за отворање на патот за воспоставување, најмногу преку ''„Genera Plantarum“'' (1789) од [[Антоан Лоран де Жисје]], на природниот метод за класификација на растенијата. Во 1774 година, Адансон доставил огромно дело до разгледување од [[Француска академија на науките|Француската академија на наукитр]], кое се протегало до сите познати суштества и супстанции. Се состоело од 27 големи томови ракописно, употребени за прикажување на општите односи на сите овие материи и нивната распределба; уште 150 тома, окупирани со азбучен редослед од 40.000 видови; речник, кој содржи 200.000 зборови, со нивните објаснувања; и голем број одвоени мемоари, 40.000 слики и 30.000 примероци од трите царства на природата. Комисијата на кој им бил доверен увидот на оваа огромна маса силно му препорачала на Адансон да одвои и објави сè што е посебно негово, изоставувајќи го она што било само компилација. Тој тврдоглаво го отфрлил овој совет; и огромното дело, на кое продолжил да работи, никогаш не било објавено.<ref name="EB1911">{{1911|inline=1|wstitle=Adanson, Michel}}</ref> == Еволуција == [[Податотека:Statue_of_Michel_Adanson.jpg|мини|Мермерна статуа на Адансон изложена во поранешната Епископска палата во [[Екс ан Прованс|Екс-ан-Провинција]], прикажана како држи школка]] Адансон бил еден од првите застапници на [[ламаркизам]] и имал ограничен поглед на [[Еволуција|еволуцијата]]. Историчарот на науката [[Конвеј Зиркл]] забележал дека „Адансон бил претходник на Ламарк во Кралскиот жардин, а [[Жан Батист Ламарк|Ламарк]] тешко можел да остане незапознаен со публикациите на Адансон. Адансон не само што ја опишал еволуцијата во неговото дело „Семејство на растенија“, објавено во 1763 година кога Ламарк бил млад човек од дваесет години, туку и сугерирал дека промените во специфичните карактеристики биле направени преку наследување на стекнатите карактеристики“.<ref name="Zirkle 1935">[[Conway Zirkle|Zirkle, Conway]]. (1935). ''The Inheritance of Acquired Characters and the Provisional Hypothesis of Pangenesis''. ''[[The American Naturalist]]'' 69: 417–445.</ref> Во една статија за ''„Историја и мемоари на Кралската академија на науките“'' од 1769 година, Адансон го употребил терминот „[[Мутација|мутации]]“ за да се однесува на мали промени што би можеле да доведат до нови варијации кај поединците.{{R|Nicolas|p=168}} <sup class="reference nowrap"><span title="Page: 168">&#x3A;&#x200A;168&#x200A;</span></sup>И покрај тоа што историчарите го опишуваат како „претходник на еволуционизмот“, Адансон не го прифатил концептот на видови, претпочитајќи да се фокусира на поединци и ја одбил [[Трансмутација на видови|трансмутацијата на видовите]]. Адансон направил сериозен обид да ги класифицира габите врз основа на нивната сложеност на плодното тело. Тој бил првиот ботаничар кој ги класифицирал лишаите со габи.<ref>{{Наведена книга|title=Introduction to the History of Mycology|last=Ainsworth|first=C. G|publisher=Cambridge University Press|year=1976}}</ref> == Доцен живот == Тој бил избран за член на Академијата на науките во 1759 година, а подоцна се издржувал од мала пензија што му ја доделила академијата. Од неа бил лишен при распуштањето на Академијата од страна на Уставотворното собрание во 1793 година, и како последица на тоа бил доведен до таква длабока сиромаштија што не можел да се појави пред [[Француски институт во Фиренца|Францускиот институт]] кога го поканил да го заземе своето место меѓу неговите членови. (Се вели дека не поседувал ниту бела кошула, ниту капут, ниту цел пар панталони.) Потоа му била доделена пензија доволна за да ги задоволи неговите едноставни потреби.<ref name="EB1911">{{1911|inline=1|wstitle=Adanson, Michel}}</ref> == Смрт и наследство == Аансон починал во Париз по месеци тешки болки, барајќи, како единствена декорација на неговиот гроб, венец од цвеќиња собрани од педесет и осум семејства што ги издвоил - „допирлива, иако била поминувачка слика“, вели [[Жорж Кивје]], „за потрајниот споменик што си го подигнал себеси во своите дела“. Освен веќе споменатите книги, тој исто така објавил трудови за [[бродскиот црв]], дрвото [[баобаб]] (чие генеричко име ''[[Баобаб|Adansonia]]'' го одбележува Адансон), потеклото на видовите култивирани растенија и дрвјата што произведувале гума.<ref name="EB1911">{{1911|inline=1|wstitle=Adanson, Michel}}</ref> Неговите дела и хербариум останле во рацете на неговото семејство повеќе од еден и пол век, конечно дошле во Институтот Хант за ботаничка документација при [[Универзитет Карнеги Мелон|Универзитетот Карнеги Мелон]], Питсбург, во 1961–62 година.<ref>[http://huntbot.andrew.cmu.edu/HIBD/Departments/Archives/Archives-AG/Adanson.shtml Adanson papers] {{Семарх|url=https://archive.today/20120710205514/http://huntbot.andrew.cmu.edu/HIBD/Departments/Archives/Archives-AG/Adanson.shtml|date=10 July 2012}}</ref> Потоа, Институтот Хант го објавил неговото ''дело „Семејства на растенија“'' во два чина (1963–64), под уредништво на [[Џорџ ХМ Лоренс]].<ref>National Library of Medicine {{Google books|7PwaUe7ej_0C|Bibliography of the History of Medicine}}</ref> Неговото единствено дете, [[Аглае Адансон]] (1775–1852) станал француски хортикултурист, писател и творец на [[Арборетум Балеин|Арборетумот Балеин]], Национален историски споменик, кој денес го управува неговата пра-пра-пра-правнука, [[Луиз Курте Адансон]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.upam.fr/conferences/la-vie-daglae-adanson|title=La vie d'Aglaë Adanson|work=UPAM|language=fr-FR|accessdate=2026-02-18}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://monbourbonnais.com/villeneuve-allier-arboretum-de-balaine/|title=Villeneuve sur Allier - Arboretum de Balaine|last=Léon|first=Patrick Martin Saint|date=2018-02-11|work=Mon Bourbonnais|language=fr-FR|accessdate=2026-03-02}}</ref> Еден вид желка, ''[[Pelusios adansonii]]'', е именувана во негова чест. == Во литературата == Во „Обратната страна на медалот“, единаесеттиот роман од серијата и, повторно, во [[Комодор|„Комодорот“]], седумнаесеттиот роман од серијата [[Обри-Матурин]] на [[Патрик О'Брајан]], [[Стивен Матурин]] се осврнува на Адансон. Тој елаборира за ботаничката работа на Адансон во Сенегал, огромниот обем на неговиот напишан опус и неговите бедни околности во времето на неговата смрт. [[Стефан Матурин]] : {{quote|„Тој беше многу голем природонаучник, подеднакво ревносен, плоден и вреден колку што беше и несреќен. Го запознав во Париз кога бев млад и неизмерно му се восхитував; истото важеше и за Кувие. Во тоа време тој беше многу љубезен кон нас. Кога беше едвај нешто повеќе од млад човек, замина во Сенегал, каде што остана пет или шест години, набљудувајќи, собирајќи, дисецирајќи, опишувајќи и класифицирајќи; и сето тоа го сумираше во кратка, но исклучително респектабилна природна историја на таа земја, од која научив речиси сè што знам за африканската флора и фауна. Навистина вредна книга, плод на интензивен и долготраен труд; но тешко дека се осмелувам да ја спомнам во ист ден со неговото најголемо дело – дваесет и седум големи тома посветени на систематски приказ на создадените суштества и материи и нивните меѓусебни односи, заедно со уште сто и педесет тома со индекс, прецизни научни описи, одделни трактати и речник: сто и педесет тома, Џек, со четириесет илјади цртежи и триесет илјади примероци. Сето ова тој ѝ го покажа на Академијата. Беше многу пофалено, но никогаш не беше објавено. Сепак, тој продолжи да работи на него во сиромаштија и старост, и сакам да мислам дека бил среќен во својот огромен замисол и со восхитот од луѓе како Жисије и Институтот воопшто.“}} Романот ''„La porte du voyage sans retour'' “ (Вратата на патувањето без враќање) [[од Дејвид Диоп]] бил инспириран од искуствата на Адансон во Сенегал и е за нив.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.lemonde.fr/afrique/article/2021/09/18/rentree-litteraire-2021-la-selection-du-monde-afrique_6095126_3212.html|title=Rentrée littéraire 2021 : la sélection du « Monde Afrique »|last=Marivat|first=Gladys|date=18 September 2021|work=Le Monde|access-date=29 October 2021|language=French}}</ref> == Поврзано == * [[Арборетум де Бален]] * [[Адансон систем]] == Наводи == {{Наводи|30em|refs=<ref name="Nicolas">{{cite book |last1=Nicolas |first1=Jean-Paul |editor1-last=Lawrence |editor1-first=George H. M. |title=Adanson: The Bicentennial of Michel Adanson's Familles des Plantes : Part One |date=1963 |publisher=The Hunt Botanical Library |location=Pittsburgh |isbn=0-913196-23-1 |url=https://www.huntbotanical.org/publications/show.php?80 |chapter=Adanson, the Man}}</ref>}}  {{Нормативна контрола}}    {{DEFAULTSORT:Адансон, Мишел}} [[Категорија:Погребани на гробиштата „Пер Лашез“]] [[Категорија:Членови на Француската академија на науките]] [[Категорија:Француски миколози]] [[Категорија:Француски ентомолози]] [[Категорија:Починати во 1806 година]] [[Категорија:Родени во 1727 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Француски ботаничари]] [[Категорија:Починати во Париз]] pafhlx1o26k9navceb5pig726f7iepj Акпови Акоегнину 0 1392268 5545379 5543797 2026-04-27T12:37:57Z Jtasevski123 69538 5545379 wikitext text/x-wiki '''Акпови Акоегнину''' (роден 1950 – 7 март 2025) бил ботаничар и академик од Бенин.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://plants.jstor.org/stable/10.5555/al.ap.person.bm000126448|title=Akoègninou, Akpovi (1950-)|work=JSTOR}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.24haubenin.info/?Un-professeur-d-universite-s-en-est-alle|title=Un professeur d’université s’en est allé|last=Ahéhéhinnou|first=F. Aubin|date=10 March 2025|work=24 Heures au Bénin|access-date=19 March 2025|publisher=|location=|language=French|trans-title=}}</ref> Во 2004 година, со Станислав Лисовски, Акоегнину идентификувал нов вид, ''Thunbergia atacorensis'', растение од семејството Acanthaceae, со потекло од регионот Натитингу во Бенин.<ref> {{Наведена мрежна страница|url=https://www.gbif.org/occurrence/2451454093|title=Thunbergia atacorensis Akoègn. & Lisowski|work=GBIF}} </ref><ref> {{Наведени вести|url=https://www.jstor.org/stable/3668502|title=Notulae Florae Beninensis 2. Un Ipomoea (Convolvulaceae) nouveau et un Thunbergia (Acanthaceae) nouveau du Bénin|last=Akoègninou|first=Akpovi|date=2004|work=Systematics and Geography of Plants|access-date=19 March 2025|publisher=|last2=Lisowksi|first2=Stanisław|location=|language=|trans-title=}}</ref> Истата година, тој идентификувал друг вид растение, ''Ipomoea beninensis'' од семејството [[Повивки|Convolvulaceae]] заедно со Лосковски и Брајс Синсин.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gbif.org/occurrence/2517451092|title=Ipomoea beninensis Akoègn., Lisowski & Sinsin|work=GBIF}}</ref> Тој раководел со одделот за ботаника на Универзитетот во Абомеј-Калави.<ref> {{Наведена мрежна страница|url=https://uac.bj/recherche/ecoles-doctorales-laboratoires/laboratoires-all/|title=Laboratoires|work=University of Abomey-Calavi|language=French}} </ref> Акоегнину починал на 7 март 2025 година.<ref>{{Наведени вести|url=https://lematinal.bj/carnet-noir-le-professeur-akpovi-akoegninou-nest-plus/|title=Carnet noir: Le professeur Akpovi Akoègninou n’est plus|last=|first=|date=10 March 2025|work=Le Matinal|access-date=19 March 2025|publisher=|location=|language=French|trans-title=}}</ref> == Публикации == * „Структура, еколошки спектри и доминација на видови во крајбрежните шуми од Бенин (Западна Африка)“ (2012) <ref>{{Наведени вести|url=https://www.researchgate.net/publication/292967628_Structure_ecological_spectra_and_species_dominance_in_riparian_forests_from_Benin_West_Africa|title=Structure, ecological spectra and species dominance in riparian forests from Benin (West Africa)|last=Akoègninou|first=Akpovi|date=March 2012|work=International Journal of Biological and Chemical Sciences|access-date=19 March 2025|publisher=|location=|language=|trans-title=}}</ref> * „Идентификација на микробите и владеењето на водата од еchantillons de miel produits et tradelisés au Benin“ (2012) <ref>{{Наведени вести|url=https://bec.uac.bj/publication/5175/Article|title=Identification des microbes et teneur en eau des échantillons de miel produits et commercialisés au Benin|last=Akoègninou|first=Akpovi|date=2012|work=Journal de la Société de biologie clinique|access-date=19 March 2025|publisher=|location=|language=French|trans-title=}}</ref> == Почести == * Витез на Националниот ред на Бенин (2012).<ref>{{Наведени вести|url=https://assemblee-nationale.bj/wp-content/uploads/2017/09/ALLOCUTION-DU-PT-AN-RECEPTION-GRAND-CROIX-ONB.pdf|title=Discours du professeur Mathurin Coffi Nago, Grand croix de l'ordre national du Bénin à l'occasion de la réception de 43 professeurs titulaires dans l'ordre national du Bénin et de la clôture officielle des assises du CAMES, Édition 2012|last=|first=|date=21 May 2012|work=[[National Assembly (Benin)|National Assembly]]|access-date=19 March 2025|publisher=|location=|language=French|trans-title=}}</ref>{{Botanist|Akoègn.}} == Наводи == {{Наводи}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Акоегнину, Акпови }} [[Категорија:Починати во 2025 година]] [[Категорија:Родени во 1950 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Бенински ботаничари]] pwwioot2gx6evk3fg8sin2ifx6ovldz 5545708 5545379 2026-04-28T10:21:38Z Тиверополник 1815 5545708 wikitext text/x-wiki '''Акпови Акоегнину''' (роден во {{роден на|||1950}} година - починал на {{починал на|7|март|2025}} година) — [[бенин|бенински]] ботаничар и академик.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://plants.jstor.org/stable/10.5555/al.ap.person.bm000126448|title=Akoègninou, Akpovi (1950-)|work=JSTOR}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.24haubenin.info/?Un-professeur-d-universite-s-en-est-alle|title=Un professeur d’université s’en est allé|last=Ahéhéhinnou|first=F. Aubin|date=10 March 2025|work=24 Heures au Bénin|access-date=19 March 2025|publisher=|location=|language=French|trans-title=}}</ref> Во 2004 година, со Станислав Лисовски, Акоегнину идентификувал нов вид, ''Thunbergia atacorensis'', растение од семејството Acanthaceae, со потекло од регионот Натитингу во Бенин.<ref> {{Наведена мрежна страница|url=https://www.gbif.org/occurrence/2451454093|title=Thunbergia atacorensis Akoègn. & Lisowski|work=GBIF}} </ref><ref> {{Наведени вести|url=https://www.jstor.org/stable/3668502|title=Notulae Florae Beninensis 2. Un Ipomoea (Convolvulaceae) nouveau et un Thunbergia (Acanthaceae) nouveau du Bénin|last=Akoègninou|first=Akpovi|date=2004|work=Systematics and Geography of Plants|access-date=19 March 2025|publisher=|last2=Lisowksi|first2=Stanisław|location=|language=|trans-title=}}</ref> Истата година, тој идентификувал друг вид растение, ''Ipomoea beninensis'' од семејството [[Повивки|Convolvulaceae]] заедно со Лосковски и Брајс Синсин.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gbif.org/occurrence/2517451092|title=Ipomoea beninensis Akoègn., Lisowski & Sinsin|work=GBIF}}</ref> Тој раководел со одделот за ботаника на Универзитетот во Абомеј-Калави.<ref> {{Наведена мрежна страница|url=https://uac.bj/recherche/ecoles-doctorales-laboratoires/laboratoires-all/|title=Laboratoires|work=University of Abomey-Calavi|language=French}} </ref> Акоегнину починал на 7 март 2025 година.<ref>{{Наведени вести|url=https://lematinal.bj/carnet-noir-le-professeur-akpovi-akoegninou-nest-plus/|title=Carnet noir: Le professeur Akpovi Akoègninou n’est plus|last=|first=|date=10 March 2025|work=Le Matinal|access-date=19 March 2025|publisher=|location=|language=French|trans-title=}}</ref> == Дела == * „Структура, еколошки спектри и доминација на видови во крајбрежните шуми од Бенин (Западна Африка)“ (2012) <ref>{{Наведени вести|url=https://www.researchgate.net/publication/292967628_Structure_ecological_spectra_and_species_dominance_in_riparian_forests_from_Benin_West_Africa|title=Structure, ecological spectra and species dominance in riparian forests from Benin (West Africa)|last=Akoègninou|first=Akpovi|date=March 2012|work=International Journal of Biological and Chemical Sciences|access-date=19 March 2025|publisher=|location=|language=|trans-title=}}</ref> * „Идентификација на микробите и владеењето на водата од еchantillons de miel produits et tradelisés au Benin“ (2012) <ref>{{Наведени вести|url=https://bec.uac.bj/publication/5175/Article|title=Identification des microbes et teneur en eau des échantillons de miel produits et commercialisés au Benin|last=Akoègninou|first=Akpovi|date=2012|work=Journal de la Société de biologie clinique|access-date=19 March 2025|publisher=|location=|language=French|trans-title=}}</ref> == Почести == * Витез на Националниот ред на Бенин (2012).<ref>{{Наведени вести|url=https://assemblee-nationale.bj/wp-content/uploads/2017/09/ALLOCUTION-DU-PT-AN-RECEPTION-GRAND-CROIX-ONB.pdf|title=Discours du professeur Mathurin Coffi Nago, Grand croix de l'ordre national du Bénin à l'occasion de la réception de 43 professeurs titulaires dans l'ordre national du Bénin et de la clôture officielle des assises du CAMES, Édition 2012|last=|first=|date=21 May 2012|work=[[National Assembly (Benin)|National Assembly]]|access-date=19 March 2025|publisher=|location=|language=French|trans-title=}}</ref>{{Botanist|Akoègn.}} == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Акоегнину, Акпови }} [[Категорија:Починати во 2025 година]] [[Категорија:Родени во 1950 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Бенински ботаничари]] khvz6dsyz7dulbiu49ikw0p37x4bhnn Џовани Батиста Амичи 0 1392269 5545401 5543843 2026-04-27T13:18:20Z Jtasevski123 69538 5545401 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Џовани Батиста Амичи | image = File:Giovanni Battista Amici.jpg | caption = Портрет на Амичи од [[Микеле Гордиџиани]] | birth_date = {{Birth date|1786|3|25|df=yes}} | birth_place = [[Модена]], [[Моденско војводство]] | birth_name = | death_date = {{Death date and age|1863|4|10|1786|3|25|df=yes}} | death_place = [[Фиренца]], [[Кралство Италија]] | alma_mater = [[Болоњски Универзитет]] | occupation = [[Астроном]], [[микроскопист]], ботаничар | known_for = [[Призма на Амичи]] | signature = Giovanni Battista Amici - signature.png }} '''Џовани Батиста Амичи''' (5 март 1786 – 10 април 1863) бил италијански [[астроном]], [[Микроскоп|микроскопист]] и [[Ботаника|ботаничар]]. == Биографија == Амичи бил роден во градот Модена, во денешна [[Италија]]. Учел математика во својот роден град под менторство на Паоло Руфини.{{Sfn|Abetti|1960}} По завршувањето на студиите на [[Болоњски универзитет]], станал професор по [[математика]] во Модена, а во 1831 година бил назначен за генерален инспектор за студии во Војводството Модена. Неколку години подоцна бил избран за директор на [[Опсерваторија|опсерваторијата]] во [[Фиренца]], каде што исто така предавал и во Музејот за [[природонаука]].{{Sfn|Chisholm|1911}} Тој е најпознат по подобрувањата што ги направил во огледалата на [[Рефлекторски телескоп|рефлектирачките телескопи]], а особено во конструкцијата на [[Микроскоп|микроскопот]].<ref>{{Наведена книга|title=The microscopes of Giovanni Battista Amici|last=Meschiari|first=Alberto|publisher=Tassinari|year=2003|isbn=8888649093|location=Florence|pages=IX-XXX|language=it, en}}</ref> Амичи го измислил диплеидоскопот, а исто така и призмата за директно гледање. Тој бил и вреден и вешт набљудувач и се занимавал не само со астрономски теми, како што се [[двоѕвезда]], [[Природен сателит|сателитите]] на [[Јупитер]] и мерењето на [[Географски пол|поларните]] и [[Екватор|екваторските]] [[Пречник|дијаметри]] на [[Сонце|сонцето]], туку и со [[Биологија|биолошки]] студии за плодоносењето на растенијата, циркулацијата на сокот во растенијата, инфузориите итн.{{Sfn|Chisholm|1911}} Тој бил првиот што ја набљудувал поленската цевка.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://physerver.hamilton.edu/Research/Brownian/Botany.html|title=Early Pollen Research|last=P. Pearle|last2=K. Bart|date=2010|last3=D. Bilderback|last4=B. Collett|last5=D. Newman|last6=S. Samuels}}</ref> Амичи починал во Фиренца на 10 април 1863 година. Кратерот Амичи на [[Месечина|Месечината]] е именуван во негова чест. == Стандардна кратенка на авторот == {{Ботаничар|Amici}} == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{ScienceWorldBiography|urlname=Amici|title=Amici, Giovanni (1786-1863)}} * [http://himetop.wikidot.com/giovan-battista-amici Some places and memories related to Giovanni Battista Amici] * [http://gbamici.arcetri.inaf.it/eng/home.html Giovanni Battista Amici: Optical Instrument Maker, Astronomer. Naturalist] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Амичи, Џовани Батиста }} [[Категорија:Починати во 1863 година]] [[Категорија:Родени во 1786 година]] [[Категорија:Микроскопичари]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Италијански ботаничари]] l0spz2uedub8i3p3c8yeiyu6he8uv7s 5545731 5545401 2026-04-28T10:42:26Z Тиверополник 1815 5545731 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Џовани Батиста Амичи | image = File:Giovanni Battista Amici.jpg | caption = Портрет на Амичи од [[Микеле Гордиџиани]] | birth_date = {{Birth date|1786|3|25|df=yes}} | birth_place = [[Модена]], [[Моденско војводство]] | birth_name = | death_date = {{Death date and age|1863|4|10|1786|3|25|df=yes}} | death_place = [[Фиренца]], [[Кралство Италија]] | alma_mater = [[Болоњски Универзитет]] | occupation = [[Астроном]], [[микроскопист]], ботаничар | known_for = [[Призма на Амичи]] | signature = Giovanni Battista Amici - signature.png }} '''Џовани Батиста Амичи''' (роден на {{роден на|5|март|1786}} година во {{роден во|Модена}} - починал на {{починал на|10|април|1863}} година во {{починал во|Фиренца}}) — италијански [[астроном]], [[Микроскоп|микроскопист]] и [[Ботаника|ботаничар]]. == Биографија == Амичи бил роден во градот [[Модена]], во денешна [[Италија]]. Учел математика во својот роден град под менторство на Паоло Руфини.{{Sfn|Abetti|1960}} По завршувањето на студиите на [[Болоњски универзитет|Болоњскиот универзитњет]], станал професор по [[математика]] во Модена, а во 1831 година бил назначен за генерален инспектор за студии во Војводството Модена. Неколку години подоцна бил избран за директор на [[Опсерваторија|опсерваторијата]] во [[Фиренца]], каде што исто така предавал и во Музејот за [[природонаука]].{{Sfn|Chisholm|1911}} Тој е најпознат по подобрувањата што ги направил во огледалата на [[Рефлекторски телескоп|рефлектирачките телескопи]], а особено во конструкцијата на [[Микроскоп|микроскопот]].<ref>{{Наведена книга|title=The microscopes of Giovanni Battista Amici|last=Meschiari|first=Alberto|publisher=Tassinari|year=2003|isbn=8888649093|location=Florence|pages=IX-XXX|language=it, en}}</ref> Амичи го измислил диплеидоскопот, а исто така и призмата за директно гледање. Тој бил и вреден и вешт набљудувач и се занимавал не само со астрономски теми, како што се [[двоѕвезда]], [[Природен сателит|сателитите]] на [[Јупитер]] и мерењето на [[Географски пол|поларните]] и [[Екватор|екваторските]] [[Пречник|пречници]] на [[Сонце|сонцето]], туку и со [[Биологија|биолошки]] студии за плодоносењето на растенијата, циркулацијата на сокот во растенијата, инфузориите итн.{{Sfn|Chisholm|1911}} Тој бил првиот што ја набљудувал поленската цевка.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://physerver.hamilton.edu/Research/Brownian/Botany.html|title=Early Pollen Research|last=P. Pearle|last2=K. Bart|date=2010|last3=D. Bilderback|last4=B. Collett|last5=D. Newman|last6=S. Samuels}}</ref> Амичи починал во Фиренца на 10 април 1863 година. Кратерот Амичи на [[Месечина|Месечината]] е именуван во негова чест. == Стандардна кратенка на авторот == {{Ботаничар|Amici}} == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{ScienceWorldBiography|urlname=Amici|title=Amici, Giovanni (1786-1863)}} * [http://himetop.wikidot.com/giovan-battista-amici Some places and memories related to Giovanni Battista Amici] * [http://gbamici.arcetri.inaf.it/eng/home.html Giovanni Battista Amici: Optical Instrument Maker, Astronomer. Naturalist] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Амичи, Џовани Батиста }} [[Категорија:Починати во 1863 година]] [[Категорија:Родени во 1786 година]] [[Категорија:Микроскопичари]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Италијански ботаничари]] pvwkskg4zrcgl2d9ghcivzpk01sbo4t Орацио Антинори 0 1392271 5545382 5543791 2026-04-27T12:39:21Z Jtasevski123 69538 5545382 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Antinori,_Marchese_Orazio,_par_G.Della_Valle,_BNF_Gallica.jpg|десно|мини|Орацио Антинори]] '''Орацио Антинори''' (28 Октомври 1811 - 26 Август 1882) бил италијански истражувач и [[Зоологија|зоолог]]. Антинори бил роден во [[Перуџа]] (тогаш во [[Папска Држава|Папската држава]]) и студирал природна историја во Перуџа и Рим. Потоа, соработувал со [[Шарл Лисјен Бонапарт]] и ја илустрирал ''Иконографија на италијанската фауна''. Од средината на 1840-тите, се заинтересирал за политика и работел како новинар. Во 1848 година, се борел против неаполитанците со чин како капетан, а подоцна бил принуден да оди во Егзил. Живеел во [[Атина]] и Смирна, интересирајќи се за [[птици]] во областа. Во 1854 година, тој ја придружувал Кристина Тривулцио Белџохосо во [[Сирија]], а потоа ја посетил и [[Мала Азија]]. Во 1859 година, заминал за Египет и патувал покрај Нил, во периодот 1860–1861 година, со Карло Пјаџа (1830-1882). Ја продал својата орнитолошка колекција на Природонаучниот музеј во [[Торино]]. По долг престој во [[Тунис]], тој ја претставувал Италија на инаугурацијата на [[Суецки Канал|Суецкиот канал]]. Антинори учествувал во експедицијата на Одоардо Бекари во [[Етиопија]] и направил битни колекции на примероци од природната историја. По враќањето во Италија, тој станал секретар на Италијанското географско друштво. Во 1874 година, Антинори го проучувал [[Чот]] во близина [[Тунис (град)|на Тунис]]. Во 1876 година учествувал во експедиција со Густаво Кјарини и Антонио Чеки во покраината Шева во Етиопија, каде што се сретнале со Негус Менелик во Личе и добиле негова дозвола да основаат географска станица во Лет Марефија. Антинори починал во Шева.{{Botanist|Antinori|Antinori, Orazio}} == Наводи == {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Антинори, Орацио }} [[Категорија:Луѓе од Перуџа]] [[Категорија:Италијански зоолози]] [[Категорија:Починати во 1882 година]] [[Категорија:Родени во 1811 година]] [[Категорија:Италијански ботаничари]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] <references /> {{Нормативна контрола}} fw8a4f9nnsqe76b867bx513tm6sqk5p 5545712 5545382 2026-04-28T10:24:36Z Тиверополник 1815 5545712 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Antinori,_Marchese_Orazio,_par_G.Della_Valle,_BNF_Gallica.jpg|десно|мини|Орацио Антинори]] '''Орацио Антинори''' (роден на {{роден на|28|октомври|1811}} година во {{роден во|Перуџа}}- починал на {{починал на|26|август|1882}} година) —италијански истражувач и [[Зоологија|зоолог]]. Антинори бил роден во [[Перуџа]] (тогаш во [[Папска Држава|Папската Држава]]) и студирал природна историја во [[Перуџа]] и [[Рим]]. Потоа, соработувал со [[Шарл Лисјен Бонапарт]] и ја илустрирал ''Иконографија на италијанската фауна''. Од средината на 1840-тите, се заинтересирал за политика и работел како новинар. Во 1848 година, се борел против неаполитанците со чин како капетан, а подоцна бил принуден да оди во Егзил. Живеел во [[Атина]] и [[Измир|Смирна]], интересирајќи се за [[птици]] во областа. Во 1854 година, тој ја придружувал Кристина Тривулцио Белџохосо во [[Сирија]], а потоа ја посетил и [[Мала Азија]]. Во 1859 година, заминал за Египет и патувал покрај Нил, во периодот 1860–1861 година, со Карло Пјаџа (1830-1882). Ја продал својата орнитолошка колекција на Природонаучниот музеј во [[Торино]]. По долг престој во [[Тунис]], тој ја претставувал Италија на инаугурацијата на [[Суецки Канал|Суецкиот Канал]]. Антинори учествувал во експедицијата на Одоардо Бекари во [[Етиопија]] и направил битни колекции на примероци од природната историја. По враќањето во Италија, тој станал секретар на Италијанското географско друштво. Во 1874 година, Антинори го проучувал [[Чот]] во близина [[Тунис (град)|на Тунис]]. Во 1876 година учествувал во експедиција со Густаво Кјарини и Антонио Чеки во покраината Шева во Етиопија, каде што се сретнале со Негус Менелик во Личе и добиле негова дозвола да основаат географска станица во Лет Марефија. Антинори починал во Шева.{{Botanist|Antinori|Antinori, Orazio}} == Наводи == {{наводи}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Антинори, Орацио }} [[Категорија:Луѓе од Перуџа]] [[Категорија:Италијански зоолози]] [[Категорија:Починати во 1882 година]] [[Категорија:Родени во 1811 година]] [[Категорија:Италијански ботаничари]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] 4x7h34swdw1cnvry96il0yjcwdappyr 5545713 5545712 2026-04-28T10:24:57Z Тиверополник 1815 5545713 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Antinori,_Marchese_Orazio,_par_G.Della_Valle,_BNF_Gallica.jpg|десно|мини|Орацио Антинори]] '''Орацио Антинори''' (роден на {{роден на|28|октомври|1811}} година во {{роден во|Перуџа}}- починал на {{починал на|26|август|1882}} година) — италијански истражувач и [[Зоологија|зоолог]]. Антинори бил роден во [[Перуџа]] (тогаш во [[Папска Држава|Папската Држава]]) и студирал природна историја во [[Перуџа]] и [[Рим]]. Потоа, соработувал со [[Шарл Лисјен Бонапарт]] и ја илустрирал ''Иконографија на италијанската фауна''. Од средината на 1840-тите, се заинтересирал за политика и работел како новинар. Во 1848 година, се борел против неаполитанците со чин како капетан, а подоцна бил принуден да оди во Егзил. Живеел во [[Атина]] и [[Измир|Смирна]], интересирајќи се за [[птици]] во областа. Во 1854 година, тој ја придружувал Кристина Тривулцио Белџохосо во [[Сирија]], а потоа ја посетил и [[Мала Азија]]. Во 1859 година, заминал за Египет и патувал покрај Нил, во периодот 1860–1861 година, со Карло Пјаџа (1830-1882). Ја продал својата орнитолошка колекција на Природонаучниот музеј во [[Торино]]. По долг престој во [[Тунис]], тој ја претставувал Италија на инаугурацијата на [[Суецки Канал|Суецкиот Канал]]. Антинори учествувал во експедицијата на Одоардо Бекари во [[Етиопија]] и направил битни колекции на примероци од природната историја. По враќањето во Италија, тој станал секретар на Италијанското географско друштво. Во 1874 година, Антинори го проучувал [[Чот]] во близина [[Тунис (град)|на Тунис]]. Во 1876 година учествувал во експедиција со Густаво Кјарини и Антонио Чеки во покраината Шева во Етиопија, каде што се сретнале со Негус Менелик во Личе и добиле негова дозвола да основаат географска станица во Лет Марефија. Антинори починал во Шева.{{Botanist|Antinori|Antinori, Orazio}} == Наводи == {{наводи}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Антинори, Орацио }} [[Категорија:Луѓе од Перуџа]] [[Категорија:Италијански зоолози]] [[Категорија:Починати во 1882 година]] [[Категорија:Родени во 1811 година]] [[Категорија:Италијански ботаничари]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] 7xua82shuj95j4sr16ik3oe7uelur3s Габор Андреански (ботаничар) 0 1392273 5545720 5543833 2026-04-28T10:31:51Z Тиверополник 1815 5545720 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Габор Андреански|image=|image_size=|caption=|birth_date=1 август, 1895|birth_place=[[Алсопетени]], [[Австроунгарија]]|death_date={{death date and age|1967|11|20|1895|8|1}}|death_place=[[Будимпешта]], [[Унгарска Народна Република]]|education=[[Универзитет во Будимпешта]]|occupation=ботаничар|title=|spouse=|parents=|children=|website=}} '''Барон Габор Андреански де Липтозентандрас''' (роден на {{роден на|1|август|1895}} година - починал на {{починал на|20|ноември|1967}} година) — [[Унгарци|унгарски]] истражувач, [[Ботаника|ботаничар]] и палеоботаничар. Тој бил син на политичарот и пратеник Габор Андреански (1848-1908). == Кариера == Во 1929 година бил назначен за професор по ботаника, а во 1942 година за редовен професор. Истата година, бил именуван за главен ботаничар во [[Унгарски национален музеј|Унгарскиот национален музеј]] (денешен [[Унгарски национален природен историски музеј]]). Таа позиција ја имал до 1945 година, кога станал раководител на Одделот за ботаника на Универзитетот во Будимпешта, до 1952 година. Потоа, од политички причини (и веројатно поради неговото благородничко потекло) бил забранет. Тој направил неколку експедиции на [[Балкански Полуостров|Балканскиот Полуостров]], [[Корзика]], [[Мароко]], [[Тунис]], [[Мавританија]]. Бил пионер во палеоботаниката на кенозоичната, особено миоценската, флора.{{botanist|Andr.|Andreánszky, Gábor}} == Дела == * ''Plantae ia Africa Boreali lectae II–III.'' Печ: Дунантул. 1937–1941 година. * ''Az éghajlat megváltozásának hatása a növényzetre.'' Будимпешта: Стефанеум. 1939 година. * ''Adatok Tunisz és Kelet-Algéria növényföldrajzához.'' Будимпешта: Бетлен Габор. 1939 година. * ''Száras növények.'' Будимпешта: Егиетеми ни. 1941 година. * ''Нов елитен.'' Будимпешта: Егиетеми ни. 1941 година. * ''A Földközi-tengervidék növényzetének biológiai spektrumáról.'' Будимпешта: Szent István Akadémia. 1941 година. * ''Ősnövénytan.'' Будимпешта: Академија. 1954 година. * ''Die Flora der sarmatischen Stufe in Ungarn: Die paläoökologischen und zönologischen Beziehungen ihrer Entwicklungsgeschichte.'' Будимпешта: Академија. 1959 година. * ''Прилози à la connaissance de la flore de l'oligocène inférieur de la Hongrie et un essai sur la reconstitution de la vegétation contemporaine.'' Будимпешта: Академија. 1959 година. * ''За горниот олигоцен во Унгарија: Анализа на локалитетот кај туларницата за ветер.'' Егер. Будимпешта: Академија. 1966. == Литература == * ''Magyar életrajzi lexikon I. (А–К).'' ед. Кениерс, Агнес. Будимпешта. Академија Киадо. 1967. стр.&nbsp;35. * ''Magyar nagylexikon II. (И – Торба).'' ед. Елештос, Ласло, Ростас, Шандор. Будимпешта. Академија Киадо. 1994. стр.&nbsp;28. * ''Magyarország и XX. században IV.: Tudomány – Műszaki és természettudományok.'' ед. Колега Тарсоли, Иштван. Сексзард. Бабити. 1999. стр.&nbsp;486 и 489. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://web.archive.org/web/20101208061809/http://www.nhmus.hu/modules.php?name=Tar-Noveny Андреански Габор életrajza a Magyar Természettudományi Múzeum honlapján] {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Андреански, Габор (ботаничар)}} [[Категорија:Членови на Унгарската академија на науките]] [[Категорија:Починати во 1967 година]] [[Категорија:Родени во 1895 година]] [[Категорија:Унгарски ботаничари]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] 6ykwxfz1ke50bbyn7niu6bp27d4x6bb 5545722 5545720 2026-04-28T10:32:43Z Тиверополник 1815 5545722 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Габор Андреански|image=|image_size=|caption=|birth_date=1 август, 1895|birth_place=[[Алсопетени]], [[Австроунгарија]]|death_date={{death date and age|1967|11|20|1895|8|1}}|death_place=[[Будимпешта]], [[Унгарска Народна Република]]|education=[[Универзитет „Лоранд Етвеш“]]|occupation=ботаничар|title=|spouse=|parents=|children=|website=}} '''Барон Габор Андреански де Липтозентандрас''' (роден на {{роден на|1|август|1895}} година - починал на {{починал на|20|ноември|1967}} година) — [[Унгарци|унгарски]] истражувач, [[Ботаника|ботаничар]] и палеоботаничар. Тој бил син на политичарот и пратеник Габор Андреански (1848-1908). == Кариера == Во 1929 година бил назначен за професор по ботаника, а во 1942 година за редовен професор. Истата година, бил именуван за главен ботаничар во [[Унгарски национален музеј|Унгарскиот национален музеј]] (денешен [[Унгарски национален природен историски музеј]]). Таа позиција ја имал до 1945 година, кога станал раководител на Одделот за ботаника на Универзитетот во Будимпешта, до 1952 година. Потоа, од политички причини (и веројатно поради неговото благородничко потекло) бил забранет. Тој направил неколку експедиции на [[Балкански Полуостров|Балканскиот Полуостров]], [[Корзика]], [[Мароко]], [[Тунис]], [[Мавританија]]. Бил пионер во палеоботаниката на кенозоичната, особено миоценската, флора.{{botanist|Andr.|Andreánszky, Gábor}} == Дела == * ''Plantae ia Africa Boreali lectae II–III.'' Печ: Дунантул. 1937–1941 година. * ''Az éghajlat megváltozásának hatása a növényzetre.'' Будимпешта: Стефанеум. 1939 година. * ''Adatok Tunisz és Kelet-Algéria növényföldrajzához.'' Будимпешта: Бетлен Габор. 1939 година. * ''Száras növények.'' Будимпешта: Егиетеми ни. 1941 година. * ''Нов елитен.'' Будимпешта: Егиетеми ни. 1941 година. * ''A Földközi-tengervidék növényzetének biológiai spektrumáról.'' Будимпешта: Szent István Akadémia. 1941 година. * ''Ősnövénytan.'' Будимпешта: Академија. 1954 година. * ''Die Flora der sarmatischen Stufe in Ungarn: Die paläoökologischen und zönologischen Beziehungen ihrer Entwicklungsgeschichte.'' Будимпешта: Академија. 1959 година. * ''Прилози à la connaissance de la flore de l'oligocène inférieur de la Hongrie et un essai sur la reconstitution de la vegétation contemporaine.'' Будимпешта: Академија. 1959 година. * ''За горниот олигоцен во Унгарија: Анализа на локалитетот кај туларницата за ветер.'' Егер. Будимпешта: Академија. 1966. == Литература == * ''Magyar életrajzi lexikon I. (А–К).'' ед. Кениерс, Агнес. Будимпешта. Академија Киадо. 1967. стр.&nbsp;35. * ''Magyar nagylexikon II. (И – Торба).'' ед. Елештос, Ласло, Ростас, Шандор. Будимпешта. Академија Киадо. 1994. стр.&nbsp;28. * ''Magyarország и XX. században IV.: Tudomány – Műszaki és természettudományok.'' ед. Колега Тарсоли, Иштван. Сексзард. Бабити. 1999. стр.&nbsp;486 и 489. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://web.archive.org/web/20101208061809/http://www.nhmus.hu/modules.php?name=Tar-Noveny Андреански Габор életrajza a Magyar Természettudományi Múzeum honlapján] {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Андреански, Габор (ботаничар)}} [[Категорија:Членови на Унгарската академија на науките]] [[Категорија:Починати во 1967 година]] [[Категорија:Родени во 1895 година]] [[Категорија:Унгарски ботаничари]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] kp41nnvnladavgu02u9hwgv9fqhwwz1 Фридрих Алефелд 0 1392274 5545715 5543769 2026-04-28T10:26:37Z Тиверополник 1815 5545715 wikitext text/x-wiki '''Фридрих Георг Кристоф Алефелд''' (роден на {{роден на|21|октомври|1820}} година - починал на {{починал на|28|април|1872}} година) — [[Ботаника|ботаничар]], автор и лекар. Бил роден во Вајтерштат - Грефенхаузен, [[Големо Војводство Хесен]]; тој имал опишано голем број растителни видови во своите објавени дела, покажувајќи посебна заинтересиреност за мешунките и [[Слезови|слезовите]]. Тој се обидел да даде систематски третман на [[Германија|германските]] култури во едно дело, покрај пишувањето трактати за билни бањи и култивирани растенија со потенцијална корисност. Голем број од неговите есеи се појавиле во ботаничката литература од тоа време. Неговите дела вклучуваат: * Статии во ''Австриското ботаничко списание''. * ''Земјоделска флора: или Корисните култивирани градинарски и полски растенија од Централна Европа во сите нивни диви и култивирани сорти за земјоделци, градинари, градинарски ентузијасти и ботаничари, особено за земјоделски цели.''. Берлин, Виганд и Хемпел, 1866. * ''Приказ на фитобалнеологија или теорија на хербални бањи.'' Нојвид, Хојзер, 1863. * ''Пчелната флора во Германија и Швајцарија.'' Нојвид, Хојзер 1863; Дело што ги опишува растенијата во регионот што се опрашуваат од [[Медарка|медоносни пчели]]. [[Меѓународен индекс на растителни имиња|МИРИ]] ги дава имињата на над 300 растенија, додека Алефелд е автор на прифатените описи. Многу од нив остануваат актуелни. Починал во Обер-Рамштат. {{Ботаничар|Alef.}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * Статија „Алефелд, Фридрих“: ADB, Том 1, стр. 333, [https://de.wikisource.org/wiki/ADB:Alefeld%2C_Friedrich ADB (германски јазик)] {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Алефелд, Фридрих }} [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Починати во 1872 година]] [[Категорија:Родени во 1820 година]] [[Категорија:Германски ботаничари]] hfvc50disjpe6aaoirtdla67hvs6t71 Фредерик Менсон Бејли 0 1392277 5545402 5543837 2026-04-27T13:18:37Z Jtasevski123 69538 5545402 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist|name=Фредерик Менсон Бејли|image=Bailey-frederick-manson.jpg|image_size=|alt=|caption=Фредерик Менсон Бејли|birth_date={{Birth date|1827|03|08|df=y}}|birth_place=[[Лондон]], [[ОК]]|death_date={{Death date and age|1915|06|25|1827|03|08|df=y}}|death_place=[[Брисбејн]], [[Австралија]]|resting_place_coordinates=<!-- {{Coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline,title}} -->|residence=|citizenship=|nationality=|fields=[[ботаника]], [[хортикултура]]|workplaces=[[Квинсленд Музеј]]|alma_mater=|thesis_title=|thesis_url=|thesis_year=|doctoral_advisor=|academic_advisors=|doctoral_students=|notable_students=|known_for=|author_abbrev_bot=F.M.Bailey|author_abbrev_zoo=|influences=|influenced=|awards=[[Кларков медал]] {{small|(1902)}}|signature=<!--(filename only)-->|signature_alt=|website=<!-- {{URL|www.example.com}} -->|footnotes=|spouse=Ана Марија Бејли}}'''Фредерик Менсон Бејли''' (8 март 1827 – 25 јуни 1915) бил ботаничар активен во [[Австралија]], кој дал голем придонес во карактеризацијата и проучувањето на флората на [[Квинсленд]]. Познат бил по своето средно име, Менсон.<ref name="tele">{{Наведени вести|url=https://nla.gov.au/nla.news-article176911752|title=Colonial botanist dead|date=25 June 1915|work=[[Telegraph (Brisbane)|The Telegraph (Brisbane)]]|access-date=23 December 2022|issue=13,289|location=Queensland, Australia|page=7 (Second edition)|via=National Library of Australia}}</ref> == Ран живот == Фредерик Менсон Бејли бил роден во [[Лондон]], втор син на Џон Бејли. Семејството Бејли се занимавало со одгледување и продажба на растенија многу години во Лондон,<ref name="QAJ">{{Наведено списание|date=1915|title=Mr. F. Manson Bailey|url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/327378#page/102/mode/1up|journal=Queensland Agricultural Journal|volume=4|pages=84–86|access-date=7 December 2025}}</ref> понекогаш поврзани со расадниците во Лодиџ.<ref name="RSQ">{{Наведено списание|last=Johnston|first=Harvey T.|date=1916|title=Frederick Manson Bailey|url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/49281#page/41/mode/1up|journal=Proceedings of the Royal Society of Queensland|volume=28|pages=3–10|access-date=7 December 2025}}</ref> Фредерик се школувал во основното училиште на Независната црква во Хакни, Лондон.<ref name="adb">{{Наведена книга|url=https://adb.anu.edu.au/biography/bailey-frederick-manson-2918|title=Frederick Manson Bailey (1827–1915)|last=Marks|first=Elizabeth N.|publisher=Australian Dictionary of Biography|access-date=4 June 2024}}</ref> Семејството се преселило во Австралија во 1838 година, пристигнувајќи во [[Аделаида]] во март 1839 година, каде што неговиот татко Џон бил назначен за колонијален ботаничар од страна на гувернерот, Џорџ Голер, и започнал да ја формира Ботаничката градина во Аделаида. Џон Бејли ја имал позицијата колонијален ботаничар до 1841 година.<ref name="RSQ" /><ref name="adb" /> == Кариера == Во 1856 година, Менсон се оженил со Ана Марија, најстарата ќерка на свештеникот Томас Вејт,<ref name="adb"/> и во 1858 година отишол во [[Нов Зеланд]] и стекнал земјиште во долината Хат, но го напуштил во 1861 година и се преселил за [[Нов Јужен Велс]] поради Новозеландските војни.<ref name="RSQ"/> Истата година, Бејли отишол во [[Квинсленд]] и собирал растенија од различни делови на државата и објавувал статии за растителниот свет. Неговото прво важно објавување било ''Прирачник за папрати од Квинсленд'' објавен во 1874 година<ref name="RSQ" /> и ''Илустрирана монографија за тревите на Квинсленд'' со Карл Стајгер.<ref name="adb" /> Во 1880 година, соработувал со Џулијан Тенисон-Вудс во објавувањето на ''Пописот на флората на Бризбејн'',<ref name="RSQ"/><ref name="Linnean">{{Наведено списание|last=Bailey|first=Frederick Manson|last2=Tenison-Woods|first2=Julian E.|date=1880|title=A Census of the Flora of Brisbane|url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/30154#page/165/mode/1up|journal=Proceedings of the Linnean Society of New South Wales|volume=4|pages=137–204|access-date=8 December 2025}}</ref> а во 1881 година бил назначен за на позицијата колонијален ботаничар на Квинсленд.<ref name="RSQ" /> Бејли патувал многу, некои негови важни експедиции се Рокингемскиот Залив, Сивју Ренџ и горниот тек на реката Херберт (1873), западен Квинсленд, Рома и Рокхемптон (1876), Кернс и реката Барон (1877), [[Беленден Кер (планина)|Беленден Кер]] (1889), реката Џорџина (1895), [[Торесов Проток|Торесовиот Проток]] (1897) и Британска Нова Гвинеја (1898). Бејли бил награден со Кларков медал од Кралското друштво на Нов Јужен Велс во 1902 година, а во 1911 година бил прогласен за CMG (Придружник на Редот на Свети Михаил и Свети Ѓорѓи). Бејли починал на 25 јуни 1915 година во Кенгуру Поинт, Бризбејн. <ref name="tele"/><ref name="adb"/> Погребан е на гробиштата во Јужен Бризбејн. == Наследство == Околу 50 видови растенија кои ги открил се именувани по него, вклучувајќи ги ''Acacia baileyana'' и ''Grevillea baileyana.''<ref>{{Наведена книга|title=The Grevillea Book|last=Olde, Peter|last2=Marriott, Neil|publisher=Kangaroo Press|year=1995|isbn=0-86417-616-3|volume=2|location=Australia|pages=47–48}}</ref> Неговиот син, Џон Фредерик Бејли, бил директор на ботаничката градина во Бризбејн, а потоа и во Аделаида, а Сирил Тенисон Вајт, владин ботаничар на Квинсленд, бил негов внук и ученик-асистент во 1905 година.<ref name="adb"/>{{Botanist|F.M.Bailey|Bailey, Frederick Manson}} == Наводи == {{Наводи}} == Други извори == * Австралиска национална ботаничка градина; [https://www.anbg.gov.au/biography/bailey-frederick.html Бејли, Фредерик М. (1827–1915)] == Надворешни врски == * Погледнете [https://www.biodiversitylibrary.org/creator/39987 ги делата од Ф.М. Бејли] во Библиотеката за наследство на биодиверзитетот. * Запис за [https://www.sil.si.edu/digitalcollections/tl-2/browse.cfm?vol=1#page/140 Ф.М. Бејли] во Таксономска литература II онлајн. {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Починати во 1915 година]] [[Категорија:Родени во 1827 година]] [[Категорија:Птеридолози]] rqjovog8zgmfzqpbxcdig8uf38mjue7 5545733 5545402 2026-04-28T10:44:15Z Тиверополник 1815 5545733 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist|name=Фредерик Менсон Бејли|image=Bailey-frederick-manson.jpg|image_size=|alt=|caption=Фредерик Менсон Бејли|birth_date={{Birth date|1827|03|08|df=y}}|birth_place=[[Лондон]], [[ОК]]|death_date={{Death date and age|1915|06|25|1827|03|08|df=y}}|death_place=[[Брисбејн]], [[Австралија]]|resting_place_coordinates=<!-- {{Coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline,title}} -->|residence=|citizenship=|nationality=|fields=[[ботаника]], [[хортикултура]]|workplaces=[[Квинсленд Музеј]]|alma_mater=|thesis_title=|thesis_url=|thesis_year=|doctoral_advisor=|academic_advisors=|doctoral_students=|notable_students=|known_for=|author_abbrev_bot=F.M.Bailey|author_abbrev_zoo=|influences=|influenced=|awards=[[Кларков медал]] {{small|(1902)}}|signature=<!--(filename only)-->|signature_alt=|website=<!-- {{URL|www.example.com}} -->|footnotes=|spouse=Ана Марија Бејли}} '''Фредерик Менсон Бејли''' (роден на {{роден на|8|март|1827}} година - починал на {{починал на|25|јуни|1915}} година) — ботаничар активен во [[Австралија]], кој дал голем придонес во карактеризацијата и проучувањето на флората на [[Квинсленд]]. Познат бил по своето средно име, Менсон.<ref name="tele">{{Наведени вести|url=https://nla.gov.au/nla.news-article176911752|title=Colonial botanist dead|date=25 June 1915|work=[[Telegraph (Brisbane)|The Telegraph (Brisbane)]]|access-date=23 December 2022|issue=13,289|location=Queensland, Australia|page=7 (Second edition)|via=National Library of Australia}}</ref> == Ран живот == Фредерик Менсон Бејли бил роден во [[Лондон]], втор син на Џон Бејли. Семејството Бејли се занимавало со одгледување и продажба на растенија многу години во [[Лондон]],<ref name="QAJ">{{Наведено списание|date=1915|title=Mr. F. Manson Bailey|url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/327378#page/102/mode/1up|journal=Queensland Agricultural Journal|volume=4|pages=84–86|access-date=7 December 2025}}</ref> понекогаш поврзани со расадниците во Лодиџ.<ref name="RSQ">{{Наведено списание|last=Johnston|first=Harvey T.|date=1916|title=Frederick Manson Bailey|url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/49281#page/41/mode/1up|journal=Proceedings of the Royal Society of Queensland|volume=28|pages=3–10|access-date=7 December 2025}}</ref> Фредерик се школувал во основното училиште на Независната црква во Хакни, Лондон.<ref name="adb">{{Наведена книга|url=https://adb.anu.edu.au/biography/bailey-frederick-manson-2918|title=Frederick Manson Bailey (1827–1915)|last=Marks|first=Elizabeth N.|publisher=Australian Dictionary of Biography|access-date=4 June 2024}}</ref> Семејството се преселило во Австралија во 1838 година, пристигнувајќи во [[Аделаида]] во март 1839 година, каде што неговиот татко Џон бил назначен за колонијален ботаничар од страна на гувернерот, Џорџ Голер, и започнал да ја формира Ботаничката градина во Аделаида. Џон Бејли ја имал позицијата колонијален ботаничар до 1841 година.<ref name="RSQ" /><ref name="adb" /> == Кариера == Во 1856 година, Менсон се оженил со Ана Марија, најстарата ќерка на свештеникот Томас Вејт,<ref name="adb"/> и во 1858 година отишол во [[Нов Зеланд]] и стекнал земјиште во долината Хат, но го напуштил во 1861 година и се преселил за [[Нов Јужен Велс]] поради Новозеландските војни.<ref name="RSQ"/> Истата година, Бејли отишол во [[Квинсленд]] и собирал растенија од различни делови на државата и објавувал статии за растителниот свет. Неговото прво важно објавување било ''Прирачник за папрати од Квинсленд'' објавен во 1874 година<ref name="RSQ" /> и ''Илустрирана монографија за тревите на Квинсленд'' со Карл Стајгер.<ref name="adb" /> Во 1880 година, соработувал со Џулијан Тенисон-Вудс во објавувањето на ''Пописот на флората на Бризбејн'',<ref name="RSQ"/><ref name="Linnean">{{Наведено списание|last=Bailey|first=Frederick Manson|last2=Tenison-Woods|first2=Julian E.|date=1880|title=A Census of the Flora of Brisbane|url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/30154#page/165/mode/1up|journal=Proceedings of the Linnean Society of New South Wales|volume=4|pages=137–204|access-date=8 December 2025}}</ref> а во 1881 година бил назначен за на позицијата колонијален ботаничар на Квинсленд.<ref name="RSQ" /> Бејли патувал многу, некои негови важни експедиции се Рокингемскиот Залив, Сивју Ренџ и горниот тек на реката Херберт (1873), западен Квинсленд, Рома и Рокхемптон (1876), Кернс и реката Барон (1877), [[Беленден Кер (планина)|Беленден Кер]] (1889), реката Џорџина (1895), [[Торесов Проток|Торесовиот Проток]] (1897) и Британска Нова Гвинеја (1898). Бејли бил награден со Кларков медал од Кралското друштво на Нов Јужен Велс во 1902 година, а во 1911 година бил прогласен за CMG (Придружник на Редот на Свети Михаил и Свети Ѓорѓи). Бејли починал на 25 јуни 1915 година во Кенгуру Поинт, Бризбејн. <ref name="tele"/><ref name="adb"/> Погребан е на гробиштата во Јужен Бризбејн. == Наследство == Околу 50 видови растенија кои ги открил се именувани по него, вклучувајќи ги ''Acacia baileyana'' и ''Grevillea baileyana.''<ref>{{Наведена книга|title=The Grevillea Book|last=Olde, Peter|last2=Marriott, Neil|publisher=Kangaroo Press|year=1995|isbn=0-86417-616-3|volume=2|location=Australia|pages=47–48}}</ref> Неговиот син, Џон Фредерик Бејли, бил директор на ботаничката градина во Бризбејн, а потоа и во Аделаида, а Сирил Тенисон Вајт, владин ботаничар на Квинсленд, бил негов внук и ученик-асистент во 1905 година.<ref name="adb"/>{{Botanist|F.M.Bailey|Bailey, Frederick Manson}} == Наводи == {{Наводи}} == Други извори == * Австралиска национална ботаничка градина; [https://www.anbg.gov.au/biography/bailey-frederick.html Бејли, Фредерик М. (1827–1915)] == Надворешни врски == * Погледнете [https://www.biodiversitylibrary.org/creator/39987 ги делата од Ф.М. Бејли] во Библиотеката за наследство на биодиверзитетот. * Запис за [https://www.sil.si.edu/digitalcollections/tl-2/browse.cfm?vol=1#page/140 Ф.М. Бејли] во Таксономска литература II онлајн. {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Бејли, Фредерик Менсон}} [[Категорија:Починати во 1915 година]] [[Категорија:Родени во 1827 година]] [[Категорија:Птеридолози]] s7qxr7vsn47fomzmgvmh6envw3pisfk 5545734 5545733 2026-04-28T10:44:59Z Тиверополник 1815 5545734 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist|name=Фредерик Менсон Бејли|image=Bailey-frederick-manson.jpg|image_size=|alt=|caption=Фредерик Менсон Бејли|birth_date={{Birth date|1827|03|08|df=y}}|birth_place=[[Лондон]], [[ОК]]|death_date={{Death date and age|1915|06|25|1827|03|08|df=y}}|death_place=[[Брисбејн]], [[Австралија]]|resting_place_coordinates=<!-- {{Coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline,title}} -->|residence=|citizenship=|nationality=|fields=[[ботаника]], [[хортикултура]]|workplaces=[[Квинсленд Музеј]]|alma_mater=|thesis_title=|thesis_url=|thesis_year=|doctoral_advisor=|academic_advisors=|doctoral_students=|notable_students=|known_for=|author_abbrev_bot=F.M.Bailey|author_abbrev_zoo=|influences=|influenced=|awards=[[Кларков медал]] {{small|(1902)}}|signature=<!--(filename only)-->|signature_alt=|website=<!-- {{URL|www.example.com}} -->|footnotes=|spouse=Ана Марија Бејли}} '''Фредерик Менсон Бејли''' (роден на {{роден на|8|март|1827}} година - починал на {{починал на|25|јуни|1915}} година) — ботаничар активен во [[Австралија]], кој дал голем придонес во карактеризацијата и проучувањето на флората на [[Квинсленд]]. Познат бил по своето средно име, Менсон.<ref name="tele">{{Наведени вести|url=https://nla.gov.au/nla.news-article176911752|title=Colonial botanist dead|date=25 June 1915|work=[[Telegraph (Brisbane)|The Telegraph (Brisbane)]]|access-date=23 December 2022|issue=13,289|location=Queensland, Australia|page=7 (Second edition)|via=National Library of Australia}}</ref> == Ран живот == Фредерик Менсон Бејли бил роден во [[Лондон]], втор син на Џон Бејли. Семејството Бејли се занимавало со одгледување и продажба на растенија многу години во [[Лондон]],<ref name="QAJ">{{Наведено списание|date=1915|title=Mr. F. Manson Bailey|url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/327378#page/102/mode/1up|journal=Queensland Agricultural Journal|volume=4|pages=84–86|access-date=7 December 2025}}</ref> понекогаш поврзани со расадниците во Лодиџ.<ref name="RSQ">{{Наведено списание|last=Johnston|first=Harvey T.|date=1916|title=Frederick Manson Bailey|url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/49281#page/41/mode/1up|journal=Proceedings of the Royal Society of Queensland|volume=28|pages=3–10|access-date=7 December 2025}}</ref> Фредерик се школувал во основното училиште на Независната црква во Хакни, Лондон.<ref name="adb">{{Наведена книга|url=https://adb.anu.edu.au/biography/bailey-frederick-manson-2918|title=Frederick Manson Bailey (1827–1915)|last=Marks|first=Elizabeth N.|publisher=Australian Dictionary of Biography|access-date=4 June 2024}}</ref> Семејството се преселило во Австралија во 1838 година, пристигнувајќи во [[Аделаида]] во март 1839 година, каде што неговиот татко Џон бил назначен за колонијален ботаничар од страна на гувернерот, Џорџ Голер, и започнал да ја формира Ботаничката градина во Аделаида. Џон Бејли ја имал позицијата колонијален ботаничар до 1841 година.<ref name="RSQ" /><ref name="adb" /> == Кариера == Во 1856 година, Менсон се оженил со Ана Марија, најстарата ќерка на свештеникот Томас Вејт,<ref name="adb"/> и во 1858 година отишол во [[Нов Зеланд]] и стекнал земјиште во долината Хат, но го напуштил во 1861 година и се преселил за [[Нов Јужен Велс]] поради Новозеландските војни.<ref name="RSQ"/> Истата година, Бејли отишол во [[Квинсленд]] и собирал растенија од различни делови на државата и објавувал статии за растителниот свет. Неговото прво важно објавување било ''Прирачник за папрати од Квинсленд'' објавен во 1874 година<ref name="RSQ" /> и ''Илустрирана монографија за тревите на Квинсленд'' со Карл Стајгер.<ref name="adb" /> Во 1880 година, соработувал со Џулијан Тенисон-Вудс во објавувањето на ''Пописот на флората на Бризбејн'',<ref name="RSQ"/><ref name="Linnean">{{Наведено списание|last=Bailey|first=Frederick Manson|last2=Tenison-Woods|first2=Julian E.|date=1880|title=A Census of the Flora of Brisbane|url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/30154#page/165/mode/1up|journal=Proceedings of the Linnean Society of New South Wales|volume=4|pages=137–204|access-date=8 December 2025}}</ref> а во 1881 година бил назначен за на позицијата колонијален ботаничар на Квинсленд.<ref name="RSQ" /> Бејли патувал многу, некои негови важни експедиции се Рокингемскиот Залив, Сивју Ренџ и горниот тек на реката Херберт (1873), западен Квинсленд, Рома и Рокхемптон (1876), Кернс и реката Барон (1877), [[Беленден Кер (планина)|Беленден Кер]] (1889), реката Џорџина (1895), [[Торесов Проток|Торесовиот Проток]] (1897) и Британска Нова Гвинеја (1898). Бејли бил награден со Кларков медал од Кралското друштво на Нов Јужен Велс во 1902 година, а во 1911 година бил прогласен за CMG (Придружник на Редот на Свети Михаил и Свети Ѓорѓи). Бејли починал на 25 јуни 1915 година во Кенгуру Поинт, Бризбејн. <ref name="tele"/><ref name="adb"/> Погребан е на гробиштата во Јужен Бризбејн. == Наследство == Околу 50 видови растенија кои ги открил се именувани по него, вклучувајќи ги ''Acacia baileyana'' и ''Grevillea baileyana.''<ref>{{Наведена книга|title=The Grevillea Book|last=Olde, Peter|last2=Marriott, Neil|publisher=Kangaroo Press|year=1995|isbn=0-86417-616-3|volume=2|location=Australia|pages=47–48}}</ref> Неговиот син, Џон Фредерик Бејли, бил директор на ботаничката градина во Бризбејн, а потоа и во Аделаида, а Сирил Тенисон Вајт, владин ботаничар на Квинсленд, бил негов внук и ученик-асистент во 1905 година.<ref name="adb"/>{{Botanist|F.M.Bailey|Bailey, Frederick Manson}} == Наводи == {{Наводи}} == Други извори == * Австралиска национална ботаничка градина; [https://www.anbg.gov.au/biography/bailey-frederick.html Бејли, Фредерик М. (1827–1915)] == Надворешни врски == * Погледнете [https://www.biodiversitylibrary.org/creator/39987 ги делата од Ф.М. Бејли] во Библиотеката за наследство на биодиверзитетот. * Запис за [https://www.sil.si.edu/digitalcollections/tl-2/browse.cfm?vol=1#page/140 Ф.М. Бејли] во Таксономска литература II онлајн. {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Бејли, Фредерик Менсон}} [[Категорија:Починати во 1915 година]] [[Категорија:Родени во 1827 година]] [[Категорија:Птеридолози]] [[Категорија:Британски ботаничари]] 5gz40m1l824s088oirp691ypdc7l0l8 Александар Антонели 0 1392278 5545726 5543808 2026-04-28T10:35:41Z Тиверополник 1815 5545726 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Alexandre_Antonelli,_professor_i_biologisk_mångfald_och_systematik.jpg|мини|Професор Александар Антонели]] '''Александар Антонели''' (роден на {{роден на|15|август|1978}} година)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ratsit.se/19780815-Alexandre_Marcos_Antonelli_Vastra_Frolunda/2zxwJeiwixrSOP_Km0kYMJUOeXKKnfzJG2EOuvPbUeA|title=Alexandre Antonelli (44 år) Västra Frölunda {{!}} Ratsit|work=www.ratsit.se|language=sv-se|accessdate=2023-06-07}}</ref> — извршен директор за наука во [[Кралски ботанички градини во Кју|Кралските ботанички градини во Кју]],<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.kew.org/science/our-science/people/alexandre-antonelli|title=Professor Alexandre Antonelli {{!}} Kew|work=www.kew.org|language=en|accessdate=2022-07-13}}</ref> Велика Британија, професор по биодиверзитет и систематика на Универзитетот во Гетеборг,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gu.se/en/about/find-staff/alexandreantonelli|title=Alexandre Antonelli {{!}} University of Gothenburg|work=www.gu.se|language=en|accessdate=2022-07-13}}</ref> Шведска и гостин-професор на [[Оксфордски универзитет|Универзитетот во Оксфорд]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.biology.ox.ac.uk/people/professor-alexandre-antonelli|title=Professor Alexandre Antonelli|work=www.biology.ox.ac.uk|language=en|accessdate=2023-06-07}}</ref> Тој е научник за биодиверзитет кој работи на разбирање на разновидноста, еволуцијата и дистрибуцијата на животот на Земјата и како најдобро да се заштити и одржливо да се користи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://antonelli-lab.net/|title=Antonelli Lab|work=antonelli-lab.net|accessdate=2023-06-07}}</ref> Неговата прва популарна научна книга, ''Скриениот универзум: Авантури во биодиверзитетот'', била објавена во јули 2022 година.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=The Hidden Universe: Adventures in Biodiversity.|last=Antonelli|first=A.|publisher=Witness Books, Penguin|year=2022|isbn=978-1-5291-0916-0}}</ref> Таа послужила како инспирација за основање на две непрофитни организации под капата на „Скриениот универзум: биодиверзитет“, или иницијативата HUB,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.hu-b.org/|title=Hidden Universe: Biodiversity|work=Hidden Universe: Biodiversity|language=en-US|accessdate=2025-09-12}}</ref> каде што е домаќин на Алијансата за истражување и зачувување на атлантските шуми.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.projeto-araca.org/|title=HOME {{!}} Araca Project|work=ARAÇÁ Project|language=en|accessdate=2025-09-12}}</ref> == Биографија == Антонели бил роден и израснат во Кампинас, Бразил, и ги започнал своите додипломски студии по биологија на Универзитетот во Кампинас, Бразил и на [[Универзитетот во Женева]], Швајцарија.<ref name="antonelli-lab.net">{{Наведена мрежна страница|url=https://antonelli-lab.net/people/|title=People|work=antonelli-lab.net|accessdate=2023-06-07}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://revistapesquisa.fapesp.br/en/alexandre-antonelli-at-the-forefront-of-science-in-royal-gardens-2/|title=Alexandre Antonelli: At the forefront of science in royal gardens|work=revistapesquisa.fapesp.br|language=en-US|accessdate=2023-06-07}}</ref> Оттаму, тој продолжил и магистрирал по биологија на Универзитетот во Гетеборг, Шведска, во 2003 година.<ref name="antonelli-lab.net" /> Тој останал на универзитетот за да се стекне со докторат насловен како ''Просторно-временска еволуција на неотропните организми: Нови увиди во стара загатка'', доделена во 2009 година.<ref>{{Наведена книга|url=https://gupea.ub.gu.se/handle/2077/17695|title=Spatiotemporal Evolution of Neotropical Organisms: New Insights into an Old Riddle|last=Antonelli|first=Alexandre|date=2008-11-07|publisher=Department of Plant and Environmental Sciences, University of Gothenburg|isbn=978-91-85529-21-6}}</ref> Оттогаш, тој имал голем број престижни научни позиции, вклучувајќи постдокторски соработник на Институтот за систематска ботаника, Универзитет во Цирих, Швајцарија,<ref name="antonelli-lab.net" /> вонреден професор и виш предавач на Универзитетот во Гетеборг,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gu.se/en/about/find-staff/alexandreantonelli|title=Alexandre Antonelli {{!}} University of Gothenburg|work=www.gu.se|language=en|accessdate=2023-06-07}}</ref><ref name="antonelli-lab.net" /> гостин-стипендист Циснерос на [[Харвард|Универзитетот Харвард]], САД,<ref name="harvard.edu">{{Наведена мрежна страница|url=https://drclas.harvard.edu/news/drclas-announces-2017-2018-visiting-scholars-and-robert-f-kennedy-visiting-professors|title=DRCLAS Announces 2017-2018 Visiting Scholars and Robert F. Kennedy Visiting Professors|work=drclas.harvard.edu|language=en|accessdate=2023-06-07}}</ref><ref name="antonelli-lab.net" /> научен советник во Научниот центар Универзум, Гетеборг и научен куратор во Ботаничката градина во Гетеборг.<ref name="antonelli-lab.net" /> Во 2017 година, Антонели го основал Гетеборшкиот глобален центар за биолошка разновидност<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gu.se/en/news/new-centre-for-biological-diversity|title=New Centre for Biological Diversity {{!}} University of Gothenburg|date=2016-12-29|work=www.gu.se|language=en|accessdate=2023-06-07}}</ref> и бил директор до 2019 година, кога се преселил во [[Кралски ботанички градини во Кју|Кралските ботанички градини во Кју]], за да ја преземе сегашната позиција како директор за наука.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.kew.org/press-and-media/kew-appoints-professor-antonelli-new-director-of-science|title=Kew appoints Prof. Alexandre Antonelli as new Director of Science {{!}} Kew|work=www.kew.org|accessdate=2023-06-07}}</ref> Тој бил и основач и претседател (2015-2020) на knowme.earth, мобилна платформа за евидентирање, идентификување и споделување информации за сите видови на Земјата.<ref name="antonelli-lab.net" /> Антонели ја запознал својата шведска сопруга Ана додека двајцата живееле во Хондурас. Заедно имаат три деца.<ref name="antonelli-lab.net"/><ref name=":0"/> == Истражување == Антонели ги проучува разновидноста, дистрибуцијата, еволуцијата, заканите и одржливата употреба на видовите и развива методи за забрзување на научните откритија и иновации.<ref name="antonelli-lab.net"/> Неговата работа се фокусира на тропските предели, каде што се јавуваат повеќето видови и каде што заканите се најакутни.<ref name="antonelli-lab.net" /> Тој е познат и по својата работа што ги осветлува врските помеѓу климата, геологијата и биодиверзитетот, со посебен фокус на потеклото, еволуцијата и одржувањето на планинската разновидност.<ref>{{Наведено списание|last=Hoorn|first=C.|last2=Wesselingh|first2=F. P.|last3=ter Steege|first3=H.|last4=Bermudez|first4=M. A.|last5=Mora|first5=A.|last6=Sevink|first6=J.|last7=Sanmartín|first7=I.|last8=Sanchez-Meseguer|first8=A.|last9=Anderson|first9=C. L.|date=2010-11-12|title=Amazonia Through Time: Andean Uplift, Climate Change, Landscape Evolution, and Biodiversity|url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.1194585|journal=Science|language=en|volume=330|issue=6006|pages=927–931|bibcode=2010Sci...330..927H|doi=10.1126/science.1194585|issn=0036-8075|pmid=21071659|hdl-access=free}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Antonelli|first=Alexandre|last2=Kissling|first2=W. Daniel|last3=Flantua|first3=Suzette G. A.|last4=Bermúdez|first4=Mauricio A.|last5=Mulch|first5=Andreas|last6=Muellner-Riehl|first6=Alexandra N.|last7=Kreft|first7=Holger|last8=Linder|first8=H. Peter|last9=Badgley|first9=Catherine|year=2018|title=Geological and climatic influences on mountain biodiversity|url=https://www.nature.com/articles/s41561-018-0236-z|journal=Nature Geoscience|language=en|volume=11|issue=10|pages=718–725|bibcode=2018NatGe..11..718A|doi=10.1038/s41561-018-0236-z|issn=1752-0908}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.wiley.com/en-gb/Mountains%2C+Climate+and+Biodiversity-p-9781119159872|title=Mountains, Climate and Biodiversity {{!}} Wiley|work=Wiley.com|language=en-gb|accessdate=2023-06-07}}</ref> Антонели, исто така, пишувал многу за биодиверзитетот на тропскиот појас на американскиот континент, регион што опфаќа поголем дел од Латинска Америка и Карибите наречен Неотропици.<ref>{{Наведено списание|last=Antonelli|first=Alexandre|last2=Zizka|first2=Alexander|last3=Carvalho|first3=Fernanda Antunes|last4=Scharn|first4=Ruud|last5=Bacon|first5=Christine D.|last6=Silvestro|first6=Daniele|last7=Condamine|first7=Fabien L.|date=2018-06-05|title=Amazonia is the primary source of Neotropical biodiversity|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|language=en|volume=115|issue=23|pages=6034–6039|bibcode=2018PNAS..115.6034A|doi=10.1073/pnas.1713819115|issn=0027-8424|pmc=6003360|pmid=29760058|doi-access=free}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Antonelli|first=Alexandre|year=2022|title=The rise and fall of Neotropical diversity|journal=Botanical Journal of the Linnean Society|volume=199|pages=8–24|doi=10.1093/botlinnean/boab061|doi-access=free}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Antonelli|first=Alexandre|last2=Sanmartín|first2=Isabel|year=2011|title=Why are there so many plant species in the Neotropics?|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/tax.602010|journal=Taxon|language=en|volume=60|issue=2|pages=403–414|doi=10.1002/tax.602010|hdl-access=free}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Antonelli|first=Alexandre|last2=Ariza|first2=María|last3=Albert|first3=James|last4=Andermann|first4=Tobias|last5=Azevedo|first5=Josué|last6=Bacon|first6=Christine|last7=Faurby|first7=Søren|last8=Guedes|first8=Thais|last9=Hoorn|first9=Carina|date=2018-10-04|title=Conceptual and empirical advances in Neotropical biodiversity research|journal=PeerJ|language=en|volume=6|doi=10.7717/peerj.5644|issn=2167-8359|pmc=6174874|pmid=30310740|doi-access=free}}</ref> Во декември 2022 година, тој бил ко-водеч на две сестрински прегледи во ''Science'' за биодиверзитетот на Мадагаскар.<ref>{{Наведено списание|last=Antonelli|first=Alexandre|last2=Smith|first2=Rhian J.|last3=Perrigo|first3=Allison L.|last4=Crottini|first4=Angelica|last5=Hackel|first5=Jan|last6=Testo|first6=Weston|last7=Farooq|first7=Harith|last8=Torres Jiménez|first8=Maria F.|last9=Andela|first9=Niels|date=2022-12-02|title=Madagascar's extraordinary biodiversity: Evolution, distribution, and use|url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.abf0869|journal=Science|language=en|volume=378|issue=6623|doi=10.1126/science.abf0869|issn=0036-8075|pmid=36454829|hdl-access=free}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Ralimanana|first=Hélène|last2=Perrigo|first2=Allison L.|last3=Smith|first3=Rhian J.|last4=Borrell|first4=James S.|last5=Faurby|first5=Søren|last6=Rajaonah|first6=Mamy Tiana|last7=Randriamboavonjy|first7=Tianjanahary|last8=Vorontsova|first8=Maria S.|last9=Cooke|first9=Robert S. C.|date=2022-12-02|title=Madagascar's extraordinary biodiversity: Threats and opportunities|url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.adf1466|journal=Science|language=en|volume=378|issue=6623|doi=10.1126/science.adf1466|issn=0036-8075|pmid=36454830|hdl-access=free}}</ref> Како дел од неговото мултидисциплинарно истражување, тој истражува примена на техники на машинско учење за истражување и зачувување на биодиверзитетот.<ref>{{Наведено списание|last=Silvestro|first=D.|last2=Goria|first2=S.|last3=Sterner|first3=T.|author-link3=Thomas Sterner|last4=Antonelli|first4=A.|date=22 March 2022|title=Improving biodiversity protection through artificial intelligence|journal=[[Nature Sustainability]]|volume=5|issue=5|pages=415–424|bibcode=2022NatSu...5..415S|doi=10.1038/s41893-022-00851-6|pmc=7612764|pmid=35614933}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Antonelli|first=Alexandre|last2=Dhanjal-Adams|first2=Kiran L.|last3=Silvestro|first3=Daniele|year=2023|title=Integrating machine learning, remote sensing and citizen science to create an early warning system for biodiversity|journal=Plants, People, Planet|language=en|volume=5|issue=3|pages=307–316|doi=10.1002/ppp3.10337|issn=2572-2611|doi-access=free}}</ref> Во 2020 и 2023 година, Антонели го водеше извештајот „Состојбата на растенијата и габите во светот“,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.kew.org/science/state-of-the-worlds-plants-and-fungi|title=State of the World's Plants and Fungi {{!}} Kew|work=www.kew.org|language=en|accessdate=2023-06-07}}</ref> голема меѓународна соработка со придружен симпозиум.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://cms.botany.org/news/display/2020/9/24/state-of-the-worlds-plants-and-fungi-virtual-symposium/|title=State of the World's Plants and Fungi Virtual Symposium|work=cms.botany.org|language=en|accessdate=2023-06-07}}</ref> Тој е именуван на листата „Високо цитирани истражувачи“ на Web of Science/Clarivate, која ги идентификува пионерските истражувачи во првите 1% од нивната област, секоја година од 2020 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://clarivate.com/webofsciencegroup/researcher-recognition/|title=Researcher Recognition|work=Web of Science Group|language=en|accessdate=2022-07-13}}</ref>{{Botanist|Antonelli}} == Именувани растителни видови == Таксономската работа на Антонели доведе до научен опис на следните нови растителни видови: * ''Ciliosemina'' Antonelli ([[Броќови|Rubiaceae]])<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77065716-1|title=Ciliosemina Antonelli {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|work=Plants of the World Online|language=en|accessdate=2022-07-13}}</ref> * ''Ciliosemina pedunculata'' (H.Karst.) Antonelli ([[Броќови|Rubiaaceae]])<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77065717-1|title=Ciliosemina pedunculata (H.Karst.) Antonelli {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|work=Plants of the World Online|language=en|accessdate=2022-07-13}}</ref> * ''Ciliosemina purdieana'' (ср.) Antonelli ([[Броќови|Rubiaaceae]])<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77065718-1|title=Ciliosemina purdieana (Wedd.) Antonelli {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|work=Plants of the World Online|language=en|accessdate=2022-07-13}}</ref> * ''Cordiera montana'' CH Perss., Delprete & Antonelli ([[Броќови|Rubiaaceae]])<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77175930-1|title=Cordiera montana C.H.Perss., Delprete & Antonelli {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|work=Plants of the World Online|language=en|accessdate=2022-07-13}}</ref> Два вида се именувани и во негова чест: * ''Siphocampylus antonellii'' Lagom. & Д. Сантам. (Campanulaceae)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77151883-1|title=Siphocampylus antonellii Lagom. & D.Santam. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|work=Plants of the World Online|language=en|accessdate=2022-07-13}}</ref> * ''Camaridium antonellii'' O.Pérez & Bogarín ([[Орхидеи|Orchidaceae]])<ref>{{Наведено списание|last=Pérez-Escobar|first=Oscar Alejandro|last2=Jaramillo|first2=Carlos|last3=Zuluaga|first3=Alejandro|last4=García-Revelo|first4=Santiago|last5=Dodsworth|first5=Steven|last6=Bogarín|first6=Diego|date=2021-12-17|title=Two new orchid species (Camaridium: Maxillariinae; Lepanthes: Pleurothallidinae) from the Pacific slope of the Northern Andes, Colombia|url=https://revistas.ucr.ac.cr/index.php/lankesteriana/article/view/49471|journal=Lankesteriana: International Journal on Orchidology|language=en|pages=351–362|doi=10.15517/lank.v21i3.49471|doi-broken-date=11 July 2025|issn=2215-2067}}</ref> == Одлики и награди == * Избран во Одборот на доверители на WWF International<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://wwf.panda.org/wwf_news/?13015466/WWF-appoints-two-exceptional-conservation-leaders-to-its-International-Board|title=WWF appoints two exceptional conservation leaders to its International Board|work=wwf.panda.org|language=en|accessdate=2025-03-24}}</ref> * Избран член на Академија Европеа (2024-)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ae-info.org/|title=Academy of Europe: Acad Main|work=www.ae-info.org|accessdate=2025-09-12}}</ref> * Избран за странски член на Кралската шведска академија на науките (2023 - доживотно)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.kva.se/en/contact/alexandre-antonelli/|title=Alexandre Antonelli|work=Kungl. Vetenskapsakademien|language=en-GB|accessdate=2025-09-17}}</ref> * Гостински професор, Ботаничка градина Вухан, Кинеска академија на науките (2023–2028)<ref name=":1"/> * Истакнат научник на Кинеската академија на науките, Иницијатива за меѓународни стипендии на претседателот (2023)<ref name="antonelli-lab.net"/> * Избран член на Неформалната советодавна група за техничка и научна соработка на Конвенцијата за биолошка разновидност<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cbd.int/kb/record/notification/3246?RecordType=notification|title=Composition of the Informal Advisory Group on Technical and Scientific Cooperation|work=www.cbd.int|accessdate=2023-06-07}}</ref> * Меѓународен советодавен панел за кредити за биолошка разновидност (2023-)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.iapbiocredits.org/|title=HOME|work=www.iapbiocredits.org|language=en-US|accessdate=2025-03-24}}</ref> * Избран член на Кралското географско друштво (2023-)<ref name="antonelli-lab.net" /> * Добитник на наградата „Сенкенберг“ за истражување на природата (2022)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://museumgoerlitz.senckenberg.de/de/pressemeldungen/senckenberg-prize-2022-the-world-of-forests/|title=30|last=jayjay|work=Senckenberg Museum für Naturkunde Görlitz|language=de-DE|accessdate=2022-07-13}}</ref> * Член на Кралското друштво за биологија (2020-) <ref name="antonelli-lab.net" /> * Добитник на 1-ва награда (со соработници) на натпреварот [[Глобален информативен систем за биоразновидност|GBIF]] Ebbe Nielsen (2020 и 2021)<ref name="gbif.org">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gbif.org/article/1G82GL7jw08kS0g6k6MuSa/ebbe-nielsen-challenge|title=Ebbe Nielsen Challenge|work=www.gbif.org|language=en|accessdate=2022-07-13}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gbif.org/news/AcT155L4KYZ5RxsfDnGGt/shinybiomod-wins-2020-gbif-ebbe-nielsen-challenge|title=ShinyBIOMOD wins 2020 GBIF Ebbe Nielsen Challenge|work=www.gbif.org|language=en|accessdate=2023-06-07}}</ref> и 2-ра награда (2016)<ref name="gbif.org" /> * Циснерос, гостин-стипендист, Центар за латиноамерикански студии „Дејвид Рокфелер“, [[Харвард|Универзитет Харвард]] (2018)<ref name="harvard.edu"/> * Именуван како еден од 100-те најкул истражувачи во Шведска (2017)<ref name="antonelli-lab.net" /> * Избран член на Младата академија на Шведска (2016-2019)<ref name="antonelli-lab.net" /> * Избран член на [[Кралско научно-книжевно друштво во Гетеборг|Кралското друштво за уметност и науки во Гетеборг]] (2016-)<ref name="antonelli-lab.net" /> * Иден истражувачки лидер, Шведска фондација за стратешки истражувања (2016)<ref name="antonelli-lab.net" /> * Стипендист на Академијата Валенберг, Фондација Кнут и Алис Валенберг (2014) * Избран член на Младата академија на Европа (2013–2020) == Наводи == {{наводи}} {{Нормативна контрола}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Антонели, Александар }} [[Категорија:Бразилски научници]] [[Категорија:Родени во 1978 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] jacw3zw8ke1ivfavzpysqjiur8g4ux6 5545728 5545726 2026-04-28T10:39:31Z Тиверополник 1815 5545728 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Alexandre_Antonelli,_professor_i_biologisk_mångfald_och_systematik.jpg|мини|Професор Александар Антонели]] '''Александар Антонели''' (роден на {{роден на|15|август|1978}} година)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ratsit.se/19780815-Alexandre_Marcos_Antonelli_Vastra_Frolunda/2zxwJeiwixrSOP_Km0kYMJUOeXKKnfzJG2EOuvPbUeA|title=Alexandre Antonelli (44 år) Västra Frölunda {{!}} Ratsit|work=www.ratsit.se|language=sv-se|accessdate=2023-06-07}}</ref> — извршен директор за наука во [[Кралски ботанички градини во Кју|Кралските ботанички градини во Кју]],<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.kew.org/science/our-science/people/alexandre-antonelli|title=Professor Alexandre Antonelli {{!}} Kew|work=www.kew.org|language=en|accessdate=2022-07-13}}</ref> Велика Британија, професор по биодиверзитет и систематика на Универзитетот во [[Гетеборг]] во [[Шведска]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gu.se/en/about/find-staff/alexandreantonelli|title=Alexandre Antonelli {{!}} University of Gothenburg|work=www.gu.se|language=en|accessdate=2022-07-13}}</ref> и гостин-професор на [[Оксфордски универзитет|Оксфордскиот универзитет]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.biology.ox.ac.uk/people/professor-alexandre-antonelli|title=Professor Alexandre Antonelli|work=www.biology.ox.ac.uk|language=en|accessdate=2023-06-07}}</ref> Тој е научник за биодиверзитет кој работи на разбирање на разновидноста, еволуцијата и дистрибуцијата на животот на Земјата и како најдобро да се заштити и одржливо да се користи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://antonelli-lab.net/|title=Antonelli Lab|work=antonelli-lab.net|accessdate=2023-06-07}}</ref> Неговата прва популарна научна книга, ''Скриениот универзум: Авантури во биодиверзитетот'', била објавена во јули 2022 година.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=The Hidden Universe: Adventures in Biodiversity.|last=Antonelli|first=A.|publisher=Witness Books, Penguin|year=2022|isbn=978-1-5291-0916-0}}</ref> Таа послужила како инспирација за основање на две непрофитни организации под капата на „Скриениот универзум: биодиверзитет“, или иницијативата HUB,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.hu-b.org/|title=Hidden Universe: Biodiversity|work=Hidden Universe: Biodiversity|language=en-US|accessdate=2025-09-12}}</ref> каде што е домаќин на Алијансата за истражување и зачувување на атлантските шуми.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.projeto-araca.org/|title=HOME {{!}} Araca Project|work=ARAÇÁ Project|language=en|accessdate=2025-09-12}}</ref> == Биографија == Антонели бил роден и израснат во Кампинас, [[Бразил]], и ги започнал своите додипломски студии по биологија на Универзитетот во Кампинас, Бразил и на [[Женевски универзитет|Женевскиот универзитет]], [[Швајцарија]].<ref name="antonelli-lab.net">{{Наведена мрежна страница|url=https://antonelli-lab.net/people/|title=People|work=antonelli-lab.net|accessdate=2023-06-07}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://revistapesquisa.fapesp.br/en/alexandre-antonelli-at-the-forefront-of-science-in-royal-gardens-2/|title=Alexandre Antonelli: At the forefront of science in royal gardens|work=revistapesquisa.fapesp.br|language=en-US|accessdate=2023-06-07}}</ref> Оттаму, тој продолжил и магистрирал по биологија на Универзитетот во Гетеборг, Шведска, во 2003 година.<ref name="antonelli-lab.net" /> Тој останал на универзитетот за да се стекне со докторат насловен како ''Просторно-временска еволуција на неотропните организми: Нови увиди во стара загатка'', доделена во 2009 година.<ref>{{Наведена книга|url=https://gupea.ub.gu.se/handle/2077/17695|title=Spatiotemporal Evolution of Neotropical Organisms: New Insights into an Old Riddle|last=Antonelli|first=Alexandre|date=2008-11-07|publisher=Department of Plant and Environmental Sciences, University of Gothenburg|isbn=978-91-85529-21-6}}</ref> Оттогаш, тој имал голем број престижни научни позиции, вклучувајќи постдокторски соработник на Институтот за систематска ботаника, Универзитет во Цирих, Швајцарија,<ref name="antonelli-lab.net" /> вонреден професор и виш предавач на Универзитетот во Гетеборг,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gu.se/en/about/find-staff/alexandreantonelli|title=Alexandre Antonelli {{!}} University of Gothenburg|work=www.gu.se|language=en|accessdate=2023-06-07}}</ref><ref name="antonelli-lab.net" /> гостин-стипендист Циснерос на [[Харвард|Универзитетот Харвард]], САД,<ref name="harvard.edu">{{Наведена мрежна страница|url=https://drclas.harvard.edu/news/drclas-announces-2017-2018-visiting-scholars-and-robert-f-kennedy-visiting-professors|title=DRCLAS Announces 2017-2018 Visiting Scholars and Robert F. Kennedy Visiting Professors|work=drclas.harvard.edu|language=en|accessdate=2023-06-07}}</ref><ref name="antonelli-lab.net" /> научен советник во Научниот центар Универзум, Гетеборг и научен куратор во Ботаничката градина во Гетеборг.<ref name="antonelli-lab.net" /> Во 2017 година, Антонели го основал Гетеборшкиот глобален центар за биолошка разновидност<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gu.se/en/news/new-centre-for-biological-diversity|title=New Centre for Biological Diversity {{!}} University of Gothenburg|date=2016-12-29|work=www.gu.se|language=en|accessdate=2023-06-07}}</ref> и бил директор до 2019 година, кога се преселил во [[Кралски ботанички градини во Кју|Кралските ботанички градини во Кју]], за да ја преземе сегашната позиција како директор за наука.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.kew.org/press-and-media/kew-appoints-professor-antonelli-new-director-of-science|title=Kew appoints Prof. Alexandre Antonelli as new Director of Science {{!}} Kew|work=www.kew.org|accessdate=2023-06-07}}</ref> Тој бил и основач и претседател (2015-2020) на knowme.earth, мобилна платформа за евидентирање, идентификување и споделување информации за сите видови на Земјата.<ref name="antonelli-lab.net" /> Антонели ја запознал својата шведска сопруга Ана додека двајцата живееле во Хондурас. Заедно имаат три деца.<ref name="antonelli-lab.net"/><ref name=":0"/> == Истражување == Антонели ги проучува разновидноста, дистрибуцијата, еволуцијата, заканите и одржливата употреба на видовите и развива методи за забрзување на научните откритија и иновации.<ref name="antonelli-lab.net"/> Неговата работа се фокусира на тропските предели, каде што се јавуваат повеќето видови и каде што заканите се најакутни.<ref name="antonelli-lab.net" /> Тој е познат и по својата работа што ги осветлува врските помеѓу климата, геологијата и биодиверзитетот, со посебен фокус на потеклото, еволуцијата и одржувањето на планинската разновидност.<ref>{{Наведено списание|last=Hoorn|first=C.|last2=Wesselingh|first2=F. P.|last3=ter Steege|first3=H.|last4=Bermudez|first4=M. A.|last5=Mora|first5=A.|last6=Sevink|first6=J.|last7=Sanmartín|first7=I.|last8=Sanchez-Meseguer|first8=A.|last9=Anderson|first9=C. L.|date=2010-11-12|title=Amazonia Through Time: Andean Uplift, Climate Change, Landscape Evolution, and Biodiversity|url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.1194585|journal=Science|language=en|volume=330|issue=6006|pages=927–931|bibcode=2010Sci...330..927H|doi=10.1126/science.1194585|issn=0036-8075|pmid=21071659|hdl-access=free}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Antonelli|first=Alexandre|last2=Kissling|first2=W. Daniel|last3=Flantua|first3=Suzette G. A.|last4=Bermúdez|first4=Mauricio A.|last5=Mulch|first5=Andreas|last6=Muellner-Riehl|first6=Alexandra N.|last7=Kreft|first7=Holger|last8=Linder|first8=H. Peter|last9=Badgley|first9=Catherine|year=2018|title=Geological and climatic influences on mountain biodiversity|url=https://www.nature.com/articles/s41561-018-0236-z|journal=Nature Geoscience|language=en|volume=11|issue=10|pages=718–725|bibcode=2018NatGe..11..718A|doi=10.1038/s41561-018-0236-z|issn=1752-0908}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.wiley.com/en-gb/Mountains%2C+Climate+and+Biodiversity-p-9781119159872|title=Mountains, Climate and Biodiversity {{!}} Wiley|work=Wiley.com|language=en-gb|accessdate=2023-06-07}}</ref> Антонели, исто така, пишувал многу за биодиверзитетот на тропскиот појас на американскиот континент, регион што опфаќа поголем дел од Латинска Америка и Карибите наречен Неотропици.<ref>{{Наведено списание|last=Antonelli|first=Alexandre|last2=Zizka|first2=Alexander|last3=Carvalho|first3=Fernanda Antunes|last4=Scharn|first4=Ruud|last5=Bacon|first5=Christine D.|last6=Silvestro|first6=Daniele|last7=Condamine|first7=Fabien L.|date=2018-06-05|title=Amazonia is the primary source of Neotropical biodiversity|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|language=en|volume=115|issue=23|pages=6034–6039|bibcode=2018PNAS..115.6034A|doi=10.1073/pnas.1713819115|issn=0027-8424|pmc=6003360|pmid=29760058|doi-access=free}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Antonelli|first=Alexandre|year=2022|title=The rise and fall of Neotropical diversity|journal=Botanical Journal of the Linnean Society|volume=199|pages=8–24|doi=10.1093/botlinnean/boab061|doi-access=free}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Antonelli|first=Alexandre|last2=Sanmartín|first2=Isabel|year=2011|title=Why are there so many plant species in the Neotropics?|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/tax.602010|journal=Taxon|language=en|volume=60|issue=2|pages=403–414|doi=10.1002/tax.602010|hdl-access=free}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Antonelli|first=Alexandre|last2=Ariza|first2=María|last3=Albert|first3=James|last4=Andermann|first4=Tobias|last5=Azevedo|first5=Josué|last6=Bacon|first6=Christine|last7=Faurby|first7=Søren|last8=Guedes|first8=Thais|last9=Hoorn|first9=Carina|date=2018-10-04|title=Conceptual and empirical advances in Neotropical biodiversity research|journal=PeerJ|language=en|volume=6|doi=10.7717/peerj.5644|issn=2167-8359|pmc=6174874|pmid=30310740|doi-access=free}}</ref> Во декември 2022 година, тој бил ко-водеч на две сестрински прегледи во ''Science'' за биодиверзитетот на Мадагаскар.<ref>{{Наведено списание|last=Antonelli|first=Alexandre|last2=Smith|first2=Rhian J.|last3=Perrigo|first3=Allison L.|last4=Crottini|first4=Angelica|last5=Hackel|first5=Jan|last6=Testo|first6=Weston|last7=Farooq|first7=Harith|last8=Torres Jiménez|first8=Maria F.|last9=Andela|first9=Niels|date=2022-12-02|title=Madagascar's extraordinary biodiversity: Evolution, distribution, and use|url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.abf0869|journal=Science|language=en|volume=378|issue=6623|doi=10.1126/science.abf0869|issn=0036-8075|pmid=36454829|hdl-access=free}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Ralimanana|first=Hélène|last2=Perrigo|first2=Allison L.|last3=Smith|first3=Rhian J.|last4=Borrell|first4=James S.|last5=Faurby|first5=Søren|last6=Rajaonah|first6=Mamy Tiana|last7=Randriamboavonjy|first7=Tianjanahary|last8=Vorontsova|first8=Maria S.|last9=Cooke|first9=Robert S. C.|date=2022-12-02|title=Madagascar's extraordinary biodiversity: Threats and opportunities|url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.adf1466|journal=Science|language=en|volume=378|issue=6623|doi=10.1126/science.adf1466|issn=0036-8075|pmid=36454830|hdl-access=free}}</ref> Како дел од неговото мултидисциплинарно истражување, тој истражува примена на техники на машинско учење за истражување и зачувување на биодиверзитетот.<ref>{{Наведено списание|last=Silvestro|first=D.|last2=Goria|first2=S.|last3=Sterner|first3=T.|author-link3=Thomas Sterner|last4=Antonelli|first4=A.|date=22 March 2022|title=Improving biodiversity protection through artificial intelligence|journal=[[Nature Sustainability]]|volume=5|issue=5|pages=415–424|bibcode=2022NatSu...5..415S|doi=10.1038/s41893-022-00851-6|pmc=7612764|pmid=35614933}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Antonelli|first=Alexandre|last2=Dhanjal-Adams|first2=Kiran L.|last3=Silvestro|first3=Daniele|year=2023|title=Integrating machine learning, remote sensing and citizen science to create an early warning system for biodiversity|journal=Plants, People, Planet|language=en|volume=5|issue=3|pages=307–316|doi=10.1002/ppp3.10337|issn=2572-2611|doi-access=free}}</ref> Во 2020 и 2023 година, Антонели го водеше извештајот „Состојбата на растенијата и габите во светот“,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.kew.org/science/state-of-the-worlds-plants-and-fungi|title=State of the World's Plants and Fungi {{!}} Kew|work=www.kew.org|language=en|accessdate=2023-06-07}}</ref> голема меѓународна соработка со придружен симпозиум.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://cms.botany.org/news/display/2020/9/24/state-of-the-worlds-plants-and-fungi-virtual-symposium/|title=State of the World's Plants and Fungi Virtual Symposium|work=cms.botany.org|language=en|accessdate=2023-06-07}}</ref> Тој е именуван на листата „Високо цитирани истражувачи“ на Web of Science/Clarivate, која ги идентификува пионерските истражувачи во првите 1% од нивната област, секоја година од 2020 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://clarivate.com/webofsciencegroup/researcher-recognition/|title=Researcher Recognition|work=Web of Science Group|language=en|accessdate=2022-07-13}}</ref>{{Botanist|Antonelli}} == Именувани растителни видови == Таксономската работа на Антонели доведе до научен опис на следните нови растителни видови: * ''Ciliosemina'' Antonelli ([[Броќови|Rubiaceae]])<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77065716-1|title=Ciliosemina Antonelli {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|work=Plants of the World Online|language=en|accessdate=2022-07-13}}</ref> * ''Ciliosemina pedunculata'' (H.Karst.) Antonelli ([[Броќови|Rubiaaceae]])<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77065717-1|title=Ciliosemina pedunculata (H.Karst.) Antonelli {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|work=Plants of the World Online|language=en|accessdate=2022-07-13}}</ref> * ''Ciliosemina purdieana'' (ср.) Antonelli ([[Броќови|Rubiaaceae]])<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77065718-1|title=Ciliosemina purdieana (Wedd.) Antonelli {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|work=Plants of the World Online|language=en|accessdate=2022-07-13}}</ref> * ''Cordiera montana'' CH Perss., Delprete & Antonelli ([[Броќови|Rubiaaceae]])<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77175930-1|title=Cordiera montana C.H.Perss., Delprete & Antonelli {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|work=Plants of the World Online|language=en|accessdate=2022-07-13}}</ref> Два вида се именувани и во негова чест: * ''Siphocampylus antonellii'' Lagom. & Д. Сантам. (Campanulaceae)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77151883-1|title=Siphocampylus antonellii Lagom. & D.Santam. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|work=Plants of the World Online|language=en|accessdate=2022-07-13}}</ref> * ''Camaridium antonellii'' O.Pérez & Bogarín ([[Орхидеи|Orchidaceae]])<ref>{{Наведено списание|last=Pérez-Escobar|first=Oscar Alejandro|last2=Jaramillo|first2=Carlos|last3=Zuluaga|first3=Alejandro|last4=García-Revelo|first4=Santiago|last5=Dodsworth|first5=Steven|last6=Bogarín|first6=Diego|date=2021-12-17|title=Two new orchid species (Camaridium: Maxillariinae; Lepanthes: Pleurothallidinae) from the Pacific slope of the Northern Andes, Colombia|url=https://revistas.ucr.ac.cr/index.php/lankesteriana/article/view/49471|journal=Lankesteriana: International Journal on Orchidology|language=en|pages=351–362|doi=10.15517/lank.v21i3.49471|doi-broken-date=11 July 2025|issn=2215-2067}}</ref> == Одлики и награди == * Избран во Одборот на доверители на WWF International<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://wwf.panda.org/wwf_news/?13015466/WWF-appoints-two-exceptional-conservation-leaders-to-its-International-Board|title=WWF appoints two exceptional conservation leaders to its International Board|work=wwf.panda.org|language=en|accessdate=2025-03-24}}</ref> * Избран член на Академија Европеа (2024-)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ae-info.org/|title=Academy of Europe: Acad Main|work=www.ae-info.org|accessdate=2025-09-12}}</ref> * Избран за странски член на Кралската шведска академија на науките (2023 - доживотно)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.kva.se/en/contact/alexandre-antonelli/|title=Alexandre Antonelli|work=Kungl. Vetenskapsakademien|language=en-GB|accessdate=2025-09-17}}</ref> * Гостински професор, Ботаничка градина Вухан, Кинеска академија на науките (2023–2028)<ref name=":1"/> * Истакнат научник на Кинеската академија на науките, Иницијатива за меѓународни стипендии на претседателот (2023)<ref name="antonelli-lab.net"/> * Избран член на Неформалната советодавна група за техничка и научна соработка на Конвенцијата за биолошка разновидност<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cbd.int/kb/record/notification/3246?RecordType=notification|title=Composition of the Informal Advisory Group on Technical and Scientific Cooperation|work=www.cbd.int|accessdate=2023-06-07}}</ref> * Меѓународен советодавен панел за кредити за биолошка разновидност (2023-)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.iapbiocredits.org/|title=HOME|work=www.iapbiocredits.org|language=en-US|accessdate=2025-03-24}}</ref> * Избран член на Кралското географско друштво (2023-)<ref name="antonelli-lab.net" /> * Добитник на наградата „Сенкенберг“ за истражување на природата (2022)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://museumgoerlitz.senckenberg.de/de/pressemeldungen/senckenberg-prize-2022-the-world-of-forests/|title=30|last=jayjay|work=Senckenberg Museum für Naturkunde Görlitz|language=de-DE|accessdate=2022-07-13}}</ref> * Член на Кралското друштво за биологија (2020-) <ref name="antonelli-lab.net" /> * Добитник на 1-ва награда (со соработници) на натпреварот [[Глобален информативен систем за биоразновидност|GBIF]] Ebbe Nielsen (2020 и 2021)<ref name="gbif.org">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gbif.org/article/1G82GL7jw08kS0g6k6MuSa/ebbe-nielsen-challenge|title=Ebbe Nielsen Challenge|work=www.gbif.org|language=en|accessdate=2022-07-13}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gbif.org/news/AcT155L4KYZ5RxsfDnGGt/shinybiomod-wins-2020-gbif-ebbe-nielsen-challenge|title=ShinyBIOMOD wins 2020 GBIF Ebbe Nielsen Challenge|work=www.gbif.org|language=en|accessdate=2023-06-07}}</ref> и 2-ра награда (2016)<ref name="gbif.org" /> * Циснерос, гостин-стипендист, Центар за латиноамерикански студии „Дејвид Рокфелер“, [[Харвард|Универзитет Харвард]] (2018)<ref name="harvard.edu"/> * Именуван како еден од 100-те најкул истражувачи во Шведска (2017)<ref name="antonelli-lab.net" /> * Избран член на Младата академија на Шведска (2016-2019)<ref name="antonelli-lab.net" /> * Избран член на [[Кралско научно-книжевно друштво во Гетеборг|Кралското друштво за уметност и науки во Гетеборг]] (2016-)<ref name="antonelli-lab.net" /> * Иден истражувачки лидер, Шведска фондација за стратешки истражувања (2016)<ref name="antonelli-lab.net" /> * Стипендист на Академијата Валенберг, Фондација Кнут и Алис Валенберг (2014) * Избран член на Младата академија на Европа (2013–2020) == Наводи == {{наводи}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Антонели, Александар }} [[Категорија:Бразилски научници]] [[Категорија:Родени во 1978 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] ix9uy6v3z1bz6gl39lyr8kltj2jwg65 Клод Обрие 0 1392281 5545377 5543743 2026-04-27T12:37:30Z Jtasevski123 69538 5545377 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Malva-Institutiones_rei_herbariae2-Tab_23.png|мини|''Malva'', илустрации за ''институциите'' на Турнефор]] '''Клод Обрие''' ({{Околу|1651}} или 1665 – 3 декември 1742) — француски илустратор и ботанички уметник. {{Ботаничар|Aubriet}} == Биографија == [[Податотека:AubrietPlexippus.jpg|мини|Две пеперутки, од Клод Обрие]] Обрие бил роден во [[Шалон ан Шампањ]] или во Мончец. Тој бил ботанички илустратор во Кралскиот двор во Париз. Таму, Жозеф Питон де Турнефор (1656–1708) ја забележал неговата работа и го ангажирал да биде илустратор на неговото дело ''Елементи на ботаниката'' од [[Науката во 1694 година|1694 година]]. Од 1700 до 1702 година, тој ги придружувал Турнефор и Андреас фон Гунделсхајмер на експедиција на [[Блискиот Исток]]. Таму направил цртежи од историски места и флората на регионот. По враќањето во Париз, Обрие ја продолжил својата работа со ботаничарите во Кралскиот двор, придонесувајќи за ''Велен на кралот''. Во 1707 година, Обрие го наследил Жан Жубер (1643–1707) како Кралски ботанички сликар. Се пензионирал во 1735 година, а го наследила Франсоаз Басепорт (1701–1780), негова ученичка и поранешна соработничка. Починал во Париз. Ботаничарот [[Мишел Адансон]] го именувал [[Род (биологија)|родот]] ''[[Aubrieta]]'' во негова чест. == Избрани дела == Обрие илустрирал две книги кои биле пресвртници во [[Историја на ботаниката|историјата на ботаниката]]: * {{In lang|la}} Жозеф Питон де Турнефор, ''Institutiones rei herbariae'' * {{In lang|la}} Себастиен Вајан, {{Google books|DsOBLznXjdcC|Botanicon Parisense}}. Leyde and Amsterdam. Jean & Herman Verbeek and Balthazar Lakeman : 1727. Исто така, имаме и голем број збирки од неговите цртежи: * ''Recueil de plantes, fleurs, овошје, oiseaux, insectes et coquillages итн'' [[Велум|.]] * ''Papillons plantes et fleurs'' (Пеперутки растенија и цвеќиња) * ''Plantes peintes à la gouache'' (Растенија насликани во [[Гваш|гуаче]] ) * ''Recueil d'oiseaux'' (Збирка на птици) * ''Збирка на [[Акварел|акварели]]'', {{Безпрелом|7 p.}} <ref>{{Google books|LaRbuAAACAAJ|Collection of Watercolour Drawings}}</ref> * ''Plantes peintes en минијатурни''.<ref>{{Google books|title=Bibliotheca Parisiana, page 21}}</ref> == Библиографија == * {{Наведена книга|url={{google books|id=NZYS55EIwuEC|title=Substantial excerpts|plainurl=yes}}|title=Les Muscinées du Botanicon parisiense (1727) de Sébastien Vaillant|last=De Sloover|first=Jean-Louis|publisher=Presses universitaires de Namur|year=1997|isbn=9782870372579}} * Jean-Louis De Sloover et Anne-Marie Bogaert-Damin (1999). ''Les Muscinées du XVIe au XIXe siècle dans les collections de la Bibliothèque universitaire Moretus Plantin'', Namur, Presses universitaires de Namur, {{Безпрелом|257 p.}} {{ISBN|2-87037-270-1}} * Aline Hamonou-Mahieu, ''Claude Aubriet, artiste naturaliste des [[Просветителство|Lumières]]'', CTHS Sciences {{ISBN|978-2-7355-0703-0}} == Наводи == <references /> ==Надворешни врски== {{рвр|Claude Aubriet}} * ''Делови од оваа статија се базираат на превод на статија од [[Википедија на француски јазик|француската Википедија]] .'' {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Обрие, Клод}} [[Категорија:Починати во 1742 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:17 век]] [[Категорија:Француски ботаничари]] [[Категорија:Француски илустратори]] e2i1tcuqphwql4ie2n0k9f24is378ec 5545716 5545377 2026-04-28T10:28:29Z Тиверополник 1815 5545716 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Malva-Institutiones_rei_herbariae2-Tab_23.png|мини|''Malva'', илустрации за ''институциите'' на Турнефор]] '''Клод Обрие''' ({{Околу|1651}} или 1665 – починал на {{починал на|3|декември|1742}} година) — [[французи|француски]] илустратор и ботанички уметник. {{Ботаничар|Aubriet}} == Биографија == [[Податотека:AubrietPlexippus.jpg|мини|Две пеперутки, од Клод Обрие]] Обрие бил роден во [[Шалон ан Шампањ]] или во Мончец. Тој бил ботанички илустратор во Кралскиот двор во Париз. Таму, Жозеф Питон де Турнефор (1656–1708) ја забележал неговата работа и го ангажирал да биде илустратор на неговото дело ''Елементи на ботаниката'' од [[Науката во 1694 година|1694 година]]. Од 1700 до 1702 година, тој ги придружувал Турнефор и Андреас фон Гунделсхајмер на експедиција на [[Блискиот Исток]]. Таму направил цртежи од историски места и флората на регионот. По враќањето во Париз, Обрие ја продолжил својата работа со ботаничарите во Кралскиот двор, придонесувајќи за ''Велен на кралот''. Во 1707 година, Обрие го наследил Жан Жубер (1643–1707) како Кралски ботанички сликар. Се пензионирал во 1735 година, а го наследила Франсоаз Басепорт (1701–1780), негова ученичка и поранешна соработничка. Починал во Париз. Ботаничарот [[Мишел Адансон]] го именувал [[Род (биологија)|родот]] ''[[Aubrieta]]'' во негова чест. == Избрани дела == Обрие илустрирал две книги кои биле пресвртници во [[Историја на ботаниката|историјата на ботаниката]]: * {{In lang|la}} Жозеф Питон де Турнефор, ''Institutiones rei herbariae'' * {{In lang|la}} Себастиен Вајан, {{Google books|DsOBLznXjdcC|Botanicon Parisense}}. Leyde and Amsterdam. Jean & Herman Verbeek and Balthazar Lakeman : 1727. Исто така, имаме и голем број збирки од неговите цртежи: * ''Recueil de plantes, fleurs, овошје, oiseaux, insectes et coquillages итн'' [[Велум|.]] * ''Papillons plantes et fleurs'' (Пеперутки растенија и цвеќиња) * ''Plantes peintes à la gouache'' (Растенија насликани во [[Гваш|гуаче]] ) * ''Recueil d'oiseaux'' (Збирка на птици) * ''Збирка на [[Акварел|акварели]]'', {{Безпрелом|7 p.}} <ref>{{Google books|LaRbuAAACAAJ|Collection of Watercolour Drawings}}</ref> * ''Plantes peintes en минијатурни''.<ref>{{Google books|title=Bibliotheca Parisiana, page 21}}</ref> == Библиографија == * {{Наведена книга|url={{google books|id=NZYS55EIwuEC|title=Substantial excerpts|plainurl=yes}}|title=Les Muscinées du Botanicon parisiense (1727) de Sébastien Vaillant|last=De Sloover|first=Jean-Louis|publisher=Presses universitaires de Namur|year=1997|isbn=9782870372579}} * Jean-Louis De Sloover et Anne-Marie Bogaert-Damin (1999). ''Les Muscinées du XVIe au XIXe siècle dans les collections de la Bibliothèque universitaire Moretus Plantin'', Namur, Presses universitaires de Namur, {{Безпрелом|257 p.}} {{ISBN|2-87037-270-1}} * Aline Hamonou-Mahieu, ''Claude Aubriet, artiste naturaliste des [[Просветителство|Lumières]]'', CTHS Sciences {{ISBN|978-2-7355-0703-0}} == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{рвр|Claude Aubriet}} * ''Делови од оваа статија се базираат на превод на статија од [[Википедија на француски јазик|француската Википедија]] .'' {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Обрие, Клод}} [[Категорија:Починати во 1742 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:17 век]] [[Категорија:Француски ботаничари]] [[Категорија:Француски илустратори]] k92awfi9rv5mynzsgq19b5w5z5cmyot Зигфрид Вилхелм Арнел 0 1392282 5545724 5543801 2026-04-28T10:34:10Z Тиверополник 1815 5545724 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Arnell_Sigfrid_18950305-_(cropped).jpg|мини]] '''Зигфрид Вилхелм Арнел''' (роден во 1895 година во [[Јевле]] &#x2013; починал во 1970 година) — [[Џигерници|хепатолог]] и шведски лекар. Тој бил син на [[Бриологија|бриологот]] Хампус Вилхелм Арнел (1848–1932 година). Откако го завршил образованието во [[Упсала]] и [[Стокхолм]], работел во болницата во Јевле, каде што бил директор на [[Рендгенски зраци|рендгенолошкиот]] оддел од 1927 година до пензионирањето во 1960 година. По пензионирањето живеел во Брома, а во 1963 година се преселил во Упсала. Во подоцнежните години од животот, страдал од [[Паркинсонова болест]] и имал проблеми со видот. Во 1951 година бил прогласен за почесен член на Британското бриолошко друштво. Како ботанички колекционер, неговите патувања вклучувале патувања во [[Западен Шпицберген|Шпицберген]] (1956), [[Канарски Острови|Канарските Острови]] (1958-1959), северна Шведска (1960) и [[Египет]] (1961). Тој бил автор на 79 научни трудови. {{Botanist|S.W.Arnell|Arnell, Sigfrid Vilhelm}} == Делата на англиски јазик == * Илустрирана мовова флора на Fennoscandia, I: Hepataceae, 1956. * Хепатици собрани од О. Хедберг и др. на Источноафриканските планини, 1956 година. * Хепатални од Тристан да Куња, 1958 година. * Принос кон познавањето на бриофитната флора на Западен Шпицберген, а особено на Конгсфјорден (Кингс Беј, 79° СГШ). (со Оле Мертенссон), 1959. * Хепатика на Јужна Африка. (Национална владина публикација), 1963 година. == Наводи == {{наводи}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Арнел, Зигфрид Вилхелм }} [[Категорија:Луѓе од Јевле]] [[Категорија:Починати во 1970 година]] [[Категорија:Родени во 1895 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Шведски ботаничари]] j4worz68sw79emwchaba8qs088veblb Адрианс Ш. Фостер 0 1392290 5545747 5543838 2026-04-28T10:53:56Z Jtasevski123 69538 Jtasevski123 ја премести страницата [[Адрианс С. Фостер]] на [[Адрианс Ш. Фостер]] 5543838 wikitext text/x-wiki '''Адрианс Шервуд Фостер''' (6 август 1901, [[Покипси (Њујорк)|Покипси]], [[Њујорк]] – 1 мај 1973) — американски ботаничар познат по своите студии за [[анатомија на растенијата]]. Првиот растителен анатом на [[Калифорниски универзитет – Беркли|Калифорниски универзитет во Беркли]], тој бил двократен добитник на [[Гугенхајмово членство|Гугенхајмовото членство]] и бил претседател на [[Американско ботаничко друштво|Американското ботаничко друштво]] и Меѓународното друштво на морфолози на растенија. Неговите учебници ''Практична анатомија на растенијата'' и ''Компаративна морфологија на васкуларни растенија'' биле широко прифатени и влијателни.<ref name="Kaplan et al 1977">{{Наведена книга|title=University of California: In Memoriam, May 1977|last=Kaplan|first=Donald R.|last2=Constance|first2=Lincoln|last3=Emerson|first3=Ralph|pages=104–106|chapter=Adriance Sherwood Foster, Botany: Berkeley|chapter-url=http://texts.cdlib.org/view?docId=hb1199n68c&chunk.id=div00041&brand=calisphere&doc.view=entire_text}}</ref> == Образование и кариера == Фостер стекнал диплома на [[Универзитет Корнел|Корнелскиот универзитет]] во 1923 година, по што магистрирал (1925) и докторирал (1926) на [[Харвард]] под менторство на [[Ирвинг Видмер Бејли|Ирвинг В. Бејли]]. Откако го стекнал докторатот, поминал две години во Англија работејќи на [[Лидски универзитет,|Лидскиот универзитет,]] а од 1928 до 1934 година бил професор по ботаника на [[Оклахомски универзитет|Оклахомскиот универзитет]]. Тој се приклучил на факултетот на [[Калифорниски универзитет – Беркли|Калифорнискиот универзитет]] во Беркли во 1934 година, пензионирајќи се како почесен професор во 1968 година.<ref name="Kaplan et al 1977" /> Фостер починал на 1 мај 1973 година од компликации од [[остеомиелитис]] на 'рбетот.<ref name="Kaplan1973">{{Наведено списание|last=Kaplan|first=Donald R.|year=1973|title=Adriance Sherwood Foster (1901–1973): An Appreciation|url=http://botany.org/PlantScienceBulletin/psb-1973-19-4.php|journal=Plant Science Bulletin|volume=19|issue=4|pages=57–59}}</ref> {{Ботаничар|A.S.Foster}} == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.oac.cdlib.org/findaid/ark:/13030/kt6h4nf1d9/ Водич за трудовите на Адрианс С. Фостер] на Универзитетот во Санта Барбара {{Претседатели на Американското ботаничко друштво}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Фостер, Адрианс С. }} [[Категорија:Апсолвенти на Харвард]] [[Категорија:Американско ботаничко друштво]] [[Категорија:Професори на Калифорнискиот универзитет, Беркли]] [[Категорија:Починати во 1973 година]] [[Категорија:Родени во 1901 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Американски ботаничари]] pix1nz1woltl37kg3whvvntv04ycvhr 5545755 5545747 2026-04-28T10:54:59Z Jtasevski123 69538 5545755 wikitext text/x-wiki '''Адрианс Шервуд Фостер''' (6 август 1901, [[Покипси (Њујорк)|Покипси]], [[Њујорк]] – 1 мај 1973) — американски ботаничар познат по своите студии за [[анатомија на растенијата]]. Првиот растителен анатом на [[Калифорниски универзитет – Беркли|Калифорниски универзитет во Беркли]], тој бил двократен добитник на [[Гугенхајмово членство|Гугенхајмовото членство]] и бил претседател на [[Американско ботаничко друштво|Американското ботаничко друштво]] и Меѓународното друштво на морфолози на растенија. Неговите учебници ''Практична анатомија на растенијата'' и ''Компаративна морфологија на васкуларни растенија'' биле широко прифатени и влијателни.<ref name="Kaplan et al 1977">{{Наведена книга|title=University of California: In Memoriam, May 1977|last=Kaplan|first=Donald R.|last2=Constance|first2=Lincoln|last3=Emerson|first3=Ralph|pages=104–106|chapter=Adriance Sherwood Foster, Botany: Berkeley|chapter-url=http://texts.cdlib.org/view?docId=hb1199n68c&chunk.id=div00041&brand=calisphere&doc.view=entire_text}}</ref> == Образование и кариера == Фостер стекнал диплома на [[Универзитет Корнел|Корнелскиот универзитет]] во 1923 година, по што магистрирал (1925) и докторирал (1926) на [[Харвард]] под менторство на [[Ирвинг Видмер Бејли|Ирвинг В. Бејли]]. Откако го стекнал докторатот, поминал две години во Англија работејќи на [[Лидски универзитет,|Лидскиот универзитет,]] а од 1928 до 1934 година бил професор по ботаника на [[Оклахомски универзитет|Оклахомскиот универзитет]]. Тој се приклучил на факултетот на [[Калифорниски универзитет – Беркли|Калифорнискиот универзитет]] во Беркли во 1934 година, пензионирајќи се како почесен професор во 1968 година.<ref name="Kaplan et al 1977" /> Фостер починал на 1 мај 1973 година од компликации од [[остеомиелитис]] на 'рбетот.<ref name="Kaplan1973">{{Наведено списание|last=Kaplan|first=Donald R.|year=1973|title=Adriance Sherwood Foster (1901–1973): An Appreciation|url=http://botany.org/PlantScienceBulletin/psb-1973-19-4.php|journal=Plant Science Bulletin|volume=19|issue=4|pages=57–59}}</ref> {{Ботаничар|A.S.Foster}} == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.oac.cdlib.org/findaid/ark:/13030/kt6h4nf1d9/ Водич за трудовите на Адрианс Ш. Фостер] на Универзитетот во Санта Барбара {{Претседатели на Американското ботаничко друштво}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Фостер, Адрианс С. }} [[Категорија:Апсолвенти на Харвард]] [[Категорија:Американско ботаничко друштво]] [[Категорија:Професори на Калифорнискиот универзитет, Беркли]] [[Категорија:Починати во 1973 година]] [[Категорија:Родени во 1901 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Американски ботаничари]] myyfpk9wl2gu0bi445092mxytgyiy59 Кенет В. Тиман 0 1392297 5545779 5543326 2026-04-28T11:21:10Z BosaFi 115936 5545779 wikitext text/x-wiki '''Кенет Вивијан Тиман''' (5 август 1904 - 15 јануари 1997) бил англиско-американски [[Физиологија на растенијата|физиолог на растенијата]] и микробиолог познат по неговите студии за хормони на растенијата, кои имале големо влијание во [[земјоделство]] и градинското дело. Тој ја изолирал и ја утврдил структурата на ауксин, првиот познат растенишки хормон. Му се припишува дека идентификувал индол-3-ацетична киселина како воксин.<ref>{{Наведено списание|last=Thimann|first=Kenneth V.|date=1936|title=Auxins and the Growth of Roots|journal=American Journal of Botany|volume=23|issue=8|pages=561–569|doi=10.2307/2436087|jstor=2436087}}</ref> Тиман бил роден во Ашфорд, Англија. Студирал хемија и биохемија на Империјал колеџот, Универзитет во Лондон, тој исто така добил и диплома од Универзитетот во Грац. По неколку години предавање на Универзитетот во Лондон, Тиман се преселил во Калифорнискиот институт за технологија во 1930 година. 5 години подоцна, се вработил во одделот за биологија на [[Харвард]]. Во 1937 година напишал влијателна книга за растителните хормони, ''Фитохормони'' (коавтор со Ф.В. Вент ). Во 1938 година бил избран во [[Американска академија на уметностите и науките|Американската академија на уметностите и науките.]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.amacad.org/person/kenneth-vivian-thimann|title=Kenneth Vivian Thimann|work=American Academy of Arts & Sciences|language=en|accessdate=2022-12-07}}</ref> Тиман станал директор на Биолошките лаборатории на Харвард во 1946 година, позиција што ја имал до 1950 година. Во 1948 година бил избран во Националната академија на науките на Соединетите Американски Држави<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nasonline.org/member-directory/deceased-members/49794.html|title=Kenneth V. Thimann|work=www.nasonline.org|accessdate=2022-12-07}}</ref> Во 1955 година ја напишал ''Животот на бактериите'', влијателна книга за микробиологијата. Тој бил избран во Американското филозофско друштво во 1959 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=Kenneth+V.+Thimann&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=&year-max=&dead=&keyword=&smode=advanced|title=APS Member History|work=search.amphilsoc.org|accessdate=2022-12-07}}</ref> Од 1962 година до напуштањето на Харвард во 1965 година, Тиман бил професор по биологија на Хигинс. Тиман се преселил на Универзитетот во Калифорнија, Санта Круз во 1965 година за да стане првиот проректор на Краун колеџот. На УКСК, тој бил во голема мера одговорен за изградбата на научните оддели на новиот универзитет. Тој, исто така, одиграл централна улога во негувањето на Арборетумот на УКСК и неговата ботаничка колекција. По пензионирањето како проректор во 1972 година, Тиман останал на УКСК до 1989 година, кога се преселил во Хаверфорд, Пенсилванија. Во 1977 година, ја напишал книгата ''Дејство на хормоните во целиот живот на растенијата''. Ја добил [[Балцанова награда]] во 1982 година како признание за неговиот придонес во ботаниката. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://library.ucsc.edu/reg-hist/thimann Кенет В. Тиман: Рана историја на УКСК и основањето на Краун колеџот] - посмртни мемоари од Рандал Џарел, засновани на интервјуа со Тиман и неговите колеги * [http://www.oac.cdlib.org/findaid/ark:/13030/tf5q2nb4fk/ Водич за трудовите на Кенет В. Тиман, библиотека на Универзитетот во Санта Круз] * [https://digitalcollections.library.ucsc.edu/catalog?f%5BsubjectName_sim%5D%5B%5D=Thimann%2C+Kenneth+Vivian%2C+1904-1997&locale=en&q=kenneth&search_field=all_fields Фотографии на Кенет В. Тиман од дигиталните колекции на библиотеката на Калифорнискиот универзитет во Санта Круз] * [https://video.ibm.com/recorded/74567474 Во спомен на Кенет и Ен Тиман] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Тиман, Кенет В. }} [[Категорија:Членови на Американското филозофско друштво]] [[Категорија:Странски членови на Кралското друштво]] [[Категорија:Членови на Националната академија на науките на САД]] [[Категорија:Професори на Харвардовиот универзитет]] [[Категорија:Починати во 1997 година]] [[Категорија:Родени во 1904 година]] [[Категорија:Американски ботаничари]] hdkpg2xqa7iewg44oeyzutf03xrz373 Фриц Вармолт Вент 0 1392298 5545759 5543327 2026-04-28T10:58:18Z Jtasevski123 69538 Jtasevski123 ја премести страницата [[Фритс Вармолт Вот]] на [[Фриц Вармолт Вент]] 5543327 wikitext text/x-wiki   '''Фриц Вармолт Вент''' (18 мај 1903 – 1 мај 1990) бил холандски биолог кој го покажал постоењето на [[оксин]]<nowiki/>и во [[Растенија|растенијата]]. Таткото на Вент бил истакнат холандски ботаничар [[Фридрих Август Фердинанд Кристијан Вент]]. По дипломирањето на [[Универзитетот во Утрехт]], Холандија во 1927 година со дисертација за ефектите на растителниот хормон оксин, Вент работел како [[Фитопатологија|патолог на растенијата]] во истражувачките лаборатории на Кралската ботаничка градина во Бујтенцорг, Холандски Источни Инди (сега [[Богор, Индонезија]]) од 1927 до 1933 година. Потоа се вработил во [[Калифорнискиот институт за технологија]] (Калтех) во [[Пасадена, Калифорнија]], прво истражувајќи ги [[растителните хормони]]. Неговиот интерес постепено се префрлил на влијанијата на животната средина врз растот на растенијата. Тие го предложиле во 1937 година, откако независно дојдошле до истите заклучоци.<ref name="basipetal">{{Наведено списание|last=Rashotte|displayauthors=etal|date=February 2000|title=Basipetal Auxin Transport Is Required for Gravitropism in Roots of Arabidopsis|journal=Plant Physiology|volume=122|pages=481–490|doi=10.1104/pp.122.2.481|pmc=58885|pmid=10677441}}</ref> Ова е ран модел што ги опишува [[фототропските]] и [[Геотропизам|гравитропските]] својства на новите изданоци на [[Монокотиледони|монокотиледоните]]. Тоа предлага дека оксинот, хормон за раст на растенијата, се синтетизира во врвот [[на колеоптилот]] , кој ја чувствува светлината или гравитацијата и ќе го испрати оксинот надолу по соодветната страна на изданокот. Финансиран од донатори, Вент изградил серија стакленици во Калтех во кои можел да ги менува условите на светлина, влажноста, температурата, квалитетот на воздухот и други варијабли. Во 1949 година, ова го навело да изгради голем нов комплекс од климатски контролирани простории наречени.<ref>{{Наведена книга|title=Engineering the Environment: Phytotrons and the Quest for Climate Control in the Cold War|last=Munns|first=Jakub|date=2017|publisher=University of Pittsburgh|pages=35}}</ref> Тука тој направил фундаментално истражување за ефектите од [[Загадување на воздухот|загадувањето на воздухот]] врз растот на растенијата. Во 1958 година, Вент бил назначен за директор на [[Ботаничката градина во Мисури|Мисуриската ботаничка градина]] и професор по ботаника на [[Универзитетот Вашингтон во Сент Луис|Сентлуисовиот универзитетот Вашингтон]], во време кога станал светски признат авторитет за раст на растенијата. По отворањето на [[Климатрон]], првата геодезиска куполна стаклена градина во светот, визијата на Вент за обновена Ботаничка градина во Мисури на крајот дошла во конфликт со онаа на нејзиниот одбор на доверители, и тој поднел оставка од функцијата директор во 1963 година. По две години како професор по ботаника на Вашингтонскиот универзитет, во 1965 година станал директор на [[Институтот за истражување на пустината]] на [[Универзитетот во Невада, Рино]], каде што продолжил со истражувањето на пустинските растенија до крајот на својата кариера, а повремено држел и предавања на одделот за биологија. == Наводи == {{Претседатели на Американското ботаничко друштво|state=collapsed}} == Надворешни врски == * [https://archive.today/20010724034517/http://bob.nap.edu/readingroom/books/biomems/fwent.html Биографија на Фритс Вонт] * [https://www.amazon.com/Engineering-Environment-Phytotrons-Climate-Control/dp/082294474X/ref=sr_1_1?ie=UTF8&qid=1481033911&sr=8-1&keywords=david+pd+munns Дејвид П.Д. Манс, ''Инженерство на животната средина: Фитотрони и потрагата по контрола на климата во Студената војна'' (Универзитет во Питсбург Прес, 2017).] [[Категорија:Членови на Националната академија на науките на САД]] [[Категорија:Починати во 1990 година]] [[Категорија:Родени во 1903 година]] es88cel0ouib0r22e17umlbwo2u087f 5545765 5545759 2026-04-28T11:09:21Z Jtasevski123 69538 5545765 wikitext text/x-wiki '''Фриц Вармолт Вент''' ({{роден на|18|мај|1903}} — {{починат на|1|мај|1990}}) — холандски биолог кој со експеримент во 1928 година го покажал постоењето на оксини во [[Растенија|растенијата]]. Таткото на Вент бил истакнат холандски ботаничар [[Фридрих Август Фердинанд Кристијан Вент]]. По дипломирањето на [[Утрехтски универзитет|Утрехтскиот универзитет]], Холандија во 1927 година со дисертација за ефектите на растителниот хормон оксин, Вент работел како [[Фитопатологија|патолог на растенијата]] во истражувачките лаборатории на Кралската ботаничка градина во Бујтенцорг, [[Холандска Источна Индија]] (сега [[Богор]], Индонезија) од 1927 до 1933 година. Потоа се вработил во [[Калифорниски институт за технологија|Калифорнискиот институт за технологија]] во [[Пасадена (Калифорнија)|Пасадена]], Калифорнија, прво истражувајќи ги [[Растителни хормони|растителните хормони]]. Неговиот интерес постепено се префрлил на влијанијата на животната средина врз растот на растенијата. Фриц е познат по [[Чолоднивентов модел|Чолоднивентовиот модел]], именуван по Вент и советскиот научник [[Николај Чолодни]]. Тие го предложиле моделот во 1937 година, откако независно дошле до истите заклучоци. Ова е ран модел што ги опишува фототропските и [[Геотропизам|гравитропските]] својства на новите изданоци на [[Монокотиледони|монокотиледоните]]. Тоа предлага дека оксинот, хормон за раст на растенијата, се синтетизира во врвот на колеоптилот, кој ја чувствува светлината или гравитацијата и ќе го испрати оксинот надолу по соодветната страна на изданокот. Финансиран од донатори, Вент изградил серија стакленици во Калтех во кои можел да ги менува условите на светлина, влажноста, температурата, квалитетот на воздухот и други варијабли. Во 1949 година, ова го навело да изгради голем нов комплекс од климатски контролирани простории наречени [[Фитотрон|фитотрони]]. Тука тој направил фундаментално истражување за ефектите од [[Загадување на воздухот|загадувањето на воздухот]] врз растот на растенијата. Во 1958 година, Вент бил назначен за директор на [[Мисуриска ботаничка градина|Мисуриската ботаничка градина]] и професор по ботаника на Сентлуисовиот универзитетот во Вашингтон, во време кога станал светски признат авторитет за раст на растенијата. По отворањето на ''Климатрон'', првата геодезиска куполна стаклена градина во светот, визијата на Вент за обновена Мисурска ботаничка градина на крајот дошла во конфликт со онаа на нејзиниот одбор на доверители, и тој поднел оставка од функцијата директор во 1963 година. По две години како професор по ботаника на Вашингтонскиот универзитет, во 1965 година станал директор на [[Институт за истражување на пустината|Институтот за истражување на пустината]] на [[Невадски универзитет (Рино)|Универзитетот во Невада, Рино]], каде што продолжил со истражувањето на пустинските растенија до крајот на својата кариера, а повремено држел и предавања на одделот за биологија. {{Ботаничар|F.W.Went}} == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://archive.today/20010724034517/http://bob.nap.edu/readingroom/books/biomems/fwent.html Биографија на Фритс Вонт] * [https://www.amazon.com/Engineering-Environment-Phytotrons-Climate-Control/dp/082294474X/ref=sr_1_1?ie=UTF8&qid=1481033911&sr=8-1&keywords=david+pd+munns Дејвид П.Д. Манс, ''Инженерство на животната средина: Фитотрони и потрагата по контрола на климата во Студената војна'' (Универзитет во Питсбург Прес, 2017).] {{Претседатели на Американското ботаничко друштво}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Вент, Фриц Вармолт }} [[Категорија:Членови на Националната академија на науките на САД]] [[Категорија:Починати во 1990 година]] [[Категорија:Родени во 1903 година]] [[Категорија:Холандски ботаничари]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Американско ботаничко друштво]] 0vdez0yy1amwlp63c87sqv4od48bqvb 5545771 5545765 2026-04-28T11:11:35Z Jtasevski123 69538 5545771 wikitext text/x-wiki '''Фриц Вармолт Вент''' ({{роден на|18|мај|1903}} — {{починат на|1|мај|1990}}) — холандски биолог кој со експеримент во 1928 година го покажал постоењето на оксини во [[Растенија|растенијата]]. Таткото на Вент бил истакнат холандски ботаничар [[Фридрих Август Фердинанд Кристијан Вент]]. По дипломирањето на [[Утрехтски универзитет|Утрехтскиот универзитет]], Холандија во 1927 година со дисертација за ефектите на растителниот хормон оксин, Вент работел како [[Фитопатологија|патолог на растенијата]] во истражувачките лаборатории на Кралската ботаничка градина во Бујтенцорг, [[Холандска Источна Индија]] (сега [[Богор]], Индонезија) од 1927 до 1933 година. Потоа се вработил во [[Калифорниски институт за технологија|Калифорнискиот институт за технологија]] во [[Пасадена (Калифорнија)|Пасадена]], Калифорнија, прво истражувајќи ги [[Растителни хормони|растителните хормони]]. Неговиот интерес постепено се префрлил на влијанијата на животната средина врз растот на растенијата. Фриц е познат по моделот [[Холодни-Вент модел|Холодни-Вент]], именуван по Вент и советскиот научник [[Николај Холодни]]. Тие го предложиле моделот во 1937 година, откако независно дошле до истите заклучоци. Ова е ран модел што ги опишува фототропските и [[Геотропизам|гравитропските]] својства на новите изданоци на [[Монокотиледони|монокотиледоните]]. Тоа предлага дека оксинот, хормон за раст на растенијата, се синтетизира во врвот на колеоптилот, кој ја чувствува светлината или гравитацијата и ќе го испрати оксинот надолу по соодветната страна на изданокот. Финансиран од донатори, Вент изградил серија стакленици во Калтех во кои можел да ги менува условите на светлина, влажноста, температурата, квалитетот на воздухот и други варијабли. Во 1949 година, ова го навело да изгради голем нов комплекс од климатски контролирани простории наречени [[Фитотрон|фитотрони]]. Тука тој направил фундаментално истражување за ефектите од [[Загадување на воздухот|загадувањето на воздухот]] врз растот на растенијата. Во 1958 година, Вент бил назначен за директор на [[Мисуриска ботаничка градина|Мисуриската ботаничка градина]] и професор по ботаника на Сентлуисовиот универзитетот во Вашингтон, во време кога станал светски признат авторитет за раст на растенијата. По отворањето на ''Климатрон'', првата геодезиска куполна стаклена градина во светот, визијата на Вент за обновена Мисурска ботаничка градина на крајот дошла во конфликт со онаа на нејзиниот одбор на доверители, и тој поднел оставка од функцијата директор во 1963 година. По две години како професор по ботаника на Вашингтонскиот универзитет, во 1965 година станал директор на [[Институт за истражување на пустината|Институтот за истражување на пустината]] на [[Невадски универзитет (Рино)|Универзитетот во Невада, Рино]], каде што продолжил со истражувањето на пустинските растенија до крајот на својата кариера, а повремено држел и предавања на одделот за биологија. {{Ботаничар|F.W.Went}} == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://archive.today/20010724034517/http://bob.nap.edu/readingroom/books/biomems/fwent.html Биографија на Фритс Вонт] * [https://www.amazon.com/Engineering-Environment-Phytotrons-Climate-Control/dp/082294474X/ref=sr_1_1?ie=UTF8&qid=1481033911&sr=8-1&keywords=david+pd+munns Дејвид П.Д. Манс, ''Инженерство на животната средина: Фитотрони и потрагата по контрола на климата во Студената војна'' (Универзитет во Питсбург Прес, 2017).] {{Претседатели на Американското ботаничко друштво}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Вент, Фриц Вармолт }} [[Категорија:Членови на Националната академија на науките на САД]] [[Категорија:Починати во 1990 година]] [[Категорија:Родени во 1903 година]] [[Категорија:Холандски ботаничари]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Американско ботаничко друштво]] sjehojpo2dspi655am14xfnw5obekl8 Вилијам К. Стир 0 1392299 5545772 5543328 2026-04-28T11:12:43Z Jtasevski123 69538 Jtasevski123 ја премести страницата [[Вилијам Ц. Стир]] на [[Вилијам К. Стир]] 5543328 wikitext text/x-wiki {{Другиличности|William Steere}} '''Вилијам Кемпбел Стир''' (1907 &#x2013; 1989) бил американски [[Ботаника|ботаничар]] познат како експерт за [[бриофити]], особено за арктички и тропски американски видови.<ref name="TL2">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/taxonomicliterat21979staf/page/863|title=Taxonomic Literature: A Selective Guide to Botanical Publications and Collections with Dates, Commentaries and Types|last=Stafleu|first=Frans Antonie|last2=Cowan|first2=Richard S.|publisher=Bohn, Scheltema & Holkema|year=1985|isbn=9789031302246|volume=5|pages=[https://archive.org/details/taxonomicliterat21979staf/page/863 863–864]}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Brassard|first=Guy R.|year=1989|title=In Memoriam: William C. Steere, 1907-1989|journal=Arctic and Alpine Research|volume=21|pages=435|jstor=1551654}}</ref> {{Ботаничар|Steere}} == Ран живот == Стир бил роден на 4 ноември 1907 година, во [[Маскегон]], [[Мичиген]], во семејство на [[Ирска (остров)|Ирски]] [[квакери]]. Неговиот дедо од таткова страна бил [[Џозеф Бил Стир]]. Стир студирал во [[Универзитетот во Мичиген]] и [[дипломирал]] ботаника со „високи одличја“. Кратко студирал на [[Универзитетот во Пенсилванија]] каде што студирал цитологија кај [[Вилијам Рандолф Тејлор]], додека работел и како инструктор на [[Универзитет „Темпел“|Универзитетот Темпл]]. Стир бил убеден од [[Харли Х. Бартлет]] да се врати на [[Универзитетот во Мичиген]] како инструктор. Магистрирал во 1931 година, а докторирал на универзитетот во 1932 година.<ref name="rgb">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nybg.org/library/finding_guide/archv/steere_rg4b.html|title=William Campbell Steere Records (RG4)}}</ref> == Кариера == Стир продолжил да предава ботаника на Универзитетот во Мичиген. Неговото истражување било фокусирано на [[бриологија]] и држел курсеви по бриологија и систематска биологија со фокус на Горниот Полуостров во Мичиген. Во 1932 година, тој водел биолошко истражување на [[Јукатан (сојузна држава)|Јукатан]]. Во 1935 година, поминал една година на [[Универзитетот во Порторико]] како професор на размена. Помеѓу 1942 и 1946 година, Стир водел експедиции во [[Латинска Америка]] во потрага по синхона и извори на [[хинин]], наречени Мисија Синхона. Тој станал редовен професор на Универзитетот во Мичиген во 1946 година и претседател на Одделот за ботаника во 1947 година. Во 1948 и 1949 година, Стир ги проучувал ефектите од природно појавената радиоактивност врз растителниот свет на [[Големо Мечкино Езеро|езерото Грејт Бер]] и во [[Алјаска]] .<ref name="rgb">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nybg.org/library/finding_guide/archv/steere_rg4b.html|title=William Campbell Steere Records (RG4)}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.nybg.org/library/finding_guide/archv/steere_rg4b.html "William Campbell Steere Records (RG4)"].</cite></ref> Тој бил првиот бриолог кој ги посетил северните падини на американските арктички планини.<ref name="nybg">{{Наведена мрежна страница|url=https://sciweb.nybg.org/science2/Bryology_Steere.asp.html|title=William C. Steere, Bryologist}}</ref> Стир, почнувајќи од 1950 година, поминал осум години на [[Стенфордски универзитет|Универзитетот Стенфорд]] како професор и декан на Одделот за постдипломски студии. Помеѓу 1954 и 1955 година, Стир зел пауза од Стенфорд и прифатил едногодишна позиција во Националната научна фондација како директор на програмата за систематска биологија. Се вклучил во Биолошки апстракти и BIOSIS .<ref name="rgb">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nybg.org/library/finding_guide/archv/steere_rg4b.html|title=William Campbell Steere Records (RG4)}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.nybg.org/library/finding_guide/archv/steere_rg4b.html "William Campbell Steere Records (RG4)"].</cite></ref> Во 1958 година, Стир се приклучил на Њујоршката ботаничка градина како директор.<ref name="Crum 1977">{{Наведено списание|last=Crum|first=Howard|date=1977|title=William Campbell Steere: an account of his life and work|journal=The Bryologist|volume=80|issue=4|pages=662–694|doi=10.2307/3242430|jstor=3242430}}</ref><ref name="Buck 1986">{{Наведена книга|title=Evolutionary Biology|last=Buck|first=William|publisher=Springer|year=1986|isbn=978-1-4615-6985-5|editor-last=Hecht, Max|volume=20|location=New York|pages=1–24|chapter=William Campbell Steere: An Outline of His Life and Continuing Career}}</ref> Стир ја презел титулата виш научник во 1973 година, пред официјално да се пензионира од градината во 1977 година. Во 1975 и 1976 година ја издал серијата [[exsiccata]] ''Bryophyta Arctica exsiccata'' со [[Kjeld Axel Holmen|Кјелд Аксел Холмен]] и [[Gert Steen Mogensen|Герт Стин Могенсен]] како ко-уредници од Данска.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.botanischestaatssammlung.de/DatabaseClients/IndExs/Exsiccatae_IndExs_Details.jsp?ExsiccataID=18109568|title=Bryophyta Arctica exsiccata: IndExs ExsiccataID=18109568|work=IndExs – Index of Exsiccatae|publisher=Botanische Staatssammlung München|accessdate=15 September 2024}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.botanischestaatssammlung.de/DatabaseClients/IndExs/Exsiccatae_IndExs_Details.jsp?ExsiccataID=1199858687|title=Bryophyta Arctica exsiccata: IndExs ExsiccataID=1199858687|work=IndExs – Index of Exsiccatae|publisher=Botanische Staatssammlung München|accessdate=15 September 2024}}</ref> Сепак, како почесен претседател, Стир продолжи со своите бриолошки истражувања во Градината сè до неговата смрт на 7 февруари 1989 година.<ref name="rgb" /> == Наследство == Стери се одбележува во имињата на растителните родови, главно [[Џигерници|црн дроб]] ; ''[[Steereocolea]]'' {{Au|R.M.Schust. 1968}} {{Au|R.M.Schust. 1968}} ( [[Balantiopsaceae]] ), ''[[Steerea]]'' {{Au|S.Hatt. & Kamim. 1971}} {{Au|S.Hatt. & Kamim. 1971}} {{Au|S.Hatt. & Kamim. 1971}} ( [[Jubulaceae]] ), ''[[Steereobryon]]'' {{Au|G.L.Sm. 1971}} {{Au|G.L.Sm. 1971}} ( [[Polytrichaceae]] ), ''[[Steerella]]'' {{Au|Kuwah. 1973}} {{Au|Kuwah. 1973}} ( [[Metzgeriaceae]] ), ''Steereochila'' {{Au|Inoue 1987}} ( Plagiochilaceae, наведени како сомнителни родови <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gbif.org/species/4901428|title=''Steereochila'' Inoue|work=www.gbif.org|language=en|accessdate=4 November 2022}}</ref>) и ''Steereomitrium'' {{Au|E.O.Campb. 1987}} {{Au|E.O.Campb. 1987}} ( Haplomitriaceae, наведени како сомнителни родови <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gbif.org/species/4901424|title=''Steereomitrium'' E.O.Campbell, 1987|work=www.gbif.org|language=en|accessdate=4 November 2022}}</ref>). <ref>{{Наведена книга|url=https://doi.org/10.3372/epolist2022|title=Eine Enzyklopädie zu eponymischen Pflanzennamen|last=Burkhardt|first=Lotte|publisher=Botanic Garden and Botanical Museum, Freie Universität Berlin|year=2022|isbn=978-3-946292-41-8|location=Berlin|language=German|trans-title=Encyclopedia of eponymic plant names|format=pdf|doi=10.3372/epolist2022|access-date=January 27, 2022}}</ref> Тој е имењак на многу видови. Хербариумот за бриофити во Ботаничката градина во Њујорк беше именуван како Хербариум за бриофити „Вилијам Ц. Стир“ во 2000 година и содржи над 600.000 примероци.<ref name="nybg">{{Наведена мрежна страница|url=https://sciweb.nybg.org/science2/Bryology_Steere.asp.html|title=William C. Steere, Bryologist}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://sciweb.nybg.org/science2/Bryology_Steere.asp.html "William C. Steere, Bryologist"].</cite></ref> Градината, исто така, го основа Фондот „Вилијам Кемпбел Стир“ за да им помогне на бриолозите кои сакаат да го посетат нивниот хербариум и библиотека. [[Планината Стир]] на Антарктикот е именувана по него. <ref name="TL2">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/taxonomicliterat21979staf/page/863|title=Taxonomic Literature: A Selective Guide to Botanical Publications and Collections with Dates, Commentaries and Types|last=Stafleu|first=Frans Antonie|last2=Cowan|first2=Richard S.|publisher=Bohn, Scheltema & Holkema|year=1985|isbn=9789031302246|volume=5|pages=[https://archive.org/details/taxonomicliterat21979staf/page/863 863–864]}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFStafleuCowan1985">Stafleu, Frans Antonie; Cowan, Richard S. (1985). [[iarchive:taxonomicliterat21979staf/page/863|''Taxonomic Literature: A Selective Guide to Botanical Publications and Collections with Dates, Commentaries and Types'']]. Vol.&nbsp;5. Bohn, Scheltema & Holkema. pp.&nbsp;[[iarchive:taxonomicliterat21979staf/page/863|863–864]]. [[ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/9789031302246|<bdi>9789031302246</bdi>]].</cite></ref> Синот на Стир, [[Вилијам Ц. Стир помладиот]], бил извршен директор на Фајзер од 1991 до 2001 година и почесен претседател на одборот од 2001 до 2011 година. Тој исто така беше потпретседател на одборот на Њујоршката ботаничка градина.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nybg.org/plant-research-and-conservation/tour/william-lynda-steere/|title=William and Lynda Steere}}</ref> == Награди == Во 1970 година, Стир беше последниот добитник на наградата [[Папа|„Мери Сопер Папа“]] во ботаника. Во 1972 година, тој беше награден со [[Орден на светото богатство]] од [[Хирохито|царот Хирохито]] за неговата работа на Програмата за соработка меѓу САД и Јапонија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://plants.jstor.org/stable/history/10.5555/al.ap.person.bm000008099|title=Edit History: Steere, William Campbell (1907-1989)}}</ref> Во 1987 година, [[Меѓународното здружение на бриолози]] му го додели медалот Хедвиг. == Избрани публикации == * Стир, Вилијам Ц. 1935. ''Мововите од Јукатан'' . Препечатено Ланкастер Прес, 14 стр. * Стир, Вилијам Ц. 1946. ''Кенозојски и мезозојски бриофити на Северна Америка'' . Уредник: Универзитетскиот печат, 30 стр. * Стир, Вилијам Ц. 1947. ''Бриофитната флора на Мичиген'', 24 стр. * Стир, Вилијам Ц.; [[Луис Едвард Андерсон|Андерсон, Луис Е]] .; [[Virginia Schmitt Bryan|Брајан, Вирџинија С.]] 1954. ''Хромозомски студии на калифорниски мовови'' . Стихови 20 и 24 од Мемоарите на Ботаничкиот клуб Тори, 74 стр. * Стир, Вилијам Ц. 1958. ''Педесет години ботаника'', уредник В.Ц. Стир и МекГроу-Хил, 638 стр. * Стир, Вилијам Ц. 1961. ''Бриофитите на Јужна Џорџија'' . Препечатено, 25 стр. * Стир, Вилијам Ц. 1964. ''Ливервортс од Јужен Мичиген'' . Бул. 17: Институт за наука Кренбрук. 97 стр. * Стир, Вилијам Ц. 1976. ''Екологија, фитогеографија и флористика на арктички алјаски бриофити'' . Препечатено Hattori Bot. Лаб. 26 стр. * Стир, Вилијам Ц. 1978. ''Северноамериканска мускологија и мусколози: Кратка историја'' . Ботанички преглед 43 (3): 1-59 * Стир, Вилијам Ц; [[Guy Raymond Brassard|Брасард, Гај Р.]] 1978. ''Bryophytorum bibliotheca, Студии за бриофити од умерени дождовни шуми во Австралија'' . Bryophytorum bibliotheca 14, изд. илустрации од Џ. Крамер, 508 стр. == Референци == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред}} * Works by or about William C. Steere at the Internet Archive *   [[Категорија:Професори на Стенфордовиот универзитет]] [[Категорија:Починати во 1989 година]] [[Категорија:Родени во 1907 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] 47070y69htc8329g84s3p0o9zzll40h 5545783 5545772 2026-04-28T11:28:19Z BosaFi 115936 5545783 wikitext text/x-wiki '''Вилијам Кемпбел Стир''' (1907 &#x2013; 1989) бил американски [[Ботаника|ботаничар]] познат како експерт за [[бриофити]], особено за арктички и тропски американски видови.<ref name="TL2">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/taxonomicliterat21979staf/page/863|title=Taxonomic Literature: A Selective Guide to Botanical Publications and Collections with Dates, Commentaries and Types|last=Stafleu|first=Frans Antonie|last2=Cowan|first2=Richard S.|publisher=Bohn, Scheltema & Holkema|year=1985|isbn=9789031302246|volume=5|pages=[https://archive.org/details/taxonomicliterat21979staf/page/863 863–864]}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Brassard|first=Guy R.|year=1989|title=In Memoriam: William C. Steere, 1907-1989|journal=Arctic and Alpine Research|volume=21|pages=435|jstor=1551654}}</ref> {{Ботаничар|Steere}} == Ран живот == Стир бил роден на 4 ноември 1907 година, во [[Маскегон]], [[Мичиген]], во семејство на [[Ирска (остров)|Ирски]] квекери. Неговиот дедо од таткова страна бил [[Џозеф Бил Стир]]. Стир студирал во [[Универзитетот во Мичиген]] и [[дипломирал]] ботаника со „високи одличја“. Кратко студирал на [[Универзитетот во Пенсилванија]] каде што студирал цитологија кај [[Вилијам Рандолф Тејлор]], додека работел и како инструктор на [[Универзитет „Темпел“|Универзитетот „Темпел“]]. Стир бил убеден од [[Харли Х. Бартлет]] да се врати на [[Универзитетот во Мичиген]] како инструктор. Магистрирал во 1931 година, а докторирал на универзитетот во 1932 година.<ref name="rgb">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nybg.org/library/finding_guide/archv/steere_rg4b.html|title=William Campbell Steere Records (RG4)}}</ref> == Кариера == Стир продолжил да предава ботаника на Универзитетот во Мичиген. Неговото истражување било фокусирано на [[бриологија]] и држел курсеви по бриологија и систематска биологија со фокус на Горниот Полуостров во Мичиген. Во 1932 година, тој водел биолошко истражување на [[Јукатан (сојузна држава)|Јукатан]]. Во 1935 година, поминал една година на [[Универзитетот во Порторико]] како професор на размена. Помеѓу 1942 и 1946 година, Стир водел експедиции во [[Латинска Америка]] во потрага по синхона и извори на [[хинин]], наречени Мисија Синхона. Тој станал редовен професор на Универзитетот во Мичиген во 1946 година и претседател на Одделот за ботаника во 1947 година. Во 1948 и 1949 година, Стир ги проучувал ефектите од природно појавената радиоактивност врз растителниот свет на [[Големо Мечкино Езеро]] во [[Алјаска]].<ref name="rgb"/> Тој бил првиот бриолог кој ги посетил северните падини на американските арктички планини.<ref name="nybg">{{Наведена мрежна страница|url=https://sciweb.nybg.org/science2/Bryology_Steere.asp.html|title=William C. Steere, Bryologist}}</ref> Стир, почнувајќи од 1950 година, поминал осум години на [[Стенфордски универзитет|Универзитетот Стенфорд]] како професор и декан на Одделот за постдипломски студии. Помеѓу 1954 и 1955 година, Стир зел пауза од Стенфорд и прифатил едногодишна позиција во Националната научна фондација како директор на програмата за систематска биологија. Се вклучил во Биолошки апстракти и BIOSIS.<ref name="rgb"/> Во 1958 година, Стир се приклучил на Њујоршката ботаничка градина како директор.<ref name="Crum 1977">{{Наведено списание|last=Crum|first=Howard|date=1977|title=William Campbell Steere: an account of his life and work|journal=The Bryologist|volume=80|issue=4|pages=662–694|doi=10.2307/3242430|jstor=3242430}}</ref><ref name="Buck 1986">{{Наведена книга|title=Evolutionary Biology|last=Buck|first=William|publisher=Springer|year=1986|isbn=978-1-4615-6985-5|editor-last=Hecht, Max|volume=20|location=New York|pages=1–24|chapter=William Campbell Steere: An Outline of His Life and Continuing Career}}</ref> Стир ја презел титулата виш научник во 1973 година, пред официјално да се пензионира од градината во 1977 година. Во 1975 и 1976 година ја издал серијата [[exsiccata]] ''Bryophyta Arctica exsiccata'' со Кјелд Аксел Холмен и Герт Стин Могенсен како ко-уредници од Данска.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.botanischestaatssammlung.de/DatabaseClients/IndExs/Exsiccatae_IndExs_Details.jsp?ExsiccataID=18109568|title=Bryophyta Arctica exsiccata: IndExs ExsiccataID=18109568|work=IndExs – Index of Exsiccatae|publisher=Botanische Staatssammlung München|accessdate=15 September 2024}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.botanischestaatssammlung.de/DatabaseClients/IndExs/Exsiccatae_IndExs_Details.jsp?ExsiccataID=1199858687|title=Bryophyta Arctica exsiccata: IndExs ExsiccataID=1199858687|work=IndExs – Index of Exsiccatae|publisher=Botanische Staatssammlung München|accessdate=15 September 2024}}</ref> Сепак, како почесен претседател, Стир продолжи со своите бриолошки истражувања во Градината сè до неговата смрт на 7 февруари 1989 година.<ref name="rgb" /> == Наследство == Стери се одбележува во имињата на растителните родови, главно [[џигерници]]; ''[[Steereocolea]]'' {{Au|R.M.Schust. 1968}} {{Au|R.M.Schust. 1968}} ( [[Balantiopsaceae]] ), ''[[Steerea]]'' {{Au|S.Hatt. & Kamim. 1971}} {{Au|S.Hatt. & Kamim. 1971}} {{Au|S.Hatt. & Kamim. 1971}} ( [[Jubulaceae]] ), ''[[Steereobryon]]'' {{Au|G.L.Sm. 1971}} {{Au|G.L.Sm. 1971}} ( [[Polytrichaceae]] ), ''[[Steerella]]'' {{Au|Kuwah. 1973}} {{Au|Kuwah. 1973}} ( [[Metzgeriaceae]] ), ''Steereochila'' {{Au|Inoue 1987}} ( Plagiochilaceae, наведени како сомнителни родови <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gbif.org/species/4901428|title=''Steereochila'' Inoue|work=www.gbif.org|language=en|accessdate=4 November 2022}}</ref>) и ''Steereomitrium'' {{Au|E.O.Campb. 1987}} {{Au|E.O.Campb. 1987}} (Haplomitriaceae, наведени како сомнителни родови <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gbif.org/species/4901424|title=''Steereomitrium'' E.O.Campbell, 1987|work=www.gbif.org|language=en|accessdate=4 November 2022}}</ref>). <ref>{{Наведена книга|url=https://doi.org/10.3372/epolist2022|title=Eine Enzyklopädie zu eponymischen Pflanzennamen|last=Burkhardt|first=Lotte|publisher=Botanic Garden and Botanical Museum, Freie Universität Berlin|year=2022|isbn=978-3-946292-41-8|location=Berlin|language=German|trans-title=Encyclopedia of eponymic plant names|format=pdf|doi=10.3372/epolist2022|access-date=January 27, 2022}}</ref> По него се именувани голем број растенија. Хербариумот за бриофити во Ботаничката градина во Њујорк бил именуван како ''Хербариум за бриофити „Вилијам К. Стир“'' во 2000 година и содржи над 600.000 примероци.<ref name="nybg"/> Градината, исто така, го основала Фондот „Вилијам Кемпбел Стир“ за да им помогне на бриолозите кои сакаат да го посетат нивниот хербариум и библиотека. [[Планината Стир]] на Антарктикот е именувана по него. <ref name="TL2"/> Синот на Стир, Вилијам К. Стир помладиот, бил извршен директор на Фајзер од 1991 до 2001 година и почесен претседател на одборот од 2001 до 2011 година. Тој исто така бил потпретседател на одборот на Њујоршката ботаничка градина.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nybg.org/plant-research-and-conservation/tour/william-lynda-steere/|title=William and Lynda Steere}}</ref> == Награди == Во 1970 година, Стир бил последниот добитник на наградата [[Папа|„Мери Сопер Папа“]] во ботаника. Во 1972 година, бил награден со [[Орден на светото богатство]] од царот [[Хирохито]] за неговата работа на Програмата за соработка меѓу САД и Јапонија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://plants.jstor.org/stable/history/10.5555/al.ap.person.bm000008099|title=Edit History: Steere, William Campbell (1907-1989)}}</ref> Во 1987 година, [[Меѓународното здружение на бриолози]] му го додели медалот Хедвиг. == Избрани публикации == * Стир, Вилијам К. 1935. ''Мововите од Јукатан''. Препечатено Ланкастер Прес, 14 стр. * Стир, Вилијам К. 1946. ''Кенозојски и мезозојски бриофити на Северна Америка''. Уредник: Универзитетскиот печат, 30 стр. * Стир, Вилијам К. 1947. ''Бриофитната флора на Мичиген'', 24 стр. * Стир, Вилијам К.; [[Луис Едвард Андерсон|Андерсон, Луис Е]].; [[Virginia Schmitt Bryan|Брајан, Вирџинија С.]] 1954. ''Хромозомски студии на калифорниски мовови''. Стихови 20 и 24 од Мемоарите на Ботаничкиот клуб Тори, 74 стр. * Стир, Вилијам К. 1958. ''Педесет години ботаника'', уредник В.К. Стир и МекГроу-Хил, 638 стр. * Стир, Вилијам К. 1961. ''Бриофитите на Јужна Џорџија''. Препечатено, 25 стр. * Стир, Вилијам К. 1964. ''Ливервортс од Јужен Мичиген''. Бул. 17: Институт за наука Кренбрук. 97 стр. * Стир, Вилијам К. 1976. ''Екологија, фитогеографија и флористика на арктички алјаски бриофити''. Препечатено Hattori Bot. Лаб. 26 стр. * Стир, Вилијам К. 1978. ''Северноамериканска мускологија и мусколози: Кратка историја''. Ботанички преглед 43 (3): 1-59 * Стир, Вилијам Ц; [[Guy Raymond Brassard|Брасард, Гај Р.]] 1978. ''Bryophytorum bibliotheca, Студии за бриофити од умерени дождовни шуми во Австралија''. Bryophytorum bibliotheca 14, изд. илустрации од Џ. Крамер, 508 стр. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред}} [[Категорија:Професори на Стенфордовиот универзитет]] [[Категорија:Починати во 1989 година]] [[Категорија:Родени во 1907 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Американски ботаничари]] sb05tan4oz0c9or2q7pdcqhsfokniaj 5545789 5545783 2026-04-28T11:37:57Z Jtasevski123 69538 5545789 wikitext text/x-wiki '''Вилијам Кемпбел Стир''' (1907 &#x2013; 1989) — американски [[Ботаника|ботаничар]] познат како експерт за [[мововидни]] растенија, особено за арктички и тропски американски видови.<ref name="TL2">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/taxonomicliterat21979staf/page/863|title=Taxonomic Literature: A Selective Guide to Botanical Publications and Collections with Dates, Commentaries and Types|last=Stafleu|first=Frans Antonie|last2=Cowan|first2=Richard S.|publisher=Bohn, Scheltema & Holkema|year=1985|isbn=9789031302246|volume=5|pages=[https://archive.org/details/taxonomicliterat21979staf/page/863 863–864]}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Brassard|first=Guy R.|year=1989|title=In Memoriam: William C. Steere, 1907-1989|journal=Arctic and Alpine Research|volume=21|pages=435|jstor=1551654}}</ref> {{Ботаничар|Steere}} == Ран живот == Стир бил роден на 4 ноември 1907 година, во [[Маскегон]], [[Мичиген]], во семејство на [[Ирска (остров)|Ирски]] [[Квакер|квакери]]. Неговиот дедо од таткова страна бил [[Џозеф Бил Стир]]. Стир студирал во [[Мичигенски универзитет|Мичигенскиот универзитет]] и дипломирал ботаника со „високи одличја“. Кратко студирал на [[Пенсилвански универзитет|Пенсилванскиот универзитет]] каде што студирал цитологија кај [[Вилијам Рандолф Тејлор]], додека работел и како инструктор на [[Универзитет „Темпел“|Универзитетот Темпел]]. Стир бил убеден од [[Харли Х. Бартлет]] да се врати на [[Универзитетот во Мичиген|Мичигенски универзитет]] како инструктор. Магистрирал во 1931 година, а докторирал на универзитетот во 1932 година.<ref name="rgb">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nybg.org/library/finding_guide/archv/steere_rg4b.html|title=William Campbell Steere Records (RG4)}}</ref> == Кариера == Стир продолжил да предава ботаника на Мичигенски универзитет. Неговото истражување било фокусирано на [[бриологија]] и држел курсеви по бриологија и систематска биологија со фокус на Горниот Полуостров во Мичиген. Во 1932 година, тој водел биолошко истражување на [[Јукатан (сојузна држава)|Јукатан]]. Во 1935 година, поминал една година на [[Порторикански универзитет|Порториканскиот универзитет]] како професор на размена. Помеѓу 1942 и 1946 година, Стир водел експедиции во [[Латинска Америка]] во потрага по синхона и извори на [[хинин]], наречени Мисија Синхона. Тој станал редовен професор на Мичигенски универзитет во 1946 година и претседател на Одделот за ботаника во 1947 година. Во 1948 и 1949 година, Стир ги проучувал ефектите од природно појавената радиоактивност врз растителниот свет на [[Големо Мечкино Езеро|Големото Мечкино Езеро]] и во [[Алјаска]].<ref name="rgb">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nybg.org/library/finding_guide/archv/steere_rg4b.html|title=William Campbell Steere Records (RG4)}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.nybg.org/library/finding_guide/archv/steere_rg4b.html "William Campbell Steere Records (RG4)"].</cite></ref> Тој бил првиот бриолог кој ги посетил северните падини на американските арктички планини.<ref name="nybg">{{Наведена мрежна страница|url=https://sciweb.nybg.org/science2/Bryology_Steere.asp.html|title=William C. Steere, Bryologist}}</ref> Стир, почнувајќи од 1950 година, поминал осум години на [[Стенфордски универзитет|Стенфордскиот универзитет]] како професор и декан на Одделот за постдипломски студии. Помеѓу 1954 и 1955 година, Стир паузирал од Стенфорд и прифатил едногодишна позиција во Националната научна фондација како директор на програмата за систематска биологија. Во 1958 година, Стир се приклучил на Њујоршката ботаничка градина како директор.<ref name="Crum 1977">{{Наведено списание|last=Crum|first=Howard|date=1977|title=William Campbell Steere: an account of his life and work|journal=The Bryologist|volume=80|issue=4|pages=662–694|doi=10.2307/3242430|jstor=3242430}}</ref><ref name="Buck 1986">{{Наведена книга|title=Evolutionary Biology|last=Buck|first=William|publisher=Springer|year=1986|isbn=978-1-4615-6985-5|editor-last=Hecht, Max|volume=20|location=New York|pages=1–24|chapter=William Campbell Steere: An Outline of His Life and Continuing Career}}</ref> Стир ја презел титулата виш научник во 1973 година, пред официјално да се пензионира од градината во 1977 година. Во 1975 и 1976 година ја издал серијата [[exsiccata]] ''Bryophyta Arctica'' со [[Кјелд Аксел Холмен]] и [[Герт Стин Могенсен]] како соуредници од Данска.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.botanischestaatssammlung.de/DatabaseClients/IndExs/Exsiccatae_IndExs_Details.jsp?ExsiccataID=18109568|title=Bryophyta Arctica exsiccata: IndExs ExsiccataID=18109568|work=IndExs – Index of Exsiccatae|publisher=Botanische Staatssammlung München|accessdate=15 September 2024}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.botanischestaatssammlung.de/DatabaseClients/IndExs/Exsiccatae_IndExs_Details.jsp?ExsiccataID=1199858687|title=Bryophyta Arctica exsiccata: IndExs ExsiccataID=1199858687|work=IndExs – Index of Exsiccatae|publisher=Botanische Staatssammlung München|accessdate=15 September 2024}}</ref> Сепак, како почесен претседател, Стир продолжи со своите бриолошки истражувања во Градината сè до неговата смрт на 7 февруари 1989 година.<ref name="rgb" /> == Именувања во негова чест == Стери се одбележува во имињата на растителните родови, главно [[џигерници]] ; ''[[Steereocolea]]'' {{Au|[[R.M.Schust.]] 1968}} (''[[Balantiopsaceae]]''), ''[[Steerea]]'' {{Au|[[S.Hatt.]] & [[Kamim.]] 1971}} (''[[Jubulaceae]]''), ''[[Steereobryon]]'' {{Au|[[G.L.Sm.]] 1971}} (''[[Polytrichaceae]]''), ''[[Steerella]]'' {{Au|[[Kuwah.]] 1973}} (''[[Metzgeriaceae]]''), ''Steereochila'' {{Au|[[Inoue]] 1987}} (''Plagiochilaceae'', наведени како сомнителни родови)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gbif.org/species/4901428|title=''Steereochila'' Inoue|work=www.gbif.org|language=en|accessdate=4 November 2022}}</ref> и ''Steereomitrium'' {{Au|[[E.O.Campb.]] 1987}} (Haplomitriaceae, наведени како сомнителни родови).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gbif.org/species/4901424|title=''Steereomitrium'' E.O.Campbell, 1987|work=www.gbif.org|language=en|accessdate=4 November 2022}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://doi.org/10.3372/epolist2022|title=Eine Enzyklopädie zu eponymischen Pflanzennamen|last=Burkhardt|first=Lotte|publisher=Botanic Garden and Botanical Museum, Freie Universität Berlin|year=2022|isbn=978-3-946292-41-8|location=Berlin|language=German|trans-title=Encyclopedia of eponymic plant names|format=pdf|doi=10.3372/epolist2022|access-date=January 27, 2022}}</ref> Многу видови биле именувани во негова чест.. Бриофитскиот хербариум во [[Њујоршка ботаничка градина|Њујоршката ботаничка градина]] бил именуван како Бриофитски хербариум „Вилијам К. Стир“ во 2000 година и содржи над 600.000 примероци.<ref name="nybg">{{Наведена мрежна страница|url=https://sciweb.nybg.org/science2/Bryology_Steere.asp.html|title=William C. Steere, Bryologist}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://sciweb.nybg.org/science2/Bryology_Steere.asp.html "William C. Steere, Bryologist"].</cite></ref> Градината, исто така, го основала Фондот „Вилијам Кемпбел Стир“ за да им помогне на бриолозите кои сакаат да го посетат нивниот хербариум и библиотека. [[Стир (планина)|Планината Стир]] на Антарктикот е именувана по него.<ref name="TL2">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/taxonomicliterat21979staf/page/863|title=Taxonomic Literature: A Selective Guide to Botanical Publications and Collections with Dates, Commentaries and Types|last=Stafleu|first=Frans Antonie|last2=Cowan|first2=Richard S.|publisher=Bohn, Scheltema & Holkema|year=1985|isbn=9789031302246|volume=5|pages=[https://archive.org/details/taxonomicliterat21979staf/page/863 863–864]}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFStafleuCowan1985">Stafleu, Frans Antonie; Cowan, Richard S. (1985). [[iarchive:taxonomicliterat21979staf/page/863|''Taxonomic Literature: A Selective Guide to Botanical Publications and Collections with Dates, Commentaries and Types'']]. Vol.&nbsp;5. Bohn, Scheltema & Holkema. pp.&nbsp;[[iarchive:taxonomicliterat21979staf/page/863|863–864]]. [[ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/9789031302246|<bdi>9789031302246</bdi>]].</cite></ref> Синот на Стир, [[Вилијам К. Стир Помладиот|Вилијам Ц. Стир помладиот]], бил извршен директор на [[Pfizer|Фајзер]] од 1991 до 2001 година и почесен претседател на одборот од 2001 до 2011 година. Тој исто така бил потпретседател на одборот на Њујоршката ботаничка градина.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nybg.org/plant-research-and-conservation/tour/william-lynda-steere/|title=William and Lynda Steere}}</ref> == Награди == Во 1970 година, Стир бил последниот добитник на наградата „Мери Сопер Папа“ во ботаниката. Во 1972 година, тој бил награден со Орден на светото богатство од [[Хирохито|царот Хирохито]] за неговата работа на Програмата за соработка меѓу САД и Јапонија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://plants.jstor.org/stable/history/10.5555/al.ap.person.bm000008099|title=Edit History: Steere, William Campbell (1907-1989)}}</ref> Во 1987 година, [[Меѓународно здружение на бриолози|Меѓународното здружение на бриолози]] му го доделил Хедвинговиот медал. == Избрани публикации == * Стир, Вилијам Ц. 1935. ''Мововите од Јукатан'' . Препечатено Ланкастер Прес, 14 стр. * Стир, Вилијам Ц. 1946. ''Кенозојски и мезозојски бриофити на Северна Америка'' . Уредник: Универзитетскиот печат, 30 стр. * Стир, Вилијам Ц. 1947. ''Бриофитната флора на Мичиген'', 24 стр. * Стир, Вилијам Ц.; [[Луис Едвард Андерсон|Андерсон, Луис Е]] .; [[Virginia Schmitt Bryan|Брајан, Вирџинија С.]] 1954. ''Хромозомски студии на калифорниски мовови'' . Стихови 20 и 24 од Мемоарите на Ботаничкиот клуб Тори, 74 стр. * Стир, Вилијам Ц. 1958. ''Педесет години ботаника'', уредник В.Ц. Стир и МекГроу-Хил, 638 стр. * Стир, Вилијам Ц. 1961. ''Бриофитите на Јужна Џорџија'' . Препечатено, 25 стр. * Стир, Вилијам Ц. 1964. ''Ливервортс од Јужен Мичиген'' . Бул. 17: Институт за наука Кренбрук. 97 стр. * Стир, Вилијам Ц. 1976. ''Екологија, фитогеографија и флористика на арктички алјаски бриофити'' . Препечатено Hattori Bot. Лаб. 26 стр. * Стир, Вилијам Ц. 1978. ''Северноамериканска мускологија и мусколози: Кратка историја'' . Ботанички преглед 43 (3): 1-59 * Стир, Вилијам Ц; [[Guy Raymond Brassard|Брасард, Гај Р.]] 1978. ''Bryophytorum bibliotheca, Студии за бриофити од умерени дождовни шуми во Австралија'' . Bryophytorum bibliotheca 14, изд. илустрации од Џ. Крамер, 508 стр. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред}}{{Претседатели на Американското ботаничко друштво}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Стир, Вилијам К. }} [[Категорија:Професори на Стенфордовиот универзитет]] [[Категорија:Починати во 1989 година]] [[Категорија:Родени во 1907 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Американски ботаничари]] [[Категорија:Американско ботаничко друштво]] eogq6sgi42ak1lsqgtx3ljf8axrl4qp 5545790 5545789 2026-04-28T11:38:47Z Jtasevski123 69538 /* Избрани публикации */ 5545790 wikitext text/x-wiki '''Вилијам Кемпбел Стир''' (1907 &#x2013; 1989) — американски [[Ботаника|ботаничар]] познат како експерт за [[мововидни]] растенија, особено за арктички и тропски американски видови.<ref name="TL2">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/taxonomicliterat21979staf/page/863|title=Taxonomic Literature: A Selective Guide to Botanical Publications and Collections with Dates, Commentaries and Types|last=Stafleu|first=Frans Antonie|last2=Cowan|first2=Richard S.|publisher=Bohn, Scheltema & Holkema|year=1985|isbn=9789031302246|volume=5|pages=[https://archive.org/details/taxonomicliterat21979staf/page/863 863–864]}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Brassard|first=Guy R.|year=1989|title=In Memoriam: William C. Steere, 1907-1989|journal=Arctic and Alpine Research|volume=21|pages=435|jstor=1551654}}</ref> {{Ботаничар|Steere}} == Ран живот == Стир бил роден на 4 ноември 1907 година, во [[Маскегон]], [[Мичиген]], во семејство на [[Ирска (остров)|Ирски]] [[Квакер|квакери]]. Неговиот дедо од таткова страна бил [[Џозеф Бил Стир]]. Стир студирал во [[Мичигенски универзитет|Мичигенскиот универзитет]] и дипломирал ботаника со „високи одличја“. Кратко студирал на [[Пенсилвански универзитет|Пенсилванскиот универзитет]] каде што студирал цитологија кај [[Вилијам Рандолф Тејлор]], додека работел и како инструктор на [[Универзитет „Темпел“|Универзитетот Темпел]]. Стир бил убеден од [[Харли Х. Бартлет]] да се врати на [[Универзитетот во Мичиген|Мичигенски универзитет]] како инструктор. Магистрирал во 1931 година, а докторирал на универзитетот во 1932 година.<ref name="rgb">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nybg.org/library/finding_guide/archv/steere_rg4b.html|title=William Campbell Steere Records (RG4)}}</ref> == Кариера == Стир продолжил да предава ботаника на Мичигенски универзитет. Неговото истражување било фокусирано на [[бриологија]] и држел курсеви по бриологија и систематска биологија со фокус на Горниот Полуостров во Мичиген. Во 1932 година, тој водел биолошко истражување на [[Јукатан (сојузна држава)|Јукатан]]. Во 1935 година, поминал една година на [[Порторикански универзитет|Порториканскиот универзитет]] како професор на размена. Помеѓу 1942 и 1946 година, Стир водел експедиции во [[Латинска Америка]] во потрага по синхона и извори на [[хинин]], наречени Мисија Синхона. Тој станал редовен професор на Мичигенски универзитет во 1946 година и претседател на Одделот за ботаника во 1947 година. Во 1948 и 1949 година, Стир ги проучувал ефектите од природно појавената радиоактивност врз растителниот свет на [[Големо Мечкино Езеро|Големото Мечкино Езеро]] и во [[Алјаска]].<ref name="rgb">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nybg.org/library/finding_guide/archv/steere_rg4b.html|title=William Campbell Steere Records (RG4)}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.nybg.org/library/finding_guide/archv/steere_rg4b.html "William Campbell Steere Records (RG4)"].</cite></ref> Тој бил првиот бриолог кој ги посетил северните падини на американските арктички планини.<ref name="nybg">{{Наведена мрежна страница|url=https://sciweb.nybg.org/science2/Bryology_Steere.asp.html|title=William C. Steere, Bryologist}}</ref> Стир, почнувајќи од 1950 година, поминал осум години на [[Стенфордски универзитет|Стенфордскиот универзитет]] како професор и декан на Одделот за постдипломски студии. Помеѓу 1954 и 1955 година, Стир паузирал од Стенфорд и прифатил едногодишна позиција во Националната научна фондација како директор на програмата за систематска биологија. Во 1958 година, Стир се приклучил на Њујоршката ботаничка градина како директор.<ref name="Crum 1977">{{Наведено списание|last=Crum|first=Howard|date=1977|title=William Campbell Steere: an account of his life and work|journal=The Bryologist|volume=80|issue=4|pages=662–694|doi=10.2307/3242430|jstor=3242430}}</ref><ref name="Buck 1986">{{Наведена книга|title=Evolutionary Biology|last=Buck|first=William|publisher=Springer|year=1986|isbn=978-1-4615-6985-5|editor-last=Hecht, Max|volume=20|location=New York|pages=1–24|chapter=William Campbell Steere: An Outline of His Life and Continuing Career}}</ref> Стир ја презел титулата виш научник во 1973 година, пред официјално да се пензионира од градината во 1977 година. Во 1975 и 1976 година ја издал серијата [[exsiccata]] ''Bryophyta Arctica'' со [[Кјелд Аксел Холмен]] и [[Герт Стин Могенсен]] како соуредници од Данска.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.botanischestaatssammlung.de/DatabaseClients/IndExs/Exsiccatae_IndExs_Details.jsp?ExsiccataID=18109568|title=Bryophyta Arctica exsiccata: IndExs ExsiccataID=18109568|work=IndExs – Index of Exsiccatae|publisher=Botanische Staatssammlung München|accessdate=15 September 2024}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.botanischestaatssammlung.de/DatabaseClients/IndExs/Exsiccatae_IndExs_Details.jsp?ExsiccataID=1199858687|title=Bryophyta Arctica exsiccata: IndExs ExsiccataID=1199858687|work=IndExs – Index of Exsiccatae|publisher=Botanische Staatssammlung München|accessdate=15 September 2024}}</ref> Сепак, како почесен претседател, Стир продолжи со своите бриолошки истражувања во Градината сè до неговата смрт на 7 февруари 1989 година.<ref name="rgb" /> == Именувања во негова чест == Стери се одбележува во имињата на растителните родови, главно [[џигерници]] ; ''[[Steereocolea]]'' {{Au|[[R.M.Schust.]] 1968}} (''[[Balantiopsaceae]]''), ''[[Steerea]]'' {{Au|[[S.Hatt.]] & [[Kamim.]] 1971}} (''[[Jubulaceae]]''), ''[[Steereobryon]]'' {{Au|[[G.L.Sm.]] 1971}} (''[[Polytrichaceae]]''), ''[[Steerella]]'' {{Au|[[Kuwah.]] 1973}} (''[[Metzgeriaceae]]''), ''Steereochila'' {{Au|[[Inoue]] 1987}} (''Plagiochilaceae'', наведени како сомнителни родови)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gbif.org/species/4901428|title=''Steereochila'' Inoue|work=www.gbif.org|language=en|accessdate=4 November 2022}}</ref> и ''Steereomitrium'' {{Au|[[E.O.Campb.]] 1987}} (Haplomitriaceae, наведени како сомнителни родови).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gbif.org/species/4901424|title=''Steereomitrium'' E.O.Campbell, 1987|work=www.gbif.org|language=en|accessdate=4 November 2022}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://doi.org/10.3372/epolist2022|title=Eine Enzyklopädie zu eponymischen Pflanzennamen|last=Burkhardt|first=Lotte|publisher=Botanic Garden and Botanical Museum, Freie Universität Berlin|year=2022|isbn=978-3-946292-41-8|location=Berlin|language=German|trans-title=Encyclopedia of eponymic plant names|format=pdf|doi=10.3372/epolist2022|access-date=January 27, 2022}}</ref> Многу видови биле именувани во негова чест.. Бриофитскиот хербариум во [[Њујоршка ботаничка градина|Њујоршката ботаничка градина]] бил именуван како Бриофитски хербариум „Вилијам К. Стир“ во 2000 година и содржи над 600.000 примероци.<ref name="nybg">{{Наведена мрежна страница|url=https://sciweb.nybg.org/science2/Bryology_Steere.asp.html|title=William C. Steere, Bryologist}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://sciweb.nybg.org/science2/Bryology_Steere.asp.html "William C. Steere, Bryologist"].</cite></ref> Градината, исто така, го основала Фондот „Вилијам Кемпбел Стир“ за да им помогне на бриолозите кои сакаат да го посетат нивниот хербариум и библиотека. [[Стир (планина)|Планината Стир]] на Антарктикот е именувана по него.<ref name="TL2">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/taxonomicliterat21979staf/page/863|title=Taxonomic Literature: A Selective Guide to Botanical Publications and Collections with Dates, Commentaries and Types|last=Stafleu|first=Frans Antonie|last2=Cowan|first2=Richard S.|publisher=Bohn, Scheltema & Holkema|year=1985|isbn=9789031302246|volume=5|pages=[https://archive.org/details/taxonomicliterat21979staf/page/863 863–864]}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFStafleuCowan1985">Stafleu, Frans Antonie; Cowan, Richard S. (1985). [[iarchive:taxonomicliterat21979staf/page/863|''Taxonomic Literature: A Selective Guide to Botanical Publications and Collections with Dates, Commentaries and Types'']]. Vol.&nbsp;5. Bohn, Scheltema & Holkema. pp.&nbsp;[[iarchive:taxonomicliterat21979staf/page/863|863–864]]. [[ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/9789031302246|<bdi>9789031302246</bdi>]].</cite></ref> Синот на Стир, [[Вилијам К. Стир Помладиот|Вилијам Ц. Стир помладиот]], бил извршен директор на [[Pfizer|Фајзер]] од 1991 до 2001 година и почесен претседател на одборот од 2001 до 2011 година. Тој исто така бил потпретседател на одборот на Њујоршката ботаничка градина.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nybg.org/plant-research-and-conservation/tour/william-lynda-steere/|title=William and Lynda Steere}}</ref> == Награди == Во 1970 година, Стир бил последниот добитник на наградата „Мери Сопер Папа“ во ботаниката. Во 1972 година, тој бил награден со Орден на светото богатство од [[Хирохито|царот Хирохито]] за неговата работа на Програмата за соработка меѓу САД и Јапонија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://plants.jstor.org/stable/history/10.5555/al.ap.person.bm000008099|title=Edit History: Steere, William Campbell (1907-1989)}}</ref> Во 1987 година, [[Меѓународно здружение на бриолози|Меѓународното здружение на бриолози]] му го доделил Хедвинговиот медал. == Избрани публикации == * Стир, Вилијам К. 1935. ''Мововите од Јукатан'' . Препечатено Ланкастер Прес, 14 стр. * Стир, Вилијам К. 1946. ''Кенозојски и мезозојски бриофити на Северна Америка'' . Уредник: Универзитетскиот печат, 30 стр. * Стир, Вилијам К. 1947. ''Бриофитната флора на Мичиген'', 24 стр. * Стир, Вилијам К.; [[Луис Едвард Андерсон|Андерсон, Луис Е]] .; [[Virginia Schmitt Bryan|Брајан, Вирџинија С.]] 1954. ''Хромозомски студии на калифорниски мовови'' . Стихови 20 и 24 од Мемоарите на Ботаничкиот клуб Тори, 74 стр. * Стир, Вилијам К. 1958. ''Педесет години ботаника'', уредник В.Ц. Стир и МекГроу-Хил, 638 стр. * Стир, Вилијам К. 1961. ''Бриофитите на Јужна Џорџија'' . Препечатено, 25 стр. * Стир, Вилијам К. 1964. ''Ливервортс од Јужен Мичиген'' . Бул. 17: Институт за наука Кренбрук. 97 стр. * Стир, Вилијам К. 1976. ''Екологија, фитогеографија и флористика на арктички алјаски бриофити'' . Препечатено Hattori Bot. Лаб. 26 стр. * Стир, Вилијам К. 1978. ''Северноамериканска мускологија и мусколози: Кратка историја'' . Ботанички преглед 43 (3): 1-59 * Стир, Вилијам К; [[Guy Raymond Brassard|Брасард, Гај Р.]] 1978. ''Bryophytorum bibliotheca, Студии за бриофити од умерени дождовни шуми во Австралија'' . Bryophytorum bibliotheca 14, изд. илустрации од Џ. Крамер, 508 стр. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред}}{{Претседатели на Американското ботаничко друштво}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Стир, Вилијам К. }} [[Категорија:Професори на Стенфордовиот универзитет]] [[Категорија:Починати во 1989 година]] [[Категорија:Родени во 1907 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Американски ботаничари]] [[Категорија:Американско ботаничко друштво]] g05fwflzbmhhoxg3w3n967mnt0328vo 5545793 5545790 2026-04-28T11:40:14Z Jtasevski123 69538 5545793 wikitext text/x-wiki '''Вилијам Кемпбел Стир''' (1907 &#x2013; 1989) — американски [[Ботаника|ботаничар]] познат како експерт за [[мововидни]] растенија, особено за арктички и тропски американски видови.<ref name="TL2">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/taxonomicliterat21979staf/page/863|title=Taxonomic Literature: A Selective Guide to Botanical Publications and Collections with Dates, Commentaries and Types|last=Stafleu|first=Frans Antonie|last2=Cowan|first2=Richard S.|publisher=Bohn, Scheltema & Holkema|year=1985|isbn=9789031302246|volume=5|pages=[https://archive.org/details/taxonomicliterat21979staf/page/863 863–864]}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Brassard|first=Guy R.|year=1989|title=In Memoriam: William C. Steere, 1907-1989|journal=Arctic and Alpine Research|volume=21|pages=435|jstor=1551654}}</ref> {{Ботаничар|Steere}} == Ран живот == Стир бил роден на 4 ноември 1907 година, во [[Маскегон]], [[Мичиген]], во семејство на [[Ирска (остров)|Ирски]] [[Квакер|квакери]]. Неговиот дедо од таткова страна бил [[Џозеф Бил Стир]]. Стир студирал во [[Мичигенски универзитет|Мичигенскиот универзитет]] и дипломирал ботаника со „високи одличја“. Кратко студирал на [[Пенсилвански универзитет|Пенсилванскиот универзитет]] каде што студирал цитологија кај [[Вилијам Рандолф Тејлор]], додека работел и како инструктор на [[Универзитет „Темпел“|Универзитетот Темпел]]. Стир бил убеден од [[Харли Х. Бартлет]] да се врати на [[Универзитетот во Мичиген|Мичигенски универзитет]] како инструктор. Магистрирал во 1931 година, а докторирал на универзитетот во 1932 година.<ref name="rgb">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nybg.org/library/finding_guide/archv/steere_rg4b.html|title=William Campbell Steere Records (RG4)}}</ref> == Кариера == Стир продолжил да предава ботаника на Мичигенски универзитет. Неговото истражување било фокусирано на [[бриологија]] и држел курсеви по бриологија и систематска биологија со фокус на Горниот Полуостров во Мичиген. Во 1932 година, тој водел биолошко истражување на [[Јукатан (сојузна држава)|Јукатан]]. Во 1935 година, поминал една година на [[Порторикански универзитет|Порториканскиот универзитет]] како професор на размена. Помеѓу 1942 и 1946 година, Стир водел експедиции во [[Латинска Америка]] во потрага по синхона и извори на [[хинин]], наречени Мисија Синхона. Тој станал редовен професор на Мичигенски универзитет во 1946 година и претседател на Одделот за ботаника во 1947 година. Во 1948 и 1949 година, Стир ги проучувал ефектите од природно појавената радиоактивност врз растителниот свет на [[Големо Мечкино Езеро|Големото Мечкино Езеро]] и во [[Алјаска]].<ref name="rgb"/> Тој бил првиот бриолог кој ги посетил северните падини на американските арктички планини.<ref name="nybg">{{Наведена мрежна страница|url=https://sciweb.nybg.org/science2/Bryology_Steere.asp.html|title=William C. Steere, Bryologist}}</ref> Стир, почнувајќи од 1950 година, поминал осум години на [[Стенфордски универзитет|Стенфордскиот универзитет]] како професор и декан на Одделот за постдипломски студии. Помеѓу 1954 и 1955 година, Стир паузирал од Стенфорд и прифатил едногодишна позиција во Националната научна фондација како директор на програмата за систематска биологија. Во 1958 година, Стир се приклучил на Њујоршката ботаничка градина како директор.<ref name="Crum 1977">{{Наведено списание|last=Crum|first=Howard|date=1977|title=William Campbell Steere: an account of his life and work|journal=The Bryologist|volume=80|issue=4|pages=662–694|doi=10.2307/3242430|jstor=3242430}}</ref><ref name="Buck 1986">{{Наведена книга|title=Evolutionary Biology|last=Buck|first=William|publisher=Springer|year=1986|isbn=978-1-4615-6985-5|editor-last=Hecht, Max|volume=20|location=New York|pages=1–24|chapter=William Campbell Steere: An Outline of His Life and Continuing Career}}</ref> Стир ја презел титулата виш научник во 1973 година, пред официјално да се пензионира од градината во 1977 година. Во 1975 и 1976 година ја издал серијата [[exsiccata]] ''Bryophyta Arctica'' со [[Кјелд Аксел Холмен]] и [[Герт Стин Могенсен]] како соуредници од Данска.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.botanischestaatssammlung.de/DatabaseClients/IndExs/Exsiccatae_IndExs_Details.jsp?ExsiccataID=18109568|title=Bryophyta Arctica exsiccata: IndExs ExsiccataID=18109568|work=IndExs – Index of Exsiccatae|publisher=Botanische Staatssammlung München|accessdate=15 September 2024}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.botanischestaatssammlung.de/DatabaseClients/IndExs/Exsiccatae_IndExs_Details.jsp?ExsiccataID=1199858687|title=Bryophyta Arctica exsiccata: IndExs ExsiccataID=1199858687|work=IndExs – Index of Exsiccatae|publisher=Botanische Staatssammlung München|accessdate=15 September 2024}}</ref> Сепак, како почесен претседател, Стир продолжи со своите бриолошки истражувања во Градината сè до неговата смрт на 7 февруари 1989 година.<ref name="rgb" /> == Именувања во негова чест == Стери се одбележува во имињата на растителните родови, главно [[џигерници]] ; ''[[Steereocolea]]'' {{Au|[[R.M.Schust.]] 1968}} (''[[Balantiopsaceae]]''), ''[[Steerea]]'' {{Au|[[S.Hatt.]] & [[Kamim.]] 1971}} (''[[Jubulaceae]]''), ''[[Steereobryon]]'' {{Au|[[G.L.Sm.]] 1971}} (''[[Polytrichaceae]]''), ''[[Steerella]]'' {{Au|[[Kuwah.]] 1973}} (''[[Metzgeriaceae]]''), ''Steereochila'' {{Au|[[Inoue]] 1987}} (''Plagiochilaceae'', наведени како сомнителни родови)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gbif.org/species/4901428|title=''Steereochila'' Inoue|work=www.gbif.org|language=en|accessdate=4 November 2022}}</ref> и ''Steereomitrium'' {{Au|[[E.O.Campb.]] 1987}} (Haplomitriaceae, наведени како сомнителни родови).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gbif.org/species/4901424|title=''Steereomitrium'' E.O.Campbell, 1987|work=www.gbif.org|language=en|accessdate=4 November 2022}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://doi.org/10.3372/epolist2022|title=Eine Enzyklopädie zu eponymischen Pflanzennamen|last=Burkhardt|first=Lotte|publisher=Botanic Garden and Botanical Museum, Freie Universität Berlin|year=2022|isbn=978-3-946292-41-8|location=Berlin|language=German|trans-title=Encyclopedia of eponymic plant names|format=pdf|doi=10.3372/epolist2022|access-date=January 27, 2022}}</ref> Многу видови биле именувани во негова чест.. Бриофитскиот хербариум во [[Њујоршка ботаничка градина|Њујоршката ботаничка градина]] бил именуван како Бриофитски хербариум „Вилијам К. Стир“ во 2000 година и содржи над 600.000 примероци.<ref name="nybg"/> Градината, исто така, го основала Фондот „Вилијам Кемпбел Стир“ за да им помогне на бриолозите кои сакаат да го посетат нивниот хербариум и библиотека. [[Стир (планина)|Планината Стир]] на Антарктикот е именувана по него.<ref name="TL2"/> Синот на Стир, [[Вилијам К. Стир Помладиот|Вилијам Ц. Стир помладиот]], бил извршен директор на [[Pfizer|Фајзер]] од 1991 до 2001 година и почесен претседател на одборот од 2001 до 2011 година. Тој исто така бил потпретседател на одборот на Њујоршката ботаничка градина.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nybg.org/plant-research-and-conservation/tour/william-lynda-steere/|title=William and Lynda Steere}}</ref> == Награди == Во 1970 година, Стир бил последниот добитник на наградата „Мери Сопер Папа“ во ботаниката. Во 1972 година, тој бил награден со Орден на светото богатство од [[Хирохито|царот Хирохито]] за неговата работа на Програмата за соработка меѓу САД и Јапонија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://plants.jstor.org/stable/history/10.5555/al.ap.person.bm000008099|title=Edit History: Steere, William Campbell (1907-1989)}}</ref> Во 1987 година, [[Меѓународно здружение на бриолози|Меѓународното здружение на бриолози]] му го доделил Хедвинговиот медал. == Избрани публикации == * Стир, Вилијам К. 1935. ''Мововите од Јукатан'' . Препечатено Ланкастер Прес, 14 стр. * Стир, Вилијам К. 1946. ''Кенозојски и мезозојски бриофити на Северна Америка'' . Уредник: Универзитетскиот печат, 30 стр. * Стир, Вилијам К. 1947. ''Бриофитната флора на Мичиген'', 24 стр. * Стир, Вилијам К.; [[Луис Едвард Андерсон|Андерсон, Луис Е]] .; [[Virginia Schmitt Bryan|Брајан, Вирџинија С.]] 1954. ''Хромозомски студии на калифорниски мовови'' . Стихови 20 и 24 од Мемоарите на Ботаничкиот клуб Тори, 74 стр. * Стир, Вилијам К. 1958. ''Педесет години ботаника'', уредник В.Ц. Стир и МекГроу-Хил, 638 стр. * Стир, Вилијам К. 1961. ''Бриофитите на Јужна Џорџија'' . Препечатено, 25 стр. * Стир, Вилијам К. 1964. ''Ливервортс од Јужен Мичиген'' . Бул. 17: Институт за наука Кренбрук. 97 стр. * Стир, Вилијам К. 1976. ''Екологија, фитогеографија и флористика на арктички алјаски бриофити'' . Препечатено Hattori Bot. Лаб. 26 стр. * Стир, Вилијам К. 1978. ''Северноамериканска мускологија и мусколози: Кратка историја'' . Ботанички преглед 43 (3): 1-59 * Стир, Вилијам К; [[Guy Raymond Brassard|Брасард, Гај Р.]] 1978. ''Bryophytorum bibliotheca, Студии за бриофити од умерени дождовни шуми во Австралија'' . Bryophytorum bibliotheca 14, изд. илустрации од Џ. Крамер, 508 стр. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред}}{{Претседатели на Американското ботаничко друштво}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Стир, Вилијам К. }} [[Категорија:Професори на Стенфордовиот универзитет]] [[Категорија:Починати во 1989 година]] [[Категорија:Родени во 1907 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Американски ботаничари]] [[Категорија:Американско ботаничко друштво]] l7go634zyn8s2i4vmiflmkbpo3ygi61 Едгар Андерсон 0 1392302 5545742 5543860 2026-04-28T10:51:41Z Jtasevski123 69538 5545742 wikitext text/x-wiki '''Едгар Шенон Андерсон''' (роден на {{роден на|9|ноември|1897}} — почина на {{починат на|18|јуни|1969}}) — американски ботаничар.<ref name="Smocovitis">{{Наведено списание|last=Smocovitis|first=Vassiliki Betty|date=1999|title=Anderson, Edgar (1897-1969), botanist|url=https://doi.org/10.1093/anb/9780198606697.article.1302046|journal=American National Biography|language=en|doi=10.1093/anb/9780198606697.article.1302046|url-access=subscription|access-date=15 February 2022}}</ref><ref name="Kohler">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=eeyPEcen1toC&pg=PA253|title=Landscapes and Labscapes: Exploring the Lab-Field Border in Biology|last=Kohler|first=Robert E.|date=November 2002|publisher=University of Chicago Press|isbn=978-0-226-45010-0|language=en}}</ref> Тој го вовел терминот ''[[Интрогресија|интрогресивна хибридизација]]'',<ref name="Kleinman">{{Наведено списание|last=Kleinman|first=Kim|date=1999|title=His Own Synthesis: Corn, Edgar Anderson, and Evolutionary Theory in the 1940s|url=https://www.jstor.org/stable/4331526|journal=Journal of the History of Biology|volume=32|issue=2|pages=293–320|doi=10.1023/A:1004424810841|issn=0022-5010|jstor=4331526|url-access=subscription|access-date=15 February 2022}}</ref> а неговата книга од 1949 година била оригинален и важен придонес во ботаничката генетика.<ref>{{Наведена книга|url=http://www.nasonline.org/publications/biographical-memoirs/memoir-pdfs/anderson-edgar.pdf|title=National Academy of Sciences: Biographical Memoirs|last=Stebbins|first=G. L.|date=1978|publisher=National Academy of Sciences|volume=49|pages=3–23|chapter=Edgar Anderson}}</ref> Неговата работа за преносот и потеклото на адаптациите преку природна хибридизација продолжува да биде релевантна.<ref name="Arnold">{{Наведено списание|last=Arnold|first=Michael L.|date=2004|title=Transfer and Origin of Adaptations through Natural Hybridization: Were Anderson and Stebbins Right?|journal=The Plant Cell|volume=16|issue=3|pages=562–570|doi=10.1105/tpc.160370|issn=1040-4651|pmc=540259|pmid=15004269}}</ref><ref name="Edelman">{{Наведено списание|last=Edelman|first=Nathaniel B.|last2=Mallet|first2=James|date=23 November 2021|title=Prevalence and Adaptive Impact of Introgression|url=https://doi.org/10.1146/annurev-genet-021821-020805|journal=Annual Review of Genetics|volume=55|issue=1|pages=265–283|doi=10.1146/annurev-genet-021821-020805|issn=0066-4197|pmid=34579539|url-access=subscription|access-date=16 February 2022}}</ref> Андерсон бил избран за член на [[Американска академија на уметностите и науките|Американската академија на уметностите и науките]] во 1934 година.<ref name="AAAS">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.amacad.org/publications/BookofMembers/ChapterA.pdf|title=Book of Members, 1780-2010: Chapter A|publisher=American Academy of Arts and Sciences|accessdate=18 April 2011}}</ref> Во 1954 година, тој бил избран за член на [[Национална академија на науки (САД)|Националната академија на науките]].<ref name="NAS">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nasonline.org/site/Dir/1126361651?pg=vprof&mbr=1001520|title=Anderson, Edgar|work=National Academy of Sciences|accessdate=18 April 2011}}</ref> Бил и претседател на [[Американско ботаничко друштво|Американското ботаничко друштво]]. Во 1952 година,<ref name="BSA">{{Наведена мрежна страница|url=https://botany.org/home/about/current-officers/bsa-presidents.html|title=BSA Presidents|work=Botanical Society of America|language=en|accessdate=16 February 2022}}</ref> станал член-основач на Друштвото за проучување на еволуцијата<ref name="Vassiliki">{{Наведено списание|last=Smocovitis|first=Vassiliki Betty|date=1994|title=Organizing Evolution: Founding the Society for the Study of Evolution (1939-1950)|url=https://people.clas.ufl.edu/bsmocovi/files/Organizing-Evolution.pdf|journal=Journal of the History of Biology|volume=27|issue=2|pages=241–309|doi=10.1007/BF01062564|issn=0022-5010|pmid=11639320|access-date=16 February 2022}}</ref> и [[Американско друштво за билки|Американското друштво за билки]].<ref name="Herb">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.stlouisherbsociety.org/who-we-are/|title=Who We Are|work=St. Louis Herb Society|accessdate=16 February 2022}}</ref> Добил медалот Дарвин-Волас од Линеевското друштво во 1958 година.<ref name="Keen">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=gTX3DwAAQBAJ&pg=PA480|title=Graphics for Statistics and Data Analysis with R|last=Keen|first=Kevin J.|date=26 September 2018|publisher=CRC Press|isbn=978-0-429-63370-6|language=en|access-date=16 February 2022}}</ref> == Ран живот и образование == Андерсон бил роден во Форествил, Њујорк <ref name="Eisendrath1972">{{Наведено списание|last=Eisendrath|first=Erna R.|date=1972|title=The Publications of Edgar Anderson|url=https://www.jstor.org/stable/2395147|journal=Annals of the Missouri Botanical Garden|volume=59|issue=3|pages=346–361|issn=0026-6493|jstor=2395147|url-access=subscription}}</ref> Кога имал три години, неговото семејство се преселило во Ист Ленсинг, Мичиген. Во 1914 година, Андерсон се запишал на Мичигенскиот државен колеџ, за да студира ботаника и [[хортикултура]]. Откако дипломирал биологија во 1918 година,<ref name="Heiser">{{Наведено списание|last=Heiser|first=Charles B.|date=1995|title=Edgar Anderson, Botanist and Curator of Useful Plants|url=https://www.jstor.org/stable/2399980|journal=Annals of the Missouri Botanical Garden|volume=82|issue=1|pages=54–60|doi=10.2307/2399980|issn=0026-6493|jstor=2399980|url-access=subscription|access-date=15 February 2022}}</ref> се приклучил на Морнаричката резерва, а во 1919 година прифатил постдипломска позиција на Институтот Баси на [[Харвард|Универзитетот Харвард]]. Неговите студии биле под надзор на генетичарот [[Едвард Мареј Ист]]. Андерсон работел на генетиката на самоинкомпатибилност во ''[[Тутун|тутунот]]''. <ref name="Kleinman">{{Наведено списание|last=Kleinman|first=Kim|date=1999|title=His Own Synthesis: Corn, Edgar Anderson, and Evolutionary Theory in the 1940s|url=https://www.jstor.org/stable/4331526|journal=Journal of the History of Biology|volume=32|issue=2|pages=293–320|doi=10.1023/A:1004424810841|issn=0022-5010|jstor=4331526|url-access=subscription|access-date=15 February 2022}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFKleinman1999">Kleinman, Kim (1999). <span class="id-lock-subscription" title="Paid subscription required">[https://www.jstor.org/stable/4331526 "His Own Synthesis: Corn, Edgar Anderson, and Evolutionary Theory in the 1940s"]</span>. ''Journal of the History of Biology''. '''32''' (2): <span class="nowrap">293–</span>320. [[Назнака за дигитални објекти|doi]]:[[doi:10.1023/A:1004424810841|10.1023/A:1004424810841]]. [[ISSN]]&nbsp;[https://search.worldcat.org/issn/0022-5010 0022-5010]. [[JSTOR]]&nbsp;[https://www.jstor.org/stable/4331526 4331526]. [[Semantic Scholar|S2CID]]&nbsp;[https://api.semanticscholar.org/CorpusID:126829834 126829834]<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">15 February</span> 2022</span>.</cite></ref> Магистрирал во 1920 година. Докторирал по земјоделска генетика во 1922.<ref name="Heiser" /> == Кариера == [[Податотека:Iris_versicolor_FWS.jpg|десно|мини|200x200пкс|''[[Iris versicolor]]'']] [[Податотека:Iris_virginica_2.jpg|мини|200x200пкс|''[[Iris virginica]]'']] Андерсон ја прифатил позицијата генетичар во [[Мисуриска ботаничката градина|Мисуриската ботаничката градина]] во 1922 година. Тој бил назначен за доцент по ботаника на Вашингтонскиот универзитет во Сент Луис. Неговото истражување било фокусирано на развој на техники за квантифицирање на географските варијации кај ''Iris versicolor''. Андерсон го утврдил постоењето на втор вид, ''Iris virginica''.<ref name="Kleinman">{{Наведено списание|last=Kleinman|first=Kim|date=1999|title=His Own Synthesis: Corn, Edgar Anderson, and Evolutionary Theory in the 1940s|url=https://www.jstor.org/stable/4331526|journal=Journal of the History of Biology|volume=32|issue=2|pages=293–320|doi=10.1023/A:1004424810841|issn=0022-5010|jstor=4331526|url-access=subscription|access-date=15 February 2022}}</ref> Во 1929 година, Андерсон добил стипендија за студии на Хортикултурниот институт „Џон Инес“ во Британија. Работел со цитогенетичарот [[К. Д. Дарлингтон]], статистичарот [[Роналд Фишер]] и генетичарот [[Џ. Б. С. Халдејн]]. Збирот податоци на Андерсон за три сродни видови перуники бил користен од Фишер како пример со кој се демонстрирале статистички методи на класификација и последователно станал многу познат во заедницата [[Машинско учење|за машинско учење]], иако често се опишува како [[Фишерови перуникиеви податоци]].<ref name="Erickson">{{Наведено списание|last=Erickson|first=Ralph O.|date=1 June 1988|title=Growth and Development of a Botanist|url=https://doi.org/10.1146/annurev.pp.39.060188.000245|journal=Annual Review of Plant Physiology and Plant Molecular Biology|volume=39|issue=1|pages=1–23|doi=10.1146/annurev.pp.39.060188.000245|issn=1040-2519|url-access=subscription|access-date=15 February 2022}}</ref><ref name="Wainer">{{Наведено списание|last=Wainer|first=Howard|last2=Velleman|first2=Paul F.|date=1 February 2001|title=Statistical Graphics: Mapping the Pathways of Science|url=https://doi.org/10.1146/annurev.psych.52.1.305|journal=Annual Review of Psychology|volume=52|issue=1|pages=305–335|doi=10.1146/annurev.psych.52.1.305|issn=0066-4308|pmid=11148308|url-access=subscription|access-date=16 February 2022}}</ref> [[Податотека:Iris_dataset_scatterplot.svg|лево|мини|Расејувачки дијаграм од Фишеровите перуникиеви податоци]] Андерсон се вратил во САД во 1931 година и се вработил во Арборетумот „Арнолд“ на Харвард, каде што работел со генетичарот [[Карл Сакс]]. Во 1935 година се вратил во [[Мисуриска ботаничката градина|Мисуриската ботаничката градина]], а во 1937 година ја добил професорската титула „Енгелман“ по ботаника на Вашингтонскиот универзитет во Сент Луис. Помеѓу 1934 и 1938 година работел претежно на ''[[Tradescantia]]'' . Тој бил првиот што го вовел терминот интрогресивна хибридизација.<ref name="Kleinman">{{Наведено списание|last=Kleinman|first=Kim|date=1999|title=His Own Synthesis: Corn, Edgar Anderson, and Evolutionary Theory in the 1940s|url=https://www.jstor.org/stable/4331526|journal=Journal of the History of Biology|volume=32|issue=2|pages=293–320|doi=10.1023/A:1004424810841|issn=0022-5010|jstor=4331526|url-access=subscription|access-date=15 February 2022}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFKleinman1999">Kleinman, Kim (1999). <span class="id-lock-subscription" title="Paid subscription required">[https://www.jstor.org/stable/4331526 "His Own Synthesis: Corn, Edgar Anderson, and Evolutionary Theory in the 1940s"]</span>. ''Journal of the History of Biology''. '''32''' (2): <span class="nowrap">293–</span>320. [[Назнака за дигитални објекти|doi]]:[[doi:10.1023/A:1004424810841|10.1023/A:1004424810841]]. [[ISSN]]&nbsp;[https://search.worldcat.org/issn/0022-5010 0022-5010]. [[JSTOR]]&nbsp;[https://www.jstor.org/stable/4331526 4331526]. [[Semantic Scholar|S2CID]]&nbsp;[https://api.semanticscholar.org/CorpusID:126829834 126829834]<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">15 February</span> 2022</span>.</cite></ref> Во 1941 година, Андерсон бил поканет да одржи [[Јесупски предавања]] на Колумбискиот универзитет со [[Ернст Мајр]]. Таму дискутирал за улогата на генетиката во систематиката на растенијата. Наместо тоа, тој го насочил своето внимание кон [[Пченка|пченката]],<ref name="Kleinman">{{Наведено списание|last=Kleinman|first=Kim|date=1999|title=His Own Synthesis: Corn, Edgar Anderson, and Evolutionary Theory in the 1940s|url=https://www.jstor.org/stable/4331526|journal=Journal of the History of Biology|volume=32|issue=2|pages=293–320|doi=10.1023/A:1004424810841|issn=0022-5010|jstor=4331526|url-access=subscription|access-date=15 February 2022}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFKleinman1999">Kleinman, Kim (1999). <span class="id-lock-subscription" title="Paid subscription required">[https://www.jstor.org/stable/4331526 "His Own Synthesis: Corn, Edgar Anderson, and Evolutionary Theory in the 1940s"]</span>. ''Journal of the History of Biology''. '''32''' (2): <span class="nowrap">293–</span>320. [[Назнака за дигитални објекти|doi]]:[[doi:10.1023/A:1004424810841|10.1023/A:1004424810841]]. [[ISSN]]&nbsp;[https://search.worldcat.org/issn/0022-5010 0022-5010]. [[JSTOR]]&nbsp;[https://www.jstor.org/stable/4331526 4331526]. [[Semantic Scholar|S2CID]]&nbsp;[https://api.semanticscholar.org/CorpusID:126829834 126829834]<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">15 February</span> 2022</span>.</cite></ref><ref name="Kim">{{Наведено списание|last=Kleinman|first=Kim|date=2009|title=Biosystematics and the Origin of Species: Edgar Anderson, W. H. Camp, and the Evolutionary Synthesis|url=https://www.jstor.org/stable/27757425|journal=Transactions of the American Philosophical Society|volume=99|issue=1|pages=73–91|issn=0065-9746|jstor=27757425|access-date=15 February 2022}}</ref> нагласувајќи ја потребата од проучување и на дивите и на култивираните растенија.<ref name="Charles">{{Наведено списание|last=Heiser|first=Charles B.|date=1 November 1979|title=Origins of Some Cultivated New World Plants|url=https://doi.org/10.1146/annurev.es.10.110179.001521|journal=Annual Review of Ecology and Systematics|volume=10|issue=1|pages=309–326|doi=10.1146/annurev.es.10.110179.001521|issn=0066-4162|url-access=subscription|access-date=16 February 2022}}</ref> Андерсон ја објавил книгата ''„Интрогресивна хибридизација“'' во 1949 година, опишувајќи го трансферот на гени помеѓу хибридизирачките форми,<ref name="Arnold">{{Наведено списание|last=Arnold|first=Michael L.|date=2004|title=Transfer and Origin of Adaptations through Natural Hybridization: Were Anderson and Stebbins Right?|journal=The Plant Cell|volume=16|issue=3|pages=562–570|doi=10.1105/tpc.160370|issn=1040-4651|pmc=540259|pmid=15004269}}</ref> и улогата на интрогресијата во видообразувањето.<ref name="Harland">{{Наведено списание|last=Harland|first=S. C.|date=August 1950|title=Introgressive Hybridization|journal=Nature|language=en|volume=166|issue=4215|pages=243–244|bibcode=1950Natur.166..243H|doi=10.1038/166243b0|issn=1476-4687|doi-access=free}}</ref> Тој ја напишал и популарната научна книга ''„Растенија, човек и живот'' “ (1952), опишана од еден рецензент како „книга што секој ботаничар и антрополог треба да ја прочита“.<ref name="Cutler">{{Наведено списание|last=Cutler|first=Hugh C.|last2=Martin|first2=Paul S.|date=6 April 1953|title=Plants, Man and Life.Edgar Anderson|url=https://anthrosource.onlinelibrary.wiley.com/doi/pdf/10.1525/aa.1953.55.2.02a00290|journal=American Anthropologist|volume=55|issue=2|pages=269–270|doi=10.1525/aa.1953.55.2.02a00290|issn=0002-7294|url-access=subscription|access-date=16 February 2022}}</ref> Андерсон кратко бил директор на Мисурските градини во 1954 година, но се вратил на предавање во 1957 година. Официјално се пензионирал во 1967 година.<ref name="Heiser">{{Наведено списание|last=Heiser|first=Charles B.|date=1995|title=Edgar Anderson, Botanist and Curator of Useful Plants|url=https://www.jstor.org/stable/2399980|journal=Annals of the Missouri Botanical Garden|volume=82|issue=1|pages=54–60|doi=10.2307/2399980|issn=0026-6493|jstor=2399980|url-access=subscription|access-date=15 February 2022}}</ref> Андерсон бил близок колега и пријател на [[Естер Ледерберг]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.estherlederberg.com/EImages/Cold%20Spring%20Harbor/Anderson.html|title=Edgar S. Anderson|work=Esther Lederberg|accessdate=16 February 2022}}</ref> Тие често ги посетувале симпозиумите на лабораторијата Колд Спринг Харбор.<ref name="CSHL">{{Наведена мрежна страница|url=https://archivesspace.cshl.edu/agents/people/8319|title=Anderson, Edgar|work=Cold Spring Harbor Laboratory Archives|accessdate=16 February 2022}}</ref> Андерсон бил близок пријател со многу други колеги, како што се [[Џ. Б. С. Халдејн]]<ref name="Arnold">{{Наведено списание|last=Arnold|first=Michael L.|date=2004|title=Transfer and Origin of Adaptations through Natural Hybridization: Were Anderson and Stebbins Right?|journal=The Plant Cell|volume=16|issue=3|pages=562–570|doi=10.1105/tpc.160370|issn=1040-4651|pmc=540259|pmid=15004269}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFArnold2004">Arnold, Michael L. (2004). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC540259 "Transfer and Origin of Adaptations through Natural Hybridization: Were Anderson and Stebbins Right?"]. ''The Plant Cell''. '''16''' (3): <span class="nowrap">562–</span>570. [[Назнака за дигитални објекти|doi]]:[[doi:10.1105/tpc.160370|10.1105/tpc.160370]]. [[ISSN]]&nbsp;[https://search.worldcat.org/issn/1040-4651 1040-4651]. [[PubMed Central|PMC]]&nbsp;<span class="id-lock-free" title="Freely accessible">[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC540259 540259]</span>. [[PubMed|PMID]]&nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15004269 15004269].</cite></ref> и [[Џ. Ледјард Стебинс]].<ref name="Ledyard">{{Наведено списание|last=Smocovitis|first=Vassiliki Betty|date=1 December 2001|title=G. Ledyard Stebbins and the Evolutionary Synthesis|url=https://doi.org/10.1146/annurev.genet.35.102401.091525|journal=Annual Review of Genetics|volume=35|issue=1|pages=803–814|doi=10.1146/annurev.genet.35.102401.091525|issn=0066-4197|pmid=11700300|url-access=subscription|access-date=16 February 2022}}</ref>{{botanist|E.S.Anderson|Anderson, Edgar Shannon}} == Наводи == {{Наводи}} == Литература == * {{Наведено списание|last=Edgar Anderson|year=1935|title=The Irises of the Gaspe Peninsula|journal=Bulletin of the American Iris Society|volume=59|pages=2–5}} * {{Наведено списание|last=Edgar Anderson|year=1936|title=The Species Problem in Iris|url=https://www.biodiversitylibrary.org/part/4079|journal=Annals of the Missouri Botanical Garden|volume=23|issue=3|pages=457–509|doi=10.2307/2394164|jstor=2394164}} * {{Наведено списание|last=Anderson|first=Edgar|date=1 November 1936|title=An American pedigree for woolly hair|url=https://academic.oup.com/jhered/article-abstract/27/11/444/794065?redirectedFrom=fulltext|journal=Journal of Heredity|volume=27|issue=11|pages=444|doi=10.1093/oxfordjournals.jhered.a104158|issn=0022-1503|url-access=subscription}} {{Претседатели на Американското ботаничко друштво}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Андерсон, Едгар }} [[Категорија:Членови на Американската академија на уметностите и науките]] [[Категорија:Членови на Националната академија на науките на САД]] [[Категорија:Починати во 1969 година]] [[Категорија:Родени во 1897 година]] [[Категорија:Американски генетичари]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Американски ботаничари]] [[Категорија:Американско ботаничко друштво]] tlhxy37cs2guwe5pmvvbps6o0xze0gw 5545743 5545742 2026-04-28T10:51:51Z Jtasevski123 69538 5545743 wikitext text/x-wiki '''Едгар Шенон Андерсон''' (роден на {{роден на|9|ноември|1897}} — починат на {{починат на|18|јуни|1969}}) — американски ботаничар.<ref name="Smocovitis">{{Наведено списание|last=Smocovitis|first=Vassiliki Betty|date=1999|title=Anderson, Edgar (1897-1969), botanist|url=https://doi.org/10.1093/anb/9780198606697.article.1302046|journal=American National Biography|language=en|doi=10.1093/anb/9780198606697.article.1302046|url-access=subscription|access-date=15 February 2022}}</ref><ref name="Kohler">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=eeyPEcen1toC&pg=PA253|title=Landscapes and Labscapes: Exploring the Lab-Field Border in Biology|last=Kohler|first=Robert E.|date=November 2002|publisher=University of Chicago Press|isbn=978-0-226-45010-0|language=en}}</ref> Тој го вовел терминот ''[[Интрогресија|интрогресивна хибридизација]]'',<ref name="Kleinman">{{Наведено списание|last=Kleinman|first=Kim|date=1999|title=His Own Synthesis: Corn, Edgar Anderson, and Evolutionary Theory in the 1940s|url=https://www.jstor.org/stable/4331526|journal=Journal of the History of Biology|volume=32|issue=2|pages=293–320|doi=10.1023/A:1004424810841|issn=0022-5010|jstor=4331526|url-access=subscription|access-date=15 February 2022}}</ref> а неговата книга од 1949 година била оригинален и важен придонес во ботаничката генетика.<ref>{{Наведена книга|url=http://www.nasonline.org/publications/biographical-memoirs/memoir-pdfs/anderson-edgar.pdf|title=National Academy of Sciences: Biographical Memoirs|last=Stebbins|first=G. L.|date=1978|publisher=National Academy of Sciences|volume=49|pages=3–23|chapter=Edgar Anderson}}</ref> Неговата работа за преносот и потеклото на адаптациите преку природна хибридизација продолжува да биде релевантна.<ref name="Arnold">{{Наведено списание|last=Arnold|first=Michael L.|date=2004|title=Transfer and Origin of Adaptations through Natural Hybridization: Were Anderson and Stebbins Right?|journal=The Plant Cell|volume=16|issue=3|pages=562–570|doi=10.1105/tpc.160370|issn=1040-4651|pmc=540259|pmid=15004269}}</ref><ref name="Edelman">{{Наведено списание|last=Edelman|first=Nathaniel B.|last2=Mallet|first2=James|date=23 November 2021|title=Prevalence and Adaptive Impact of Introgression|url=https://doi.org/10.1146/annurev-genet-021821-020805|journal=Annual Review of Genetics|volume=55|issue=1|pages=265–283|doi=10.1146/annurev-genet-021821-020805|issn=0066-4197|pmid=34579539|url-access=subscription|access-date=16 February 2022}}</ref> Андерсон бил избран за член на [[Американска академија на уметностите и науките|Американската академија на уметностите и науките]] во 1934 година.<ref name="AAAS">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.amacad.org/publications/BookofMembers/ChapterA.pdf|title=Book of Members, 1780-2010: Chapter A|publisher=American Academy of Arts and Sciences|accessdate=18 April 2011}}</ref> Во 1954 година, тој бил избран за член на [[Национална академија на науки (САД)|Националната академија на науките]].<ref name="NAS">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nasonline.org/site/Dir/1126361651?pg=vprof&mbr=1001520|title=Anderson, Edgar|work=National Academy of Sciences|accessdate=18 April 2011}}</ref> Бил и претседател на [[Американско ботаничко друштво|Американското ботаничко друштво]]. Во 1952 година,<ref name="BSA">{{Наведена мрежна страница|url=https://botany.org/home/about/current-officers/bsa-presidents.html|title=BSA Presidents|work=Botanical Society of America|language=en|accessdate=16 February 2022}}</ref> станал член-основач на Друштвото за проучување на еволуцијата<ref name="Vassiliki">{{Наведено списание|last=Smocovitis|first=Vassiliki Betty|date=1994|title=Organizing Evolution: Founding the Society for the Study of Evolution (1939-1950)|url=https://people.clas.ufl.edu/bsmocovi/files/Organizing-Evolution.pdf|journal=Journal of the History of Biology|volume=27|issue=2|pages=241–309|doi=10.1007/BF01062564|issn=0022-5010|pmid=11639320|access-date=16 February 2022}}</ref> и [[Американско друштво за билки|Американското друштво за билки]].<ref name="Herb">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.stlouisherbsociety.org/who-we-are/|title=Who We Are|work=St. Louis Herb Society|accessdate=16 February 2022}}</ref> Добил медалот Дарвин-Волас од Линеевското друштво во 1958 година.<ref name="Keen">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=gTX3DwAAQBAJ&pg=PA480|title=Graphics for Statistics and Data Analysis with R|last=Keen|first=Kevin J.|date=26 September 2018|publisher=CRC Press|isbn=978-0-429-63370-6|language=en|access-date=16 February 2022}}</ref> == Ран живот и образование == Андерсон бил роден во Форествил, Њујорк <ref name="Eisendrath1972">{{Наведено списание|last=Eisendrath|first=Erna R.|date=1972|title=The Publications of Edgar Anderson|url=https://www.jstor.org/stable/2395147|journal=Annals of the Missouri Botanical Garden|volume=59|issue=3|pages=346–361|issn=0026-6493|jstor=2395147|url-access=subscription}}</ref> Кога имал три години, неговото семејство се преселило во Ист Ленсинг, Мичиген. Во 1914 година, Андерсон се запишал на Мичигенскиот државен колеџ, за да студира ботаника и [[хортикултура]]. Откако дипломирал биологија во 1918 година,<ref name="Heiser">{{Наведено списание|last=Heiser|first=Charles B.|date=1995|title=Edgar Anderson, Botanist and Curator of Useful Plants|url=https://www.jstor.org/stable/2399980|journal=Annals of the Missouri Botanical Garden|volume=82|issue=1|pages=54–60|doi=10.2307/2399980|issn=0026-6493|jstor=2399980|url-access=subscription|access-date=15 February 2022}}</ref> се приклучил на Морнаричката резерва, а во 1919 година прифатил постдипломска позиција на Институтот Баси на [[Харвард|Универзитетот Харвард]]. Неговите студии биле под надзор на генетичарот [[Едвард Мареј Ист]]. Андерсон работел на генетиката на самоинкомпатибилност во ''[[Тутун|тутунот]]''. <ref name="Kleinman">{{Наведено списание|last=Kleinman|first=Kim|date=1999|title=His Own Synthesis: Corn, Edgar Anderson, and Evolutionary Theory in the 1940s|url=https://www.jstor.org/stable/4331526|journal=Journal of the History of Biology|volume=32|issue=2|pages=293–320|doi=10.1023/A:1004424810841|issn=0022-5010|jstor=4331526|url-access=subscription|access-date=15 February 2022}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFKleinman1999">Kleinman, Kim (1999). <span class="id-lock-subscription" title="Paid subscription required">[https://www.jstor.org/stable/4331526 "His Own Synthesis: Corn, Edgar Anderson, and Evolutionary Theory in the 1940s"]</span>. ''Journal of the History of Biology''. '''32''' (2): <span class="nowrap">293–</span>320. [[Назнака за дигитални објекти|doi]]:[[doi:10.1023/A:1004424810841|10.1023/A:1004424810841]]. [[ISSN]]&nbsp;[https://search.worldcat.org/issn/0022-5010 0022-5010]. [[JSTOR]]&nbsp;[https://www.jstor.org/stable/4331526 4331526]. [[Semantic Scholar|S2CID]]&nbsp;[https://api.semanticscholar.org/CorpusID:126829834 126829834]<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">15 February</span> 2022</span>.</cite></ref> Магистрирал во 1920 година. Докторирал по земјоделска генетика во 1922.<ref name="Heiser" /> == Кариера == [[Податотека:Iris_versicolor_FWS.jpg|десно|мини|200x200пкс|''[[Iris versicolor]]'']] [[Податотека:Iris_virginica_2.jpg|мини|200x200пкс|''[[Iris virginica]]'']] Андерсон ја прифатил позицијата генетичар во [[Мисуриска ботаничката градина|Мисуриската ботаничката градина]] во 1922 година. Тој бил назначен за доцент по ботаника на Вашингтонскиот универзитет во Сент Луис. Неговото истражување било фокусирано на развој на техники за квантифицирање на географските варијации кај ''Iris versicolor''. Андерсон го утврдил постоењето на втор вид, ''Iris virginica''.<ref name="Kleinman">{{Наведено списание|last=Kleinman|first=Kim|date=1999|title=His Own Synthesis: Corn, Edgar Anderson, and Evolutionary Theory in the 1940s|url=https://www.jstor.org/stable/4331526|journal=Journal of the History of Biology|volume=32|issue=2|pages=293–320|doi=10.1023/A:1004424810841|issn=0022-5010|jstor=4331526|url-access=subscription|access-date=15 February 2022}}</ref> Во 1929 година, Андерсон добил стипендија за студии на Хортикултурниот институт „Џон Инес“ во Британија. Работел со цитогенетичарот [[К. Д. Дарлингтон]], статистичарот [[Роналд Фишер]] и генетичарот [[Џ. Б. С. Халдејн]]. Збирот податоци на Андерсон за три сродни видови перуники бил користен од Фишер како пример со кој се демонстрирале статистички методи на класификација и последователно станал многу познат во заедницата [[Машинско учење|за машинско учење]], иако често се опишува како [[Фишерови перуникиеви податоци]].<ref name="Erickson">{{Наведено списание|last=Erickson|first=Ralph O.|date=1 June 1988|title=Growth and Development of a Botanist|url=https://doi.org/10.1146/annurev.pp.39.060188.000245|journal=Annual Review of Plant Physiology and Plant Molecular Biology|volume=39|issue=1|pages=1–23|doi=10.1146/annurev.pp.39.060188.000245|issn=1040-2519|url-access=subscription|access-date=15 February 2022}}</ref><ref name="Wainer">{{Наведено списание|last=Wainer|first=Howard|last2=Velleman|first2=Paul F.|date=1 February 2001|title=Statistical Graphics: Mapping the Pathways of Science|url=https://doi.org/10.1146/annurev.psych.52.1.305|journal=Annual Review of Psychology|volume=52|issue=1|pages=305–335|doi=10.1146/annurev.psych.52.1.305|issn=0066-4308|pmid=11148308|url-access=subscription|access-date=16 February 2022}}</ref> [[Податотека:Iris_dataset_scatterplot.svg|лево|мини|Расејувачки дијаграм од Фишеровите перуникиеви податоци]] Андерсон се вратил во САД во 1931 година и се вработил во Арборетумот „Арнолд“ на Харвард, каде што работел со генетичарот [[Карл Сакс]]. Во 1935 година се вратил во [[Мисуриска ботаничката градина|Мисуриската ботаничката градина]], а во 1937 година ја добил професорската титула „Енгелман“ по ботаника на Вашингтонскиот универзитет во Сент Луис. Помеѓу 1934 и 1938 година работел претежно на ''[[Tradescantia]]'' . Тој бил првиот што го вовел терминот интрогресивна хибридизација.<ref name="Kleinman">{{Наведено списание|last=Kleinman|first=Kim|date=1999|title=His Own Synthesis: Corn, Edgar Anderson, and Evolutionary Theory in the 1940s|url=https://www.jstor.org/stable/4331526|journal=Journal of the History of Biology|volume=32|issue=2|pages=293–320|doi=10.1023/A:1004424810841|issn=0022-5010|jstor=4331526|url-access=subscription|access-date=15 February 2022}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFKleinman1999">Kleinman, Kim (1999). <span class="id-lock-subscription" title="Paid subscription required">[https://www.jstor.org/stable/4331526 "His Own Synthesis: Corn, Edgar Anderson, and Evolutionary Theory in the 1940s"]</span>. ''Journal of the History of Biology''. '''32''' (2): <span class="nowrap">293–</span>320. [[Назнака за дигитални објекти|doi]]:[[doi:10.1023/A:1004424810841|10.1023/A:1004424810841]]. [[ISSN]]&nbsp;[https://search.worldcat.org/issn/0022-5010 0022-5010]. [[JSTOR]]&nbsp;[https://www.jstor.org/stable/4331526 4331526]. [[Semantic Scholar|S2CID]]&nbsp;[https://api.semanticscholar.org/CorpusID:126829834 126829834]<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">15 February</span> 2022</span>.</cite></ref> Во 1941 година, Андерсон бил поканет да одржи [[Јесупски предавања]] на Колумбискиот универзитет со [[Ернст Мајр]]. Таму дискутирал за улогата на генетиката во систематиката на растенијата. Наместо тоа, тој го насочил своето внимание кон [[Пченка|пченката]],<ref name="Kleinman">{{Наведено списание|last=Kleinman|first=Kim|date=1999|title=His Own Synthesis: Corn, Edgar Anderson, and Evolutionary Theory in the 1940s|url=https://www.jstor.org/stable/4331526|journal=Journal of the History of Biology|volume=32|issue=2|pages=293–320|doi=10.1023/A:1004424810841|issn=0022-5010|jstor=4331526|url-access=subscription|access-date=15 February 2022}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFKleinman1999">Kleinman, Kim (1999). <span class="id-lock-subscription" title="Paid subscription required">[https://www.jstor.org/stable/4331526 "His Own Synthesis: Corn, Edgar Anderson, and Evolutionary Theory in the 1940s"]</span>. ''Journal of the History of Biology''. '''32''' (2): <span class="nowrap">293–</span>320. [[Назнака за дигитални објекти|doi]]:[[doi:10.1023/A:1004424810841|10.1023/A:1004424810841]]. [[ISSN]]&nbsp;[https://search.worldcat.org/issn/0022-5010 0022-5010]. [[JSTOR]]&nbsp;[https://www.jstor.org/stable/4331526 4331526]. [[Semantic Scholar|S2CID]]&nbsp;[https://api.semanticscholar.org/CorpusID:126829834 126829834]<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">15 February</span> 2022</span>.</cite></ref><ref name="Kim">{{Наведено списание|last=Kleinman|first=Kim|date=2009|title=Biosystematics and the Origin of Species: Edgar Anderson, W. H. Camp, and the Evolutionary Synthesis|url=https://www.jstor.org/stable/27757425|journal=Transactions of the American Philosophical Society|volume=99|issue=1|pages=73–91|issn=0065-9746|jstor=27757425|access-date=15 February 2022}}</ref> нагласувајќи ја потребата од проучување и на дивите и на култивираните растенија.<ref name="Charles">{{Наведено списание|last=Heiser|first=Charles B.|date=1 November 1979|title=Origins of Some Cultivated New World Plants|url=https://doi.org/10.1146/annurev.es.10.110179.001521|journal=Annual Review of Ecology and Systematics|volume=10|issue=1|pages=309–326|doi=10.1146/annurev.es.10.110179.001521|issn=0066-4162|url-access=subscription|access-date=16 February 2022}}</ref> Андерсон ја објавил книгата ''„Интрогресивна хибридизација“'' во 1949 година, опишувајќи го трансферот на гени помеѓу хибридизирачките форми,<ref name="Arnold">{{Наведено списание|last=Arnold|first=Michael L.|date=2004|title=Transfer and Origin of Adaptations through Natural Hybridization: Were Anderson and Stebbins Right?|journal=The Plant Cell|volume=16|issue=3|pages=562–570|doi=10.1105/tpc.160370|issn=1040-4651|pmc=540259|pmid=15004269}}</ref> и улогата на интрогресијата во видообразувањето.<ref name="Harland">{{Наведено списание|last=Harland|first=S. C.|date=August 1950|title=Introgressive Hybridization|journal=Nature|language=en|volume=166|issue=4215|pages=243–244|bibcode=1950Natur.166..243H|doi=10.1038/166243b0|issn=1476-4687|doi-access=free}}</ref> Тој ја напишал и популарната научна книга ''„Растенија, човек и живот'' “ (1952), опишана од еден рецензент како „книга што секој ботаничар и антрополог треба да ја прочита“.<ref name="Cutler">{{Наведено списание|last=Cutler|first=Hugh C.|last2=Martin|first2=Paul S.|date=6 April 1953|title=Plants, Man and Life.Edgar Anderson|url=https://anthrosource.onlinelibrary.wiley.com/doi/pdf/10.1525/aa.1953.55.2.02a00290|journal=American Anthropologist|volume=55|issue=2|pages=269–270|doi=10.1525/aa.1953.55.2.02a00290|issn=0002-7294|url-access=subscription|access-date=16 February 2022}}</ref> Андерсон кратко бил директор на Мисурските градини во 1954 година, но се вратил на предавање во 1957 година. Официјално се пензионирал во 1967 година.<ref name="Heiser">{{Наведено списание|last=Heiser|first=Charles B.|date=1995|title=Edgar Anderson, Botanist and Curator of Useful Plants|url=https://www.jstor.org/stable/2399980|journal=Annals of the Missouri Botanical Garden|volume=82|issue=1|pages=54–60|doi=10.2307/2399980|issn=0026-6493|jstor=2399980|url-access=subscription|access-date=15 February 2022}}</ref> Андерсон бил близок колега и пријател на [[Естер Ледерберг]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.estherlederberg.com/EImages/Cold%20Spring%20Harbor/Anderson.html|title=Edgar S. Anderson|work=Esther Lederberg|accessdate=16 February 2022}}</ref> Тие често ги посетувале симпозиумите на лабораторијата Колд Спринг Харбор.<ref name="CSHL">{{Наведена мрежна страница|url=https://archivesspace.cshl.edu/agents/people/8319|title=Anderson, Edgar|work=Cold Spring Harbor Laboratory Archives|accessdate=16 February 2022}}</ref> Андерсон бил близок пријател со многу други колеги, како што се [[Џ. Б. С. Халдејн]]<ref name="Arnold">{{Наведено списание|last=Arnold|first=Michael L.|date=2004|title=Transfer and Origin of Adaptations through Natural Hybridization: Were Anderson and Stebbins Right?|journal=The Plant Cell|volume=16|issue=3|pages=562–570|doi=10.1105/tpc.160370|issn=1040-4651|pmc=540259|pmid=15004269}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFArnold2004">Arnold, Michael L. (2004). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC540259 "Transfer and Origin of Adaptations through Natural Hybridization: Were Anderson and Stebbins Right?"]. ''The Plant Cell''. '''16''' (3): <span class="nowrap">562–</span>570. [[Назнака за дигитални објекти|doi]]:[[doi:10.1105/tpc.160370|10.1105/tpc.160370]]. [[ISSN]]&nbsp;[https://search.worldcat.org/issn/1040-4651 1040-4651]. [[PubMed Central|PMC]]&nbsp;<span class="id-lock-free" title="Freely accessible">[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC540259 540259]</span>. [[PubMed|PMID]]&nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15004269 15004269].</cite></ref> и [[Џ. Ледјард Стебинс]].<ref name="Ledyard">{{Наведено списание|last=Smocovitis|first=Vassiliki Betty|date=1 December 2001|title=G. Ledyard Stebbins and the Evolutionary Synthesis|url=https://doi.org/10.1146/annurev.genet.35.102401.091525|journal=Annual Review of Genetics|volume=35|issue=1|pages=803–814|doi=10.1146/annurev.genet.35.102401.091525|issn=0066-4197|pmid=11700300|url-access=subscription|access-date=16 February 2022}}</ref>{{botanist|E.S.Anderson|Anderson, Edgar Shannon}} == Наводи == {{Наводи}} == Литература == * {{Наведено списание|last=Edgar Anderson|year=1935|title=The Irises of the Gaspe Peninsula|journal=Bulletin of the American Iris Society|volume=59|pages=2–5}} * {{Наведено списание|last=Edgar Anderson|year=1936|title=The Species Problem in Iris|url=https://www.biodiversitylibrary.org/part/4079|journal=Annals of the Missouri Botanical Garden|volume=23|issue=3|pages=457–509|doi=10.2307/2394164|jstor=2394164}} * {{Наведено списание|last=Anderson|first=Edgar|date=1 November 1936|title=An American pedigree for woolly hair|url=https://academic.oup.com/jhered/article-abstract/27/11/444/794065?redirectedFrom=fulltext|journal=Journal of Heredity|volume=27|issue=11|pages=444|doi=10.1093/oxfordjournals.jhered.a104158|issn=0022-1503|url-access=subscription}} {{Претседатели на Американското ботаничко друштво}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Андерсон, Едгар }} [[Категорија:Членови на Американската академија на уметностите и науките]] [[Категорија:Членови на Националната академија на науките на САД]] [[Категорија:Починати во 1969 година]] [[Категорија:Родени во 1897 година]] [[Категорија:Американски генетичари]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Американски ботаничари]] [[Категорија:Американско ботаничко друштво]] cedwqq7z7uxzxmiy2ok0vc29y7bctjk 5545744 5545743 2026-04-28T10:52:35Z Jtasevski123 69538 5545744 wikitext text/x-wiki '''Едгар Шенон Андерсон''' (роден на {{роден на|9|ноември|1897}} — починат на {{починат на|18|јуни|1969}}) — американски ботаничар.<ref name="Smocovitis">{{Наведено списание|last=Smocovitis|first=Vassiliki Betty|date=1999|title=Anderson, Edgar (1897-1969), botanist|url=https://doi.org/10.1093/anb/9780198606697.article.1302046|journal=American National Biography|language=en|doi=10.1093/anb/9780198606697.article.1302046|url-access=subscription|access-date=15 February 2022}}</ref><ref name="Kohler">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=eeyPEcen1toC&pg=PA253|title=Landscapes and Labscapes: Exploring the Lab-Field Border in Biology|last=Kohler|first=Robert E.|date=November 2002|publisher=University of Chicago Press|isbn=978-0-226-45010-0|language=en}}</ref> Тој го вовел терминот ''[[Интрогресија|интрогресивна хибридизација]]'',<ref name="Kleinman">{{Наведено списание|last=Kleinman|first=Kim|date=1999|title=His Own Synthesis: Corn, Edgar Anderson, and Evolutionary Theory in the 1940s|url=https://www.jstor.org/stable/4331526|journal=Journal of the History of Biology|volume=32|issue=2|pages=293–320|doi=10.1023/A:1004424810841|issn=0022-5010|jstor=4331526|url-access=subscription|access-date=15 February 2022}}</ref> а неговата книга од 1949 година била оригинален и важен придонес во ботаничката генетика.<ref>{{Наведена книга|url=http://www.nasonline.org/publications/biographical-memoirs/memoir-pdfs/anderson-edgar.pdf|title=National Academy of Sciences: Biographical Memoirs|last=Stebbins|first=G. L.|date=1978|publisher=National Academy of Sciences|volume=49|pages=3–23|chapter=Edgar Anderson}}</ref> Неговата работа за преносот и потеклото на адаптациите преку природна хибридизација продолжува да биде релевантна.<ref name="Arnold">{{Наведено списание|last=Arnold|first=Michael L.|date=2004|title=Transfer and Origin of Adaptations through Natural Hybridization: Were Anderson and Stebbins Right?|journal=The Plant Cell|volume=16|issue=3|pages=562–570|doi=10.1105/tpc.160370|issn=1040-4651|pmc=540259|pmid=15004269}}</ref><ref name="Edelman">{{Наведено списание|last=Edelman|first=Nathaniel B.|last2=Mallet|first2=James|date=23 November 2021|title=Prevalence and Adaptive Impact of Introgression|url=https://doi.org/10.1146/annurev-genet-021821-020805|journal=Annual Review of Genetics|volume=55|issue=1|pages=265–283|doi=10.1146/annurev-genet-021821-020805|issn=0066-4197|pmid=34579539|url-access=subscription|access-date=16 February 2022}}</ref> Андерсон бил избран за член на [[Американска академија на уметностите и науките|Американската академија на уметностите и науките]] во 1934 година.<ref name="AAAS">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.amacad.org/publications/BookofMembers/ChapterA.pdf|title=Book of Members, 1780-2010: Chapter A|publisher=American Academy of Arts and Sciences|accessdate=18 April 2011}}</ref> Во 1954 година, тој бил избран за член на [[Национална академија на науки (САД)|Националната академија на науките]].<ref name="NAS">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nasonline.org/site/Dir/1126361651?pg=vprof&mbr=1001520|title=Anderson, Edgar|work=National Academy of Sciences|accessdate=18 April 2011}}</ref> Бил и претседател на [[Американско ботаничко друштво|Американското ботаничко друштво]]. Во 1952 година,<ref name="BSA">{{Наведена мрежна страница|url=https://botany.org/home/about/current-officers/bsa-presidents.html|title=BSA Presidents|work=Botanical Society of America|language=en|accessdate=16 February 2022}}</ref> станал член-основач на Друштвото за проучување на еволуцијата<ref name="Vassiliki">{{Наведено списание|last=Smocovitis|first=Vassiliki Betty|date=1994|title=Organizing Evolution: Founding the Society for the Study of Evolution (1939-1950)|url=https://people.clas.ufl.edu/bsmocovi/files/Organizing-Evolution.pdf|journal=Journal of the History of Biology|volume=27|issue=2|pages=241–309|doi=10.1007/BF01062564|issn=0022-5010|pmid=11639320|access-date=16 February 2022}}</ref> и [[Американско друштво за билки|Американското друштво за билки]].<ref name="Herb">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.stlouisherbsociety.org/who-we-are/|title=Who We Are|work=St. Louis Herb Society|accessdate=16 February 2022}}</ref> Добил медалот Дарвин-Волас од Линеевското друштво во 1958 година.<ref name="Keen">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=gTX3DwAAQBAJ&pg=PA480|title=Graphics for Statistics and Data Analysis with R|last=Keen|first=Kevin J.|date=26 September 2018|publisher=CRC Press|isbn=978-0-429-63370-6|language=en|access-date=16 February 2022}}</ref> == Ран живот и образование == Андерсон бил роден во Форествил, Њујорк <ref name="Eisendrath1972">{{Наведено списание|last=Eisendrath|first=Erna R.|date=1972|title=The Publications of Edgar Anderson|url=https://www.jstor.org/stable/2395147|journal=Annals of the Missouri Botanical Garden|volume=59|issue=3|pages=346–361|issn=0026-6493|jstor=2395147|url-access=subscription}}</ref> Кога имал три години, неговото семејство се преселило во Ист Ленсинг, Мичиген. Во 1914 година, Андерсон се запишал на Мичигенскиот државен колеџ, за да студира ботаника и [[хортикултура]]. Откако дипломирал биологија во 1918 година,<ref name="Heiser">{{Наведено списание|last=Heiser|first=Charles B.|date=1995|title=Edgar Anderson, Botanist and Curator of Useful Plants|url=https://www.jstor.org/stable/2399980|journal=Annals of the Missouri Botanical Garden|volume=82|issue=1|pages=54–60|doi=10.2307/2399980|issn=0026-6493|jstor=2399980|url-access=subscription|access-date=15 February 2022}}</ref> се приклучил на Морнаричката резерва, а во 1919 година прифатил постдипломска позиција на Институтот Баси на [[Харвард|Универзитетот Харвард]]. Неговите студии биле под надзор на генетичарот [[Едвард Мареј Ист]]. Андерсон работел на генетиката на самоинкомпатибилност во ''[[Тутун|тутунот]]''. <ref name="Kleinman"/> Магистрирал во 1920 година. Докторирал по земјоделска генетика во 1922.<ref name="Heiser" /> == Кариера == [[Податотека:Iris_versicolor_FWS.jpg|десно|мини|200x200пкс|''[[Iris versicolor]]'']] [[Податотека:Iris_virginica_2.jpg|мини|200x200пкс|''[[Iris virginica]]'']] Андерсон ја прифатил позицијата генетичар во [[Мисуриска ботаничката градина|Мисуриската ботаничката градина]] во 1922 година. Тој бил назначен за доцент по ботаника на Вашингтонскиот универзитет во Сент Луис. Неговото истражување било фокусирано на развој на техники за квантифицирање на географските варијации кај ''Iris versicolor''. Андерсон го утврдил постоењето на втор вид, ''Iris virginica''.<ref name="Kleinman">{{Наведено списание|last=Kleinman|first=Kim|date=1999|title=His Own Synthesis: Corn, Edgar Anderson, and Evolutionary Theory in the 1940s|url=https://www.jstor.org/stable/4331526|journal=Journal of the History of Biology|volume=32|issue=2|pages=293–320|doi=10.1023/A:1004424810841|issn=0022-5010|jstor=4331526|url-access=subscription|access-date=15 February 2022}}</ref> Во 1929 година, Андерсон добил стипендија за студии на Хортикултурниот институт „Џон Инес“ во Британија. Работел со цитогенетичарот [[К. Д. Дарлингтон]], статистичарот [[Роналд Фишер]] и генетичарот [[Џ. Б. С. Халдејн]]. Збирот податоци на Андерсон за три сродни видови перуники бил користен од Фишер како пример со кој се демонстрирале статистички методи на класификација и последователно станал многу познат во заедницата [[Машинско учење|за машинско учење]], иако често се опишува како [[Фишерови перуникиеви податоци]].<ref name="Erickson">{{Наведено списание|last=Erickson|first=Ralph O.|date=1 June 1988|title=Growth and Development of a Botanist|url=https://doi.org/10.1146/annurev.pp.39.060188.000245|journal=Annual Review of Plant Physiology and Plant Molecular Biology|volume=39|issue=1|pages=1–23|doi=10.1146/annurev.pp.39.060188.000245|issn=1040-2519|url-access=subscription|access-date=15 February 2022}}</ref><ref name="Wainer">{{Наведено списание|last=Wainer|first=Howard|last2=Velleman|first2=Paul F.|date=1 February 2001|title=Statistical Graphics: Mapping the Pathways of Science|url=https://doi.org/10.1146/annurev.psych.52.1.305|journal=Annual Review of Psychology|volume=52|issue=1|pages=305–335|doi=10.1146/annurev.psych.52.1.305|issn=0066-4308|pmid=11148308|url-access=subscription|access-date=16 February 2022}}</ref> [[Податотека:Iris_dataset_scatterplot.svg|лево|мини|Расејувачки дијаграм од Фишеровите перуникиеви податоци]] Андерсон се вратил во САД во 1931 година и се вработил во Арборетумот „Арнолд“ на Харвард, каде што работел со генетичарот [[Карл Сакс]]. Во 1935 година се вратил во [[Мисуриска ботаничката градина|Мисуриската ботаничката градина]], а во 1937 година ја добил професорската титула „Енгелман“ по ботаника на Вашингтонскиот универзитет во Сент Луис. Помеѓу 1934 и 1938 година работел претежно на ''[[Tradescantia]]'' . Тој бил првиот што го вовел терминот интрогресивна хибридизација.<ref name="Kleinman"/> Во 1941 година, Андерсон бил поканет да одржи [[Јесупски предавања]] на Колумбискиот универзитет со [[Ернст Мајр]]. Таму дискутирал за улогата на генетиката во систематиката на растенијата. Наместо тоа, тој го насочил своето внимание кон [[Пченка|пченката]],<ref name="Kleinman"/><ref name="Kim">{{Наведено списание|last=Kleinman|first=Kim|date=2009|title=Biosystematics and the Origin of Species: Edgar Anderson, W. H. Camp, and the Evolutionary Synthesis|url=https://www.jstor.org/stable/27757425|journal=Transactions of the American Philosophical Society|volume=99|issue=1|pages=73–91|issn=0065-9746|jstor=27757425|access-date=15 February 2022}}</ref> нагласувајќи ја потребата од проучување и на дивите и на култивираните растенија.<ref name="Charles">{{Наведено списание|last=Heiser|first=Charles B.|date=1 November 1979|title=Origins of Some Cultivated New World Plants|url=https://doi.org/10.1146/annurev.es.10.110179.001521|journal=Annual Review of Ecology and Systematics|volume=10|issue=1|pages=309–326|doi=10.1146/annurev.es.10.110179.001521|issn=0066-4162|url-access=subscription|access-date=16 February 2022}}</ref> Андерсон ја објавил книгата ''„Интрогресивна хибридизација“'' во 1949 година, опишувајќи го трансферот на гени помеѓу хибридизирачките форми,<ref name="Arnold">{{Наведено списание|last=Arnold|first=Michael L.|date=2004|title=Transfer and Origin of Adaptations through Natural Hybridization: Were Anderson and Stebbins Right?|journal=The Plant Cell|volume=16|issue=3|pages=562–570|doi=10.1105/tpc.160370|issn=1040-4651|pmc=540259|pmid=15004269}}</ref> и улогата на интрогресијата во видообразувањето.<ref name="Harland">{{Наведено списание|last=Harland|first=S. C.|date=August 1950|title=Introgressive Hybridization|journal=Nature|language=en|volume=166|issue=4215|pages=243–244|bibcode=1950Natur.166..243H|doi=10.1038/166243b0|issn=1476-4687|doi-access=free}}</ref> Тој ја напишал и популарната научна книга ''„Растенија, човек и живот'' “ (1952), опишана од еден рецензент како „книга што секој ботаничар и антрополог треба да ја прочита“.<ref name="Cutler">{{Наведено списание|last=Cutler|first=Hugh C.|last2=Martin|first2=Paul S.|date=6 April 1953|title=Plants, Man and Life.Edgar Anderson|url=https://anthrosource.onlinelibrary.wiley.com/doi/pdf/10.1525/aa.1953.55.2.02a00290|journal=American Anthropologist|volume=55|issue=2|pages=269–270|doi=10.1525/aa.1953.55.2.02a00290|issn=0002-7294|url-access=subscription|access-date=16 February 2022}}</ref> Андерсон кратко бил директор на Мисурските градини во 1954 година, но се вратил на предавање во 1957 година. Официјално се пензионирал во 1967 година.<ref name="Heiser">{{Наведено списание|last=Heiser|first=Charles B.|date=1995|title=Edgar Anderson, Botanist and Curator of Useful Plants|url=https://www.jstor.org/stable/2399980|journal=Annals of the Missouri Botanical Garden|volume=82|issue=1|pages=54–60|doi=10.2307/2399980|issn=0026-6493|jstor=2399980|url-access=subscription|access-date=15 February 2022}}</ref> Андерсон бил близок колега и пријател на [[Естер Ледерберг]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.estherlederberg.com/EImages/Cold%20Spring%20Harbor/Anderson.html|title=Edgar S. Anderson|work=Esther Lederberg|accessdate=16 February 2022}}</ref> Тие често ги посетувале симпозиумите на лабораторијата Колд Спринг Харбор.<ref name="CSHL">{{Наведена мрежна страница|url=https://archivesspace.cshl.edu/agents/people/8319|title=Anderson, Edgar|work=Cold Spring Harbor Laboratory Archives|accessdate=16 February 2022}}</ref> Андерсон бил близок пријател со многу други колеги, како што се [[Џ. Б. С. Халдејн]]<ref name="Arnold"/> и [[Џ. Ледјард Стебинс]].<ref name="Ledyard">{{Наведено списание|last=Smocovitis|first=Vassiliki Betty|date=1 December 2001|title=G. Ledyard Stebbins and the Evolutionary Synthesis|url=https://doi.org/10.1146/annurev.genet.35.102401.091525|journal=Annual Review of Genetics|volume=35|issue=1|pages=803–814|doi=10.1146/annurev.genet.35.102401.091525|issn=0066-4197|pmid=11700300|url-access=subscription|access-date=16 February 2022}}</ref>{{botanist|E.S.Anderson|Anderson, Edgar Shannon}} == Наводи == {{Наводи}} == Литература == * {{Наведено списание|last=Edgar Anderson|year=1935|title=The Irises of the Gaspe Peninsula|journal=Bulletin of the American Iris Society|volume=59|pages=2–5}} * {{Наведено списание|last=Edgar Anderson|year=1936|title=The Species Problem in Iris|url=https://www.biodiversitylibrary.org/part/4079|journal=Annals of the Missouri Botanical Garden|volume=23|issue=3|pages=457–509|doi=10.2307/2394164|jstor=2394164}} * {{Наведено списание|last=Anderson|first=Edgar|date=1 November 1936|title=An American pedigree for woolly hair|url=https://academic.oup.com/jhered/article-abstract/27/11/444/794065?redirectedFrom=fulltext|journal=Journal of Heredity|volume=27|issue=11|pages=444|doi=10.1093/oxfordjournals.jhered.a104158|issn=0022-1503|url-access=subscription}} {{Претседатели на Американското ботаничко друштво}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Андерсон, Едгар }} [[Категорија:Членови на Американската академија на уметностите и науките]] [[Категорија:Членови на Националната академија на науките на САД]] [[Категорија:Починати во 1969 година]] [[Категорија:Родени во 1897 година]] [[Категорија:Американски генетичари]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Американски ботаничари]] [[Категорија:Американско ботаничко друштво]] tkm5p38ok1afasmm0nfgejlge3akvzf Даниел Е. Ата 0 1392312 5545358 5543662 2026-04-27T12:27:01Z Jtasevski123 69538 5545358 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Научник|name=Даниел Е. Ата|image=Daniel Atha.jpg|image_size=|caption=Ата во 2020, протестира за КОВИД-19 предлог-закон за задолжителна вакцинација|birth_date={{birth year and age|1962}}|birth_place=|death_date=|death_place=|residence=|citizenship=|nationality=|field=[[Бтаника]]|work_institutions=[[Ботаничка градина на Њујорк]]|alma_mater=[[Градскиот универзитет во Њујорк]]|doctoral_advisor=|doctoral_students=|known_for={{ubl|[[Флористика]]|[[Acalypha]] (растение)|{{nowrap|[[Polygonaceae]] (растение)}}}}|author_abbrev_bot=Atha|author_abbrev_zoo=|influences=|influenced=|prizes=|footnotes=|signature=}} '''Даниел Ата''' (роден 1962 година<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://kiki.huh.harvard.edu/databases/botanist_search.php?mode=details&id=94533|title=Harvard University Herbaria & Libraries|work=kiki.huh.harvard.edu|language=en|accessdate=11 May 2017}}</ref>) е американски [[Ботаника|ботаничар]]. Во неговата работа како ботаничар, тој собирал растенија во сите 50 држави на Соединетите Американски Држави, како и во неколку други земји. Работата на Ата била фокусирана во три области: „[[флористика]] - кои растенија растеле во одреден регион; [[таксономија]] - како да се разликуваат растенијата меѓу себе, како да се нарече и со што било поврзано; и применета [[ботаника]] - како растенијата се користеле за храна, лекови, засолниште и други корисни цели.“<ref name="atha nybg">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nybg.org/person/daniel-atha/|title=Daniel Atha|work=The New York Botanical Garden|accessdate=15 June 2016}}</ref> Ата е познат како истакнат регионален ботаничар, а високопрофилните ботанички проекти во кои што бил инволвиран (како што е неодамнешниот проект „Спонтана флора на [[Централен парк (Њујорк)|Централ Парк]]“) привлекле национално и меѓународно внимание. == Кариера == Даниел Ата бил директор за заштита на природата во [[Ботаничката градина во Њујорк]]. Ата бил вклучен во работа поврзана со [[Инвазивен вид|инвазивни растенија]] во поширокиот регион [[Њујорк (град)|на градот Њујорк]], вклучувајќи го и округот [[Вестчестер]].<ref name="atha nybg"/> Додека бил вработен во БГЊ, Ата собирал растителен материјал за Мерк, Фајзер, Националниот институт за рак, Лореал, Медицинскиот центар Корнел Вејл и многу други добри организации.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://nyflora.org/about/|title=Brief History of the New York Flora Association|work=New York Flora Association|accessdate=June 26, 2024}}</ref> Ата бил и заменик-уредник за ''Бритонија''. Ата бил ко-развивач на наставната програма за курсот ''Пресувење на растенија за уметност и наука'', како и дел од програмата за сертификати по ботаника што се нудила преку Програмата за континуирано образование на Ботаничката градина во Њујорк. Тој обучил стотици студенти за техниките за собирање и зачувување на примероци од хербариум со музејски квалитет. Во 2021 година, Ата ја напуштил Ботаничката градина во Њујорк поради нивниот мандат за вакцинација, а истата година протестирал против државниот закон што [[Џефри Диновиц]] го коспонзорирал за додавање на КОВИД-19 во задолжителните имунизации за одење на училиште, носејќи [[жолта значка]] која што на Евреите им било наредено да ја носат за време на нацистичкиот режим. Диновиц рекол дека „прикажувањето на свастики и жолти ѕвезди на Давид [...] било одвратно и навредливо“.<ref name="bronxtimes">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bxtimes.com/protestors-use-nazi-imagery-outside/|title=Protestors against Dinowitz's school vaccine bill use Nazi imagery|last=Schneider|first=Aliya|date=November 16, 2021|work=Bronx Times}}</ref> Во 2022 година тој истражувал и напишал извештај за еколошката историја на селото Сенека во Централниот парк. До 2024 година, продолжил да собира примероци за таксономски и флористички студии, предавал за техники за собирање растенија и го истражувал родот ''Persicaria'' од Северна Америка. ==== Њујорк Сити ЕкоФлора ==== Овој проект, во фаза на прототипирање до 2017 година, бил дизајниран да ги вклучи жителите на Њујорк во заштитата и зачувувањето на растителни видови на [[Њујорк (град)|Њујорк]]. Проектот имал за цел да ги користи граѓанските научници за собирање и организирање на податоци поврзани со растенија, животни, габи и живеалишта во регионот. Овие податоци потоа ќе се синтетизирале со постојните збирки од историски природни науки и научни публикации. „Екофлората на Њујорк ќе биде онлајн, континуирана листа за проверка на растенија во реално време - првата што ќе ги поврзе растенијата во мрежата на животот во Њујорк - што ќе резултира со динамичен ресурс за планирање на зачувувањето, како и за жителите на Њујорк кои се добро информирани за важноста на урбаните екологии и кои можат да придонесат за нивна заштита.“<ref name="ecoflora">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nybg.org/science-new/explore/nyc-ecoflora.php|title=New York City Ecoflora, New York Botanical Garden|work=www.nybg.org}}</ref> ==== Флора во Централниот Парк ==== Еден од истражувачките проекти на Ата вклучувал документирање и собирање на секое природно растение во [[Централен парк (Њујорк)|Централ Парк]]. Овој проект претставувал соработка помеѓу [[Њујоршката ботаничка градина]], [[Конзерваторијата на Централ Парк]] и [[Одделот за паркови и рекреација на градот Њујорк]]. Целите на овој проект биле да се документира дивата флора на [[Централен парк (Њујорк)|Централниот Парк]] и да се обезбеди ажуриран ботанички инвентар „за да се помогне во тековните програми за реставрација, конзервација, образование и рекреација и да се документира флората за научни, еколошки и конзерваторски студии“.<ref name="centralparkflora">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nybg.org/science-new/explore/central-park-flora.php|title=Central Park Flora: New York Botanical Garden|work=www.nybg.org}}</ref> ==== Инвазивна инфекција во подем: ''Corydalis incisa'' ==== Ата и други во [[Њујоршката ботаничка градина]] и Лоуер Хадсон ПРИСМ (едно од осумте [[партнерства за регионално управување со инвазивни видови]] во Њујорк)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.dec.ny.gov/animals/47433.html|title=Partnerships for Regional Invasive Species Management (PRISM)|publisher=NYDEC|accessdate=2020-08-17}}</ref> координирале тим од [[граѓани-научници]] за да документираат и да го отстранат [[Corydalis incisa]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://plants.usda.gov/plant-profile?symbol=COIN21|title=Plants Profile for Corydalis incisa (incised fumewort)|work=plants.usda.gov|accessdate=13 March 2017}}</ref> [[инвазивен вид]] во развој кој се наоѓал покрај [[реката Бронкс]] во [[округот Вестчестер, Њујорк]] и округот [[Бронкс]], Њујорк.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nybg.org/press_releases/IncisedFumewortInvasiveProject051016.pdf|title=Press Release: New York Botanical Garden Experts Will Lead Effort to Document and Eradicate An Emerging Invasive Plant Species This Spring and Summer Along the Bronx River|work=The New York Botanical Garden|accessdate=13 March 2017}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://libguides.nybg.org/corydalis_incisa_display|title=LibGuides. Invasive Plants. Emerging Invasive: Corydalis incisa.|work=New York Botanical Garden|language=en|accessdate=13 March 2017}}</ref> == Уметност == Родителите на Ата биле уметници,<ref name="atha science talk">{{Наведена мрежна страница|url=http://blogs.nybg.org/science-talk/2016/02/flowers-in-the-gallery-a-melding-of-art-botany-and-politics/|title=Flowers in the Gallery: A Melding of Art, Botany, and Politics|work=Science Talk Blog|publisher=New York Botanical Garden|accessdate=15 June 2016}}</ref> и тој бил вклучен во неколку проекти во заедницата поврзани со ботаниката и уметноста. <ref name="atha science talk" /> == Избрана библиографија == * Ата, Делавер 2008. Нов вид на Acalypha (Euphorbiaceae: Acalyphoideae: Acalypheae) од Белизе и соседните Мексико и Гватемала. Brittonia 60: 185–189. * Kikodze, D., M. Tavartkiladze, T. Svanidze, DE Atha (уредник на англиски текст). 2007. Растенија на Грузија. Теренски водич. Цигнис Сахелосно, Тбилиси, Грузија. 224 стр. * Бриџвотер, СГМ, ДЈ Харис, К. Вајтфорд, АК Монро, МГ Пен, Д.А. Сатон, Б. Сејер, Б. Адамс, М. Балик, Д.Е. Ата, Ј. Соломон, Б. Холст. 2006. Прелиминарна контролна листа на васкуларните растенија од шумата Чикибул, Белизе. Edinb. J. Bot. 63: 269–321. * Ата, ДЕ, Л. Ромеро и Т. Форест. 2005. Одредување на волуменот на кората кај Bursera simaruba во Белизе. Карипски журнал за наука. 41: 843–848. * Atha, DE 2004. Polygonaceae. стр.&nbsp;308–310 во Н. Смит, С.А. Мори, А. Хендерсон, Д. Стивенсон и С. Хилд (ур.), Цветни растенија на неотропските култури. Принстон Универзити Прес, Принстон. * Ата, ДЕ 2004. Phytolaccaceae. стр.&nbsp;292–294 во Н. Смит, С.А. Мори, А. Хендерсон, Д. Стивенсон и С. Хилд (ур.), Цветни растенија на неотропските култури. Принстон Универзити Прес, Принстон. * Балик, МЈ, МХ Ни и ДЕ Ата. 2000. Контролна листа на васкуларните растенија во Белизе, со вообичаени имиња и употреби. Мемоари на њујоршката ботаничка градина 85: 1–246. * Форд, ЛЈ, РЈ Хокинс, ДЕ Ата. 2009. Теренски водич за дивите цвеќиња во регионот Копер Кањон во Мексико. Издавачка куќа „Донинг Компани“, Вирџинија Бич. 160 стр. * Atha, DE & W. Carr. 2010. Прв извештај за Persicaria hispida (Polygonaceae) од Северна Америка северно од Мексико (Тексас). J. Бот. Рез. Инст. Тексас 4 (2): 561–564. * Reveal, JL и DE Atha. (2010). Нови комбинации и типизации кај Bistorta, Persicaria, Polygonum и Rumex (Polygonaceae). Brittonia 62: 243–263. * Atha, DE, MH Nee & RFC Naczi. 2010. Persicaria extremiorientalis (Polygonaceae) е основана во флората на источните Соединети Американски Држави. Весник на Ботаничкото друштво Тори 137: 333–338. * Ата, ДЕ, ЏД Мичел, СК Пел и ФР Камачо. 2011. Нов вид на Комокладија (Anacardiaceae) од Белизе и Гватемала. Brittonia 63: 370–374. * Reveal, JL и DE Atha. 2012. 8. Persicaria (L.) Mill. Smartweed, стр. 236–250. во Cronquist et al. (ур.), Intermountain Flora. The New York Botanical Garden Press, Бронкс, Њујорк. * Ата, Делавер 2012. Нови записи за васкуларниот растителен округ од Централен Тексас. Phytoneuron 2012-100: 1–3. * Muñoz-Rodríguez, P., JM Cardiel & DE Atha. 2014. Acalypha подрод Linostachys (Euphorbiaceae, Acalyphoideae): глобален преглед. Фитотакса 166 (3): 199-221. * Ата, ДЕ, ЈЛ Ревеал, КН Ганди. 2014. (2298–2299) Предлози за зачувување на Persicaria maculosa, nom. cons., наспроти Polygonum vernum и за отфрлање на името Polygonum subg. Dioctus (Polygonaceae). Таксон 63: 689–690. * Ата, Д., Е. Фелисијано и А. Фелбер. 2014. Нови записи за васкуларни растенија во округот Бронкс, Њујорк. Phytoneuron 2014-87: 1–2. * Ата, Д, ЈА Шулер и С. Лумбан Тобинг. 2014. Corydalis incisa (Fumariaceae) во окрузите Бронкс и Вестчестер, Њујорк. Phytoneuron 2014-96: 1–6. * Инго, Л., Ј. Мошни, ВН Керимов, М. Хуцишвили, ДЕ Ата, РП Борис и Д. Кумоа. 2015. Екстрактите од смрека индуцираат калциумова сигнализација и апоптоза во клетките на невробластомот. Весник за фармацевтски и фармацевтски науки. 1: 1–7. * Ланге, И., Ј. Мошни, К. Таманјан, М. Куцишвили, ДЕ Ата, РП Борис и Д. Кумоа. 2016. Екстрактот од Scrophularia orientalis индуцира калциумова сигнализација и апоптоза во клетките на невробластомот. Меѓународен журнал за онкологија 48: 1608–1616. https://dx.doi.org/10.3892/ijo.2016.3373. * Ата, Д., Р. Алварез, Д. Физер, М. Федер, З. Ванг и Р. Кели. 2016. Gamochaeta pensylvanica (Asteraceae) е воспоставена во флората на Њујорк. Phytoneuron 2016-22: 1–4. Објавено на 3 март 2016 година. . * Сајмон, Т., Ал-Шејх, Д. Ата и К. Фаул. 2016. Документација и волјата на капиталот. Хатје Канц. 200 стр. * Ата, Д., Т. Форест, РФЦ Наци, МЦ Пејс, М. Рубин, ЏА Шулер и М. Ни. 2016. Историската и постоечката васкуларна флора на Њујоршката ботаничка градина. Brittonia 68: 245–277. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * Ата, Даниел. [http://kiki.huh.harvard.edu/databases/botanist_search.php?mode=details&id=94533 Страница на авторот на Индексот на ботаничари на Универзитетот Харвард] * Ата, Даниел. [http://ipni.org/ipni/idAuthorSearch.do?id=20014373-1&back_page=%2Fipni%2FeditAdvAuthorSearch.do%3Ffind_abbreviation%3D%26find_surname%3Datha%26find_isoCountry%3D%26find_forename%3D%26output_format%3Dnormal Страница со детали за авторот на индексот на меѓународни имиња на растенија] {{Нормативна контрола}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ата, Даниел Е.}} [[Категорија:Родени во 1952 година]] [[Категорија:Американски ботаничари]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] 5i3jxba201x9rtjn09wn8p8q37tvs5q 5545360 5545358 2026-04-27T12:28:16Z Jtasevski123 69538 5545360 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Научник|name=Даниел Е. Ата|image=Daniel Atha.jpg|image_size=|caption=Ата во 2020, протестира за КОВИД-19 предлог-закон за задолжителна вакцинација|birth_date={{birth year and age|1962}}|birth_place=|death_date=|death_place=|residence=|citizenship=|nationality=|field=[[Бтаника]]|work_institutions=[[Ботаничка градина на Њујорк]]|alma_mater=[[Градскиот универзитет во Њујорк]]|doctoral_advisor=|doctoral_students=|known_for={{ubl|[[Флористика]]|[[Acalypha]] (растение)|{{nowrap|[[Polygonaceae]] (растение)}}}}|author_abbrev_bot=Atha|author_abbrev_zoo=|influences=|influenced=|prizes=|footnotes=|signature=}} '''Даниел Ата''' (роден 1962 година<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://kiki.huh.harvard.edu/databases/botanist_search.php?mode=details&id=94533|title=Harvard University Herbaria & Libraries|work=kiki.huh.harvard.edu|language=en|accessdate=11 May 2017}}</ref>) е американски [[Ботаника|ботаничар]]. Во неговата работа како ботаничар, тој собирал растенија во сите 50 држави на Соединетите Американски Држави, како и во неколку други земји. Работата на Ата била фокусирана во три области: „[[флористика]] - кои растенија растеле во одреден регион; [[таксономија]] - како да се разликуваат растенијата меѓу себе, како да се нарече и со што било поврзано; и применета [[ботаника]] - како растенијата се користеле за храна, лекови, засолниште и други корисни цели.“<ref name="atha nybg">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nybg.org/person/daniel-atha/|title=Daniel Atha|work=The New York Botanical Garden|accessdate=15 June 2016}}</ref> Ата е познат како истакнат регионален ботаничар, а високопрофилните ботанички проекти во кои што бил инволвиран (како што е неодамнешниот проект „Спонтана флора на [[Централен парк (Њујорк)|Централ Парк]]“) привлекле национално и меѓународно внимание. == Кариера == Даниел Ата бил директор за заштита на природата во [[Ботаничката градина во Њујорк]]. Ата бил вклучен во работа поврзана со [[Инвазивен вид|инвазивни растенија]] во поширокиот регион [[Њујорк (град)|на градот Њујорк]], вклучувајќи го и округот [[Вестчестер]].<ref name="atha nybg"/> Додека бил вработен во БГЊ, Ата собирал растителен материјал за Мерк, Фајзер, Националниот институт за рак, Лореал, Медицинскиот центар Корнел Вејл и многу други добри организации.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://nyflora.org/about/|title=Brief History of the New York Flora Association|work=New York Flora Association|accessdate=June 26, 2024}}</ref> Ата бил и заменик-уредник за ''Бритонија''. Ата бил ко-развивач на наставната програма за курсот ''Пресувење на растенија за уметност и наука'', како и дел од програмата за сертификати по ботаника што се нудила преку Програмата за континуирано образование на Ботаничката градина во Њујорк. Тој обучил стотици студенти за техниките за собирање и зачувување на примероци од хербариум со музејски квалитет. Во 2021 година, Ата ја напуштил Ботаничката градина во Њујорк поради нивниот мандат за вакцинација, а истата година протестирал против државниот закон што [[Џефри Диновиц]] го коспонзорирал за додавање на КОВИД-19 во задолжителните имунизации за одење на училиште, носејќи [[жолта значка]] која што на Евреите им било наредено да ја носат за време на нацистичкиот режим. Диновиц рекол дека „прикажувањето на свастики и жолти ѕвезди на Давид [...] било одвратно и навредливо“.<ref name="bronxtimes">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bxtimes.com/protestors-use-nazi-imagery-outside/|title=Protestors against Dinowitz's school vaccine bill use Nazi imagery|last=Schneider|first=Aliya|date=November 16, 2021|work=Bronx Times}}</ref> Во 2022 година тој истражувал и напишал извештај за еколошката историја на селото Сенека во Централниот парк. До 2024 година, продолжил да собира примероци за таксономски и флористички студии, предавал за техники за собирање растенија и го истражувал родот ''Persicaria'' од Северна Америка. ==== Њујорк Сити ЕкоФлора ==== Овој проект, во фаза на прототипирање до 2017 година, бил дизајниран да ги вклучи жителите на Њујорк во заштитата и зачувувањето на растителни видови на [[Њујорк (град)|Њујорк]]. Проектот имал за цел да ги користи граѓанските научници за собирање и организирање на податоци поврзани со растенија, животни, габи и живеалишта во регионот. Овие податоци потоа ќе се синтетизирале со постојните збирки од историски природни науки и научни публикации. „Екофлората на Њујорк ќе биде онлајн, континуирана листа за проверка на растенија во реално време - првата што ќе ги поврзе растенијата во мрежата на животот во Њујорк - што ќе резултира со динамичен ресурс за планирање на зачувувањето, како и за жителите на Њујорк кои се добро информирани за важноста на урбаните екологии и кои можат да придонесат за нивна заштита.“<ref name="ecoflora">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nybg.org/science-new/explore/nyc-ecoflora.php|title=New York City Ecoflora, New York Botanical Garden|work=www.nybg.org}}</ref> ==== Флора во Централниот Парк ==== Еден од истражувачките проекти на Ата вклучувал документирање и собирање на секое природно растение во [[Централен парк (Њујорк)|Централ Парк]]. Овој проект претставувал соработка помеѓу [[Њујоршката ботаничка градина]], [[Конзерваторијата на Централ Парк]] и [[Одделот за паркови и рекреација на градот Њујорк]]. Целите на овој проект биле да се документира дивата флора на [[Централен парк (Њујорк)|Централниот Парк]] и да се обезбеди ажуриран ботанички инвентар „за да се помогне во тековните програми за реставрација, конзервација, образование и рекреација и да се документира флората за научни, еколошки и конзерваторски студии“.<ref name="centralparkflora">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nybg.org/science-new/explore/central-park-flora.php|title=Central Park Flora: New York Botanical Garden|work=www.nybg.org}}</ref> ==== Инвазивна инфекција во подем: ''Corydalis incisa'' ==== Ата и други во [[Њујоршката ботаничка градина]] и Лоуер Хадсон ПРИСМ (едно од осумте [[партнерства за регионално управување со инвазивни видови]] во Њујорк)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.dec.ny.gov/animals/47433.html|title=Partnerships for Regional Invasive Species Management (PRISM)|publisher=NYDEC|accessdate=2020-08-17}}</ref> координирале тим од [[граѓани-научници]] за да документираат и да го отстранат [[Corydalis incisa]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://plants.usda.gov/plant-profile?symbol=COIN21|title=Plants Profile for Corydalis incisa (incised fumewort)|work=plants.usda.gov|accessdate=13 March 2017}}</ref> [[инвазивен вид]] во развој кој се наоѓал покрај [[реката Бронкс]] во [[округот Вестчестер, Њујорк]] и округот [[Бронкс]], Њујорк.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nybg.org/press_releases/IncisedFumewortInvasiveProject051016.pdf|title=Press Release: New York Botanical Garden Experts Will Lead Effort to Document and Eradicate An Emerging Invasive Plant Species This Spring and Summer Along the Bronx River|work=The New York Botanical Garden|accessdate=13 March 2017}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://libguides.nybg.org/corydalis_incisa_display|title=LibGuides. Invasive Plants. Emerging Invasive: Corydalis incisa.|work=New York Botanical Garden|language=en|accessdate=13 March 2017}}</ref> {{Ботаничар|Atha}} == Уметност == Родителите на Ата биле уметници,<ref name="atha science talk">{{Наведена мрежна страница|url=http://blogs.nybg.org/science-talk/2016/02/flowers-in-the-gallery-a-melding-of-art-botany-and-politics/|title=Flowers in the Gallery: A Melding of Art, Botany, and Politics|work=Science Talk Blog|publisher=New York Botanical Garden|accessdate=15 June 2016}}</ref> и тој бил вклучен во неколку проекти во заедницата поврзани со ботаниката и уметноста. <ref name="atha science talk" /> == Избрана библиографија == * Ата, Делавер 2008. Нов вид на Acalypha (Euphorbiaceae: Acalyphoideae: Acalypheae) од Белизе и соседните Мексико и Гватемала. Brittonia 60: 185–189. * Kikodze, D., M. Tavartkiladze, T. Svanidze, DE Atha (уредник на англиски текст). 2007. Растенија на Грузија. Теренски водич. Цигнис Сахелосно, Тбилиси, Грузија. 224 стр. * Бриџвотер, СГМ, ДЈ Харис, К. Вајтфорд, АК Монро, МГ Пен, Д.А. Сатон, Б. Сејер, Б. Адамс, М. Балик, Д.Е. Ата, Ј. Соломон, Б. Холст. 2006. Прелиминарна контролна листа на васкуларните растенија од шумата Чикибул, Белизе. Edinb. J. Bot. 63: 269–321. * Ата, ДЕ, Л. Ромеро и Т. Форест. 2005. Одредување на волуменот на кората кај Bursera simaruba во Белизе. Карипски журнал за наука. 41: 843–848. * Atha, DE 2004. Polygonaceae. стр.&nbsp;308–310 во Н. Смит, С.А. Мори, А. Хендерсон, Д. Стивенсон и С. Хилд (ур.), Цветни растенија на неотропските култури. Принстон Универзити Прес, Принстон. * Ата, ДЕ 2004. Phytolaccaceae. стр.&nbsp;292–294 во Н. Смит, С.А. Мори, А. Хендерсон, Д. Стивенсон и С. Хилд (ур.), Цветни растенија на неотропските култури. Принстон Универзити Прес, Принстон. * Балик, МЈ, МХ Ни и ДЕ Ата. 2000. Контролна листа на васкуларните растенија во Белизе, со вообичаени имиња и употреби. Мемоари на њујоршката ботаничка градина 85: 1–246. * Форд, ЛЈ, РЈ Хокинс, ДЕ Ата. 2009. Теренски водич за дивите цвеќиња во регионот Копер Кањон во Мексико. Издавачка куќа „Донинг Компани“, Вирџинија Бич. 160 стр. * Atha, DE & W. Carr. 2010. Прв извештај за Persicaria hispida (Polygonaceae) од Северна Америка северно од Мексико (Тексас). J. Бот. Рез. Инст. Тексас 4 (2): 561–564. * Reveal, JL и DE Atha. (2010). Нови комбинации и типизации кај Bistorta, Persicaria, Polygonum и Rumex (Polygonaceae). Brittonia 62: 243–263. * Atha, DE, MH Nee & RFC Naczi. 2010. Persicaria extremiorientalis (Polygonaceae) е основана во флората на источните Соединети Американски Држави. Весник на Ботаничкото друштво Тори 137: 333–338. * Ата, ДЕ, ЏД Мичел, СК Пел и ФР Камачо. 2011. Нов вид на Комокладија (Anacardiaceae) од Белизе и Гватемала. Brittonia 63: 370–374. * Reveal, JL и DE Atha. 2012. 8. Persicaria (L.) Mill. Smartweed, стр. 236–250. во Cronquist et al. (ур.), Intermountain Flora. The New York Botanical Garden Press, Бронкс, Њујорк. * Ата, Делавер 2012. Нови записи за васкуларниот растителен округ од Централен Тексас. Phytoneuron 2012-100: 1–3. * Muñoz-Rodríguez, P., JM Cardiel & DE Atha. 2014. Acalypha подрод Linostachys (Euphorbiaceae, Acalyphoideae): глобален преглед. Фитотакса 166 (3): 199-221. * Ата, ДЕ, ЈЛ Ревеал, КН Ганди. 2014. (2298–2299) Предлози за зачувување на Persicaria maculosa, nom. cons., наспроти Polygonum vernum и за отфрлање на името Polygonum subg. Dioctus (Polygonaceae). Таксон 63: 689–690. * Ата, Д., Е. Фелисијано и А. Фелбер. 2014. Нови записи за васкуларни растенија во округот Бронкс, Њујорк. Phytoneuron 2014-87: 1–2. * Ата, Д, ЈА Шулер и С. Лумбан Тобинг. 2014. Corydalis incisa (Fumariaceae) во окрузите Бронкс и Вестчестер, Њујорк. Phytoneuron 2014-96: 1–6. * Инго, Л., Ј. Мошни, ВН Керимов, М. Хуцишвили, ДЕ Ата, РП Борис и Д. Кумоа. 2015. Екстрактите од смрека индуцираат калциумова сигнализација и апоптоза во клетките на невробластомот. Весник за фармацевтски и фармацевтски науки. 1: 1–7. * Ланге, И., Ј. Мошни, К. Таманјан, М. Куцишвили, ДЕ Ата, РП Борис и Д. Кумоа. 2016. Екстрактот од Scrophularia orientalis индуцира калциумова сигнализација и апоптоза во клетките на невробластомот. Меѓународен журнал за онкологија 48: 1608–1616. https://dx.doi.org/10.3892/ijo.2016.3373. * Ата, Д., Р. Алварез, Д. Физер, М. Федер, З. Ванг и Р. Кели. 2016. Gamochaeta pensylvanica (Asteraceae) е воспоставена во флората на Њујорк. Phytoneuron 2016-22: 1–4. Објавено на 3 март 2016 година. . * Сајмон, Т., Ал-Шејх, Д. Ата и К. Фаул. 2016. Документација и волјата на капиталот. Хатје Канц. 200 стр. * Ата, Д., Т. Форест, РФЦ Наци, МЦ Пејс, М. Рубин, ЏА Шулер и М. Ни. 2016. Историската и постоечката васкуларна флора на Њујоршката ботаничка градина. Brittonia 68: 245–277. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * Ата, Даниел. [http://kiki.huh.harvard.edu/databases/botanist_search.php?mode=details&id=94533 Страница на авторот на Индексот на ботаничари на Универзитетот Харвард] * Ата, Даниел. [http://ipni.org/ipni/idAuthorSearch.do?id=20014373-1&back_page=%2Fipni%2FeditAdvAuthorSearch.do%3Ffind_abbreviation%3D%26find_surname%3Datha%26find_isoCountry%3D%26find_forename%3D%26output_format%3Dnormal Страница со детали за авторот на индексот на меѓународни имиња на растенија] {{Нормативна контрола}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ата, Даниел Е.}} [[Категорија:Родени во 1952 година]] [[Категорија:Американски ботаничари]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] 5xr43n3871go0gyn535esk4v0pre62q 5545670 5545360 2026-04-28T09:14:26Z Тиверополник 1815 5545670 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Научник|name=Даниел Е. Ата|image=Daniel Atha.jpg|image_size=|caption=Ата во 2020, протестира за КОВИД-19 предлог-закон за задолжителна вакцинација|birth_date={{birth year and age|1962}}|birth_place=|death_date=|death_place=|residence=|citizenship=|nationality=|field=[[Бтаника]]|work_institutions=[[Ботаничка градина на Њујорк]]|alma_mater=[[Градскиот универзитет во Њујорк]]|doctoral_advisor=|doctoral_students=|known_for={{ubl|[[Флористика]]|[[Acalypha]] (растение)|{{nowrap|[[Polygonaceae]] (растение)}}}}|author_abbrev_bot=Atha|author_abbrev_zoo=|influences=|influenced=|prizes=|footnotes=|signature=}} '''Даниел Ата''' (роден во [[1962]] година<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://kiki.huh.harvard.edu/databases/botanist_search.php?mode=details&id=94533|title=Harvard University Herbaria & Libraries|work=kiki.huh.harvard.edu|language=en|accessdate=11 May 2017}}</ref>) — американски [[Ботаника|ботаничар]]. Во неговата работа како ботаничар, тој собирал растенија во сите 50 држави на [[Соединетите Американски Држави]], како и во неколку други земји. Работата на Ата била фокусирана во три области: „[[флористика]] - кои растенија растеле во одреден регион; [[таксономија]] - како да се разликуваат растенијата меѓу себе, како да се нарече и со што било поврзано; и применета [[ботаника]] - како растенијата се користеле за храна, лекови, засолниште и други корисни цели.“<ref name="atha nybg">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nybg.org/person/daniel-atha/|title=Daniel Atha|work=The New York Botanical Garden|accessdate=15 June 2016}}</ref> Ата е познат како истакнат регионален ботаничар, а високопрофилните ботанички проекти во кои што бил инволвиран (како што е неодамнешниот проект „Спонтана флора на [[Централен парк (Њујорк)|Централ Парк]]“) привлекле национално и меѓународно внимание. == Кариера == Даниел Ата бил директор за заштита на природата во [[Ботаничката градина во Њујорк]]. Ата бил вклучен во работа поврзана со [[Инвазивен вид|инвазивни растенија]] во поширокиот регион [[Њујорк (град)|на градот Њујорк]], вклучувајќи го и округот [[Вестчестер]].<ref name="atha nybg"/> Додека бил вработен во БГЊ, Ата собирал растителен материјал за Мерк, Фајзер, Националниот институт за рак, Лореал, Медицинскиот центар Корнел Вејл и многу други добри организации.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://nyflora.org/about/|title=Brief History of the New York Flora Association|work=New York Flora Association|accessdate=June 26, 2024}}</ref> Ата бил и заменик-уредник за ''Бритонија''. Ата бил ко-развивач на наставната програма за курсот ''Пресувење на растенија за уметност и наука'', како и дел од програмата за сертификати по ботаника што се нудила преку Програмата за континуирано образование на Ботаничката градина во Њујорк. Тој обучил стотици студенти за техниките за собирање и зачувување на примероци од хербариум со музејски квалитет. Во 2021 година, Ата ја напуштил Ботаничката градина во Њујорк поради нивниот мандат за вакцинација, а истата година протестирал против државниот закон што [[Џефри Диновиц]] го коспонзорирал за додавање на КОВИД-19 во задолжителните имунизации за одење на училиште, носејќи [[жолта значка]] која што на Евреите им било наредено да ја носат за време на нацистичкиот режим. Диновиц рекол дека „прикажувањето на свастики и жолти ѕвезди на Давид [...] било одвратно и навредливо“.<ref name="bronxtimes">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bxtimes.com/protestors-use-nazi-imagery-outside/|title=Protestors against Dinowitz's school vaccine bill use Nazi imagery|last=Schneider|first=Aliya|date=November 16, 2021|work=Bronx Times}}</ref> Во 2022 година тој истражувал и напишал извештај за еколошката историја на селото Сенека во Централниот парк. До 2024 година, продолжил да собира примероци за таксономски и флористички студии, предавал за техники за собирање растенија и го истражувал родот ''Persicaria'' од Северна Америка. ==== Њујорк Сити ЕкоФлора ==== Овој проект, во фаза на прототипирање до 2017 година, бил дизајниран да ги вклучи жителите на Њујорк во заштитата и зачувувањето на растителни видови на [[Њујорк (град)|Њујорк]]. Проектот имал за цел да ги користи граѓанските научници за собирање и организирање на податоци поврзани со растенија, животни, габи и живеалишта во регионот. Овие податоци потоа ќе се синтетизирале со постојните збирки од историски природни науки и научни публикации. „Екофлората на Њујорк ќе биде онлајн, континуирана листа за проверка на растенија во реално време - првата што ќе ги поврзе растенијата во мрежата на животот во Њујорк - што ќе резултира со динамичен ресурс за планирање на зачувувањето, како и за жителите на Њујорк кои се добро информирани за важноста на урбаните екологии и кои можат да придонесат за нивна заштита.“<ref name="ecoflora">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nybg.org/science-new/explore/nyc-ecoflora.php|title=New York City Ecoflora, New York Botanical Garden|work=www.nybg.org}}</ref> ==== Флора во Централниот Парк ==== Еден од истражувачките проекти на Ата вклучувал документирање и собирање на секое природно растение во [[Централен парк (Њујорк)|Централ Парк]]. Овој проект претставувал соработка помеѓу [[Њујоршката ботаничка градина]], [[Конзерваторијата на Централ Парк]] и [[Одделот за паркови и рекреација на градот Њујорк]]. Целите на овој проект биле да се документира дивата флора на [[Централен парк (Њујорк)|Централниот Парк]] и да се обезбеди ажуриран ботанички инвентар „за да се помогне во тековните програми за реставрација, конзервација, образование и рекреација и да се документира флората за научни, еколошки и конзерваторски студии“.<ref name="centralparkflora">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nybg.org/science-new/explore/central-park-flora.php|title=Central Park Flora: New York Botanical Garden|work=www.nybg.org}}</ref> ==== Инвазивна инфекција во подем: ''Corydalis incisa'' ==== Ата и други во [[Њујоршката ботаничка градина]] и Лоуер Хадсон ПРИСМ (едно од осумте [[партнерства за регионално управување со инвазивни видови]] во Њујорк)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.dec.ny.gov/animals/47433.html|title=Partnerships for Regional Invasive Species Management (PRISM)|publisher=NYDEC|accessdate=2020-08-17}}</ref> координирале тим од [[граѓани-научници]] за да документираат и да го отстранат [[Corydalis incisa]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://plants.usda.gov/plant-profile?symbol=COIN21|title=Plants Profile for Corydalis incisa (incised fumewort)|work=plants.usda.gov|accessdate=13 March 2017}}</ref> [[инвазивен вид]] во развој кој се наоѓал покрај [[реката Бронкс]] во [[округот Вестчестер, Њујорк]] и округот [[Бронкс]], Њујорк.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nybg.org/press_releases/IncisedFumewortInvasiveProject051016.pdf|title=Press Release: New York Botanical Garden Experts Will Lead Effort to Document and Eradicate An Emerging Invasive Plant Species This Spring and Summer Along the Bronx River|work=The New York Botanical Garden|accessdate=13 March 2017}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://libguides.nybg.org/corydalis_incisa_display|title=LibGuides. Invasive Plants. Emerging Invasive: Corydalis incisa.|work=New York Botanical Garden|language=en|accessdate=13 March 2017}}</ref> {{Ботаничар|Atha}} == Уметност == Родителите на Ата биле уметници,<ref name="atha science talk">{{Наведена мрежна страница|url=http://blogs.nybg.org/science-talk/2016/02/flowers-in-the-gallery-a-melding-of-art-botany-and-politics/|title=Flowers in the Gallery: A Melding of Art, Botany, and Politics|work=Science Talk Blog|publisher=New York Botanical Garden|accessdate=15 June 2016}}</ref> и тој бил вклучен во неколку проекти во заедницата поврзани со ботаниката и уметноста. <ref name="atha science talk" /> == Избрана библиографија == * Ата, Делавер 2008. Нов вид на Acalypha (Euphorbiaceae: Acalyphoideae: Acalypheae) од Белизе и соседните Мексико и Гватемала. Brittonia 60: 185–189. * Kikodze, D., M. Tavartkiladze, T. Svanidze, DE Atha (уредник на англиски текст). 2007. Растенија на Грузија. Теренски водич. Цигнис Сахелосно, Тбилиси, Грузија. 224 стр. * Бриџвотер, СГМ, ДЈ Харис, К. Вајтфорд, АК Монро, МГ Пен, Д.А. Сатон, Б. Сејер, Б. Адамс, М. Балик, Д.Е. Ата, Ј. Соломон, Б. Холст. 2006. Прелиминарна контролна листа на васкуларните растенија од шумата Чикибул, Белизе. Edinb. J. Bot. 63: 269–321. * Ата, ДЕ, Л. Ромеро и Т. Форест. 2005. Одредување на волуменот на кората кај Bursera simaruba во Белизе. Карипски журнал за наука. 41: 843–848. * Atha, DE 2004. Polygonaceae. стр.&nbsp;308–310 во Н. Смит, С.А. Мори, А. Хендерсон, Д. Стивенсон и С. Хилд (ур.), Цветни растенија на неотропските култури. Принстон Универзити Прес, Принстон. * Ата, ДЕ 2004. Phytolaccaceae. стр.&nbsp;292–294 во Н. Смит, С.А. Мори, А. Хендерсон, Д. Стивенсон и С. Хилд (ур.), Цветни растенија на неотропските култури. Принстон Универзити Прес, Принстон. * Балик, МЈ, МХ Ни и ДЕ Ата. 2000. Контролна листа на васкуларните растенија во Белизе, со вообичаени имиња и употреби. Мемоари на њујоршката ботаничка градина 85: 1–246. * Форд, ЛЈ, РЈ Хокинс, ДЕ Ата. 2009. Теренски водич за дивите цвеќиња во регионот Копер Кањон во Мексико. Издавачка куќа „Донинг Компани“, Вирџинија Бич. 160 стр. * Atha, DE & W. Carr. 2010. Прв извештај за Persicaria hispida (Polygonaceae) од Северна Америка северно од Мексико (Тексас). J. Бот. Рез. Инст. Тексас 4 (2): 561–564. * Reveal, JL и DE Atha. (2010). Нови комбинации и типизации кај Bistorta, Persicaria, Polygonum и Rumex (Polygonaceae). Brittonia 62: 243–263. * Atha, DE, MH Nee & RFC Naczi. 2010. Persicaria extremiorientalis (Polygonaceae) е основана во флората на источните Соединети Американски Држави. Весник на Ботаничкото друштво Тори 137: 333–338. * Ата, ДЕ, ЏД Мичел, СК Пел и ФР Камачо. 2011. Нов вид на Комокладија (Anacardiaceae) од Белизе и Гватемала. Brittonia 63: 370–374. * Reveal, JL и DE Atha. 2012. 8. Persicaria (L.) Mill. Smartweed, стр. 236–250. во Cronquist et al. (ур.), Intermountain Flora. The New York Botanical Garden Press, Бронкс, Њујорк. * Ата, Делавер 2012. Нови записи за васкуларниот растителен округ од Централен Тексас. Phytoneuron 2012-100: 1–3. * Muñoz-Rodríguez, P., JM Cardiel & DE Atha. 2014. Acalypha подрод Linostachys (Euphorbiaceae, Acalyphoideae): глобален преглед. Фитотакса 166 (3): 199-221. * Ата, ДЕ, ЈЛ Ревеал, КН Ганди. 2014. (2298–2299) Предлози за зачувување на Persicaria maculosa, nom. cons., наспроти Polygonum vernum и за отфрлање на името Polygonum subg. Dioctus (Polygonaceae). Таксон 63: 689–690. * Ата, Д., Е. Фелисијано и А. Фелбер. 2014. Нови записи за васкуларни растенија во округот Бронкс, Њујорк. Phytoneuron 2014-87: 1–2. * Ата, Д, ЈА Шулер и С. Лумбан Тобинг. 2014. Corydalis incisa (Fumariaceae) во окрузите Бронкс и Вестчестер, Њујорк. Phytoneuron 2014-96: 1–6. * Инго, Л., Ј. Мошни, ВН Керимов, М. Хуцишвили, ДЕ Ата, РП Борис и Д. Кумоа. 2015. Екстрактите од смрека индуцираат калциумова сигнализација и апоптоза во клетките на невробластомот. Весник за фармацевтски и фармацевтски науки. 1: 1–7. * Ланге, И., Ј. Мошни, К. Таманјан, М. Куцишвили, ДЕ Ата, РП Борис и Д. Кумоа. 2016. Екстрактот од Scrophularia orientalis индуцира калциумова сигнализација и апоптоза во клетките на невробластомот. Меѓународен журнал за онкологија 48: 1608–1616. https://dx.doi.org/10.3892/ijo.2016.3373. * Ата, Д., Р. Алварез, Д. Физер, М. Федер, З. Ванг и Р. Кели. 2016. Gamochaeta pensylvanica (Asteraceae) е воспоставена во флората на Њујорк. Phytoneuron 2016-22: 1–4. Објавено на 3 март 2016 година. . * Сајмон, Т., Ал-Шејх, Д. Ата и К. Фаул. 2016. Документација и волјата на капиталот. Хатје Канц. 200 стр. * Ата, Д., Т. Форест, РФЦ Наци, МЦ Пејс, М. Рубин, ЏА Шулер и М. Ни. 2016. Историската и постоечката васкуларна флора на Њујоршката ботаничка градина. Brittonia 68: 245–277. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * Ата, Даниел. [http://kiki.huh.harvard.edu/databases/botanist_search.php?mode=details&id=94533 Страница на авторот на Индексот на ботаничари на Универзитетот Харвард] * Ата, Даниел. [http://ipni.org/ipni/idAuthorSearch.do?id=20014373-1&back_page=%2Fipni%2FeditAdvAuthorSearch.do%3Ffind_abbreviation%3D%26find_surname%3Datha%26find_isoCountry%3D%26find_forename%3D%26output_format%3Dnormal Страница со детали за авторот на индексот на меѓународни имиња на растенија] {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ата, Даниел Е.}} [[Категорија:Родени во 1952 година]] [[Категорија:Американски ботаничари]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] 9nj7witj7948o2w51jikmp0wm7znr7z Просперо Алпини 0 1392314 5545675 5543665 2026-04-28T09:18:26Z Тиверополник 1815 5545675 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Научник|name=Просперо Алпини|image=Alpino-Portrait-1616.png|caption=Просперо АЛпини (1553–1617)|birth_date=23 ноември 1553|birth_place=[[Маростика]], [[Венецијанска Република]]|death_date={{death date and age|1617|2|6|1553|11|23|df=y}}|death_place={{починал во|Падова}}, [[Венецијанска Република]]|field=[[Ботаника]], [[Медицина]]|workplaces=Венеција, Џенова, Падова|alma_mater=[[Универзитет на Падова]]|doctoral_advisor=|doctoral_students=|known_for=Проучување на урми|prizes=|author_abbrev_bot=Alpino}} '''Просперо Алпини''' (исто така познат како '''Проспер Алпинус''', '''Просперо Алпинио''' и латинизиран како '''Просперус Алпинус'''; роден на {{роден на|23|ноември|1553}} година - починал на {{починал на|6|февруари|1617}} година<ref name="EB1911">{{1911|inline=y|wstitle=Alpini, Prospero}}</ref>) — венециски [[лекар]] и [[Ботаника|ботаничар]]. Тој патувал низ [[Египет]] и служел како четврти префект кој бил задолжен за ботаничката градина во Падова. Напишал неколку ботанички трактати кои ги опфаќале егзотичните растенија од економска и медицинска вредност. Неговите описи на растенијата на кафе и банана се сметале за најстари во европската литература. Родот ''[[Alpinia]]'' од семејството ѓумбир бил именуван во негова чест од [[Карл Линеј]]. == Биографија == [[Податотека:Coffee_Alpinus.jpg|лево|мини|Алпини го нарекувал ова дрво Бон и ја забележал популарноста на пијалокот каова направен од него. Се смета дека е ''Coffea arabica''.]] Бил роден во [[Маростика]], град во близина на [[Виченца (покраина)|Виченца]], син на Франческо, лекар. Алпини во младоста служел некое време во [[Миланско Војводство|миланската]] војска, но во 1574 година отишол да студира медицина во [[Падова]]. Откако докторирал во 1578 година, се преселил како лекар во Кампо Сан Пјетро, мал град на територијата на Падова. Но, неговите вкусови биле ботанички и под влијание на Мелкиоре Џулијандино, а за да го прошири своето знаење за егзотични растенија, отпатувал во [[Египет]] во 1580 година како лекар на Џорџо Емо, венецијанскиот конзул во [[Каиро]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/giorgio-emo_res-b2b39f4b-87ec-11dc-8e9d-0016357eee51_(Dizionario-Biografico)/?search=EMO%2C%20Giorgio%2F|title=EMO, Giorgio|last=Zago|first=Roberto|work=Dizionario Biografico degli Italiani|publisher=Treccani|accessdate=7 November 2024}}</ref> Позицијата ја добил со помош на Антонио Морозини. Од 1587 до 1590 година работел во Венеција, Басано, а потоа во Џенова како лекар на [[Џовани Андреа Дорија]].<ref>{{Наведено списание|last=De Santo, Natale G.|last2=Aliotta, Gianni|last3=Bisaccia, Carmela|last4=Di Iorio, Biagio|last5=Cirillo, Massimo|last6=Ricciardi, Biagio|last7=Savica, Vincenzo|last8=Ongaro, Giuseppe|year=2013|title=De Medicina Aegyptiorum by Prospero Alpini (Venice, Franciscus de Franciscis, 1591)|url=http://accesso.sinitaly.org/archivio/archiviojn/eventi/SIN/archivio/jn/2013/jnephrol_2013_S22/JNEPHROL-D-13-00218_117-123.pdf|journal=Journal of Nephrology|volume=26|issue=Suppl. 22|pages=117–123|doi=10.5301/jn.5000354|doi-broken-date=12 July 2025|pmid=24375355}}</ref> Поминал три години во [[Египет]], а во практиката на одгледувањето на [[Урма|урми]], која ја набљудувал во таа земја, дознал за половите разлики кај растенијата, што подоцна станало важно за основањето на Линеевиот таксономиски систем. Тој велел дека „женските урми или палми не раѓаат плод освен ако гранките на машките и женските растенија не се измешале заедно; или, како што обично се правело, освен ако прашината што се наоѓала во машката обвивка или машките цветови не се попрскале врз женските цветови“.<ref name="EB1911">{{1911|inline=y|wstitle=Alpini, Prospero}}</ref> По враќањето, тој престојувал некое време во [[Џенова]] како лекар на [[Андреа Дорија]], а во 1593 година бил назначен за професор по ботаника во Падова. Во 1603 година, по смртта на [[Џакомо Антонио Кортузо]] (1513-1603), бил назначен како префект на ботаничката градина во Падова. Неговото познавање на лековитите растенија го направило многу баран лекар кого го консултирале и други како што се Фабричи од Аквапенденте и Алесандро Масарија. Кон крајот на својот живот страдал од артритис, воспаление на кожата и [[рецептивна афазија]]. Починал на 6 февруари 1617 година и е погребан во базиликата Свети Антонио. На ботаничката катедра го наследил неговиот син Алпино Алпини (починал во 1637 година).<ref name="EB1911">{{1911|inline=y|wstitle=Alpini, Prospero}}</ref><ref>{{Наведена енциклопедија|location=New York}}</ref> [[Податотека:Prospero_Alpino.jpg|мини|Слика на Алпини од [[Леандро Басано]] од 1586 година во [[Државната галерија, Штутгарт]]]] [[Податотека:Alpino,_Prospero_–_Historia_Aegypti_naturalis,_1735_–_BEIC_8787780.jpg|мини|''Historia Aegypti naturalis'', 1735]] Најпознатото ботаничко дело на Алпини е ''„De Plantis Aegypti liber“'' кое што го напишал во (Венеција, 1592). Ова дело вовело голем број растителни видови претходно непознати за европските ботаничари, вклучувајќи ги ''[[Abrus]], [[Abelmoschus]], [[Lablab]]'' и ''[[Melochia]],'' од кои секој бил роден во тропските области и се одгледувал со вештачко наводнување во Египет во тоа време. Други видови вклучувале ''[[(Sesbania sesban)|Sesbania sesban]]'' и дрвото [[баобаб]] (кое тој го пишувал ''како бахобаб''). Раните прифаќачи на новите ботанички имиња на Алпини ги вклучувале ботаничарите [[Каролус Клузиус]] (починал во 1609 година), [[Јохан Баухин]] (починал во 1613 година), [[Каспар Баухин]] (починал во 1624 година) и [[Јохан Веслингиус]] (го посетил Египет во 1620-тите; починал во 1649 година). ''{{Јаз|la|De Plantis Exoticis}}'' на Просперо Алпини било објавено во 1629 година по неговата смрт. Има проширување на материјалот во ''{{Јаз|la|De Plantis Aegypti}}'' плус некој друг материјал. Се вели дека неговото дело ''De Plantis Aegypti liber'' го содржи првиот извештај за растението [[кафе]] објавен во Европа, иако германскиот патник Леонард Рауволф пробал кафе во Алепо во 1573 година и ги опишал неговите ефекти во 1582 година.<ref>{{Наведена книга|title=Aigentliche Beschreibung der Raib inn die Morgenlaender, so er vor diser Zeit gegen Auffgang in die Morgenlaender. Fuernemlich Syriam, Arabiam, Mesopotamiam, Asyriam, Armeniam, nicht ohne geringe Muehe und grosse gefahr selbs volbracht|last=Rauwolf, L.|year=1582|location=Laugingen}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Friis, I.|year=2015|title=Coffee and qat on the Royal Danish expedition to Arabia – botanical, ethnobotanical and commercial observations made in Yemen 1762–1763|journal=Archives of Natural History|volume=42|issue=1|pages=101–112|doi=10.3366/anh.2015.0283}}</ref> Неговата книга ''„De balsamo dialogus“'' (1581, 1592) била меѓу првите книги специјализирани за една група растенија. Тој пишувал за прогнозата на болестите во неговото дело ''„De praesagienda vita et morti aegrotanti'' “ (1601), што го навело Курт Шпренгел да го смета за современ татко на дијагностичката наука.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/b21443105_0001|title=The Healing Art. Volume I.|last=Adams, W.H. Davenport|publisher=Ward and Downey|year=1887|edition=2|location=London|page=[https://archive.org/details/b21443105_0001/page/107 107]}}</ref> Друго дело кое траело речиси една деценија било ''De medicina methodica libri tredecim'' (1611), кое барало оживување на методичката медицинска школа.<ref>{{Наведено списание|last=de Santo, Natale Gaspare|last2=Bisaccia, Carmela|last3=Ricciardi, Biagio|last4=Anastasio, Pietro|last5=Aliotta, Giovanni|last6=Ongaro, Giuseppe|year=2016|title=Disease of the kidney and of the urinary tract in De Medicina Methodica (Padua, 1611) of Prospero Alpini (1563-1616)|url=https://giornaleitalianodinefrologia.it/wp-content/uploads/sites/3/pdf/GIN_A33VS66_00232_29.pdf|journal=Giornale Italiano di Nefrologia|volume=33|pages=1–66}}</ref> Неговите дела ''De plantis exoticis'' и ''Rerum Aegyptiarum libri IV'' биле објавени постхумно. Родот ''[[Alpinia]]'', кој припаѓал на редот [[Ѓумбири|Zingiberaceae]] (семејство ѓумбир), го именувал по него [[Карл Линеј|Линеј]].<ref name="EB1911">{{1911|inline=y|wstitle=Alpini, Prospero}}</ref>{{botanist|Alpino}} == Дела == * ''De balsamo dialogus'', 1581, 1592 година. * ''De medicina Aegyptiorum'', 1591 година. * ''De plantis Aegypti'', Венеција, 1592 година. * ''De praesagienda vita et morte aegrotantium'', 1601 година. * ''De medicina methodica'', 1611 година. * ''{{Јаз|la|De Plantis Exoticis}}'', 1629 година. * ''Rerum Aegyptiarum libri IV'', 1735 година. == Наводи == {{Наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска}} * ''Дијалог Проспери Алпини Де Балсамо'' . Franciscus de Franciscis, Venitiis 1591 [http://nbn-resolving.de/urn:nbn:de:hbz:061:2-2363 Дигитално издание] на [[Универзитетот и државната библиотека Дизелдорф]] * ''Prosperi Alpini De medicina Aegyptiorum : libri quatuor; in quibus Multa cum de vario mittendi Sanguinis Usu per Venas, Arterias, Cucurbitulas, ac Scarificationes nostris inusitatas, deq[ue] Inustionibus, & Alijs chyrurgicis Operationibus, tum de quamplurimis Medicamentis apud apudoriclu egyptios'' . Franciscus de Franciscis, Venetiis 1591 [http://nbn-resolving.de/urn:nbn:de:hbz:061:2-18157 Дигитално издание] на [[Универзитетот и државната библиотека Дизелдорф]] * ''Prosperi Alpini De Plantis Aegypti liber : in quo non pauci, qui circa Herbarum Materiam irrepserunt, Грешки, депреендунтур, кворум Causa hactenus multa Medicamenta ad Usum Medicinae admodum expetenda, plerisque Medicorum, non sine Artis Iactura, oculta, atcueruntsoleta'' . Franciscus de Franciscis, Venitiis 1592 [http://nbn-resolving.de/urn:nbn:de:hbz:061:2-2321 Дигитално издание] на [[Универзитетот и државната библиотека Дизелдорф]] * [https://archive.org/stream/mobot31753000810199#page/n0/mode/2up ''De Plantis Exoticis''], од Проспери Алпини, 1629 година, на латински. * [[iarchive:BIUSante_pharma_res011987x02|''„De Plantis Aegypti liber“'']], од Проспери Алпини со коментари од [[Јохан Веслинг]], објавена 1640 година, на латински. * [http://hos.ou.edu/galleries//16thCentury/Alpini/ Онлајн галерии, колекции за историја на науката, библиотеки на Универзитетот во Оклахома.] Слики со висока резолуција од дела и/или портрети на Просперо Алпини во .jpg и .tiff формат. Вклучува неколку страници од изданието на ''„De Plantis Aegypti liber“'' од 1592 година. * [[iarchive:BIUSante_163556|De praesagienda vita et morte aegrotantium libri septem (1754)]] * ''„De Plantis Aegypti“'', од Проспери Алпини, [https://repository.asu.edu/items/37525 латинска транскрипција и англиски превод] со белешки за граматиката и правописот на текстот, од Иан Л. Пламондон, објавено 2016 година. [https://repository.asu.edu/collections/130 Барет, Колекција тези/креативни проекти на колеџот „Онорс“], Државен универзитет во Аризона. {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Алпини, Просперо }} [[Категорија:Починати во 1617 година]] [[Категорија:Родени во 1553 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Италијански ботаничари]] 9ydve9d977mn7wh7733zy9yxkaw9q7q Ребека Асеведо 0 1392315 5545678 5543671 2026-04-28T09:22:58Z Тиверополник 1815 5545678 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist|name=Ребека Асеведо Сан Мартин де Варгас|image=Rebeca Acevedo.jpg|image_size=frameless|caption=|birth_date=23 јануари 1902|birth_place=[[Ретиро]], Чиле|death_date={{Death date and age|1987|12|07|1902|01|23|df=y}}|death_place=[[Сантијаго де Чиле]]|residence=|field=[[Ботаника]]|work_institutions=[[Национален музеј за природна историја во Чиле]]|alma_mater=[[Универзитет на Чиле]]|doctoral_advisor=|doctoral_students=|thesis_title=|thesis_url=|thesis_year=|known_for=|author_abbrev_bot=Acevedo}} '''Ребека Асеведо''' (родена на {{роден на|23|јануари|1902}} година - починала на {{починал на|7|декември|1987}} година) — [[Чиле|чилеанска]] професорка и ботаничарка. Таа била првата жена што била главна во ботаничкиот оддел на [[Чилеанскиот национален музеј за природна историја]] во 1947 година.<ref name="munoz1">{{Наведено списание|last=Muñoz|first=Melica|date=1991|title=100 años de la sección botánica del museo nacional de historia natural|url=http://publicaciones.mnhn.gob.cl/668/articles-64975_archivo_01.pdf|journal=Boletín mensual del museo nacional de historia natural|volume=42|page=190|access-date=17 January 2021}}</ref> == Биографија == Асеведо е родена во [[Ретиро, Чиле]], во 1902 година.Таа дипломирала биологија и хемија на [[Универзитетот во Чиле]] во 1924 година. Додека студирала биологија и хемија, исто така студирала и во Чилеанскиот национален музеј за природна историја, каде што стапила во контакт со познати чилеански научници како што е Карлос Е. Портер. Таа исто така станала и асистент во музејот на [[Франциско Фуентес Матурана]], кој бил раководител на ботаничкиот одделот. Асеведо почнала да специјализира за трева и продолжила да работи како кустос. Таа била задолжена за организирање на хербариумот што го започнал [[Карлос Муњоз Пизаро]].<ref name="munoz2">{{Наведена книга|url=https://issuu.com/mnhn_cl/docs/rebecaacevedo|title=Biografía Rebeca Acevedo|last=Muñoz|first=Melica|date=2010|publisher=Museo Nacional de Historia Natural|language=es|access-date=17 January 2021}}</ref> Во 1947 година, станала раководител на ботаничкиот оддел на Музејот, станувајќи првата жена која што ја извршувала таа позиција. Таа работела на оваа позиција до 1964 година.<ref name="munoz2"/> Како кустос на Националниот хербариум, воспоставила односи со разни истражувачи и ботанички специјалисти од целиот свет, како што се [[Карл Скотсберг]], [[Олга Борсини]], [[Ото Солбриг]] и [[Мевиа Кореа]]. == Наследство == Видовите именувани по Асеведо исто така вклучуваат ''[[Escallonia rebecae]]'' од [[Еберхард Макс Леополд Каусел]], и ''[[Placseptalia rebecae]]'' од [[Марсијал Еспиноса Бустос]]. {{Ботаничар|Acevedo}} == Наводи == {{Наводи}} {{DEFAULTSORT:Асаведо, Ребека}}{{Нормативна контрола}} [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Починати во 1987 година]] [[Категорија:Родени во 1902 година]] [[Категорија:Чилеански ботаничари]] 3dbfrnl5ngfdsfn4r5g9qy3xebf68v6 Варненско Езеро 0 1392316 5545799 5543373 2026-04-28T11:54:39Z BosaFi 115936 5545799 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Езеро | name = Варненско Езеро | image_lake = Varna Bulgaria by Sentinel-2 20190831.jpg | caption_lake = Сателитска снимка на Варна и Варненското Езеро | image_bathymetry = | caption_bathymetry = | location = [[Варненска област]], [[Бугарија]] | coords = {{coord|43|11|25|N|27|49|56|E|type:waterbody_region:BG|display=inline,title}} | lake_type = [[Лиман (релјеф)|лиман]] | inflow = [[Девња (река)|Девња]], [[Провадиска Река|Провадиска]] | outflow = Канал до [[Црно Море]] | catchment = | basin_countries = Бугарија | length = 15 км | width = 4,6 км | area = 19 км<sup>2</sup> | depth = 10 м | max-depth = 19 м | volume = 166 милиони м<sup>3</sup> | residence_time = | shore = | elevation = 0 м (на ниво на морето) | frozen = ретко | islands = нема | cities = [[Варна]], [[Белослав]] | pushpin_map = Bulgaria | pushpin_label_position = top | pushpin_map_alt = Локација на Варненското Езеро во Бугарија | pushpin_map_caption = Локација на езерото во Бугарија | website = | reference = | extra = {{Infobox mapframe |wikidata=yes |zoom=11 |coord={{WikidataCoord|display=i}}}} }} '''Варненско Езеро''' ({{Langx|bg|Варненско езеро}}) е најголемиот по волумен и најдлабок [[Лиман (геологија)|лиман]] или езеро долж [[Бугарско приморје|бугарското приморје]]. Од морето е одвоено со песочен појас широк 2 км. Има површина од 19 км<sup>2</sup>, максимална длабочина од 19 м и волумен од 166 милиони м<sup>3</sup>. == Карактеристики == Езерото има издолжена форма во правец запад-исток, со вкупна должина од околу 15 км и ширина која варира од 0,5 км во најтесните делови до 4,6 км во најшироките. Неговата максимална длабочина изнесува 19 метри, што го прави најдлабокиот лиман на бугарскиот брег. Главни физички карактеристики: * '''Површина:''' 19 км<sup>2</sup> * '''Волумен:''' 166 милиони м<sup>3</sup> * '''Длабочина:''' просечна 10 м, максимална 19 м * '''Салнитет:''' Водата е соленкаста поради мешањето на свежата вода од реките и морската вода од каналите. Салнитетот се движи од 8‰ на површината до 12‰ во подлабоките делови. Јужните брегови на езерото се карактеризираат со стрмни и пошумени падини, додека северниот брег е значително поблаг и поразвиен во однос на индустриската и транспортната инфраструктура. Дното е прекриено со дебел слој тиња, а во најдлабоките делови се забележува присуство на [[водород сулфид]], што е типично за затворените водени басени во црноморскиот регион. Варненското Езеро било формирано во речна долина со подигнување на нивото на морето при крајот на [[Плеистоцен|плеистоценот]]. Неговото дно е покриено со дебел [[алувиум]] од тиња и [[водород сулфид]] во најдлабоките делови; постојат големи наоѓалишта на лековита кал (фанго). Во езерото се влеваат неколку реки, вклучувајќи ги Девња и [[Провадиска Река|Провадиска]], кои се влеваат во близина на западните брегови на [[Белославско Езеро]], кое пак е поврзано со Варненското Езеро. До [[20 век]], свежата вода од езерото се влевала во [[Црно Море]] преку реката Девња, но по изградбата на модерното [[Пристаниште Варна|Пристаниште Варна-Исток]] (и последователното пресушување на реката), низ песочниот појас помеѓу морето и езерото бил прокопан канал во периодот од [[1906]] до [[1909]] година. Ова довело до паѓање на нивото на езерото за 1,40 м и навлегување на [[морска вода]], со што езерото станало солено. Во [[1976]] година, кога започнал со работа новиот канал длабок 12 м преку кој поминува [[Аспарухов мост]], езерото било продлабочено по текот на каналот. Друг пловен канал на запад води низ соседниот Белославски лиман до пристаништето Варна - Запад и железничкиот фериботски терминал. Неколку помали специјализирани пристаништа се наоѓаат на северниот брег на езерото, меѓу кои пристаништето Леспорт и пристаништето на [[ТЕЦ Варна]]. Индустријализацијата се случила на сметка на репутацијата на езерото како богато риболовно подрачје кое издржувало човечки населби речиси 100.000 години. [[Варненска некропола|Варненската некропола]], каде што е пронајдено најстарото златно богатство во светот,<ref name="timeless">{{Cite web|url=https://books.google.com/books?id=RnE9Fa4pbn0C&dq=varna+necropolis+oldest&pg=PA290|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221101113823/https://books.google.com/books?id=RnE9Fa4pbn0C&pg=PA290&dq=varna+necropolis+oldest&hl=en#v=onepage&q=varna%20necropolis%20oldest&f=false|title=Gems and Gemstones: Timeless Natural Beauty of the Mineral World|first1=Lance|last1=Grande|first2=Allison|last2=Augustyn|date=November 15, 2009|archivedate=November 1, 2022|publisher=University of Chicago Press|via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.smithsonianmag.com/travel/varna-bulgaria-gold-graves-social-hierarchy-prehistoric-archaelogy-smithsonian-journeys-travel-quarterly-180958733/|title=Mystery of the Varna Gold: What Caused These Ancient Societies to Disappear?|first=Andrew|last=Curry|website=Smithsonian Magazine}}</ref> се наоѓа во близина на северниот брег, додека градот [[Варна]] е сместен на неговиот источен крај. Исто така, долж северниот брег се наоѓаат селата [[Казашко]] и [[Езерово (Варненско)|Езерово]], а селата [[Звездица (Варненско)|Звездица]] и [[Константиново (Варненско)|Константиново]] го надгледуваат езерото од јужните висорамнини. {{wide image|Varna-Devnya canal map-EN.gif|820px|Карта на Варненското Езеро и околината}} == Литература == * {{cite web |url=http://varna.info.bg/varna_lake.htm |title=Град Варна — Варненско езеро |publisher=Varna.info.bg |accessdate=2007-04-09 |language=Bulgarian |archive-date=2016-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161227161027/http://varna.info.bg/varna_lake.htm |url-status=dead }} == Надворешни врски == * [https://web.archive.org/web/20070312085615/http://dichev.com/panorama/bulgaria/varna/lake_kazashko/ Панорамска фотографија од селото Казашко на брегот на Варненското Езеро] * [http://www.varna-bulgaria.info/Photos/index.php?gallery=Varna%20Sea%20Lake Фотографии од Варненското Езеро] == Наводи == [[Категорија:Езера во Бугарија]] [[Категорија:Варна]] kv0du173bpoec1gcu9cf9ubgk09uqld Белославско Езеро 0 1392317 5545796 5543375 2026-04-28T11:51:50Z BosaFi 115936 5545796 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Езеро | name = Белославско Езеро | image_lake = Beloslav Lake from the ferry.png | caption_lake = Белославското Езеро, снимено од траектот кон запад | image_bathymetry = | caption_bathymetry = | location = [[Варненска област]], [[Бугарија]] | coords = {{coord|43|11|35|N|27|41|55|E|type:waterbody_region:BG|display=inline,title}} | lake_type = [[Лиман (релјеф)|лиман]] | inflow = [[Провадиска Река]] | outflow = Канал до [[Варненско Езеро]] | catchment = | basin_countries = Бугарија | length = 8 км | width = 3,5 км | area = 10 км<sup>2</sup> | depth = | max-depth = 14 м | volume = | residence_time = | shore = | elevation = 0 м | frozen = ретко | islands = нема | cities = [[Белослав]], [[Девња]] | pushpin_map = Bulgaria | pushpin_label_position = top | pushpin_map_alt = Локација на Белославското Езеро во Бугарија | pushpin_map_caption = Локација на езерото во Бугарија | website = | reference = | extra = {{Infobox mapframe |wikidata=yes |zoom=12 |coord={{coord|43|11|35|N|27|41|55|E}}}} }} '''Белославско Езеро''' ({{Langx|bg|Белославско езеро}}) — езеро-[[Лиман (геологија)|лиман]] на устието на [[Провадиска Река|Провадиска Река]], западно од [[Варненско Езеро|Варненското Езеро]], со кое е поврзано преку вештачки прокопан канал. Од запад е ограничено со [[Девненска Низина|Девненската Низина]]. До прокопувањето на каналот во [[1923]] година, езерото било слатководно и богато со риба, а потоа неговото ниво се намалило за 2,2 м и водата станала бочатна. Со проширувањето и продлабочувањето на пловниот канал по [[1970]] година, соленоста дополнително се зголемила и достигнала околу 10‰. Површината на езерото изнесува околу 10 км<sup>2</sup>, ширината е од 0,5 до 3,5 км, должината до 8 км, а максималната длабочина е 14 м. Бреговите му се ниски и обраснати со барски раститенија. Во неговиот југозападен дел се влева [[Провадиска Река]]. Езерото има важно транспортно значење. Во западниот дел е изградено [[Пристаниште Варна|пристаништето Варна-Запад]], со траектна врска до пристаништето [[Черноморск]] во [[Украина]]. Покрај неговиот северозападен брег е изграден хемискиот комплекс „Девња“ ([[Агрополихим]]). Водите на езерото се загадени од индустриските претпријатија. == Поврзано == * [[Езера во Бугарија]] == Литература == * {{Предлошка:ГрБуг}} [[Категорија:Езера во Бугарија]] [[Категорија:Белослав]] 44nra3q158tewlw9n2z350pjyrdzab9 Лукас Аламан 0 1392353 5545372 5545087 2026-04-27T12:35:15Z Jtasevski123 69538 5545372 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Функционер|name=Лукас Аламан|image=Lucas Alamán, portrait.jpg|caption=|birth_date={{birth date|1792|10|18|df=y}}|birth_place=[[Гуанахуато]], [[Нова Шпанија]]|death_date={{death date and age|1853|6|2|1792|10|18|df=y}}|death_place=[[Мексико Сити]], Мексико|constituency=|constituency2=|occupation=Претприемач, историчар, политичар, научник, писател|majority=|relations=|spouse=|children=|website=|footnotes=|signature=Firma de Lucas Alamán.PNG|module={{Infobox scientist | embed = yes | fields = [[Ботаника]] | author_abbrev_bot = Alamán }}}} '''Лукас Аламан''' (18 октомври 1792–2 јуни 1853) бил мексикански научник, конзервативен државник, историчар и писател. Потекнувал од елитно семејство [[Гванахуато]], патувал многу и бил високообразован. Тој бил очевидец на раните борби во Мексиканската војна за независност кога бил сведок на тоа како трупите на бунтовничкиот водач Мигел Идалго и Костиља го ограбуваат градот Гванахуато, инцидент што влијаел врз неговата веќе конзервативна и антидемократска мисла. Тој е наречен „архиреакционер на епохата...кој се стремел да создаде силна централна влада заснована на близок сојуз на војската, католичката црква и земјопоседничките класи“. Се смета за основач на Конзервативната партија и е споредуван со [[Клеменс фон Метерних]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://yalebooks.yale.edu/2021/09/13/lucas-alaman-and-the-history-of-mexico/|title=Lucas Alamán and the History of Mexico|last=Van Young|first=Eric|date=13 September 2021|work=Yale|publisher=Yale University Press|accessdate=|quote=}} </ref> а бил еден од главните гласови што се залагале за воспоставување монархија во Мексико. Според историчарот Чарлс А.Хејл, Аламан бил „несомнено главната политичка и интелектуална фигура на независно Мексико сè до неговата смрт во 1853 година...водечка сила на неколку администрации и активен промотор на економскиот развој“. == Ран живот == Лукас Аламан бил роден во богато семејство од Гванахуато на 18 октомври 1792 година. Неговиот татко бил Хуан Висенте Аламан, а неговата мајка била Марија Игнасија Ескалада.<ref>{{Наведена книга|title=Apuntes Para la Biografia del Exmo Sr. Don Lucas Alaman|date=1854|publisher=Impresa de Jose Lara|pages=4|language=es}}</ref> Неговиот татко емигрирал од [[Навара]] и стекнал богатство во рударството, додека неговата мајка била член на истакнато шпанско семејство родено во Америка, и ја носела титулата петта маркиза на Сан Клементе.<ref>{{Наведена книга|title=History of Mexico Volume VI 1861-1887|last=Bancroft|first=Hubert Howe|date=1888|publisher=The Bancroft Company|pages=157–158}}</ref> Таткото на Аламан бил втор сопруг на неговата мајка, по смртта на нејзиниот прв сопруг, Габриел де Арекедерата. Аламан имал постара сестра, Марија де Луз Естефануја Ана Хозе Игнасија Аламан и Ескалада, родена во 1782 година, и постар полубрат, Хуан Баутиста Арекедерата. Студирал во ''„амигата“'', детско училиште, кое го водела Дона Хозефа Камачо, а продолжил со студиите во Витлеемското училиште каде што отец Хозе де Сан Џеронимо го научил Аламан да пишува. Во знак на благодарност за образованието што му било дадено, таткото на Аламан финансирал реновирање на зградата.<ref>{{Наведена книга|title=Apuntes Para la Biografia del Exmo Sr. Don Lucas Alaman|date=1854|publisher=Impresa de Jose Lara|pages=4–5|language=es}}</ref> Аламан продолжил да учи латински и математика, а неговиот татко почнал да го запознава со менаџментот на рударската индустрија, област во која постариот Аламан очекувал неговиот син да работи во еден ден.<ref>{{Наведена книга|title=Apuntes Para la Biografia del Exmo Sr. Don Lucas Alaman|date=1854|publisher=Impresa de Jose Lara|pages=5|language=es}}</ref> Во 1808 година, шеснаесетгодишниот Аламан го посетил Мексико Сити каде што научил француски, а потоа се вратил во Гванахуато каде што продолжил да учи математика, музика и цртање, додека ги читал и латинските класици.<ref>{{Наведена книга|title=Apuntes Para la Biografia del Exmo Sr. Don Lucas Alaman|date=1854|publisher=Impresa de Jose Lara|pages=6|language=es}}</ref> Семејството Аламан било богато и општествено истакнато во раната младост на Аламан, но рударството било несигурна и нестабилна индустрија, а неговиот татко на крајот претрпел финансиски загуби и починал кога Аламан имал шеснаесет години. Студирал во Колеџот Минас во Мексико Сити, како и во Фрајбург и Гетинген, Германија.<ref>{{Наведување|title=Lucas Alamán, History and Fiction (1844)|date=2026|journal=The Political Thought of Nineteenth-Century Spanish America|pages=16–18|editor-last=Posada-Carbó|editor-first=Eduardo|url=https://www.cambridge.org/core/books/political-thought-of-nineteenthcentury-spanish-america/lucas-alaman-history-and-fiction-1844/717D168F2BE3D1D847F6CD442FCDA786|access-date=2026-03-30|series=Cambridge Texts in the History of Political Thought|place=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|doi=10.1017/9781108868983.003|isbn=978-1-108-86425-1|editor2-last=Jaksić|editor2-first=Iván}}</ref> === Мексиканската војна за независност === [[Податотека:Lucas_Alamán,_18-10-1792_-_2-6-1853,_Pascual_Alamán_(1861).png|лево|мини|Портрет на Лукас Аламан во младоста]] Во тоа време, Аламан бил сведок на одлучувачки историски настани што засекогаш ќе ја променат иднината на Мексико. Во 1808 година, шпанскиот крал [[Фернандо VII (Шпанија)|Фердинанд VII]] бил соборен од [[Наполеон Бонапарт|Наполеон]], кој го заменил со неговиот брат [[Жозеф Бонапарт|Жозеф Бонапарта]], предизвикувајќи уставна криза низ целата [[Шпанско Царство|Шпанска империја]], бидејќи отфрлањето на новиот крал било речиси универзално. Владата на [[Поткралство Нова Шпанија|Нова Шпанија]] одлучила да му остане лојална на затворениот Фердинанд, но востанието против Шпанците било предизвикано од свештеникот Мигел Идалго и Костиља на 16 септември 1810 година, датум кој на крајот ќе биде одбележан како Ден на независноста на Мексико. Тој бил сведок на ограбувањето на Гванахуато по заземањето на Алхондига де Гранадитас во раните фази од Мексиканската војна за независност, за време на која неорганизираните и искинати трупи на Мигел Идалго и Костиља ги убиле оние што се засолниле внатре. Аламан избегал со своето семејство во Мексико Сити во декември 1810 година.<ref>{{Наведена книга|title=Apuntes Para la Biografia del Exmo Sr. Don Lucas Alaman|date=1854|publisher=Impresa de Jose Lara|pages=6–7|language=es}}</ref> Во Мексико Сити ги продолжил студиите по рударство. Студирал хемија, минералогија, анализа и кристалографија. За време на неговите разговори со професори кои патувале, тој исто така почнал да посакува да патува во Европа каде што сакал да го усоврши својот француски јазик и да научи италијански и англиски јазик.<ref>{{Наведена книга|title=Apuntes Para la Biografia del Exmo Sr. Don Lucas Alaman|date=1854|publisher=Impresa de Jose Lara|pages=7|language=es}}</ref> === Патувања низ Европа === Тој заминал во јануари 1814 година и прво пристигнал во Шпанија, каде што ги посетил Мадрид и Кралската палата [[Ескоријал]]. Потоа заминал за Франција, каде што пристигнал во Париз и го посетил отец Миер, по чија препорака, Аламан можел да се сретне со епископот Грегоар. Ги продолжил студиите во Париз кај Рене Жуст Еј, Жан-Батист Био и Луј Жак Тенар, и присуствувал на доцните ноќни сесии на Атенеум, каде што почнал да учи и германски јазик.<ref>{{Наведена книга|title=Apuntes Para la Biografia del Exmo Sr. Don Lucas Alaman|date=1854|publisher=Impresa de Jose Lara|pages=8|language=es}}</ref> Аламан бил присутен во Париз за време на враќањето на Наполеон од Елба, за време на Стоте дена, и ја напуштил земјата кратко потоа за краток престој во Велика Британија пред да се врати во Франција.<ref name="Impresa de Jose Lara">{{Наведена книга|title=Apuntes Para la Biografia del Exmo Sr. Don Lucas Alaman|date=1854|publisher=Impresa de Jose Lara|pages=9|language=es}}</ref> Потоа отпатувал за Италија, минувајќи покрај Мон Сенис и пристигнувајќи во [[Торино]]. Ги посетил бојните полиња на [[Павија]] и Маренго и се упатил кон [[Милано]], минувајќи низ [[Болоња]] и [[Фиренца]] пред да пристигне во Рим, каде што бил присутен на празникот Свети Петар, кој го поминал со семејството на шпанскиот кардинал Бардахи.<ref name="Impresa de Jose Lara" /> Потоа ја посетил [[Швајцарија]] и ја следел [[Рајна]] до [[Франкфурт на Мајна|Франкфурт]]. Аламан студирал рударство во [[Германија]] и го посетил [[Берлин]] пред да замине кон Холандија и да се врати во Франција до 1818 година.<ref>{{Наведена книга|title=Apuntes Para la Biografia del Exmo Sr. Don Lucas Alaman|date=1854|publisher=Impresa de Jose Lara|pages=10|language=es}}</ref> === Делегат во Кортес === Тој ја примил веста дека еден од финансиските интереси на неговото семејство пропаднал и се обидел да го реши проблемот преку примена на своите студии. Се обидел да ја донесе во Мексико техниката на одвојување на сребро и злато преку употреба на [[Сулфурна киселина|сулфурна киселина,]] за разлика од старата техника на употреба на [[азотна киселина]]. Отпатувал во [[Мадрид]] и успеал да добие дозвола од владата за тоа.<ref>{{Наведена книга|title=Apuntes Para la Biografia del Exmo Sr. Don Lucas Alaman|date=1854|publisher=Impresa de Jose Lara|pages=10–11|language=es}}</ref> Тој бил делегат на Мексико во Кортес и работел на подобрување на рударската индустрија.<ref name="britannica.com">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.britannica.com/biography/Lucas-Alaman|title=Lucas Alamán {{!}} Liberal reformer, Mexican historian & diplomat {{!}} Britannica|work=www.britannica.com|language=en|accessdate=2024-04-10}}</ref> Аламан се вратил во Мексико во февруари 1820 година. Шпанија во тоа време, преку Уставот од 1812 година, им доделила претставништво на своите колонии во шпанските Кортеси, а Аламан бил меѓу мексиканските пратеници испратени во Мадрид таа година, претставувајќи ја покраината [[Гванахуато]].<ref>{{Наведена книга|title=Apuntes Para la Biografia del Exmo Sr. Don Lucas Alaman|date=1854|publisher=Impresa de Jose Lara|pages=12|language=es}}</ref> Тој заминал за Шпанија со останатите пратеници токму кога Планот за Игуала на Агустин де Итурбиде почнал да добива на сила, а кој на крајот ќе донесе независност за Мексико во септември 1821 година.<ref>{{Наведена книга|title=Apuntes Para la Biografia del Exmo Sr. Don Lucas Alaman|date=1854|publisher=Impresa de Jose Lara|pages=13|language=es}}</ref> Аламан ги бранел правата на рударските интереси на неговиот округ и, среде двосмислените вести во врска со напредокот на Планот на Игуала, тој, заедно со останатите пратеници, лобирал кај шпанскиот Кортес да воспостават во Нова Шпанија понезависна влада.<ref>{{Наведена книга|title=Apuntes Para la Biografia del Exmo Sr. Don Lucas Alaman|date=1854|publisher=Impresa de Jose Lara|pages=14–15|language=es}}</ref>По завршувањето на законодавната седница, Аламан отфрлил функција во шпанската влада и се вратил во Мексико.<ref>{{Наведена книга|title=Apuntes Para la Biografia del Exmo Sr. Don Lucas Alaman|date=1854|publisher=Impresa de Jose Lara|pages=17|language=es}}</ref> == Прва Мексиканска Република == Аламан управувал со рударските интереси на своето семејство, за време на кои бил сведок на падот на [[Прво Мексиканско Царство|Првото мексиканско царство]] и воспоставувањето на привремената влада позната како Врховна извршна власт. Поради неговото искуство во шпански Кортес, извршната власт го назначила Аламан за министер за внатрешни и надворешни работи.<ref>{{Наведена книга|title=Apuntes Para la Biografia del Exmo Sr. Don Lucas Alaman|date=1854|publisher=Impresa de Jose Lara|pages=19|language=es}}</ref> Аламан основал национален архив, а исто така и национален музеј. Тој доделил средства на умирачката Академија за ликовни уметности Сан Карлос и ја спасил од уништување коњаничката статуа на Карло IV од Шпанија, која сè уште постои во Мексико Сити. Тој, исто така, ги скрил останките на [[Ернан Кортес]], кои биле загрозени од народниот антишпански бес што избувнал по независноста.<ref>{{Наведена книга|title=Apuntes Para la Biografia del Exmo Sr. Don Lucas Alaman|date=1854|publisher=Impresa de Jose Lara|pages=20|language=es}}</ref> Аламан бил именуван за државен министер во 1825 година<ref name="renamed_from_01_on_20251117193612">{{Наведена книга|url=https://www.cambridge.org/core/books/bringing-war-back-in/849FF87CA1DC04EDE8657C90F00D9504|title=Bringing War Back In|last=Schenoni|first=Luis L.|date=2024|publisher=Cambridge University Press|isbn=9781009442145|pages=225}}</ref>и успеал да привлече британски капитал во Мексико. Но, бил отстранет од владата за помалку од една година.<ref name="renamed_from_01_on_20251117193612" /> Тој бил дел од групата конзервативци кои го собориле од претседателската функција бунтовничкиот генерал [[Винсенте Гереро|Висенте Гереро]], кој самиот дошол на власт со државен удар во 1829 година. Аламан бил член на триумвиратот кој кратко управувал со Мексико во 1829 година по Планот де Халапа со цел да го постави конзервативниот Анастасио Бустаманте за претседател. Аламан бил водечка фигура на конзервативците додека се одвивала промената на режимот. Гереро бил заробен од трговски брод, капетанот Пикалуга платил 50.000 пезоси за делото, во јануари 1831 година, бил суден на воен суд и егзекутиран еден месец подоцна. Аламан го сметал погубувањето на Гереро како спасување на Мексико од „распаѓање“. Сепак, многу Мексиканци го сметале Гереро за маченик, а неговото погубување од страна на либералниот весник ''Ел Федералиста Мексикано'' било оценето како „судско убиство“. Двајцата конзервативни членови на кабинетот кои се сметале за највиновни за погубувањето на Гереро, Аламан и секретарот за војна Хозе Антонио Фасио „го поминаа остатокот од својот живот бранејќи се од обвинението дека се одговорни за најголемото предавство во историјата на првата република, односно дека тие договориле не само услугата на бродот на Пикалуга, туку и неговото заробување на Гереро“. Аламан објавил трактат во кој се бранел себеси, напишан додека се криел во Мексико Сити. Тој, исто така, имал многу проблеми со Соединетите Американски Држави во тоа време.<ref name="britannica.com"/> Аламан се вратил на функцијата министер за внатрешни и надворешни односи во периодот 1830–1832 година за време на владата на Бустаманте. Во овој капацитет го именувал Мануел Викторија за гувернер на Алта Калифорнија на 8 март 1830 година. Во октомври 1830 година, тој ја создал ''Банко Национал де Авио'', првата банка во Мексико, која ѝ обезбедила на земјата финансиска инфраструктура неопходна за нејзината економија во подем. Преку оваа владина инвестициска банка, биле реализирани плановите на Аламан за оживување на текстилната индустрија, која се здобила со популарност и просперирала во Пуебла и Веракруз дури и кога Аламан не бил дел од владата. == Централистичка Република Мексико == По она што го сметал за катастрофа на независноста на Тексас од Мексико во 1836 година, Аламан во голема мера се повлекол од политиката, иако продолжил да го промовира она што го сметал за интереси на земјата служејќи како ''директор на Хунта де Фоменто де ла Индустрија'' (Директорат за промоција на индустријата) од 1839 година до неговата смрт во 1853 година. Во истиот период, Аламан преговарал за договор со Соединетите Американски Држави на север, со кој се утврдувале националните граници на двете нации, кој важел сè до времето на Мексиканско-американската војна 1846-1848 година. Тој, исто така, промовирал колонизација на северните провинции со цел да го спречи американскиот експанзионизам. Во поголемиот дел од 1840-тите, тој се посветил првенствено на пишување на историјата на Мексико од перспектива на конзервативец. Неговото тритомно дело ''Дисертации за историјата на Мексиканската Република'' (Мексико,1844–1849) и неговото петтомно дело ''Историја на Мексико, од првите движења што ја подготвија неговата независност во 1808 година, (''1849–1852), стојат како главни интелектуални продукции на Конзервативната партија во Мексико во деветнаесеттиот век и единствени истории произведени од мексикански автор од неговата ера за да се гледа позитивно на шпанското присуство во неговата земја. == Мексиканско-американска војна == Меѓу неговите поважни активности се создавањето на Природонаучниот музеј во [[Мексико (град)|Мексико Сити]] и основањето на Генералниот национален архив на Мексико. Вториот е многу важен за запознавање со историските настани во Мексико и разбирање на политичките процеси на Мексиканската Република. Тој, исто така, основал и водел рударска компанија,ја основал првата леарница за метал во независно Мексико во 1825 година, управувал со имотите на потомците на [[Ернан Кортес]] и бил претседател на градскиот совет (''ајунтамиенто'') на Мексико Сити во 1849 година. Иако Аламан генерално бил антиамерикански настроен, тој бил разочаран од повлекувањето на американската армија, која го штитела имотот од „бандити и бунтовници“. == Последните години == Санта Ана и Лукас Аламан се допишувале за време на егзилот на Санта Ана по дебаклот на Мексиканско-американската војна. Аламан помогнал да се отвори патот за враќање на Санта Ана на власт со конзервативна поддршка „доколку се согласи на програма за прекин на политичката активност против Црквата и безбедност за сопствениците на големи имотни интереси“. Аламан се вратил во националната јавна служба во март 1853 година, кога Санта Ана го назначил за министер за надворешни односи. Тој е познат и по неколку дела што ги напишал:''„Дисертации за историјата на мехиканската република“, како и „Историја на Мексико“.''<ref name="britannica.com"/> Аламан служел до неговата смрт од [[пневмонија]] на 2 јуни 1853 година. == Објавени дела == * ''Canción patriótica en celebridad de los días de nuestro augusto y deseado monarca''. Mexico city: Oficina de Ontiveros 1812. * ''Defensa del ex-ministro de relaciones D. Lucas Alamán, en la causa formada contra él y contra los ex-ministros de guerra y justicia del vice-presidente D. Anastasio Bustamante, con unas noticias preliminares que dan idea del origen de esta. Escrita por el mismo ex-ministro, que la dirige á la nación''. Mexico City: Imprenta de Galván á cargo de M. Arévalo 1834. * ''Historia de Méjico''. 5 vols. Mexico City 1868–69. * ''Memorias, la verdadera historia de esta república desde el año 1808'' (1840) * ''Liquidación general de la deuda esterior de la República Mexicana hasta fin de diciembre de 1841''. Mexico City: Impreso por I. Cumplido, 1845. * ''Disertaciones'' 3 vols. Mexico 1869. * ''Documentos diversos''. 4 vols. Mexico 1846. * ''Ensayo sobre la decadencia de la minería en la Nueva España''. == Почести == === Епонимија === ; [[Род (биологија)|Род]] * ([[Орхидеи|Orchidaceae]]) ''[[Alamania]]'' <small>La Llave & [[Lex.]]</small> ; [[Вид (биологија)|Видови]] * ([[Главоцветни|Asteraceae]]) ''[[Perezia alamani]]'' <small>(DC.) Hemsl.</small> * ([[Млечки|Euphorbiaceae]]) ''[[Jatropha alamanii]]'' <small>Müll.</small> <small>Арг.</small> * ([[Rhamnaceae]]) ''[[Colubrina alamanii]]'' <small>G.Don</small> {{botanist|Alamán|Alamán}} == Наводи == {{Белешки}}{{Наводи}} == Дополнителна литература == '''На англиски''': * Ана, Тимоти Е. ''Ковање Мексико, 1821–1835'' . Линколн: Универзитетски печат во Небраска 1998. * Аројо Гарсија, Израел. „Лукас Аламан“ во ''Енциклопедија на Мексико'' . Чикаго: Фицрој Дирборн 1997, стр.&nbsp;35–37. * Грин, Стенли К. ''Мексиканската Република: Првата деценија, 1823–1832'' . Питсбург: Универзитетски издавач на Питсбург 1987. * Хејл, Чарлс А. ''Мексикански либерализам во ерата на Мора'' . Њу Хејвен: Издавачка куќа на Универзитетот Јеил 1968. * Поташ, Роберт А. ''Мексиканска влада и индустриски развој во раната република: Банко де Авио'' . Амхерст. : Универзитетска издавачка куќа на Масачусетс, 1983. * Ван Јанг, Ерик . ''Заеднички живот: Лукас Аламан и Мексико, 1792-1853'' . Њу Хејвен: Издавачка куќа на Универзитетот Јеил, 2021. '''На шпански''': * Базант, Јан. „Los bienes de la familia de Hernán Cortés y su venta por Lucas Alamán“ ''Historia Mexicana'' Vol. 19, бр. 2 (окт. – дек. 1969 г.), стр.&nbsp;228–247 * Калдерон, Франциско. „El pensamiento económico de Lucas Alamán“ ''Historia Mexicana'' Vol. 34, бр. 3 (јан. – март 1985), стр.&nbsp;435–459 * Нориега, Алфонсо. ''El pensamiento conservador и el conservaduriismo mexicano'' . Мексико: УНАМ 1972 година. * Ота Мишима, Марија Елена. ''Alamán ilustrado'' . Мексико: УНАМ 1963 година. * Квинтанила, Лурд. ''Ел национализам на Лукас Аламан'' . Гуанахуато: Гобиерно дел Естадо де Гуанахуато 1991 година. * Valades, José C. ''Alamán Estadista e Historiador'' . Мексико: Antigua Librería Robledo, José Porrúa e Hijos 1938 година. * ''Memorias, la verdadera historia de esta república desde el año 1808'' (1840) == Надворешни врски == * {{Наведени вести|url=http://www.mexconnect.com/mex_/history/jtuck/jtlucasalaman.html|title=Lucas Brainy Conservative: Lucas Alamán And The Mexican Right|last=Jim Tuck|date=October 18, 1999|access-date=30 December 2006|publisher=Mexico Connect}} * {{Наведена мрежна страница|url=http://redescolar.ilce.edu.mx/redescolar/efemerides/octubre/conme18b.htm|title=18 de octubre de 1792.- Nace el historiador y político Lucas Alamán|publisher=RedEscolar|language=Spanish|accessdate=30 December 2006}} * {{Наведена мрежна страница|url=http://www.tamu.edu/ccbn/dewitt/alamanbio1.htm|title=Mexico and Her Chieftains|last=Fay Robinson|year=1847|publisher=Texas A&M University|accessdate=30 December 2006}} * {{Наведена мрежна страница|url=https://txarchives.org/utlac/finding_aids/00002.xml|title=Lucas Alamán: An Inventory and Catalog of His Papers at the Benson Latin American Collection|publisher=University of Texas Libraries|accessdate=30 November 2022}} * {{Наведена мрежна страница|url=http://lanic.utexas.edu/project/lucasalaman/|title=The Lucas Alamán Papers (digital collection)|publisher=University of Texas Libraries|accessdate=30 November 2022}} * {{Наведена книга|url=http://www.bookrags.com/biography/lucas-alaman/|title=Lucas Alamán|publisher=Encyclopedia of World Biography|access-date=12 January 2007}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Аламан, Лукас }} [[Категорија:Починати во 1853 година]] [[Категорија:Родени во 1792 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Мексикански ботаничари]] 2w0ojvu94jg8utj7by7ttdzenjzzep4 5545703 5545372 2026-04-28T10:18:10Z Тиверополник 1815 5545703 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Функционер|name=Лукас Аламан|image=Lucas Alamán, portrait.jpg|caption=|birth_date={{birth date|1792|10|18|df=y}}|birth_place=[[Гуанахуато]], [[Нова Шпанија]]|death_date={{death date and age|1853|6|2|1792|10|18|df=y}}|death_place=[[Мексико Сити]], Мексико|constituency=|constituency2=|occupation=Претприемач, историчар, политичар, научник, писател|majority=|relations=|spouse=|children=|website=|footnotes=|signature=Firma de Lucas Alamán.PNG|module={{Infobox scientist | embed = yes | fields = [[Ботаника]] | author_abbrev_bot = Alamán }}}} '''Лукас Аламан''' (роден на {{роден на|18|октомври|1792}} година - починал на {{починал на|2|јуни|1853}} година) — [[Мексико|мексикански]] научник, конзервативен државник, историчар и писател. Потекнувал од елитно семејство [[Гванахуато]], патувал многу и бил високообразован. Тој бил очевидец на раните борби во [[Мексиканска војна за независност|Мексиканската војна за независност]] кога бил сведок на тоа како трупите на бунтовничкиот водач Мигел Идалго и Костиља го ограбуваат градот Гванахуато, инцидент што влијаел врз неговата веќе конзервативна и антидемократска мисла. Тој е наречен „архиреакционер на епохата...кој се стремел да создаде силна централна влада заснована на близок сојуз на војската, католичката црква и земјопоседничките класи“. Се смета за основач на Конзервативната партија и е споредуван со [[Клеменс фон Метерних]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://yalebooks.yale.edu/2021/09/13/lucas-alaman-and-the-history-of-mexico/|title=Lucas Alamán and the History of Mexico|last=Van Young|first=Eric|date=13 September 2021|work=Yale|publisher=Yale University Press|accessdate=|quote=}} </ref> а бил еден од главните гласови што се залагале за воспоставување монархија во Мексико. Според историчарот Чарлс А.Хејл, Аламан бил „несомнено главната политичка и интелектуална фигура на независно Мексико сè до неговата смрт во 1853 година...водечка сила на неколку администрации и активен промотор на економскиот развој“. == Ран живот == Лукас Аламан бил роден во богато семејство од Гванахуато на 18 октомври 1792 година. Неговиот татко бил Хуан Висенте Аламан, а неговата мајка била Марија Игнасија Ескалада.<ref>{{Наведена книга|title=Apuntes Para la Biografia del Exmo Sr. Don Lucas Alaman|date=1854|publisher=Impresa de Jose Lara|pages=4|language=es}}</ref> Неговиот татко емигрирал од [[Навара]] и стекнал богатство во рударството, додека неговата мајка била член на истакнато шпанско семејство родено во Америка, и ја носела титулата петта маркиза на Сан Клементе.<ref>{{Наведена книга|title=History of Mexico Volume VI 1861-1887|last=Bancroft|first=Hubert Howe|date=1888|publisher=The Bancroft Company|pages=157–158}}</ref> Таткото на Аламан бил втор сопруг на неговата мајка, по смртта на нејзиниот прв сопруг, Габриел де Арекедерата. Аламан имал постара сестра, Марија де Луз Естефануја Ана Хозе Игнасија Аламан и Ескалада, родена во 1782 година, и постар полубрат, Хуан Баутиста Арекедерата. Студирал во ''„амигата“'', детско училиште, кое го водела Дона Хозефа Камачо, а продолжил со студиите во Витлеемското училиште каде што отец Хозе де Сан Џеронимо го научил Аламан да пишува. Во знак на благодарност за образованието што му било дадено, таткото на Аламан финансирал реновирање на зградата.<ref>{{Наведена книга|title=Apuntes Para la Biografia del Exmo Sr. Don Lucas Alaman|date=1854|publisher=Impresa de Jose Lara|pages=4–5|language=es}}</ref> Аламан продолжил да учи латински и математика, а неговиот татко почнал да го запознава со менаџментот на рударската индустрија, област во која постариот Аламан очекувал неговиот син да работи во еден ден.<ref>{{Наведена книга|title=Apuntes Para la Biografia del Exmo Sr. Don Lucas Alaman|date=1854|publisher=Impresa de Jose Lara|pages=5|language=es}}</ref> Во 1808 година, шеснаесетгодишниот Аламан го посетил Мексико Сити каде што научил француски, а потоа се вратил во Гванахуато каде што продолжил да учи математика, музика и цртање, додека ги читал и латинските класици.<ref>{{Наведена книга|title=Apuntes Para la Biografia del Exmo Sr. Don Lucas Alaman|date=1854|publisher=Impresa de Jose Lara|pages=6|language=es}}</ref> Семејството Аламан било богато и општествено истакнато во раната младост на Аламан, но рударството било несигурна и нестабилна индустрија, а неговиот татко на крајот претрпел финансиски загуби и починал кога Аламан имал шеснаесет години. Студирал во Колеџот Минас во Мексико Сити, како и во Фрајбург и Гетинген, Германија.<ref>{{Наведување|title=Lucas Alamán, History and Fiction (1844)|date=2026|journal=The Political Thought of Nineteenth-Century Spanish America|pages=16–18|editor-last=Posada-Carbó|editor-first=Eduardo|url=https://www.cambridge.org/core/books/political-thought-of-nineteenthcentury-spanish-america/lucas-alaman-history-and-fiction-1844/717D168F2BE3D1D847F6CD442FCDA786|access-date=2026-03-30|series=Cambridge Texts in the History of Political Thought|place=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|doi=10.1017/9781108868983.003|isbn=978-1-108-86425-1|editor2-last=Jaksić|editor2-first=Iván}}</ref> === Мексиканската војна за независност === [[Податотека:Lucas_Alamán,_18-10-1792_-_2-6-1853,_Pascual_Alamán_(1861).png|лево|мини|Портрет на Лукас Аламан во младоста]] Во тоа време, Аламан бил сведок на одлучувачки историски настани што засекогаш ќе ја променат иднината на Мексико. Во 1808 година, шпанскиот крал [[Фернандо VII (Шпанија)|Фердинанд VII]] бил соборен од [[Наполеон Бонапарт|Наполеон]], кој го заменил со неговиот брат [[Жозеф Бонапарт|Жозеф Бонапарта]], предизвикувајќи уставна криза низ целата [[Шпанско Царство|Шпанска империја]], бидејќи отфрлањето на новиот крал било речиси универзално. Владата на [[Поткралство Нова Шпанија|Нова Шпанија]] одлучила да му остане лојална на затворениот Фердинанд, но востанието против Шпанците било предизвикано од свештеникот Мигел Идалго и Костиља на 16 септември 1810 година, датум кој на крајот ќе биде одбележан како Ден на независноста на Мексико. Тој бил сведок на ограбувањето на Гванахуато по заземањето на Алхондига де Гранадитас во раните фази од Мексиканската војна за независност, за време на која неорганизираните и искинати трупи на Мигел Идалго и Костиља ги убиле оние што се засолниле внатре. Аламан избегал со своето семејство во Мексико Сити во декември 1810 година.<ref>{{Наведена книга|title=Apuntes Para la Biografia del Exmo Sr. Don Lucas Alaman|date=1854|publisher=Impresa de Jose Lara|pages=6–7|language=es}}</ref> Во Мексико Сити ги продолжил студиите по рударство. Студирал хемија, минералогија, анализа и кристалографија. За време на неговите разговори со професори кои патувале, тој исто така почнал да посакува да патува во Европа каде што сакал да го усоврши својот француски јазик и да научи италијански и англиски јазик.<ref>{{Наведена книга|title=Apuntes Para la Biografia del Exmo Sr. Don Lucas Alaman|date=1854|publisher=Impresa de Jose Lara|pages=7|language=es}}</ref> === Патувања низ Европа === Тој заминал во јануари 1814 година и прво пристигнал во Шпанија, каде што ги посетил Мадрид и Кралската палата [[Ескоријал]]. Потоа заминал за Франција, каде што пристигнал во Париз и го посетил отец Миер, по чија препорака, Аламан можел да се сретне со епископот Грегоар. Ги продолжил студиите во [[Париз]] кај Рене Жуст Еј, Жан-Батист Био и Луј Жак Тенар, и присуствувал на доцните ноќни сесии на Атенеум, каде што почнал да учи и [[германски јазик]].<ref>{{Наведена книга|title=Apuntes Para la Biografia del Exmo Sr. Don Lucas Alaman|date=1854|publisher=Impresa de Jose Lara|pages=8|language=es}}</ref> Аламан бил присутен во Париз за време на враќањето на Наполеон од Елба, за време на Стоте дена, и ја напуштил земјата кратко потоа за краток престој во Велика Британија пред да се врати во Франција.<ref name="Impresa de Jose Lara">{{Наведена книга|title=Apuntes Para la Biografia del Exmo Sr. Don Lucas Alaman|date=1854|publisher=Impresa de Jose Lara|pages=9|language=es}}</ref> Потоа отпатувал за Италија, минувајќи покрај Мон Сенис и пристигнувајќи во [[Торино]]. Ги посетил бојните полиња на [[Павија]] и Маренго и се упатил кон [[Милано]], минувајќи низ [[Болоња]] и [[Фиренца]] пред да пристигне во Рим, каде што бил присутен на празникот Свети Петар, кој го поминал со семејството на шпанскиот кардинал Бардахи.<ref name="Impresa de Jose Lara" /> Потоа ја посетил [[Швајцарија]] и ја следел [[Рајна]] до [[Франкфурт на Мајна|Франкфурт]]. Аламан студирал рударство во [[Германија]] и го посетил [[Берлин]] пред да замине кон Холандија и да се врати во Франција до 1818 година.<ref>{{Наведена книга|title=Apuntes Para la Biografia del Exmo Sr. Don Lucas Alaman|date=1854|publisher=Impresa de Jose Lara|pages=10|language=es}}</ref> === Делегат во Кортес === Тој ја примил веста дека еден од финансиските интереси на неговото семејство пропаднал и се обидел да го реши проблемот преку примена на своите студии. Се обидел да ја донесе во Мексико техниката на одвојување на сребро и злато преку употреба на [[сулфурна киселина]], за разлика од старата техника на употреба на [[азотна киселина]]. Отпатувал во [[Мадрид]] и успеал да добие дозвола од владата за тоа.<ref>{{Наведена книга|title=Apuntes Para la Biografia del Exmo Sr. Don Lucas Alaman|date=1854|publisher=Impresa de Jose Lara|pages=10–11|language=es}}</ref> Тој бил делегат на Мексико во Кортес и работел на подобрување на рударската индустрија.<ref name="britannica.com">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.britannica.com/biography/Lucas-Alaman|title=Lucas Alamán {{!}} Liberal reformer, Mexican historian & diplomat {{!}} Britannica|work=www.britannica.com|language=en|accessdate=2024-04-10}}</ref> Аламан се вратил во Мексико во февруари 1820 година. Шпанија во тоа време, преку Уставот од 1812 година, им доделила претставништво на своите колонии во шпанските Кортеси, а Аламан бил меѓу мексиканските пратеници испратени во [[Мадрид]] таа година, претставувајќи ја покраината [[Гванахуато]].<ref>{{Наведена книга|title=Apuntes Para la Biografia del Exmo Sr. Don Lucas Alaman|date=1854|publisher=Impresa de Jose Lara|pages=12|language=es}}</ref> Тој заминал за Шпанија со останатите пратеници токму кога Планот за Игуала на Агустин де Итурбиде почнал да добива на сила, а кој на крајот ќе донесе независност за Мексико во септември 1821 година.<ref>{{Наведена книга|title=Apuntes Para la Biografia del Exmo Sr. Don Lucas Alaman|date=1854|publisher=Impresa de Jose Lara|pages=13|language=es}}</ref> Аламан ги бранел правата на рударските интереси на неговиот округ и, среде двосмислените вести во врска со напредокот на Планот на Игуала, тој, заедно со останатите пратеници, лобирал кај шпанскиот Кортес да воспостават во Нова Шпанија понезависна влада.<ref>{{Наведена книга|title=Apuntes Para la Biografia del Exmo Sr. Don Lucas Alaman|date=1854|publisher=Impresa de Jose Lara|pages=14–15|language=es}}</ref>По завршувањето на законодавната седница, Аламан отфрлил функција во шпанската влада и се вратил во Мексико.<ref>{{Наведена книга|title=Apuntes Para la Biografia del Exmo Sr. Don Lucas Alaman|date=1854|publisher=Impresa de Jose Lara|pages=17|language=es}}</ref> == Прва Мексиканска Република == Аламан управувал со рударските интереси на своето семејство, за време на кои бил сведок на падот на [[Прво Мексиканско Царство|Првото мексиканско царство]] и воспоставувањето на привремената влада позната како Врховна извршна власт. Поради неговото искуство во шпански Кортес, извршната власт го назначила Аламан за министер за внатрешни и надворешни работи.<ref>{{Наведена книга|title=Apuntes Para la Biografia del Exmo Sr. Don Lucas Alaman|date=1854|publisher=Impresa de Jose Lara|pages=19|language=es}}</ref> Аламан основал национален архив, а исто така и национален музеј. Тој доделил средства на умирачката Академија за ликовни уметности Сан Карлос и ја спасил од уништување коњаничката статуа на Карло IV од Шпанија, која сè уште постои во Мексико Сити. Тој, исто така, ги скрил останките на [[Ернан Кортес]], кои биле загрозени од народниот антишпански бес што избувнал по независноста.<ref>{{Наведена книга|title=Apuntes Para la Biografia del Exmo Sr. Don Lucas Alaman|date=1854|publisher=Impresa de Jose Lara|pages=20|language=es}}</ref> Аламан бил именуван за државен министер во 1825 година<ref name="renamed_from_01_on_20251117193612">{{Наведена книга|url=https://www.cambridge.org/core/books/bringing-war-back-in/849FF87CA1DC04EDE8657C90F00D9504|title=Bringing War Back In|last=Schenoni|first=Luis L.|date=2024|publisher=Cambridge University Press|isbn=9781009442145|pages=225}}</ref>и успеал да привлече британски капитал во Мексико. Но, бил отстранет од владата за помалку од една година.<ref name="renamed_from_01_on_20251117193612" /> Тој бил дел од групата конзервативци кои го собориле од претседателската функција бунтовничкиот генерал [[Винсенте Гереро]], кој самиот дошол на власт со државен удар во 1829 година. Аламан бил член на триумвиратот кој кратко управувал со Мексико во 1829 година по Планот де Халапа со цел да го постави конзервативниот Анастасио Бустаманте за претседател. Аламан бил водечка фигура на конзервативците додека се одвивала промената на режимот. Гереро бил заробен од трговски брод, капетанот Пикалуга платил 50.000 пезоси за делото, во јануари 1831 година, бил суден на воен суд и егзекутиран еден месец подоцна. Аламан го сметал погубувањето на Гереро како спасување на Мексико од „распаѓање“. Сепак, многу Мексиканци го сметале Гереро за маченик, а неговото погубување од страна на либералниот весник ''Ел Федералиста Мексикано'' било оценето како „судско убиство“. Двајцата конзервативни членови на кабинетот кои се сметале за највиновни за погубувањето на Гереро, Аламан и секретарот за војна Хозе Антонио Фасио „го поминаа остатокот од својот живот бранејќи се од обвинението дека се одговорни за најголемото предавство во историјата на првата република, односно дека тие договориле не само услугата на бродот на Пикалуга, туку и неговото заробување на Гереро“. Аламан објавил трактат во кој се бранел себеси, напишан додека се криел во Мексико Сити. Тој, исто така, имал многу проблеми со Соединетите Американски Држави во тоа време.<ref name="britannica.com"/> Аламан се вратил на функцијата министер за внатрешни и надворешни односи во периодот 1830–1832 година за време на владата на Бустаманте. Во овој капацитет го именувал Мануел Викторија за гувернер на Алта Калифорнија на 8 март 1830 година. Во октомври 1830 година, тој ја создал ''Банко Национал де Авио'', првата банка во Мексико, која ѝ обезбедила на земјата финансиска инфраструктура неопходна за нејзината економија во подем. Преку оваа владина инвестициска банка, биле реализирани плановите на Аламан за оживување на текстилната индустрија, која се здобила со популарност и просперирала во Пуебла и Веракруз дури и кога Аламан не бил дел од владата. == Централистичка Република Мексико == По она што го сметал за катастрофа на независноста на Тексас од Мексико во 1836 година, Аламан во голема мера се повлекол од политиката, иако продолжил да го промовира она што го сметал за интереси на земјата служејќи како ''директор на Хунта де Фоменто де ла Индустрија'' (Директорат за промоција на индустријата) од 1839 година до неговата смрт во 1853 година. Во истиот период, Аламан преговарал за договор со Соединетите Американски Држави на север, со кој се утврдувале националните граници на двете нации, кој важел сè до времето на Мексиканско-американската војна 1846-1848 година. Тој, исто така, промовирал колонизација на северните провинции со цел да го спречи американскиот експанзионизам. Во поголемиот дел од 1840-тите, тој се посветил првенствено на пишување на историјата на Мексико од перспектива на конзервативец. Неговото тритомно дело ''Дисертации за историјата на Мексиканската Република'' (Мексико,1844–1849) и неговото петтомно дело ''Историја на Мексико, од првите движења што ја подготвија неговата независност во 1808 година, (''1849–1852), стојат како главни интелектуални продукции на Конзервативната партија во Мексико во деветнаесеттиот век и единствени истории произведени од мексикански автор од неговата ера за да се гледа позитивно на шпанското присуство во неговата земја. == Мексиканско-американска војна == Меѓу неговите поважни активности се создавањето на Природонаучниот музеј во [[Мексико (град)|Мексико Сити]] и основањето на Генералниот национален архив на Мексико. Вториот е многу важен за запознавање со историските настани во Мексико и разбирање на политичките процеси на Мексиканската Република. Тој, исто така, основал и водел рударска компанија,ја основал првата леарница за метал во независно Мексико во 1825 година, управувал со имотите на потомците на [[Ернан Кортес]] и бил претседател на градскиот совет (''ајунтамиенто'') на Мексико Сити во 1849 година. Иако Аламан генерално бил антиамерикански настроен, тој бил разочаран од повлекувањето на американската армија, која го штитела имотот од „бандити и бунтовници“. == Последните години == Санта Ана и Лукас Аламан се допишувале за време на егзилот на Санта Ана по дебаклот на [[Мексиканско-американска војна|Мексиканско-американската војна]]. Аламан помогнал да се отвори патот за враќање на Санта Ана на власт со конзервативна поддршка „доколку се согласи на програма за прекин на политичката активност против Црквата и безбедност за сопствениците на големи имотни интереси“. Аламан се вратил во националната јавна служба во март 1853 година, кога Санта Ана го назначил за министер за надворешни односи. Тој е познат и по неколку дела што ги напишал:''„Дисертации за историјата на мехиканската република“, како и „Историја на Мексико“.''<ref name="britannica.com"/> Аламан служел до неговата смрт од [[пневмонија]] на 2 јуни 1853 година. == Објавени дела == * ''Canción patriótica en celebridad de los días de nuestro augusto y deseado monarca''. Mexico city: Oficina de Ontiveros 1812. * ''Defensa del ex-ministro de relaciones D. Lucas Alamán, en la causa formada contra él y contra los ex-ministros de guerra y justicia del vice-presidente D. Anastasio Bustamante, con unas noticias preliminares que dan idea del origen de esta. Escrita por el mismo ex-ministro, que la dirige á la nación''. Mexico City: Imprenta de Galván á cargo de M. Arévalo 1834. * ''Historia de Méjico''. 5 vols. Mexico City 1868–69. * ''Memorias, la verdadera historia de esta república desde el año 1808'' (1840) * ''Liquidación general de la deuda esterior de la República Mexicana hasta fin de diciembre de 1841''. Mexico City: Impreso por I. Cumplido, 1845. * ''Disertaciones'' 3 vols. Mexico 1869. * ''Documentos diversos''. 4 vols. Mexico 1846. * ''Ensayo sobre la decadencia de la minería en la Nueva España''. == Почести == === Епонимија === ; [[Род (биологија)|Род]] * ([[Орхидеи|Orchidaceae]]) ''[[Alamania]]'' <small>La Llave & [[Lex.]]</small> ; [[Вид (биологија)|Видови]] * ([[Главоцветни|Asteraceae]]) ''[[Perezia alamani]]'' <small>(DC.) Hemsl.</small> * ([[Млечки|Euphorbiaceae]]) ''[[Jatropha alamanii]]'' <small>Müll.</small> <small>Арг.</small> * ([[Rhamnaceae]]) ''[[Colubrina alamanii]]'' <small>G.Don</small> {{botanist|Alamán|Alamán}} == Наводи == {{Белешки}}{{Наводи}} == Дополнителна литература == '''На англиски''': * Ана, Тимоти Е. ''Ковање Мексико, 1821–1835'' . Линколн: Универзитетски печат во Небраска 1998. * Аројо Гарсија, Израел. „Лукас Аламан“ во ''Енциклопедија на Мексико'' . Чикаго: Фицрој Дирборн 1997, стр.&nbsp;35–37. * Грин, Стенли К. ''Мексиканската Република: Првата деценија, 1823–1832'' . Питсбург: Универзитетски издавач на Питсбург 1987. * Хејл, Чарлс А. ''Мексикански либерализам во ерата на Мора'' . Њу Хејвен: Издавачка куќа на Универзитетот Јеил 1968. * Поташ, Роберт А. ''Мексиканска влада и индустриски развој во раната република: Банко де Авио'' . Амхерст. : Универзитетска издавачка куќа на Масачусетс, 1983. * Ван Јанг, Ерик . ''Заеднички живот: Лукас Аламан и Мексико, 1792-1853'' . Њу Хејвен: Издавачка куќа на Универзитетот Јеил, 2021. '''На шпански''': * Базант, Јан. „Los bienes de la familia de Hernán Cortés y su venta por Lucas Alamán“ ''Historia Mexicana'' Vol. 19, бр. 2 (окт. – дек. 1969 г.), стр.&nbsp;228–247 * Калдерон, Франциско. „El pensamiento económico de Lucas Alamán“ ''Historia Mexicana'' Vol. 34, бр. 3 (јан. – март 1985), стр.&nbsp;435–459 * Нориега, Алфонсо. ''El pensamiento conservador и el conservaduriismo mexicano'' . Мексико: УНАМ 1972 година. * Ота Мишима, Марија Елена. ''Alamán ilustrado'' . Мексико: УНАМ 1963 година. * Квинтанила, Лурд. ''Ел национализам на Лукас Аламан'' . Гуанахуато: Гобиерно дел Естадо де Гуанахуато 1991 година. * Valades, José C. ''Alamán Estadista e Historiador'' . Мексико: Antigua Librería Robledo, José Porrúa e Hijos 1938 година. * ''Memorias, la verdadera historia de esta república desde el año 1808'' (1840) == Надворешни врски == * {{Наведени вести|url=http://www.mexconnect.com/mex_/history/jtuck/jtlucasalaman.html|title=Lucas Brainy Conservative: Lucas Alamán And The Mexican Right|last=Jim Tuck|date=October 18, 1999|access-date=30 December 2006|publisher=Mexico Connect}} * {{Наведена мрежна страница|url=http://redescolar.ilce.edu.mx/redescolar/efemerides/octubre/conme18b.htm|title=18 de octubre de 1792.- Nace el historiador y político Lucas Alamán|publisher=RedEscolar|language=Spanish|accessdate=30 December 2006}} * {{Наведена мрежна страница|url=http://www.tamu.edu/ccbn/dewitt/alamanbio1.htm|title=Mexico and Her Chieftains|last=Fay Robinson|year=1847|publisher=Texas A&M University|accessdate=30 December 2006}} * {{Наведена мрежна страница|url=https://txarchives.org/utlac/finding_aids/00002.xml|title=Lucas Alamán: An Inventory and Catalog of His Papers at the Benson Latin American Collection|publisher=University of Texas Libraries|accessdate=30 November 2022}} * {{Наведена мрежна страница|url=http://lanic.utexas.edu/project/lucasalaman/|title=The Lucas Alamán Papers (digital collection)|publisher=University of Texas Libraries|accessdate=30 November 2022}} * {{Наведена книга|url=http://www.bookrags.com/biography/lucas-alaman/|title=Lucas Alamán|publisher=Encyclopedia of World Biography|access-date=12 January 2007}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Аламан, Лукас }} [[Категорија:Починати во 1853 година]] [[Категорија:Родени во 1792 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Мексикански ботаничари]] afqoi0e6xxzvn68607uxer23uh7cmv0 Едвин Ешби 0 1392355 5545706 5545096 2026-04-28T10:19:48Z Тиверополник 1815 5545706 wikitext text/x-wiki '''Едвин Ешби''' (роден на {{роден на|2|ноември|1861}} година - починал на {{починал на|8|јануари|1941}} година<ref name="Winckworth 1942" />) — [[Австралија|австралиски]] инвеститор во недвижности со седиште [[Аделаида|во Аделаида]] и познат [[Малакологија|малаколог]] заинтересиран за [[хитони]]<ref name="Winckworth 1942">Winckworth R. (1942). "Obituary. Edwin Ashby, 1861-1941". ''[[Proceedings of the Malacological Society of London]]'' '''25'''(1): 2-4. [https://archive.today/20120719224919/http://mollus.oxfordjournals.org/content/25/1/2.full.pdf+html PDF]. {{Претплата}}</ref> и [[Орнитологија|орнитолог]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.asap.unimelb.edu.au/bsparcs/biogs/P000986b.htm|title=Ashby, Edwin (1861 - 1941)|publisher=University of Melbourne eScholarship Research Centre - Bright Sparcs|accessdate=2008-07-12}}</ref> Тој бил член-основач на Јужноавстралиското орнитолошко здружение (SAOA) во 1899 година и на Кралскиот австралиски орнитолошки сојуз (RAOU) во 1901 година, каде бил претседател до 1926 година. Птичјиот род ''[[Ashbyia]]'' (претставен од птицата џуџе ''[[Ashbyia lovensis]]'') бил именуван по него од [[Грегори Метјуз]].<ref>{{Наведена книга|title=The Flight of the Emu|last=Robbin|first=Libby|publisher=Melbourne University Press: Melbourne|year=2001|isbn=0-522-84987-3}}</ref> {{Ботаничар|Аshby}} Ешби и неговото семејство биле членови на религиозното друштво на пријатели, познато и како квекери.<ref name="SA Archives">{{Наведена мрежна страница|url=https://archival.collections.slsa.sa.gov.au/oh/OH870_9.pdf|title=J.D. Somerville Oral Collection. Friends of the Botanic Gardens of Adelaide Oral History Project: An Interview with Enid Lucy Robertson|last=Mann|first=Susan|date=11 November 2008|work=State Library of South Australia|publisher=|accessdate=10 March 2024|quote=}}</ref> == Семејни имоти == [[Податотека:Wittunga_Botanic_Garden.jpg|лево|мини|Ботаничката градина Витунга]] === Витунга === Ешби бил во брак со Естер Марија Колман и имале четири деца. Заедно воделе фарма, наречена „Витунга“, во ридовите Аделаида. Во 1901 година, Ешби започнал со обемна формална [[англиска градина]] покрај главната куќа. Естер управувала со деловната страна на имотот Витунга.<ref name="SA Archives"/> Артур Кит Ешби, нивниот син, подоцна го развил земјиштето ботанички, а потоа на крајот ги донирал градините на државата [[Јужна Австралија]] во 1965 година, а таа била отворена за јавноста во 1975 година како Ботаничка градина Витунга.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.asap.unimelb.edu.au/bsparcs/biogs/P001403b.htm|title=Ashby, Arthur Keith (1896 - 1971)|publisher=University of Melbourne eScholarship Research Centre - Bright Sparcs|accessdate=2008-07-12}}</ref> === Ватипаринга === Во 1911 година, Ешби го проширил земјоделското работење во Витунга кога стекнал парцела во близина наречена „Ватипаринга“. По неговата смрт, неговата ќерка [[Алисон Марџори Ешби]] го наследила Ватипаринга, а кон крајот на 1950-тите, таа почнала да сади илјадници садници од австралиски растенија во Ватипаринга. На крајот,таа го донирала имотот Ватипаринга на Националниот фонд на Јужна Австралија во 1957 година, кој сега го управува како резерват Ватипаринга. Од 1970-ти години, внуката на Ешби, Енид Луси Робертсон, започнала проект за регенерација на земјиштето, а во 1984 година го напиша ''Планот за управување со резерватот Ватипаринга'', кој станал прототип за други мали до средни природни резервати во урбаните средини.<ref name="SA Env">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.saenvironmentawards.org.au/enid_robertson|title=Enid Robertson|last=<!--Not stated-->|date=4 February 2024|work=South Australian Environment Awards|accessdate=11 March 2024|quote=}}</ref> Ова довело до тоа таа да биде наградена со Награда за наследство во 1986 година.<ref name="SA Archives"/> Резерватот Ватипаринга бил додаден во Регистарот на националниот имот во 1996 година. == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ешби, Едвин }} [[Категорија:Починати во 1941 година]] [[Категорија:Родени во 1861 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Австралиски ботаничари]] hq77u0p2kxx8nibp9u47k67q9iotwj4 Хари Алан 0 1392363 5545680 5543714 2026-04-28T09:26:41Z Тиверополник 1815 5545680 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Научник|name=Хари Алан|image=Harry Howard Allan c1956.jpg|alt=|caption=Алан {{околу|1956}}|birth_name=Хари Хауард Бартон Алан|birth_date={{Birth date|1882|04|27|df=y}}|birth_place=[[Нелсон, Нов Зеланд|Нелсон]], Нов Зеланд|death_date={{Death date and age|1957|10|29|1882|04|27|df=y}}|death_place=[[Велингтон]], Нов Зеланд|death_cause=|resting_place=|resting_place_coordinates=<!--{{coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline,title}}-->|other_names=|residence=|citizenship=|nationality=|fields=Ботаничар|workplaces=[[Вајтаки момчешко средно училиште]]<br>[[Ешбертон средно училиште]]<br>[[Филдинг земјоделско средно училиште]]<br>[[Оддел за научни и индустриски истражувања (Нов Зеланд)|Оддел за научни и индустриски истражувања]]|alma_mater={{nowrap|[[Универзитет во Окленд|Универзитетски колеџ Окленд]]}}|thesis_title=Вегетација на планината Пил, Кентербери, Нов Зеланд.|thesis_url=|thesis_year=1923|doctoral_advisor=|academic_advisors=|doctoral_students=|notable_students=|known_for=|influences=|influenced=|awards=[[Кралско друштво Те Апаранги|Хатонов спомен-медал]] <small>(1941)</small><br>[[Хекторов спомен-медал]] <small>(1942)</small>|author_abbrev_bot=Allan|author_abbrev_zoo=|spouse=|children=|signature=|signature_alt=}} '''Хари Хауард Бартон Алан''' СВЕ (роден на {{роден на|27|април|1882}} година - починал на {{починал на|29|октомври|1957}} година) — учител, ботаничар, научен администратор и писател од [[Нов Зеланд]]. И покрај тоа што тој никогаш не добил формално образование по ботаника, тој станал истакнат научник, објавувајќи над 100 научни трудови, три воведни прирачници за растенијата во Нов Зеланд и завршувајќи го првиот том на [[флора]] во својот живот. Тој бил роден во [[Нелсон]], се школувал на [[колеџот Нелсон]], а подоцна отишол и на [[Универзитетскиот колеџ во Окленд]], каде што магистрирал во 1908 година. Работел многу години како професор по англиски јазик и земјоделски студии во средни училишта во Нов Зеланд. Во текот на својата наставничка кариера, тој станувал се позаинтересиран и запознаен со ботаниката, и исто така напишал неколку статии во академските списанија. Често соработувал и разговарал со ботаничари, како што се [[Алфред]] и [[Леонард Кокејн]]. За неговото многугодишно ботаничко проучување на [[планината Пил]], му бил доделен [[докторат на науки]] (DSc) во 1923 година. Тој станал член на [[Линеовото друштво]] и [[Новозеландскиот институт]], а бил назначен за систематски ботаничар во Станицата за истражување на растенијата во 1928 година Алан поминал дваесет години работејќи таму, станувајќи раководител на одделот за ботаника кога истражувачкиот институт бил поделен во 1936 година од страна на [[Одделот за научни и индустриски истражувања]] (DSIR). Тој надгледувал и придонесувал за огромни количини истражувања поврзани со растенијата во Нов Зеланд особено за треви, [[полен]] и [[генетика]]. Се пензионирал во 1948 година и бил назначен за [[командант на Редот на Британската империја]] (СВЕ) за услугите во ботаниката во Нов Зеланд во почестите по повод [[роденденот на кралот]] таа година. Додека бил во пензија работел на првиот тон од Флора на Нов Зеланд, првиот во серија книги што ги опишувале [[воведените]] и [[ендемските растенија]] на Нов Зеланд. Починал пред да биде објавена во 1957 година, на 75-годишна возраст.{{Ботаничар|Allan}} == Ран живот == Хари Алан бил роден на 27 април 1882 година во [[Нелсон]] во Нов Зеланд. Тој бил најмладиот од шесте деца на Роберт Алан, кој што бил продавач на [[ткаенини]], и Ема Марија Луис, и првично посетувал училиште во [[Централното училиште Нелсон]]. Директорот таму, [[Фредерик Гибс]], го запознал со [[ботаниката]], а подоцна добил градска стипендија за [[колеџот Нелсон]]. Таму Алан се истакнал и академски и атлетски, играјќи за колеџот крикет и фудбал, тој исто така освоил награди за литература и гимнастика.<ref name=":2">{{Cite encyclopedia|title=Allan, Harry Howard Barton, C.B.E.|encyclopedia=1966 Encyclopaedia of New Zealand|url=https://teara.govt.nz/mi/1966/allan-harry-howard-barton-cbe|access-date=21 November 2021|last=Beatrice Moore|first=Lucy|archive-date=21 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121060350/https://teara.govt.nz/mi/1966/allan-harry-howard-barton-cbe|url-status=live}}</ref><ref name=":0">{{DNZB|last=Galbreath|first=Ross|id=5a5|title=Harry Howard Barton Allan|access-date=23 April 2017}}</ref><ref name=":1">{{Cite journal|last=Moore|first=L. B.|date=1959|title=Harry Howard Barton Allan (1882–1957)|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|journal=[[Transactions and Proceedings of the New Zealand Institute]]|volume=87|pages=107–109|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121123809/https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|archive-date=21 November 2021|access-date=7 February 2022|via=[[Papers Past]]|url-status=live}}</ref> == Предавање и пишување (1903–1928) == Откако дипломирал во колеџот Нелсон, тој предавал во различни училишта, почнувајќи од 1903 година во градот на рударството [[Денистон]], на западниот брег на [[Јужниот Остров.]] Подоцна предавал на [[колеџот Кингс,]] во [[Окленд]], и во [[Нејпиер]], пред да биде назначен во [[средното училиште за момчиња Ваитаки]] (Оамару) во март 1907 година, како „четврт помошник [[управник]].<ref>{{Cite news|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/AS19070328.2.31.5|title=Page 4 Advertisements Column 5|last=Press Association|date=28 March 1907|work=[[Auckland Star]]|access-date=22 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211122065609/https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/AS19070328.2.31.5|archive-date=22 November 2021|issue=75|volume=XXXVIII|url-status=live}}</ref> Тој се приклучил во вториот семестар од годината и станал раководител на подготвителниот оддел, а во првата година го забележал неговото зголемување од 3 на 17 студенти.<ref>{{Cite news|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/NOT19071220.2.18|title=Waitaki High School|date=20 December 1907|work=[[North Otago Times]]|access-date=22 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211122090842/https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/NOT19071220.2.18|archive-date=22 November 2021|page=4|url-status=live}}</ref> Во 1908 година дипломирал на Универзитетот во Окленд, стекнувајќи го својот магистерски степен<ref name=":12">{{Cite journal|last=Moore|first=L. B.|date=1959|title=Harry Howard Barton Allan (1882–1957)|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|journal=[[Transactions and Proceedings of the New Zealand Institute]]|volume=87|pages=107–109|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121123809/https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|archive-date=21 November 2021|access-date=7 February 2022|via=[[Papers Past]]|url-status=live}}</ref> и продолжил да работи во Ваитаки. Во 1913 година, Алан објавил статија во академското списание, ''Новозеландски журнал за земјоделство'', во која ги известувал резултатите од одгледувањето различни [[видови]] компири во Ваитаки. Таму подоцна станал магистер по англиски јазик во 1915 година и, на барање на [[Министерството за образование]] за предавање попрактични предмети, држел курс за земјоделство. Додека предавал, често се консултирал со [[Алфред Кокејн]], кој во тоа време работел во Министерството за земјоделство, за да помогне во идентификувањето на видовите плевел и трева. Преку него го запознал својот татко, ботаничарот [[Леонард Кокејн,]] кој често барал примероци од плевел и го поддржал неговиот прием во [[Линеовото друштво]] во 1917 година. <ref name=":03">{{DNZB|last=Galbreath|first=Ross|id=5a5|title=Harry Howard Barton Allan|access-date=23 April 2017}}</ref><ref name=":13">{{Cite journal|last=Moore|first=L. B.|date=1959|title=Harry Howard Barton Allan (1882–1957)|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|journal=[[Transactions and Proceedings of the New Zealand Institute]]|volume=87|pages=107–109|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121123809/https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|archive-date=21 November 2021|access-date=7 February 2022|via=[[Papers Past]]|url-status=live}}</ref> [[Податотека:View_of_Mt_Peel_from_Little_Mt_Peel_NZ.JPG|мини|Вегетацијата на планината Пил беше тема на тезата на Алан. <ref name=":1"/>]] По напуштањето на Ваитаки на крајот од 1916 година<ref>{{Cite news|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/NOT19161214.2.8|title=School Vacations|date=14 December 1916|work=[[North Otago Times]]|access-date=22 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211122172244/https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/NOT19161214.2.8|archive-date=22 November 2021|issue=13752|volume=CIV|url-status=live}}</ref> тој продолжил да работи најчесто со растенија во средното училиште „[[Ешбертон]]“, каде што бил мајстор по земјоделство почнувајќи од 1917 година. <ref name=":02">{{DNZB|last=Galbreath|first=Ross|id=5a5|title=Harry Howard Barton Allan|access-date=23 April 2017}}</ref><ref name=":22">{{Cite encyclopedia|title=Allan, Harry Howard Barton, C.B.E.|encyclopedia=1966 Encyclopaedia of New Zealand|url=https://teara.govt.nz/mi/1966/allan-harry-howard-barton-cbe|access-date=21 November 2021|last=Beatrice Moore|first=Lucy|archive-date=21 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121060350/https://teara.govt.nz/mi/1966/allan-harry-howard-barton-cbe|url-status=live}}</ref> Алан, исто така, се задолжил за евидентирање на резултатите од експериментите на училишната фарма <ref>{{Cite news|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/AG19161215.2.29.1|title=Annual "Breaking-up" Ceremony.|date=15 December 1916|work=[[Ashburton Guardian]]|access-date=24 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211124092035/https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/AG19161215.2.29.1|archive-date=24 November 2021|issue=3934|volume=XXXVII|page=7|url-status=live}}</ref> Во 1917 година, курсот по земјоделство што го држел страдал од недостаток на лабораториска опрема и соодветен простор. На крајот на годината, Хуго [[Фридландер]] донирал 500 фунти, денес еквивалентно на 29.990 долари во 2025 година, кон изградба на лабораторија,<ref>{{Cite news|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/AG19161215.2.29.1|title=Annual "Breaking-up" Ceremony.|date=15 December 1916|work=[[Ashburton Guardian]]|access-date=24 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211124092035/https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/AG19161215.2.29.1|archive-date=24 November 2021|issue=3934|volume=XXXVII|page=7|url-status=live}}</ref> која започнала на почетокот на 1918 година и била завршена во април истата година.<ref>{{Cite news|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/AG19161215.2.29.1|title=Annual "Breaking-up" Ceremony.|date=15 December 1916|work=[[Ashburton Guardian]]|access-date=24 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211124092035/https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/AG19161215.2.29.1|archive-date=24 November 2021|issue=3934|volume=XXXVII|page=7|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/AG19161215.2.29.1|title=Annual "Breaking-up" Ceremony.|date=15 December 1916|work=[[Ashburton Guardian]]|access-date=24 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211124092035/https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/AG19161215.2.29.1|archive-date=24 November 2021|issue=3934|volume=XXXVII|page=7|url-status=live}}</ref> Алан го напуштил Ешбертон и почнал да работи во [[земјоделското средно училиште „Филдинг]]“, каде што бил мајстор по англиски јазик, на почетокот на 1922 година<ref>{{Cite news|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/AG19161215.2.29.1|title=Annual "Breaking-up" Ceremony.|date=15 December 1916|work=[[Ashburton Guardian]]|access-date=24 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211124092035/https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/AG19161215.2.29.1|archive-date=24 November 2021|issue=3934|volume=XXXVII|page=7|url-status=live}}</ref> Следните шест години ги поминал балансирајќи ја работата како предавач и неговото се повеќе значајно ботаничко истражување, голем дел од тоа во соработка со Кокејн.<ref name=":04">{{DNZB|last=Galbreath|first=Ross|id=5a5|title=Harry Howard Barton Allan|access-date=23 April 2017}}</ref> Во 1923 година го добил својот [[докторат по науки]] (DSc) за проучување на [[флората]] на [[Маунт Пил]], планина во [[Јужен Кентербери]].<ref name=":05">{{DNZB|last=Galbreath|first=Ross|id=5a5|title=Harry Howard Barton Allan|access-date=23 April 2017}}</ref> Во воведот тој пишувал. „Длабоко сум му должен на мојот пријател и учител, доктор Л. Кокејн, [...] за неговиот постојан интерес и охрабрување во целата моја ботаничка работа, како и за неговата помош и критика за време на истражувањето.<ref name=":06">{{DNZB|last=Galbreath|first=Ross|id=5a5|title=Harry Howard Barton Allan|access-date=23 April 2017}}</ref> При пишувањето на својата теза, тој почнал да собира примероци од [[лишаи]] и започнал преписка со [[Густаф Ејнар Ду Риц]], кој помогнал во нивното идентификување.<ref name=":07">{{DNZB|last=Galbreath|first=Ross|id=5a5|title=Harry Howard Barton Allan|access-date=23 April 2017}}</ref> Во 1927 година, Алан добил грант од [[Кралското друштво во Лондон]] за да помине три месеци проучувајќи ги новозеландските растенија [[хибриди]] на терен: од ова објавил неколку студии.<ref name=":08">{{DNZB|last=Galbreath|first=Ross|id=5a5|title=Harry Howard Barton Allan|access-date=23 April 2017}}</ref><ref name=":09">{{DNZB|last=Galbreath|first=Ross|id=5a5|title=Harry Howard Barton Allan|access-date=23 April 2017}}</ref> Повеќето од нив вклучувале каталогизирање и идентификување на хибриди од целиот Нов Зеланд, иако извршувал [[вкрстувања]].<ref name=":010">{{DNZB|last=Galbreath|first=Ross|id=5a5|title=Harry Howard Barton Allan|access-date=23 April 2017}}</ref> Главно меѓу неговите откритија бил доказот, користејќи ги родовите [[Coprosma]] и [[Rubus]], за потеклото на типичен рој [[растителни хибриди]].<ref name=":011">{{DNZB|last=Galbreath|first=Ross|id=5a5|title=Harry Howard Barton Allan|access-date=23 April 2017}}</ref><ref name=":012">{{DNZB|last=Galbreath|first=Ross|id=5a5|title=Harry Howard Barton Allan|access-date=23 April 2017}}</ref> Во 1927 година, тој објавил и [[монографија]] за новозеландските членови на родот [[Неве]], проучувајќи неколку нови видови заедно со [[Кокејн]]. <ref name=":013">{{DNZB|last=Galbreath|first=Ross|id=5a5|title=Harry Howard Barton Allan|access-date=23 April 2017}}</ref> Тој бил назначен за [[систематски ботаничар]] во Станицата за истражување на растенијата (под DSIR), на [[Универзитетот Масеј]] во август 1928 година, по што се пензионирал од наставата.<ref name=":014">{{DNZB|last=Galbreath|first=Ross|id=5a5|title=Harry Howard Barton Allan|access-date=23 April 2017}}</ref><ref name=":016">{{DNZB|last=Galbreath|first=Ross|id=5a5|title=Harry Howard Barton Allan|access-date=23 April 2017}}</ref><ref name=":015">{{DNZB|last=Galbreath|first=Ross|id=5a5|title=Harry Howard Barton Allan|access-date=23 April 2017}}</ref> Во јули 1928 година, пред да ја преземе својата позиција во институтот, ја објавил својата прва книга: ''Новозеландски дреја и грмушки; Како да ги идентификувате, водич за идентификација на новозеландските растенија''.<ref name=":017">{{DNZB|last=Galbreath|first=Ross|id=5a5|title=Harry Howard Barton Allan|access-date=23 April 2017}}</ref> == Во одделот за научни и индустриски истражувања. (1928–1948) == Алан почнал да работи во новоформираната Станица за истражување на растенијата, организација формирана од страна на Одделот за наука и индустриски истражувања, во август 1928 година. Неговата работа била дел од комитетот, вклучувајќи го Кокејн и други научници, истражувајќи многу аспекти што влијаат врз земјоделството на Нов Зеланд, како што се габите и тревите.<ref>{{Cite news|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/EP19280706.2.143|title=Plant Research|date=6 July 1928|work=[[Evening Post]]|access-date=27 November 2021|issue=5|volume=CVI|page=14}}</ref> Кокејн рекол за институтот: „треба да се развива постојано растечки тек на информации од највисока вредност за земјоделската заедница“.<ref>{{Cite news|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/EP19280706.2.143|title=Plant Research|date=6 July 1928|work=[[Evening Post]]|access-date=27 November 2021|issue=5|volume=CVI|page=14}}</ref> Како дел од неговата работа таму, тој објавил многу статии за плевели, треви и натурализирани растенија во Новозеландскиот журнал за земјоделство“, исто така и напишал два прирачника на тие теми. Неговата работа честопати вклучувала патување низ Нов Зеланд за да опишувале и собирале видови растенија.<ref>{{Cite news|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/EP19280706.2.143|title=Plant Research|date=6 July 1928|work=[[Evening Post]]|access-date=27 November 2021|issue=5|volume=CVI|page=14}}</ref> Биографот Рос Галбрит го опишувал својот фокус на [[економската ботаника]] како она што му овозможило да ги избегне „фракциските спорови меѓу научниците“, кои ја окупирале Истражувачката станица во тоа време.<ref>{{Cite news|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/EP19280706.2.143|title=Plant Research|date=6 July 1928|work=[[Evening Post]]|access-date=27 November 2021|issue=5|volume=CVI|page=14}}</ref> Преку [[вештачка селекција на треви]], Станицата за истражување на растенијата ја овозможила „револуцијата на тревниците“, претворањето на големи области на Нов Зеланд во [[пасишта]].<ref>{{Cite news|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/EP19280706.2.143|title=Plant Research|date=6 July 1928|work=[[Evening Post]]|access-date=27 November 2021|issue=5|volume=CVI|page=14}}</ref> Во 1930 година, Алан бил назначен за главен на ботаничката секција на [[Австралоазиското здружение за унапредување на науката]] и бил спонзориран од [[Маркетинг одборот на Империјата]] на патување во Лондон. <ref name=":4">{{Cite news|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/HC19310120.2.22|title=A Botanist Abroad|date=20 January 1931|work=[[Horowhenua Chronicle]]|access-date=29 November 2021|page=4}}</ref><ref name=":42">{{Cite news|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/HC19310120.2.22|title=A Botanist Abroad|date=20 January 1931|work=[[Horowhenua Chronicle]]|access-date=29 November 2021|page=4}}</ref> Тој исто така присуствувал на петтиот [[Меѓународен ботанички конгрес]], кој бил одржан во [[Кембриџ]], претставувајќи го Новозеландскиот институт, DSIR, [[Државната служба за шумарство]] и Истражувачката станица каде што работел. <ref name=":43">{{Cite news|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/HC19310120.2.22|title=A Botanist Abroad|date=20 January 1931|work=[[Horowhenua Chronicle]]|access-date=29 November 2021|page=4}}</ref> На конференцијата, на која имало претставници од околу 35 земји, тој дискутирал за хибридизмот во новозеландската флора, предмет на неговата грант од Кралското друштво. Алан, исто така, одржал говор во Линеанското друштво, каде што формално ја добил својата [[стипендија]], <ref name=":44">{{Cite news|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/HC19310120.2.22|title=A Botanist Abroad|date=20 January 1931|work=[[Horowhenua Chronicle]]|access-date=29 November 2021|page=4}}</ref><ref name=":45">{{Cite news|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/HC19310120.2.22|title=A Botanist Abroad|date=20 January 1931|work=[[Horowhenua Chronicle]]|access-date=29 November 2021|page=4}}</ref> и присуствувал на [[конференција на Британското научно здружение]] во [[Бристол]]. <ref name=":46">{{Cite news|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/HC19310120.2.22|title=A Botanist Abroad|date=20 January 1931|work=[[Horowhenua Chronicle]]|access-date=29 November 2021|page=4}}</ref> Тој ги посетил и [[Кју Гарденс]] и [[Музејот Јужен Кенсингтон]] за да ги проучи новозеландските растителни примероци, а исто така посветил посебно внимание на различните видови трева, како што е [[Sporobolus x townsendii]], посетувајќи го брегот на Есекс каде што расте многу брзо.<ref name=":47">{{Cite news|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/HC19310120.2.22|title=A Botanist Abroad|date=20 January 1931|work=[[Horowhenua Chronicle]]|access-date=29 November 2021|page=4}}</ref><ref name=":48">{{Cite news|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/HC19310120.2.22|title=A Botanist Abroad|date=20 January 1931|work=[[Horowhenua Chronicle]]|access-date=29 November 2021|page=4}}</ref> Во 1936 година, DSIR презела целосна контрола врз Истражувачката станица, претворајќи ја во „Оддел за тревни површини“ (или Оддел за ботаника), еден од петте новосоздадени одделенија.<ref name=":6">{{Cite encyclopedia|title=Agricultural and horticultural research|encyclopedia=[[Te ara]]|url=https://teara.govt.nz/en/agricultural-and-horticultural-research/page-3|last=Galbreath|first=Ross|page=3}}</ref> Алан бил назначен за раководител на овој оддел и бил преместен во 1937 година во [[Велингтон]], каде што се сместил одделот.<ref name=":62">{{Cite encyclopedia|title=Agricultural and horticultural research|encyclopedia=[[Te ara]]|url=https://teara.govt.nz/en/agricultural-and-horticultural-research/page-3|last=Galbreath|first=Ross|page=3}}</ref> Неговата работа за создавање и администрирање на робусна ботаничка дивизија го отворила патот за многу важни институции и истражувања.<ref name=":63">{{Cite encyclopedia|title=Agricultural and horticultural research|encyclopedia=[[Te ara]]|url=https://teara.govt.nz/en/agricultural-and-horticultural-research/page-3|last=Galbreath|first=Ross|page=3}}</ref> Кога започнала [[Втората светска војна]] во 1939 година, дивизијата започнала со големи тестови и одгледување лековити растенија, претежно [[лисичарски ракавици]] и [[алги]], за кои очекувале дека брзо ќе бидат недостасочни во странство.<ref name=":64">{{Cite encyclopedia|title=Agricultural and horticultural research|encyclopedia=[[Te ara]]|url=https://teara.govt.nz/en/agricultural-and-horticultural-research/page-3|last=Galbreath|first=Ross|page=3}}</ref><ref name=":65">{{Cite encyclopedia|title=Agricultural and horticultural research|encyclopedia=[[Te ara]]|url=https://teara.govt.nz/en/agricultural-and-horticultural-research/page-3|last=Galbreath|first=Ross|page=3}}</ref> Дивизијата, исто така, помогнала во развојот и проширувањето на големи библиотеки и колекции на [[хербариуми]], кои поддржувале услуга за идентификација на растенија. <ref name=":66">{{Cite encyclopedia|title=Agricultural and horticultural research|encyclopedia=[[Te ara]]|url=https://teara.govt.nz/en/agricultural-and-horticultural-research/page-3|last=Galbreath|first=Ross|page=3}}</ref><ref name=":67">{{Cite encyclopedia|title=Agricultural and horticultural research|encyclopedia=[[Te ara]]|url=https://teara.govt.nz/en/agricultural-and-horticultural-research/page-3|last=Galbreath|first=Ross|page=3}}</ref><ref name=":68">{{Cite encyclopedia|title=Agricultural and horticultural research|encyclopedia=[[Te ara]]|url=https://teara.govt.nz/en/agricultural-and-horticultural-research/page-3|last=Galbreath|first=Ross|page=3}}</ref> Специфичните теми на изучување од страна на одделот вклучени, како што ги сумирала ботаничарката [[Пуси Мур]]: Нов Зеланд ги користи своите [[Репродуктивен систем|системи за размножување]] и [[популациска генетика]] [[цитолошко]] истражување на новозеландските растенија; проучување на [[поленови зрна]] и [[спори]] и [[тресети]] и други органски наслаги каде што се зачувани.<ref name=":69">{{Cite encyclopedia|title=Agricultural and horticultural research|encyclopedia=[[Te ara]]|url=https://teara.govt.nz/en/agricultural-and-horticultural-research/page-3|last=Galbreath|first=Ross|page=3}}</ref> Неговите колекции на лишаи за него како хоби ги користел германскиот лихенолог [[Александар Залбрукнер]] за да му помогнел во пишувањето на неговата монографија за новозеландските лишаи во 1941 година, во која биле опишани 141 нов вид.<ref name=":610">{{Cite encyclopedia|title=Agricultural and horticultural research|encyclopedia=[[Te ara]]|url=https://teara.govt.nz/en/agricultural-and-horticultural-research/page-3|last=Galbreath|first=Ross|page=3}}</ref><ref name=":611">{{Cite encyclopedia|title=Agricultural and horticultural research|encyclopedia=[[Te ara]]|url=https://teara.govt.nz/en/agricultural-and-horticultural-research/page-3|last=Galbreath|first=Ross|page=3}}</ref> Се пензионирал во 1948 година, по повеќе од една деценија како раководител на одделот за ботаника.<ref name=":612">{{Cite encyclopedia|title=Agricultural and horticultural research|encyclopedia=[[Te ara]]|url=https://teara.govt.nz/en/agricultural-and-horticultural-research/page-3|last=Galbreath|first=Ross|page=3}}</ref> == ''Флора на Нов Зеланд'' (1948–1957) == По пензионирање како раководител на одделот во 1948 година, Алан продолжил да работи на својата книга „[[Флора]]“, тоа е книга што ги опишувала сите растенија од една област на Нов Зеланд.<ref name=":14">{{Cite journal|last=Moore|first=L. B.|date=1959|title=Harry Howard Barton Allan (1882–1957)|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|journal=[[Transactions and Proceedings of the New Zealand Institute]]|volume=87|pages=107–109|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121123809/https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|archive-date=21 November 2021|access-date=7 February 2022|via=[[Papers Past]]|url-status=live}}</ref> Ова се уште барало собирање, идентификување и опишување на растенијата,<ref name=":15">{{Cite journal|last=Moore|first=L. B.|date=1959|title=Harry Howard Barton Allan (1882–1957)|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|journal=[[Transactions and Proceedings of the New Zealand Institute]]|volume=87|pages=107–109|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121123809/https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|archive-date=21 November 2021|access-date=7 February 2022|via=[[Papers Past]]|url-status=live}}</ref> и затоа во 1949 година учествувал во експедиција во [[Фјордленд]],<ref name=":16">{{Cite journal|last=Moore|first=L. B.|date=1959|title=Harry Howard Barton Allan (1882–1957)|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|journal=[[Transactions and Proceedings of the New Zealand Institute]]|volume=87|pages=107–109|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121123809/https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|archive-date=21 November 2021|access-date=7 February 2022|via=[[Papers Past]]|url-status=live}}</ref> што го надополнил претходното патување во 1946 година.<ref name=":17">{{Cite journal|last=Moore|first=L. B.|date=1959|title=Harry Howard Barton Allan (1882–1957)|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|journal=[[Transactions and Proceedings of the New Zealand Institute]]|volume=87|pages=107–109|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121123809/https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|archive-date=21 November 2021|access-date=7 February 2022|via=[[Papers Past]]|url-status=live}}</ref><ref name=":18">{{Cite journal|last=Moore|first=L. B.|date=1959|title=Harry Howard Barton Allan (1882–1957)|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|journal=[[Transactions and Proceedings of the New Zealand Institute]]|volume=87|pages=107–109|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121123809/https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|archive-date=21 November 2021|access-date=7 February 2022|via=[[Papers Past]]|url-status=live}}</ref> Тој повторно отпатувал во Лондон во 1950 година за да види примероци од хербариум што се чувале во [[Кју Гарденс]], исто така присуствувал на седмиот Меѓународен ботанички конгрес во Шведска и ја посетил [[Лапонија]] со лихенологот [[Густаф Ејнар Ду Риц.]]<ref name=":19">{{Cite journal|last=Moore|first=L. B.|date=1959|title=Harry Howard Barton Allan (1882–1957)|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|journal=[[Transactions and Proceedings of the New Zealand Institute]]|volume=87|pages=107–109|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121123809/https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|archive-date=21 November 2021|access-date=7 February 2022|via=[[Papers Past]]|url-status=live}}</ref> == Смрт и наследство == {{Цитат во кутија|quote=Кога ловоровиот венец беше подигнат високо и без изговорени зборовите „Хари Хауард Алан, absens“, придружени со истрели од огнено оружје, нашите мисли отидоа кон неговиот болнички кревет на другиот крај од светот. Неговото последно големо дело ќе остане како споменик на една голема личност, познат ботаничар и незаборавен пријател|author=[[Карл Скотсберг]]|source=1958<ref name='Carl'>{{Cite journal|author=[[Carl Skottsberg]]|date=1958|title=In Memoriam: H. H. Allan|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|journal=[[Transactions and Proceedings of the New Zealand Institute]]|volume=87|pages=109–110|via=[[Papers Past]]|archive-date=21 November 2021|access-date=7 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121123809/https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|url-status=live}}</ref>|width=400px}} Алан починал во Велингтон, на 29 октомври 1957 година, на 75-годишна возраст. Го наследиле сопругата и двете деца.<ref name=":018">{{DNZB|last=Galbreath|first=Ross|id=5a5|title=Harry Howard Barton Allan|access-date=23 April 2017}}</ref><ref name=":019">{{DNZB|last=Galbreath|first=Ross|id=5a5|title=Harry Howard Barton Allan|access-date=23 April 2017}}</ref> По неговата смрт, неговата колешка Луси Мур, која почнала да работи со Алан на тоа во 1953 година, на крајот го завршила и објавила делото како прв чин од Флора на Нов Зеланд во 1961 година. 101 Освен Флора, која Мур ја опишал како „неговиот најголем споменик“, неговото наследство кон ботаниката е определено од три работи. Прво, неговото разбирање за важноста на хибридите од диви растенија, како во ботаниката, во што се развивала идејата за [[интрогресија]], така и кон флората на Нов Зеланд, во чија [[екологија]] тие играле клучна улога.<ref name=":020">{{DNZB|last=Galbreath|first=Ross|id=5a5|title=Harry Howard Barton Allan|access-date=23 April 2017}}</ref><ref name=":021">{{DNZB|last=Galbreath|first=Ross|id=5a5|title=Harry Howard Barton Allan|access-date=23 April 2017}}</ref> Второ, неговите три воведни прирачници за новозеландските растенија и конечно, неговото надгледување на Одделот за ботаника и истражувањето што произлегло од него. Поделба, според зборовите на Мур, каде што секое лице било оставено прилично слободно да ги постигне најдобрите можни резултати во својата избрана област, „добредојдена аномалија во сувоста на државната служба“.<ref name=":022">{{DNZB|last=Galbreath|first=Ross|id=5a5|title=Harry Howard Barton Allan|access-date=23 April 2017}}</ref><ref name=":023">{{DNZB|last=Galbreath|first=Ross|id=5a5|title=Harry Howard Barton Allan|access-date=23 April 2017}}</ref> „Флора на Нов Зеланд“, опишана од [[„Нелсон Меил]]“ како „ботаничка библија“,<ref>{{Cite web|url=https://www.stuff.co.nz/nelson-mail/lifestyle-entertainment/2279724/Defying-a-death-wish|title=Defying a 'death wish'|date=28 August 2009|language=en|access-date=2 February 2022|website=[[Stuff (website)|Stuff]]}}</ref> е „стандардно дело на оваа тема“; првиот чин содржел описи и [[клучеви]] на 116 [[семејства]], 290 [[родови]], 1457 [[видови]] и 272 [[вариетети]]. <ref>{{Cite web|url=https://www.stuff.co.nz/nelson-mail/lifestyle-entertainment/2279724/Defying-a-death-wish|title=Defying a 'death wish'|date=28 August 2009|language=en|access-date=2 February 2022|website=[[Stuff (website)|Stuff]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.stuff.co.nz/nelson-mail/lifestyle-entertainment/2279724/Defying-a-death-wish|title=Defying a 'death wish'|date=28 August 2009|language=en|access-date=2 February 2022|website=[[Stuff (website)|Stuff]]}}</ref> Во 1961 година, „[[Прес]]“ ја опишал како „суштински чин за ботаничарите и сите кои се поврзани на кој било авторитативен начин со домородната флора“.<ref>{{Cite web|url=https://www.stuff.co.nz/nelson-mail/lifestyle-entertainment/2279724/Defying-a-death-wish|title=Defying a 'death wish'|date=28 August 2009|language=en|access-date=2 February 2022|website=[[Stuff (website)|Stuff]]}}</ref> Во текот на својата кариера, Алан опишал вкупно 215 видови и хибриди.<ref>{{Cite web|url=https://www.stuff.co.nz/nelson-mail/lifestyle-entertainment/2279724/Defying-a-death-wish|title=Defying a 'death wish'|date=28 August 2009|language=en|access-date=2 February 2022|website=[[Stuff (website)|Stuff]]}}</ref> === Награди и почести === [[Податотека:Celmisia_allanii.jpg|мини|209x209пкс|''Celmisia allanii'', опишана во 1935 година, е именувана по Алан.<ref name=":9">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nzpcn.org.nz/flora/species/celmisia-allanii/|title=Celmisia allanii|last=de Lange|first=P.J.|work=New Zealand Plant Conservation Network|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220215052154/https://www.nzpcn.org.nz/flora/species/celmisia-allanii/|archive-date=15 February 2022|accessdate=2022-02-15}}</ref>]] Алан бил избран за член на Линеовото друштво во 1917 година,<ref name=":110">{{Cite journal|last=Moore|first=L. B.|date=1959|title=Harry Howard Barton Allan (1882–1957)|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|journal=[[Transactions and Proceedings of the New Zealand Institute]]|volume=87|pages=107–109|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121123809/https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|archive-date=21 November 2021|access-date=7 February 2022|via=[[Papers Past]]|url-status=live}}</ref> на [[Новозеландскиот институт]] во јануари 1928 година,<ref name=":111">{{Cite journal|last=Moore|first=L. B.|date=1959|title=Harry Howard Barton Allan (1882–1957)|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|journal=[[Transactions and Proceedings of the New Zealand Institute]]|volume=87|pages=107–109|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121123809/https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|archive-date=21 November 2021|access-date=7 February 2022|via=[[Papers Past]]|url-status=live}}</ref> и за член на Кралското друштво на науки и писма на Шведска во 1940 година првиот новозеландски ботаничар по Кокејн во 1929 година.<ref name=":112">{{Cite journal|last=Moore|first=L. B.|date=1959|title=Harry Howard Barton Allan (1882–1957)|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|journal=[[Transactions and Proceedings of the New Zealand Institute]]|volume=87|pages=107–109|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121123809/https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|archive-date=21 November 2021|access-date=7 February 2022|via=[[Papers Past]]|url-status=live}}</ref> Во 1938 година, Алан бил назначен за [[дописен член]] на [[Шведското фитогеографско друштво]], за неговата работа во дисциплината и претходната помош дадена на претседателот на друштвото кога го посетил Нов Зеланд во 1927 година.<ref name=":113">{{Cite journal|last=Moore|first=L. B.|date=1959|title=Harry Howard Barton Allan (1882–1957)|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|journal=[[Transactions and Proceedings of the New Zealand Institute]]|volume=87|pages=107–109|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121123809/https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|archive-date=21 November 2021|access-date=7 February 2022|via=[[Papers Past]]|url-status=live}}</ref> Во 1941 година, Алан бил награден со [[медалот Хатон]] за неговото ботаничко истражување,<ref name=":114">{{Cite journal|last=Moore|first=L. B.|date=1959|title=Harry Howard Barton Allan (1882–1957)|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|journal=[[Transactions and Proceedings of the New Zealand Institute]]|volume=87|pages=107–109|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121123809/https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|archive-date=21 November 2021|access-date=7 February 2022|via=[[Papers Past]]|url-status=live}}</ref> кое што било проследено со [[Медалот и наградата Хектор]] во 1942 година.<ref name=":115">{{Cite journal|last=Moore|first=L. B.|date=1959|title=Harry Howard Barton Allan (1882–1957)|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|journal=[[Transactions and Proceedings of the New Zealand Institute]]|volume=87|pages=107–109|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121123809/https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|archive-date=21 November 2021|access-date=7 February 2022|via=[[Papers Past]]|url-status=live}}</ref> и конечно бил назначен за командант на Редот на Британската империја за заслуги за ботаниката во Нов Зеланд на [[почестите по повод роденденот на кралот во 1948 година.]]<ref name=":116">{{Cite journal|last=Moore|first=L. B.|date=1959|title=Harry Howard Barton Allan (1882–1957)|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|journal=[[Transactions and Proceedings of the New Zealand Institute]]|volume=87|pages=107–109|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121123809/https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|archive-date=21 November 2021|access-date=7 February 2022|via=[[Papers Past]]|url-status=live}}</ref> Откако здравјето на Алан почнало да се влошува, тој бил награден со почесна титула доктор по филозофија и магистер по уметности на [[Универзитетот во Упсала]] во мај 1957 година, кое што било на 250-годишнината од раѓањето на [[Карл Лине|Карл Линеј]].<ref name=":117">{{Cite journal|last=Moore|first=L. B.|date=1959|title=Harry Howard Barton Allan (1882–1957)|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|journal=[[Transactions and Proceedings of the New Zealand Institute]]|volume=87|pages=107–109|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121123809/https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|archive-date=21 November 2021|access-date=7 February 2022|via=[[Papers Past]]|url-status=live}}</ref> Во 2001 година, [[Хербариумот за истражување на земјиштето]] во [[Линколн]] бил преименуван во Хербариум Алан во негова чест.<ref name=":118">{{Cite journal|last=Moore|first=L. B.|date=1959|title=Harry Howard Barton Allan (1882–1957)|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|journal=[[Transactions and Proceedings of the New Zealand Institute]]|volume=87|pages=107–109|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121123809/https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|archive-date=21 November 2021|access-date=7 February 2022|via=[[Papers Past]]|url-status=live}}</ref> Видовите ''Pertusaria allanii'', ''Pseudocyphellaria allanii'',<ref>{{Наведено списание|last=Renner|first=B.|last2=Galloway|first2=D.J.|year=1982|title=Phycosymbiodemes in ''Pseudocyphellaria'' in New Zealand|url=http://www.cybertruffle.org.uk/cyberliber/59575/0016/001/0202.htm|journal=Mycotaxon|volume=16|issue=1|pages=197–231|doi=10.5962/p.417448|doi-access=free}}</ref> ''[[Lembergia allanii]]'',<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nzpcn.org.nz/flora/species/lembergia-allanii/|title=Lembergia allanii|last=de Lange|first=P.J.|work=New Zealand Plant Conservation Network|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220219051716/https://www.nzpcn.org.nz/flora/species/lembergia-allanii/|archive-date=19 February 2022|accessdate=2022-02-19}}</ref> ''[[Frullania allanii]]'', ''[[Gelidium allanii]]'',<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nzpcn.org.nz/flora/species/gelidium-allanii/|title=Gelidium allanii|last=de Lange|first=P.J.|work=New Zealand Plant Conservation Network|language=en|accessdate=2022-02-19}}</ref> ''Carex allanii'',<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nzpcn.org.nz/flora/species/carex-allanii/|title=Carex allanii|last=de Lange|first=P.J.|work=New Zealand Plant Conservation Network|language=en|accessdate=2022-02-15}}</ref> ''[[Chenopodium allanii]]'',<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nzpcn.org.nz/flora/species/chenopodium-allanii/|title=Chenopodium allanii|last=de Lange|first=P.J.|work=New Zealand Plant Conservation Network|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210203044504/https://www.nzpcn.org.nz/flora/species/chenopodium-allanii/|archive-date=3 February 2021|accessdate=2022-02-19}}</ref> ''[[Celmisia allanii]]'',<ref name=":9"/> ''Celmisia allanii'' ''[[Azorella allanii]]''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nzpcn.org.nz/flora/species/azorella-allanii/|title=Azorella allanii|last=de Lange|first=P.J.|work=New Zealand Plant Conservation Network|language=en|accessdate=2022-02-15}}</ref> се именувани по Алан.<ref name="Zahlbruckner 1941">{{Наведено списание|last=Zahlbruckner|first=A.|year=1941|title=Lichenes Novae-Zelandiae a cl H. H. Allan eiusque collaboratoribus lecti|url=https://www.zobodat.at/pdf/DAKW_104_0249-0380.pdf|journal=Denkschriften der Akademie der Wissenschaften (Wien)|language=de|volume=104|page=331|archive-url=https://web.archive.org/web/20220219021404/https://www.zobodat.at/pdf/DAKW_104_0249-0380.pdf|archive-date=19 February 2022|access-date=19 February 2022}}</ref> == Личен живот == Алан се оженил со Хана Луиз Арнолд на 7 септември 1909 година и имале две деца: една ќерка и еден син.<ref name=":119">{{Cite journal|last=Moore|first=L. B.|date=1959|title=Harry Howard Barton Allan (1882–1957)|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|journal=[[Transactions and Proceedings of the New Zealand Institute]]|volume=87|pages=107–109|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121123809/https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|archive-date=21 November 2021|access-date=7 February 2022|via=[[Papers Past]]|url-status=live}}</ref><ref name=":120">{{Cite journal|last=Moore|first=L. B.|date=1959|title=Harry Howard Barton Allan (1882–1957)|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|journal=[[Transactions and Proceedings of the New Zealand Institute]]|volume=87|pages=107–109|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121123809/https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|archive-date=21 November 2021|access-date=7 February 2022|via=[[Papers Past]]|url-status=live}}</ref> Мур го опишал Алан како човек тивко среќен со својот живот и задоволен од својата работа. Тој бил љубител на книги од многу жанрови, а можел да зборува и [[шведски]], кој го научил за да биде во тек со ботаничките вести од земјата.<ref name=":121">{{Cite journal|last=Moore|first=L. B.|date=1959|title=Harry Howard Barton Allan (1882–1957)|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|journal=[[Transactions and Proceedings of the New Zealand Institute]]|volume=87|pages=107–109|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121123809/https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|archive-date=21 November 2021|access-date=7 February 2022|via=[[Papers Past]]|url-status=live}}</ref> Срамежлив и резервиран, кога зборувал, бил „слушан со заслужена почит.“<ref name=":122">{{Cite journal|last=Moore|first=L. B.|date=1959|title=Harry Howard Barton Allan (1882–1957)|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|journal=[[Transactions and Proceedings of the New Zealand Institute]]|volume=87|pages=107–109|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121123809/https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|archive-date=21 November 2021|access-date=7 February 2022|via=[[Papers Past]]|url-status=live}}</ref> == Избрани дела == * {{Наведено списание|last=Allan|first=H. H.|last2=Cockayne|first2=L.|date=1926|title=The Naming of Wild Hybrid Swarms|url=https://www.nature.com/articles/118623a0|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|language=en|volume=118|issue=2974|pages=623–624|bibcode=1926Natur.118..623C|doi=10.1038/118623a0|issn=0028-0836|url-access=subscription|ref=none}} * {{Наведено списание|last=Allan|first=H. H.|date=1926|title=Vegetation of Mount Peel, Canterbury, N.Z. Part 1.—The Forests and Shrublands.|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1926-56.2.7.1.7|journal=[[Transactions and Proceedings of the Royal Society of New Zealand|Trans. Proc. R. Soc. N. Z.]]|volume=56|pages=37–51|ref=none|via=[[Papers Past]]}} * {{Наведено списание|last=Allan|first=H. H.|date=1927|title=Vegetation of Mount Peel, Canterbury, N.Z. Part 2.—The Grasslands and Other Herbaceous Communities.|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1927-57.2.6.1.3|journal=[[Transactions and Proceedings of the Royal Society of New Zealand|Trans. Proc. R. Soc. N. Z.]]|volume=57|pages=73–89|ref=none|via=[[Papers Past]]}} * {{Наведено списание|last=Allan|first=H. H.|date=1927|title=Illustrations of wild hybrids in the New Zealand Flora IV|url=https://doi.org/10.1007/BF01508116|journal=Genetica|language=en|volume=9|issue=3|pages=145–156|doi=10.1007/BF01508116|issn=1573-6857|url-access=subscription|ref=none}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=OQA7AQAAIAAJ|title=New Zealand Trees and Shrubs and How to Identify Them|last=Allan|first=H. H.|publisher=Government Printer|year=1928|ref=none|via=[[Google Books]]}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=mak8NQAACAAJ|title=An Introduction to the Grasses of New Zealand. New Zealand|last=Allan|first=H. H.|publisher=Government Printer|year=1936|location=New Zealand|ref=none|via=[[Google Books]]}} * {{Наведено списание|last=Allan|first=H. H.|date=1937|title=A Consideration of the "Biological Spectra" of New Zealand|url=https://www.jstor.org/stable/2256338|journal=The Journal of Ecology|volume=25|issue=1|pages=116–152|bibcode=1937JEcol..25..116A|doi=10.2307/2256338|jstor=2256338|url-access=subscription|ref=none}} * {{Наведено списание|last=Allan|first=H. H.|date=1937|title=Wild species-hybrids in the phanerogams|url=http://link.springer.com/10.1007/BF02872293|journal=The Botanical Review|language=en|volume=3|issue=12|pages=593–615|bibcode=1937BotRv...3..593A|doi=10.1007/BF02872293|issn=0006-8101|url-access=subscription|ref=none}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=TkKFhgLQhFgC|title=A Handbook of the Naturalized Flora of New Zealand|last=Allan|first=H. H.|publisher=Government Printer|year=1940|ref=none|via=[[Google Books]]}} * {{Наведено списание|last=Allan|first=H. H.|date=1946|title=Tussock Grassland or Steppe?|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1745-7939.1946.tb00722.x|journal=New Zealand Geographer|language=en|volume=2|issue=1|pages=223–234|bibcode=1946NZGeo...2..223A|doi=10.1111/j.1745-7939.1946.tb00722.x|issn=0028-8144|url-access=subscription|ref=none}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=VP46AQAAIAAJ|title=Flora of New Zealand: Vol 1|last=Allan|first=H. H.|last2=Moore|first2=L. B.|date=1961|publisher=R.E. Owen, Government printer|language=en|ref=none|via=[[Google Books]]}} == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Harry Allan|Harry Allan}} * [https://ipni.org/a/141-1 Species] described by Harry Allan at [[Меѓународен индекс на растителни имиња|IPNI]] {{Нормативна контрола}}{{DEFAULTSORT:Алан, Хари Хауард Бартон}} [[Категорија:Починати во 1957 година]] [[Категорија:Родени во 1882 година]] [[Категорија:Новозеландски ботаничари]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] 51xo7k58gcv9e0umznktabyje0s4lxf 5545681 5545680 2026-04-28T09:29:49Z Тиверополник 1815 /* Награди и почести */ 5545681 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Научник|name=Хари Алан|image=Harry Howard Allan c1956.jpg|alt=|caption=Алан {{околу|1956}}|birth_name=Хари Хауард Бартон Алан|birth_date={{Birth date|1882|04|27|df=y}}|birth_place=[[Нелсон, Нов Зеланд|Нелсон]], Нов Зеланд|death_date={{Death date and age|1957|10|29|1882|04|27|df=y}}|death_place=[[Велингтон]], Нов Зеланд|death_cause=|resting_place=|resting_place_coordinates=<!--{{coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline,title}}-->|other_names=|residence=|citizenship=|nationality=|fields=Ботаничар|workplaces=[[Вајтаки момчешко средно училиште]]<br>[[Ешбертон средно училиште]]<br>[[Филдинг земјоделско средно училиште]]<br>[[Оддел за научни и индустриски истражувања (Нов Зеланд)|Оддел за научни и индустриски истражувања]]|alma_mater={{nowrap|[[Универзитет во Окленд|Универзитетски колеџ Окленд]]}}|thesis_title=Вегетација на планината Пил, Кентербери, Нов Зеланд.|thesis_url=|thesis_year=1923|doctoral_advisor=|academic_advisors=|doctoral_students=|notable_students=|known_for=|influences=|influenced=|awards=[[Кралско друштво Те Апаранги|Хатонов спомен-медал]] <small>(1941)</small><br>[[Хекторов спомен-медал]] <small>(1942)</small>|author_abbrev_bot=Allan|author_abbrev_zoo=|spouse=|children=|signature=|signature_alt=}} '''Хари Хауард Бартон Алан''' СВЕ (роден на {{роден на|27|април|1882}} година - починал на {{починал на|29|октомври|1957}} година) — учител, ботаничар, научен администратор и писател од [[Нов Зеланд]]. И покрај тоа што тој никогаш не добил формално образование по ботаника, тој станал истакнат научник, објавувајќи над 100 научни трудови, три воведни прирачници за растенијата во Нов Зеланд и завршувајќи го првиот том на [[флора]] во својот живот. Тој бил роден во [[Нелсон]], се школувал на [[колеџот Нелсон]], а подоцна отишол и на [[Универзитетскиот колеџ во Окленд]], каде што магистрирал во 1908 година. Работел многу години како професор по англиски јазик и земјоделски студии во средни училишта во Нов Зеланд. Во текот на својата наставничка кариера, тој станувал се позаинтересиран и запознаен со ботаниката, и исто така напишал неколку статии во академските списанија. Често соработувал и разговарал со ботаничари, како што се [[Алфред]] и [[Леонард Кокејн]]. За неговото многугодишно ботаничко проучување на [[планината Пил]], му бил доделен [[докторат на науки]] (DSc) во 1923 година. Тој станал член на [[Линеовото друштво]] и [[Новозеландскиот институт]], а бил назначен за систематски ботаничар во Станицата за истражување на растенијата во 1928 година Алан поминал дваесет години работејќи таму, станувајќи раководител на одделот за ботаника кога истражувачкиот институт бил поделен во 1936 година од страна на [[Одделот за научни и индустриски истражувања]] (DSIR). Тој надгледувал и придонесувал за огромни количини истражувања поврзани со растенијата во Нов Зеланд особено за треви, [[полен]] и [[генетика]]. Се пензионирал во 1948 година и бил назначен за [[командант на Редот на Британската империја]] (СВЕ) за услугите во ботаниката во Нов Зеланд во почестите по повод [[роденденот на кралот]] таа година. Додека бил во пензија работел на првиот тон од Флора на Нов Зеланд, првиот во серија книги што ги опишувале [[воведените]] и [[ендемските растенија]] на Нов Зеланд. Починал пред да биде објавена во 1957 година, на 75-годишна возраст.{{Ботаничар|Allan}} == Ран живот == Хари Алан бил роден на 27 април 1882 година во [[Нелсон]] во Нов Зеланд. Тој бил најмладиот од шесте деца на Роберт Алан, кој што бил продавач на [[ткаенини]], и Ема Марија Луис, и првично посетувал училиште во [[Централното училиште Нелсон]]. Директорот таму, [[Фредерик Гибс]], го запознал со [[ботаниката]], а подоцна добил градска стипендија за [[колеџот Нелсон]]. Таму Алан се истакнал и академски и атлетски, играјќи за колеџот крикет и фудбал, тој исто така освоил награди за литература и гимнастика.<ref name=":2">{{Cite encyclopedia|title=Allan, Harry Howard Barton, C.B.E.|encyclopedia=1966 Encyclopaedia of New Zealand|url=https://teara.govt.nz/mi/1966/allan-harry-howard-barton-cbe|access-date=21 November 2021|last=Beatrice Moore|first=Lucy|archive-date=21 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121060350/https://teara.govt.nz/mi/1966/allan-harry-howard-barton-cbe|url-status=live}}</ref><ref name=":0">{{DNZB|last=Galbreath|first=Ross|id=5a5|title=Harry Howard Barton Allan|access-date=23 April 2017}}</ref><ref name=":1">{{Cite journal|last=Moore|first=L. B.|date=1959|title=Harry Howard Barton Allan (1882–1957)|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|journal=[[Transactions and Proceedings of the New Zealand Institute]]|volume=87|pages=107–109|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121123809/https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|archive-date=21 November 2021|access-date=7 February 2022|via=[[Papers Past]]|url-status=live}}</ref> == Предавање и пишување (1903–1928) == Откако дипломирал во колеџот Нелсон, тој предавал во различни училишта, почнувајќи од 1903 година во градот на рударството [[Денистон]], на западниот брег на [[Јужниот Остров.]] Подоцна предавал на [[колеџот Кингс,]] во [[Окленд]], и во [[Нејпиер]], пред да биде назначен во [[средното училиште за момчиња Ваитаки]] (Оамару) во март 1907 година, како „четврт помошник [[управник]].<ref>{{Cite news|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/AS19070328.2.31.5|title=Page 4 Advertisements Column 5|last=Press Association|date=28 March 1907|work=[[Auckland Star]]|access-date=22 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211122065609/https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/AS19070328.2.31.5|archive-date=22 November 2021|issue=75|volume=XXXVIII|url-status=live}}</ref> Тој се приклучил во вториот семестар од годината и станал раководител на подготвителниот оддел, а во првата година го забележал неговото зголемување од 3 на 17 студенти.<ref>{{Cite news|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/NOT19071220.2.18|title=Waitaki High School|date=20 December 1907|work=[[North Otago Times]]|access-date=22 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211122090842/https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/NOT19071220.2.18|archive-date=22 November 2021|page=4|url-status=live}}</ref> Во 1908 година дипломирал на Универзитетот во Окленд, стекнувајќи го својот магистерски степен<ref name=":12">{{Cite journal|last=Moore|first=L. B.|date=1959|title=Harry Howard Barton Allan (1882–1957)|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|journal=[[Transactions and Proceedings of the New Zealand Institute]]|volume=87|pages=107–109|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121123809/https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|archive-date=21 November 2021|access-date=7 February 2022|via=[[Papers Past]]|url-status=live}}</ref> и продолжил да работи во Ваитаки. Во 1913 година, Алан објавил статија во академското списание, ''Новозеландски журнал за земјоделство'', во која ги известувал резултатите од одгледувањето различни [[видови]] компири во Ваитаки. Таму подоцна станал магистер по англиски јазик во 1915 година и, на барање на [[Министерството за образование]] за предавање попрактични предмети, држел курс за земјоделство. Додека предавал, често се консултирал со [[Алфред Кокејн]], кој во тоа време работел во Министерството за земјоделство, за да помогне во идентификувањето на видовите плевел и трева. Преку него го запознал својот татко, ботаничарот [[Леонард Кокејн,]] кој често барал примероци од плевел и го поддржал неговиот прием во [[Линеовото друштво]] во 1917 година. <ref name=":03">{{DNZB|last=Galbreath|first=Ross|id=5a5|title=Harry Howard Barton Allan|access-date=23 April 2017}}</ref><ref name=":13">{{Cite journal|last=Moore|first=L. B.|date=1959|title=Harry Howard Barton Allan (1882–1957)|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|journal=[[Transactions and Proceedings of the New Zealand Institute]]|volume=87|pages=107–109|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121123809/https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|archive-date=21 November 2021|access-date=7 February 2022|via=[[Papers Past]]|url-status=live}}</ref> [[Податотека:View_of_Mt_Peel_from_Little_Mt_Peel_NZ.JPG|мини|Вегетацијата на планината Пил беше тема на тезата на Алан. <ref name=":1"/>]] По напуштањето на Ваитаки на крајот од 1916 година<ref>{{Cite news|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/NOT19161214.2.8|title=School Vacations|date=14 December 1916|work=[[North Otago Times]]|access-date=22 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211122172244/https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/NOT19161214.2.8|archive-date=22 November 2021|issue=13752|volume=CIV|url-status=live}}</ref> тој продолжил да работи најчесто со растенија во средното училиште „[[Ешбертон]]“, каде што бил мајстор по земјоделство почнувајќи од 1917 година. <ref name=":02">{{DNZB|last=Galbreath|first=Ross|id=5a5|title=Harry Howard Barton Allan|access-date=23 April 2017}}</ref><ref name=":22">{{Cite encyclopedia|title=Allan, Harry Howard Barton, C.B.E.|encyclopedia=1966 Encyclopaedia of New Zealand|url=https://teara.govt.nz/mi/1966/allan-harry-howard-barton-cbe|access-date=21 November 2021|last=Beatrice Moore|first=Lucy|archive-date=21 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121060350/https://teara.govt.nz/mi/1966/allan-harry-howard-barton-cbe|url-status=live}}</ref> Алан, исто така, се задолжил за евидентирање на резултатите од експериментите на училишната фарма <ref>{{Cite news|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/AG19161215.2.29.1|title=Annual "Breaking-up" Ceremony.|date=15 December 1916|work=[[Ashburton Guardian]]|access-date=24 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211124092035/https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/AG19161215.2.29.1|archive-date=24 November 2021|issue=3934|volume=XXXVII|page=7|url-status=live}}</ref> Во 1917 година, курсот по земјоделство што го држел страдал од недостаток на лабораториска опрема и соодветен простор. На крајот на годината, Хуго [[Фридландер]] донирал 500 фунти, денес еквивалентно на 29.990 долари во 2025 година, кон изградба на лабораторија,<ref>{{Cite news|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/AG19161215.2.29.1|title=Annual "Breaking-up" Ceremony.|date=15 December 1916|work=[[Ashburton Guardian]]|access-date=24 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211124092035/https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/AG19161215.2.29.1|archive-date=24 November 2021|issue=3934|volume=XXXVII|page=7|url-status=live}}</ref> која започнала на почетокот на 1918 година и била завршена во април истата година.<ref>{{Cite news|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/AG19161215.2.29.1|title=Annual "Breaking-up" Ceremony.|date=15 December 1916|work=[[Ashburton Guardian]]|access-date=24 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211124092035/https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/AG19161215.2.29.1|archive-date=24 November 2021|issue=3934|volume=XXXVII|page=7|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/AG19161215.2.29.1|title=Annual "Breaking-up" Ceremony.|date=15 December 1916|work=[[Ashburton Guardian]]|access-date=24 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211124092035/https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/AG19161215.2.29.1|archive-date=24 November 2021|issue=3934|volume=XXXVII|page=7|url-status=live}}</ref> Алан го напуштил Ешбертон и почнал да работи во [[земјоделското средно училиште „Филдинг]]“, каде што бил мајстор по англиски јазик, на почетокот на 1922 година<ref>{{Cite news|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/AG19161215.2.29.1|title=Annual "Breaking-up" Ceremony.|date=15 December 1916|work=[[Ashburton Guardian]]|access-date=24 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211124092035/https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/AG19161215.2.29.1|archive-date=24 November 2021|issue=3934|volume=XXXVII|page=7|url-status=live}}</ref> Следните шест години ги поминал балансирајќи ја работата како предавач и неговото се повеќе значајно ботаничко истражување, голем дел од тоа во соработка со Кокејн.<ref name=":04">{{DNZB|last=Galbreath|first=Ross|id=5a5|title=Harry Howard Barton Allan|access-date=23 April 2017}}</ref> Во 1923 година го добил својот [[докторат по науки]] (DSc) за проучување на [[флората]] на [[Маунт Пил]], планина во [[Јужен Кентербери]].<ref name=":05">{{DNZB|last=Galbreath|first=Ross|id=5a5|title=Harry Howard Barton Allan|access-date=23 April 2017}}</ref> Во воведот тој пишувал. „Длабоко сум му должен на мојот пријател и учител, доктор Л. Кокејн, [...] за неговиот постојан интерес и охрабрување во целата моја ботаничка работа, како и за неговата помош и критика за време на истражувањето.<ref name=":06">{{DNZB|last=Galbreath|first=Ross|id=5a5|title=Harry Howard Barton Allan|access-date=23 April 2017}}</ref> При пишувањето на својата теза, тој почнал да собира примероци од [[лишаи]] и започнал преписка со [[Густаф Ејнар Ду Риц]], кој помогнал во нивното идентификување.<ref name=":07">{{DNZB|last=Galbreath|first=Ross|id=5a5|title=Harry Howard Barton Allan|access-date=23 April 2017}}</ref> Во 1927 година, Алан добил грант од [[Кралското друштво во Лондон]] за да помине три месеци проучувајќи ги новозеландските растенија [[хибриди]] на терен: од ова објавил неколку студии.<ref name=":08">{{DNZB|last=Galbreath|first=Ross|id=5a5|title=Harry Howard Barton Allan|access-date=23 April 2017}}</ref><ref name=":09">{{DNZB|last=Galbreath|first=Ross|id=5a5|title=Harry Howard Barton Allan|access-date=23 April 2017}}</ref> Повеќето од нив вклучувале каталогизирање и идентификување на хибриди од целиот Нов Зеланд, иако извршувал [[вкрстувања]].<ref name=":010">{{DNZB|last=Galbreath|first=Ross|id=5a5|title=Harry Howard Barton Allan|access-date=23 April 2017}}</ref> Главно меѓу неговите откритија бил доказот, користејќи ги родовите [[Coprosma]] и [[Rubus]], за потеклото на типичен рој [[растителни хибриди]].<ref name=":011">{{DNZB|last=Galbreath|first=Ross|id=5a5|title=Harry Howard Barton Allan|access-date=23 April 2017}}</ref><ref name=":012">{{DNZB|last=Galbreath|first=Ross|id=5a5|title=Harry Howard Barton Allan|access-date=23 April 2017}}</ref> Во 1927 година, тој објавил и [[монографија]] за новозеландските членови на родот [[Неве]], проучувајќи неколку нови видови заедно со [[Кокејн]]. <ref name=":013">{{DNZB|last=Galbreath|first=Ross|id=5a5|title=Harry Howard Barton Allan|access-date=23 April 2017}}</ref> Тој бил назначен за [[систематски ботаничар]] во Станицата за истражување на растенијата (под DSIR), на [[Универзитетот Масеј]] во август 1928 година, по што се пензионирал од наставата.<ref name=":014">{{DNZB|last=Galbreath|first=Ross|id=5a5|title=Harry Howard Barton Allan|access-date=23 April 2017}}</ref><ref name=":016">{{DNZB|last=Galbreath|first=Ross|id=5a5|title=Harry Howard Barton Allan|access-date=23 April 2017}}</ref><ref name=":015">{{DNZB|last=Galbreath|first=Ross|id=5a5|title=Harry Howard Barton Allan|access-date=23 April 2017}}</ref> Во јули 1928 година, пред да ја преземе својата позиција во институтот, ја објавил својата прва книга: ''Новозеландски дреја и грмушки; Како да ги идентификувате, водич за идентификација на новозеландските растенија''.<ref name=":017">{{DNZB|last=Galbreath|first=Ross|id=5a5|title=Harry Howard Barton Allan|access-date=23 April 2017}}</ref> == Во одделот за научни и индустриски истражувања. (1928–1948) == Алан почнал да работи во новоформираната Станица за истражување на растенијата, организација формирана од страна на Одделот за наука и индустриски истражувања, во август 1928 година. Неговата работа била дел од комитетот, вклучувајќи го Кокејн и други научници, истражувајќи многу аспекти што влијаат врз земјоделството на Нов Зеланд, како што се габите и тревите.<ref>{{Cite news|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/EP19280706.2.143|title=Plant Research|date=6 July 1928|work=[[Evening Post]]|access-date=27 November 2021|issue=5|volume=CVI|page=14}}</ref> Кокејн рекол за институтот: „треба да се развива постојано растечки тек на информации од највисока вредност за земјоделската заедница“.<ref>{{Cite news|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/EP19280706.2.143|title=Plant Research|date=6 July 1928|work=[[Evening Post]]|access-date=27 November 2021|issue=5|volume=CVI|page=14}}</ref> Како дел од неговата работа таму, тој објавил многу статии за плевели, треви и натурализирани растенија во Новозеландскиот журнал за земјоделство“, исто така и напишал два прирачника на тие теми. Неговата работа честопати вклучувала патување низ Нов Зеланд за да опишувале и собирале видови растенија.<ref>{{Cite news|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/EP19280706.2.143|title=Plant Research|date=6 July 1928|work=[[Evening Post]]|access-date=27 November 2021|issue=5|volume=CVI|page=14}}</ref> Биографот Рос Галбрит го опишувал својот фокус на [[економската ботаника]] како она што му овозможило да ги избегне „фракциските спорови меѓу научниците“, кои ја окупирале Истражувачката станица во тоа време.<ref>{{Cite news|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/EP19280706.2.143|title=Plant Research|date=6 July 1928|work=[[Evening Post]]|access-date=27 November 2021|issue=5|volume=CVI|page=14}}</ref> Преку [[вештачка селекција на треви]], Станицата за истражување на растенијата ја овозможила „револуцијата на тревниците“, претворањето на големи области на Нов Зеланд во [[пасишта]].<ref>{{Cite news|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/EP19280706.2.143|title=Plant Research|date=6 July 1928|work=[[Evening Post]]|access-date=27 November 2021|issue=5|volume=CVI|page=14}}</ref> Во 1930 година, Алан бил назначен за главен на ботаничката секција на [[Австралоазиското здружение за унапредување на науката]] и бил спонзориран од [[Маркетинг одборот на Империјата]] на патување во Лондон. <ref name=":4">{{Cite news|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/HC19310120.2.22|title=A Botanist Abroad|date=20 January 1931|work=[[Horowhenua Chronicle]]|access-date=29 November 2021|page=4}}</ref><ref name=":42">{{Cite news|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/HC19310120.2.22|title=A Botanist Abroad|date=20 January 1931|work=[[Horowhenua Chronicle]]|access-date=29 November 2021|page=4}}</ref> Тој исто така присуствувал на петтиот [[Меѓународен ботанички конгрес]], кој бил одржан во [[Кембриџ]], претставувајќи го Новозеландскиот институт, DSIR, [[Државната служба за шумарство]] и Истражувачката станица каде што работел. <ref name=":43">{{Cite news|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/HC19310120.2.22|title=A Botanist Abroad|date=20 January 1931|work=[[Horowhenua Chronicle]]|access-date=29 November 2021|page=4}}</ref> На конференцијата, на која имало претставници од околу 35 земји, тој дискутирал за хибридизмот во новозеландската флора, предмет на неговата грант од Кралското друштво. Алан, исто така, одржал говор во Линеанското друштво, каде што формално ја добил својата [[стипендија]], <ref name=":44">{{Cite news|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/HC19310120.2.22|title=A Botanist Abroad|date=20 January 1931|work=[[Horowhenua Chronicle]]|access-date=29 November 2021|page=4}}</ref><ref name=":45">{{Cite news|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/HC19310120.2.22|title=A Botanist Abroad|date=20 January 1931|work=[[Horowhenua Chronicle]]|access-date=29 November 2021|page=4}}</ref> и присуствувал на [[конференција на Британското научно здружение]] во [[Бристол]]. <ref name=":46">{{Cite news|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/HC19310120.2.22|title=A Botanist Abroad|date=20 January 1931|work=[[Horowhenua Chronicle]]|access-date=29 November 2021|page=4}}</ref> Тој ги посетил и [[Кју Гарденс]] и [[Музејот Јужен Кенсингтон]] за да ги проучи новозеландските растителни примероци, а исто така посветил посебно внимание на различните видови трева, како што е [[Sporobolus x townsendii]], посетувајќи го брегот на Есекс каде што расте многу брзо.<ref name=":47">{{Cite news|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/HC19310120.2.22|title=A Botanist Abroad|date=20 January 1931|work=[[Horowhenua Chronicle]]|access-date=29 November 2021|page=4}}</ref><ref name=":48">{{Cite news|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/HC19310120.2.22|title=A Botanist Abroad|date=20 January 1931|work=[[Horowhenua Chronicle]]|access-date=29 November 2021|page=4}}</ref> Во 1936 година, DSIR презела целосна контрола врз Истражувачката станица, претворајќи ја во „Оддел за тревни површини“ (или Оддел за ботаника), еден од петте новосоздадени одделенија.<ref name=":6">{{Cite encyclopedia|title=Agricultural and horticultural research|encyclopedia=[[Te ara]]|url=https://teara.govt.nz/en/agricultural-and-horticultural-research/page-3|last=Galbreath|first=Ross|page=3}}</ref> Алан бил назначен за раководител на овој оддел и бил преместен во 1937 година во [[Велингтон]], каде што се сместил одделот.<ref name=":62">{{Cite encyclopedia|title=Agricultural and horticultural research|encyclopedia=[[Te ara]]|url=https://teara.govt.nz/en/agricultural-and-horticultural-research/page-3|last=Galbreath|first=Ross|page=3}}</ref> Неговата работа за создавање и администрирање на робусна ботаничка дивизија го отворила патот за многу важни институции и истражувања.<ref name=":63">{{Cite encyclopedia|title=Agricultural and horticultural research|encyclopedia=[[Te ara]]|url=https://teara.govt.nz/en/agricultural-and-horticultural-research/page-3|last=Galbreath|first=Ross|page=3}}</ref> Кога започнала [[Втората светска војна]] во 1939 година, дивизијата започнала со големи тестови и одгледување лековити растенија, претежно [[лисичарски ракавици]] и [[алги]], за кои очекувале дека брзо ќе бидат недостасочни во странство.<ref name=":64">{{Cite encyclopedia|title=Agricultural and horticultural research|encyclopedia=[[Te ara]]|url=https://teara.govt.nz/en/agricultural-and-horticultural-research/page-3|last=Galbreath|first=Ross|page=3}}</ref><ref name=":65">{{Cite encyclopedia|title=Agricultural and horticultural research|encyclopedia=[[Te ara]]|url=https://teara.govt.nz/en/agricultural-and-horticultural-research/page-3|last=Galbreath|first=Ross|page=3}}</ref> Дивизијата, исто така, помогнала во развојот и проширувањето на големи библиотеки и колекции на [[хербариуми]], кои поддржувале услуга за идентификација на растенија. <ref name=":66">{{Cite encyclopedia|title=Agricultural and horticultural research|encyclopedia=[[Te ara]]|url=https://teara.govt.nz/en/agricultural-and-horticultural-research/page-3|last=Galbreath|first=Ross|page=3}}</ref><ref name=":67">{{Cite encyclopedia|title=Agricultural and horticultural research|encyclopedia=[[Te ara]]|url=https://teara.govt.nz/en/agricultural-and-horticultural-research/page-3|last=Galbreath|first=Ross|page=3}}</ref><ref name=":68">{{Cite encyclopedia|title=Agricultural and horticultural research|encyclopedia=[[Te ara]]|url=https://teara.govt.nz/en/agricultural-and-horticultural-research/page-3|last=Galbreath|first=Ross|page=3}}</ref> Специфичните теми на изучување од страна на одделот вклучени, како што ги сумирала ботаничарката [[Пуси Мур]]: Нов Зеланд ги користи своите [[Репродуктивен систем|системи за размножување]] и [[популациска генетика]] [[цитолошко]] истражување на новозеландските растенија; проучување на [[поленови зрна]] и [[спори]] и [[тресети]] и други органски наслаги каде што се зачувани.<ref name=":69">{{Cite encyclopedia|title=Agricultural and horticultural research|encyclopedia=[[Te ara]]|url=https://teara.govt.nz/en/agricultural-and-horticultural-research/page-3|last=Galbreath|first=Ross|page=3}}</ref> Неговите колекции на лишаи за него како хоби ги користел германскиот лихенолог [[Александар Залбрукнер]] за да му помогнел во пишувањето на неговата монографија за новозеландските лишаи во 1941 година, во која биле опишани 141 нов вид.<ref name=":610">{{Cite encyclopedia|title=Agricultural and horticultural research|encyclopedia=[[Te ara]]|url=https://teara.govt.nz/en/agricultural-and-horticultural-research/page-3|last=Galbreath|first=Ross|page=3}}</ref><ref name=":611">{{Cite encyclopedia|title=Agricultural and horticultural research|encyclopedia=[[Te ara]]|url=https://teara.govt.nz/en/agricultural-and-horticultural-research/page-3|last=Galbreath|first=Ross|page=3}}</ref> Се пензионирал во 1948 година, по повеќе од една деценија како раководител на одделот за ботаника.<ref name=":612">{{Cite encyclopedia|title=Agricultural and horticultural research|encyclopedia=[[Te ara]]|url=https://teara.govt.nz/en/agricultural-and-horticultural-research/page-3|last=Galbreath|first=Ross|page=3}}</ref> == ''Флора на Нов Зеланд'' (1948–1957) == По пензионирање како раководител на одделот во 1948 година, Алан продолжил да работи на својата книга „[[Флора]]“, тоа е книга што ги опишувала сите растенија од една област на Нов Зеланд.<ref name=":14">{{Cite journal|last=Moore|first=L. B.|date=1959|title=Harry Howard Barton Allan (1882–1957)|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|journal=[[Transactions and Proceedings of the New Zealand Institute]]|volume=87|pages=107–109|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121123809/https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|archive-date=21 November 2021|access-date=7 February 2022|via=[[Papers Past]]|url-status=live}}</ref> Ова се уште барало собирање, идентификување и опишување на растенијата,<ref name=":15">{{Cite journal|last=Moore|first=L. B.|date=1959|title=Harry Howard Barton Allan (1882–1957)|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|journal=[[Transactions and Proceedings of the New Zealand Institute]]|volume=87|pages=107–109|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121123809/https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|archive-date=21 November 2021|access-date=7 February 2022|via=[[Papers Past]]|url-status=live}}</ref> и затоа во 1949 година учествувал во експедиција во [[Фјордленд]],<ref name=":16">{{Cite journal|last=Moore|first=L. B.|date=1959|title=Harry Howard Barton Allan (1882–1957)|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|journal=[[Transactions and Proceedings of the New Zealand Institute]]|volume=87|pages=107–109|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121123809/https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|archive-date=21 November 2021|access-date=7 February 2022|via=[[Papers Past]]|url-status=live}}</ref> што го надополнил претходното патување во 1946 година.<ref name=":17">{{Cite journal|last=Moore|first=L. B.|date=1959|title=Harry Howard Barton Allan (1882–1957)|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|journal=[[Transactions and Proceedings of the New Zealand Institute]]|volume=87|pages=107–109|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121123809/https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|archive-date=21 November 2021|access-date=7 February 2022|via=[[Papers Past]]|url-status=live}}</ref><ref name=":18">{{Cite journal|last=Moore|first=L. B.|date=1959|title=Harry Howard Barton Allan (1882–1957)|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|journal=[[Transactions and Proceedings of the New Zealand Institute]]|volume=87|pages=107–109|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121123809/https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|archive-date=21 November 2021|access-date=7 February 2022|via=[[Papers Past]]|url-status=live}}</ref> Тој повторно отпатувал во Лондон во 1950 година за да види примероци од хербариум што се чувале во [[Кју Гарденс]], исто така присуствувал на седмиот Меѓународен ботанички конгрес во Шведска и ја посетил [[Лапонија]] со лихенологот [[Густаф Ејнар Ду Риц.]]<ref name=":19">{{Cite journal|last=Moore|first=L. B.|date=1959|title=Harry Howard Barton Allan (1882–1957)|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|journal=[[Transactions and Proceedings of the New Zealand Institute]]|volume=87|pages=107–109|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121123809/https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|archive-date=21 November 2021|access-date=7 February 2022|via=[[Papers Past]]|url-status=live}}</ref> == Смрт и наследство == {{Цитат во кутија|quote=Кога ловоровиот венец беше подигнат високо и без изговорени зборовите „Хари Хауард Алан, absens“, придружени со истрели од огнено оружје, нашите мисли отидоа кон неговиот болнички кревет на другиот крај од светот. Неговото последно големо дело ќе остане како споменик на една голема личност, познат ботаничар и незаборавен пријател|author=[[Карл Скотсберг]]|source=1958<ref name='Carl'>{{Cite journal|author=[[Carl Skottsberg]]|date=1958|title=In Memoriam: H. H. Allan|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|journal=[[Transactions and Proceedings of the New Zealand Institute]]|volume=87|pages=109–110|via=[[Papers Past]]|archive-date=21 November 2021|access-date=7 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121123809/https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|url-status=live}}</ref>|width=400px}} Алан починал во Велингтон, на 29 октомври 1957 година, на 75-годишна возраст. Го наследиле сопругата и двете деца.<ref name=":018">{{DNZB|last=Galbreath|first=Ross|id=5a5|title=Harry Howard Barton Allan|access-date=23 April 2017}}</ref><ref name=":019">{{DNZB|last=Galbreath|first=Ross|id=5a5|title=Harry Howard Barton Allan|access-date=23 April 2017}}</ref> По неговата смрт, неговата колешка Луси Мур, која почнала да работи со Алан на тоа во 1953 година, на крајот го завршила и објавила делото како прв чин од Флора на Нов Зеланд во 1961 година. 101 Освен Флора, која Мур ја опишал како „неговиот најголем споменик“, неговото наследство кон ботаниката е определено од три работи. Прво, неговото разбирање за важноста на хибридите од диви растенија, како во ботаниката, во што се развивала идејата за [[интрогресија]], така и кон флората на Нов Зеланд, во чија [[екологија]] тие играле клучна улога.<ref name=":020">{{DNZB|last=Galbreath|first=Ross|id=5a5|title=Harry Howard Barton Allan|access-date=23 April 2017}}</ref><ref name=":021">{{DNZB|last=Galbreath|first=Ross|id=5a5|title=Harry Howard Barton Allan|access-date=23 April 2017}}</ref> Второ, неговите три воведни прирачници за новозеландските растенија и конечно, неговото надгледување на Одделот за ботаника и истражувањето што произлегло од него. Поделба, според зборовите на Мур, каде што секое лице било оставено прилично слободно да ги постигне најдобрите можни резултати во својата избрана област, „добредојдена аномалија во сувоста на државната служба“.<ref name=":022">{{DNZB|last=Galbreath|first=Ross|id=5a5|title=Harry Howard Barton Allan|access-date=23 April 2017}}</ref><ref name=":023">{{DNZB|last=Galbreath|first=Ross|id=5a5|title=Harry Howard Barton Allan|access-date=23 April 2017}}</ref> „Флора на Нов Зеланд“, опишана од [[„Нелсон Меил]]“ како „ботаничка библија“,<ref>{{Cite web|url=https://www.stuff.co.nz/nelson-mail/lifestyle-entertainment/2279724/Defying-a-death-wish|title=Defying a 'death wish'|date=28 August 2009|language=en|access-date=2 February 2022|website=[[Stuff (website)|Stuff]]}}</ref> е „стандардно дело на оваа тема“; првиот чин содржел описи и [[клучеви]] на 116 [[семејства]], 290 [[родови]], 1457 [[видови]] и 272 [[вариетети]]. <ref>{{Cite web|url=https://www.stuff.co.nz/nelson-mail/lifestyle-entertainment/2279724/Defying-a-death-wish|title=Defying a 'death wish'|date=28 August 2009|language=en|access-date=2 February 2022|website=[[Stuff (website)|Stuff]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.stuff.co.nz/nelson-mail/lifestyle-entertainment/2279724/Defying-a-death-wish|title=Defying a 'death wish'|date=28 August 2009|language=en|access-date=2 February 2022|website=[[Stuff (website)|Stuff]]}}</ref> Во 1961 година, „[[Прес]]“ ја опишал како „суштински чин за ботаничарите и сите кои се поврзани на кој било авторитативен начин со домородната флора“.<ref>{{Cite web|url=https://www.stuff.co.nz/nelson-mail/lifestyle-entertainment/2279724/Defying-a-death-wish|title=Defying a 'death wish'|date=28 August 2009|language=en|access-date=2 February 2022|website=[[Stuff (website)|Stuff]]}}</ref> Во текот на својата кариера, Алан опишал вкупно 215 видови и хибриди.<ref>{{Cite web|url=https://www.stuff.co.nz/nelson-mail/lifestyle-entertainment/2279724/Defying-a-death-wish|title=Defying a 'death wish'|date=28 August 2009|language=en|access-date=2 February 2022|website=[[Stuff (website)|Stuff]]}}</ref> === Награди и почести === [[Податотека:Celmisia_allanii.jpg|мини|209x209пкс|''Celmisia allanii'', опишана во 1935 година, е именувана по Алан.<ref name=":9">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nzpcn.org.nz/flora/species/celmisia-allanii/|title=Celmisia allanii|last=de Lange|first=P.J.|work=New Zealand Plant Conservation Network|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220215052154/https://www.nzpcn.org.nz/flora/species/celmisia-allanii/|archive-date=15 February 2022|accessdate=2022-02-15}}</ref>]] Алан бил избран за член на Линеовото друштво во 1917 година,<ref name=":110">{{Cite journal|last=Moore|first=L. B.|date=1959|title=Harry Howard Barton Allan (1882–1957)|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|journal=[[Transactions and Proceedings of the New Zealand Institute]]|volume=87|pages=107–109|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121123809/https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|archive-date=21 November 2021|access-date=7 February 2022|via=[[Papers Past]]|url-status=live}}</ref> на [[Кралско друштво на Нов Зеланд|Новозеландскиот институт]] во јануари 1928 година,<ref name=":111">{{Cite journal|last=Moore|first=L. B.|date=1959|title=Harry Howard Barton Allan (1882–1957)|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|journal=[[Transactions and Proceedings of the New Zealand Institute]]|volume=87|pages=107–109|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121123809/https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|archive-date=21 November 2021|access-date=7 February 2022|via=[[Papers Past]]|url-status=live}}</ref> и за член на Кралското друштво на науки и писма на Шведска во 1940 година првиот новозеландски ботаничар по Кокејн во 1929 година.<ref name=":112">{{Cite journal|last=Moore|first=L. B.|date=1959|title=Harry Howard Barton Allan (1882–1957)|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|journal=[[Transactions and Proceedings of the New Zealand Institute]]|volume=87|pages=107–109|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121123809/https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|archive-date=21 November 2021|access-date=7 February 2022|via=[[Papers Past]]|url-status=live}}</ref> Во 1938 година, Алан бил назначен за [[дописен член]] на [[Шведско фитогеографско друштво|Шведското фитогеографско друштво]], за неговата работа во дисциплината и претходната помош дадена на претседателот на друштвото кога го посетил Нов Зеланд во 1927 година.<ref name=":113">{{Cite journal|last=Moore|first=L. B.|date=1959|title=Harry Howard Barton Allan (1882–1957)|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|journal=[[Transactions and Proceedings of the New Zealand Institute]]|volume=87|pages=107–109|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121123809/https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|archive-date=21 November 2021|access-date=7 February 2022|via=[[Papers Past]]|url-status=live}}</ref> Во 1941 година, Алан бил награден со [[медалот Хатон]] за неговото ботаничко истражување,<ref name=":114">{{Cite journal|last=Moore|first=L. B.|date=1959|title=Harry Howard Barton Allan (1882–1957)|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|journal=[[Transactions and Proceedings of the New Zealand Institute]]|volume=87|pages=107–109|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121123809/https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|archive-date=21 November 2021|access-date=7 February 2022|via=[[Papers Past]]|url-status=live}}</ref> кое што било проследено со [[Медалот и наградата Хектор]] во 1942 година.<ref name=":115">{{Cite journal|last=Moore|first=L. B.|date=1959|title=Harry Howard Barton Allan (1882–1957)|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|journal=[[Transactions and Proceedings of the New Zealand Institute]]|volume=87|pages=107–109|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121123809/https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|archive-date=21 November 2021|access-date=7 February 2022|via=[[Papers Past]]|url-status=live}}</ref> и конечно бил назначен за командант на Редот на Британската империја за заслуги за ботаниката во Нов Зеланд на [[почестите по повод роденденот на кралот во 1948 година.]]<ref name=":116">{{Cite journal|last=Moore|first=L. B.|date=1959|title=Harry Howard Barton Allan (1882–1957)|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|journal=[[Transactions and Proceedings of the New Zealand Institute]]|volume=87|pages=107–109|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121123809/https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|archive-date=21 November 2021|access-date=7 February 2022|via=[[Papers Past]]|url-status=live}}</ref> Откако здравјето на Алан почнало да се влошува, тој бил награден со почесна титула доктор по филозофија и магистер по уметности на [[Универзитетот во Упсала]] во мај 1957 година, кое што било на 250-годишнината од раѓањето на [[Карл Лине|Карл Линеј]].<ref name=":117">{{Cite journal|last=Moore|first=L. B.|date=1959|title=Harry Howard Barton Allan (1882–1957)|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|journal=[[Transactions and Proceedings of the New Zealand Institute]]|volume=87|pages=107–109|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121123809/https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|archive-date=21 November 2021|access-date=7 February 2022|via=[[Papers Past]]|url-status=live}}</ref> Во 2001 година, [[Хербариумот за истражување на земјиштето]] во [[Линколн]] бил преименуван во Хербариум Алан во негова чест.<ref name=":118">{{Cite journal|last=Moore|first=L. B.|date=1959|title=Harry Howard Barton Allan (1882–1957)|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|journal=[[Transactions and Proceedings of the New Zealand Institute]]|volume=87|pages=107–109|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121123809/https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|archive-date=21 November 2021|access-date=7 February 2022|via=[[Papers Past]]|url-status=live}}</ref> Видовите ''Pertusaria allanii'', ''Pseudocyphellaria allanii'',<ref>{{Наведено списание|last=Renner|first=B.|last2=Galloway|first2=D.J.|year=1982|title=Phycosymbiodemes in ''Pseudocyphellaria'' in New Zealand|url=http://www.cybertruffle.org.uk/cyberliber/59575/0016/001/0202.htm|journal=Mycotaxon|volume=16|issue=1|pages=197–231|doi=10.5962/p.417448|doi-access=free}}</ref> ''[[Lembergia allanii]]'',<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nzpcn.org.nz/flora/species/lembergia-allanii/|title=Lembergia allanii|last=de Lange|first=P.J.|work=New Zealand Plant Conservation Network|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220219051716/https://www.nzpcn.org.nz/flora/species/lembergia-allanii/|archive-date=19 February 2022|accessdate=2022-02-19}}</ref> ''[[Frullania allanii]]'', ''[[Gelidium allanii]]'',<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nzpcn.org.nz/flora/species/gelidium-allanii/|title=Gelidium allanii|last=de Lange|first=P.J.|work=New Zealand Plant Conservation Network|language=en|accessdate=2022-02-19}}</ref> ''Carex allanii'',<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nzpcn.org.nz/flora/species/carex-allanii/|title=Carex allanii|last=de Lange|first=P.J.|work=New Zealand Plant Conservation Network|language=en|accessdate=2022-02-15}}</ref> ''[[Chenopodium allanii]]'',<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nzpcn.org.nz/flora/species/chenopodium-allanii/|title=Chenopodium allanii|last=de Lange|first=P.J.|work=New Zealand Plant Conservation Network|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210203044504/https://www.nzpcn.org.nz/flora/species/chenopodium-allanii/|archive-date=3 February 2021|accessdate=2022-02-19}}</ref> ''[[Celmisia allanii]]'',<ref name=":9"/> ''Celmisia allanii'' ''[[Azorella allanii]]''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nzpcn.org.nz/flora/species/azorella-allanii/|title=Azorella allanii|last=de Lange|first=P.J.|work=New Zealand Plant Conservation Network|language=en|accessdate=2022-02-15}}</ref> се именувани по Алан.<ref name="Zahlbruckner 1941">{{Наведено списание|last=Zahlbruckner|first=A.|year=1941|title=Lichenes Novae-Zelandiae a cl H. H. Allan eiusque collaboratoribus lecti|url=https://www.zobodat.at/pdf/DAKW_104_0249-0380.pdf|journal=Denkschriften der Akademie der Wissenschaften (Wien)|language=de|volume=104|page=331|archive-url=https://web.archive.org/web/20220219021404/https://www.zobodat.at/pdf/DAKW_104_0249-0380.pdf|archive-date=19 February 2022|access-date=19 February 2022}}</ref> == Личен живот == Алан се оженил со Хана Луиз Арнолд на 7 септември 1909 година и имале две деца: една ќерка и еден син.<ref name=":119">{{Cite journal|last=Moore|first=L. B.|date=1959|title=Harry Howard Barton Allan (1882–1957)|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|journal=[[Transactions and Proceedings of the New Zealand Institute]]|volume=87|pages=107–109|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121123809/https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|archive-date=21 November 2021|access-date=7 February 2022|via=[[Papers Past]]|url-status=live}}</ref><ref name=":120">{{Cite journal|last=Moore|first=L. B.|date=1959|title=Harry Howard Barton Allan (1882–1957)|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|journal=[[Transactions and Proceedings of the New Zealand Institute]]|volume=87|pages=107–109|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121123809/https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|archive-date=21 November 2021|access-date=7 February 2022|via=[[Papers Past]]|url-status=live}}</ref> Мур го опишал Алан како човек тивко среќен со својот живот и задоволен од својата работа. Тој бил љубител на книги од многу жанрови, а можел да зборува и [[шведски]], кој го научил за да биде во тек со ботаничките вести од земјата.<ref name=":121">{{Cite journal|last=Moore|first=L. B.|date=1959|title=Harry Howard Barton Allan (1882–1957)|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|journal=[[Transactions and Proceedings of the New Zealand Institute]]|volume=87|pages=107–109|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121123809/https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|archive-date=21 November 2021|access-date=7 February 2022|via=[[Papers Past]]|url-status=live}}</ref> Срамежлив и резервиран, кога зборувал, бил „слушан со заслужена почит.“<ref name=":122">{{Cite journal|last=Moore|first=L. B.|date=1959|title=Harry Howard Barton Allan (1882–1957)|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|journal=[[Transactions and Proceedings of the New Zealand Institute]]|volume=87|pages=107–109|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121123809/https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|archive-date=21 November 2021|access-date=7 February 2022|via=[[Papers Past]]|url-status=live}}</ref> == Избрани дела == * {{Наведено списание|last=Allan|first=H. H.|last2=Cockayne|first2=L.|date=1926|title=The Naming of Wild Hybrid Swarms|url=https://www.nature.com/articles/118623a0|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|language=en|volume=118|issue=2974|pages=623–624|bibcode=1926Natur.118..623C|doi=10.1038/118623a0|issn=0028-0836|url-access=subscription|ref=none}} * {{Наведено списание|last=Allan|first=H. H.|date=1926|title=Vegetation of Mount Peel, Canterbury, N.Z. Part 1.—The Forests and Shrublands.|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1926-56.2.7.1.7|journal=[[Transactions and Proceedings of the Royal Society of New Zealand|Trans. Proc. R. Soc. N. Z.]]|volume=56|pages=37–51|ref=none|via=[[Papers Past]]}} * {{Наведено списание|last=Allan|first=H. H.|date=1927|title=Vegetation of Mount Peel, Canterbury, N.Z. Part 2.—The Grasslands and Other Herbaceous Communities.|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1927-57.2.6.1.3|journal=[[Transactions and Proceedings of the Royal Society of New Zealand|Trans. Proc. R. Soc. N. Z.]]|volume=57|pages=73–89|ref=none|via=[[Papers Past]]}} * {{Наведено списание|last=Allan|first=H. H.|date=1927|title=Illustrations of wild hybrids in the New Zealand Flora IV|url=https://doi.org/10.1007/BF01508116|journal=Genetica|language=en|volume=9|issue=3|pages=145–156|doi=10.1007/BF01508116|issn=1573-6857|url-access=subscription|ref=none}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=OQA7AQAAIAAJ|title=New Zealand Trees and Shrubs and How to Identify Them|last=Allan|first=H. H.|publisher=Government Printer|year=1928|ref=none|via=[[Google Books]]}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=mak8NQAACAAJ|title=An Introduction to the Grasses of New Zealand. New Zealand|last=Allan|first=H. H.|publisher=Government Printer|year=1936|location=New Zealand|ref=none|via=[[Google Books]]}} * {{Наведено списание|last=Allan|first=H. H.|date=1937|title=A Consideration of the "Biological Spectra" of New Zealand|url=https://www.jstor.org/stable/2256338|journal=The Journal of Ecology|volume=25|issue=1|pages=116–152|bibcode=1937JEcol..25..116A|doi=10.2307/2256338|jstor=2256338|url-access=subscription|ref=none}} * {{Наведено списание|last=Allan|first=H. H.|date=1937|title=Wild species-hybrids in the phanerogams|url=http://link.springer.com/10.1007/BF02872293|journal=The Botanical Review|language=en|volume=3|issue=12|pages=593–615|bibcode=1937BotRv...3..593A|doi=10.1007/BF02872293|issn=0006-8101|url-access=subscription|ref=none}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=TkKFhgLQhFgC|title=A Handbook of the Naturalized Flora of New Zealand|last=Allan|first=H. H.|publisher=Government Printer|year=1940|ref=none|via=[[Google Books]]}} * {{Наведено списание|last=Allan|first=H. H.|date=1946|title=Tussock Grassland or Steppe?|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1745-7939.1946.tb00722.x|journal=New Zealand Geographer|language=en|volume=2|issue=1|pages=223–234|bibcode=1946NZGeo...2..223A|doi=10.1111/j.1745-7939.1946.tb00722.x|issn=0028-8144|url-access=subscription|ref=none}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=VP46AQAAIAAJ|title=Flora of New Zealand: Vol 1|last=Allan|first=H. H.|last2=Moore|first2=L. B.|date=1961|publisher=R.E. Owen, Government printer|language=en|ref=none|via=[[Google Books]]}} == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Harry Allan|Harry Allan}} * [https://ipni.org/a/141-1 Species] described by Harry Allan at [[Меѓународен индекс на растителни имиња|IPNI]] {{Нормативна контрола}}{{DEFAULTSORT:Алан, Хари Хауард Бартон}} [[Категорија:Починати во 1957 година]] [[Категорија:Родени во 1882 година]] [[Категорија:Новозеландски ботаничари]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] ktistlc6cyuujyw06xquvcyt8d4r7bo 5545691 5545681 2026-04-28T09:47:25Z Jtasevski123 69538 5545691 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Научник|name=Хари Алан|image=Harry Howard Allan c1956.jpg|alt=|caption=Алан {{околу|1956}}|birth_name=Хари Хауард Бартон Алан|birth_date={{Birth date|1882|04|27|df=y}}|birth_place=[[Нелсон, Нов Зеланд|Нелсон]], Нов Зеланд|death_date={{Death date and age|1957|10|29|1882|04|27|df=y}}|death_place=[[Велингтон]], Нов Зеланд|death_cause=|resting_place=|resting_place_coordinates=<!--{{coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline,title}}-->|other_names=|residence=|citizenship=|nationality=|fields=Ботаничар|workplaces=[[Вајтаки момчешко средно училиште]]<br>[[Ешбертон средно училиште]]<br>[[Филдинг земјоделско средно училиште]]<br>[[Оддел за научни и индустриски истражувања (Нов Зеланд)|Оддел за научни и индустриски истражувања]]|alma_mater={{nowrap|[[Универзитет во Окленд|Универзитетски колеџ Окленд]]}}|thesis_title=Вегетација на планината Пил, Кентербери, Нов Зеланд.|thesis_url=|thesis_year=1923|doctoral_advisor=|academic_advisors=|doctoral_students=|notable_students=|known_for=|influences=|influenced=|awards=[[Кралско друштво Те Апаранги|Хатонов спомен-медал]] <small>(1941)</small><br>[[Хекторов спомен-медал]] <small>(1942)</small>|author_abbrev_bot=Allan|author_abbrev_zoo=|spouse=|children=|signature=|signature_alt=}}'''Хари Хауард Бартон Алан''' ({{роден на|27|април|1882}}— {{починат на|29|октомври|1957}}) — [[Нов зеланд|новозеландски]] учител, ботаничар, научен администратор и писател. И покрај тоа што тој никогаш не добил формално образование по ботаника, тој станал истакнат научник, објавувајќи над 100 научни трудови, три воведни прирачници за растенијата во Нов Зеланд и завршувајќи го првиот том на [[флора]] во својот живот. Тој бил роден во [[Нелсон (Нов Зеланд)|Нелсон]], се школувал на [[Нелсонов колеџ|Нелсоновиот колеџ]], а подоцна студирал и на [[Оклендов универзитетски колеџ|Оклендовиот универзитетски колеџ]], каде што магистрирал во 1908 година. Работел многу години како професор по англиски јазик и земјоделски студии во средни училишта во Нов Зеланд. Во текот на својата наставничка кариера, тој станувал се позаинтересиран и запознаен со ботаниката, и исто така напишал неколку статии во академските списанија. Често соработувал и разговарал со ботаничари, како што се [[Алфред Кокејн|Алфред]] и [[Леонард Кокејн]]. За неговото многугодишно ботаничко проучување на [[Пил (планина)|планината Пил]], станал доктор на науки во 1923 година. Тој станал член на [[Линеевско друштво|Линеевското друштво]] и [[Новозеландски институт|Новозеландскиот институт]], а бил назначен за систематски ботаничар во Станицата за истражување на растенијата во 1928 година Алан поминал дваесет години работејќи таму, станувајќи раководител на одделот за ботаника кога истражувачкиот институт бил поделен во 1936 година од страна на [[Одделот за научни и индустриски истражувања]] (DSIR). Тој надгледувал и придонесувал за огромни количини истражувања поврзани со растенијата во Нов Зеланд особено за треви, [[полен]] и [[генетика]]. Се пензионирал во 1948 година и бил назначен за [[командант на Редот на Британската империја]] (СВЕ) за услугите во ботаниката во Нов Зеланд во почестите по повод роденденот на кралот таа година. Додека бил во пензија работел на првиот том од Флора на Нов Зеланд, првиот во серија книги што ги опишувале воведените и [[Ендемизам|ендемските растенија]] на Нов Зеланд. Починал пред да биде објавена во 1957 година, на 75-годишна возраст.{{Ботаничар|Allan}} == Ран живот == Хари Алан бил роден на 27 април 1882 година во [[Нелсон (Нов Зеланд)|Нелсон]] во Нов Зеланд. Тој бил најмладиот од шесте деца на Роберт Алан, кој што бил продавач на ткаенини, и Ема Марија Луис, и првично посетувал училиште во [[Нелсоново централно училиште|Нелсоновото централно училиште]]. Директорот таму, [[Фредерик Гибс]], го запознал со [[Ботаника|ботаниката]], а подоцна добил градска стипендија за [[Нелсонов колеџ|Нелсоновиот колеџ]]. Таму Алан се истакнал и академски и атлетски, играјќи за колеџските тимови во крикет и фудбал, тој исто така освоил награди за литература и гимнастика.<ref name=":2">{{Cite encyclopedia|title=Allan, Harry Howard Barton, C.B.E.|encyclopedia=1966 Encyclopaedia of New Zealand|url=https://teara.govt.nz/mi/1966/allan-harry-howard-barton-cbe|access-date=21 November 2021|last=Beatrice Moore|first=Lucy|archive-date=21 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121060350/https://teara.govt.nz/mi/1966/allan-harry-howard-barton-cbe|url-status=live}}</ref><ref name=":0">{{DNZB|last=Galbreath|first=Ross|id=5a5|title=Harry Howard Barton Allan|access-date=23 April 2017}}</ref><ref name=":1">{{Cite journal|last=Moore|first=L. B.|date=1959|title=Harry Howard Barton Allan (1882–1957)|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|journal=[[Transactions and Proceedings of the New Zealand Institute]]|volume=87|pages=107–109|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121123809/https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|archive-date=21 November 2021|access-date=7 February 2022|via=[[Papers Past]]|url-status=live}}</ref> == Предавање и пишување (1903–1928) == Откако дипломирал во Нелсоновиот колеџ, тој предавал во различни училишта, почнувајќи од 1903 година во градот на рударството [[Денистон (Нов Зеланд)|Денистон]], на западниот брег на [[Јужен Остров|Јужниот Остров.]] Подоцна предавал на Кингсовиот колеџ, во [[Окленд]], и во [[Нејпијер (Нов Зеланд)|Нејпијер]], пред да се вработи во [[Средно училиште за момчиња Ваитаки|средното училиште за момчиња Ваитаки]] (Оамару) во март 1907 година, како „четврт помошник [[управник]].<ref>{{Cite news|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/AS19070328.2.31.5|title=Page 4 Advertisements Column 5|last=Press Association|date=28 March 1907|work=[[Auckland Star]]|access-date=22 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211122065609/https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/AS19070328.2.31.5|archive-date=22 November 2021|issue=75|volume=XXXVIII|url-status=live}}</ref> Тој се приклучил во вториот семестар од годината и станал раководител на подготвителниот оддел, а во првата година го забележал неговото зголемување од 3 на 17 студенти.<ref>{{Cite news|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/NOT19071220.2.18|title=Waitaki High School|date=20 December 1907|work=[[North Otago Times]]|access-date=22 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211122090842/https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/NOT19071220.2.18|archive-date=22 November 2021|page=4|url-status=live}}</ref> Во 1908 година дипломирал на Оклендскиот универзитет, стекнувајќи го својот магистерски степен<ref name=":12">{{Cite journal|last=Moore|first=L. B.|date=1959|title=Harry Howard Barton Allan (1882–1957)|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|journal=[[Transactions and Proceedings of the New Zealand Institute]]|volume=87|pages=107–109|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121123809/https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|archive-date=21 November 2021|access-date=7 February 2022|via=[[Papers Past]]|url-status=live}}</ref> и продолжил да работи во Ваитаки. Во 1913 година, Алан објавил статија во академското списание, ''Новозеландски журнал за земјоделство'', во која ги известувал резултатите од одгледувањето различни видови компири во Ваитаки. Таму подоцна станал магистер по англиски јазик во 1915 година и, по барање на [[Министерство за образование (Нов Зеланд)|Министерството за образование]] за предавање попрактични предмети, држел курс за земјоделство. Додека предавал, често се консултирал со [[Алфред Кокејн]], кој во тоа време работел во Министерството за земјоделство, за да помогне во идентификувањето на видовите плевел и трева. Преку него го запознал својот татко, ботаничарот [[Леонард Кокејн,]] кој често барал примероци од плевел и го поддржал неговиот прием во [[Линеевско друштво|Линеевското друштво]] во 1917 година.<ref name=":03">{{DNZB|last=Galbreath|first=Ross|id=5a5|title=Harry Howard Barton Allan|access-date=23 April 2017}}</ref><ref name=":13">{{Cite journal|last=Moore|first=L. B.|date=1959|title=Harry Howard Barton Allan (1882–1957)|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|journal=[[Transactions and Proceedings of the New Zealand Institute]]|volume=87|pages=107–109|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121123809/https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|archive-date=21 November 2021|access-date=7 February 2022|via=[[Papers Past]]|url-status=live}}</ref> По напуштањето на Ваитаки на крајот од 1916 година<ref>{{Cite news|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/NOT19161214.2.8|title=School Vacations|date=14 December 1916|work=[[North Otago Times]]|access-date=22 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211122172244/https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/NOT19161214.2.8|archive-date=22 November 2021|issue=13752|volume=CIV|url-status=live}}</ref> тој продолжил да работи најчесто со растенија во средното училиште „Ешбертон“, каде што бил мајстор по земјоделство почнувајќи од 1917 година.<ref name=":02">{{DNZB|last=Galbreath|first=Ross|id=5a5|title=Harry Howard Barton Allan|access-date=23 April 2017}}</ref><ref name=":22">{{Cite encyclopedia|title=Allan, Harry Howard Barton, C.B.E.|encyclopedia=1966 Encyclopaedia of New Zealand|url=https://teara.govt.nz/mi/1966/allan-harry-howard-barton-cbe|access-date=21 November 2021|last=Beatrice Moore|first=Lucy|archive-date=21 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121060350/https://teara.govt.nz/mi/1966/allan-harry-howard-barton-cbe|url-status=live}}</ref> Алан, исто така, се задолжил за евидентирање на резултатите од експериментите на училишната фарма.<ref>{{Cite news|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/AG19161215.2.29.1|title=Annual "Breaking-up" Ceremony.|date=15 December 1916|work=[[Ashburton Guardian]]|access-date=24 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211124092035/https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/AG19161215.2.29.1|archive-date=24 November 2021|issue=3934|volume=XXXVII|page=7|url-status=live}}</ref> Во 1917 година, курсот по земјоделство што го држел страдал од недостаток на лабораториска опрема и соодветен простор. На крајот на годината, Хуго Фридландер донирал 500 фунти, еквивалентно на 29.990 долари во 2025 година, кон изградба на лабораторија,<ref>{{Cite news|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/AG19161215.2.29.1|title=Annual "Breaking-up" Ceremony.|date=15 December 1916|work=[[Ashburton Guardian]]|access-date=24 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211124092035/https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/AG19161215.2.29.1|archive-date=24 November 2021|issue=3934|volume=XXXVII|page=7|url-status=live}}</ref> која започнала на почетокот на 1918 година и била завршена во април истата година.<ref>{{Cite news|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/AG19161215.2.29.1|title=Annual "Breaking-up" Ceremony.|date=15 December 1916|work=[[Ashburton Guardian]]|access-date=24 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211124092035/https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/AG19161215.2.29.1|archive-date=24 November 2021|issue=3934|volume=XXXVII|page=7|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/AG19161215.2.29.1|title=Annual "Breaking-up" Ceremony.|date=15 December 1916|work=[[Ashburton Guardian]]|access-date=24 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211124092035/https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/AG19161215.2.29.1|archive-date=24 November 2021|issue=3934|volume=XXXVII|page=7|url-status=live}}</ref> Алан го напуштил Ешбертон и почнал да работи во [[Земјоделско средно училиште „Филдинг“|земјоделското средно училиште „Филдинг“]], каде што бил мајстор по англиски јазик, на почетокот на 1922 година.<ref>{{Cite news|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/AG19161215.2.29.1|title=Annual "Breaking-up" Ceremony.|date=15 December 1916|work=[[Ashburton Guardian]]|access-date=24 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211124092035/https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/AG19161215.2.29.1|archive-date=24 November 2021|issue=3934|volume=XXXVII|page=7|url-status=live}}</ref> Следните шест години ги поминал балансирајќи ја работата како предавач и неговото сѐ повеќе значајно ботаничко истражување, голем дел од тоа во соработка со Кокејн.<ref name=":04">{{DNZB|last=Galbreath|first=Ross|id=5a5|title=Harry Howard Barton Allan|access-date=23 April 2017}}</ref> Во 1923 година станал доктор на науки за проучување на флората на [[Пил (планина)|планината Пил]], во [[Јужен Кентербери]].<ref name=":05">{{DNZB|last=Galbreath|first=Ross|id=5a5|title=Harry Howard Barton Allan|access-date=23 April 2017}}</ref> Во воведот напишал. „Длабоко сум му должен на мојот пријател и учител, доктор Л. Кокејн, [...] за неговиот постојан интерес и охрабрување во целата моја ботаничка работа, како и за неговата помош и критика за време на истражувањето.<ref name=":06">{{DNZB|last=Galbreath|first=Ross|id=5a5|title=Harry Howard Barton Allan|access-date=23 April 2017}}</ref> При пишувањето на својата теза, тој почнал да собира примероци од [[лишаи]] и започнал преписка со [[Густаф Ејнар Ду Риц]], кој помогнал во нивното идентификување.<ref name=":07">{{DNZB|last=Galbreath|first=Ross|id=5a5|title=Harry Howard Barton Allan|access-date=23 April 2017}}</ref> Во 1927 година, Алан добил грант од [[Кралско друштво|Кралското друштво во Лондон]] за да помине три месеци проучувајќи ги новозеландските растенија хибриди на терен: од ова објавил неколку студии.<ref name=":08">{{DNZB|last=Galbreath|first=Ross|id=5a5|title=Harry Howard Barton Allan|access-date=23 April 2017}}</ref><ref name=":09">{{DNZB|last=Galbreath|first=Ross|id=5a5|title=Harry Howard Barton Allan|access-date=23 April 2017}}</ref> Повеќето од нив вклучувале каталогизирање и идентификување на хибриди од целиот Нов Зеланд, иако извршувал [[Вкрстување|вкрстувања]].<ref name=":010">{{DNZB|last=Galbreath|first=Ross|id=5a5|title=Harry Howard Barton Allan|access-date=23 April 2017}}</ref> Главно меѓу неговите откритија бил доказот, користејќи ги родовите ''[[Coprosma]]'' и ''[[Rubus]]'', за потеклото на типичен рој [[растителни хибриди]].<ref name=":011">{{DNZB|last=Galbreath|first=Ross|id=5a5|title=Harry Howard Barton Allan|access-date=23 April 2017}}</ref><ref name=":012">{{DNZB|last=Galbreath|first=Ross|id=5a5|title=Harry Howard Barton Allan|access-date=23 April 2017}}</ref> Во 1927 година, тој објавил и [[монографија]] за новозеландските членови на родот ''Hebe'', проучувајќи неколку нови видови заедно со Кокејн.<ref name=":013">{{DNZB|last=Galbreath|first=Ross|id=5a5|title=Harry Howard Barton Allan|access-date=23 April 2017}}</ref> Тој бил назначен за [[систематски ботаничар]] во Станицата за истражување на растенијата (под DSIR), на [[Масејски универзитет|Масејскиот универзитет]] во август 1928 година, по што се пензионирал од наставата.<ref name=":014">{{DNZB|last=Galbreath|first=Ross|id=5a5|title=Harry Howard Barton Allan|access-date=23 April 2017}}</ref><ref name=":016">{{DNZB|last=Galbreath|first=Ross|id=5a5|title=Harry Howard Barton Allan|access-date=23 April 2017}}</ref><ref name=":015">{{DNZB|last=Galbreath|first=Ross|id=5a5|title=Harry Howard Barton Allan|access-date=23 April 2017}}</ref> Во јули 1928 година, пред да ја преземе својата позиција во институтот, ја објавил својата прва книга: ''Новозеландски дрвја и грмушки; Како да ги идентификувате, водич за идентификација на новозеландските растенија''.<ref name=":017">{{DNZB|last=Galbreath|first=Ross|id=5a5|title=Harry Howard Barton Allan|access-date=23 April 2017}}</ref> == Оддел за наука и индустриски истражувања (1928–1948) == Алан почнал да работи во новоформираната Станица за истражување на растенијата, организација формирана од страна на Одделот за наука и индустриски истражувања, во август 1928 година. Неговата работа била дел од комитетот, вклучувајќи го Кокејн и други научници, истражувајќи многу аспекти што влијаат врз земјоделството на Нов Зеланд, како што се габите и тревите.<ref>{{Cite news|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/EP19280706.2.143|title=Plant Research|date=6 July 1928|work=[[Evening Post]]|access-date=27 November 2021|issue=5|volume=CVI|page=14}}</ref> Кокејн рекол за институтот: „Треба да се развива постојано растечки тек на информации од највисока вредност за земјоделската заедница“.<ref>{{Cite news|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/EP19280706.2.143|title=Plant Research|date=6 July 1928|work=[[Evening Post]]|access-date=27 November 2021|issue=5|volume=CVI|page=14}}</ref> Како дел од неговата работа таму, тој објавил многу статии за плевели, треви и натурализирани растенија во Новозеландскиот журнал за земјоделство“, исто така и напишал два прирачника на тие теми. Неговата работа честопати вклучувала патување низ Нов Зеланд за да опишувале и собирале видови растенија.<ref>{{Cite news|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/EP19280706.2.143|title=Plant Research|date=6 July 1928|work=[[Evening Post]]|access-date=27 November 2021|issue=5|volume=CVI|page=14}}</ref> Биографот Рос Галбрит го опишувал својот фокус на [[Економска ботаника|економската ботаника]] како она што му овозможило да ги избегне „фракциските спорови меѓу научниците“, кои ја окупирале Истражувачката станица во тоа време.<ref>{{Cite news|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/EP19280706.2.143|title=Plant Research|date=6 July 1928|work=[[Evening Post]]|access-date=27 November 2021|issue=5|volume=CVI|page=14}}</ref> Преку [[вештачка селекција на треви]], Станицата за истражување на растенијата ја овозможила „револуцијата на тревниците“, претворањето на големи области на Нов Зеланд во [[пасишта]].<ref>{{Cite news|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/EP19280706.2.143|title=Plant Research|date=6 July 1928|work=[[Evening Post]]|access-date=27 November 2021|issue=5|volume=CVI|page=14}}</ref> Во 1930 година, Алан бил назначен за главен на ботаничката секција на [[Австралоазиско здружение за унапредување на науката|Австралоазиското здружение за унапредување на науката]] и бил спонзориран од Империскиот маркетинг одбор на патување во Лондон.<ref name=":4">{{Cite news|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/HC19310120.2.22|title=A Botanist Abroad|date=20 January 1931|work=[[Horowhenua Chronicle]]|access-date=29 November 2021|page=4}}</ref><ref name=":42">{{Cite news|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/HC19310120.2.22|title=A Botanist Abroad|date=20 January 1931|work=[[Horowhenua Chronicle]]|access-date=29 November 2021|page=4}}</ref> Тој исто така присуствувал на петтиот [[Меѓународен ботанички конгрес]], кој бил одржан во [[Кембриџ]], претставувајќи го Новозеландскиот институт, DSIR, [[Државна служба за шумарство (Нов Зеланд)|Државната служба за шумарство]] и Истражувачката станица каде што работел.<ref name=":43">{{Cite news|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/HC19310120.2.22|title=A Botanist Abroad|date=20 January 1931|work=[[Horowhenua Chronicle]]|access-date=29 November 2021|page=4}}</ref> На конференцијата, на која имало претставници од околу 35 земји, тој дискутирал за хибридизмот во новозеландската флора, предмет на неговата грант од Кралското друштво. Алан, исто така, одржал говор во Линеевското друштво, каде што формално ја добил својата стипендија,<ref name=":44">{{Cite news|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/HC19310120.2.22|title=A Botanist Abroad|date=20 January 1931|work=[[Horowhenua Chronicle]]|access-date=29 November 2021|page=4}}</ref><ref name=":45">{{Cite news|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/HC19310120.2.22|title=A Botanist Abroad|date=20 January 1931|work=[[Horowhenua Chronicle]]|access-date=29 November 2021|page=4}}</ref> и присуствувал на [[конференција на Британското научно здружение]] во [[Бристол]].<ref name=":46">{{Cite news|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/HC19310120.2.22|title=A Botanist Abroad|date=20 January 1931|work=[[Horowhenua Chronicle]]|access-date=29 November 2021|page=4}}</ref> Тој ги посетил и [[Кралски ботанички градини во Кју|Кралските ботанички градини во Кју]] и [[Викторија и Алберт (музеј)|Музејот Јужен Кенсингтон]] за да ги проучи новозеландските растителни примероци, а исто така посветил посебно внимание на различните видови трева, како што е ''[[Sporobolus x townsendii]]'', посетувајќи го брегот на Есекс каде што расте многу брзо.<ref name=":47">{{Cite news|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/HC19310120.2.22|title=A Botanist Abroad|date=20 January 1931|work=[[Horowhenua Chronicle]]|access-date=29 November 2021|page=4}}</ref><ref name=":48">{{Cite news|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/HC19310120.2.22|title=A Botanist Abroad|date=20 January 1931|work=[[Horowhenua Chronicle]]|access-date=29 November 2021|page=4}}</ref> Во 1936 година, DSIR презела целосна контрола врз Истражувачката станица, претворајќи ја во „Оддел за тревни површини“ (или Оддел за ботаника), еден од петте новосоздадени одделенија.<ref name=":6">{{Cite encyclopedia|title=Agricultural and horticultural research|encyclopedia=[[Te ara]]|url=https://teara.govt.nz/en/agricultural-and-horticultural-research/page-3|last=Galbreath|first=Ross|page=3}}</ref> Алан бил назначен за раководител на овој оддел и бил преместен во 1937 година во [[Велингтон]], каде што се сместил одделот.<ref name=":62">{{Cite encyclopedia|title=Agricultural and horticultural research|encyclopedia=[[Te ara]]|url=https://teara.govt.nz/en/agricultural-and-horticultural-research/page-3|last=Galbreath|first=Ross|page=3}}</ref> Неговата работа за создавање и администрирање на робусна ботаничка дивизија го отворила патот за многу важни институции и истражувања.<ref name=":63">{{Cite encyclopedia|title=Agricultural and horticultural research|encyclopedia=[[Te ara]]|url=https://teara.govt.nz/en/agricultural-and-horticultural-research/page-3|last=Galbreath|first=Ross|page=3}}</ref> Кога започнала [[Втората светска војна]] во 1939 година, дивизијата започнала со големи тестови и одгледување лековити растенија, претежно [[Бутин (растение)|бутин]] и [[алги]], за кои очекувале дека брзо ќе бидат недостасочни во странство.<ref name=":64">{{Cite encyclopedia|title=Agricultural and horticultural research|encyclopedia=[[Te ara]]|url=https://teara.govt.nz/en/agricultural-and-horticultural-research/page-3|last=Galbreath|first=Ross|page=3}}</ref><ref name=":65">{{Cite encyclopedia|title=Agricultural and horticultural research|encyclopedia=[[Te ara]]|url=https://teara.govt.nz/en/agricultural-and-horticultural-research/page-3|last=Galbreath|first=Ross|page=3}}</ref> Одделот, исто така, помогнала во развојот и проширувањето на големи библиотеки и колекции на [[Хербариум|хербариуми]], кои поддржувале услуга за идентификација на растенија.<ref name=":66">{{Cite encyclopedia|title=Agricultural and horticultural research|encyclopedia=[[Te ara]]|url=https://teara.govt.nz/en/agricultural-and-horticultural-research/page-3|last=Galbreath|first=Ross|page=3}}</ref><ref name=":67">{{Cite encyclopedia|title=Agricultural and horticultural research|encyclopedia=[[Te ara]]|url=https://teara.govt.nz/en/agricultural-and-horticultural-research/page-3|last=Galbreath|first=Ross|page=3}}</ref><ref name=":68">{{Cite encyclopedia|title=Agricultural and horticultural research|encyclopedia=[[Te ara]]|url=https://teara.govt.nz/en/agricultural-and-horticultural-research/page-3|last=Galbreath|first=Ross|page=3}}</ref> Специфичните теми на изучување од страна на одделот вклучени, како што ги сумирала ботаничарката [[Пуси Мур]]: Нов Зеланд ги користи своите [[Репродуктивен систем|системи за размножување]] и [[популациска генетика|популациско генетски]] [[цитолошко|цитолошки]] истражување на новозеландските растенија; проучување на поленови зрна, [[спори]] и тресети и други органски наслаги каде што се зачувани.<ref name=":69">{{Cite encyclopedia|title=Agricultural and horticultural research|encyclopedia=[[Te ara]]|url=https://teara.govt.nz/en/agricultural-and-horticultural-research/page-3|last=Galbreath|first=Ross|page=3}}</ref> Неговите колекции на лишаи за него како хоби ги користел германскиот лихенолог [[Александар Залбрукнер]] за да му помогнел во пишувањето на неговата монографија за новозеландските лишаи во 1941 година, во која биле опишани 141 нов вид.<ref name=":610">{{Cite encyclopedia|title=Agricultural and horticultural research|encyclopedia=[[Te ara]]|url=https://teara.govt.nz/en/agricultural-and-horticultural-research/page-3|last=Galbreath|first=Ross|page=3}}</ref><ref name=":611">{{Cite encyclopedia|title=Agricultural and horticultural research|encyclopedia=[[Te ara]]|url=https://teara.govt.nz/en/agricultural-and-horticultural-research/page-3|last=Galbreath|first=Ross|page=3}}</ref> Се пензионирал во 1948 година, по повеќе од една деценија како раководител на одделот за ботаника.<ref name=":612">{{Cite encyclopedia|title=Agricultural and horticultural research|encyclopedia=[[Te ara]]|url=https://teara.govt.nz/en/agricultural-and-horticultural-research/page-3|last=Galbreath|first=Ross|page=3}}</ref> == ''Флора на Нов Зеланд'' (1948–1957) == По пензионирање како раководител на одделот во 1948 година, Алан продолжил да работи на својата книга ''Флора на Нов Зеланд'', тоа е книга што ги опишувала сите растенија од една област на Нов Зеланд.<ref name=":14">{{Cite journal|last=Moore|first=L. B.|date=1959|title=Harry Howard Barton Allan (1882–1957)|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|journal=[[Transactions and Proceedings of the New Zealand Institute]]|volume=87|pages=107–109|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121123809/https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|archive-date=21 November 2021|access-date=7 February 2022|via=[[Papers Past]]|url-status=live}}</ref> Ова се уште барало собирање, идентификување и опишување на растенијата,<ref name=":15">{{Cite journal|last=Moore|first=L. B.|date=1959|title=Harry Howard Barton Allan (1882–1957)|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|journal=[[Transactions and Proceedings of the New Zealand Institute]]|volume=87|pages=107–109|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121123809/https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|archive-date=21 November 2021|access-date=7 February 2022|via=[[Papers Past]]|url-status=live}}</ref> и затоа во 1949 година учествувал во експедиција во [[Фјордленд]],<ref name=":16">{{Cite journal|last=Moore|first=L. B.|date=1959|title=Harry Howard Barton Allan (1882–1957)|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|journal=[[Transactions and Proceedings of the New Zealand Institute]]|volume=87|pages=107–109|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121123809/https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|archive-date=21 November 2021|access-date=7 February 2022|via=[[Papers Past]]|url-status=live}}</ref> што го надополнил претходното патување во 1946 година.<ref name=":17">{{Cite journal|last=Moore|first=L. B.|date=1959|title=Harry Howard Barton Allan (1882–1957)|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|journal=[[Transactions and Proceedings of the New Zealand Institute]]|volume=87|pages=107–109|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121123809/https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|archive-date=21 November 2021|access-date=7 February 2022|via=[[Papers Past]]|url-status=live}}</ref><ref name=":18">{{Cite journal|last=Moore|first=L. B.|date=1959|title=Harry Howard Barton Allan (1882–1957)|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|journal=[[Transactions and Proceedings of the New Zealand Institute]]|volume=87|pages=107–109|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121123809/https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|archive-date=21 November 2021|access-date=7 February 2022|via=[[Papers Past]]|url-status=live}}</ref> Тој повторно отпатувал во Лондон во 1950 година за да види примероци од хербариум што се чувале во [[Кралски ботанички градини во Кју|Кралските ботанички градини во Кју]], исто така присуствувал на седмиот Меѓународен ботанички конгрес во Шведска и ја посетил [[Лапонија]] со лихенологот [[Густаф Ејнар Ду Риц.]]<ref name=":19">{{Cite journal|last=Moore|first=L. B.|date=1959|title=Harry Howard Barton Allan (1882–1957)|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|journal=[[Transactions and Proceedings of the New Zealand Institute]]|volume=87|pages=107–109|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121123809/https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|archive-date=21 November 2021|access-date=7 February 2022|via=[[Papers Past]]|url-status=live}}</ref> == Смрт и наследство == {{Цитат во кутија|quote=Кога ловоровиот венец беше подигнат високо и без изговорени зборовите „Хари Хауард Алан, absens“, придружени со истрели од огнено оружје, нашите мисли отидоа кон неговиот болнички кревет на другиот крај од светот. Неговото последно големо дело ќе остане како споменик на една голема личност, познат ботаничар и незаборавен пријател|author=[[Карл Скотсберг]]|source=1958<ref name='Carl'>{{Cite journal|author=[[Carl Skottsberg]]|date=1958|title=In Memoriam: H. H. Allan|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|journal=[[Transactions and Proceedings of the New Zealand Institute]]|volume=87|pages=109–110|via=[[Papers Past]]|archive-date=21 November 2021|access-date=7 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121123809/https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|url-status=live}}</ref>|width=400px}} Алан починал во Велингтон, на 29 октомври 1957 година, на 75-годишна возраст. Го наследиле сопругата и двете деца.<ref name=":018">{{DNZB|last=Galbreath|first=Ross|id=5a5|title=Harry Howard Barton Allan|access-date=23 April 2017}}</ref><ref name=":019">{{DNZB|last=Galbreath|first=Ross|id=5a5|title=Harry Howard Barton Allan|access-date=23 April 2017}}</ref> По неговата смрт, неговата колешка Луси Мур, која почнала да работи со Алан на тоа во 1953 година, на крајот го завршила и објавила делото како прв чин од Флора на Нов Зеланд во 1961 година. Освен по ''Флора на Нов Зеланд'', која Мур ја опишала како „неговиот најголем споменик“, неговото наследство кон ботаниката е определено од три работи. Прво, неговото разбирање за важноста на хибридите од диви растенија, како во ботаниката, во што се развивала идејата за [[интрогресија]], така и кон флората на Нов Зеланд, во чија [[екологија]] тие играле клучна улога.<ref name=":020">{{DNZB|last=Galbreath|first=Ross|id=5a5|title=Harry Howard Barton Allan|access-date=23 April 2017}}</ref><ref name=":021">{{DNZB|last=Galbreath|first=Ross|id=5a5|title=Harry Howard Barton Allan|access-date=23 April 2017}}</ref> Второ, неговите три воведни прирачници за новозеландските растенија и конечно, неговото надгледување на Одделот за ботаника и истражувањето што произлегло од него. Поделба, според зборовите на Мур, каде што секое лице било оставено прилично слободно да ги постигне најдобрите можни резултати во својата избрана област, „добредојдена аномалија во сувоста на државната служба“.<ref name=":022">{{DNZB|last=Galbreath|first=Ross|id=5a5|title=Harry Howard Barton Allan|access-date=23 April 2017}}</ref><ref name=":023">{{DNZB|last=Galbreath|first=Ross|id=5a5|title=Harry Howard Barton Allan|access-date=23 April 2017}}</ref> ''Флора на Нов Зеланд'', опишана од весникот „Нелсон Меил“ како „ботаничка библија“,<ref>{{Cite web|url=https://www.stuff.co.nz/nelson-mail/lifestyle-entertainment/2279724/Defying-a-death-wish|title=Defying a 'death wish'|date=28 August 2009|language=en|access-date=2 February 2022|website=[[Stuff (website)|Stuff]]}}</ref> било „стандардно дело на оваа тема“; првиот чин содржел описи и [[Клуч (биологија)|клучеви]] на 116 семејства, 290 родови, 1457 видови и 272 разновидности.<ref>{{Cite web|url=https://www.stuff.co.nz/nelson-mail/lifestyle-entertainment/2279724/Defying-a-death-wish|title=Defying a 'death wish'|date=28 August 2009|language=en|access-date=2 February 2022|website=[[Stuff (website)|Stuff]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.stuff.co.nz/nelson-mail/lifestyle-entertainment/2279724/Defying-a-death-wish|title=Defying a 'death wish'|date=28 August 2009|language=en|access-date=2 February 2022|website=[[Stuff (website)|Stuff]]}}</ref> Во 1961 година, „[[Прес]]“ ја опишал како „суштински чин за ботаничарите и сите кои се поврзани на кој било авторитативен начин со домородната флора“.<ref>{{Cite web|url=https://www.stuff.co.nz/nelson-mail/lifestyle-entertainment/2279724/Defying-a-death-wish|title=Defying a 'death wish'|date=28 August 2009|language=en|access-date=2 February 2022|website=[[Stuff (website)|Stuff]]}}</ref> Во текот на својата кариера, Алан опишал вкупно 215 видови и хибриди.<ref>{{Cite web|url=https://www.stuff.co.nz/nelson-mail/lifestyle-entertainment/2279724/Defying-a-death-wish|title=Defying a 'death wish'|date=28 August 2009|language=en|access-date=2 February 2022|website=[[Stuff (website)|Stuff]]}}</ref> === Награди и почести === [[Податотека:Celmisia_allanii.jpg|мини|209x209пкс|''Celmisia allanii'', опишана во 1935 година, е именувана по Алан.<ref name=":9">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nzpcn.org.nz/flora/species/celmisia-allanii/|title=Celmisia allanii|last=de Lange|first=P.J.|work=New Zealand Plant Conservation Network|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220215052154/https://www.nzpcn.org.nz/flora/species/celmisia-allanii/|archive-date=15 February 2022|accessdate=2022-02-15}}</ref>]] Алан бил избран за член на Линеевското друштво во 1917 година,<ref name=":110">{{Cite journal|last=Moore|first=L. B.|date=1959|title=Harry Howard Barton Allan (1882–1957)|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|journal=[[Transactions and Proceedings of the New Zealand Institute]]|volume=87|pages=107–109|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121123809/https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|archive-date=21 November 2021|access-date=7 February 2022|via=[[Papers Past]]|url-status=live}}</ref> на [[Кралско друштво на Нов Зеланд|Новозеландскиот институт]] во јануари 1928 година,<ref name=":111">{{Cite journal|last=Moore|first=L. B.|date=1959|title=Harry Howard Barton Allan (1882–1957)|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|journal=[[Transactions and Proceedings of the New Zealand Institute]]|volume=87|pages=107–109|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121123809/https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|archive-date=21 November 2021|access-date=7 February 2022|via=[[Papers Past]]|url-status=live}}</ref> и за член на Кралското друштво на науки и писма на Шведска во 1940 година првиот новозеландски ботаничар по Кокејн во 1929 година.<ref name=":112">{{Cite journal|last=Moore|first=L. B.|date=1959|title=Harry Howard Barton Allan (1882–1957)|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|journal=[[Transactions and Proceedings of the New Zealand Institute]]|volume=87|pages=107–109|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121123809/https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|archive-date=21 November 2021|access-date=7 February 2022|via=[[Papers Past]]|url-status=live}}</ref> Во 1938 година, Алан бил назначен за дописен член на [[Шведско фитогеографско друштво|Шведското фитогеографско друштво]], за неговата работа во дисциплината и претходната помош дадена на претседателот на друштвото кога го посетил Нов Зеланд во 1927 година.<ref name=":113">{{Cite journal|last=Moore|first=L. B.|date=1959|title=Harry Howard Barton Allan (1882–1957)|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|journal=[[Transactions and Proceedings of the New Zealand Institute]]|volume=87|pages=107–109|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121123809/https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|archive-date=21 November 2021|access-date=7 February 2022|via=[[Papers Past]]|url-status=live}}</ref> Во 1941 година, Алан бил награден со [[Хатонов медал]] за неговото ботаничко истражување,<ref name=":114">{{Cite journal|last=Moore|first=L. B.|date=1959|title=Harry Howard Barton Allan (1882–1957)|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|journal=[[Transactions and Proceedings of the New Zealand Institute]]|volume=87|pages=107–109|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121123809/https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|archive-date=21 November 2021|access-date=7 February 2022|via=[[Papers Past]]|url-status=live}}</ref> кое што било проследено со [[Хекторов медал и награда|Хекторовиот медал и награда]] во 1942 година.<ref name=":115">{{Cite journal|last=Moore|first=L. B.|date=1959|title=Harry Howard Barton Allan (1882–1957)|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|journal=[[Transactions and Proceedings of the New Zealand Institute]]|volume=87|pages=107–109|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121123809/https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|archive-date=21 November 2021|access-date=7 February 2022|via=[[Papers Past]]|url-status=live}}</ref> И конечно бил назначен за командант на Редот на Британската империја за заслуги за ботаниката во Нов Зеланд на почестите по повод роденденот на кралот во 1948 година.<ref name=":116">{{Cite journal|last=Moore|first=L. B.|date=1959|title=Harry Howard Barton Allan (1882–1957)|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|journal=[[Transactions and Proceedings of the New Zealand Institute]]|volume=87|pages=107–109|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121123809/https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|archive-date=21 November 2021|access-date=7 February 2022|via=[[Papers Past]]|url-status=live}}</ref> Откако здравјето на Алан почнало да се влошува, тој бил награден со почесна титула доктор по филозофија и магистер по уметности на [[Упсалски универзитет|Упсалскиот универзитет]] во мај 1957 година, кое што било на 250-годишнината од раѓањето на [[Карл Лине|Карл Линеј]].<ref name=":117">{{Cite journal|last=Moore|first=L. B.|date=1959|title=Harry Howard Barton Allan (1882–1957)|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|journal=[[Transactions and Proceedings of the New Zealand Institute]]|volume=87|pages=107–109|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121123809/https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|archive-date=21 November 2021|access-date=7 February 2022|via=[[Papers Past]]|url-status=live}}</ref> Во 2001 година, Хербариумот за истражување на земјиштето во [[Линколн]] бил преименуван во Хербариум Алан во негова чест.<ref name=":118">{{Cite journal|last=Moore|first=L. B.|date=1959|title=Harry Howard Barton Allan (1882–1957)|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|journal=[[Transactions and Proceedings of the New Zealand Institute]]|volume=87|pages=107–109|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121123809/https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|archive-date=21 November 2021|access-date=7 February 2022|via=[[Papers Past]]|url-status=live}}</ref> Видовите ''Pertusaria allanii'', ''Pseudocyphellaria allanii'',<ref>{{Наведено списание|last=Renner|first=B.|last2=Galloway|first2=D.J.|year=1982|title=Phycosymbiodemes in ''Pseudocyphellaria'' in New Zealand|url=http://www.cybertruffle.org.uk/cyberliber/59575/0016/001/0202.htm|journal=Mycotaxon|volume=16|issue=1|pages=197–231|doi=10.5962/p.417448|doi-access=free}}</ref> ''[[Lembergia allanii]]'',<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nzpcn.org.nz/flora/species/lembergia-allanii/|title=Lembergia allanii|last=de Lange|first=P.J.|work=New Zealand Plant Conservation Network|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220219051716/https://www.nzpcn.org.nz/flora/species/lembergia-allanii/|archive-date=19 February 2022|accessdate=2022-02-19}}</ref> ''[[Frullania allanii]]'', ''[[Gelidium allanii]]'',<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nzpcn.org.nz/flora/species/gelidium-allanii/|title=Gelidium allanii|last=de Lange|first=P.J.|work=New Zealand Plant Conservation Network|language=en|accessdate=2022-02-19}}</ref> ''Carex allanii'',<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nzpcn.org.nz/flora/species/carex-allanii/|title=Carex allanii|last=de Lange|first=P.J.|work=New Zealand Plant Conservation Network|language=en|accessdate=2022-02-15}}</ref> ''[[Chenopodium allanii]]'',<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nzpcn.org.nz/flora/species/chenopodium-allanii/|title=Chenopodium allanii|last=de Lange|first=P.J.|work=New Zealand Plant Conservation Network|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210203044504/https://www.nzpcn.org.nz/flora/species/chenopodium-allanii/|archive-date=3 February 2021|accessdate=2022-02-19}}</ref> ''[[Celmisia allanii]]'',<ref name=":9"/> ''Celmisia allanii'' ''[[Azorella allanii]]''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nzpcn.org.nz/flora/species/azorella-allanii/|title=Azorella allanii|last=de Lange|first=P.J.|work=New Zealand Plant Conservation Network|language=en|accessdate=2022-02-15}}</ref> се именувани по Алан.<ref name="Zahlbruckner 1941">{{Наведено списание|last=Zahlbruckner|first=A.|year=1941|title=Lichenes Novae-Zelandiae a cl H. H. Allan eiusque collaboratoribus lecti|url=https://www.zobodat.at/pdf/DAKW_104_0249-0380.pdf|journal=Denkschriften der Akademie der Wissenschaften (Wien)|language=de|volume=104|page=331|archive-url=https://web.archive.org/web/20220219021404/https://www.zobodat.at/pdf/DAKW_104_0249-0380.pdf|archive-date=19 February 2022|access-date=19 February 2022}}</ref> == Личен живот == Алан се оженил со Хана Луиз Арнолд на 7 септември 1909 година и имале две деца: една ќерка и еден син.<ref name=":119">{{Cite journal|last=Moore|first=L. B.|date=1959|title=Harry Howard Barton Allan (1882–1957)|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|journal=[[Transactions and Proceedings of the New Zealand Institute]]|volume=87|pages=107–109|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121123809/https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|archive-date=21 November 2021|access-date=7 February 2022|via=[[Papers Past]]|url-status=live}}</ref><ref name=":120">{{Cite journal|last=Moore|first=L. B.|date=1959|title=Harry Howard Barton Allan (1882–1957)|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|journal=[[Transactions and Proceedings of the New Zealand Institute]]|volume=87|pages=107–109|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121123809/https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|archive-date=21 November 2021|access-date=7 February 2022|via=[[Papers Past]]|url-status=live}}</ref> Мур го опишала Алан како човек тивко среќен со својот живот и задоволен од својата работа. Тој бил љубител на книги од многу жанрови, а можел да зборува и [[шведски]], кој го научил за да биде во тек со ботаничките вести од земјата.<ref name=":121">{{Cite journal|last=Moore|first=L. B.|date=1959|title=Harry Howard Barton Allan (1882–1957)|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|journal=[[Transactions and Proceedings of the New Zealand Institute]]|volume=87|pages=107–109|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121123809/https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|archive-date=21 November 2021|access-date=7 February 2022|via=[[Papers Past]]|url-status=live}}</ref> Срамежлив, кога зборувал, бил „слушан со заслужена почит.“<ref name=":122">{{Cite journal|last=Moore|first=L. B.|date=1959|title=Harry Howard Barton Allan (1882–1957)|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|journal=[[Transactions and Proceedings of the New Zealand Institute]]|volume=87|pages=107–109|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121123809/https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|archive-date=21 November 2021|access-date=7 February 2022|via=[[Papers Past]]|url-status=live}}</ref> == Избрани дела == * {{Наведено списание|last=Allan|first=H. H.|last2=Cockayne|first2=L.|date=1926|title=The Naming of Wild Hybrid Swarms|url=https://www.nature.com/articles/118623a0|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|language=en|volume=118|issue=2974|pages=623–624|bibcode=1926Natur.118..623C|doi=10.1038/118623a0|issn=0028-0836|url-access=subscription|ref=none}} * {{Наведено списание|last=Allan|first=H. H.|date=1926|title=Vegetation of Mount Peel, Canterbury, N.Z. Part 1.—The Forests and Shrublands.|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1926-56.2.7.1.7|journal=[[Transactions and Proceedings of the Royal Society of New Zealand|Trans. Proc. R. Soc. N. Z.]]|volume=56|pages=37–51|ref=none|via=[[Papers Past]]}} * {{Наведено списание|last=Allan|first=H. H.|date=1927|title=Vegetation of Mount Peel, Canterbury, N.Z. Part 2.—The Grasslands and Other Herbaceous Communities.|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1927-57.2.6.1.3|journal=[[Transactions and Proceedings of the Royal Society of New Zealand|Trans. Proc. R. Soc. N. Z.]]|volume=57|pages=73–89|ref=none|via=[[Papers Past]]}} * {{Наведено списание|last=Allan|first=H. H.|date=1927|title=Illustrations of wild hybrids in the New Zealand Flora IV|url=https://doi.org/10.1007/BF01508116|journal=Genetica|language=en|volume=9|issue=3|pages=145–156|doi=10.1007/BF01508116|issn=1573-6857|url-access=subscription|ref=none}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=OQA7AQAAIAAJ|title=New Zealand Trees and Shrubs and How to Identify Them|last=Allan|first=H. H.|publisher=Government Printer|year=1928|ref=none|via=[[Google Books]]}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=mak8NQAACAAJ|title=An Introduction to the Grasses of New Zealand. New Zealand|last=Allan|first=H. H.|publisher=Government Printer|year=1936|location=New Zealand|ref=none|via=[[Google Books]]}} * {{Наведено списание|last=Allan|first=H. H.|date=1937|title=A Consideration of the "Biological Spectra" of New Zealand|url=https://www.jstor.org/stable/2256338|journal=The Journal of Ecology|volume=25|issue=1|pages=116–152|bibcode=1937JEcol..25..116A|doi=10.2307/2256338|jstor=2256338|url-access=subscription|ref=none}} * {{Наведено списание|last=Allan|first=H. H.|date=1937|title=Wild species-hybrids in the phanerogams|url=http://link.springer.com/10.1007/BF02872293|journal=The Botanical Review|language=en|volume=3|issue=12|pages=593–615|bibcode=1937BotRv...3..593A|doi=10.1007/BF02872293|issn=0006-8101|url-access=subscription|ref=none}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=TkKFhgLQhFgC|title=A Handbook of the Naturalized Flora of New Zealand|last=Allan|first=H. H.|publisher=Government Printer|year=1940|ref=none|via=[[Google Books]]}} * {{Наведено списание|last=Allan|first=H. H.|date=1946|title=Tussock Grassland or Steppe?|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1745-7939.1946.tb00722.x|journal=New Zealand Geographer|language=en|volume=2|issue=1|pages=223–234|bibcode=1946NZGeo...2..223A|doi=10.1111/j.1745-7939.1946.tb00722.x|issn=0028-8144|url-access=subscription|ref=none}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=VP46AQAAIAAJ|title=Flora of New Zealand: Vol 1|last=Allan|first=H. H.|last2=Moore|first2=L. B.|date=1961|publisher=R.E. Owen, Government printer|language=en|ref=none|via=[[Google Books]]}} == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Хари Алан|Хари Алан}} * [https://ipni.org/a/141-1 Видови] опишани од Хари Алан на [[Меѓународен индекс на растителни имиња|IPNI]] {{Нормативна контрола}}{{DEFAULTSORT:Алан, Хари Хауард Бартон}} [[Категорија:Починати во 1957 година]] [[Категорија:Родени во 1882 година]] [[Категорија:Новозеландски ботаничари]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] 62jqzlebz3d2c1ah1e5ke133xe1yczf 5545694 5545691 2026-04-28T09:49:57Z Jtasevski123 69538 /* Предавање и пишување (1903–1928) */ 5545694 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Научник|name=Хари Алан|image=Harry Howard Allan c1956.jpg|alt=|caption=Алан {{околу|1956}}|birth_name=Хари Хауард Бартон Алан|birth_date={{Birth date|1882|04|27|df=y}}|birth_place=[[Нелсон, Нов Зеланд|Нелсон]], Нов Зеланд|death_date={{Death date and age|1957|10|29|1882|04|27|df=y}}|death_place=[[Велингтон]], Нов Зеланд|death_cause=|resting_place=|resting_place_coordinates=<!--{{coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline,title}}-->|other_names=|residence=|citizenship=|nationality=|fields=Ботаничар|workplaces=[[Вајтаки момчешко средно училиште]]<br>[[Ешбертон средно училиште]]<br>[[Филдинг земјоделско средно училиште]]<br>[[Оддел за научни и индустриски истражувања (Нов Зеланд)|Оддел за научни и индустриски истражувања]]|alma_mater={{nowrap|[[Универзитет во Окленд|Универзитетски колеџ Окленд]]}}|thesis_title=Вегетација на планината Пил, Кентербери, Нов Зеланд.|thesis_url=|thesis_year=1923|doctoral_advisor=|academic_advisors=|doctoral_students=|notable_students=|known_for=|influences=|influenced=|awards=[[Кралско друштво Те Апаранги|Хатонов спомен-медал]] <small>(1941)</small><br>[[Хекторов спомен-медал]] <small>(1942)</small>|author_abbrev_bot=Allan|author_abbrev_zoo=|spouse=|children=|signature=|signature_alt=}}'''Хари Хауард Бартон Алан''' ({{роден на|27|април|1882}}— {{починат на|29|октомври|1957}}) — [[Нов зеланд|новозеландски]] учител, ботаничар, научен администратор и писател. И покрај тоа што тој никогаш не добил формално образование по ботаника, тој станал истакнат научник, објавувајќи над 100 научни трудови, три воведни прирачници за растенијата во Нов Зеланд и завршувајќи го првиот том на [[флора]] во својот живот. Тој бил роден во [[Нелсон (Нов Зеланд)|Нелсон]], се школувал на [[Нелсонов колеџ|Нелсоновиот колеџ]], а подоцна студирал и на [[Оклендов универзитетски колеџ|Оклендовиот универзитетски колеџ]], каде што магистрирал во 1908 година. Работел многу години како професор по англиски јазик и земјоделски студии во средни училишта во Нов Зеланд. Во текот на својата наставничка кариера, тој станувал се позаинтересиран и запознаен со ботаниката, и исто така напишал неколку статии во академските списанија. Често соработувал и разговарал со ботаничари, како што се [[Алфред Кокејн|Алфред]] и [[Леонард Кокејн]]. За неговото многугодишно ботаничко проучување на [[Пил (планина)|планината Пил]], станал доктор на науки во 1923 година. Тој станал член на [[Линеевско друштво|Линеевското друштво]] и [[Новозеландски институт|Новозеландскиот институт]], а бил назначен за систематски ботаничар во Станицата за истражување на растенијата во 1928 година Алан поминал дваесет години работејќи таму, станувајќи раководител на одделот за ботаника кога истражувачкиот институт бил поделен во 1936 година од страна на [[Одделот за научни и индустриски истражувања]] (DSIR). Тој надгледувал и придонесувал за огромни количини истражувања поврзани со растенијата во Нов Зеланд особено за треви, [[полен]] и [[генетика]]. Се пензионирал во 1948 година и бил назначен за [[командант на Редот на Британската империја]] (СВЕ) за услугите во ботаниката во Нов Зеланд во почестите по повод роденденот на кралот таа година. Додека бил во пензија работел на првиот том од Флора на Нов Зеланд, првиот во серија книги што ги опишувале воведените и [[Ендемизам|ендемските растенија]] на Нов Зеланд. Починал пред да биде објавена во 1957 година, на 75-годишна возраст.{{Ботаничар|Allan}} == Ран живот == Хари Алан бил роден на 27 април 1882 година во [[Нелсон (Нов Зеланд)|Нелсон]] во Нов Зеланд. Тој бил најмладиот од шесте деца на Роберт Алан, кој што бил продавач на ткаенини, и Ема Марија Луис, и првично посетувал училиште во [[Нелсоново централно училиште|Нелсоновото централно училиште]]. Директорот таму, [[Фредерик Гибс]], го запознал со [[Ботаника|ботаниката]], а подоцна добил градска стипендија за [[Нелсонов колеџ|Нелсоновиот колеџ]]. Таму Алан се истакнал и академски и атлетски, играјќи за колеџските тимови во крикет и фудбал, тој исто така освоил награди за литература и гимнастика.<ref name=":2">{{Cite encyclopedia|title=Allan, Harry Howard Barton, C.B.E.|encyclopedia=1966 Encyclopaedia of New Zealand|url=https://teara.govt.nz/mi/1966/allan-harry-howard-barton-cbe|access-date=21 November 2021|last=Beatrice Moore|first=Lucy|archive-date=21 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121060350/https://teara.govt.nz/mi/1966/allan-harry-howard-barton-cbe|url-status=live}}</ref><ref name=":0">{{DNZB|last=Galbreath|first=Ross|id=5a5|title=Harry Howard Barton Allan|access-date=23 April 2017}}</ref><ref name=":1">{{Cite journal|last=Moore|first=L. B.|date=1959|title=Harry Howard Barton Allan (1882–1957)|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|journal=[[Transactions and Proceedings of the New Zealand Institute]]|volume=87|pages=107–109|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121123809/https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|archive-date=21 November 2021|access-date=7 February 2022|via=[[Papers Past]]|url-status=live}}</ref> == Предавање и пишување (1903–1928) == Откако дипломирал во Нелсоновиот колеџ, тој предавал во различни училишта, почнувајќи од 1903 година во градот на рударството [[Денистон (Нов Зеланд)|Денистон]], на западниот брег на [[Јужен Остров|Јужниот Остров.]] Подоцна предавал на Кингсовиот колеџ, во [[Окленд]], и во [[Нејпијер (Нов Зеланд)|Нејпијер]], пред да се вработи во [[Средно училиште за момчиња Ваитаки|средното училиште за момчиња Ваитаки]] (Оамару) во март 1907 година, како „четврт помошник [[управник]].<ref>{{Cite news|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/AS19070328.2.31.5|title=Page 4 Advertisements Column 5|last=Press Association|date=28 March 1907|work=[[Auckland Star]]|access-date=22 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211122065609/https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/AS19070328.2.31.5|archive-date=22 November 2021|issue=75|volume=XXXVIII|url-status=live}}</ref> Тој се приклучил во вториот семестар од годината и станал раководител на подготвителниот оддел, а во првата година го забележал неговото зголемување од 3 на 17 студенти.<ref>{{Cite news|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/NOT19071220.2.18|title=Waitaki High School|date=20 December 1907|work=[[North Otago Times]]|access-date=22 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211122090842/https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/NOT19071220.2.18|archive-date=22 November 2021|page=4|url-status=live}}</ref> Во 1908 година дипломирал на Оклендскиот универзитет, стекнувајќи го својот магистерски степен<ref name=":12">{{Cite journal|last=Moore|first=L. B.|date=1959|title=Harry Howard Barton Allan (1882–1957)|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|journal=[[Transactions and Proceedings of the New Zealand Institute]]|volume=87|pages=107–109|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121123809/https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|archive-date=21 November 2021|access-date=7 February 2022|via=[[Papers Past]]|url-status=live}}</ref> и продолжил да работи во Ваитаки. Во 1913 година, Алан објавил статија во академското списание, ''Новозеландски журнал за земјоделство'', во која ги известувал резултатите од одгледувањето различни видови компири во Ваитаки. Таму подоцна станал магистер по англиски јазик во 1915 година и, по барање на [[Министерство за образование (Нов Зеланд)|Министерството за образование]] за предавање попрактични предмети, држел курс за земјоделство. Додека предавал, често се консултирал со [[Алфред Кокејн]], кој во тоа време работел во Министерството за земјоделство, за да помогне во идентификувањето на видовите плевел и трева. Преку него го запознал својот татко, ботаничарот [[Леонард Кокејн,]] кој често барал примероци од плевел и го поддржал неговиот прием во [[Линеевско друштво|Линеевското друштво]] во 1917 година.<ref name=":03">{{DNZB|last=Galbreath|first=Ross|id=5a5|title=Harry Howard Barton Allan|access-date=23 April 2017}}</ref><ref name=":13">{{Cite journal|last=Moore|first=L. B.|date=1959|title=Harry Howard Barton Allan (1882–1957)|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|journal=[[Transactions and Proceedings of the New Zealand Institute]]|volume=87|pages=107–109|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121123809/https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|archive-date=21 November 2021|access-date=7 February 2022|via=[[Papers Past]]|url-status=live}}</ref> По напуштањето на Ваитаки на крајот од 1916 година<ref>{{Cite news|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/NOT19161214.2.8|title=School Vacations|date=14 December 1916|work=[[North Otago Times]]|access-date=22 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211122172244/https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/NOT19161214.2.8|archive-date=22 November 2021|issue=13752|volume=CIV|url-status=live}}</ref> тој продолжил да работи најчесто со растенија во средното училиште „Ешбертон“, каде што бил мајстор по земјоделство почнувајќи од 1917 година.<ref name=":02">{{DNZB|last=Galbreath|first=Ross|id=5a5|title=Harry Howard Barton Allan|access-date=23 April 2017}}</ref><ref name=":22">{{Cite encyclopedia|title=Allan, Harry Howard Barton, C.B.E.|encyclopedia=1966 Encyclopaedia of New Zealand|url=https://teara.govt.nz/mi/1966/allan-harry-howard-barton-cbe|access-date=21 November 2021|last=Beatrice Moore|first=Lucy|archive-date=21 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121060350/https://teara.govt.nz/mi/1966/allan-harry-howard-barton-cbe|url-status=live}}</ref> Алан, исто така, се задолжил за евидентирање на резултатите од експериментите на училишната фарма.<ref>{{Cite news|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/AG19161215.2.29.1|title=Annual "Breaking-up" Ceremony.|date=15 December 1916|work=[[Ashburton Guardian]]|access-date=24 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211124092035/https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/AG19161215.2.29.1|archive-date=24 November 2021|issue=3934|volume=XXXVII|page=7|url-status=live}}</ref> Во 1917 година, курсот по земјоделство што го држел страдал од недостаток на лабораториска опрема и соодветен простор. На крајот на годината, Хуго Фридландер донирал 500 фунти, еквивалентно на 29.990 долари во 2025 година, кон изградба на лабораторија,<ref>{{Cite news|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/AG19161215.2.29.1|title=Annual "Breaking-up" Ceremony.|date=15 December 1916|work=[[Ashburton Guardian]]|access-date=24 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211124092035/https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/AG19161215.2.29.1|archive-date=24 November 2021|issue=3934|volume=XXXVII|page=7|url-status=live}}</ref> која започнала на почетокот на 1918 година и била завршена во април истата година.<ref>{{Cite news|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/AG19161215.2.29.1|title=Annual "Breaking-up" Ceremony.|date=15 December 1916|work=[[Ashburton Guardian]]|access-date=24 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211124092035/https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/AG19161215.2.29.1|archive-date=24 November 2021|issue=3934|volume=XXXVII|page=7|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/AG19161215.2.29.1|title=Annual "Breaking-up" Ceremony.|date=15 December 1916|work=[[Ashburton Guardian]]|access-date=24 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211124092035/https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/AG19161215.2.29.1|archive-date=24 November 2021|issue=3934|volume=XXXVII|page=7|url-status=live}}</ref> Алан го напуштил Ешбертон и почнал да работи во [[Земјоделско средно училиште „Филдинг“|земјоделското средно училиште „Филдинг“]], каде што бил мајстор по англиски јазик, на почетокот на 1922 година.<ref>{{Cite news|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/AG19161215.2.29.1|title=Annual "Breaking-up" Ceremony.|date=15 December 1916|work=[[Ashburton Guardian]]|access-date=24 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211124092035/https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/AG19161215.2.29.1|archive-date=24 November 2021|issue=3934|volume=XXXVII|page=7|url-status=live}}</ref> [[Податотека:View_of_Mt_Peel_from_Little_Mt_Peel_NZ.JPG|мини|Вегетацијата на планината Пил била темата на неговата теза за да стане доктор на науки.]] Следните шест години ги поминал балансирајќи ја работата како предавач и неговото сѐ повеќе значајно ботаничко истражување, голем дел од тоа во соработка со Кокејн.<ref name=":04">{{DNZB|last=Galbreath|first=Ross|id=5a5|title=Harry Howard Barton Allan|access-date=23 April 2017}}</ref> Во 1923 година станал доктор на науки за проучување на флората на [[Пил (планина)|планината Пил]], во [[Јужен Кентербери]].<ref name=":05">{{DNZB|last=Galbreath|first=Ross|id=5a5|title=Harry Howard Barton Allan|access-date=23 April 2017}}</ref> Во воведот напишал. „Длабоко сум му должен на мојот пријател и учител, доктор Л. Кокејн, [...] за неговиот постојан интерес и охрабрување во целата моја ботаничка работа, како и за неговата помош и критика за време на истражувањето.<ref name=":06">{{DNZB|last=Galbreath|first=Ross|id=5a5|title=Harry Howard Barton Allan|access-date=23 April 2017}}</ref> При пишувањето на својата теза, тој почнал да собира примероци од [[лишаи]] и започнал преписка со [[Густаф Ејнар Ду Риц]], кој помогнал во нивното идентификување.<ref name=":07">{{DNZB|last=Galbreath|first=Ross|id=5a5|title=Harry Howard Barton Allan|access-date=23 April 2017}}</ref> Во 1927 година, Алан добил грант од [[Кралско друштво|Кралското друштво во Лондон]] за да помине три месеци проучувајќи ги новозеландските растенија хибриди на терен: од ова објавил неколку студии.<ref name=":08">{{DNZB|last=Galbreath|first=Ross|id=5a5|title=Harry Howard Barton Allan|access-date=23 April 2017}}</ref><ref name=":09">{{DNZB|last=Galbreath|first=Ross|id=5a5|title=Harry Howard Barton Allan|access-date=23 April 2017}}</ref> Повеќето од нив вклучувале каталогизирање и идентификување на хибриди од целиот Нов Зеланд, иако извршувал [[Вкрстување|вкрстувања]].<ref name=":010">{{DNZB|last=Galbreath|first=Ross|id=5a5|title=Harry Howard Barton Allan|access-date=23 April 2017}}</ref> Главно меѓу неговите откритија бил доказот, користејќи ги родовите ''[[Coprosma]]'' и ''[[Rubus]]'', за потеклото на типичен рој [[растителни хибриди]].<ref name=":011">{{DNZB|last=Galbreath|first=Ross|id=5a5|title=Harry Howard Barton Allan|access-date=23 April 2017}}</ref><ref name=":012">{{DNZB|last=Galbreath|first=Ross|id=5a5|title=Harry Howard Barton Allan|access-date=23 April 2017}}</ref> Во 1927 година, тој објавил и [[монографија]] за новозеландските членови на родот ''Hebe'', проучувајќи неколку нови видови заедно со Кокејн.<ref name=":013">{{DNZB|last=Galbreath|first=Ross|id=5a5|title=Harry Howard Barton Allan|access-date=23 April 2017}}</ref> Тој бил назначен за [[систематски ботаничар]] во Станицата за истражување на растенијата (под DSIR), на [[Масејски универзитет|Масејскиот универзитет]] во август 1928 година, по што се пензионирал од наставата.<ref name=":014">{{DNZB|last=Galbreath|first=Ross|id=5a5|title=Harry Howard Barton Allan|access-date=23 April 2017}}</ref><ref name=":016">{{DNZB|last=Galbreath|first=Ross|id=5a5|title=Harry Howard Barton Allan|access-date=23 April 2017}}</ref><ref name=":015">{{DNZB|last=Galbreath|first=Ross|id=5a5|title=Harry Howard Barton Allan|access-date=23 April 2017}}</ref> Во јули 1928 година, пред да ја преземе својата позиција во институтот, ја објавил својата прва книга: ''Новозеландски дрвја и грмушки; Како да ги идентификувате, водич за идентификација на новозеландските растенија''.<ref name=":017">{{DNZB|last=Galbreath|first=Ross|id=5a5|title=Harry Howard Barton Allan|access-date=23 April 2017}}</ref> == Оддел за наука и индустриски истражувања (1928–1948) == Алан почнал да работи во новоформираната Станица за истражување на растенијата, организација формирана од страна на Одделот за наука и индустриски истражувања, во август 1928 година. Неговата работа била дел од комитетот, вклучувајќи го Кокејн и други научници, истражувајќи многу аспекти што влијаат врз земјоделството на Нов Зеланд, како што се габите и тревите.<ref>{{Cite news|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/EP19280706.2.143|title=Plant Research|date=6 July 1928|work=[[Evening Post]]|access-date=27 November 2021|issue=5|volume=CVI|page=14}}</ref> Кокејн рекол за институтот: „Треба да се развива постојано растечки тек на информации од највисока вредност за земјоделската заедница“.<ref>{{Cite news|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/EP19280706.2.143|title=Plant Research|date=6 July 1928|work=[[Evening Post]]|access-date=27 November 2021|issue=5|volume=CVI|page=14}}</ref> Како дел од неговата работа таму, тој објавил многу статии за плевели, треви и натурализирани растенија во Новозеландскиот журнал за земјоделство“, исто така и напишал два прирачника на тие теми. Неговата работа честопати вклучувала патување низ Нов Зеланд за да опишувале и собирале видови растенија.<ref>{{Cite news|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/EP19280706.2.143|title=Plant Research|date=6 July 1928|work=[[Evening Post]]|access-date=27 November 2021|issue=5|volume=CVI|page=14}}</ref> Биографот Рос Галбрит го опишувал својот фокус на [[Економска ботаника|економската ботаника]] како она што му овозможило да ги избегне „фракциските спорови меѓу научниците“, кои ја окупирале Истражувачката станица во тоа време.<ref>{{Cite news|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/EP19280706.2.143|title=Plant Research|date=6 July 1928|work=[[Evening Post]]|access-date=27 November 2021|issue=5|volume=CVI|page=14}}</ref> Преку [[вештачка селекција на треви]], Станицата за истражување на растенијата ја овозможила „револуцијата на тревниците“, претворањето на големи области на Нов Зеланд во [[пасишта]].<ref>{{Cite news|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/EP19280706.2.143|title=Plant Research|date=6 July 1928|work=[[Evening Post]]|access-date=27 November 2021|issue=5|volume=CVI|page=14}}</ref> Во 1930 година, Алан бил назначен за главен на ботаничката секција на [[Австралоазиско здружение за унапредување на науката|Австралоазиското здружение за унапредување на науката]] и бил спонзориран од Империскиот маркетинг одбор на патување во Лондон.<ref name=":4">{{Cite news|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/HC19310120.2.22|title=A Botanist Abroad|date=20 January 1931|work=[[Horowhenua Chronicle]]|access-date=29 November 2021|page=4}}</ref><ref name=":42">{{Cite news|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/HC19310120.2.22|title=A Botanist Abroad|date=20 January 1931|work=[[Horowhenua Chronicle]]|access-date=29 November 2021|page=4}}</ref> Тој исто така присуствувал на петтиот [[Меѓународен ботанички конгрес]], кој бил одржан во [[Кембриџ]], претставувајќи го Новозеландскиот институт, DSIR, [[Државна служба за шумарство (Нов Зеланд)|Државната служба за шумарство]] и Истражувачката станица каде што работел.<ref name=":43">{{Cite news|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/HC19310120.2.22|title=A Botanist Abroad|date=20 January 1931|work=[[Horowhenua Chronicle]]|access-date=29 November 2021|page=4}}</ref> На конференцијата, на која имало претставници од околу 35 земји, тој дискутирал за хибридизмот во новозеландската флора, предмет на неговата грант од Кралското друштво. Алан, исто така, одржал говор во Линеевското друштво, каде што формално ја добил својата стипендија,<ref name=":44">{{Cite news|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/HC19310120.2.22|title=A Botanist Abroad|date=20 January 1931|work=[[Horowhenua Chronicle]]|access-date=29 November 2021|page=4}}</ref><ref name=":45">{{Cite news|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/HC19310120.2.22|title=A Botanist Abroad|date=20 January 1931|work=[[Horowhenua Chronicle]]|access-date=29 November 2021|page=4}}</ref> и присуствувал на [[конференција на Британското научно здружение]] во [[Бристол]].<ref name=":46">{{Cite news|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/HC19310120.2.22|title=A Botanist Abroad|date=20 January 1931|work=[[Horowhenua Chronicle]]|access-date=29 November 2021|page=4}}</ref> Тој ги посетил и [[Кралски ботанички градини во Кју|Кралските ботанички градини во Кју]] и [[Викторија и Алберт (музеј)|Музејот Јужен Кенсингтон]] за да ги проучи новозеландските растителни примероци, а исто така посветил посебно внимание на различните видови трева, како што е ''[[Sporobolus x townsendii]]'', посетувајќи го брегот на Есекс каде што расте многу брзо.<ref name=":47">{{Cite news|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/HC19310120.2.22|title=A Botanist Abroad|date=20 January 1931|work=[[Horowhenua Chronicle]]|access-date=29 November 2021|page=4}}</ref><ref name=":48">{{Cite news|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/HC19310120.2.22|title=A Botanist Abroad|date=20 January 1931|work=[[Horowhenua Chronicle]]|access-date=29 November 2021|page=4}}</ref> Во 1936 година, DSIR презела целосна контрола врз Истражувачката станица, претворајќи ја во „Оддел за тревни површини“ (или Оддел за ботаника), еден од петте новосоздадени одделенија.<ref name=":6">{{Cite encyclopedia|title=Agricultural and horticultural research|encyclopedia=[[Te ara]]|url=https://teara.govt.nz/en/agricultural-and-horticultural-research/page-3|last=Galbreath|first=Ross|page=3}}</ref> Алан бил назначен за раководител на овој оддел и бил преместен во 1937 година во [[Велингтон]], каде што се сместил одделот.<ref name=":62">{{Cite encyclopedia|title=Agricultural and horticultural research|encyclopedia=[[Te ara]]|url=https://teara.govt.nz/en/agricultural-and-horticultural-research/page-3|last=Galbreath|first=Ross|page=3}}</ref> Неговата работа за создавање и администрирање на робусна ботаничка дивизија го отворила патот за многу важни институции и истражувања.<ref name=":63">{{Cite encyclopedia|title=Agricultural and horticultural research|encyclopedia=[[Te ara]]|url=https://teara.govt.nz/en/agricultural-and-horticultural-research/page-3|last=Galbreath|first=Ross|page=3}}</ref> Кога започнала [[Втората светска војна]] во 1939 година, дивизијата започнала со големи тестови и одгледување лековити растенија, претежно [[Бутин (растение)|бутин]] и [[алги]], за кои очекувале дека брзо ќе бидат недостасочни во странство.<ref name=":64">{{Cite encyclopedia|title=Agricultural and horticultural research|encyclopedia=[[Te ara]]|url=https://teara.govt.nz/en/agricultural-and-horticultural-research/page-3|last=Galbreath|first=Ross|page=3}}</ref><ref name=":65">{{Cite encyclopedia|title=Agricultural and horticultural research|encyclopedia=[[Te ara]]|url=https://teara.govt.nz/en/agricultural-and-horticultural-research/page-3|last=Galbreath|first=Ross|page=3}}</ref> Одделот, исто така, помогнала во развојот и проширувањето на големи библиотеки и колекции на [[Хербариум|хербариуми]], кои поддржувале услуга за идентификација на растенија.<ref name=":66">{{Cite encyclopedia|title=Agricultural and horticultural research|encyclopedia=[[Te ara]]|url=https://teara.govt.nz/en/agricultural-and-horticultural-research/page-3|last=Galbreath|first=Ross|page=3}}</ref><ref name=":67">{{Cite encyclopedia|title=Agricultural and horticultural research|encyclopedia=[[Te ara]]|url=https://teara.govt.nz/en/agricultural-and-horticultural-research/page-3|last=Galbreath|first=Ross|page=3}}</ref><ref name=":68">{{Cite encyclopedia|title=Agricultural and horticultural research|encyclopedia=[[Te ara]]|url=https://teara.govt.nz/en/agricultural-and-horticultural-research/page-3|last=Galbreath|first=Ross|page=3}}</ref> Специфичните теми на изучување од страна на одделот вклучени, како што ги сумирала ботаничарката [[Пуси Мур]]: Нов Зеланд ги користи своите [[Репродуктивен систем|системи за размножување]] и [[популациска генетика|популациско генетски]] [[цитолошко|цитолошки]] истражување на новозеландските растенија; проучување на поленови зрна, [[спори]] и тресети и други органски наслаги каде што се зачувани.<ref name=":69">{{Cite encyclopedia|title=Agricultural and horticultural research|encyclopedia=[[Te ara]]|url=https://teara.govt.nz/en/agricultural-and-horticultural-research/page-3|last=Galbreath|first=Ross|page=3}}</ref> Неговите колекции на лишаи за него како хоби ги користел германскиот лихенолог [[Александар Залбрукнер]] за да му помогнел во пишувањето на неговата монографија за новозеландските лишаи во 1941 година, во која биле опишани 141 нов вид.<ref name=":610">{{Cite encyclopedia|title=Agricultural and horticultural research|encyclopedia=[[Te ara]]|url=https://teara.govt.nz/en/agricultural-and-horticultural-research/page-3|last=Galbreath|first=Ross|page=3}}</ref><ref name=":611">{{Cite encyclopedia|title=Agricultural and horticultural research|encyclopedia=[[Te ara]]|url=https://teara.govt.nz/en/agricultural-and-horticultural-research/page-3|last=Galbreath|first=Ross|page=3}}</ref> Се пензионирал во 1948 година, по повеќе од една деценија како раководител на одделот за ботаника.<ref name=":612">{{Cite encyclopedia|title=Agricultural and horticultural research|encyclopedia=[[Te ara]]|url=https://teara.govt.nz/en/agricultural-and-horticultural-research/page-3|last=Galbreath|first=Ross|page=3}}</ref> == ''Флора на Нов Зеланд'' (1948–1957) == По пензионирање како раководител на одделот во 1948 година, Алан продолжил да работи на својата книга ''Флора на Нов Зеланд'', тоа е книга што ги опишувала сите растенија од една област на Нов Зеланд.<ref name=":14">{{Cite journal|last=Moore|first=L. B.|date=1959|title=Harry Howard Barton Allan (1882–1957)|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|journal=[[Transactions and Proceedings of the New Zealand Institute]]|volume=87|pages=107–109|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121123809/https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|archive-date=21 November 2021|access-date=7 February 2022|via=[[Papers Past]]|url-status=live}}</ref> Ова се уште барало собирање, идентификување и опишување на растенијата,<ref name=":15">{{Cite journal|last=Moore|first=L. B.|date=1959|title=Harry Howard Barton Allan (1882–1957)|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|journal=[[Transactions and Proceedings of the New Zealand Institute]]|volume=87|pages=107–109|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121123809/https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|archive-date=21 November 2021|access-date=7 February 2022|via=[[Papers Past]]|url-status=live}}</ref> и затоа во 1949 година учествувал во експедиција во [[Фјордленд]],<ref name=":16">{{Cite journal|last=Moore|first=L. B.|date=1959|title=Harry Howard Barton Allan (1882–1957)|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|journal=[[Transactions and Proceedings of the New Zealand Institute]]|volume=87|pages=107–109|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121123809/https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|archive-date=21 November 2021|access-date=7 February 2022|via=[[Papers Past]]|url-status=live}}</ref> што го надополнил претходното патување во 1946 година.<ref name=":17">{{Cite journal|last=Moore|first=L. B.|date=1959|title=Harry Howard Barton Allan (1882–1957)|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|journal=[[Transactions and Proceedings of the New Zealand Institute]]|volume=87|pages=107–109|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121123809/https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|archive-date=21 November 2021|access-date=7 February 2022|via=[[Papers Past]]|url-status=live}}</ref><ref name=":18">{{Cite journal|last=Moore|first=L. B.|date=1959|title=Harry Howard Barton Allan (1882–1957)|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|journal=[[Transactions and Proceedings of the New Zealand Institute]]|volume=87|pages=107–109|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121123809/https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|archive-date=21 November 2021|access-date=7 February 2022|via=[[Papers Past]]|url-status=live}}</ref> Тој повторно отпатувал во Лондон во 1950 година за да види примероци од хербариум што се чувале во [[Кралски ботанички градини во Кју|Кралските ботанички градини во Кју]], исто така присуствувал на седмиот Меѓународен ботанички конгрес во Шведска и ја посетил [[Лапонија]] со лихенологот [[Густаф Ејнар Ду Риц.]]<ref name=":19">{{Cite journal|last=Moore|first=L. B.|date=1959|title=Harry Howard Barton Allan (1882–1957)|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|journal=[[Transactions and Proceedings of the New Zealand Institute]]|volume=87|pages=107–109|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121123809/https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|archive-date=21 November 2021|access-date=7 February 2022|via=[[Papers Past]]|url-status=live}}</ref> == Смрт и наследство == {{Цитат во кутија|quote=Кога ловоровиот венец беше подигнат високо и без изговорени зборовите „Хари Хауард Алан, absens“, придружени со истрели од огнено оружје, нашите мисли отидоа кон неговиот болнички кревет на другиот крај од светот. Неговото последно големо дело ќе остане како споменик на една голема личност, познат ботаничар и незаборавен пријател|author=[[Карл Скотсберг]]|source=1958<ref name='Carl'>{{Cite journal|author=[[Carl Skottsberg]]|date=1958|title=In Memoriam: H. H. Allan|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|journal=[[Transactions and Proceedings of the New Zealand Institute]]|volume=87|pages=109–110|via=[[Papers Past]]|archive-date=21 November 2021|access-date=7 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121123809/https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|url-status=live}}</ref>|width=400px}} Алан починал во Велингтон, на 29 октомври 1957 година, на 75-годишна возраст. Го наследиле сопругата и двете деца.<ref name=":018">{{DNZB|last=Galbreath|first=Ross|id=5a5|title=Harry Howard Barton Allan|access-date=23 April 2017}}</ref><ref name=":019">{{DNZB|last=Galbreath|first=Ross|id=5a5|title=Harry Howard Barton Allan|access-date=23 April 2017}}</ref> По неговата смрт, неговата колешка Луси Мур, која почнала да работи со Алан на тоа во 1953 година, на крајот го завршила и објавила делото како прв чин од Флора на Нов Зеланд во 1961 година. Освен по ''Флора на Нов Зеланд'', која Мур ја опишала како „неговиот најголем споменик“, неговото наследство кон ботаниката е определено од три работи. Прво, неговото разбирање за важноста на хибридите од диви растенија, како во ботаниката, во што се развивала идејата за [[интрогресија]], така и кон флората на Нов Зеланд, во чија [[екологија]] тие играле клучна улога.<ref name=":020">{{DNZB|last=Galbreath|first=Ross|id=5a5|title=Harry Howard Barton Allan|access-date=23 April 2017}}</ref><ref name=":021">{{DNZB|last=Galbreath|first=Ross|id=5a5|title=Harry Howard Barton Allan|access-date=23 April 2017}}</ref> Второ, неговите три воведни прирачници за новозеландските растенија и конечно, неговото надгледување на Одделот за ботаника и истражувањето што произлегло од него. Поделба, според зборовите на Мур, каде што секое лице било оставено прилично слободно да ги постигне најдобрите можни резултати во својата избрана област, „добредојдена аномалија во сувоста на државната служба“.<ref name=":022">{{DNZB|last=Galbreath|first=Ross|id=5a5|title=Harry Howard Barton Allan|access-date=23 April 2017}}</ref><ref name=":023">{{DNZB|last=Galbreath|first=Ross|id=5a5|title=Harry Howard Barton Allan|access-date=23 April 2017}}</ref> ''Флора на Нов Зеланд'', опишана од весникот „Нелсон Меил“ како „ботаничка библија“,<ref>{{Cite web|url=https://www.stuff.co.nz/nelson-mail/lifestyle-entertainment/2279724/Defying-a-death-wish|title=Defying a 'death wish'|date=28 August 2009|language=en|access-date=2 February 2022|website=[[Stuff (website)|Stuff]]}}</ref> било „стандардно дело на оваа тема“; првиот чин содржел описи и [[Клуч (биологија)|клучеви]] на 116 семејства, 290 родови, 1457 видови и 272 разновидности.<ref>{{Cite web|url=https://www.stuff.co.nz/nelson-mail/lifestyle-entertainment/2279724/Defying-a-death-wish|title=Defying a 'death wish'|date=28 August 2009|language=en|access-date=2 February 2022|website=[[Stuff (website)|Stuff]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.stuff.co.nz/nelson-mail/lifestyle-entertainment/2279724/Defying-a-death-wish|title=Defying a 'death wish'|date=28 August 2009|language=en|access-date=2 February 2022|website=[[Stuff (website)|Stuff]]}}</ref> Во 1961 година, „[[Прес]]“ ја опишал како „суштински чин за ботаничарите и сите кои се поврзани на кој било авторитативен начин со домородната флора“.<ref>{{Cite web|url=https://www.stuff.co.nz/nelson-mail/lifestyle-entertainment/2279724/Defying-a-death-wish|title=Defying a 'death wish'|date=28 August 2009|language=en|access-date=2 February 2022|website=[[Stuff (website)|Stuff]]}}</ref> Во текот на својата кариера, Алан опишал вкупно 215 видови и хибриди.<ref>{{Cite web|url=https://www.stuff.co.nz/nelson-mail/lifestyle-entertainment/2279724/Defying-a-death-wish|title=Defying a 'death wish'|date=28 August 2009|language=en|access-date=2 February 2022|website=[[Stuff (website)|Stuff]]}}</ref> === Награди и почести === [[Податотека:Celmisia_allanii.jpg|мини|209x209пкс|''Celmisia allanii'', опишана во 1935 година, е именувана по Алан.<ref name=":9">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nzpcn.org.nz/flora/species/celmisia-allanii/|title=Celmisia allanii|last=de Lange|first=P.J.|work=New Zealand Plant Conservation Network|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220215052154/https://www.nzpcn.org.nz/flora/species/celmisia-allanii/|archive-date=15 February 2022|accessdate=2022-02-15}}</ref>]] Алан бил избран за член на Линеевското друштво во 1917 година,<ref name=":110">{{Cite journal|last=Moore|first=L. B.|date=1959|title=Harry Howard Barton Allan (1882–1957)|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|journal=[[Transactions and Proceedings of the New Zealand Institute]]|volume=87|pages=107–109|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121123809/https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|archive-date=21 November 2021|access-date=7 February 2022|via=[[Papers Past]]|url-status=live}}</ref> на [[Кралско друштво на Нов Зеланд|Новозеландскиот институт]] во јануари 1928 година,<ref name=":111">{{Cite journal|last=Moore|first=L. B.|date=1959|title=Harry Howard Barton Allan (1882–1957)|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|journal=[[Transactions and Proceedings of the New Zealand Institute]]|volume=87|pages=107–109|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121123809/https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|archive-date=21 November 2021|access-date=7 February 2022|via=[[Papers Past]]|url-status=live}}</ref> и за член на Кралското друштво на науки и писма на Шведска во 1940 година првиот новозеландски ботаничар по Кокејн во 1929 година.<ref name=":112">{{Cite journal|last=Moore|first=L. B.|date=1959|title=Harry Howard Barton Allan (1882–1957)|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|journal=[[Transactions and Proceedings of the New Zealand Institute]]|volume=87|pages=107–109|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121123809/https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|archive-date=21 November 2021|access-date=7 February 2022|via=[[Papers Past]]|url-status=live}}</ref> Во 1938 година, Алан бил назначен за дописен член на [[Шведско фитогеографско друштво|Шведското фитогеографско друштво]], за неговата работа во дисциплината и претходната помош дадена на претседателот на друштвото кога го посетил Нов Зеланд во 1927 година.<ref name=":113">{{Cite journal|last=Moore|first=L. B.|date=1959|title=Harry Howard Barton Allan (1882–1957)|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|journal=[[Transactions and Proceedings of the New Zealand Institute]]|volume=87|pages=107–109|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121123809/https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|archive-date=21 November 2021|access-date=7 February 2022|via=[[Papers Past]]|url-status=live}}</ref> Во 1941 година, Алан бил награден со [[Хатонов медал]] за неговото ботаничко истражување,<ref name=":114">{{Cite journal|last=Moore|first=L. B.|date=1959|title=Harry Howard Barton Allan (1882–1957)|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|journal=[[Transactions and Proceedings of the New Zealand Institute]]|volume=87|pages=107–109|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121123809/https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|archive-date=21 November 2021|access-date=7 February 2022|via=[[Papers Past]]|url-status=live}}</ref> кое што било проследено со [[Хекторов медал и награда|Хекторовиот медал и награда]] во 1942 година.<ref name=":115">{{Cite journal|last=Moore|first=L. B.|date=1959|title=Harry Howard Barton Allan (1882–1957)|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|journal=[[Transactions and Proceedings of the New Zealand Institute]]|volume=87|pages=107–109|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121123809/https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|archive-date=21 November 2021|access-date=7 February 2022|via=[[Papers Past]]|url-status=live}}</ref> И конечно бил назначен за командант на Редот на Британската империја за заслуги за ботаниката во Нов Зеланд на почестите по повод роденденот на кралот во 1948 година.<ref name=":116">{{Cite journal|last=Moore|first=L. B.|date=1959|title=Harry Howard Barton Allan (1882–1957)|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|journal=[[Transactions and Proceedings of the New Zealand Institute]]|volume=87|pages=107–109|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121123809/https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|archive-date=21 November 2021|access-date=7 February 2022|via=[[Papers Past]]|url-status=live}}</ref> Откако здравјето на Алан почнало да се влошува, тој бил награден со почесна титула доктор по филозофија и магистер по уметности на [[Упсалски универзитет|Упсалскиот универзитет]] во мај 1957 година, кое што било на 250-годишнината од раѓањето на [[Карл Лине|Карл Линеј]].<ref name=":117">{{Cite journal|last=Moore|first=L. B.|date=1959|title=Harry Howard Barton Allan (1882–1957)|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|journal=[[Transactions and Proceedings of the New Zealand Institute]]|volume=87|pages=107–109|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121123809/https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|archive-date=21 November 2021|access-date=7 February 2022|via=[[Papers Past]]|url-status=live}}</ref> Во 2001 година, Хербариумот за истражување на земјиштето во [[Линколн]] бил преименуван во Хербариум Алан во негова чест.<ref name=":118">{{Cite journal|last=Moore|first=L. B.|date=1959|title=Harry Howard Barton Allan (1882–1957)|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|journal=[[Transactions and Proceedings of the New Zealand Institute]]|volume=87|pages=107–109|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121123809/https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|archive-date=21 November 2021|access-date=7 February 2022|via=[[Papers Past]]|url-status=live}}</ref> Видовите ''Pertusaria allanii'', ''Pseudocyphellaria allanii'',<ref>{{Наведено списание|last=Renner|first=B.|last2=Galloway|first2=D.J.|year=1982|title=Phycosymbiodemes in ''Pseudocyphellaria'' in New Zealand|url=http://www.cybertruffle.org.uk/cyberliber/59575/0016/001/0202.htm|journal=Mycotaxon|volume=16|issue=1|pages=197–231|doi=10.5962/p.417448|doi-access=free}}</ref> ''[[Lembergia allanii]]'',<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nzpcn.org.nz/flora/species/lembergia-allanii/|title=Lembergia allanii|last=de Lange|first=P.J.|work=New Zealand Plant Conservation Network|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220219051716/https://www.nzpcn.org.nz/flora/species/lembergia-allanii/|archive-date=19 February 2022|accessdate=2022-02-19}}</ref> ''[[Frullania allanii]]'', ''[[Gelidium allanii]]'',<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nzpcn.org.nz/flora/species/gelidium-allanii/|title=Gelidium allanii|last=de Lange|first=P.J.|work=New Zealand Plant Conservation Network|language=en|accessdate=2022-02-19}}</ref> ''Carex allanii'',<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nzpcn.org.nz/flora/species/carex-allanii/|title=Carex allanii|last=de Lange|first=P.J.|work=New Zealand Plant Conservation Network|language=en|accessdate=2022-02-15}}</ref> ''[[Chenopodium allanii]]'',<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nzpcn.org.nz/flora/species/chenopodium-allanii/|title=Chenopodium allanii|last=de Lange|first=P.J.|work=New Zealand Plant Conservation Network|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210203044504/https://www.nzpcn.org.nz/flora/species/chenopodium-allanii/|archive-date=3 February 2021|accessdate=2022-02-19}}</ref> ''[[Celmisia allanii]]'',<ref name=":9"/> ''Celmisia allanii'' ''[[Azorella allanii]]''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nzpcn.org.nz/flora/species/azorella-allanii/|title=Azorella allanii|last=de Lange|first=P.J.|work=New Zealand Plant Conservation Network|language=en|accessdate=2022-02-15}}</ref> се именувани по Алан.<ref name="Zahlbruckner 1941">{{Наведено списание|last=Zahlbruckner|first=A.|year=1941|title=Lichenes Novae-Zelandiae a cl H. H. Allan eiusque collaboratoribus lecti|url=https://www.zobodat.at/pdf/DAKW_104_0249-0380.pdf|journal=Denkschriften der Akademie der Wissenschaften (Wien)|language=de|volume=104|page=331|archive-url=https://web.archive.org/web/20220219021404/https://www.zobodat.at/pdf/DAKW_104_0249-0380.pdf|archive-date=19 February 2022|access-date=19 February 2022}}</ref> == Личен живот == Алан се оженил со Хана Луиз Арнолд на 7 септември 1909 година и имале две деца: една ќерка и еден син.<ref name=":119">{{Cite journal|last=Moore|first=L. B.|date=1959|title=Harry Howard Barton Allan (1882–1957)|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|journal=[[Transactions and Proceedings of the New Zealand Institute]]|volume=87|pages=107–109|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121123809/https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|archive-date=21 November 2021|access-date=7 February 2022|via=[[Papers Past]]|url-status=live}}</ref><ref name=":120">{{Cite journal|last=Moore|first=L. B.|date=1959|title=Harry Howard Barton Allan (1882–1957)|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|journal=[[Transactions and Proceedings of the New Zealand Institute]]|volume=87|pages=107–109|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121123809/https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|archive-date=21 November 2021|access-date=7 February 2022|via=[[Papers Past]]|url-status=live}}</ref> Мур го опишала Алан како човек тивко среќен со својот живот и задоволен од својата работа. Тој бил љубител на книги од многу жанрови, а можел да зборува и [[шведски]], кој го научил за да биде во тек со ботаничките вести од земјата.<ref name=":121">{{Cite journal|last=Moore|first=L. B.|date=1959|title=Harry Howard Barton Allan (1882–1957)|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|journal=[[Transactions and Proceedings of the New Zealand Institute]]|volume=87|pages=107–109|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121123809/https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|archive-date=21 November 2021|access-date=7 February 2022|via=[[Papers Past]]|url-status=live}}</ref> Срамежлив, кога зборувал, бил „слушан со заслужена почит.“<ref name=":122">{{Cite journal|last=Moore|first=L. B.|date=1959|title=Harry Howard Barton Allan (1882–1957)|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|journal=[[Transactions and Proceedings of the New Zealand Institute]]|volume=87|pages=107–109|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121123809/https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1959-87.2.8.6|archive-date=21 November 2021|access-date=7 February 2022|via=[[Papers Past]]|url-status=live}}</ref> == Избрани дела == * {{Наведено списание|last=Allan|first=H. H.|last2=Cockayne|first2=L.|date=1926|title=The Naming of Wild Hybrid Swarms|url=https://www.nature.com/articles/118623a0|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|language=en|volume=118|issue=2974|pages=623–624|bibcode=1926Natur.118..623C|doi=10.1038/118623a0|issn=0028-0836|url-access=subscription|ref=none}} * {{Наведено списание|last=Allan|first=H. H.|date=1926|title=Vegetation of Mount Peel, Canterbury, N.Z. Part 1.—The Forests and Shrublands.|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1926-56.2.7.1.7|journal=[[Transactions and Proceedings of the Royal Society of New Zealand|Trans. Proc. R. Soc. N. Z.]]|volume=56|pages=37–51|ref=none|via=[[Papers Past]]}} * {{Наведено списание|last=Allan|first=H. H.|date=1927|title=Vegetation of Mount Peel, Canterbury, N.Z. Part 2.—The Grasslands and Other Herbaceous Communities.|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/TPRSNZ1927-57.2.6.1.3|journal=[[Transactions and Proceedings of the Royal Society of New Zealand|Trans. Proc. R. Soc. N. Z.]]|volume=57|pages=73–89|ref=none|via=[[Papers Past]]}} * {{Наведено списание|last=Allan|first=H. H.|date=1927|title=Illustrations of wild hybrids in the New Zealand Flora IV|url=https://doi.org/10.1007/BF01508116|journal=Genetica|language=en|volume=9|issue=3|pages=145–156|doi=10.1007/BF01508116|issn=1573-6857|url-access=subscription|ref=none}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=OQA7AQAAIAAJ|title=New Zealand Trees and Shrubs and How to Identify Them|last=Allan|first=H. H.|publisher=Government Printer|year=1928|ref=none|via=[[Google Books]]}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=mak8NQAACAAJ|title=An Introduction to the Grasses of New Zealand. New Zealand|last=Allan|first=H. H.|publisher=Government Printer|year=1936|location=New Zealand|ref=none|via=[[Google Books]]}} * {{Наведено списание|last=Allan|first=H. H.|date=1937|title=A Consideration of the "Biological Spectra" of New Zealand|url=https://www.jstor.org/stable/2256338|journal=The Journal of Ecology|volume=25|issue=1|pages=116–152|bibcode=1937JEcol..25..116A|doi=10.2307/2256338|jstor=2256338|url-access=subscription|ref=none}} * {{Наведено списание|last=Allan|first=H. H.|date=1937|title=Wild species-hybrids in the phanerogams|url=http://link.springer.com/10.1007/BF02872293|journal=The Botanical Review|language=en|volume=3|issue=12|pages=593–615|bibcode=1937BotRv...3..593A|doi=10.1007/BF02872293|issn=0006-8101|url-access=subscription|ref=none}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=TkKFhgLQhFgC|title=A Handbook of the Naturalized Flora of New Zealand|last=Allan|first=H. H.|publisher=Government Printer|year=1940|ref=none|via=[[Google Books]]}} * {{Наведено списание|last=Allan|first=H. H.|date=1946|title=Tussock Grassland or Steppe?|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1745-7939.1946.tb00722.x|journal=New Zealand Geographer|language=en|volume=2|issue=1|pages=223–234|bibcode=1946NZGeo...2..223A|doi=10.1111/j.1745-7939.1946.tb00722.x|issn=0028-8144|url-access=subscription|ref=none}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=VP46AQAAIAAJ|title=Flora of New Zealand: Vol 1|last=Allan|first=H. H.|last2=Moore|first2=L. B.|date=1961|publisher=R.E. Owen, Government printer|language=en|ref=none|via=[[Google Books]]}} == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Хари Алан|Хари Алан}} * [https://ipni.org/a/141-1 Видови] опишани од Хари Алан на [[Меѓународен индекс на растителни имиња|IPNI]] {{Нормативна контрола}}{{DEFAULTSORT:Алан, Хари Хауард Бартон}} [[Категорија:Починати во 1957 година]] [[Категорија:Родени во 1882 година]] [[Категорија:Новозеландски ботаничари]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] s51uo9tt6ckqdy3ze6nb10suqm2w6bn Џон Фредерик Бејли 0 1392364 5545718 5543741 2026-04-28T10:30:09Z Тиверополник 1815 5545718 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist | birth_date = {{Birth date|1866|08|05|df=yes}} | death_date = {{Death date and age|1938|05|19|1866|08|05|df=yes}} | image = Bailey, John Fredrick.jpg | birth_place = [[Бризбејн]], Австралија | death_place = Бризбејн, Австралија | fields = Ботаника, хортикултура }} '''Џон Фредерик Бејли''' (роден на {{роден на|5|август|1865}} година - починал на {{починал на|19|мај|1938}} година) — [[Австралија|австралиски]] [[ботаничар]] и хортикултурист активен кон крајот на 19 и почетокот на 20 век. Бејли бил директор на Ботаничарската градина во [[Бризбејн]] во 1905 година.<ref>{{Наведување|last=Vallee|first=Peter|title=Bailey, John Frederick (1866–1938)|date=1979|url=https://adb.anu.edu.au/biography/bailey-john-frederick-5097|journal=Australian Dictionary of Biography|volume=7|publisher=National Centre of Biography, Australian National University|access-date=2019-05-25}}</ref> Тој го наследил својот татко, Фредерик Менсон Бејли, како државен ботаничар на [[Квинсленд]], 18 месеци во периодот 1915-1916 година. Потоа станал директор на Ботаничката градина во [[Аделаида]] од 1917 до 1932 година,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cpbr.gov.au/biography/bailey-john-f.html|title=Bailey, John Frederick (1866 - 1938)|last=George|first=Alex S.|date=13 December 2012|work=Biographical Notes|publisher=Council of Heads of Australasian Herbaria, Australian National Herbarium|location=Canberra, Australian Capital Territory|accessdate=31 May 2014}}</ref> каде што претходен обид за основање ботаничка градина бил направен во 1839 година од неговиот дедо, Џон Бејли, првиот колонијален ботаничар во [[Јужна Австралија]].<ref>{{Наведени вести|url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/27440863|title=Botanic Gardens|date=5 October 1839|work=[[South Australian Register]]|access-date=3 January 2025|location=South Australia|page=3|via=National Library of Australia}}</ref> == Членства == * ''Кралско друштво на [[Квинсленд]]'', секретар од 1893 до 1905 година, претседател во 1909 година * ''Хортикултурно друштво'' == Публикации == * 1896: ''Извештај за дрвните дрвја во округот Хербертон, Северен Квинсленд''. 15 страници. * 1906: ''Избор на цветни качувачи''. 15 страници. * 1910: ''Воведување на економски растенија во [[Квинсленд]]''. 102 страници. == Литература == * Ботаничка градина во Аделаида, стогодишнина том 1855-1955 (Адел, 1955) * Гласање и постапки (Законодавно собрание, Квинсленд), 1906, 2, 146, (Јужна Австралија), 1918, 3 (89) * Р.Х. Пулејн, „Ботаничката колонизација на рамнините во Аделаида“, Зборник на трудови на Кралското географско друштво на Австралазија (Јужна австралиска филијала), 35 (1935) * Ц.Т. Вајт, „Семејството Бејли и неговото место во ботаничката историја на Австралија“, JRHSQ, 3 (1936–47) * Обсервер (Аделаида), 30 јуни 1923, 18 април 1925 * Биографски досиеја на австралиски ботаничари (Библиотека на Австралиската академија на науките). {{Botanist|J.F.Bailey|Bailey, John Frederick}} == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Бејли, Џон Фредерик }} [[Категорија:Починати во 1938 година]] [[Категорија:Родени во 1866 година]] [[Категорија:Австралиски ботаничари]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] 2z5yritqnjrrkhnysh5jxji3k57cnvh Јаков Георг Агард 0 1392391 5545738 5545289 2026-04-28T10:46:59Z Тиверополник 1815 5545738 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Научник|name=Јакоб Георг Агард|image=Agardh, Jacob Georg (av Oscar Björck 1893).jpg|image_size=<!--| alt = -->|caption=Јакоб Георг Агард (1813–1901), насликан од Оскар Бјорк во 1893 година|birth_date=8 Декември 1813|birth_place=[[Лунд]], Шведска|death_date={{death date and age|df=yes|1901|01|17|1813|12|08}}|death_place=Лунд, Шведска|residence=|citizenship=Шведска|fields=Ботаничар|workplaces=|alma_mater=|doctoral_advisor=|academic_advisors=|doctoral_students=|notable_students=|known_for=Видови, родови и редови на алги|author_abbrev_bot=J.Agardh|author_abbrev_zoo=|influences=|influenced=|awards=Кралска шведска академија на науките, почесен странски член на Американската академија на уметностите и науките|signature=<!--(filename only)-->|signature_alt=|footnotes=}} '''Јакоб Георг Агард''' (роден на {{роден на|8|декември|1813}} година во [[Лунд]] - починал на {{починал на|17|јануари|1901}} година<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://sok.riksarkivet.se/Sbl/Presentation.aspx?id=5591|title=Jacob G Agardh – Svenskt Biografiskt Lexikon|work=sok.riksarkivet.se|accessdate=20 September 2019}}</ref> во [[Лунд]]) — шведски ботаничар, фиколог и таксоном.<ref>{{Наведена книга|title=Biographical Dictionary of Botanists Represented in the Hunt Institute Portrait Collection|last=Hunt Botanical Library, Carnegie-Mellon University|publisher=G. K. Hall & Co.|year=1972|isbn=0-8161-1023-9|location=Boston|page=4}}</ref> == Ран живот и кариера == Тој бил син на Карл Адолф Агард, а од 1854 до 1879 година бил професор по ботаника на Универзитетот во Лунд. Агард ги изработил и денешните планови (од 1862 година) за ботаничката градина во Лунд. Во 1849 година бил избран за член на [[Кралска академија на науките (Шведска)|Кралската академија на науките]]. Во 1878 година, Агард бил избран и за почесен странски член на Американска академија на уметностите и науките. Се вели дека природонаучничката Мери Филаделфија Мерифилд научила шведски јазик за да може да се допишува со него. == Австралиски колекционерки и Милер == Фердинанд фон Мулер, како владин ботаничар на Викторија од 1853 до 1896 година, имал важна улога во развојот на проучувањето на австралиската флора, вклучувајќи ги и алгите. Тој воспоставил широка мрежа на собирачи низ цела Австралија, од кои многумина биле жени. Мулер активно ги охрабрувал овие собирачки да собираат примероци, кои потоа ги испраќал до специјалисти ширум светот за идентификација и опис. Во случајот со алгите, Мулер редовно се допишувал со Агард во Шведска, кој бил водечки експерт во областа на фикологија. Тој му испраќал примероци собрани од неговата мрежа на женски ботаничари, заедно со релевантни информации за нив. Агард потоа ги идентификувал примероците и понекогаш опишувал нови видови врз основа на нив. Агард за време на својата работа на австралиските алги добивал примероци и помош од повеќе женски ботанички собирачки од Австралија. Меѓу нив била Луиза Аткинсон, која собирала примероци во Берима и во Блу маунтинс во Нов Јужен Велс во текот на 1860-тите и 1870-тите години. Исто така, тука била и госпоѓица Гудвин, која собирала алги во Џорџ таун, Тасманија во доцните 1860-ти години. Џеси Хаси собирала обемни примероци во Јужна Австралија во 1890-тите и дури директно се допишувала со Агард по смртта на Фердинанд фон Мулер. Понатаму, Џемајма Френсис Ирвин собирала примероци од алги во Западна Австралија во доцните 1880-ти години, додека Мери Лодер собирала алги во Тасманија во истиот период. Во знак на признание за нивниот придонес, Агард именувал повеќе видови алги според овие собирачки. Така, видовите ''Dasya feredayae'' и ''Nemastoma feredayae'' биле именувани по Сузан Фередеј, ''Kallymenia nitophylloides'' по Нина Хоџкинсон, а ''Lenormandia hypoglossum'' и ''Curdiea irvineae'' по Џемајма Френсис Ирвин. Во целиот овој процес, Фердинанд фон Мулер често дејствувал како посредник, испраќајќи ги примероците собрани од овие жени до Агард во Шведска, каде што тие биле идентификувани и научно опишувани. == Дела и ботаничко колекционирање == Неговото главно дело, ''Вид, родови и редови на алгарум'' (4 тома, Лунд, 1848–63), бил стандарден авторитет. Примероците собрани од Агард се чуваат во Националниот хербариум на Викторија (MEL), Кралски ботанички градини Викторија {{Ботаничар|J.Agardh|Agardh, Jakob Georg}} == Наводи == {{Наводи}} == Литература == * [http://kiki.huh.harvard.edu/databases/publication_search.php?mode=details&id=1141 Theoria Systematis Plantarum; Accredit Familiarum Phanerogarum in Series Naturales Disposito, Secundum Structurae Normas et Evolutionis Gradus Instituta. Lund Apr–Sep 1858] {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Агард, Јаков Георг }} [[Категорија:Членови на Кралското научно друштво во Упсала]] [[Категорија:Шведски миколози]] [[Категорија:Носители на прускиот Орден за заслуги (граѓански)]] [[Категорија:Членови на Кралската шведска академија на науките]] [[Категорија:Членови на Американската академија на уметностите и науките]] [[Категорија:Починати во 1901 година]] [[Категорија:Родени во 1813 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Шведски ботаничари]] 30r037h8lpe2x89k4v168l40jed1x9t Оразио Антинори 0 1392396 5545383 5543792 2026-04-27T12:39:28Z Jtasevski123 69538 Отстрането пренасочување кон [[Орацио Антинори]] 5545383 wikitext text/x-wiki {{бб}} 4v3zj06s3r3z9mutpvzlorcjs2u7zva Пјетро Ардуино 0 1392397 5545740 5545293 2026-04-28T10:49:42Z Тиверополник 1815 5545740 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Научник|name=Пјетро Ардуино|image=Pietro Arduino.png|caption=Пјетро Ардуино|birth_date={{birth date|df=yes|1728|7|28}}|birth_place=[[Каприно Веронезе]], [[Венецијанска Република]]|death_date={{death date and age|df=yes|1805|4|13|1728|7|28}}|death_place=[[Падова]], [[Кралство Италија (Наполеонова)]]|field=Ботаника|work_institutions={{hlist|[[Ботаничка градина во Падова]]|[[Падовски универзитет]]}}|alma_mater=|known_for=|author_abbrev_bot=Ard.|signature=|spouse=|footnotes=брат на [[Џовани Ардуино]].}} '''Пјетро Ардуино''' (роден на {{роден на|18|јули|1728}} година - починал на {{починал на|13|април|1805}} година во {{починал во|Падова}}) — италијански ботаничар. Тој бил чувар на Ботаничката градина во [[Падова]] во периодот помеѓу смртта на [[Џулио Понтедера]] и назначувањето на неговиот наследник, Џовани Марсили. Ардуино бил првиот што држел курсеви по земјоделски науки на италијански универзитет. Геологот Џовани Ардуино (1714–1795) бил негов брат, а земјоделецот Луиџи Ардуино (1750–1833) бил негов син. == Биографија == Пјетро Ардуино е роден во 1728 година во малото село [[Каприно]], на падините на Монте Балдо, надвор од [[Верона]]. Со оглед на тоа што семејството имало ограничени финансиски можности, можело да си дозволи образование само за еден син – најстариот, Џовани, кој подоцна станал почитуван геолог. За Пјетро, сепак, овие материјални ограничувања делумно биле надоместени со фактот што израснал во подрачјето на Монте Балдо, кое му овозможило природна средина богата со разновидна флора и инспирација за неговите подоцнежни научни интереси. Всушност, ова подрачје било познато по својата богата флора и привлекувало многу ботаничари кои биле заинтересирани да ги проучуваат бројните интересни растителни видови што се наоѓале таму. Еден од тие посетители бил францускиот антиквар и ботаничар Жан Франсоа Сеге, чие пристигнување претставувало пресвртна точка во животот на младиот Пјетро Ардуино. Сеге првично дошол во [[Верона]] по повторени и упорни покани од научникот и историчар Франческо Сипионе Мафеи и на крајот останал во градот неколку години. Во тој период поминувал многу време проучувајќи ја флората на регионот околу Верона, што неизбежно значело и чести посети на Монте Балдо. Негов водич на овие теренски истражувања бил младиот Пјетро Ардуино, кој на тој начин бил воведен во светот на ботаничките истражувања. Сеге наскоро го препознал големиот потенцијал на својот млад водич и сфатил дека, со соодветно образование, Пјетро би можел да стане многу повеќе од обичен собирач на растенија. Во 1750 година, тој напишал писмо на препорака до тогашниот префект на Ботаничката градина во Падова, Џулио Понтедера, и го убедил младиот Пјетро Ардуино да го посети овој истакнат ботаничар. Понтидера го назначил младиот човек за градинар, а потоа во 1753 година го унапредил на позицијата главен градинар. Иако скромна, оваа позиција во Ботаничката градина му овозможила на Ардуино да се занимава со практична и теоретска ботаника, што постепено му го отворило патот кон научна кариера во оваа област. Во тоа време Понтидера бил ботаничар со европска слава, а растенијата што ги собирал за градината за време на неговото долго раководење биле значајни и по број и по научна вредност. По смртта на Понтидера, управното тело „Риформатори“ одлучило да го назначи Ардуино за вршител на должноста префект, додека не се избере нов наследник. За да се нагласи дека функцијата била привремена, но истовремено и да се унапреди од неговата претходна позиција на главен градинар, на Ардуино му била доделена необичната титула '''„чувар на Ботаничката градина во Падова“'''. Кога наследникот на Понтедера, Џовани Марсили, конечно бил назначен, тој го потврдил Ардуино на неговата важна позиција. Сепак, со оглед на тоа што бил успешен независен научник две години, младиот човек не се чувствувал склон да го прифати ова деградирање и се обидел да го подобри својот статус. По неуспешен обид да го убеди Венецијанскиот Сенат да формира катедра за применета ботаника, неколку години подоцна тој предложил воспоставување катедра за земјоделство. Со текот на времето, главните економски интереси на Венецијанската Република (Серенисима) се промениле – од поморска трговија кон искористување на големите земјишни имоти на копното. Поради тоа, кога Пјетро Ардуино се пријавил за позицијата професор по земјоделство, управното тело „Риформатори“ било подготвено да го разгледа неговиот предлог. Така, во 1763 година била основана првата универзитетска катедра за земјоделство во Италија. Потоа, на 30 мај 1765 година, Ардуино бил назначен за редовен професор по земјоделство, а во 1766 година ја основал и експериментална фарма, на која бил и првиот раководител (префект). Тој ги задржал овие функции сè до неговата смрт на 13 април 1805 година. == Избрани дела == * '''''Animadversionum botanicarum specimen''''' (на латински). Том 1. Падова: Џовани Батиста Концати, 1759. * '''''Animadversionum botanicarum specimen''''' (на латински). Том 2. Венеција: Франческо Санзони, 1764. * '''Мемоари за набљудувања и експерименти за одгледувањето и употребата на разни растенија''', 1766 година. <gallery> Податотека:Arduino,_Pietro_–_Animadversionum_botanicarum_specimen,_1759_–_BEIC_6933345.jpg|алт=Animadversionum botanicarum specimen, 1759| ''Примерок Animadversionum botanicarum'', 1759 година </gallery> == Стандардна кратенка на авторот == {{Ботаничар|Ard.}} == Наводи == {{Наводи}} == Библиографија == * {{Наведена книга|title=Zander Handwörterbuch der Pflanzennamen|publisher=Ulmer Verlag|year=1984|isbn=3-8001-5042-5|editor-last=Fritz Encke|edition=13th|location=Stuttgart|editor-last2=Günther Buchheim|editor-last3=Siegmund Seybold}}  {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ардуионо, Пјетро}} [[Категорија:Починати во 1805 година]] [[Категорија:Родени во 1728 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Италијански ботаничари]] o8nq8utatnh4uusf4dk4c3xpke9jxgj Пол Х. Ален 0 1392398 5545404 5545312 2026-04-27T13:20:43Z Jtasevski123 69538 5545404 wikitext text/x-wiki '''Пол Хамилтон Ален''' (29 август 1911, [[Енид (Оклахома)|Енид]], [[Оклахома]] – 14 ноември 1963, [[Њу Орлеанс]], [[Луизијана]]) — американски [[Ботаника|ботаничар]] познат по својата работа за екологијата на [[Средна Америка]], [[Систематика|систематиката]] [[Орхидеи|на орхидеи]] и економски важните видови, вклучувајќи ги и [[Банана|бананите]]. Тој бил во брак со поранешната Дороти Осдик од Кирквуд, Мисури.<ref name="Hodge">{{Наведено списание|last=Hodge|first=W.H.|year=1964|title=Paul Hamilton Allen, 1911 - 1963|journal=Taxon|volume=13|issue=3|pages=73–77|doi=10.1002/j.1996-8175.1964.tb00086.x|jstor=1216618}}</ref> Ален бил роден во Енид, Оклахома. Со завршено само [[Средно образование|средно]] образование, тој станал ученик-чирак во Ботаничката градина на Мисури во Сент Луис, Мисури.<ref name="Hodge"/> == Панама == Почнувајќи од крајот на 1934 година, Ален учествувал заедно со Керол Вилијам Доџ, Џулијан Стејермарк и А. А. Хантер во шестмесечна експедиција за собирање растенија во Панама. Кон крајот на 1936 година, тој се вратил во Панама како трет управител на Тропската станица на Мизури Ботаничка Градина, која била основана во 1927 година по донација од 7.000 растенија од орхидејската градина на Чарлс Пауел. Пауел бил и првиот управител на оваа Тропска станица. Кога Ален пристигнал во Панама како дел од експедицијата 1934–1935 година, А. А. Хантер веќе бил втор управител на Тропската станица и истовремено работел како поштар во Балбоа. По неговата смрт во 1935 година, неговата сопруга, Мери Хантер, привремено ја презела управата додека не се најде соодветна замена. Ален бил избран како таа замена. Тој бил третиот и последен управител на Тропската станица и ја извршувал оваа функција сè до 1 март 1939 година, кога станицата била пренесена под управување на Владата на Панама. За време на своето речиси 13-годишно постоење, Тропската станица континуирано ги снабдувала стаклениците во Сент Луис со живи растенија. На 1 март 1939 година, Ален бил заеднички ангажиран од Одделот за здравство и од Експерименталните градини на Каналската зона. Неговата работа била поделена: пет дена неделно работел за Одделот за здравство, а еден ден неделно, како и дополнително време кога било потребно, ја планирал и надгледувал работата на реорганизираните Балбоа орхидејски градини, кои станале дел од Експерименталните градини на Каналската зона. На 21 септември 1939 година, Ален бил преместен од Одделот за здравство на позицијата супервизор на култивација, функција која била празна три години. Неговата работа наскоро се проширила и на обезбедување на потребите за хортикултура на United States Army во рамките на нејзината програма за проширување на одбраната на Панамскиот канал. Помеѓу 1937 и 1947 година, под покровителство на Ботаничка Градина Мизури, тој учествувал во 17 експедиции во шумите на Панама и собрал над 7.000 растителни видови. Ален бил опишан како еден од најпрецизните и најтемелни собирачи што некогаш работеле во Централна Америка. Невозможно е да се наведат сите нови видови од фамилијата орхидеи што тој ги открил, како и сите видови што биле именувани во негова чест. За време на Втората Светска Војна, Ален бил еден од ретките американски ботаничари со обемно искуство во тропските области. Тој подготвил научен труд за „отровните и штетните растенија на Панама“, кој бил објавен во списанието Американски журнал за тропска медицина во 1943 година. По завршувањето на Втора Светкса Војна, Ален го завршил својот научен преглед на фамилијата орхидеи (Orchidaceae) за делото ''Флора на Панама'', пред да се приклучи на компанијата Јунајтед Фрут во Коста Рика. Оваа работа довела до објавување на неговата книга ''Џунглите на Голфо Дулче''. Потоа тој бил директор на Ботаничката градина „Ферчилд Тропикал“ од 1953 до 1954 година, по што се вратил во Централна Америка за да предава на Земјоделското училиште на компанијата „Јунајтед Фрут“, Ескуела Агрикола Панамерикана, во близина на Тегусигалпа во Хондурас. Ален спровел истражување за шумските ресурси на Ел Салвадор и го основал хербариумот „Пол К. Стендли“. Во 1959 година се вратил во истражувачкиот оддел на компанијата „Јунајтед Фрут“, каде што станал директор на Експерименталната станица „Лансетила“. Во 1959 година компанијата „Јунајтед Фрут“ започнала голем проект за селекција и размножување на банани. Ален и холандскиот ботаничар Ј. Ј. Оксе биле избрани да ги водат експедициите за собирање растителен материјал во Југоисточна Азија и западниот дел на Тихиот Океан. Помеѓу 1959 и 1961 година тие собрале речиси 800 примероци (акцесии) од диви и култивирани видови и сорти на банани од Тајван, Филипини, Индонезија, Малезија, Сингапур, Тајланд и Шри Ланка. Оваа колекција била опишана од ботаничарот и собирач на растенија Вилсон Попено како „една од најголемите и најуспешните во историјата на воведување нови растителни видови“. Ален потоа се вратил во Хондурас, каде што работел на сортирање и класификација на собраните колекции. Тој исто така изработил анотирани листи со стотици вообичаени имиња на растенија. Голем дел од оваа работа сè уште бил во тек во моментот на неговата смрт во 1963 година. Тој починал од рак во 1963 година, на врвот на својата кариера. Неговата колекција од генетски материјал од банани (гермплазма) и денес претставува основа за програмата за селекција и одгледување на Фондацијата за земјоделски истражувања на Хондурас. Aлен има авторски придонес во таксономскиот опис на 73 растителни видови, подвидови и вариетети, со посебен фокус на фамилијата на орхидеи (Orchidaceae). Тој доставил илјадници хербариумски примероци за научно проучување, кои биле користени од различни ботаничари ширум светот. Pоради неговиот голем научен придонес, бројни растителни видови од различни фамилии биле именувани во негова чест. Трудовите на Ален се чуваат во Институтот Хант за ботаничка документација при Универзитетот Карнеги Мелон, заедно со уметничките дела од неговата сопруга, Дороти. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://fmhibd.library.cmu.edu/fmi/iwp/cgi?-db=BiogReg_Online&-loadframes|title=Register of Botanical Biography|work=Hunt Institute|accessdate=15 November 2014}}</ref> Вид на средноамерикански саламандер, ''Oedipina alleni'', е именуван во чест на Пол Х. Ален. <ref>{{Наведена книга|title=The Eponym Dictionary of Amphibians|last=Beolens|first=B.|last2=Watkins|first2=M.|last3=Grayson|first3=M.|date=2013|publisher=Pelagic Publishing|isbn=978-1-907807-41-1|location=Exeter, England|author-link=Bo Beolens|author-link2=Michael Watkins (zoologist)|author-link3=Michael Grayson}} xiii + 244 pp.</ref> {{Rp|5}}{{botanist|P.H.Allen|Allen, Paul Hamilton}} == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ален, Пол Х. }} [[Категорија:Починати во 1963 година]] [[Категорија:Родени во 1911 година]] [[Категорија:Американски ботаничари]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] j0udz3ftbclnz4u3on9euopnctbljdv 5545746 5545404 2026-04-28T10:53:37Z Тиверополник 1815 5545746 wikitext text/x-wiki '''Пол Хамилтон Ален''' (роден на {{роден на|29|август|1911}} година во [[Енид (Оклахома)|Енид]], [[Оклахома]] - починал на {{починал на|14|ноември|1963}} година во [[Њу Орлеанс]], [[Луизијана]]) — американски [[Ботаника|ботаничар]] познат по својата работа за екологијата на [[Средна Америка]], [[Систематика|систематиката]] [[Орхидеи|на орхидеи]] и економски важните видови, вклучувајќи ги и [[Банана|бананите]]. Тој бил во брак со поранешната Дороти Осдик од Кирквуд, Мисури.<ref name="Hodge">{{Наведено списание|last=Hodge|first=W.H.|year=1964|title=Paul Hamilton Allen, 1911 - 1963|journal=Taxon|volume=13|issue=3|pages=73–77|doi=10.1002/j.1996-8175.1964.tb00086.x|jstor=1216618}}</ref> Ален бил роден во Енид, Оклахома. Со завршено само [[Средно образование|средно]] образование, тој станал ученик-чирак во Ботаничката градина на Мисури во Сент Луис, Мисури.<ref name="Hodge"/> == Панама == Почнувајќи од крајот на 1934 година, Ален учествувал заедно со Керол Вилијам Доџ, Џулијан Стејермарк и А. А. Хантер во шестмесечна експедиција за собирање растенија во [[Панама]]. Кон крајот на 1936 година, тој се вратил во Панама како трет управител на Тропската станица на Мисуската Ботаничка Градина, која била основана во [[1927]] година по донација од 7.000 растенија од орхидејската градина на Чарлс Пауел. Пауел бил и првиот управител на оваа Тропска станица. Кога Ален пристигнал во Панама како дел од експедицијата 1934–1935 година, А. А. Хантер веќе бил втор управител на Тропската станица и истовремено работел како поштар во Балбоа. По неговата смрт во 1935 година, неговата сопруга, Мери Хантер, привремено ја презела управата додека не се најде соодветна замена. Ален бил избран како таа замена. Тој бил третиот и последен управител на Тропската станица и ја извршувал оваа функција сè до 1 март 1939 година, кога станицата била пренесена под управување на Владата на Панама. За време на своето речиси 13-годишно постоење, Тропската станица континуирано ги снабдувала стаклениците во Сент Луис со живи растенија. На 1 март 1939 година, Ален бил заеднички ангажиран од Одделот за здравство и од Експерименталните градини на Каналската зона. Неговата работа била поделена: пет дена неделно работел за Одделот за здравство, а еден ден неделно, како и дополнително време кога било потребно, ја планирал и надгледувал работата на реорганизираните Балбоа орхидејски градини, кои станале дел од Експерименталните градини на Каналската зона. На 21 септември 1939 година, Ален бил преместен од Одделот за здравство на позицијата супервизор на култивација, функција која била празна три години. Неговата работа наскоро се проширила и на обезбедување на потребите за хортикултура на [[Вооружени сили на САД|Американската војска]] во рамките на нејзината програма за проширување на одбраната на [[Панамски Канал|Панамскиот Канал]]. Помеѓу 1937 и 1947 година, под покровителство на Ботаничка Градина Мизури, тој учествувал во 17 експедиции во шумите на Панама и собрал над 7.000 растителни видови. Ален бил опишан како еден од најпрецизните и најтемелни собирачи што некогаш работеле во Централна Америка. Невозможно е да се наведат сите нови видови од фамилијата орхидеи што тој ги открил, како и сите видови што биле именувани во негова чест. За време на [[Втората Светска Војна]], Ален бил еден од ретките американски ботаничари со обемно искуство во тропските области. Тој подготвил научен труд за „отровните и штетните растенија на Панама“, кој бил објавен во списанието ''Американски журнал за тропска медицина'' во 1943 година. По завршувањето на Втора Светска Војна, Ален го завршил својот научен преглед на фамилијата [[орхидеи]] (Orchidaceae) за делото ''Флора на Панама'', пред да се приклучи на компанијата Јунајтед Фрут во [[Костарика]]. Оваа работа довела до објавување на неговата книга ''Џунглите на Голфо Дулче''. Потоа тој бил директор на Ботаничката градина „Ферчилд Тропикал“ од 1953 до 1954 година, по што се вратил во [[Средна Америка]] за да предава на Земјоделското училиште на компанијата „Јунајтед Фрут“, Ескуела Агрикола Панамерикана, во близина на Тегусигалпа во Хондурас. Ален спровел истражување за шумските ресурси на Ел Салвадор и го основал хербариумот „Пол К. Стендли“. Во 1959 година се вратил во истражувачкиот оддел на компанијата „Јунајтед Фрут“, каде што станал директор на Експерименталната станица „Лансетила“. Во 1959 година компанијата „Јунајтед Фрут“ започнала голем проект за селекција и размножување на банани. Ален и холандскиот ботаничар Ј. Ј. Оксе биле избрани да ги водат експедициите за собирање растителен материјал во Југоисточна Азија и западниот дел на Тихиот Океан. Помеѓу 1959 и 1961 година тие собрале речиси 800 примероци (акцесии) од диви и култивирани видови и сорти на банани од Тајван, Филипини, Индонезија, Малезија, Сингапур, Тајланд и Шри Ланка. Оваа колекција била опишана од ботаничарот и собирач на растенија Вилсон Попено како „една од најголемите и најуспешните во историјата на воведување нови растителни видови“. Ален потоа се вратил во [[Хондурас]], каде што работел на сортирање и класификација на собраните колекции. Тој исто така изработил анотирани листи со стотици вообичаени имиња на растенија. Голем дел од оваа работа сè уште бил во тек во моментот на неговата смрт во 1963 година. Тој починал од рак во 1963 година, на врвот на својата кариера. Неговата колекција од генетски материјал од банани (гермплазма) и денес претставува основа за програмата за селекција и одгледување на Фондацијата за земјоделски истражувања на Хондурас. Aлен има авторски придонес во таксономскиот опис на 73 растителни видови, подвидови и вариетети, со посебен фокус на фамилијата на орхидеи (Orchidaceae). Тој доставил илјадници хербариумски примероци за научно проучување, кои биле користени од различни ботаничари ширум светот. Pоради неговиот голем научен придонес, бројни растителни видови од различни фамилии биле именувани во негова чест. Трудовите на Ален се чуваат во Институтот Хант за ботаничка документација при Универзитетот Карнеги Мелон, заедно со уметничките дела од неговата сопруга, Дороти. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://fmhibd.library.cmu.edu/fmi/iwp/cgi?-db=BiogReg_Online&-loadframes|title=Register of Botanical Biography|work=Hunt Institute|accessdate=15 November 2014}}</ref> Вид на средноамерикански саламандер, ''Oedipina alleni'', е именуван во чест на Пол Х. Ален. <ref>{{Наведена книга|title=The Eponym Dictionary of Amphibians|last=Beolens|first=B.|last2=Watkins|first2=M.|last3=Grayson|first3=M.|date=2013|publisher=Pelagic Publishing|isbn=978-1-907807-41-1|location=Exeter, England|author-link=Bo Beolens|author-link2=Michael Watkins (zoologist)|author-link3=Michael Grayson}} xiii + 244 pp.</ref> {{Rp|5}}{{botanist|P.H.Allen|Allen, Paul Hamilton}} == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ален, Пол Х. }} [[Категорија:Починати во 1963 година]] [[Категорија:Родени во 1911 година]] [[Категорија:Американски ботаничари]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] 83vl3cf5jzat693atmmds3118egj8rm Питер Бас 0 1392400 5545478 5545310 2026-04-27T19:09:29Z Andrew012p 85224 Andrew012p ја премести страницата [[Питер Баас]] на [[Питер Бас]] 5545310 wikitext text/x-wiki '''Питер Баас''' (28 април 1944 – 29 април 2024) бил холандски [[Ботаника|ботаничар]] и заслужен професор по систематика на растенијата на Универзитетот Лајден, кој бил истакнат член на Меѓународната академија за наука за дрво. Баас служел како директор на Национален Хербариум на Холандија на Лајденскиот Универзитет во периодот од 1991 до 1999 година. Кога во 1993 година институтот се соочил со намалување на буџетот, тој успеал да ја зачува колекцијата со тоа што ја споил со универзитетските ботанички збирки од Ванегинген Универзитет и Универзитетот на Утрехт. Оваа интеграција довела до основање на Национален Хербариум на Холандија во 1999 година. Потоа Баас станал директор на новиот институт и ја извршувал таа функција сè до 2005 година. Баас како ботаничар се специјализирал за дрвна анатомија и бил почесен член на Интернационалната Академија на Дрвна наука. Голем дел од неговата пионерска научна работа во областа на дрвната анатомија ја изведувал заедно со американската ботаничарка и научничка за дрво, Елизабет Вилер. == Ран живот и кариера == Баас бил роден на 28 април 1944 година во општина Вирингермер.<ref name="leiden">{{Наведена мрежна страница|url=http://hoogleraren.leidenuniv.nl/id/73|title=Pieter Baas|last=|date=|publisher=Leiden University|language=Dutch|accessdate=1 December 2015}}</ref> Баас пораснал со широк интерес за науката. На 17-годишна возраст, додека берел компири, видел крастава жаба Натерџек како преминува патека, ја ценел убавината на природата и решил да студира природна историја откако претходно размислувал да студира историја.<ref name="bionieuws">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bionieuws.nl/artikel.php?id=1993|title='Ik had enorm de pest aan systematiek'|last=Marian Tjaden|date=20 May 2005|publisher=Bionieuws|language=Dutch|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208051039/http://www.bionieuws.nl/artikel.php?id=1993|archive-date=8 December 2015|accessdate=30 November 2015}}</ref><ref name="mare">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mareonline.nl/0506/06/03.html|title=Pieter Baas neemt afscheid als directeur van het Herbarium|last=Christiaan Weijts|date=6 October 2005|publisher=Mareonline|language=Dutch|accessdate=30 November 2015}}</ref> Во 1962 година Баас започнал да студира биологија на Лајденскиот Универзитет. Во првата година од студиите, тој не ја сакал растителната систематика, бидејќи речиси немал познавање ниту на растенија ниту на животни. Наместо тоа, повеќе го привлекувале растителната анатомија и физиологија. Додека студирал, му била понудена работа во Холандскиот хербариум на Универзитетот Лајден од неговиот директор Корнелис Гијсберт Герит Јан ван Стенис. Баас ја одбил понудата, бидејќи немал интерес да работи во хербариум. За својата последна студиска година, тој сакал да престојува во [[Кралски ботанички градини во Кју|Кралските ботанички градини во Кју]]. Ван Стеенис се согласил, под услов Баас да посетува курс по систематика. Помеѓу 1968 и 1969 година, Баас студирал во Лабараторијата Џордел на [[Кралски ботанички градини во Кју|Кралските ботанички градини во Кју]] под менторство на професорот Чарлс Расел Меткалф. По враќањето од Обединетото Кралство, Баас повторно се обратил до Ван Стеенис и побарал да биде вработен како експерт за дрвна анатомија. Во 1969 година тој станал вработен во Холандскиот хербариум. Во 1975 година Баас го стекнал својот докторат по дрвна анатомија со теза насловена: '''„Компаративна анатомија на Ilex, Nemopanthus, Sphenostemon, Phelline и Oncotheca“'''. Во 1987 година станал професор по растителна систематика на Лајденскиот Универзитет. Во 1989 година бил претседател на организацискиот комитет за првиот симпозиум Flora Malesiana. Во 1991 година станал редовен професор, наследувајќи го Корнелис Калкман. == Национален хербариум на Холандија == Во 1991 година, Баас стана научен директор на Холандскиот хербариум.<ref name="wagen">{{Наведена мрежна страница|url=http://resource.wageningenur.nl/nl/show-31/Baas-directeur-Nationaal-Herbarium.htm|title=Baas directeur Nationaal Herbarium|last=|date=7 January 1999|publisher=Wageningen University and Research Centre|language=Dutch|accessdate=25 November 2015}}</ref> Врз Баас бил извршен притисок да ја преземе позицијата од Корнелис Калкман. Иако задоволен како истражувач и не многу заинтересиран за насочување и управување, Баас ја презел позицијата директор од чувство на должност.<ref name="mare"/> Две години по неговото назначување како директор, Холандскиот хербариум се соочил со план на деканот на Факултетот за математика и природни науки на Лајденски Универзитет за намалување на буџетот за половина, што би го принудило Баас да го отпушти целиот научен кадар. Бас ја информирал кралицата Беатрис за овој план. Таа потоа разговарала за прашањето со министерот за образование, култура и науки, Џо Рицен. Рицен првично бил наклонет кон идејата збирката да се врати во земјите од кои потекнуваат нејзините делови. Следела шестгодишна борба, по која Министерството одвоило средства за одржување на широковредносни биолошки колекции. Бас ова го опишал како „неговиот најдобар момент“. Универзитетскиот одбор и ''Кралска холандска академија на уметностите и науките'' му помогнале на Баас во неговата намера да се зачува колекцијата, при што бил формиран и посебен фонд. Во 1999 година бил формиран Холандскиот хербариум, кој произлегол од спојувањето на хербариумските колекции на универзитетите во Лајденски Универзитет, Универзитетот Утрехт и Универзитетот Вагенинген. Баас станал директор на новоформираниот Национален Холандски хербариум.За време на неговиот мандат како директор, Баас успеал значително да ги унапреди процесите на дигитализација и проектите за заштита на природата во рамките на институтот Национален Холандски хербариум. Дополнително, започнато било и првичното ДНК секвенционирање на колекцијата, што претставувало важен чекор кон модернизација на ботаничките истражувања. Потоа, Националниот хербариум се здружил со ''Центар за биодиверзитет „Натуралис“, Зоолошки музеј во Амстердам и Централно биро за габични култури'', со што било создадено големо централно истражувачко средиште за биодиверзитет. Баас се пензионирал како професор во април, а како директор во септември 2005 година, и бил наследен од Ерик Сметс. До возраст од 65 години, тој продолжил да работи со договор за нула работни часови во институтот, а потоа повторно се вратил на своите истражувања во областа на дрвната анатомија. Од 2013 година тој сè уште бил активен како професор емеритус и почесен член на научниот кадар во ''Центар за биодиверзитет „Натуралис“'', кој претставува наследник на Национален Холандски хербариум. == Истражување == Главното истражување на Баас било во еволуцијата на анатомската разновидност во дрвото и во значењето на биологијата на дрвјата во однос на глобалните промени во животната средина. Тој бил заинтересиран и за анатомијата на растенијата, и систематска и филогенетска, културата на дрвото, биодиверзитетот, биоисторијата, конзервацијата, како и за микроскопската идентификација на дрвото. Тој ја проучувал улогата на ботаничките градини во образованието и истражувањето.<ref name="iaws">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.iaws-web.org/en/m-336/academy+lectures-academylecturebaas.html|title=The Academy Lecture – The Evolution of Wood Anatomical Diversity and its Significance|last=|date=|publisher=International Academy of Wood Science|accessdate=1 December 2015}}</ref> Од 1976 година, Баас бил главен уредник на ''списанието на Меѓународното здружение на дрвени анатоми.''<ref name="iaws"/> Како експерт за анатомија на дрво, од Баас понекогаш се барало да биде научен експерт за полициски истраги во врска со дрвено оружје или алатки.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.museumboerhaave.nl/onderwijs/museumjeugduniversiteit-geweest/museum-jeugduniversiteit-2010/wat-heb-je-aan-gedroogde-planten/|title=Wat heb je aan gedroogde planten?|last=|date=17 January 2010|publisher=Museum Boerhaave|language=Dutch|accessdate=30 November 2015}}</ref> == Награди, почести и личен живот == Во 1987 година, Баас станал дописен член на [[Американско ботаничко друштво|Ботаничкото друштво на Америка]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.botany.org/about_bsa/corresponding_members.php|title=Corresponding members|last=|date=|publisher=Botanical Society of America|archive-url=https://web.archive.org/web/20080510142108/http://www.botany.org/about_bsa/corresponding_members.php|archive-date=10 May 2008|accessdate=25 November 2015}}</ref> и член на Кралската холандска академија на уметностите и науките во 2000 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.knaw.nl/en/members/members/3817?set_language=en|title=Pieter Baas|last=|date=|publisher=Royal Netherlands Academy of Arts and Sciences|accessdate=25 November 2015}}</ref> Тој бил избран за член на Меѓународната академија за наука за дрво.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.iaws-web.org/fellows--dues/overview-of-fellows/|title=Fellows|date=|publisher=The International Academy of Wood Science|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20221225034224/https://www.iaws-web.org/fellows--dues/overview-of-fellows/|archive-date=25 December 2022}}</ref> Во 2003 година го освоил Линеовиот медал на Линеовското друштво во Лондон.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.linnean.org/The-Society/awards_and_grants/The+Linnean+Medal|title=The Linnean Medal|publisher=The Linnean Society of London|archive-url=https://web.archive.org/web/20150527225857/http://www.linnean.org/The-Society/awards_and_grants/The+Linnean+Medal|archive-date=27 May 2015|accessdate=25 November 2015}}</ref> Баас станал витез во Редот на холандскиот лав во 2005 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://science.leidenuniv.nl/index.php/hall_of_fame_2005|title=Hall of fame 2005; bijzondere prijzen en onderscheidingen|date=24 March 2010|publisher=Leiden University|language=Dutch|archive-url=https://web.archive.org/web/20150919003441/http://science.leidenuniv.nl/index.php/hall_of_fame_2005|archive-date=19 September 2015|accessdate=1 December 2015}}</ref> ''Ilex baasii'' и ''Baasoxylon'' се именувани по него.<ref name="Naturalis Biodiversity Center 2005 pp. 413–424">{{Наведено списание|last=Roos|first=Marco|date=14 December 2005|title=Pieter Baas Retires|journal=Blumea - Biodiversity, Evolution and Biogeography of Plants|publisher=Naturalis Biodiversity Center|volume=50|issue=3|pages=413–424|doi=10.3767/000651905x622662|issn=0006-5196}}</ref> Додека бил во Шри Ланка во 2004 година, Баас го преживеал [[Земјотрес во Индискиот Океан (2004)|цунамито во Индискиот Океан]].<ref name="bionieuws"/> Починал на 29 април 2024 година, на 80-годишна возраст.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://images.nrc.nl/c6206Qy961ajR7KG7AORV-c2B6M=/x/filters:no_upscale():format(jpeg):fill(f8f8f8,true)/s3/nrchub/clippings/NH/20240501/304-advertisement-271897_1324985_baas01ra-459775-949452.png|title=Professor Dr. Pieter Baas death notice|accessdate=1 May 2024}}</ref> {{Ботаничар|Baas}} == Наводи == {{Наводи|30em}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Баас, Питер}} [[Категорија:Членови на Кралската холандска академија на уметностите и науките]] [[Категорија:Починати во 2024 година]] [[Категорија:Родени во 1944 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] 9s6pl9pn3vqx0scyxxk875rctanbt1u 5545480 5545478 2026-04-27T19:10:39Z Andrew012p 85224 5545480 wikitext text/x-wiki '''Питер Бас''' (28 април 1944 – 29 април 2024) бил холандски [[Ботаника|ботаничар]] и заслужен професор по систематика на растенијата на Универзитетот Лајден, кој бил истакнат член на Меѓународната академија за наука за дрво. Бас служел како директор на Национален Хербариум на Холандија на Лајденскиот Универзитет во периодот од 1991 до 1999 година. Кога во 1993 година институтот се соочил со намалување на буџетот, тој успеал да ја зачува колекцијата со тоа што ја споил со универзитетските ботанички збирки од Ванегинген Универзитет и Универзитетот на Утрехт. Оваа интеграција довела до основање на Национален Хербариум на Холандија во 1999 година. Потоа Бас станал директор на новиот институт и ја извршувал таа функција сè до 2005 година. Бас како ботаничар се специјализирал за дрвна анатомија и бил почесен член на Интернационалната Академија на Дрвна наука. Голем дел од неговата пионерска научна работа во областа на дрвната анатомија ја изведувал заедно со американската ботаничарка и научничка за дрво, Елизабет Вилер. == Ран живот и кариера == Бас бил роден на 28 април 1944 година во општина Вирингермер.<ref name="leiden">{{Наведена мрежна страница|url=http://hoogleraren.leidenuniv.nl/id/73|title=Pieter Baas|last=|date=|publisher=Leiden University|language=Dutch|accessdate=1 December 2015}}</ref> Бас пораснал со широк интерес за науката. На 17-годишна возраст, додека берел компири, видел крастава жаба Натерџек како преминува патека, ја ценел убавината на природата и решил да студира природна историја откако претходно размислувал да студира историја.<ref name="bionieuws">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bionieuws.nl/artikel.php?id=1993|title='Ik had enorm de pest aan systematiek'|last=Marian Tjaden|date=20 May 2005|publisher=Bionieuws|language=Dutch|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208051039/http://www.bionieuws.nl/artikel.php?id=1993|archive-date=8 December 2015|accessdate=30 November 2015}}</ref><ref name="mare">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mareonline.nl/0506/06/03.html|title=Pieter Baas neemt afscheid als directeur van het Herbarium|last=Christiaan Weijts|date=6 October 2005|publisher=Mareonline|language=Dutch|accessdate=30 November 2015}}</ref> Во 1962 година Бас започнал да студира биологија на Лајденскиот Универзитет. Во првата година од студиите, тој не ја сакал растителната систематика, бидејќи речиси немал познавање ниту на растенија ниту на животни. Наместо тоа, повеќе го привлекувале растителната анатомија и физиологија. Додека студирал, му била понудена работа во Холандскиот хербариум на Универзитетот Лајден од неговиот директор Корнелис Гијсберт Герит Јан ван Стенис. Бас ја одбил понудата, бидејќи немал интерес да работи во хербариум. За својата последна студиска година, тој сакал да престојува во [[Кралски ботанички градини во Кју|Кралските ботанички градини во Кју]]. Ван Стеенис се согласил, под услов Бас да посетува курс по систематика. Помеѓу 1968 и 1969 година, Бас студирал во Лабараторијата Џордел на [[Кралски ботанички градини во Кју|Кралските ботанички градини во Кју]] под менторство на професорот Чарлс Расел Меткалф. По враќањето од Обединетото Кралство, Бас повторно се обратил до Ван Стеенис и побарал да биде вработен како експерт за дрвна анатомија. Во 1969 година тој станал вработен во Холандскиот хербариум. Во 1975 година Бас го стекнал својот докторат по дрвна анатомија со теза насловена: '''„Компаративна анатомија на Ilex, Nemopanthus, Sphenostemon, Phelline и Oncotheca“'''. Во 1987 година станал професор по растителна систематика на Лајденскиот Универзитет. Во 1989 година бил претседател на организацискиот комитет за првиот симпозиум Flora Malesiana. Во 1991 година станал редовен професор, наследувајќи го Корнелис Калкман. == Национален хербариум на Холандија == Во 1991 година, Бас стана научен директор на Холандскиот хербариум.<ref name="wagen">{{Наведена мрежна страница|url=http://resource.wageningenur.nl/nl/show-31/Baas-directeur-Nationaal-Herbarium.htm|title=Baas directeur Nationaal Herbarium|last=|date=7 January 1999|publisher=Wageningen University and Research Centre|language=Dutch|accessdate=25 November 2015}}</ref> Врз Бас бил извршен притисок да ја преземе позицијата од Корнелис Калкман. Иако задоволен како истражувач и не многу заинтересиран за насочување и управување, Бас ја презел позицијата директор од чувство на должност.<ref name="mare"/> Две години по неговото назначување како директор, Холандскиот хербариум се соочил со план на деканот на Факултетот за математика и природни науки на Лајденски Универзитет за намалување на буџетот за половина, што би го принудило Бас да го отпушти целиот научен кадар. Бас ја информирал кралицата Беатрис за овој план. Таа потоа разговарала за прашањето со министерот за образование, култура и науки, Џо Рицен. Рицен првично бил наклонет кон идејата збирката да се врати во земјите од кои потекнуваат нејзините делови. Следела шестгодишна борба, по која Министерството одвоило средства за одржување на широковредносни биолошки колекции. Бас ова го опишал како „неговиот најдобар момент“. Универзитетскиот одбор и ''Кралска холандска академија на уметностите и науките'' му помогнале на Бас во неговата намера да се зачува колекцијата, при што бил формиран и посебен фонд. Во 1999 година бил формиран Холандскиот хербариум, кој произлегол од спојувањето на хербариумските колекции на универзитетите во Лајденски Универзитет, Универзитетот Утрехт и Универзитетот Вагенинген. Бас станал директор на новоформираниот Национален Холандски хербариум.За време на неговиот мандат како директор, Бас успеал значително да ги унапреди процесите на дигитализација и проектите за заштита на природата во рамките на институтот Национален Холандски хербариум. Дополнително, започнато било и првичното ДНК секвенционирање на колекцијата, што претставувало важен чекор кон модернизација на ботаничките истражувања. Потоа, Националниот хербариум се здружил со ''Центар за биодиверзитет „Натуралис“, Зоолошки музеј во Амстердам и Централно биро за габични култури'', со што било создадено големо централно истражувачко средиште за биодиверзитет. Бас се пензионирал како професор во април, а како директор во септември 2005 година, и бил наследен од Ерик Сметс. До возраст од 65 години, тој продолжил да работи со договор за нула работни часови во институтот, а потоа повторно се вратил на своите истражувања во областа на дрвната анатомија. Од 2013 година тој сè уште бил активен како професор емеритус и почесен член на научниот кадар во ''Центар за биодиверзитет „Натуралис“'', кој претставува наследник на Национален Холандски хербариум. == Истражување == Главното истражување на Бас било во еволуцијата на анатомската разновидност во дрвото и во значењето на биологијата на дрвјата во однос на глобалните промени во животната средина. Тој бил заинтересиран и за анатомијата на растенијата, и систематска и филогенетска, културата на дрвото, биодиверзитетот, биоисторијата, конзервацијата, како и за микроскопската идентификација на дрвото. Тој ја проучувал улогата на ботаничките градини во образованието и истражувањето.<ref name="iaws">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.iaws-web.org/en/m-336/academy+lectures-academylecturebaas.html|title=The Academy Lecture – The Evolution of Wood Anatomical Diversity and its Significance|last=|date=|publisher=International Academy of Wood Science|accessdate=1 December 2015}}</ref> Од 1976 година, Бас бил главен уредник на ''списанието на Меѓународното здружение на дрвени анатоми.''<ref name="iaws"/> Како експерт за анатомија на дрво, од Бас понекогаш се барало да биде научен експерт за полициски истраги во врска со дрвено оружје или алатки.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.museumboerhaave.nl/onderwijs/museumjeugduniversiteit-geweest/museum-jeugduniversiteit-2010/wat-heb-je-aan-gedroogde-planten/|title=Wat heb je aan gedroogde planten?|last=|date=17 January 2010|publisher=Museum Boerhaave|language=Dutch|accessdate=30 November 2015}}</ref> == Награди, почести и личен живот == Во 1987 година, Бас станал дописен член на [[Американско ботаничко друштво|Ботаничкото друштво на Америка]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.botany.org/about_bsa/corresponding_members.php|title=Corresponding members|last=|date=|publisher=Botanical Society of America|archive-url=https://web.archive.org/web/20080510142108/http://www.botany.org/about_bsa/corresponding_members.php|archive-date=10 May 2008|accessdate=25 November 2015}}</ref> и член на Кралската холандска академија на уметностите и науките во 2000 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.knaw.nl/en/members/members/3817?set_language=en|title=Pieter Baas|last=|date=|publisher=Royal Netherlands Academy of Arts and Sciences|accessdate=25 November 2015}}</ref> Тој бил избран за член на Меѓународната академија за наука за дрво.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.iaws-web.org/fellows--dues/overview-of-fellows/|title=Fellows|date=|publisher=The International Academy of Wood Science|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20221225034224/https://www.iaws-web.org/fellows--dues/overview-of-fellows/|archive-date=25 December 2022}}</ref> Во 2003 година го освоил Линеовиот медал на Линеовското друштво во Лондон.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.linnean.org/The-Society/awards_and_grants/The+Linnean+Medal|title=The Linnean Medal|publisher=The Linnean Society of London|archive-url=https://web.archive.org/web/20150527225857/http://www.linnean.org/The-Society/awards_and_grants/The+Linnean+Medal|archive-date=27 May 2015|accessdate=25 November 2015}}</ref> Бас станал витез во Редот на холандскиот лав во 2005 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://science.leidenuniv.nl/index.php/hall_of_fame_2005|title=Hall of fame 2005; bijzondere prijzen en onderscheidingen|date=24 March 2010|publisher=Leiden University|language=Dutch|archive-url=https://web.archive.org/web/20150919003441/http://science.leidenuniv.nl/index.php/hall_of_fame_2005|archive-date=19 September 2015|accessdate=1 December 2015}}</ref> ''Ilex baasii'' и ''Baasoxylon'' се именувани по него.<ref name="Naturalis Biodiversity Center 2005 pp. 413–424">{{Наведено списание|last=Roos|first=Marco|date=14 December 2005|title=Pieter Baas Retires|journal=Blumea - Biodiversity, Evolution and Biogeography of Plants|publisher=Naturalis Biodiversity Center|volume=50|issue=3|pages=413–424|doi=10.3767/000651905x622662|issn=0006-5196}}</ref> Додека бил во Шри Ланка во 2004 година, Бас го преживеал [[Земјотрес во Индискиот Океан (2004)|цунамито во Индискиот Океан]].<ref name="bionieuws"/> Починал на 29 април 2024 година, на 80-годишна возраст.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://images.nrc.nl/c6206Qy961ajR7KG7AORV-c2B6M=/x/filters:no_upscale():format(jpeg):fill(f8f8f8,true)/s3/nrchub/clippings/NH/20240501/304-advertisement-271897_1324985_baas01ra-459775-949452.png|title=Professor Dr. Pieter Baas death notice|accessdate=1 May 2024}}</ref> {{Ботаничар|Baas}} == Наводи == {{Наводи|30em}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Баас, Питер}} [[Категорија:Членови на Кралската холандска академија на уметностите и науките]] [[Категорија:Починати во 2024 година]] [[Категорија:Родени во 1944 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] ssavd5s5lnibo66h80f6go4882tq5lg 5545757 5545480 2026-04-28T10:56:10Z Тиверополник 1815 5545757 wikitext text/x-wiki '''Питер Бас''' (роден на {{роден на|28|април|1944}} година - починал на {{починал на|29|април|2024}} година) — холандски [[Ботаника|ботаничар]] и заслужен професор по систематика на растенијата на [[Лајденски универзитет|Лајденскиот универзитет]], кој бил истакнат член на Меѓународната академија за наука за дрво. Бас служел како директор на Национален Хербариум на [[Холандија]] на Лајденскиот Универзитет во периодот од 1991 до 1999 година. Кога во 1993 година институтот се соочил со намалување на буџетот, тој успеал да ја зачува колекцијата со тоа што ја споил со универзитетските ботанички збирки од [[Ванегингенски универзитет|Ванегингенскиот универзитет]] и [[Утрехтски универзитет|Утрехтскиот универзитет]]. Оваа интеграција довела до основање на Национален Хербариум на Холандија во 1999 година. Потоа Бас станал директор на новиот институт и ја извршувал таа функција сè до 2005 година. Бас како ботаничар се специјализирал за дрвна анатомија и бил почесен член на Интернационалната Академија на Дрвна наука. Голем дел од неговата пионерска научна работа во областа на дрвната анатомија ја изведувал заедно со американската ботаничарка и научничка за дрво, Елизабет Вилер. == Ран живот и кариера == Бас бил роден на 28 април 1944 година во општина Вирингермер.<ref name="leiden">{{Наведена мрежна страница|url=http://hoogleraren.leidenuniv.nl/id/73|title=Pieter Baas|last=|date=|publisher=Leiden University|language=Dutch|accessdate=1 December 2015}}</ref> Бас пораснал со широк интерес за науката. На 17-годишна возраст, додека берел компири, видел крастава жаба Натерџек како преминува патека, ја ценел убавината на природата и решил да студира природна историја откако претходно размислувал да студира историја.<ref name="bionieuws">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bionieuws.nl/artikel.php?id=1993|title='Ik had enorm de pest aan systematiek'|last=Marian Tjaden|date=20 May 2005|publisher=Bionieuws|language=Dutch|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208051039/http://www.bionieuws.nl/artikel.php?id=1993|archive-date=8 December 2015|accessdate=30 November 2015}}</ref><ref name="mare">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mareonline.nl/0506/06/03.html|title=Pieter Baas neemt afscheid als directeur van het Herbarium|last=Christiaan Weijts|date=6 October 2005|publisher=Mareonline|language=Dutch|accessdate=30 November 2015}}</ref> Во 1962 година Бас започнал да студира биологија на Лајденскиот Универзитет. Во првата година од студиите, тој не ја сакал растителната систематика, бидејќи речиси немал познавање ниту на растенија ниту на животни. Наместо тоа, повеќе го привлекувале растителната анатомија и физиологија. Додека студирал, му била понудена работа во Холандскиот хербариум на Универзитетот Лајден од неговиот директор Корнелис Гијсберт Герит Јан ван Стенис. Бас ја одбил понудата, бидејќи немал интерес да работи во хербариум. За својата последна студиска година, тој сакал да престојува во [[Кралски ботанички градини во Кју|Кралските ботанички градини во Кју]]. Ван Стеенис се согласил, под услов Бас да посетува курс по систематика. Помеѓу 1968 и 1969 година, Бас студирал во Лабараторијата Џордел на [[Кралски ботанички градини во Кју|Кралските ботанички градини во Кју]] под менторство на професорот Чарлс Расел Меткалф. По враќањето од Обединетото Кралство, Бас повторно се обратил до Ван Стеенис и побарал да биде вработен како експерт за дрвна анатомија. Во 1969 година тој станал вработен во Холандскиот хербариум. Во 1975 година Бас го стекнал својот докторат по дрвна анатомија со теза насловена: '''„Компаративна анатомија на Ilex, Nemopanthus, Sphenostemon, Phelline и Oncotheca“'''. Во 1987 година станал професор по растителна систематика на Лајденскиот Универзитет. Во 1989 година бил претседател на организацискиот комитет за првиот симпозиум Flora Malesiana. Во 1991 година станал редовен професор, наследувајќи го Корнелис Калкман. == Национален хербариум на Холандија == Во 1991 година, Бас стана научен директор на Холандскиот хербариум.<ref name="wagen">{{Наведена мрежна страница|url=http://resource.wageningenur.nl/nl/show-31/Baas-directeur-Nationaal-Herbarium.htm|title=Baas directeur Nationaal Herbarium|last=|date=7 January 1999|publisher=Wageningen University and Research Centre|language=Dutch|accessdate=25 November 2015}}</ref> Врз Бас бил извршен притисок да ја преземе позицијата од Корнелис Калкман. Иако задоволен како истражувач и не многу заинтересиран за насочување и управување, Бас ја презел позицијата директор од чувство на должност.<ref name="mare"/> Две години по неговото назначување како директор, Холандскиот хербариум се соочил со план на деканот на Факултетот за математика и природни науки на Лајденски Универзитет за намалување на буџетот за половина, што би го принудило Бас да го отпушти целиот научен кадар. Бас ја информирал кралицата Беатрис за овој план. Таа потоа разговарала за прашањето со министерот за образование, култура и науки, Џо Рицен. Рицен првично бил наклонет кон идејата збирката да се врати во земјите од кои потекнуваат нејзините делови. Следела шестгодишна борба, по која Министерството одвоило средства за одржување на широковредносни биолошки колекции. Бас ова го опишал како „неговиот најдобар момент“. Универзитетскиот одбор и ''Кралска холандска академија на уметностите и науките'' му помогнале на Бас во неговата намера да се зачува колекцијата, при што бил формиран и посебен фонд. Во 1999 година бил формиран Холандскиот хербариум, кој произлегол од спојувањето на хербариумските колекции на универзитетите во Лајденски Универзитет, Универзитетот Утрехт и Универзитетот Вагенинген. Бас станал директор на новоформираниот Национален Холандски хербариум.За време на неговиот мандат како директор, Бас успеал значително да ги унапреди процесите на дигитализација и проектите за заштита на природата во рамките на институтот Национален Холандски хербариум. Дополнително, започнато било и првичното ДНК секвенционирање на колекцијата, што претставувало важен чекор кон модернизација на ботаничките истражувања. Потоа, Националниот хербариум се здружил со ''Центар за биодиверзитет „Натуралис“, Зоолошки музеј во Амстердам и Централно биро за габични култури'', со што било создадено големо централно истражувачко средиште за биодиверзитет. Бас се пензионирал како професор во април, а како директор во септември 2005 година, и бил наследен од Ерик Сметс. До возраст од 65 години, тој продолжил да работи со договор за нула работни часови во институтот, а потоа повторно се вратил на своите истражувања во областа на дрвната анатомија. Од 2013 година тој сè уште бил активен како професор емеритус и почесен член на научниот кадар во ''Центар за биодиверзитет „Натуралис“'', кој претставува наследник на Национален Холандски хербариум. == Истражување == Главното истражување на Бас било во еволуцијата на анатомската разновидност во дрвото и во значењето на биологијата на дрвјата во однос на глобалните промени во животната средина. Тој бил заинтересиран и за анатомијата на растенијата, и систематска и филогенетска, културата на дрвото, биодиверзитетот, биоисторијата, конзервацијата, како и за микроскопската идентификација на дрвото. Тој ја проучувал улогата на ботаничките градини во образованието и истражувањето.<ref name="iaws">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.iaws-web.org/en/m-336/academy+lectures-academylecturebaas.html|title=The Academy Lecture – The Evolution of Wood Anatomical Diversity and its Significance|last=|date=|publisher=International Academy of Wood Science|accessdate=1 December 2015}}</ref> Од 1976 година, Бас бил главен уредник на ''списанието на Меѓународното здружение на дрвени анатоми.''<ref name="iaws"/> Како експерт за анатомија на дрво, од Бас понекогаш се барало да биде научен експерт за полициски истраги во врска со дрвено оружје или алатки.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.museumboerhaave.nl/onderwijs/museumjeugduniversiteit-geweest/museum-jeugduniversiteit-2010/wat-heb-je-aan-gedroogde-planten/|title=Wat heb je aan gedroogde planten?|last=|date=17 January 2010|publisher=Museum Boerhaave|language=Dutch|accessdate=30 November 2015}}</ref> == Награди, почести и личен живот == Во 1987 година, Бас станал дописен член на [[Американско ботаничко друштво|Ботаничкото друштво на Америка]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.botany.org/about_bsa/corresponding_members.php|title=Corresponding members|last=|date=|publisher=Botanical Society of America|archive-url=https://web.archive.org/web/20080510142108/http://www.botany.org/about_bsa/corresponding_members.php|archive-date=10 May 2008|accessdate=25 November 2015}}</ref> и член на Кралската холандска академија на уметностите и науките во 2000 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.knaw.nl/en/members/members/3817?set_language=en|title=Pieter Baas|last=|date=|publisher=Royal Netherlands Academy of Arts and Sciences|accessdate=25 November 2015}}</ref> Тој бил избран за член на Меѓународната академија за наука за дрво.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.iaws-web.org/fellows--dues/overview-of-fellows/|title=Fellows|date=|publisher=The International Academy of Wood Science|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20221225034224/https://www.iaws-web.org/fellows--dues/overview-of-fellows/|archive-date=25 December 2022}}</ref> Во 2003 година го освоил Линеовиот медал на Линеовското друштво во Лондон.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.linnean.org/The-Society/awards_and_grants/The+Linnean+Medal|title=The Linnean Medal|publisher=The Linnean Society of London|archive-url=https://web.archive.org/web/20150527225857/http://www.linnean.org/The-Society/awards_and_grants/The+Linnean+Medal|archive-date=27 May 2015|accessdate=25 November 2015}}</ref> Бас станал витез во Редот на холандскиот лав во 2005 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://science.leidenuniv.nl/index.php/hall_of_fame_2005|title=Hall of fame 2005; bijzondere prijzen en onderscheidingen|date=24 March 2010|publisher=Leiden University|language=Dutch|archive-url=https://web.archive.org/web/20150919003441/http://science.leidenuniv.nl/index.php/hall_of_fame_2005|archive-date=19 September 2015|accessdate=1 December 2015}}</ref> ''Ilex baasii'' и ''Baasoxylon'' се именувани по него.<ref name="Naturalis Biodiversity Center 2005 pp. 413–424">{{Наведено списание|last=Roos|first=Marco|date=14 December 2005|title=Pieter Baas Retires|journal=Blumea - Biodiversity, Evolution and Biogeography of Plants|publisher=Naturalis Biodiversity Center|volume=50|issue=3|pages=413–424|doi=10.3767/000651905x622662|issn=0006-5196}}</ref> Додека бил во Шри Ланка во 2004 година, Бас го преживеал [[Земјотрес во Индискиот Океан (2004)|цунамито во Индискиот Океан]].<ref name="bionieuws"/> Починал на 29 април 2024 година, на 80-годишна возраст.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://images.nrc.nl/c6206Qy961ajR7KG7AORV-c2B6M=/x/filters:no_upscale():format(jpeg):fill(f8f8f8,true)/s3/nrchub/clippings/NH/20240501/304-advertisement-271897_1324985_baas01ra-459775-949452.png|title=Professor Dr. Pieter Baas death notice|accessdate=1 May 2024}}</ref> {{Ботаничар|Baas}} == Наводи == {{Наводи|30em}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Баас, Питер}} [[Категорија:Членови на Кралската холандска академија на уметностите и науките]] [[Категорија:Починати во 2024 година]] [[Категорија:Родени во 1944 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] 07prjradnyneqs78iw48wpk5x412dir Едуар Андре 0 1392401 5545763 5543858 2026-04-28T10:59:32Z Тиверополник 1815 5545763 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Édouard_François_André00.jpg|десно|безрамка]] '''Едуар Франсоа Андре''' (роден на {{роден на|17|јули|1840}} година - починал на {{починал на|25|октомври|1911}} година) — француски [[Хортикултура|хортикултурист]], пејзажен дизајнер, како и водечки пејзажен архитект од крајот на 19 век, познат по дизајнирањето градски [[Парк|паркови]] и јавни простори во [[Литванија]], Ливерпул, [[Монте Карло]] и [[Монтевидео]]. == Биографија == [[Податотека:Édouard_Francois_André.jpg|лево|мини|Едуард Андре за време на експедицијата (од Емил Бајард )]] Роден во семејство на расадничари во Бурж, во департманот Шер (департман), Андре уште како млад му помагал на Жан Пјер Барие Дешан во 1860 година, на возраст од дваесет години. Тој учествувал во големиот проект за редизајн на градот Париз, во соработка со Адолф Алфан и Жорж-Ежен Осман. Подоцна бил назначен за главен градинар на [[Париз]]. Во текот на осум години јавна служба, тој проектирал и уредувал многу јавни простори, меѓу кои и Парк Бут Шомон и градините на [[Тилери (дворец)]]. Меѓународната кариера на Андре започнала во 1866 година, кога победил на конкурсот за дизајн на Сефтон Парк во Ливерпул. Во текот на својот живот Андре проектирал околу сто јавни и приватни пејзажни паркови, главно во Европа. Неговата работа се проширила низ [[Руското Царство]], [[Австроунгарија]], Швајцарија, Холандија, Данска и [[Бугарија]], каде што го уредил паркот на палатата [[Евксиноград]]. Меѓу неговите најпознати дела, покрај Сефтон Парк во Ливерпул, се и паркот на замокот во Луксембург, градината во Фуншал на островот Мадеира во Португалија, градината на замокот Велдам во општината Хоф ван Твенте во Холандија, јавниот парк во Коњак во Франција и градините на [[Боргеска галерија|Боргеската вила]] во [[Рим]] во Италија. Неговото искуство во дизајнирање паркови е сумирано во делото ''Општ трактат за составот на парковите и градините'' (1879). Приватните паркови дизајнирани од Андре вклучуваат четири пејзажни паркови во Литванија, кои биле создадени во резиденциите на благородничкото семејство Тишкевич. Тие се наоѓаат во Лентварис, Траку Воке (денес во општинската област Панерјаи во градската општина Вилнус), Ужутракис (во близина на Тракаи) и Паланга ботанички парк. Овие паркови имаат многу карактеристики типични за стилот на Андре: хармонично распоредување и естетски уредени вештачки пештери, водопади, камени структури во планински стил, користење на природни водени површини и панорамски погледи. [[Податотека:Seftonparklake.JPG|десно|мини|Езеро за чамци во Сефтон Парк, дизајнирано од Андре]] Едуард Андре го наследи Шарл Антоан Лемер како уредник на ''Хортикултурна илустрација'' во 1870 година. Андре презел ботаничка експедиција во подножјето на Андите во периодот 1875–1876 година, која резултирала со внесување на бројни издржливи и нежни растенија нови за европското одгледување. Неговите истражувања довеле до издавање на том за бромелиите, ''Bromeliaceae Andreanae. Опис и историја на бромелиите собрани во Колумбија, Еквадор и Венецуела'', издаден во Париз во 1889 година. Книгата ги опишува бромелиите собрани во Колумбија, Еквадор и Венецуела. Неговиот ученик и асистент, Чарлс или Карлос Тејс, отишол во [[Буенос Аирес]] во 1889 година и бил одговорен за планирањето на булевари со дрвја и јавни градини, што резултирало со француската атмосфера што често се забележувала во тој град. [[Податотека:Cognac18.JPG|десно|мини|Типична пештера во Коњак]] Едуар Андре починал во Ла Кроа-ан-Турен и бил погребан на гробиштата Монмартр, [[Париз]].{{botanist|André}} == Библиографија == * ''Bromeliaceae Andreanae. Description et Histoire des Bromeliacées, récoltées dans la Colombie, l'Ecuador et la Venezuela''. Paris: Librairie Agricole, 1889. Nachdruck: Berkeley CA, USA: Big Bridge Press, 1983 * ''L' art des jardins: traité général de la composition des parcs et jardins''. Paris: Masson, 1879. Nachdruck: Marseille: Lafitte Reprints, 1983, ISBN <bdi>2-7348-0127-2</bdi> [[Податотека:Palanga_garden_by_Édouard_André.jpg|десно|мини|Планот на паркот Паланга]] == Поврзано == * [[Розераи ди Вал де Марн]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.pgm.lt/Parkas/titulinis_en.htm Веб-страницата на Ботаничкиот парк Паланга] * [http://www.liverpool.gov.uk/Leisure_and_culture/Parks_and_recreation/Parks_and_gardens/Sefton_Park/index.asp За Сефтон Парк] * [http://www.weldam.nl/ Веб-страницата на замокот Велдам] * [http://www.roseraieduvaldemarne.fr Веб-страница на Roseraie du Val-de-Marne] {{Нормативна контрола (уметности)}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Андре, Едуар }} [[Категорија:Французи од 19 век]] [[Категорија:Починати во 1911 година]] [[Категорија:Родени во 1840 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Француски ботаничари]] fneyu7v025k4arxhqj7xlkt45dukfyf Разговор:Адрианс Ш. Фостер 1 1392408 5545749 5543839 2026-04-28T10:53:56Z Jtasevski123 69538 Jtasevski123 ја премести страницата [[Разговор:Адрианс С. Фостер]] на [[Разговор:Адрианс Ш. Фостер]] 5543839 wikitext text/x-wiki {{Сзр}} grwuoyit2h633gvkn6btn064whmp5dc A.S.Foster 0 1392409 5545753 5543840 2026-04-28T10:54:26Z Jtasevski123 69538 Сменета целната страница на пренасочувањето од [[Адрианс С. Фостер]] на [[Адрианс Ш. Фостер]] 5545753 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Адрианс Ш. Фостер]] id5wehw8brbkghy01m9sz6eb5vjtpjv Алва Августус Итон 0 1392423 5545647 5545278 2026-04-28T08:35:47Z Тиверополник 1815 5545647 wikitext text/x-wiki '''Алва Августус Итон''' ({{роден на|20|ноември|1865}} — {{починат на|29|септември|1908}}) — [[Соединети Американски Држави|американски]] [[Ботаника|ботаничар]] кој опишал многу видови папрати, орхидеи и треви.<ref name="Obituary">{{cite journal|last=Leavitt|first=R. G.|author-link=Robert Greenleaf Leavitt|year=1908|title=In memoriam: Alvah Augustus Eaton|url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc1.b2936809&view=1up&seq=267&q1=eaton|journal=Rhodora|volume=10|issue=120|pages=209–211|jstor=23296554}}</ref> == Ран живот == Итон бил роден во Сибрук, [[Њу Хемпшир]], и се преселил на семејна фарма во Салисбери, [[Масачусетс]] на дванаесет годишна возраст. Завршил четиригодишно средно образование во рок од две години во училиштето „Путнам“ во Њуберипорт. == Кариера == Работел како наставник една година во Сибрук, а уште три во [[Калифорнија]], паралелно со земјоделство. Откако се вратил во [[Нова Англија]], решил да стане цвеќар поради здравствени проблеми. Три пати бил на екскурзии во Флорида и една во Европа за Ботаничката лабораторија „Ејмс“ во Истон, Масачусетс. Тој бил член на поглавјето „Линејски папрат“, претходник на Американското друштво за папрати. Често придонесувал за „''Ферн билтен“'' и развивал хербариум за Друштвото. Итон издал серија слична на ''[[exsiccata]]'' „''Родот Equisetum во Северна Америка.'' ''Дистрибуција на билтенот за папрати“''. До неговата смрт во 1908 година, тој бил кустос на хербариумот. == Дела == Голем дел од неговата работа е документирана во Греј Хербариумот на [[Харвард|Универзитетот Харвард]]. Документите се состојат од шеснаесет тетратки напишани помеѓу приближно 1895 и 1906 година, четири писма од 1899 до 1905 година и неколку недатирани ракописи.<ref>{{Cite web|url=http://oasis.lib.harvard.edu/oasis/deliver/~gra00019|title=The Eaton papers (1895-1906)|archive-url=https://web.archive.org/web/20120515214525/http://oasis.lib.harvard.edu/oasis/deliver/~gra00019|archive-date=2012-05-15|access-date=2011-12-02|url-status=dead}}</ref> {{Ботаничар|A.A.Eaton}} == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Итон, Алва Августус }} [[Категорија:Починати во 1908 година]] [[Категорија:Родени во 1865 година]] [[Категорија:Американски ботаничари]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] 38betdmb7irk956f7dglblbx5qrfbx4 Хубертус Антониус ван дер Аа 0 1392424 5545644 5545243 2026-04-28T08:34:12Z Тиверополник 1815 5545644 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|birth_date={{birth date|1935|07|05|df=y}}|birth_place=[[Тилбург]]|death_date={{death date and age|2017|05|07|1935|07|05|df=y}}}} '''Хубертус Антониус ван дер Аа''' ({{роден на|5|јули|1935}} — {{починат на|7|мај|2017}}) — [[Холанѓани|холандски]] [[Микологија|миколог]] кој опишал неколку [[Род (биологија)|родови]] и [[Вид (биологија)|видови]] [[Габа|габи]].<ref>[http://www.westerdijkinstitute.nl/BioloMICSNews.aspx?Rec=10850 Dr. Huub van der Aa passed away.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171109195952/http://www.westerdijkinstitute.nl/BioloMICSNews.aspx?Rec=10850|date=2017-11-09}}, Westerdijk Fungal Biodiversity Institute</ref> Студирал на Универзитетот во Утрехт каде што докторирал во 1973 година со дисертацијата ''„Студии за [[phyllosticta]] I“''.<ref>[http://dap.library.uu.nl/frames.html?naam Hubertus Antonius van der Aa] at the Utrecht University Album Promotorum.</ref> {{Ботаничар|Aa}} == Публикации == * {{Наведено списание|year=1968|title=''Petrakia irregularis''. A new fungus species|journal=Acta Botanica Neerlandica|volume=17|issue=3|pages=221–225|doi=10.1111/j.1438-8677.1968.tb00076.x}}  * {{Наведено списание|last=van der Aa|first=H. A.|last2=van Kesteren|first2=H. A.|year=1971|title=The identity of ''[[Phyllosticta]] destructiva'' and similar ''[[Phoma]]''-like fungi described from [[Malvaceae]]-D and ''[[Lycium barbarum|Lycium halimifolium]]''-D|journal=Acta Botanica Neerlandica|volume=20|issue=5|pages=552–563|doi=10.1111/j.1438-8677.1971.tb00740.x}} * {{Наведено списание|last=van der Aa|first=H. A.|year=1973|title=Studies in ''Phyllosticta''. Part 1|journal=Studies in Mycology|issue=5|pages=1–110}} * {{Наведено списание|last=Samson|first=R. A.|last2=van der Aa|first2=H. A.|year=1975|title=''Echinochondrium pulchrum''. New genus, new Species, a new sclerotic [[Hyphomycetes|hyphomycete]]|journal=Revue de Mycologie|volume=39|issue=2|pages=103–106}} * {{Наведено списание|last=Freyer|first=K.|last2=van der Aa|first2=H. A.|year=1975|title=''[[Pyrenochaeta]] parasitica''. New species. The [[Conidium|conidial]] stage of ''[[Herpotrichia]] parasitica'' equals ''[[Trichosphaeria]] parasitica''|journal=[[Forest Pathology (journal)|European Journal of Forest Pathology]]|volume=5|issue=3|pages=177–182|doi=10.1111/j.1439-0329.1975.tb00463.x}} * {{Наведено списание|last=van der Aa|first=H. A.|year=1976|title=The [[Rust (fungus)|rust fungi]] of [[Reed (plant)|reeds]]. An introduction to the Uredinales|journal=Coolia|volume=19|issue=1|pages=15–23}} * {{Наведено списание|last=van der Aa|first=H. A.|year=1977|title=The rusts of reeds. Some amplifications|journal=Coolia|volume=20|issue=1|pages=26–27}} * {{Наведено списание|last=van der Aa|first=H. A.|year=1978|title=71626 ''[[Agaricus]] macrosporus'' in the [[Eem]] polder, Netherlands|journal=Coolia|volume=21|issue=1|pages=13–19}} * {{Наведено списание|last=van der Aa|first=H. A.|year=1978|title=''[[Ganoderma]] resinaceum'' as a parasite of the [[beech]] tree|journal=Coolia|volume=21|issue=2|pages=30–32}} * {{Наведено списание|last=van der Aa|first=H. A.|year=1978|title=Objections to the regular consumption of ''Agaricus macrosporus''|journal=Coolia|volume=21|issue=3|pages=67–68}} * {{Наведено списание|last=Zazzerini|first=A.|last2=van der Aa|first2=H. A.|year=1979|title=Morphology and pathogenicity of ''Phlyctaena vagabunda'', a parasite of the [[olive]] tree ''Olea europaea''|journal=Phytopathologische Zeitschrift|volume=96|issue=3|pages=258–262|doi=10.1111/j.1439-0434.1979.tb01647.x}} * {{Наведено списание|last=van der Aa|first=H. A.|year=1979|title=A deviant form of ''[[Leucoagaricus]] naucinus''|journal=Coolia|volume=22|issue=4|pages=114–115}} * {{Наведено списание|last=van der Aa|first=H. A.|last2=van Kesteren|first2=H. A.|year=1980|title=''Phoma heteromorphospora''. New name|journal=Persoonia|volume=10|issue=4|pages=542}} * {{Наведено списание|last=von Arx|first=J. A.|last2=van der Aa|first2=H. A.|year=1981|title=''Pithosira'' and ''Xenoplaca'' 2. [[Dematiaceous]] Hyphomycete genera from South America|journal=Persoonia|volume=11|issue=3|pages=387–389}} * {{Наведено списание|last=Constantinescu|first=O.|last2=van der Aa|first2=H. A.|year=1982|title=''Phoma flavigena''. New species from fresh water in Romania|journal=[[Fungal Biology|Transactions of the British Mycological Society]]|volume=79|issue=2|pages=343–345|doi=10.1016/s0007-1536(82)80126-5}} * {{Наведено списание|last=van der Aa|first=H. A.|year=1982|title=Some changes in [[International Code of Nomenclature for algae, fungi, and plants|International Code of Botanical Nomenclature]]|journal=Coolia|volume=25|issue=4|pages=101–104}} * {{Наведено списание|last=van der Aa|first=H. A.|year=1983|title=''[[Coniella]] macrospora''. New species|journal=Proceedings of the [[Royal Netherlands Academy of Arts and Sciences|Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen]] Series C Biological and Medical Sciences|volume=86|issue=2|pages=121–126}} * {{Наведено списание|last=van der Aa|first=H. A.|year=1984|title=The [[clavarioid]] form of ''[[Pleurotus]] ostreatus''|journal=Coolia|volume=27|issue=4|pages=85–89}} * {{Наведено списание|last=van der Aa|first=H. A.|last2=van Oorschot|first2=C. A. N.|year=1985|title=A redescription of some genera with staurospores|journal=Persoonia|volume=12|issue=4|pages=415–426}} * {{Наведено списание|last=van der Aa|first=H. A.|year=1986|title=A striking attack on ''[[Hygrocybe]]''|journal=Coolia|volume=29|issue=1|pages=7–9}} * {{Наведено списание|last=van der Aa|first=H. A.|year=1986|title=Dichotomy and fasciation in ''[[Phallus impudicus]]''|journal=Coolia|volume=29|issue=4|pages=92–96}} * {{Наведено списание|last=van der Aa|first=H. A.|year=1986|title=Revision of ''[[Keissleriella]] podocarpi'' Butin|journal=Sydowia|volume=39|pages=1–7}} * {{Наведено списание|last=de Nooij|first=M. P.|last2=van der Aa|first2=H. A.|year=1987|title=''[[Phomopsis]] subordinaria'' and associated stalk disease in natural populations of ''[[Plantago lanceolata]]''|journal=[[Botany (journal)|Canadian Journal of Botany]]|volume=65|issue=11|pages=2318–2325|doi=10.1139/b87-315}} * {{Наведено списание|last=von Arx|first=J. A.|last2=Guarro|first2=J.|last3=van der Aa|first3=H. A.|year=1987|title=''Asordaria''. New genus of [[Sordariaceae]] and a new species of ''Melanocarpus''|journal=Persoonia|volume=13|issue=3|pages=263–272}} * {{Наведено списание|last=von Arx|first=J. A.|last2=var der Aa|first2=H. A.|year=1987|title=''[[Spororminula]] tenerifae''. New genus new species|journal=Transactions of the British Mycological Society|volume=89|issue=1|pages=117–120|doi=10.1016/s0007-1536(87)80068-2}} * {{Наведено списание|last=van der Aa|first=H. A.|year=1988|title=''Syzygospora tumefaciens''. The cause of galls on ''[[Collybia]]''|journal=Coolia|volume=31|issue=3|pages=63–68}} * {{Наведено списание|last=van Eijk|first=G. W.|last2=Roeijmans|first2=H. J.|last3=van der Aa|first3=H. A.|year=1988|title=[[Labdane]] diterpene derivatives from ''[[Holwaya]] mucida''|journal=Journal of Microbiology|volume=54|issue=4|pages=325–330|doi=10.1007/bf00393523}} * {{Наведено списание|last=van der Aa|first=H. A.|year=1989|title=''Polycoccum peltigerae'' and ''[[Didymosphaeria]] arxii''. New species and their [[Teleomorph, anamorph and holomorph|anamorph]]s|journal=Studies in Mycology|issue=31|pages=15–22}} * {{Наведено списание|last=var der Aa|first=H. A.|last2=Noordeloos|first2=M. E.|author-link2=Machiel Noordeloos|last3=de Gruyter|first3=J.|year=1990|title=Species concepts in some larger genera of the [[Coelomycetes]]|journal=Studies in Mycology|issue=32|pages=3–20}} * {{Наведено списание|last=Guarro|first=J.|last2=Cannon|first2=P. F.|last3=van der Aa|first3=H. A.|year=1991|title=A synopsis of the genus ''[[Zopfiella]]'' [[Ascomycetes]] [[Lasiosphaeriaceae]]|journal=Systema Ascomycetum|volume=10|issue=2|pages=79–112}} * {{Наведено списание|last=van der Aa|first=H. A.|year=1992|title=Mycophilic [[honeybees]]|journal=Coolia|volume=35|issue=3|pages=83–86}} * {{Наведено списание|last=Kok|first=C. J.|last2=Haverkamp|first2=W.|last3=van der Aa|first3=H. A.|year=1992|title=Influence of pH on the growth and leaf-maceration ability of fungi involved in the decomposition of floating leaves of ''Nymphaea alba'' in an acid water|journal=[[Microbiology (journal)|Journal of General Microbiology]]|volume=138|issue=1|pages=103–108|doi=10.1099/00221287-138-1-103|doi-access=free}} * {{Наведено списание|last=van der Aa|first=H. A.|year=1993|title=[[International Mycological Association]]|journal=Coolia|volume=36|issue=1|pages=23–25}} * {{Наведено списание|last=van der Aa|first=H. A|last2=Samson|first2=R. A.|year=1994|title=A new species of ''Helicoön''|journal=[[Fungal Biology|Mycological Research]]|volume=98|issue=1|pages=74–76|doi=10.1016/s0953-7562(09)80340-7}} * {{Наведено списание|last=van der Aa|first=H. A.|year=1998|title=''[[Nectria]] cosmariospora'', a new [[Sordariomycetes|Pyrenomycete]] for the Netherlands|journal=Coolia|volume=41|issue=3|pages=148–150}} * {{Наведено списание|last=Vanev|first=S. G.|last2=van der Aa|first2=H. A.|year=1998|title=An annotated list of the published names in ''Asteromella''|journal=Persoonia|volume=17|issue=1|pages=47–67}} * {{Наведено списание|last=Kovics|first=G. J.|last2=de Gruyter|first2=J.|last3=van der Aa|first3=H. A.|date=August 1999|title=''Phoma sojicola [[Combinatio nova|comb. nov.]]'' and other [[hyaline]]-spored [[Coelomycetes]] pathogenic on [[soybean]]|journal=Mycological Research|volume=103|issue=8|pages=1065–1070|doi=10.1017/s0953756298007990}} * {{Наведено списание|last=van der Aa|first=H. A.|last2=Boerema|first2=G. H.|last3=de Gruyter|first3=J.|year=2000|title=Contributions towards a monograph of ''Phoma'' (Coelomycetes) VI - 1. Section Phyllostictoides: Characteristics and nomenclature of its [[type species]] ''Phoma exigua''|journal=Persoonia|volume=17|issue=3|pages=435–456}} * {{Наведено списание|last=van der Aa|first=H. A.|last2=Vanev|first2=S.|last3=Mel'nik|first3=V. A.|displayauthors=etal|date=September 2001|title=A new species of ''Cytosporella'' (Coelomycetes, Deuteromycotina) from subantarctic Campbell Island (New Zealand)|journal=[[Royal Society of New Zealand|New Zealand Journal of Botany]]|volume=39|issue=3|pages=543–545|doi=10.1080/0028825x.2001.9512756|doi-access=free}} * {{Наведено списание|last=de Gruyter|first=J.|last2=Boerema|first2=G. H.|last3=van der Aa|first3=H. A.|year=2002|title=Contributions towards a monograph of ''Phoma'' (Coelomycetes) VI - 2. Section Phyllostictoides: Outline of its taxa|journal=Persoonia|volume=18|issue=1|pages=1–53}} * {{Наведено списание|last=Baayen|first=R. P.|last2=Bonants|first2=P. J. M.|last3=Verkley|first3=G.|displayauthors=etal|date=May 2002|title=Nonpathogenic isolates of the citrus black spot fungus, ''Guignardia citricarpa'', identified as a cosmopolitan endophyte of woody plants, ''G. mangiferae'' (''Phyllosticta capitalensis'')|journal=[[American Phytopathological Society#Journals|Phytopathology]]|volume=92|issue=5|pages=464–477|doi=10.1094/phyto.2002.92.5.464|pmid=18943020|doi-access=free}} == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Аа, Хубертус Антониус ван дер }} [[Категорија:Луѓе од Тилбург]] [[Категорија:Холандски миколози]] [[Категорија:Починати во 2017 година]] [[Категорија:Родени во 1935 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] k1iu2xjsa9ydp1mqgp5klxthnxdkg7f Александар Александрович Фишер фон Валдхајм 0 1392425 5545651 5545286 2026-04-28T08:41:06Z Тиверополник 1815 5545651 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Fischer_von_Waldheim_AA.jpg|мини|Фишер фон Валдхајм А.А.]] '''Александар Александрович Фишер фон Валдхајм''' (роден на {{роден на|20|април|1839}} во {{роден во|Москва}}, [[Руско Царство]] - починал на {{починал на|24|февруари|1920}} во {{починал во|Сочи}}, [[Русија]] — руски [[Ботаника|ботаничар]]. Тој бил директор на [[Ботаничка градина на Петар Велики|Ботаничката градина во Санкт Петербург]]. Бил син на [[Александар Григориевич Фишер фон Валдхајм]] (1803–1884) и внук на [[Готхелф Фишер фон Валдхајм]]. Во 1853 година, бил избран за член на [[Американско филозофско друштво|Американското филозофско друштво]]. {{Ботаничар|A.A.Fisch.Waldh.}} == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Валдхајм, Александар Александрович Фишер фон }} [[Категорија:Починати во 1920 година]] [[Категорија:Родени во 1839 година]] [[Категорија:Руски ботаничари]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] ek5x1cihffam6qe8c54sohhvklxh2dw 5545654 5545651 2026-04-28T08:42:32Z Тиверополник 1815 5545654 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Fischer_von_Waldheim_AA.jpg|мини|Фишер фон Валдхајм А.А.]] '''Александар Александрович Фишер фон Валдхајм''' (роден на {{роден на|20|април|1839}} во {{роден во|Москва}}, [[Руско Царство]] - починал на {{починал на|24|февруари|1920}} во {{починал во|Сочи}}, [[Русија]]) — руски [[Ботаника|ботаничар]]. Тој бил директор на [[Ботаничка градина на Петар Велики|Ботаничката градина во Санкт Петербург]]. Бил син на [[Александар Григориевич Фишер фон Валдхајм]] (1803–1884) и внук на [[Готхелф Фишер фон Валдхајм]]. Во 1853 година, бил избран за член на [[Американско филозофско друштво|Американското филозофско друштво]]. {{Ботаничар|A.A.Fisch.Waldh.}} == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Валдхајм, Александар Александрович Фишер фон }} [[Категорија:Починати во 1920 година]] [[Категорија:Родени во 1839 година]] [[Категорија:Руски ботаничари]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] mprmc6kgy0eslmor6xu1t5k0nlcsw16 Готхелф Фишер фон Валдхајм 0 1392426 5545655 5545297 2026-04-28T08:44:40Z Тиверополник 1815 5545655 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist|image=Fischer von Waldheim 1771-1853.jpg|caption=Готхелф Фишер фон Валдхајм|name=Готхелф Фишер фон Валдхајм|birth_name=Готхелф Фишер|birth_date=13 октомври 1771|birth_place=[[Валдхајм (Саксонија)|Валдхајм]], [[Изборно Кнежевство Саксонија]]|death_date={{Death date and age|1853|10|18|1771|10|13|df=yes}}|death_place=[[Москва]], [[Руска Империја]]|other_names=Григо́рий Ива́нович Фи́шер фон Ва́льдгейм|occupation=[[Anatomist]], [[entomologist]] and [[paleontologist]].|education=[[University of Leipzig]]|workplaces=[[Универзитетот во Мајнц]], [[Московскиот универзитет]]|known_for=Класификација на безрбетници, ''Entomographia Imperii Rossici''|awards=Руско благородништво; додавање на „фон Валдхајм“ на неговото име; почесен член на странство на [[Американска академија на уметностите и науките|Американска академија на уметности и науки]]; член на [[Американско филозофско друштво|Американското филозофско друштво]]|author_abbrev_bot='''G.Fisch.Waldh.'''|author_abbrev_zoo='''G. Fischer''', '''Fischer de Waldheim''', '''Fischer von Waldheim'''}} '''Готхелф Фишер фон Валдхајм''' ({{Langx|ru|Григо́рий Ива́нович Фи́шер фон Ва́льдгейм}}; роден на {{роден на|13|октомври|1771}} во {{роден во|Валдхајм}}, [[Изборно Кнежевство Саксонија|Саксонија]] - починал на {{починал на|18|октомври|1853}} во {{починал во|Москва}}, [[Руско Царство]]) — [[Изборно Кнежевство Саксонија|саксонски]] [[Анатомија|анатомист]], [[Ентомологија|ентомолог]] и [[Палеонтологија|палеонтолог]] кој го поминал поголемиот дел од својот возрасен живот во [[Руска Империја|Русија]]. Фишер бил роден како Готхилф Фишер во [[Валдхајм (Саксонија)|Валдхајм]], [[Саксонија]], како син на ткајач на лен. Студирал [[медицина]] во [[Лајпциг]]. Патувал во [[Виена]] и [[Париз]] со својот пријател [[Александар фон Хумболт]] и студирал кај [[Жорж Кивје]]. Станал професор во [[Мајнц]], а потоа во 1804 година станал професор по природна историја и директор на Природонаучниот музеј Демидов на [[Московски државен универзитет „Ломоносов“|Московскиот универзитет]]. Во август 1805 година, го основал [[Московско друштво на натуралисти|Московското друштво на натуралисти]]. Фишер бил избран за странски почесен член на [[Американска академија на уметностите и науките|Американската академија на уметностите и науките]] во 1812 година и за член на [[Американско филозофско друштво|Американското филозофско друштво]] во 1818 година. Фишер главно се занимавал со класификација на [[безрбетници]], чиј резултат била неговата ''„Ентомографија Империи Росици“'' (1820–1851). Тој, исто така, поминал време проучувајќи [[Фосил|фосили]] од областа околу Москва. Поради неговата работа на проучување на инсектите во Русија, руската влада му доделила благородништво, како и наставката „фон Валдхајм“ на неговото презиме. {{Ботаничар|G.Fisch.Waldh.}} == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Фишер, Готхелф фон Валдхајм}} [[Категорија:Почесни членови на Петербуршката академија на науките]] [[Категорија:Германски палеонтолози]] [[Категорија:Германски ентомолози]] [[Категорија:Членови на Американската академија на уметностите и науките]] [[Категорија:Починати во 1853 година]] [[Категорија:Родени во 1771 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] 7bwac5i38jbpgqjeh7tyx0up0g9cspm 5545656 5545655 2026-04-28T08:44:54Z Тиверополник 1815 5545656 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist|image=Fischer von Waldheim 1771-1853.jpg|caption=Готхелф Фишер фон Валдхајм|name=Готхелф Фишер фон Валдхајм|birth_name=Готхелф Фишер|birth_date=13 октомври 1771|birth_place=[[Валдхајм (Саксонија)|Валдхајм]], [[Изборно Кнежевство Саксонија]]|death_date={{Death date and age|1853|10|18|1771|10|13|df=yes}}|death_place=[[Москва]], [[Руска Империја]]|other_names=Григо́рий Ива́нович Фи́шер фон Ва́льдгейм|occupation=[[Anatomist]], [[entomologist]] and [[paleontologist]].|education=[[University of Leipzig]]|workplaces=[[Универзитетот во Мајнц]], [[Московскиот универзитет]]|known_for=Класификација на безрбетници, ''Entomographia Imperii Rossici''|awards=Руско благородништво; додавање на „фон Валдхајм“ на неговото име; почесен член на странство на [[Американска академија на уметностите и науките|Американска академија на уметности и науки]]; член на [[Американско филозофско друштво|Американското филозофско друштво]]|author_abbrev_bot='''G.Fisch.Waldh.'''|author_abbrev_zoo='''G. Fischer''', '''Fischer de Waldheim''', '''Fischer von Waldheim'''}} '''Готхелф Фишер фон Валдхајм''' ({{Langx|ru|''Григо́рий Ива́нович Фи́шер фон Ва́льдгейм''}}; роден на {{роден на|13|октомври|1771}} во {{роден во|Валдхајм}}, [[Изборно Кнежевство Саксонија|Саксонија]] - починал на {{починал на|18|октомври|1853}} во {{починал во|Москва}}, [[Руско Царство]]) — [[Изборно Кнежевство Саксонија|саксонски]] [[Анатомија|анатомист]], [[Ентомологија|ентомолог]] и [[Палеонтологија|палеонтолог]] кој го поминал поголемиот дел од својот возрасен живот во [[Руска Империја|Русија]]. Фишер бил роден како Готхилф Фишер во [[Валдхајм (Саксонија)|Валдхајм]], [[Саксонија]], како син на ткајач на лен. Студирал [[медицина]] во [[Лајпциг]]. Патувал во [[Виена]] и [[Париз]] со својот пријател [[Александар фон Хумболт]] и студирал кај [[Жорж Кивје]]. Станал професор во [[Мајнц]], а потоа во 1804 година станал професор по природна историја и директор на Природонаучниот музеј Демидов на [[Московски државен универзитет „Ломоносов“|Московскиот универзитет]]. Во август 1805 година, го основал [[Московско друштво на натуралисти|Московското друштво на натуралисти]]. Фишер бил избран за странски почесен член на [[Американска академија на уметностите и науките|Американската академија на уметностите и науките]] во 1812 година и за член на [[Американско филозофско друштво|Американското филозофско друштво]] во 1818 година. Фишер главно се занимавал со класификација на [[безрбетници]], чиј резултат била неговата ''„Ентомографија Империи Росици“'' (1820–1851). Тој, исто така, поминал време проучувајќи [[Фосил|фосили]] од областа околу Москва. Поради неговата работа на проучување на инсектите во Русија, руската влада му доделила благородништво, како и наставката „фон Валдхајм“ на неговото презиме. {{Ботаничар|G.Fisch.Waldh.}} == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Фишер, Готхелф фон Валдхајм}} [[Категорија:Почесни членови на Петербуршката академија на науките]] [[Категорија:Германски палеонтолози]] [[Категорија:Германски ентомолози]] [[Категорија:Членови на Американската академија на уметностите и науките]] [[Категорија:Починати во 1853 година]] [[Категорија:Родени во 1771 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] aena0g6snz9llipwf41akq6jmt4ohfn 5545657 5545656 2026-04-28T08:45:05Z Тиверополник 1815 5545657 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist|image=Fischer von Waldheim 1771-1853.jpg|caption=Готхелф Фишер фон Валдхајм|name=Готхелф Фишер фон Валдхајм|birth_name=Готхелф Фишер|birth_date=13 октомври 1771|birth_place=[[Валдхајм (Саксонија)|Валдхајм]], [[Изборно Кнежевство Саксонија]]|death_date={{Death date and age|1853|10|18|1771|10|13|df=yes}}|death_place=[[Москва]], [[Руска Империја]]|other_names=Григо́рий Ива́нович Фи́шер фон Ва́льдгейм|occupation=[[Anatomist]], [[entomologist]] and [[paleontologist]].|education=[[University of Leipzig]]|workplaces=[[Универзитетот во Мајнц]], [[Московскиот универзитет]]|known_for=Класификација на безрбетници, ''Entomographia Imperii Rossici''|awards=Руско благородништво; додавање на „фон Валдхајм“ на неговото име; почесен член на странство на [[Американска академија на уметностите и науките|Американска академија на уметности и науки]]; член на [[Американско филозофско друштво|Американското филозофско друштво]]|author_abbrev_bot='''G.Fisch.Waldh.'''|author_abbrev_zoo='''G. Fischer''', '''Fischer de Waldheim''', '''Fischer von Waldheim'''}} '''Готхелф Фишер фон Валдхајм''' ({{Langx|ru|Григо́рий Ива́нович Фи́шер фон Ва́льдгейм}}; роден на {{роден на|13|октомври|1771}} во {{роден во|Валдхајм}}, [[Изборно Кнежевство Саксонија|Саксонија]] - починал на {{починал на|18|октомври|1853}} во {{починал во|Москва}}, [[Руско Царство]]) — [[Изборно Кнежевство Саксонија|саксонски]] [[Анатомија|анатомист]], [[Ентомологија|ентомолог]] и [[Палеонтологија|палеонтолог]] кој го поминал поголемиот дел од својот возрасен живот во [[Руска Империја|Русија]]. Фишер бил роден како Готхилф Фишер во [[Валдхајм (Саксонија)|Валдхајм]], [[Саксонија]], како син на ткајач на лен. Студирал [[медицина]] во [[Лајпциг]]. Патувал во [[Виена]] и [[Париз]] со својот пријател [[Александар фон Хумболт]] и студирал кај [[Жорж Кивје]]. Станал професор во [[Мајнц]], а потоа во 1804 година станал професор по природна историја и директор на Природонаучниот музеј Демидов на [[Московски државен универзитет „Ломоносов“|Московскиот универзитет]]. Во август 1805 година, го основал [[Московско друштво на натуралисти|Московското друштво на натуралисти]]. Фишер бил избран за странски почесен член на [[Американска академија на уметностите и науките|Американската академија на уметностите и науките]] во 1812 година и за член на [[Американско филозофско друштво|Американското филозофско друштво]] во 1818 година. Фишер главно се занимавал со класификација на [[безрбетници]], чиј резултат била неговата ''„Ентомографија Империи Росици“'' (1820–1851). Тој, исто така, поминал време проучувајќи [[Фосил|фосили]] од областа околу Москва. Поради неговата работа на проучување на инсектите во Русија, руската влада му доделила благородништво, како и наставката „фон Валдхајм“ на неговото презиме. {{Ботаничар|G.Fisch.Waldh.}} == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Фишер, Готхелф фон Валдхајм}} [[Категорија:Почесни членови на Петербуршката академија на науките]] [[Категорија:Германски палеонтолози]] [[Категорија:Германски ентомолози]] [[Категорија:Членови на Американската академија на уметностите и науките]] [[Категорија:Починати во 1853 година]] [[Категорија:Родени во 1771 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] 7bwac5i38jbpgqjeh7tyx0up0g9cspm 5545658 5545657 2026-04-28T08:45:59Z Тиверополник 1815 5545658 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist|image=Fischer von Waldheim 1771-1853.jpg|caption=Готхелф Фишер фон Валдхајм|name=Готхелф Фишер фон Валдхајм|birth_name=Готхелф Фишер|birth_date=13 октомври 1771|birth_place=[[Валдхајм (Саксонија)|Валдхајм]], [[Изборно Кнежевство Саксонија]]|death_date={{Death date and age|1853|10|18|1771|10|13|df=yes}}|death_place=[[Москва]], [[Руско Царство]]|other_names=Григо́рий Ива́нович Фи́шер фон Ва́льдгейм|occupation=[[Anatomist]], [[entomologist]] and [[paleontologist]].|education=[[University of Leipzig]]|workplaces=[[Универзитетот во Мајнц]], [[Московски универзитет]]|known_for=Класификација на безрбетници, ''Entomographia Imperii Rossici''|awards=Руско благородништво; додавање на „фон Валдхајм“ на неговото име; почесен член на странство на [[Американска академија на уметностите и науките|Американска академија на уметности и науки]]; член на [[Американско филозофско друштво|Американското филозофско друштво]]|author_abbrev_bot='''G.Fisch.Waldh.'''|author_abbrev_zoo='''G. Fischer''', '''Fischer de Waldheim''', '''Fischer von Waldheim'''}} '''Готхелф Фишер фон Валдхајм''' ({{Langx|ru|Григо́рий Ива́нович Фи́шер фон Ва́льдгейм}}; роден на {{роден на|13|октомври|1771}} во {{роден во|Валдхајм}}, [[Изборно Кнежевство Саксонија|Саксонија]] - починал на {{починал на|18|октомври|1853}} во {{починал во|Москва}}, [[Руско Царство]]) — [[Изборно Кнежевство Саксонија|саксонски]] [[Анатомија|анатомист]], [[Ентомологија|ентомолог]] и [[Палеонтологија|палеонтолог]] кој го поминал поголемиот дел од својот возрасен живот во [[Руска Империја|Русија]]. Фишер бил роден како Готхилф Фишер во [[Валдхајм (Саксонија)|Валдхајм]], [[Саксонија]], како син на ткајач на лен. Студирал [[медицина]] во [[Лајпциг]]. Патувал во [[Виена]] и [[Париз]] со својот пријател [[Александар фон Хумболт]] и студирал кај [[Жорж Кивје]]. Станал професор во [[Мајнц]], а потоа во 1804 година станал професор по природна историја и директор на Природонаучниот музеј Демидов на [[Московски државен универзитет „Ломоносов“|Московскиот универзитет]]. Во август 1805 година, го основал [[Московско друштво на натуралисти|Московското друштво на натуралисти]]. Фишер бил избран за странски почесен член на [[Американска академија на уметностите и науките|Американската академија на уметностите и науките]] во 1812 година и за член на [[Американско филозофско друштво|Американското филозофско друштво]] во 1818 година. Фишер главно се занимавал со класификација на [[безрбетници]], чиј резултат била неговата ''„Ентомографија Империи Росици“'' (1820–1851). Тој, исто така, поминал време проучувајќи [[Фосил|фосили]] од областа околу Москва. Поради неговата работа на проучување на инсектите во Русија, руската влада му доделила благородништво, како и наставката „фон Валдхајм“ на неговото презиме. {{Ботаничар|G.Fisch.Waldh.}} == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Фишер, Готхелф фон Валдхајм}} [[Категорија:Почесни членови на Петербуршката академија на науките]] [[Категорија:Германски палеонтолози]] [[Категорија:Германски ентомолози]] [[Категорија:Членови на Американската академија на уметностите и науките]] [[Категорија:Починати во 1853 година]] [[Категорија:Родени во 1771 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] 9efq2t3r8nxhuw5firp4urwfzj0nf11 Александар Григориевич Фишер фон Валдхајм 0 1392427 5545659 5545302 2026-04-28T08:48:58Z Тиверополник 1815 5545659 wikitext text/x-wiki '''Александар Григориевич Фишер фон Валдхајм''' ({{Langx|ru|Александр Григорьевич Фишер фон Вальдгейм}}; (роден на {{роден на|7|мај|1803}} - починал на {{починал на|13|јули|1884}} година) — руски ботаничар роден во Германија. Тој бил син на натуралистот [[Готхелф Фишер фон Валдхајм]] и татко на ботаничарот [[Александар Александрович Фишер фон Валдхајм]] . == Живот и работа == Фишер фон Валдхајм бил син на Готхелф Фишер фон Валдхајм, а негов кум бил [[Александар фон Хумболт]]. Ботаника учел уште од рана возраст дома, завршил во московската гимназија, а потоа во интернатско училиште пред да се запише на [[Московски државен универзитет „Ломоносов“|Московскиот универзитет]] во 1817 година, каде што се школувал кај [[Карл Лудвиг Голдбах|К. Л. Голдбах]] и [[Георг Франц Хофман|Г. Ф. Хофман]]. Станал професор по ботаника и фармакологија на Московската медицинска хируршка академија во 1826 година. Се оженил со Натали, ќерка на Хофман, во 1830 година и станал директор на ботаничката градина по смртта на неговиот свекор. Медицинската хируршка академија била распуштена во 1843 година, а потоа тој имал позиции на [[Московски државен универзитет „Ломоносов“|Московскиот универзитет]]. Поднел оставка во 1865 година.<ref name=":0">{{cite book|url=https://www.deutsche-biographie.de/pnd116584483.html#ndbcontent|title=Neue Deutsche Biographie|year=1961|volume=5|page=212|chapter=Fischer von Waldheim, Alexander|author=Zaunick, Rudolph|lang=de}}</ref> Тој покажал посебен интерес за растителна анатомија и дизајнирал микроскоп заедно со Винсент Шевалие. Тој бил секретар на [[Московско друштво на натуралисти|Московското друштво на натуралисти]] од 1825 до 1835 година и бил претседател од 1872 до 1884 година. Тој бил награден со Голем крст на рускиот ред Света Ана и Голем крст на Виртембершкиот Фридриков ред. Неговиот син Александар бил професор по ботаника во Варшава од 1897 до 1917 година.<ref name=":0" /> {{Ботаничар|Fisch.Waldh.}} == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Фишер, Александар Григориевич фон Валдхајм}} [[Категорија:Починати во 1884 година]] [[Категорија:Родени во 1803 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Руски ботаничари]] 2wz1c74iwsvi6nhoxk2hag3w8vjgvev Вилијам Aјтон 0 1392428 5545661 5545305 2026-04-28T08:51:08Z Тиверополник 1815 5545661 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Научник|name=Вилијам Aјтон|image=William Aiton.jpg|birth_date=1731|birth_place=[[Хамилтон]], Шкотска|death_date={{death date and age|1793|02|02|1731|df=yes}}|death_place=[[Кју]], Англија|resting_place=Црквата „Света Ана“, Кју, Англија|fields=[[Ботаника]]|author_abbrev_bot=Aiton|known_for=Директор на [[Кралски ботанички градини во Кју]]|children=[[Вилијам Таунсенд Ајтон]]}} '''Вилијам Ајтон''' (роден во 1731 — починал на {{починал на|2|февруари|1793}} година) — [[Шкотска|шкотски]] [[Ботаника|ботаничар]].<ref>{{cite web|url=https://www.scottish-places.info/people/famousfirst1430.html|title=William Aiton from The Gazetteer for Scotland|language=en-gb|website=www.scottish-places.info}}</ref> [[Податотека:Kew,_St_Anne's_Churchyard,_The_Aiton_family_tomb.jpg|мини|Гробницата на семејството Ајтон]] Ајтон бил роден во близина на Хамилтон. Редовно се обучувал за професијата градинар, па во 1754 година заминал во [[Лондон]] каде станал помошник на [[Филип Милер]], тогашен надзорник на Челсиевата физичка градина. Во 1759 година бил назначен за директор на новоформираната [[Кралски ботанички градини во Кју|ботаничка градина во Кју]], каде што останал до својата смрт. Направил многу подобрувања во градините, а во 1789 година го објавил ''„[[Hortus Kewensis]]“'', каталог на растенијата што се одгледуваат таму. Погребан бил во блиската црква „Света Ана“, во Кју.<ref name="EB1911">{{EB1911|inline=1|wstitle=Aiton, William|volume=1|page=448}}</ref> Второто и проширено издание на ''Hortus'' било објавено во 1810–1813 година од неговиот најстар син, [[Вилијам Таунсенд Ајтон]].<ref name="EB1911" /> Ајтон е одбележан со специфичниот епитет ''aitonis''. Во 1789 година, тој го класифицирал растението Sampaguita во родот ''[[Jasminum]]'', а го нарекол и ''арапски јасмин,'' бидејќи се верувало дека растението потекнува од [[Арапски Полуостров|Арапскиот Полуостров]]<ref>{{Cite web|url=https://gardenerdy.com/study-of-sampaguita-flower/|title=Study of the Sampaguita Flower - The National Pride of Philippines|date=2009-03-09|language=en-US|accessdate=25 March 2021|website=Gardenerdy}}</ref> иако растението не потекнува од Арабија. {{Ботаничар|Aiton}} == Избрани публикации == * {{Наведена книга|url=http://www.botanicus.org/item/31753000624095|title=Hortus Kewensis|last=Ајтон|first=В.|publisher=[[Џорџ Никол]]|year=1789|location=Лондон|author-link=Вилијам Aјтон}} == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Aјтон, Вилијам }} [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Починати во 1793 година]] [[Категорија:Родени во 1731 година]] [[Категорија:Шкотски ботаничари]] 1hep6b4dv087b6573deef6ek53l5jat Вилијам Таунсенд Ајтон 0 1392429 5545662 5545328 2026-04-28T08:54:26Z Тиверополник 1815 5545662 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Научник|name=Вилијам Таунсенд Ајтон|image=W_T_Aiton.jpg|birth_date=2 февруари 1766|birth_place=[[Кју]]|death_date={{death date and age|9 October 1849|2 February 1766|df=y}}|death_place=[[Кју]]|field=[[Ботаника]]}} '''Вилијам Таунсенд Ајтон''' (роден на {{роден на|2|февруари|1766}} година - починал на {{починал на|9|октомври|1849}} година) — англиски ботаничар. == Ран живот и образование == Ејтон бил роден во Кју на 2 февруари 1766 година, најстарото дете од четирите ќерки и двата сина на Елизабет (родена Таунсенд) ({{Околу|1740–1826}}) и [[Вилијам Aјтон]] (1731–1793). Неговиот помлад брат Џон Таунсенд Ајтон (1777–1851) станал кралски градинар во Виндзор, а подоцна и во [[Фрогмор]] и [[Кензингтонска палата|Кензингтонската палата]].<ref name="DNB">{{cite DNB|wstitle=Aiton, William Townsend|volume=1|author=Britten, James}}</ref><ref name=":0">{{Cite ODNB|title=Aiton, William Townsend (1766–1849), horticulturist|url=https://www.oxforddnb.com/display/10.1093/ref:odnb/9780198614128.001.0001/odnb-9780198614128-e-262|access-date=2023-05-12|year=2004|language=en|doi=10.1093/ref:odnb/262}}</ref><ref>{{Cite ODNB|title=Aiton, William (1731–1793), horticulturist|url=https://www.oxforddnb.com/display/10.1093/ref:odnb/9780198614128.001.0001/odnb-9780198614128-e-260|access-date=2023-05-12|year=2004|language=en|doi=10.1093/ref:odnb/260}}</ref> == Кариера == Ајтон издал второ и проширено издание на ''[[Hortus Kewensis]]'' во 1810–1813 година, каталог на растенијата во [[Кралски ботанички градини во Кју|Кралските ботанички градини во Кју]],<ref>{{Cite web|url=https://blog.biodiversitylibrary.org/2023/05/travelling-plants-collaborative-project.html|title=Travelling Plants: A Collaborative Project|date=2023-05-11|language=en-US|access-date=2023-05-12|website=Biodiversity Heritage Library}}</ref> чие прво издание го напишал неговиот татко Вилијам Ајтон. Ајтон го наследил својот татко по неговата смрт како надзорник во Кјуевите ботанички градини во 1793<ref name="DNB" /> година и бил ангажиран од [[Џорџ IV]] да ги уреди градините во [[Кралски павиљон|Кралскиот павиљон]] и во дворецот на Бакингемската палата.<ref name="DNB" /><ref>{{cite journal|author=McEwen, Ron|year=2013|title=The Northern Lads: The migration of Scottish gardeners with especial reference to the Royal Botanic Gardens, Kew|journal=Sibbaldia: The International Journal of Botanic Garden Horticulture|issue=11|pages=109–123|doi=10.24823/Sibbaldia.2013.55|doi-access=free}}</ref> Ајтон бил еден од основачите и активен член на [[Кралско хортикултурно друштво|Кралското хортикултурно друштво]].<ref name="DNB" /> == Подоцнежен живот == Ајтон престанал да биде надзорник во Кју по назначувањето на [[Вилијам Џексон Хукер]] за прв официјален директор на Кју во [[1841]] година, но продолжил да живее во Кју, иако поголемиот дел од времето го поминувал со својот брат во Кенсингтон.<ref name="DNB" /> Се пензионирал во [[1845]] година и починал на 9 октомври 1849 година. Бил погребан во црквата „Света Ана“ во Кју.<ref name="DNB" /><ref name=":0" /> Никогаш не се оженил, но негов наследник бил неговиот вонбрачен син, Вилијам Атвел Смит (''роден'' 1808 година).<ref name=":0" /> {{Ботаничар|W.T.Aiton}} == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ајтон, Вилијам Таунсенд }} [[Категорија:Членови на Линеевското друштво во Лондон]] [[Категорија:Починати во 1849 година]] [[Категорија:Родени во 1766 година]] [[Категорија:Англиски градинари]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Англиски ботаничари]] 4g28387hnd7f8ot901z88b3s7okedg6 Јохан Ерхард Арескуг 0 1392433 5545683 5545223 2026-04-28T09:36:09Z Тиверополник 1815 5545683 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Johan_Areschoug_x_Hildegard_Norberg.jpg|мини|Јохан Арескуг ]] '''Јохан Ерхард Арескуг''' (роден на {{роден на|16|септември|1811}} година во {{роден во|Гетеборг}} - починал на {{починал на|7|мај|1887}} година) — шведски [[Алгологија|алголог]] и [[ботаничар]]. Тој студирал [[природни науки]] на [[Лундски универзитет|Лундискиот универзитет]], каде што во 1838 година добил докторат по филозофија. Во 1859 година го наследил [[Елијас Магнус Фрис]] (1794-1878) кој што бил професор по ботаника на [[Упсалски универзитет|Упсалскиот уни9верзитет]], тоа била позиција што ја задржал до 1876 година. Во 1851 година, исто така бил избран за член на [[Кралска академија на науките (Шведска)|Кралската шведска академија на науките]]. Арескуг извршил обемни теренски испитувања на скандинавските [[Криптогам|криптогами]], запаметен по својата работа во областа на [[Алгологија|фикологијата]]. Од 1836 година тој ја уредувал книгата која што била посветена на скандинавските алги, најголемата серија со наслов ''„Algae Scandinavicae exsiccatae quas adjectis Characeis distribuit“ од Џон Ер.'' ''Арескуг .'' (1861-1879).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.botanischestaatssammlung.de/DatabaseClients/IndExs/Exsiccatae_IndExs_Details.jsp?ExsiccataID=1515962623|title=Algae Scandinavicae exsiccatae quas adjectis Characeis distribuit John Ehrh. Areschoug. Serie novae: IndExs ExsiccataID=1515962623|work=IndExs – Index of Exsiccatae|publisher=Botanische Staatssammlung München|accessdate=30 March 2025}}</ref> [[Црвени алги|Црвените алги]] од родот ''Areschougia'' од семејството ''Areschougiaceae'' биле именувани во негова чест.<ref>{{Наведена книга|url=https://doi.org/10.3372/epolist2022|title=Eine Enzyklopädie zu eponymischen Pflanzennamen|last=Burkhardt|first=Lotte|publisher=Botanic Garden and Botanical Museum, Freie Universität Berlin|year=2022|isbn=978-3-946292-41-8|location=Berlin|language=German|trans-title=Encyclopedia of eponymic plant names|format=pdf|doi=10.3372/epolist2022|access-date=January 27, 2022}}</ref> == Избрани публикации == * ''Symbolae Algarum rar. Florae scandinavicae'' (1838). * ''Иконографија фикологија'' (1847). * ''Phyceae scanidnavicae marinae'' (1850). * ''Observationes phycologicae'' (1883). {{Ботаничар|Aresch.}} == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://coleur.googlepages.com/arelites Дали Akademi Collegium Europaeum е] {{Семарх|url=https://archive.today/20121130004703/http://coleur.googlepages.com/arelites}} (биографски информации) * [https://runeberg.org/sbh/aresjohn.html Биографија] (германски) {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Арескуг, Јохан Ерхард}} [[Категорија:Членови на Кралската шведска академија на науките]] [[Категорија:Починати во 1887 година]] [[Категорија:Родени во 1811 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] lvingol22pbi16tard4unweibklhk8w Мери Бел Ален 0 1392437 5545685 5545325 2026-04-28T09:39:00Z Тиверополник 1815 5545685 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Научник|name=Мери Бел Ален|image=Mary Belle Allen, research scientist, Kaiser Permanente, 1959.jpg|caption=Мери Бел Ален, Кајзер Перманенте, 1959|birth_date=Ноември 11, 1922<ref name="Cattell"/>|birth_place=[[Мористаун, Њу Џерси]]|death_date={{death date and age|1973|1922}}|death_place=[[Фербенкс, Алјаска]]<ref name="Death">{{cite news |title=Scientist Mary Belle Allen found dead at her residence |url=https://www.newspapers.com/clip/20098976/fairbanks-daily-news-miner/ |access-date=13 October 2021 |work=Fairbanks Daily News-Miner, Fairbanks, Alaska |date=27 October 1973}}</ref>|field=[[Ботаника]], [[Хемија]], Биохемија [[микробиологија]]|work_institutions=[[Хопкинс морска станица]], [[Универзитетот во Калифорнија, Беркли,]], [[Кајзер Перманенте]], [[Универзитет на Алјаска]]|alma_mater=[[Универзитетот во Калифорнија]], [[Универзитет на Колумбија]]|doctoral_advisor=|awards=[[Наградата Дарбакер]], 1962<ref name="Darbaker"/>|author_abbrev_bot='''M.B.Allen'''}} '''Мери Бел Ален''' (родена на {{роден на|11|ноември|1922}} година во [[Мористаун, Њу Џерси]]- починала во {{починал на|||1973}} година во [[Фербенкс|Фербенкс]], [[Алјаска]]) — американска [[Ботаника|ботаничарка]], [[Хемичар|хемичарка]], [[Микологија|миколог]], [[Алгологија|алголог]] и [[Фитопатологија|патолог на растенијата]], и пионерка на биохемиската [[микробиологија]]. Заедно со [[Даниел И. Арнон]] и [[Ф. Роберт Вотли]], таа направила револуционерни истражувања откривајќи ја и демонстрирајќи ја улогата на [[Хлоропласт|хлоропластите]] во [[Фотосинтеза|фотосинтезата]].<ref name="Provasoli">{{Наведено списание|last=Provasoli|first=L.|last2=Hutner|first2=S. H.|date=September 1974|title=Mary Belle Allen 1922–1973|url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.2216/i0031-8884-13-3-269.1|journal=Phycologia|volume=13|issue=3|pages=269|bibcode=1974Phyco..13..269P|doi=10.2216/i0031-8884-13-3-269.1|url-access=subscription|access-date=12 October 2021}}</ref><ref name="Harvard">{{Наведена мрежна страница|url=http://kiki.huh.harvard.edu/databases/botanist_search.php?mode=details&id=70516|title=Index of Botanists: Allen, Mary Belle|work=Harvard University Herbaria & Libraries|accessdate=12 October 2021}}</ref> Во 1962 година ја добила наградата Дарбекер од [[Американско ботаничко друштво|Ботаничкото друштво на Америка]] за нејзината работа на микробните алги.<ref name="Darbaker">{{Наведена мрежна страница|url=https://botany.org/home/awards/awards-for-established-scientists/darbakerprize.html|title=Darbaker Prize|work=Botanical Society of America|accessdate=13 October 2021}}</ref> Во 1967 година била номинирана заедно (но неуспешно) со Арнон и Вотли за [[Нобелова награда]].<ref name="Nobel">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=14658|title=Nomination Archive – M B Allen|date=April 2020|work=NobelPrize.org|accessdate=11 November 2020}}</ref><ref name="Brummitt">{{Наведена книга|title=Authors of plant names : a list of authors of scientific names of plants, with recommended standard forms of their names, including abbreviations|last=Brummitt|first=R. K.|last2=Powell|first2=C. E.|date=1992|publisher=Royal Botanic Gardens, Kew|isbn=978-0-947643-44-7|location=[London]|page=24}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Handwörterbuch der Pflanzennamen|date=1984|publisher=Ulmer Verlag|isbn=9783800150427|editor-last=Zander|editor-first=Robert|edition=13|location=Stuttgart|editor-last2=Encke|editor-first2=Fritz|editor-last3=Buchheim|editor-first3=Günther|editor-last4=Seybold|editor-first4=Siegmund}}</ref>{{Botanist|M.B.Allen}} == Кариера == Мери Бел Ален била ќерка на [[Фредерик Медисон Ален]] и Бел В. Ален. Таа исто така имала сестра, Дороти Луелин Ален (подоцна Флин).<ref>{{Наведени вести|url=https://www.legacy.com/us/obituaries/dailydemocrat/name/dorothy-allen-flynn-obituary?pid=188857363|title=Dorothy Llewellyn Allen Flynn 1924 - 2018|date=May 4, 2018|work=Daily Democrat|access-date=14 October 2021}}</ref> === Диплома за завршено високо образование === Ален ја добила својата диплома со почести во 1941 година на колеџот за хемија на [[Универзитетот во Калифорнија]] во [[Беркли, Калифорнија]].<ref name="Cattell"/><ref name="California1941">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=4AU5AQAAMAAJ&pg=RA6-PA90|title=University of California Register, 1940-41|date=1941|publisher=University of California Press|volume=II|location=Berkeley, CA|page=90|access-date=13 October 2021}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Blue and Gold Yearbook|date=1941|publisher=University of California Berkeley|location=Berkeley, CA|page=70|chapter=Class of 1941}}</ref> Тогаш таа имала 19 години.<ref name="Provasoli"/> === Докторска диплома === Ален била прифатена како докторант на Универзитетот во Калифорнија од страна на [[Сем Рубен]] во градот Беркли.<ref name="Kamen">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=jcV4r2Idqf0C&pg=PA201|title=Radiant Science, Dark Politics: A Memoir of the Nuclear Age|last=Kamen|first=Martin David|date=1 January 1985|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-04929-1|location=Berkeley and Los Angeles|pages=143, 201, 267|language=en|access-date=13 October 2021}}</ref><ref name="Benson">{{Наведено списание|last=Benson|first=A. A.|date=June 2002|title=Paving the Path|journal=Annual Review of Plant Biology|volume=53|issue=1|pages=1–25|bibcode=2002AnRPB..53....1B|doi=10.1146/annurev.arplant.53.091201.142547|pmid=12221968|doi-access=free}}</ref><ref name="Kaplan">{{Наведена книга|title=From Cyclotrons To Cytochromes: Essays in Molecular Biology and Chemistry|last=Benson|first=A. A.|date=December 2, 2012|publisher=Academic Press|isbn=9780323142052|editor-last=Kaplan|editor-first=Nathan|location=New York, London|page=60|chapter=Tracers in biology|access-date=13 October 2021|editor-last2=Robinson|editor-first2=Arthur|chapter-url=https://books.google.com/books?id=Ee7km_5AFDsC&pg=PA60}}</ref> Ален била наведена како асистент во Лабораторијата за зрачење „Лоренс“ на Универзитетот во Калифорнија во Беркли во периодот 1941-1942 година<ref name="Cattell"/><ref name="AIP">{{Наведена мрежна страница|url=https://history.aip.org/ead/20120391.html|title=Lawrence Radiation Laboratory Manhattan Engineering District records, Undated|work=American Institute of Physics|accessdate=13 October 2021}}</ref> и како хемичар во [[Проект „Менхетн“|округот Менхетен]] во периодот 1942-1944 година.<ref name="Cattell" />Таа додека работела со Рубен, таа користела [[радиоактивни трасери]] за проучување на фотосинтезата и хлорофилот.<ref name="Provasoli"/><ref>{{Наведено списание|last=Norris|first=T. H.|last2=Ruben|first2=S.|last3=Allen|first3=M. B.|date=December 1942|title=Tracer Studies with Radioactive Hydrogen. Some Experiments on Photosynthesis and Chlorophyll|journal=Journal of the American Chemical Society|volume=64|issue=12|pages=3037–3040|bibcode=1942JAChS..64.3037N|doi=10.1021/ja01264a087}}</ref> По смртта на Сем Рубен во 1943 година, Ален се префрлила на [[Универзитетот Колумбија]].<ref name="Kamen" /> Ален исто така ја добила стипендија од „ДиПонт“ за 1945-1946 година<ref name="Cattell" /> и го завршила докторатот по физичка хемија на Универзитетот Колумбија во 1946 година,<ref name="Cattell" /><ref name="Kamen" /> со теза за ''фосфорот во скробот''.<ref>{{Наведена книга|title=Phosphorus in Starch: Nature and reactions of starch phosphate. Enzymatic phosphorylation of starch and synthesis of amylopectin|last=Allen|first=Mary Belle|date=1946|publisher=Columbia University|location=New York}}</ref> === Постдокторска работа === Во периодот 1946-1947 година, Ален ја добила стипендијата [[Националниот истражувачки совет]] по хемија на [[Универзитетот Вашингтон во Сент Луис]].<ref name="Cattell"/><ref name="CEN">{{Наведено списание|date=17 November 1947|title=News-Makers|url=https://pubs.acs.org/doi/10.1021/cen-v025n046.p3440|journal=Chemical & Engineering News Archive|volume=25|issue=46|pages=3440–3443|doi=10.1021/cen-v025n046.p3440|url-access=subscription|access-date=14 October 2021}}</ref><ref>{{Наведено списание|date=1946|title=News and Notes|url=http://www.jstor.org/stable/1675930.|journal=Science|publisher=American Association for the Advancement of Science|volume=104|issue=2688|pages=10–16|bibcode=1946Sci...104...10.|doi=10.1126/science.104.2688.10|jstor=1675930|url-access=subscription|access-date=14 October 2021}}</ref><ref name="Washington">{{Наведена мрежна страница|url=https://history.archives.mbl.edu/people-and-courses/institution/washington-university|title=History of the Marine Biological Laboratory|work=Washington University|accessdate=13 October 2021}}</ref><ref name="Kamen"/> Таа, исто така, поминала една година во [[Лабораторијата за морска биологија]] на [[Чикашки универзитет|Универзитетот во Чикаго]] како гостин-стручен соработник со [[Џејмс Франк]] и [[Ханс Гафрон]], околу 1951 година.<ref name="Rosenberg">{{Наведено списание|last=Rosenberg|first=Jerome L.|date=2004|title=The contributions of James Franck to photosynthesis research: a tribute|journal=Photosynthesis Research|volume=80|issue=1–3|pages=71–76|bibcode=2004PhoRe..80...71R|citeseerx=10.1.1.421.1992|doi=10.1023/B:PRES.0000030453.66865.f6|pmid=16328811}}</ref> Во 1947 година, станала истражувачки соработник во [[болницата „Маунт Синај“ во Њујорк]].<ref name="CEN"/><ref name="Cattell">{{Наведена книга|title=American Men of Science: A Biographical Directory|date=1949|publisher=The Science Press|editor-last=Cattell|editor-first=Jaques|location=Lancaster, Pennsylvania|pages=838|language=en|chapter=Allen, Dr. Mary Belle|chapter-url=https://books.google.com/books?id=Ea9CC4lCicQC&pg=PA33}}</ref><ref name="Kamen"/> Првиот дел од ова назначување се случило во [[поморската станица Хопкинс]] на [[Стенфордски универзитет|Универзитетот Стенфорд]] во [[Калифорнија]].<ref name="CEN" /> каде што „д-р Мери Бел Ален“ била наведена како „гостински истражувач“ од болницата „Маунт Синај“ во Њујорк.<ref name="Stanford1948">{{Наведена мрежна страница|url=https://seaside.stanford.edu/1940S|title=Stanford University Bulletin Annual Report of the President of Stanford University for the fifty-sixth academic Year, ending August 31, 1948|date=August 31, 1948|work=Stanford University|accessdate=12 October 2021}}</ref> Првичното финансирање за проектот дошло од биохемичарот Хари Соботка во болницата „Маунт Синај“, кој добил грант од [[Службата за јавно здравје на САД]].<ref name="thermophilic">{{Наведено списание|last=Allen|first=Mary Belle|date=1 June 1953|title=The thermophilic aerobic sporeforming bacteria|journal=Bacteriological Reviews|volume=17|issue=2|pages=125–173|doi=10.1128/br.17.2.125-173.1953|pmc=180763|pmid=13058821}}</ref> Таа исто така можела да ја продолжи работата преку Стенфорд со финансирање од Канцеларијата за поморски истражувања.<ref name="thermophilic" /> На морската станица Хопкинс, Ален работела со Ц.Б. ван Нил на одделот за физиологија и биохемија на [[термофилите]], бактерии кои можат да преживеат на високи температури.<ref name="Stanford1948"/><ref name="thermophilic"/> Во 1952 година, објавила дека ја изолирала „неидентификувана едноклеточна алга“ од киселите води на „Лимонада Спринг“, [[Гејзер|Гејзерите]], [[округ Сонома, Калифорнија]]. Подоцнежните истражувања сугерирале дека била слична на формите на ''цијанидиум калдариум'' независно кои биле откриени од Хиројуки Хиросе(1950), [[Феликс Еуген Фрич]] (1945),<ref>{{Наведена книга|url=https://search.library.wisc.edu/digital/ABRXDVT4U5K7GQ8I/pages?as=text&view=scroll|title=Thermophilic microorganisms and life at high temperatures|last=Brock|first=Thomas D.|date=1978|publisher=Springer-Verlag|isbn=9780387903095|location=New York|page=271|access-date=19 October 2021}}</ref> и Кеничиро Негоро (1935).<ref>{{Наведена книга|title=Evolutionary pathways and enigmatic algae : Cyanidium caldarium (Rhodophyta) and related cells|last=Fukuda|first=Ikujiro|date=1994|publisher=Kluwer Academic Publishers|isbn=978-0-7923-2635-9|editor-last=Seckbach|editor-first=Joseph|location=Dordrecht|pages=153–156|chapter=Chapter 10: Cyanidium investigations in Japan|access-date=19 October 2021|chapter-url=https://books.google.com/books?id=rgPsCAAAQBAJ&pg=PA153}}</ref> Ален исто така можел да ги проучува [[Цијанобактерии|цијанобактериите]], објавувајќи „фундаментален труд“ за нивното одгледување во 1952 година.<ref name="Provasoli"/><ref>{{Наведено списание|last=Schlichting|first=Harold E.|date=1974|title=Survival of Some Fresh-Water Algae under Extreme Environmental Conditions|url=https://doi.org/10.2307/3225162|journal=Transactions of the American Microscopical Society|volume=93|issue=4|pages=610–613|doi=10.2307/3225162|issn=0003-0023|jstor=3225162|pmid=4614531|url-access=subscription}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Allen|first=M. B.|date=1 January 1952|title=The cultivation of myxophyceae|url=https://doi.org/10.1007/BF00410816|journal=Archiv für Mikrobiologie|language=en|volume=17|issue=1|pages=34–53|bibcode=1952ArMic..17...34A|doi=10.1007/BF00410816|issn=1432-072X|url-access=subscription}}</ref> === Универзитет во Калифорнија, Беркли === Во средината на 1950-тите, Ален работела на [[Калифорниски универзитет – Беркли|Универзитетот во Калифорнија, Беркли,]] заедно со [[Даниел И. Арнон]] и [[Ф. Роберт Вотли,]] на револуционерно истражување за улогата на [[Хлоропласт|хлоропластите]] во процесите [[Фотосинтеза|на фотосинтеза]].<ref name="breakthroughs">{{Наведено списание|date=2004|title=Tribute to Daniel Arnon: 50th anniversary of key photosynthesis discoveries|url=https://nature.berkeley.edu/breakthroughs/sites/edu.breakthroughs/files/breakthroughs_sp04.pdf|journal=Breakthroughs|publisher=College of Natural Resources, University of California, Berkeley|volume=10|issue=1|pages=19, 26|access-date=13 October 2021}}</ref> Арнон ''и сор.'' биле првите кои што објавиле демонстрација на синтезата на ATP во светлина од страна на хлоропластите во 1954 година, по што следел подетален труд од Ален и сор. во 1955 година.<ref name="Govindjee">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=I3gy4r-aBusC&pg=PA77|title=Discoveries in Photosynthesis|last=Govindjee|last2=Beatty|first2=J. Thomas|last3=Gest|first3=Howard|last4=Allen|first4=John F.|date=July 15, 2006|publisher=Springer|isbn=978-1-4020-3323-0|series=Advances in Photosynthesis and Respiration|volume=20|location=The Netherlands|page=77}}</ref><ref name="Nickelsen">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=XOfyCQAAQBAJ&pg=PA263|title=Explaining Photosynthesis: Models of Biochemical Mechanisms, 1840-1960|last=Nickelsen|first=Kärin|date=June 17, 2015|publisher=Springer|isbn=9789401795821|location=Heidelberg, New York, London|pages=263–266|access-date=12 October 2021}}</ref><ref name="Arnon1954">{{Наведено списание|last=Arnon|first=Daniel I.|last2=Whatley|first2=F. R.|last3=Allen|first3=M. B.|date=1 December 1954|title=Photosynthesis by Isolated Chloroplasts. II. Photosynthetic Phosphorylation, the Conversion of Light into Phosphate Bond Energy|url=https://doi.org/10.1021/ja01653a025|journal=Journal of the American Chemical Society|volume=76|issue=24|pages=6324–6329|bibcode=1954JAChS..76.6324A|doi=10.1021/ja01653a025|issn=0002-7863|url-access=subscription|access-date=12 October 2021}}</ref><ref name="Allen1955">{{Наведено списание|last=Allen|first=M. B.|last2=Arnon|first2=Daniel I.|last3=Capindale|first3=J. B.|last4=Whatley|first4=F. R.|last5=Durham|first5=Lois J.|date=1 August 1955|title=Photosynthesis by Isolated Chloroplasts. III. Evidence for Complete Photosynthesis1|url=https://doi.org/10.1021/ja01620a052|journal=Journal of the American Chemical Society|volume=77|issue=15|pages=4149–4155|bibcode=1955JAChS..77.4149A|doi=10.1021/ja01620a052|issn=0002-7863|url-access=subscription|access-date=12 October 2021}}</ref><ref name="Allen1958">{{Наведено списание|last=Allen|first=M. B.|last2=Whatley|first2=F. R.|last3=Arnon|first3=Daniel I.|date=1 January 1958|title=Photosynthesis by isolated chloroplasts: VI. Rates of conversion of light into chemical energy in photosynthetic phosphorylation|url=https://doi.org/10.1016/0006-3002(58)90288-9|journal=Biochimica et Biophysica Acta|language=en|volume=27|issue=1|pages=16–23|doi=10.1016/0006-3002(58)90288-9|issn=0006-3002|pmid=13510247|url-access=subscription|access-date=12 October 2021}}</ref> Ален го истражувала [[Врзување на азотот|азотното фиксирање]] на [[Цијанобактерии|синозелените алги]] и други микроорганизми и во [[Свежа вода|слатководните води]] и во [[Океан|океаните]]. Таа исто така го проучувала растот на алгите заедно со оризот како начин за подобрување на плодноста на оризот.<ref name="Benveniste">{{Наведено списание|last=Benveniste|first=Guy|last2=Kastens|first2=Merritt L.|date=1956|title=World Symposium on Applied Solar Energy|url=http://www.jstor.org/stable/1750208|journal=Science|volume=123|issue=3202|pages=826–831|bibcode=1956Sci...123..826B|doi=10.1126/science.123.3202.826|issn=0036-8075|jstor=1750208|pmid=17821650|url-access=subscription|access-date=14 October 2021}}</ref> Од 1956 година, таа известувала за фотосинтетските производи на ''[[Chlamydomonas]]''.<ref>{{Наведено списание|last=Allen|first=Mary Belle|date=1 June 1956|title=Excretion of organic compounds by Chlamydomonas|url=https://doi.org/10.1007/BF00408630|journal=Archiv für Mikrobiologie|language=en|volume=24|issue=2|pages=163–168|bibcode=1956ArMic..24..163A|doi=10.1007/BF00408630|issn=1432-072X|pmid=13327993|url-access=subscription}}</ref> Во јануари 1957 година, од страна на [[Фиколошкото друштво на Америка,]] исто така била наведена како проучувач [[Планктон|на планктон]] како асистент истражувач биохемичар и предавач по физиологија на Одделот за почви и исхрана на растенијата во Универзитет во Калифорнија, Беркли.<ref name="Phycological">{{Наведено списание|date=1957|title=Members as of January 1, 1957|url=https://static1.squarespace.com/static/543d47aee4b0f40897fde705/t/5457d655e4b0deb4ab10dd8a/1415042645420/x_n29_1957.pdf|journal=The Phycological Society of America News Bulletin|volume=X|issue=29|page=1|access-date=13 October 2021}}</ref> Во 1967 година, Ален била номинирана за [[Нобелова награда]] со [[Д.И. Арнон]] и [[Фредерик Вотли]]. Номинацијата ја предложил [[Џ.Х. Нортроп]], но таа не била успешна.<ref name="Nobel"/> === Истражувачки институт на Фондацијата Кајзер === Во 1958 година, [[Истражувачкиот институт на Фондацијата Кајзер]] (Kaiser Permanente) формално основала Лабораторија за компаративна физиологија и морфологија во [[Ричмонд, Калифорнија]], за фундаментални истражувања во компаративната биологија. [[Елсворт Ц. Доерти]] била именувана за директорка, а Мери Бел Ален била именувана за заменик-директор.<ref name="Science1958">{{Наведено списание|date=1958|title=Scientists in the News|url=http://www.jstor.org/stable/1755789|journal=Science|volume=127|issue=3299|pages=638–639|bibcode=1958Sci...127..638.|issn=0036-8075|jstor=1755789|access-date=14 October 2021}}</ref><ref name="KP">{{Наведена мрежна страница|url=https://about.kaiserpermanente.org/our-story/our-history/kp-northern-california-marks-half-a-century-of-stellar-research|title=Marking half a century of stellar research|date=August 13, 2012|work=Kaiser Permanente|accessdate=12 October 2021}}</ref> Користејќи [[спектрофотометрија]] и други техники, таа продолжила да ја испитува апсорпцијата на хлорофил<ref name="Giese">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=16zSBAAAQBAJ&pg=PA88|title=Photophysiology: General Principles; Action of Light on Plants|last=Giese|first=Arthur C.|date=1964|publisher=Academic Press|isbn=9781483262277|location=New York|pages=85–109|access-date=13 October 2021}}</ref> и да ја проучува филогенезата на алгите.<ref name="Provasoli"/> Во 1960 година таа ги уредувала објавените зборници на трудови од Првиот годишен симпозиум за компаративна биологија на Истражувачкиот институт „Кајзер Перманенте“ во Ричмонд.<ref name="Goldsmith">{{Наведено списание|last=Goldsmith|first=T. H.|date=1963|title=Review of Comparative Biochemistry of Photoreactive Systems. Symposia on Comparative Biology. Volume 1., by M. B. Allen|url=http://www.jstor.org/stable/2816278|journal=The Quarterly Review of Biology|volume=38|issue=1|page=106|doi=10.1086/403788|jstor=2816278|url-access=subscription|access-date=12 October 2021}}</ref><ref name="Provasoli"/> Ален добила финансиска подршка од голем број извори, вклучувајќи го и [[Националниот институт за здравство]] во [[Бетезда, Мериленд]].<ref name="Provasoli" /> Во 1962 година ја добила наградата Дарбекер од [[Американско ботаничко друштво|Ботаничкото друштво на Америка]] „за извонреден придонес во [[Алгологија|фикологијата]]“.<ref name="Darbaker"/> === Универзитет на Алјаска === Во 1966 година, Ален била вработена како професор по микробиологија на [[Универзитетот во Алјаска]] во [[Фербенкс|Фербанкс, Алјаска]]. Таму работела во [[Институтот за морски науки]]<ref name="Alaska1966">{{Наведени вести|url=https://scholarworks.alaska.edu/bitstream/handle/11122/4328/summernews_vol2_no11.pdf?sequence=1|title=Faculty Appointees|date=August 25, 1966|work=Summer News|access-date=12 October 2021|publisher=University of Alaska|issue=11|volume=II|page=3}}</ref> Таа ги проучувала фитопланктонот<ref>{{Наведено списание|last=Allen|first=Mary Belle|date=1 November 1971|title=High-Latitude Phytoplankton|url=https://doi.org/10.1146/annurev.es.02.110171.001401|journal=Annual Review of Ecology and Systematics|volume=2|issue=1|pages=261–276|bibcode=1971AnRES...2..261A|doi=10.1146/annurev.es.02.110171.001401|issn=0066-4162|url-access=subscription}}</ref> и [[хризофицеите]] на високи географски широчини.<ref name="Provasoli"/><ref>{{Наведено списание|last=Allen|first=Mary Belle|date=1 October 1969|title=Structure, physiology, and biochemistry of the chrysophyceae|url=https://doi.org/10.1146/annurev.mi.23.100169.000333|journal=Annual Review of Microbiology|volume=23|issue=1|pages=29–46|doi=10.1146/annurev.mi.23.100169.000333|issn=0066-4227|pmid=4899076|url-access=subscription|access-date=19 October 2021}}</ref> Со цел подобро да ги разбере популациите на водните микроорганизми во езерата во внатрешноста [[Алјаска|на Алјаска]], исто така ги проучувала и бактериите во почвата, кои можеле да се влеваат во езерата. Ова истражување довело до неочекуван резултат. Таа открила дека во многу примероци од почва имало многу малку бактериски клетки; некои биле споредливи со стерилизирана почва.<ref name="Helfferich">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gi.alaska.edu/alaska-science-forum/some-straight-skinny-soil|title=Some Straight Skinny on Soil|last=Helfferich|first=Carla|date=December 4, 1991|work=Alaska Science Forum|accessdate=12 October 2021}}</ref>  == Членства == * Американско друштво за лимнологија и океанографија * [[Американско ботаничко друштво|Ботаничко друштво на Америка]] == Публикации == * {{Наведена книга|title=Phosphorus in Starch: Nature and reactions of starch phosphate. Enzymatic phosphorylation of starch and synthesis of amylopectin|last=Allen|first=Mary Belle|date=1946|publisher=Columbia University|location=New York}} * {{Наведено списание|last=Allen|first=M. B.|date=1 January 1952|title=The cultivation of myxophyceae|url=https://doi.org/10.1007/BF00410816|journal=Archiv für Mikrobiologie|language=en|volume=17|issue=1|pages=34–53|bibcode=1952ArMic..17...34A|doi=10.1007/BF00410816|issn=1432-072X|url-access=subscription}} * {{Наведено списание|last=Allen|first=MB|date=June 1953|title=The thermophilic aerobic sporeforming bacteria.|url=http://mmbr.asm.org/content/17/2/125.full.pdf+html|journal=Bacteriological Reviews|volume=17|issue=2|pages=125–73|doi=10.1128/br.17.2.125-173.1953|pmc=180763|pmid=13058821}} * {{Наведено списание|last=Arnon|first=Daniel I.|last2=Whatley|first2=F. R.|last3=Allen|first3=M. B.|date=1 December 1954|title=Photosynthesis by Isolated Chloroplasts. II. Photosynthetic Phosphorylation, the Conversion of Light into Phosphate Bond Energy|url=https://doi.org/10.1021/ja01653a025|journal=Journal of the American Chemical Society|volume=76|issue=24|pages=6324–6329|bibcode=1954JAChS..76.6324A|doi=10.1021/ja01653a025|issn=0002-7863|url-access=subscription}} * {{Наведено списание|last=Allen|first=M. B.|last2=Arnon|first2=Daniel I.|last3=Capindale|first3=J. B.|last4=Whatley|first4=F. R.|last5=Durham|first5=Lois J.|date=1 August 1955|title=Photosynthesis by Isolated Chloroplasts. III. Evidence for Complete Photosynthesis1|url=https://doi.org/10.1021/ja01620a052|journal=Journal of the American Chemical Society|volume=77|issue=15|pages=4149–4155|bibcode=1955JAChS..77.4149A|doi=10.1021/ja01620a052|issn=0002-7863|url-access=subscription}} * {{Наведено списание|last=Allen|first=M. B.|last2=Whatley|first2=F. R.|last3=Arnon|first3=Daniel I.|date=1 January 1958|title=Photosynthesis by isolated chloroplasts: VI. Rates of conversion of light into chemical energy in photosynthetic phosphorylation|url=https://doi.org/10.1016/0006-3002(58)90288-9|journal=Biochimica et Biophysica Acta|language=en|volume=27|issue=1|pages=16–23|doi=10.1016/0006-3002(58)90288-9|issn=0006-3002|pmid=13510247|url-access=subscription}} * {{Наведена книга|title=The Photochemical Apparatus, its Structure and Function, Report of Symposium, June 16 to 18, 1968, Brookhaven Symposium Biology|last=Allen|first=Mary Belle|date=1959|publisher=Brookhaven National Laboratory|editor-last=Dienes|editor-first=M.|location=Upton, New York|pages=339–342|chapter=Possible functions of chlorophyll b. Studies with green algae that lack chlorophyll b.|editor-last2=Brown|editor-first2=R.|chapter-url=https://books.google.com/books?id=4JJHvgYlR0MC&pg=PA339}} * {{Наведено списание|last=Allen|first=M. B.|last2=Dougherty|first2=E. C.|last3=McLaughlin|first3=J. J.|date=3 October 1959|title=Chromoprotein pigments of some cryptomonad flagellates|journal=Nature|volume=184|pages=1047–1049|doi=10.1038/1841047a0|issn=0028-0836|pmid=13792769}} * {{Наведено списание|last=Allen|first=Mary Belle|date=1 September 1959|title=Studies with cyanidium caldarium, an anomalously pigmented chlorophyte|url=https://doi.org/10.1007/BF00409348|journal=Archiv für Mikrobiologie|language=en|volume=32|issue=3|pages=270–277|bibcode=1959ArMic..32..270A|doi=10.1007/BF00409348|issn=1432-072X|pmid=13628094|url-access=subscription}} * {{Наведена книга|title=Comparative Biochemistry of Photoreactive Systems|date=1960|publisher=Academic Press|editor-last=Allen|editor-first=M. B.|location=New York}} * {{Наведено списание|last=Allen|first=M.B.|last2=Goodwin|first2=T. W.|last3=Phagpolngarm|first3=Samaravadi|date=1960|title=Carotenoid Distribution in Certain Naturally Occurring Algae and in some Artificially Induced Mutants of Chlorella pyrenoidosa|journal=Journal of General Microbiology|volume=23|pages=98–108|citeseerx=10.1.1.608.9033|doi=10.1099/00221287-23-1-93|pmid=13792770|doi-access=free}} * {{Наведено списание|last=Allen|first=Mary Belle|last2=Fries|first2=Lisbeth|last3=Goodwin|first3=T. W.|last4=Thomas|first4=D. M.|date=1964|title=The Carotenoids of Algae: Pigments from some Cryptomonads, a Heterokont and some Rhodophyceae|journal=Journal of General Microbiology|volume=34|issue=2|pages=259–267|citeseerx=10.1.1.618.9532|doi=10.1099/00221287-34-2-259|issn=1465-2080|pmid=14135532|doi-access=free}} * {{Наведено списание|last=Allen|first=Mary Belle|date=1 October 1969|title=Structure, physiology, and biochemistry of the chrysophyceae|url=https://doi.org/10.1146/annurev.mi.23.100169.000333|journal=Annual Review of Microbiology|volume=23|issue=1|pages=29–46|doi=10.1146/annurev.mi.23.100169.000333|issn=0066-4227|pmid=4899076|url-access=subscription|access-date=19 October 2021}} * {{Наведено списание|last=Allen|first=Mary Belle|date=1 November 1971|title=High-Latitude Phytoplankton|url=https://doi.org/10.1146/annurev.es.02.110171.001401|journal=Annual Review of Ecology and Systematics|volume=2|issue=1|pages=261–276|bibcode=1971AnRES...2..261A|doi=10.1146/annurev.es.02.110171.001401|issn=0066-4162|url-access=subscription}} == Надворешни врски == * [https://www.life.illinois.edu/govindjee/Part3/1_AirlieHouse.pdf „Прослава на четириесетгодишнината од конференцијата на тема „Фотосинтетски механизми на зелени растенија“ во Ерли Хаус, Вирџинија.“] Групна фотографија на која е и Мери Бел Ален (бр. 36), 1963 година. == Наводи == {{Наводи}}{{Нормативна контрола}}{{DEFAULTSORT:Ален, Мери Бел}} [[Категорија:Починати во 1973 година]] [[Категорија:Родени во 1922 година]] [[Категорија:Американски ботаничари]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] ihdmkkac71jf4iffr1cqqepx81rgq9t 5545687 5545685 2026-04-28T09:43:35Z Тиверополник 1815 5545687 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Научник|name=Мери Бел Ален|image=Mary Belle Allen, research scientist, Kaiser Permanente, 1959.jpg|caption=Мери Бел Ален, Кајзер Перманенте, 1959|birth_date=Ноември 11, 1922<ref name="Cattell"/>|birth_place=[[Мористаун, Њу Џерси]]|death_date={{death date and age|1973|1922}}|death_place=[[Фербенкс, Алјаска]]<ref name="Death">{{cite news |title=Scientist Mary Belle Allen found dead at her residence |url=https://www.newspapers.com/clip/20098976/fairbanks-daily-news-miner/ |access-date=13 October 2021 |work=Fairbanks Daily News-Miner, Fairbanks, Alaska |date=27 October 1973}}</ref>|field=[[Ботаника]], [[Хемија]], Биохемија [[микробиологија]]|work_institutions=[[Хопкинс морска станица]], [[Универзитетот во Калифорнија, Беркли,]], [[Кајзер Перманенте]], [[Универзитет на Алјаска]]|alma_mater=[[Универзитетот во Калифорнија]], [[Универзитет на Колумбија]]|doctoral_advisor=|awards=[[Наградата Дарбакер]], 1962<ref name="Darbaker"/>|author_abbrev_bot='''M.B.Allen'''}} '''Мери Бел Ален''' (родена на {{роден на|11|ноември|1922}} година во [[Мористаун, Њу Џерси]] - починала во {{починал на|||1973}} година во [[Фербенкс|Фербенкс]], [[Алјаска]]) — американска [[Ботаника|ботаничарка]], [[Хемичар|хемичарка]], [[Микологија|миколог]], [[Алгологија|алголог]] и [[Фитопатологија|патолог на растенијата]], и пионерка на биохемиската [[микробиологија]]. Заедно со [[Даниел И. Арнон]] и [[Ф. Роберт Вотли]], таа направила револуционерни истражувања откривајќи ја и демонстрирајќи ја улогата на [[Хлоропласт|хлоропластите]] во [[Фотосинтеза|фотосинтезата]].<ref name="Provasoli">{{Наведено списание|last=Provasoli|first=L.|last2=Hutner|first2=S. H.|date=September 1974|title=Mary Belle Allen 1922–1973|url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.2216/i0031-8884-13-3-269.1|journal=Phycologia|volume=13|issue=3|pages=269|bibcode=1974Phyco..13..269P|doi=10.2216/i0031-8884-13-3-269.1|url-access=subscription|access-date=12 October 2021}}</ref><ref name="Harvard">{{Наведена мрежна страница|url=http://kiki.huh.harvard.edu/databases/botanist_search.php?mode=details&id=70516|title=Index of Botanists: Allen, Mary Belle|work=Harvard University Herbaria & Libraries|accessdate=12 October 2021}}</ref> Во 1962 година ја добила наградата Дарбекер од [[Американско ботаничко друштво|Ботаничкото друштво на Америка]] за нејзината работа на микробните алги.<ref name="Darbaker">{{Наведена мрежна страница|url=https://botany.org/home/awards/awards-for-established-scientists/darbakerprize.html|title=Darbaker Prize|work=Botanical Society of America|accessdate=13 October 2021}}</ref> Во 1967 година била номинирана заедно (но неуспешно) со Арнон и Вотли за [[Нобелова награда]].<ref name="Nobel">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=14658|title=Nomination Archive – M B Allen|date=April 2020|work=NobelPrize.org|accessdate=11 November 2020}}</ref><ref name="Brummitt">{{Наведена книга|title=Authors of plant names : a list of authors of scientific names of plants, with recommended standard forms of their names, including abbreviations|last=Brummitt|first=R. K.|last2=Powell|first2=C. E.|date=1992|publisher=Royal Botanic Gardens, Kew|isbn=978-0-947643-44-7|location=[London]|page=24}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Handwörterbuch der Pflanzennamen|date=1984|publisher=Ulmer Verlag|isbn=9783800150427|editor-last=Zander|editor-first=Robert|edition=13|location=Stuttgart|editor-last2=Encke|editor-first2=Fritz|editor-last3=Buchheim|editor-first3=Günther|editor-last4=Seybold|editor-first4=Siegmund}}</ref>{{Botanist|M.B.Allen}} == Кариера == Мери Бел Ален била ќерка на [[Фредерик Медисон Ален]] и Бел В. Ален. Таа исто така имала сестра, Дороти Луелин Ален (подоцна Флин).<ref>{{Наведени вести|url=https://www.legacy.com/us/obituaries/dailydemocrat/name/dorothy-allen-flynn-obituary?pid=188857363|title=Dorothy Llewellyn Allen Flynn 1924 - 2018|date=May 4, 2018|work=Daily Democrat|access-date=14 October 2021}}</ref> === Диплома за завршено високо образование === Ален ја добила својата диплома со почести во 1941 година на колеџот за хемија на [[Калифорниски универзитет – Беркли|Универзитетот во Калифорнија]] во [[Беркли, Калифорнија]].<ref name="Cattell"/><ref name="California1941">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=4AU5AQAAMAAJ&pg=RA6-PA90|title=University of California Register, 1940-41|date=1941|publisher=University of California Press|volume=II|location=Berkeley, CA|page=90|access-date=13 October 2021}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Blue and Gold Yearbook|date=1941|publisher=University of California Berkeley|location=Berkeley, CA|page=70|chapter=Class of 1941}}</ref> Тогаш таа имала 19 години.<ref name="Provasoli"/> === Докторска диплома === Ален била прифатена како докторант на Универзитетот во Калифорнија од страна на [[Сем Рубен]] во градот Беркли.<ref name="Kamen">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=jcV4r2Idqf0C&pg=PA201|title=Radiant Science, Dark Politics: A Memoir of the Nuclear Age|last=Kamen|first=Martin David|date=1 January 1985|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-04929-1|location=Berkeley and Los Angeles|pages=143, 201, 267|language=en|access-date=13 October 2021}}</ref><ref name="Benson">{{Наведено списание|last=Benson|first=A. A.|date=June 2002|title=Paving the Path|journal=Annual Review of Plant Biology|volume=53|issue=1|pages=1–25|bibcode=2002AnRPB..53....1B|doi=10.1146/annurev.arplant.53.091201.142547|pmid=12221968|doi-access=free}}</ref><ref name="Kaplan">{{Наведена книга|title=From Cyclotrons To Cytochromes: Essays in Molecular Biology and Chemistry|last=Benson|first=A. A.|date=December 2, 2012|publisher=Academic Press|isbn=9780323142052|editor-last=Kaplan|editor-first=Nathan|location=New York, London|page=60|chapter=Tracers in biology|access-date=13 October 2021|editor-last2=Robinson|editor-first2=Arthur|chapter-url=https://books.google.com/books?id=Ee7km_5AFDsC&pg=PA60}}</ref> Ален била наведена како асистент во Лабораторијата за зрачење „Лоренс“ на Универзитетот во Калифорнија во Беркли во периодот 1941-1942 година<ref name="Cattell"/><ref name="AIP">{{Наведена мрежна страница|url=https://history.aip.org/ead/20120391.html|title=Lawrence Radiation Laboratory Manhattan Engineering District records, Undated|work=American Institute of Physics|accessdate=13 October 2021}}</ref> и како хемичар во [[Проект „Менхетн“|округот Менхетен]] во периодот 1942-1944 година.<ref name="Cattell" />Таа додека работела со Рубен, таа користела [[радиоактивни трасери]] за проучување на фотосинтезата и хлорофилот.<ref name="Provasoli"/><ref>{{Наведено списание|last=Norris|first=T. H.|last2=Ruben|first2=S.|last3=Allen|first3=M. B.|date=December 1942|title=Tracer Studies with Radioactive Hydrogen. Some Experiments on Photosynthesis and Chlorophyll|journal=Journal of the American Chemical Society|volume=64|issue=12|pages=3037–3040|bibcode=1942JAChS..64.3037N|doi=10.1021/ja01264a087}}</ref> По смртта на Сем Рубен во 1943 година, Ален се префрлила на [[Универзитетот Колумбија]].<ref name="Kamen" /> Ален исто така ја добила стипендија од „ДиПонт“ за 1945-1946 година<ref name="Cattell" /> и го завршила докторатот по физичка хемија на Универзитетот Колумбија во 1946 година,<ref name="Cattell" /><ref name="Kamen" /> со теза за ''фосфорот во скробот''.<ref>{{Наведена книга|title=Phosphorus in Starch: Nature and reactions of starch phosphate. Enzymatic phosphorylation of starch and synthesis of amylopectin|last=Allen|first=Mary Belle|date=1946|publisher=Columbia University|location=New York}}</ref> === Постдокторска работа === Во периодот 1946-1947 година, Ален ја добила стипендијата [[Националниот истражувачки совет]] по хемија на [[Универзитетот Вашингтон во Сент Луис]].<ref name="Cattell"/><ref name="CEN">{{Наведено списание|date=17 November 1947|title=News-Makers|url=https://pubs.acs.org/doi/10.1021/cen-v025n046.p3440|journal=Chemical & Engineering News Archive|volume=25|issue=46|pages=3440–3443|doi=10.1021/cen-v025n046.p3440|url-access=subscription|access-date=14 October 2021}}</ref><ref>{{Наведено списание|date=1946|title=News and Notes|url=http://www.jstor.org/stable/1675930.|journal=Science|publisher=American Association for the Advancement of Science|volume=104|issue=2688|pages=10–16|bibcode=1946Sci...104...10.|doi=10.1126/science.104.2688.10|jstor=1675930|url-access=subscription|access-date=14 October 2021}}</ref><ref name="Washington">{{Наведена мрежна страница|url=https://history.archives.mbl.edu/people-and-courses/institution/washington-university|title=History of the Marine Biological Laboratory|work=Washington University|accessdate=13 October 2021}}</ref><ref name="Kamen"/> Таа, исто така, поминала една година во [[Лабораторијата за морска биологија]] на [[Чикашки универзитет|Универзитетот во Чикаго]] како гостин-стручен соработник со [[Џејмс Франк]] и [[Ханс Гафрон]], околу 1951 година.<ref name="Rosenberg">{{Наведено списание|last=Rosenberg|first=Jerome L.|date=2004|title=The contributions of James Franck to photosynthesis research: a tribute|journal=Photosynthesis Research|volume=80|issue=1–3|pages=71–76|bibcode=2004PhoRe..80...71R|citeseerx=10.1.1.421.1992|doi=10.1023/B:PRES.0000030453.66865.f6|pmid=16328811}}</ref> Во 1947 година, станала истражувачки соработник во [[болницата „Маунт Синај“ во Њујорк]].<ref name="CEN"/><ref name="Cattell">{{Наведена книга|title=American Men of Science: A Biographical Directory|date=1949|publisher=The Science Press|editor-last=Cattell|editor-first=Jaques|location=Lancaster, Pennsylvania|pages=838|language=en|chapter=Allen, Dr. Mary Belle|chapter-url=https://books.google.com/books?id=Ea9CC4lCicQC&pg=PA33}}</ref><ref name="Kamen"/> Првиот дел од ова назначување се случило во [[поморската станица Хопкинс]] на [[Стенфордски универзитет|Универзитетот Стенфорд]] во [[Калифорнија]].<ref name="CEN" /> каде што „д-р Мери Бел Ален“ била наведена како „гостински истражувач“ од болницата „Маунт Синај“ во Њујорк.<ref name="Stanford1948">{{Наведена мрежна страница|url=https://seaside.stanford.edu/1940S|title=Stanford University Bulletin Annual Report of the President of Stanford University for the fifty-sixth academic Year, ending August 31, 1948|date=August 31, 1948|work=Stanford University|accessdate=12 October 2021}}</ref> Првичното финансирање за проектот дошло од биохемичарот Хари Соботка во болницата „Маунт Синај“, кој добил грант од [[Службата за јавно здравје на САД]].<ref name="thermophilic">{{Наведено списание|last=Allen|first=Mary Belle|date=1 June 1953|title=The thermophilic aerobic sporeforming bacteria|journal=Bacteriological Reviews|volume=17|issue=2|pages=125–173|doi=10.1128/br.17.2.125-173.1953|pmc=180763|pmid=13058821}}</ref> Таа исто така можела да ја продолжи работата преку Стенфорд со финансирање од Канцеларијата за поморски истражувања.<ref name="thermophilic" /> На морската станица Хопкинс, Ален работела со Ц.Б. ван Нил на одделот за физиологија и биохемија на [[термофилите]], бактерии кои можат да преживеат на високи температури.<ref name="Stanford1948"/><ref name="thermophilic"/> Во 1952 година, објавила дека ја изолирала „неидентификувана едноклеточна алга“ од киселите води на „Лимонада Спринг“, [[Гејзер|Гејзерите]], [[округ Сонома, Калифорнија]]. Подоцнежните истражувања сугерирале дека била слична на формите на ''цијанидиум калдариум'' независно кои биле откриени од Хиројуки Хиросе(1950), [[Феликс Еуген Фрич]] (1945),<ref>{{Наведена книга|url=https://search.library.wisc.edu/digital/ABRXDVT4U5K7GQ8I/pages?as=text&view=scroll|title=Thermophilic microorganisms and life at high temperatures|last=Brock|first=Thomas D.|date=1978|publisher=Springer-Verlag|isbn=9780387903095|location=New York|page=271|access-date=19 October 2021}}</ref> и Кеничиро Негоро (1935).<ref>{{Наведена книга|title=Evolutionary pathways and enigmatic algae : Cyanidium caldarium (Rhodophyta) and related cells|last=Fukuda|first=Ikujiro|date=1994|publisher=Kluwer Academic Publishers|isbn=978-0-7923-2635-9|editor-last=Seckbach|editor-first=Joseph|location=Dordrecht|pages=153–156|chapter=Chapter 10: Cyanidium investigations in Japan|access-date=19 October 2021|chapter-url=https://books.google.com/books?id=rgPsCAAAQBAJ&pg=PA153}}</ref> Ален исто така можел да ги проучува [[Цијанобактерии|цијанобактериите]], објавувајќи „фундаментален труд“ за нивното одгледување во 1952 година.<ref name="Provasoli"/><ref>{{Наведено списание|last=Schlichting|first=Harold E.|date=1974|title=Survival of Some Fresh-Water Algae under Extreme Environmental Conditions|url=https://doi.org/10.2307/3225162|journal=Transactions of the American Microscopical Society|volume=93|issue=4|pages=610–613|doi=10.2307/3225162|issn=0003-0023|jstor=3225162|pmid=4614531|url-access=subscription}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Allen|first=M. B.|date=1 January 1952|title=The cultivation of myxophyceae|url=https://doi.org/10.1007/BF00410816|journal=Archiv für Mikrobiologie|language=en|volume=17|issue=1|pages=34–53|bibcode=1952ArMic..17...34A|doi=10.1007/BF00410816|issn=1432-072X|url-access=subscription}}</ref> === Универзитет во Калифорнија, Беркли === Во средината на 1950-тите, Ален работела на [[Калифорниски универзитет – Беркли|Универзитетот во Калифорнија, Беркли,]] заедно со [[Даниел И. Арнон]] и [[Ф. Роберт Вотли,]] на револуционерно истражување за улогата на [[Хлоропласт|хлоропластите]] во процесите [[Фотосинтеза|на фотосинтеза]].<ref name="breakthroughs">{{Наведено списание|date=2004|title=Tribute to Daniel Arnon: 50th anniversary of key photosynthesis discoveries|url=https://nature.berkeley.edu/breakthroughs/sites/edu.breakthroughs/files/breakthroughs_sp04.pdf|journal=Breakthroughs|publisher=College of Natural Resources, University of California, Berkeley|volume=10|issue=1|pages=19, 26|access-date=13 October 2021}}</ref> Арнон ''и сор.'' биле првите кои што објавиле демонстрација на синтезата на ATP во светлина од страна на хлоропластите во 1954 година, по што следел подетален труд од Ален и сор. во 1955 година.<ref name="Govindjee">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=I3gy4r-aBusC&pg=PA77|title=Discoveries in Photosynthesis|last=Govindjee|last2=Beatty|first2=J. Thomas|last3=Gest|first3=Howard|last4=Allen|first4=John F.|date=July 15, 2006|publisher=Springer|isbn=978-1-4020-3323-0|series=Advances in Photosynthesis and Respiration|volume=20|location=The Netherlands|page=77}}</ref><ref name="Nickelsen">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=XOfyCQAAQBAJ&pg=PA263|title=Explaining Photosynthesis: Models of Biochemical Mechanisms, 1840-1960|last=Nickelsen|first=Kärin|date=June 17, 2015|publisher=Springer|isbn=9789401795821|location=Heidelberg, New York, London|pages=263–266|access-date=12 October 2021}}</ref><ref name="Arnon1954">{{Наведено списание|last=Arnon|first=Daniel I.|last2=Whatley|first2=F. R.|last3=Allen|first3=M. B.|date=1 December 1954|title=Photosynthesis by Isolated Chloroplasts. II. Photosynthetic Phosphorylation, the Conversion of Light into Phosphate Bond Energy|url=https://doi.org/10.1021/ja01653a025|journal=Journal of the American Chemical Society|volume=76|issue=24|pages=6324–6329|bibcode=1954JAChS..76.6324A|doi=10.1021/ja01653a025|issn=0002-7863|url-access=subscription|access-date=12 October 2021}}</ref><ref name="Allen1955">{{Наведено списание|last=Allen|first=M. B.|last2=Arnon|first2=Daniel I.|last3=Capindale|first3=J. B.|last4=Whatley|first4=F. R.|last5=Durham|first5=Lois J.|date=1 August 1955|title=Photosynthesis by Isolated Chloroplasts. III. Evidence for Complete Photosynthesis1|url=https://doi.org/10.1021/ja01620a052|journal=Journal of the American Chemical Society|volume=77|issue=15|pages=4149–4155|bibcode=1955JAChS..77.4149A|doi=10.1021/ja01620a052|issn=0002-7863|url-access=subscription|access-date=12 October 2021}}</ref><ref name="Allen1958">{{Наведено списание|last=Allen|first=M. B.|last2=Whatley|first2=F. R.|last3=Arnon|first3=Daniel I.|date=1 January 1958|title=Photosynthesis by isolated chloroplasts: VI. Rates of conversion of light into chemical energy in photosynthetic phosphorylation|url=https://doi.org/10.1016/0006-3002(58)90288-9|journal=Biochimica et Biophysica Acta|language=en|volume=27|issue=1|pages=16–23|doi=10.1016/0006-3002(58)90288-9|issn=0006-3002|pmid=13510247|url-access=subscription|access-date=12 October 2021}}</ref> Ален го истражувала [[Врзување на азотот|азотното фиксирање]] на [[Цијанобактерии|синозелените алги]] и други микроорганизми и во [[Свежа вода|слатководните води]] и во [[Океан|океаните]]. Таа исто така го проучувала растот на алгите заедно со оризот како начин за подобрување на плодноста на оризот.<ref name="Benveniste">{{Наведено списание|last=Benveniste|first=Guy|last2=Kastens|first2=Merritt L.|date=1956|title=World Symposium on Applied Solar Energy|url=http://www.jstor.org/stable/1750208|journal=Science|volume=123|issue=3202|pages=826–831|bibcode=1956Sci...123..826B|doi=10.1126/science.123.3202.826|issn=0036-8075|jstor=1750208|pmid=17821650|url-access=subscription|access-date=14 October 2021}}</ref> Од 1956 година, таа известувала за фотосинтетските производи на ''[[Chlamydomonas]]''.<ref>{{Наведено списание|last=Allen|first=Mary Belle|date=1 June 1956|title=Excretion of organic compounds by Chlamydomonas|url=https://doi.org/10.1007/BF00408630|journal=Archiv für Mikrobiologie|language=en|volume=24|issue=2|pages=163–168|bibcode=1956ArMic..24..163A|doi=10.1007/BF00408630|issn=1432-072X|pmid=13327993|url-access=subscription}}</ref> Во јануари 1957 година, од страна на [[Фиколошко друштво на Америка|Фиколошкото друштво на Америка,]] исто така била наведена како проучувач [[Планктон|на планктон]] како асистент истражувач биохемичар и предавач по физиологија на Одделот за почви и исхрана на растенијата во Универзитет во Калифорнија, Беркли.<ref name="Phycological">{{Наведено списание|date=1957|title=Members as of January 1, 1957|url=https://static1.squarespace.com/static/543d47aee4b0f40897fde705/t/5457d655e4b0deb4ab10dd8a/1415042645420/x_n29_1957.pdf|journal=The Phycological Society of America News Bulletin|volume=X|issue=29|page=1|access-date=13 October 2021}}</ref> Во 1967 година, Ален била номинирана за [[Нобелова награда]] со [[Д.И. Арнон]] и [[Фредерик Вотли]]. Номинацијата ја предложил [[Џ.Х. Нортроп]], но таа не била успешна.<ref name="Nobel"/> === Истражувачки институт на Фондацијата Кајзер === Во 1958 година, [[Истражувачкиот институт на Фондацијата Кајзер]] (Kaiser Permanente) формално основала Лабораторија за компаративна физиологија и морфологија во [[Ричмонд, Калифорнија]], за фундаментални истражувања во компаративната биологија. [[Елсворт Ц. Доерти]] била именувана за директорка, а Мери Бел Ален била именувана за заменик-директор.<ref name="Science1958">{{Наведено списание|date=1958|title=Scientists in the News|url=http://www.jstor.org/stable/1755789|journal=Science|volume=127|issue=3299|pages=638–639|bibcode=1958Sci...127..638.|issn=0036-8075|jstor=1755789|access-date=14 October 2021}}</ref><ref name="KP">{{Наведена мрежна страница|url=https://about.kaiserpermanente.org/our-story/our-history/kp-northern-california-marks-half-a-century-of-stellar-research|title=Marking half a century of stellar research|date=August 13, 2012|work=Kaiser Permanente|accessdate=12 October 2021}}</ref> Користејќи [[спектрофотометрија]] и други техники, таа продолжила да ја испитува апсорпцијата на хлорофил<ref name="Giese">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=16zSBAAAQBAJ&pg=PA88|title=Photophysiology: General Principles; Action of Light on Plants|last=Giese|first=Arthur C.|date=1964|publisher=Academic Press|isbn=9781483262277|location=New York|pages=85–109|access-date=13 October 2021}}</ref> и да ја проучува филогенезата на алгите.<ref name="Provasoli"/> Во 1960 година таа ги уредувала објавените зборници на трудови од Првиот годишен симпозиум за компаративна биологија на Истражувачкиот институт „Кајзер Перманенте“ во Ричмонд.<ref name="Goldsmith">{{Наведено списание|last=Goldsmith|first=T. H.|date=1963|title=Review of Comparative Biochemistry of Photoreactive Systems. Symposia on Comparative Biology. Volume 1., by M. B. Allen|url=http://www.jstor.org/stable/2816278|journal=The Quarterly Review of Biology|volume=38|issue=1|page=106|doi=10.1086/403788|jstor=2816278|url-access=subscription|access-date=12 October 2021}}</ref><ref name="Provasoli"/> Ален добила финансиска подршка од голем број извори, вклучувајќи го и [[Националниот институт за здравство]] во [[Бетезда, Мериленд]].<ref name="Provasoli" /> Во 1962 година ја добила наградата Дарбекер од [[Американско ботаничко друштво|Ботаничкото друштво на Америка]] „за извонреден придонес во [[Алгологија|фикологијата]]“.<ref name="Darbaker"/> === Универзитет на Алјаска === Во 1966 година, Ален била вработена како професор по микробиологија на [[Универзитетот во Алјаска]] во [[Фербенкс|Фербанкс, Алјаска]]. Таму работела во [[Институтот за морски науки]]<ref name="Alaska1966">{{Наведени вести|url=https://scholarworks.alaska.edu/bitstream/handle/11122/4328/summernews_vol2_no11.pdf?sequence=1|title=Faculty Appointees|date=August 25, 1966|work=Summer News|access-date=12 October 2021|publisher=University of Alaska|issue=11|volume=II|page=3}}</ref> Таа ги проучувала фитопланктонот<ref>{{Наведено списание|last=Allen|first=Mary Belle|date=1 November 1971|title=High-Latitude Phytoplankton|url=https://doi.org/10.1146/annurev.es.02.110171.001401|journal=Annual Review of Ecology and Systematics|volume=2|issue=1|pages=261–276|bibcode=1971AnRES...2..261A|doi=10.1146/annurev.es.02.110171.001401|issn=0066-4162|url-access=subscription}}</ref> и [[хризофицеите]] на високи географски широчини.<ref name="Provasoli"/><ref>{{Наведено списание|last=Allen|first=Mary Belle|date=1 October 1969|title=Structure, physiology, and biochemistry of the chrysophyceae|url=https://doi.org/10.1146/annurev.mi.23.100169.000333|journal=Annual Review of Microbiology|volume=23|issue=1|pages=29–46|doi=10.1146/annurev.mi.23.100169.000333|issn=0066-4227|pmid=4899076|url-access=subscription|access-date=19 October 2021}}</ref> Со цел подобро да ги разбере популациите на водните микроорганизми во езерата во внатрешноста [[Алјаска|на Алјаска]], исто така ги проучувала и бактериите во почвата, кои можеле да се влеваат во езерата. Ова истражување довело до неочекуван резултат. Таа открила дека во многу примероци од почва имало многу малку бактериски клетки; некои биле споредливи со стерилизирана почва.<ref name="Helfferich">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gi.alaska.edu/alaska-science-forum/some-straight-skinny-soil|title=Some Straight Skinny on Soil|last=Helfferich|first=Carla|date=December 4, 1991|work=Alaska Science Forum|accessdate=12 October 2021}}</ref>  == Членства == * Американско друштво за лимнологија и океанографија * [[Американско ботаничко друштво|Ботаничко друштво на Америка]] == Публикации == * {{Наведена книга|title=Phosphorus in Starch: Nature and reactions of starch phosphate. Enzymatic phosphorylation of starch and synthesis of amylopectin|last=Allen|first=Mary Belle|date=1946|publisher=Columbia University|location=New York}} * {{Наведено списание|last=Allen|first=M. B.|date=1 January 1952|title=The cultivation of myxophyceae|url=https://doi.org/10.1007/BF00410816|journal=Archiv für Mikrobiologie|language=en|volume=17|issue=1|pages=34–53|bibcode=1952ArMic..17...34A|doi=10.1007/BF00410816|issn=1432-072X|url-access=subscription}} * {{Наведено списание|last=Allen|first=MB|date=June 1953|title=The thermophilic aerobic sporeforming bacteria.|url=http://mmbr.asm.org/content/17/2/125.full.pdf+html|journal=Bacteriological Reviews|volume=17|issue=2|pages=125–73|doi=10.1128/br.17.2.125-173.1953|pmc=180763|pmid=13058821}} * {{Наведено списание|last=Arnon|first=Daniel I.|last2=Whatley|first2=F. R.|last3=Allen|first3=M. B.|date=1 December 1954|title=Photosynthesis by Isolated Chloroplasts. II. Photosynthetic Phosphorylation, the Conversion of Light into Phosphate Bond Energy|url=https://doi.org/10.1021/ja01653a025|journal=Journal of the American Chemical Society|volume=76|issue=24|pages=6324–6329|bibcode=1954JAChS..76.6324A|doi=10.1021/ja01653a025|issn=0002-7863|url-access=subscription}} * {{Наведено списание|last=Allen|first=M. B.|last2=Arnon|first2=Daniel I.|last3=Capindale|first3=J. B.|last4=Whatley|first4=F. R.|last5=Durham|first5=Lois J.|date=1 August 1955|title=Photosynthesis by Isolated Chloroplasts. III. Evidence for Complete Photosynthesis1|url=https://doi.org/10.1021/ja01620a052|journal=Journal of the American Chemical Society|volume=77|issue=15|pages=4149–4155|bibcode=1955JAChS..77.4149A|doi=10.1021/ja01620a052|issn=0002-7863|url-access=subscription}} * {{Наведено списание|last=Allen|first=M. B.|last2=Whatley|first2=F. R.|last3=Arnon|first3=Daniel I.|date=1 January 1958|title=Photosynthesis by isolated chloroplasts: VI. Rates of conversion of light into chemical energy in photosynthetic phosphorylation|url=https://doi.org/10.1016/0006-3002(58)90288-9|journal=Biochimica et Biophysica Acta|language=en|volume=27|issue=1|pages=16–23|doi=10.1016/0006-3002(58)90288-9|issn=0006-3002|pmid=13510247|url-access=subscription}} * {{Наведена книга|title=The Photochemical Apparatus, its Structure and Function, Report of Symposium, June 16 to 18, 1968, Brookhaven Symposium Biology|last=Allen|first=Mary Belle|date=1959|publisher=Brookhaven National Laboratory|editor-last=Dienes|editor-first=M.|location=Upton, New York|pages=339–342|chapter=Possible functions of chlorophyll b. Studies with green algae that lack chlorophyll b.|editor-last2=Brown|editor-first2=R.|chapter-url=https://books.google.com/books?id=4JJHvgYlR0MC&pg=PA339}} * {{Наведено списание|last=Allen|first=M. B.|last2=Dougherty|first2=E. C.|last3=McLaughlin|first3=J. J.|date=3 October 1959|title=Chromoprotein pigments of some cryptomonad flagellates|journal=Nature|volume=184|pages=1047–1049|doi=10.1038/1841047a0|issn=0028-0836|pmid=13792769}} * {{Наведено списание|last=Allen|first=Mary Belle|date=1 September 1959|title=Studies with cyanidium caldarium, an anomalously pigmented chlorophyte|url=https://doi.org/10.1007/BF00409348|journal=Archiv für Mikrobiologie|language=en|volume=32|issue=3|pages=270–277|bibcode=1959ArMic..32..270A|doi=10.1007/BF00409348|issn=1432-072X|pmid=13628094|url-access=subscription}} * {{Наведена книга|title=Comparative Biochemistry of Photoreactive Systems|date=1960|publisher=Academic Press|editor-last=Allen|editor-first=M. B.|location=New York}} * {{Наведено списание|last=Allen|first=M.B.|last2=Goodwin|first2=T. W.|last3=Phagpolngarm|first3=Samaravadi|date=1960|title=Carotenoid Distribution in Certain Naturally Occurring Algae and in some Artificially Induced Mutants of Chlorella pyrenoidosa|journal=Journal of General Microbiology|volume=23|pages=98–108|citeseerx=10.1.1.608.9033|doi=10.1099/00221287-23-1-93|pmid=13792770|doi-access=free}} * {{Наведено списание|last=Allen|first=Mary Belle|last2=Fries|first2=Lisbeth|last3=Goodwin|first3=T. W.|last4=Thomas|first4=D. M.|date=1964|title=The Carotenoids of Algae: Pigments from some Cryptomonads, a Heterokont and some Rhodophyceae|journal=Journal of General Microbiology|volume=34|issue=2|pages=259–267|citeseerx=10.1.1.618.9532|doi=10.1099/00221287-34-2-259|issn=1465-2080|pmid=14135532|doi-access=free}} * {{Наведено списание|last=Allen|first=Mary Belle|date=1 October 1969|title=Structure, physiology, and biochemistry of the chrysophyceae|url=https://doi.org/10.1146/annurev.mi.23.100169.000333|journal=Annual Review of Microbiology|volume=23|issue=1|pages=29–46|doi=10.1146/annurev.mi.23.100169.000333|issn=0066-4227|pmid=4899076|url-access=subscription|access-date=19 October 2021}} * {{Наведено списание|last=Allen|first=Mary Belle|date=1 November 1971|title=High-Latitude Phytoplankton|url=https://doi.org/10.1146/annurev.es.02.110171.001401|journal=Annual Review of Ecology and Systematics|volume=2|issue=1|pages=261–276|bibcode=1971AnRES...2..261A|doi=10.1146/annurev.es.02.110171.001401|issn=0066-4162|url-access=subscription}} == Надворешни врски == * [https://www.life.illinois.edu/govindjee/Part3/1_AirlieHouse.pdf „Прослава на четириесетгодишнината од конференцијата на тема „Фотосинтетски механизми на зелени растенија“ во Ерли Хаус, Вирџинија.“] Групна фотографија на која е и Мери Бел Ален (бр. 36), 1963 година. == Наводи == {{Наводи}} {{Нормативна контрола}} {{DEFAULTSORT:Ален, Мери Бел}} [[Категорија:Починати во 1973 година]] [[Категорија:Родени во 1922 година]] [[Категорија:Американски ботаничари]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] 4qocmlh8xxmrn68613wfxggy3nk1ut1 Хампус Вилхелм Арнел 0 1392439 5545689 5545333 2026-04-28T09:45:58Z Тиверополник 1815 5545689 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Научник|name=Хампус Вилхелм Арнел|native_name=|native_name_lang=|image=Hampus Wilhelm Arnell.png|image_size=|alt=|caption=|birth_name=Хампус Вилхелм Арнел|birth_date={{birth date|1848|8|2}}|birth_place=[[Хернесанд]]|death_date=|death_place=[[Упсала]]|death_cause=|resting_place=|resting_place_coordinates=|other_names=|citizenship=|fields=[[Бриологија]], [[Ботаника]], [[Хемија]], [[Природна историја]]|workplaces=[[Универзитетот во Упсала]], училишта во Умео, Хернесанд, Јоншепинг, Јевле, Упсала|alma_mater=[[Универзитет во Упсала]]|thesis_title=|thesis_url=|thesis_year=|doctoral_advisor=|academic_advisors=|doctoral_students=|notable_students=[[Сигфрид Вилхелм Арнел]]|known_for=Студии на бриофити, фенолошки истражувања|awards=|author_abbrev_bot=H.W.Arnell|author_abbrev_zoo=|spouse=|partner=|children=[[Сигфрид Вилхелм Арнел]]|signature=|signature_alt=|website=|footnotes=}} '''Хампус Вилхелм Арнел''' ((роден на {{роден на|2|август|1848}} година во [[Херносанд]] - починал во {{починал на|||1932}} година во [[Упсала]]) — шведски [[Бриологија|бриолог]]. Тој исто така бил татко на [[Џигерници|хепатологот]] [[Зигфрид Вилхелм Арнел]] (1895–1970). Во 1875 година, тој исто така станал [[приватен доцент]] по [[ботаника]] на [[Упсалски универзитет|Упсалскиот универзитет]], а подоцна работел како учител во [[Умео]] и Харносанд. А во 1880 година станал вонреден професор по [[природонаука]] и [[хемија]] во [[Јеншепинг]]. Подоцна тој држел часови во [[Јевле]] (од 1894 година) и Упсала (од 1901 година). Неговите ботанички студии вклучувале патувања низ поголемиот дел од Шведска, дури до северна [[Норвешка]] (1869, 1870 и 1891) и до долината [[Енисеј]] во [[Сибир]] (1876). Од 1873 година па наваму, тој исто така вршел [[фенолошки]] истражувања во различни делови на Шведска. Родовите [[џигерници]] ''[[Arnellia]]'' <small>[[Lindb.]]</small> и ''Arnelliella'' <small>[[C. Massal.]]</small> се именувани по него.{{Botanist|Arnell|Arnell, Hampus Wilhelm}} == Избрани дела == * ''De skandinaviska löfmossornas kalendarium'', 1875 година. * ''Om vegetationes utveckling i Sverige åren 1873-75'', 1878 година. * ''Lebermoosstudien im nordlichen Норвешка'', 1892 година. * ''Die Moose des Sarekgebietes'', 1907 година. * ''Vegetationens årliga utvecklingsgång i Svealand'', 1923 година. * ''Мосор : а. levermossor'', 1928. == Наводи == {{Наводи}} {{Нормативна контрола}} {{DEFAULTSORT:Арнел, Хампус Вилхелм}} [[Категорија:Апсолвенти на Упсалскиот универзитет]] [[Категорија:Луѓе од Хернесанд]] [[Категорија:Починати во 1932 година]] [[Категорија:Родени во 1848 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Шведски ботаничари]] en0dhrp4cqdgj5m0esejknx3wy2rl7x Џорџ Алтхофер 0 1392441 5545692 5545334 2026-04-28T09:48:26Z Тиверополник 1815 5545692 wikitext text/x-wiki '''Џорџ Вилијам Франсис Алтхофер''' {{Post-nominals|OAM}} (1903–1993) — австралиски ботаничар, расадник, автор и поет. Тој имал посебен интерес за родот нане-грмушка ''[[Prostanthera]]'', како и за други австралиски автохтони растенија, и ја основал [[Ботаничката градина и арборетум „Бурендонг“|ботаничката градина и арборетум „Бурендонг“]]. == Живот == Алтхофер бил роден во Дрипстоун, во локалната самоуправа [[Велингтон]], во среднозападен [[Нов Јужен Велс]]. Тој се школувал во училиште кое било во близина, во Дрипстоун, потоа во Велингтон и [[Мамбил]]. Алтхофер пораснал на фармата и овоштарникот на својот татко, и се занимавал со овоштарство. Во 1938 година основал расадник за автохтони растенија на својот имот „Ниндетана“ во Дрипстоун кој бил инспириран од американскиот пример на [[Арборетумот „Арнолд]] “. Тој бил потпомогнат од неговиот брат Питер, кој што лобирал за основање слична институција со фокус на австралиските автохтони растенија. Како последица на тоа, во 1964 година се отворила Ботаничката градина и Арборетум Бурендонг 167 хектари, на брегот на езерото Бурендонг, кое што било во близина на Велингтон.{{Ботаничар|Althofer}} == Публикации == Книгите и збирките поезија од Алтхофер вклучувале: * 1936 – ''Патот до Бурендонг и други стихови'' <ref>{{Наведување|last=Althofer, George|title=The road to Burrandong and other verses|date=1936|publisher=G. Althofer|url=https://trove.nla.gov.au/work/18708197|access-date=30 July 2019}}</ref> * 1937 – ''Лебдење''. (Музика од Едвард Х. Тирел, текст од Џорџ Алтхофер). Сиднеј <ref>{{Наведување|last=Tyrrell, Edward H|last2=Althofer, George, 1903-|title=Drifting : song|date=1937|publisher=The Manly Daily|url=https://trove.nla.gov.au/work/18760591|access-date=30 July 2019}}</ref> * 1956 – ''Приказната за Ниндетана и нов и проширен каталог на австралиски автохтони растенија''. Расадник Ниндетана: Дрипстоун <ref>{{Наведување|last=Nindethana Nursery|last2=Althofer, George, 1903-|title=The story of Nindethana and new and enlarged catalogue of Australian native plants|date=1956|publisher=Nindethana Nursery|url=https://trove.nla.gov.au/work/27256684|access-date=30 July 2019}}</ref> * 1966 – ''Дрвја за справување со сушите: водич за садење отпорни видови на западните падини и рамнини''. Весник „Land“: Сиднеј <ref>{{Наведување|last=Althofer, George, 1903-|last2=Dark, John|title=Trees to beat droughts|date=1986|publisher=Rural Press|url=https://trove.nla.gov.au/work/18552679|access-date=30 July 2019}}</ref> * nd (1970-ти) – ''Сонот на Ронал и други стихови'' <ref>{{Наведување|last=Althofer, George|title=The dream of Ronal and other verses|date=1970|publisher=G. Althofer|url=https://trove.nla.gov.au/work/23723252|access-date=30 July 2019}}</ref> * 1978 – ''Лулка на темјан : приказната за австралиската простантера''. Фонд за публикации во спомен на Стенли Смит: Австралија. <ref>{{Наведување|last=Althofer, George W|title=Cradle of incense : the story of Australian Prostanthera|date=1978|publisher=Society for Growing Australian plants|url=https://trove.nla.gov.au/work/34225338|access-date=30 July 2019}}</ref> * 1980 – ''Чипсови од Ironbark од Стјуарт Таун, Мумбил, Дрипстон и регионот Бурендонг''. Издавачка куќа „Меквери“: Дабо. <ref>{{Наведување|last=Althofer, George|title=Ironbark chips of Stuart Town, Mumbil, Dripstone and the Burrendong region|date=1980|publisher=Macquarie Publications|isbn=978-0-9595206-6-8}}</ref> * 1980 – ''Флората на резерватот „Маунт Артур“, Велингтон, Нов Јужен Велс'' (илустрирано од Г.Ј. Харден). Попечители на резерватот „Маунт Артур“: Велингтон, Нов Јужен Велс. * 1983 – ''Смеа и солзи од златните години, или, Уште неколку парчиња од железна кора''. Издаваштво „Меквери“: Дабо <ref>{{Наведување|last=Althofer, George|title=Laughter and tears from the golden years, or, Some more ironbark chips|date=1983|publisher=Macquarie Publications|isbn=978-0-949734-06-8}}</ref> * 1985 – ''Приказната за Дрипстоун : како сеопфатна општествена историја на Дрипстон и округот, од најраните времиња до денес''. Историско друштво на Велингтон: Велингтон, Нов Јужен Велс. <ref>{{Наведување|last=Althofer, George|last2=Wellington Historical Society|title=The Dripstone story : being a comprehensive social history of Dripstone and district, from the earliest times to the present day|date=1985|publisher=Wellington Historical Society|isbn=978-0-9591370-1-9}}</ref> * 1992 – ''Собраните песни на Г.В. Алтхофер''. <ref>{{Наведување|last=Althofer, George|last2=Holmes, Netta|title=The collected poems of G. W. Althofer|date=1990|publisher=G. Althofer?|url=https://trove.nla.gov.au/work/17226275|access-date=30 July 2019}}</ref> == Наводи == === Белешки === {{Наводи}} === Извори === * {{Наведена книга|title=Cradle of Incense|last=Althofer, George W.|publisher=Stanley Smith Memorial Publication Fund (Society for Growing Australian Plants)|year=1978|location=Australia}} * {{Наведена мрежна страница|url=http://www.anbg.gov.au/bot-biog/bot-biog-A.html|title=Australian Plant Collectors and Illustrators (A), 1780s-1980s|last=Willis|first=J.H.|date=August 1986|work=Western Australian Herbarium Research Notes Number 12|publisher=Council of Heads of Australasian Herbaria|accessdate=2010-11-11|display-authors=etal}} * {{Наведена мрежна страница|url=http://catalogue.nla.gov.au/Search/Home?lookfor=author:%22Althofer%2C%20George%2C%201903-%22&iknowwhatimean=1|title=Results for author: "Althofer, George, 1903-"|work=NLA Catalogue|publisher=National Library of Australia|accessdate=2010-11-11}} == Надворешни врски == * [http://www.burrendongarboretum.org/Burrendong_Arboretum/Welcome.html Арборетум Бурендонг] {{Нормативна контрола}} {{DEFAULTSORT:Алтхофер, Џорџ В.}} [[Категорија:Починати во 1993 година]] [[Категорија:Родени во 1903 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Австралиски ботаничари]] e8gpf5e2uo89wi2tfqwm5anw79cnzm2 Михаел Бах (ентомолог) 0 1392442 5545695 5545337 2026-04-28T09:50:42Z Тиверополник 1815 5545695 wikitext text/x-wiki '''Михаел Бах''' (роден во {{роден на||3|1808}} година во [[Бопард]] - починал на {{починал на|17|април|1878}} година) — германски [[Ентомологија|ентомолог]], кој бил специјализиран за [[тврдокрилци]] и [[Ботаника|ботаничар]]. Тој исто така бил учител во Бопард и член на [[ентомолошко друштво на Штетин|ентомолошкото друштво на Штетин]]. == Дела == * ''Фауна на бубачки за северна и централна Германија, со посебен осврт на пруската Рајнска област''. III. Бенд, 5. Lieferung. Кобленц, 142стр. * ''Дополнувања и подобрувања на фауната на бубачките во северна и централна Германија''. ''Стетин. Ент. Зтг.'', 17, 7/8: 241-247 (1856). * Бах М.1859. * ''Фауна на бубачки за Северна и Централна Германија, со посебен осврт на Пруската Рајнска област''. III.Бенд,6. Lieferung. Кобленц,143-317 с.(1859) * ''Дополнувања и подобрувања на том 3 од Фауната на бубачките''. Кобленц, стр.&nbsp;319–364 (1867). * ''Студии и сознанија од книгата на природата: за секоја образована личност, првенствено за постарите млади и нивните наставници. Том''.1-4. Бахем, Келн 1867-1880 [http://nbn-resolving.de/urn:nbn:de:hbz:061:2-16755 Дигитално издание] на [[Универзитетот и државната библиотека Дизелдорф]] Со [[Филип Вилхелм Виртген]] ја издале серијата [[exsiccata]] ''Хербариум на ретки или помалку познати растенија од Германија и флората на Среден и Долен Рајн''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.botanischestaatssammlung.de/DatabaseClients/IndExs/Exsiccatae_IndExs_Details.jsp?ExsiccataID=1728416127|title=Herbarium der seltenen oder weniger bekannten Pflanzen Deutschlands der Flora des Mittel- und Niederrheins: IndExs ExsiccataID=1728416127|work=IndExs – Index of Exsiccatae|publisher=Botanische Staatssammlung München|accessdate=13 July 2024}}</ref>{{Ботаничар|Bach}} == Наводи == {{Наводи}} == Литература == * Осборн, Х. 1952: ''Кратка историја на ентомологијата, вклучувајќи го времето на Демостен и Аристотел до модерното време со над петстотини портрети'' . Колумбус, Охајо, компанијата „Спар и Глен“. : 1-303 {{Нормативна контрола}} {{DEFAULTSORT:Бах, Михаел}} [[Категорија:Починати во 1878 година]] [[Категорија:Родени во 1808 година]] [[Категорија:Германски ентомолози]] [[Категорија:Германски ботаничари]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] 37nonerjmzzvx1zzrci8q76evul9oyx 5545696 5545695 2026-04-28T09:50:57Z Тиверополник 1815 5545696 wikitext text/x-wiki '''Михаел Бах''' (роден во {{роден на|||1808}} година во [[Бопард]] - починал на {{починал на|17|април|1878}} година) — германски [[Ентомологија|ентомолог]], кој бил специјализиран за [[тврдокрилци]] и [[Ботаника|ботаничар]]. Тој исто така бил учител во Бопард и член на [[ентомолошко друштво на Штетин|ентомолошкото друштво на Штетин]]. == Дела == * ''Фауна на бубачки за северна и централна Германија, со посебен осврт на пруската Рајнска област''. III. Бенд, 5. Lieferung. Кобленц, 142стр. * ''Дополнувања и подобрувања на фауната на бубачките во северна и централна Германија''. ''Стетин. Ент. Зтг.'', 17, 7/8: 241-247 (1856). * Бах М.1859. * ''Фауна на бубачки за Северна и Централна Германија, со посебен осврт на Пруската Рајнска област''. III.Бенд,6. Lieferung. Кобленц,143-317 с.(1859) * ''Дополнувања и подобрувања на том 3 од Фауната на бубачките''. Кобленц, стр.&nbsp;319–364 (1867). * ''Студии и сознанија од книгата на природата: за секоја образована личност, првенствено за постарите млади и нивните наставници. Том''.1-4. Бахем, Келн 1867-1880 [http://nbn-resolving.de/urn:nbn:de:hbz:061:2-16755 Дигитално издание] на [[Универзитетот и државната библиотека Дизелдорф]] Со [[Филип Вилхелм Виртген]] ја издале серијата [[exsiccata]] ''Хербариум на ретки или помалку познати растенија од Германија и флората на Среден и Долен Рајн''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.botanischestaatssammlung.de/DatabaseClients/IndExs/Exsiccatae_IndExs_Details.jsp?ExsiccataID=1728416127|title=Herbarium der seltenen oder weniger bekannten Pflanzen Deutschlands der Flora des Mittel- und Niederrheins: IndExs ExsiccataID=1728416127|work=IndExs – Index of Exsiccatae|publisher=Botanische Staatssammlung München|accessdate=13 July 2024}}</ref>{{Ботаничар|Bach}} == Наводи == {{Наводи}} == Литература == * Осборн, Х. 1952: ''Кратка историја на ентомологијата, вклучувајќи го времето на Демостен и Аристотел до модерното време со над петстотини портрети'' . Колумбус, Охајо, компанијата „Спар и Глен“. : 1-303 {{Нормативна контрола}} {{DEFAULTSORT:Бах, Михаел}} [[Категорија:Починати во 1878 година]] [[Категорија:Родени во 1808 година]] [[Категорија:Германски ентомолози]] [[Категорија:Германски ботаничари]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] agbkwhg3969exz2g9ci8l9cyf8e475q Џорџ Френсис Аткинсон 0 1392452 5545698 5544992 2026-04-28T09:52:30Z Тиверополник 1815 5545698 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Џорџ Френсис Аткинсон|image=G. F. Atkinson.jpg|caption=|birth_date={{birth date|1854|01|26}}|birth_place=[[Рејзинвил (Мичиген)|Рејзинвил]], [[Мичиген]],САД.|death_date={{death date and age|1918|11|14|1854|01|26}}|death_place=[[Такома (Вашингтон)|Такома]], [[Вашингтон]], САД.|death_cause=|alma_mater=[[Универзитет Корнел]]|occupation={{hlist|миколог|ботаничар|ентомолог|онитолог|натуралист|фотограф|писател}}|spouse=|parents=|children=|signature=}} '''Џорџ Френсис Аткинсон''' (роден на {{роден на|26|јануари|1854}} година - починал на {{починал на|14|ноември|1918}} година) — американски [[Ботаника|ботаничар]] и [[Микологија|миколог]]. Тој бил роден е на 26 јануари 1854 година, во [[Рејзинвил (Мичиген)|Рејзинвил]], [[Мичиген]], а починал на 14 ноември 1918 година. Џорџ бил син на Џозеф и Џозефин Аткинсон. Исто така студирал на [[Оливетски колеџ|Оливетскиот колеџ]] од 1878 до 1883 година и ја стекнал својата диплома од [[Универзитет Корнел|Универзитетот Корнел]] во 1885 година. Најпознат е по своите придонеси во областите на [[микологија]] и [[ботаника]]. == Кариера == Тој бил асистент професор по ентомологија и зоологија од 1885 до 1886 година и вонреден професор од 1886 до 1888 година на [[Северокаролнски универзитет|Северокаролинскиот универзитет]]. Исто така бил професор по ботаника и зоологија на [[Јужнокаролински универзитет|Јужнокаролинскиот универзитет]] од 1888 до 1889 година и ботаничар на Експерименталната станица на Универзитетот. Од 1889 до 1892 година предавал биологија на Алабамскиот земјоделски и машински колеџ, од 1892 до 1893 година бил асистент професор по криптогамска ботаника на [[Универзитет Корнел|Универзитетот Корнел]], потоа вонреден професор (1893–1896), а од 1896 година станал претседател на Одделот за ботаника. Тој бил претседател на [[Американско ботаничко друштво|Американското ботаничко друштво]] во 1907 година, избран во Американското филозофско друштво во 1913 година,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=George+F.+Atkinson&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=&year-max=&dead=&keyword=&smode=advanced|title=APS Member History|work=search.amphilsoc.org|accessdate=2023-11-13}}</ref> и бил избран во Националната академија на науките во пролетта 1918 година. Неговиот хербариум од примероци од габи се наоѓа во [https://www.plantpath.cornell.edu/CUPpages/ Корнелскиот хербариум за патологија на растенија]. Тој бил автор на книгата ''„Први студии за растителниот свет“'' (1901),<ref name="Atkinson1901">{{Наведена мрежна страница|url=https://archive.org/details/cu31924089570380|title=First Studies of Plant Life|last=Atkinson|first=George Francis|work=Internet Archive|accessdate=17 January 2025}}</ref> која била учебник за движењето на природните науки. Британско издание било објавено во 1905 година, кое било ревидирано од [[Емили Маргарет Вуд]] со нови примери за растенија, илустрации и фотографии за британскиот пазар.<ref name="Wilkinson&ORegan2024">{{Наведено списание|last=Wilkinson|first=David M|last2=O'Regan|first2=Janet|date=2024|title=Emily Margaret Wood: Botany, illustration, nature writing and teaching in Liverpool at the end of the long nineteenth century|url=https://britishandirishbotany.org/index.php/bib/article/view/162/210|journal=British & Irish Botany|volume=6|issue=2|pages=116–132|doi=10.33928/bib.2024.06.116|access-date=17 January 2025|doi-access=free}}</ref> Аткинсон починал од [[грип]] и [[пневмонија]] на 14 ноември 1918 година. {{Ботаничар|G.F.Atk.|border=}} == Наводи == {{Наводи|refs=<ref name=Farlow1919>{{cite journal |author1=WG Farlow |author2=LH Bailey |author3=R Thaxter |year=1919 |title=George Francis Atkinson |journal=American Journal of Botany |volume=6 |issue=7 |pages=301–302 |doi=10.1002/j.1537-2197.1919.tb05543.x |jstor= 2434981 |bibcode=1919AmJB....6..301F |url=https://www.biodiversitylibrary.org/part/314547 }}</ref> <ref name=Thom1956>{{cite journal|last=Thom|first=Charles|title=George Francis Atkinson 1854-1918|journal=National Academy of Sciences Biographical Memoirs|year=1956|url=http://www.nasonline.org/publications/biographical-memoirs/memoir-pdfs/atkinson-george-f.pdf}}</ref>}} == Надворешни врски == * [http://www.nasonline.org/publications/biographical-memoirs/memoir-pdfs/atkinson-george-f.pdf Биографски мемоари на Националната академија на науките] {{Претседатели на Американското ботаничко друштво|state=collapsed}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Аткинсон, Џорџ Френсис }} [[Категорија:Членови на Американското филозофско друштво]] [[Категорија:Професори на универзитетот „Корнел“]] [[Категорија:Апсолвенти на универзитетот „Корнел“]] [[Категорија:Починати во 1918 година]] [[Категорија:Родени во 1854 година]] [[Категорија:Американски миколози]] [[Категорија:Американски ботаничари]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Американско ботаничко друштво]] 1ewcu3zmf6w5lsjdg7iy69juybriw7e Ричард Спрус 0 1392587 5545343 5544651 2026-04-27T11:59:50Z Jtasevski123 69538 5545343 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Spruce_Richard.jpg|мини|339x339пкс|Ричард Спрус во 1864 година, фотографирано по неговото враќање од Бразил]]'''Ричард Спрус''' (10 септември 1817 - 28 декември 1893) — англиски [[Ботаника|ботаничар]] кој специјализирал во [[бриологија]]. Еден од големите викторијански ботанички истражувачи, Спрус поминал 15 години истражувајќи го [[Амазон|Амазонот]] од [[Анди|Андите]] до неговото устие и бил еден од првите Европејци кои набљудувале многу од местата каде што собирал примероци. Спрус открил и именувал голем број нови растителни видови и се допишувал со некои од водечките ботаничари од деветнаесеттиот век. == Ран живот и кариера == Ричард Спрус бил роден во близина на Ганторп, мало село во близина на [[Хавардски замок|Хавардскиот замок]] во [[Јоркшир]]. По школувањето кај својот татко, локален учител, Спрус започнал кариера како тутор, а потоа и како математички мајстор во училиштето „Свети Петар“ во Јорк помеѓу 1839 и 1844 година. Спрус го започнал своето ботаничко собирање во Јоркшир околу 1833 година. Во 1834 година, на 16-годишна возраст, тој составил уредно напишан список на сите растенија што ги пронашол на патувања низ Ганторп, фокусирајќи се на бриофитите. Подредени по азбучен ред и содржејќи 403 видови, собирањето и именувањето биле првиот голем придонес на Спрус во локалната ботаника. Три години подоцна тој составил „Список на флората на округот Малтон“ што содржи 485 видови [[Скриеносеменици|цветни растенија]]. Неколку од локалитетите на Спрус за поретките растенија се дадени во „''Флората на Јоркшир“'' од Хенри Бејнс, објавена во 1840 година. Во 1842 година, Спрус го посетил Томас Тејлор, ирски ботаничар кој го споделил неговиот интерес за бриофити. Во 1844 година, неговиот труд на тема „[[Мов|Мовот]] и [[Џигерници|џигерниците]] на Тисдејл“, резултат на тринеделна екскурзија, ја покажал неговата вештина во лоцирањето и идентификувањето на ретки видови. Во Бејнсовата „''Флора на Јоркшир“'' биле регистрирани само четири мовови од Тисдејл. Спрус го зголемил рекордот на 167 мовови и 41 џигерници, од кои шест мовови и еден [[Листостеблени|џигерник]] (листостеблени) биле нови во Британија. [[Податотека:Richard_Spruce_memorial_Coneysthorpe_NYorks_UK.JPG|мини|Споменик на куќата во Конисторп (Северен Јоркшир) каде што Спрус ги поминал последните години од животот]] Во април 1845 година, тој објавил во ''Лондонскиот журнал за ботаника'' описи на 23 нови британски мовови, од кои околу половина самиот ги открил. Истата година го објавил и својот „Јоркширов список на мовови и џигерници“ во списанието ''[[Фитологот]]''. Листата вклучувала 48 мовови нови во англиската [[флора]] и уште 33 нови во Јоркшир. Спрус го привлекол вниманието на [[Вилијам Џексон Хукер]], директор на [[Кралски ботанички градини во Кју|Кралските ботанички градини во Кју]], и бил препорачан за колекционерска експедиција бо [[Пиринеи|Пиринеите]], која ја презел во 1845–1846 година. Во 1846 година објавил „Белешки за ботаниката на Пиринеите“, а потоа напишал и потехничка статија, „Мовови и џигерници на Пиринеите“, објавена во 1849 година. {{Ботаничар|Spruce}} == Експедиција во Јужна Америка == Откако Спрус ги докажал своите ботанички вештини на Пиринеите, Хукер предложил многу попредизвикувачка експедиција во Бразил. Истакнатиот ботаничар [[Џорџ Бентам]] дејстувал како брокер и дистрибутер на сите примероци испратени назад во Англија. И покрај неговото кревко здравје, Спрус го прифатил предлогот и поминал една година во Кју запознавајќи се со тропската ботаника. Спрус пристигнал во [[Пара (сојузна држава)|Пара]] на бродот ''„Британија“'' на 12 јули 1849 година и патувал по реката Амазон до Сантарем, каде што за прв пат се сретнал со двајца други млади натуралисти кои го истражувале Амазон, [[Алфред Расел Волес|Алфред Расел Волас]] и [[Хенри Волтер Бејтс]]. Двајцата подоцна добро познати по својата работа за природната селекција, Волас и Бејтс патувале по притоките на Амазон, повремено пресретнувајќи ги патеките со Спрус и споделувајќи информации со него. Во првите две години од неговата експедиција, Спрус пешачел по целата должина на реката Тромбетас до Британска Гвајана, преминувајќи го Рио Негро до [[Манаус]]. Растенијата и предметите собрани од Спрус од 1849 до 1864 година (главно во Бразил, Еквадор и Перу) претставуваат важен ботанички, историски и етнолошки ресурс и се индексирани во [[Њујоршка ботаничката градина|Њујоршката ботаничката градина]], во [[Кралски ботанички градини во Кју|Кралските ботанички градини во Кју]], Лондон, во [[Тринитиев колеџ|Тринитиевиот колеџ]] во Даблин и на [[Манчестерски универзитет.|Манчестерскиот универзитет]]. Кон крајот на својата експедиција низ Јужна Америка, Спрус го проучувал домородното одгледување на цинхона во Андите на Перу, а потоа успешно извезувал семиња и млади растенија по барање на владата на Индија. Растението се одгледувало за производство на [[кинин]], лек што се користи за спречување [[Маларија|на маларија]]. == Подоцнежен живот == До времето на неговото враќање во Англија во 1864 година, неговото здравје било нарушено, а неговите заштеди биле изгубени поради измама. Последните 27 години од својот живот ги поминал во Конисторп, Јоркшир, во близина на местото каде што бил роден. Добил мала пензија од владата и продолжил со своите ботанички студии. Погребан бил во Терингтовиот црковниот двор. == Почести кон Спрус == Спрус бил почестен со тоа што неколку растителни таксони биле именувани по него: * ''Sprucea'' {{Au|[[Wilson]] & [[Hook.f]]. 1845}} (''[[Dicranaceae]]''), неприфатено, * ''Sprucea'' {{Au|[[Benth.]] 1853}} ([[Броќови|''Rubiaceae'']]), синоним за ''[[Simira]]'' * ''[[Sprucella]]'' {{Au|[[Steph.]] 1886}} (џигерица, ''[[Lepidoziaceae]]'') * ''Sprucella'' {{Au|[[Pierre]] 1890}} (''[[Sapotaceae]]''), синоним за ''[[Micropholis]]'' * ''Spruceella'' {{Au|[[Müll.Hal.]] 1900}} 1900 ( ''[[Rhachitheciaceae]]''), синоним за ''[[Zanderia]]'' {{Au|[[Goffinet]]}} * ''Spruceina'' {{Au|[[Kuntze]] 1903}} 1903 (''Lepidoziaceae''), неприфатено, * ''Sprucina'' {{Au|[[Nied.]] 1908}} ([[Малпигии|''Malpighiaceae'']]), синоним за ''[[Jubelina]]'' * ''[[Spruceanthus]]'' {{Au|[[Verd.]] 1934}} (''[[Lejeuneaceae]]'') * ''Spruceanthus'' {{Au|[[Sleumer]] 1936}} ([[Flacourtiaceae]]), синоним за ''[[Neosprucea]]'' * ''[[Neosprucea]]'' {{Au|[[Sleumer]] 1938}} ([[Врби|''Salicaceae'']]) * ''[[Sprucidea]]'' {{Au|[[M.Cáceres]], [[Aptroot]] & [[Lücking]] 2017}} (лишаи, ''[[Malmideaceae]]''), * ''[[Thaumatophyllum spruceanum]]'' {{Au|[[Schott]] 1859}} ([[Козлеци|''Araceae'']]), синоними: ''Philodendron spruceanum'' <small>([[Schott]]) [[G.M.Barroso]]</small>, ''[[Philodendron goeldii]]'' * ''[[Monstera spruceana]]'' {{Au|Schott 1878}} ([[Козлеци|Araceae]]) Тој бил опишан како личен херој на [[Ричард Еванс Шултес]], етноботаничар од 20 век. == Избрани публикации == * Спрус, Ричард (1841). „Три дена на Јоркширските мочуришта.“ ''Фитолог'' (i): 101-104. * Спрус, Ричард (1842). „Список на мовови итн., собрани во Варфдејл, Јоркшир.“ ''Фитолог'' (i): 197-198. * Спрус, Ричард (1842). „Мовови во близина на замокот Хауард“. ''Фитолог'' (i): 198. * Спрус, Ричард (1844). „Мововите и џигериците на Тисдејл“. Анали на природната историја. 13 (83): 84, * Спрус, Ричард (1845). „Список на мовови и џигерици од Јоркшир.“ ''Фитолог'' (ii): 147-157. * Спрус, Ричард (1845). „За неколку мовови нови во британската флора.“ ''Хукеров Лондонски журнал за ботаника'' (iv): 345-347, 535. * Спрус, Ричард (1846). „Белешки за ботаниката на Пиринеите“. ''Трансакции на Ботаничкото друштво од Единбург'' (iii): 103-216. * Спрус, Ричард (1850). „Патувањето на г-дин Спрус до Пара.“ ''Хукеров журнал за ботаника'' (li): 344-347. * Спрус, Ричард (1850). „Ботаничка екскурзија на Амазон.“ ''Хукеров журнал за ботаника'' (li): 65-70. * Спрус, Ричард (1850). „Патување по реката Амазон“. ''Хукеров журнал за ботаника'' (li): 173-178. * Спрус, Ричард (1850). „Дневник за екскурзија од Сантарем, на реката Амазон, до Обидос и Рио Тромбетас.“ ''Хукеров журнал за ботаника'' (li). * Спрус, Ричард (1908). ''Белешки од ботаничар за Амазон и Андите'', том I-II. Уредено од Алфред Расел Волас. Лондон: Мекмилан. https://dx.doi.org/10.5962/bhl.title.17908 . == Наводи == {{Наводи}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Спрус, Ричард}} [[Категорија:Природознание на Бразил]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Англиски истражувачи]] [[Категорија:Починати во 1893 година]] [[Категорија:Родени во 1817 година]] [[Категорија:Англиски ботаничари]] 7rm3umbefwalpju5i8f89fyjlm4t1d0 5545666 5545343 2026-04-28T09:03:20Z Тиверополник 1815 5545666 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Spruce_Richard.jpg|мини|339x339пкс|Ричард Спрус во 1864 година, фотографирано по неговото враќање од Бразил]] '''Ричард Спрус''' (роден на {{роден на|10|септември|1817}} - починал на {{починал на|28|декември|1893}} година) — англиски [[Ботаника|ботаничар]] кој специјализирал во [[бриологија]]. Како еден од големите викторијански ботанички истражувачи, Спрус поминал 15 години истражувајќи го [[Амазон]] од [[Анди|Андите]] до неговото устие и бил еден од првите Европејци кои набљудувале многу од местата каде што собирал примероци. Спрус открил и именувал голем број нови растителни видови и се допишувал со некои од водечките ботаничари од [[19 век]]. == Ран живот и кариера == Ричард Спрус бил роден во близина на Ганторп, мало село во близина на [[Хавардски замок|Хавардскиот замок]] во [[Јоркшир]]. По школувањето кај својот татко, кој работел како локален учител, Спрус започнал кариера како тутор, а потоа и како математички мајстор во училиштето „Свети Петар“ во Јорк помеѓу 1839 и 1844 година. Спрус го започнал своето ботаничко собирање во Јоркшир околу 1833 година. Во 1834 година, на 16-годишна возраст, тој составил уредно напишан список на сите растенија што ги пронашол на патувања низ Ганторп, фокусирајќи се на бриофитите. Подредени по азбучен ред и содржејќи 403 видови, собирањето и именувањето биле првиот голем придонес на Спрус во месната ботаника. Три години подоцна тој составил „Список на флората на округот Малтон“ што содржи 485 видови [[Скриеносеменици|цветни растенија]]. Неколку од локалитетите на Спрус за поретките растенија се дадени во „''Флората на Јоркшир“'' од Хенри Бејнс, објавена во 1840 година. Во 1842 година, Спрус го посетил Томас Тејлор, ирски ботаничар кој го споделил неговиот интерес за бриофити. Во 1844 година, неговиот труд на тема „[[Мов|Мовот]] и [[Џигерници|џигерниците]] на Тисдејл“, резултат на тринеделна екскурзија, ја покажал неговата вештина во пронаоѓањето и распознавањето на ретки видови. Во Бејнсовата „''Флора на Јоркшир“'' биле регистрирани само четири мовови од Тисдејл. Спрус го зголемил рекордот на 167 мовови и 41 џигерници, од кои шест мовови и еден [[Листостеблени|џигерник]] (листостеблени) биле нови во Британија. [[Податотека:Richard_Spruce_memorial_Coneysthorpe_NYorks_UK.JPG|мини|Споменик на куќата во Конисторп (Северен Јоркшир) каде што Спрус ги поминал последните години од животот]] Во април 1845 година, тој објавил во ''Лондонскиот журнал за ботаника'' описи на 23 нови британски мовови, од кои околу половина самиот ги открил. Истата година го објавил и својот „Јоркширов список на мовови и џигерници“ во списанието ''[[Фитологот]]''. Списокот вклучувал 48 мовови нови во англиската [[флора]] и уште 33 нови во Јоркшир. Спрус го привлекол вниманието на [[Вилијам Џексон Хукер]], директор на [[Кралски ботанички градини во Кју|Кралските ботанички градини во Кју]], и бил препорачан за колекционерска експедиција бо [[Пиринеи|Пиринеите]], која ја презел во 1845–1846 година. Во 1846 година објавил „Белешки за ботаниката на Пиринеите“, а потоа напишал и потехничка статија, „Мовови и џигерници на Пиринеите“, објавена во 1849 година. {{Ботаничар|Spruce}} == Експедиција во Јужна Америка == Откако Спрус ги докажал своите ботанички вештини на Пиринеите, Хукер предложил многу попредизвикувачка експедиција во [[Бразил]]. Истакнатиот ботаничар [[Џорџ Бентам]] дејстувал како брокер и распространувач на сите примероци испратени назад во Англија. И покрај неговото кревко здравје, Спрус го прифатил предлогот и поминал една година во Кју запознавајќи се со тропската ботаника. Спрус пристигнал во [[Пара (сојузна држава)|Пара]] на бродот ''„Британија“'' на 12 јули 1849 година и патувал по реката Амазон до Сантарем, каде што за прв пат се сретнал со двајца други млади натуралисти кои го истражувале Амазон, [[Алфред Расел Волес]] и [[Хенри Волтер Бејтс]]. Двајцата подоцна добро познати по својата работа за природно одбирање, Волас и Бејтс патувале по притоките на Амазон, повремено пресретнувајќи ги патеките со Спрус и споделувајќи информации со него. Во првите две години од неговата експедиција, Спрус пешачел по целата должина на реката Тромбетас до Британска Гвајана, преминувајќи го Рио Негро до [[Манаус]]. Растенијата и предметите собрани од Спрус од 1849 до 1864 година (главно во Бразил, Еквадор и Перу) претставуваат важен ботанички, историски и етнолошки ресурс и се индексирани во [[Њујоршка ботаничката градина|Њујоршката ботаничката градина]], во [[Кралски ботанички градини во Кју|Кралските ботанички градини во Кју]], Лондон, во [[Тринитиев колеџ|Тринитиевиот колеџ]] во Даблин и на [[Манчестерски универзитет.|Манчестерскиот универзитет]]. Кон крајот на својата експедиција низ Јужна Америка, Спрус го проучувал домородното одгледување на цинхона во Андите на Перу, а потоа успешно извезувал семиња и млади растенија по барање на владата на Индија. Растението се одгледувало за производство на [[кинин]], лек што се користи за спречување на [[маларија]]. == Подоцнежен живот == До времето на неговото враќање во Англија во 1864 година, неговото здравје се влошило, а неговите заштеди биле изгубени поради измама. Последните 27 години од својот живот ги поминал во Конисторп, Јоркшир, во близина на местото каде што бил роден. Добил мала пензија од владата и продолжил со своите ботанички студии. Бил погребан во Терингтовиот црковен двор. == Почести кон Спрус == Спрус бил почестен со тоа што неколку растителни таксони биле именувани по него: * ''Sprucea'' {{Au|[[Wilson]] & [[Hook.f]]. 1845}} (''[[Dicranaceae]]''), неприфатено, * ''Sprucea'' {{Au|[[Benth.]] 1853}} ([[Броќови|''Rubiaceae'']]), синоним за ''[[Simira]]'' * ''[[Sprucella]]'' {{Au|[[Steph.]] 1886}} (џигерица, ''[[Lepidoziaceae]]'') * ''Sprucella'' {{Au|[[Pierre]] 1890}} (''[[Sapotaceae]]''), синоним за ''[[Micropholis]]'' * ''Spruceella'' {{Au|[[Müll.Hal.]] 1900}} 1900 ( ''[[Rhachitheciaceae]]''), синоним за ''[[Zanderia]]'' {{Au|[[Goffinet]]}} * ''Spruceina'' {{Au|[[Kuntze]] 1903}} 1903 (''Lepidoziaceae''), неприфатено, * ''Sprucina'' {{Au|[[Nied.]] 1908}} ([[Малпигии|''Malpighiaceae'']]), синоним за ''[[Jubelina]]'' * ''[[Spruceanthus]]'' {{Au|[[Verd.]] 1934}} (''[[Lejeuneaceae]]'') * ''Spruceanthus'' {{Au|[[Sleumer]] 1936}} ([[Flacourtiaceae]]), синоним за ''[[Neosprucea]]'' * ''[[Neosprucea]]'' {{Au|[[Sleumer]] 1938}} ([[Врби|''Salicaceae'']]) * ''[[Sprucidea]]'' {{Au|[[M.Cáceres]], [[Aptroot]] & [[Lücking]] 2017}} (лишаи, ''[[Malmideaceae]]''), * ''[[Thaumatophyllum spruceanum]]'' {{Au|[[Schott]] 1859}} ([[Козлеци|''Araceae'']]), синоними: ''Philodendron spruceanum'' <small>([[Schott]]) [[G.M.Barroso]]</small>, ''[[Philodendron goeldii]]'' * ''[[Monstera spruceana]]'' {{Au|Schott 1878}} ([[Козлеци|Araceae]]) Тој бил опишан како личен херој на [[Ричард Еванс Шултес]], етноботаничар од 20 век. == Избрани дела == * Спрус, Ричард (1841). „Три дена на Јоркширските мочуришта.“ ''Фитолог'' (i): 101-104. * Спрус, Ричард (1842). „Список на мовови итн., собрани во Варфдејл, Јоркшир.“ ''Фитолог'' (i): 197-198. * Спрус, Ричард (1842). „Мовови во близина на замокот Хауард“. ''Фитолог'' (i): 198. * Спрус, Ричард (1844). „Мововите и џигериците на Тисдејл“. Анали на природната историја. 13 (83): 84, * Спрус, Ричард (1845). „Список на мовови и џигерици од Јоркшир.“ ''Фитолог'' (ii): 147-157. * Спрус, Ричард (1845). „За неколку мовови нови во британската флора.“ ''Хукеров Лондонски журнал за ботаника'' (iv): 345-347, 535. * Спрус, Ричард (1846). „Белешки за ботаниката на Пиринеите“. ''Трансакции на Ботаничкото друштво од Единбург'' (iii): 103-216. * Спрус, Ричард (1850). „Патувањето на г-дин Спрус до Пара.“ ''Хукеров журнал за ботаника'' (li): 344-347. * Спрус, Ричард (1850). „Ботаничка екскурзија на Амазон.“ ''Хукеров журнал за ботаника'' (li): 65-70. * Спрус, Ричард (1850). „Патување по реката Амазон“. ''Хукеров журнал за ботаника'' (li): 173-178. * Спрус, Ричард (1850). „Дневник за екскурзија од Сантарем, на реката Амазон, до Обидос и Рио Тромбетас.“ ''Хукеров журнал за ботаника'' (li). * Спрус, Ричард (1908). ''Белешки од ботаничар за Амазон и Андите'', том I-II. Уредено од Алфред Расел Волас. Лондон: Мекмилан. https://dx.doi.org/10.5962/bhl.title.17908 . == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Спрус, Ричард}} [[Категорија:Природознание на Бразил]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Англиски истражувачи]] [[Категорија:Починати во 1893 година]] [[Категорија:Родени во 1817 година]] [[Категорија:Англиски ботаничари]] qitbelzyk6w7lq1n20pb504axnefybh Википедија:Уредувачки натпревари/Ботаничари со авторски кратенки/Евиденција за втора седмица 4 1392634 5545419 5545028 2026-04-27T15:15:53Z Kirca 08 128218 /* Евиденција */ 5545419 wikitext text/x-wiki Тука се води евиденцијата за објавени статии во текот на втората седмица, '''27 април — 3 мај 2026'''. На местото „Наслов на статија 1“ пишете го името на статијата и кај полето [[Корисник: ]] допишете го вашето корисничко име. Како пример се зададени по две полиња за статии, но може да додадете онолку полиња колку што имате објавено статии. Додавањето на полиња е со користење на ! а потоа додавање на | [име на статија]. После секои три | следува ! за нови полиња. * '''Забелешка:''' За уредувачкиот натпревар ќе се вреднуваат само статии за ботаничари со авторски кратенки според оваа [[:en:Category:Botanists with author abbreviations|'''категорија''']]. == Евиденција == {| class="wikitable" |+[[Корисник:Adouuuuu|Angel Simjanovski]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП<sup>1</sup> |- ! [[статија]] | | | | |- ! [[статија]] | | | | |- ! [[статија]] | | | | |} {| class="wikitable" |+[[Корисник:Kirca 08|Kiril Anchevski]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП<sup>1</sup> |- ! [[статија]] | | | | |- ! [[статија]] | | | | |- ! [[статија]] | | | | |} {| class="wikitable" |+[[Корисник:|Корисник:]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП<sup>1</sup> |- ! [[статија]] | | | | |- ! [[статија]] | | | | |- ! [[статија]] | | | | |} {| class="wikitable" |+[[Корисник:|Корисник:]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП<sup>1</sup> |- ! [[статија]] | | | | |- ! [[статија]] | | | | |- ! [[статија]] | | | | |} {| class="wikitable" |+[[Корисник:|Корисник:]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП<sup>1</sup> |- ! [[статија]] | | | | |- ! [[статија]] | | | | |- ! [[статија]] | | | | |} {| class="wikitable" |+[[Корисник:|Корисник:]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП<sup>1</sup> |- ! [[статија]] | | | | |- ! [[статија]] | | | | |- ! [[статија]] | | | | |} {| class="wikitable" |+[[Корисник:|Корисник:]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП<sup>1</sup> |- ! [[статија]] | | | | |- ! [[статија]] | | | | |- ! [[статија]] | | | | |} == Појаснување == <sup>1</sup> '''Вкупно поени''' од сите членови на жирито за една одредена статија. [[Категорија:Википедија:Уредувачки натпревари/Ботаничари со авторски кратенки|2]] 89tatccuwlaazaolqvwy2esb9v8lm8a 5545467 5545419 2026-04-27T18:43:54Z Kirca 08 128218 /* Евиденција */ 5545467 wikitext text/x-wiki Тука се води евиденцијата за објавени статии во текот на втората седмица, '''27 април — 3 мај 2026'''. На местото „Наслов на статија 1“ пишете го името на статијата и кај полето [[Корисник: ]] допишете го вашето корисничко име. Како пример се зададени по две полиња за статии, но може да додадете онолку полиња колку што имате објавено статии. Додавањето на полиња е со користење на ! а потоа додавање на | [име на статија]. После секои три | следува ! за нови полиња. * '''Забелешка:''' За уредувачкиот натпревар ќе се вреднуваат само статии за ботаничари со авторски кратенки според оваа [[:en:Category:Botanists with author abbreviations|'''категорија''']]. == Евиденција == {| class="wikitable" |+[[Корисник:Adouuuuu|Angel Simjanovski]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП<sup>1</sup> |- ! [[статија]] | | | | |- ! [[статија]] | | | | |- ! [[статија]] | | | | |} {| class="wikitable" |+[[Корисник:Kirca 08|Kiril Anchevski]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП<sup>1</sup> |- ! [[Либерти Хајд Бејли]] | | | | |- ! [[статија]] | | | | |- ! [[статија]] | | | | |} {| class="wikitable" |+[[Корисник:|Корисник:]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП<sup>1</sup> |- ! [[статија]] | | | | |- ! [[статија]] | | | | |- ! [[статија]] | | | | |} {| class="wikitable" |+[[Корисник:|Корисник:]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП<sup>1</sup> |- ! [[статија]] | | | | |- ! [[статија]] | | | | |- ! [[статија]] | | | | |} {| class="wikitable" |+[[Корисник:|Корисник:]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП<sup>1</sup> |- ! [[статија]] | | | | |- ! [[статија]] | | | | |- ! [[статија]] | | | | |} {| class="wikitable" |+[[Корисник:|Корисник:]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП<sup>1</sup> |- ! [[статија]] | | | | |- ! [[статија]] | | | | |- ! [[статија]] | | | | |} {| class="wikitable" |+[[Корисник:|Корисник:]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП<sup>1</sup> |- ! [[статија]] | | | | |- ! [[статија]] | | | | |- ! [[статија]] | | | | |} == Појаснување == <sup>1</sup> '''Вкупно поени''' од сите членови на жирито за една одредена статија. [[Категорија:Википедија:Уредувачки натпревари/Ботаничари со авторски кратенки|2]] 59pebu2lbcqlal96qes8r5zi10nyxl1 5545628 5545467 2026-04-28T08:09:54Z Jtasevski123 69538 /* Евиденција */ 5545628 wikitext text/x-wiki Тука се води евиденцијата за објавени статии во текот на втората седмица, '''27 април — 3 мај 2026'''. На местото „Наслов на статија 1“ пишете го името на статијата и кај полето [[Корисник: ]] допишете го вашето корисничко име. Како пример се зададени по две полиња за статии, но може да додадете онолку полиња колку што имате објавено статии. Додавањето на полиња е со користење на ! а потоа додавање на | [име на статија]. После секои три | следува ! за нови полиња. * '''Забелешка:''' За уредувачкиот натпревар ќе се вреднуваат само статии за ботаничари со авторски кратенки според оваа [[:en:Category:Botanists with author abbreviations|'''категорија''']]. == Евиденција == {| class="wikitable" |+[[Корисник:Adouuuuu|Angel Simjanovski]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП<sup>1</sup> |- ! [[статија]] | | | | |- ! [[статија]] | | | | |- ! [[статија]] | | | | |} {| class="wikitable" |+[[Корисник:Kirca 08|Kiril Anchevski]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП<sup>1</sup> |- ! [[Либерти Хајд Бејли]] | | | | |- ! [[статија]] | | | | |- ! [[статија]] | | | | |} {| class="wikitable" |+[[Корисник:Baek147|Baek147]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП<sup>1</sup> |- ! [[Томас Алан Стивенсон]] | | | | |- ! [[статија]] | | | | |- ! [[статија]] | | | | |} {| class="wikitable" |+[[Корисник:|Корисник:]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП<sup>1</sup> |- ! [[статија]] | | | | |- ! [[статија]] | | | | |- ! [[статија]] | | | | |} {| class="wikitable" |+[[Корисник:|Корисник:]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП<sup>1</sup> |- ! [[статија]] | | | | |- ! [[статија]] | | | | |- ! [[статија]] | | | | |} {| class="wikitable" |+[[Корисник:|Корисник:]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП<sup>1</sup> |- ! [[статија]] | | | | |- ! [[статија]] | | | | |- ! [[статија]] | | | | |} {| class="wikitable" |+[[Корисник:|Корисник:]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП<sup>1</sup> |- ! [[статија]] | | | | |- ! [[статија]] | | | | |- ! [[статија]] | | | | |} == Појаснување == <sup>1</sup> '''Вкупно поени''' од сите членови на жирито за една одредена статија. [[Категорија:Википедија:Уредувачки натпревари/Ботаничари со авторски кратенки|2]] 5rcw6sqwvr7rfggnc5qpfkwalcvgzhm Бојница (општина) 0 1392647 5545468 5544956 2026-04-27T18:46:01Z Пакко 4588 https://obshtina-boinica.com/bg/ 5545468 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Општина Бојница | native_name = Община Бойница | native_name_lang = bg | settlement_type = [[Општини во Бугарија|Општина]] | image_skyline = Boynitsa Municipality Within Bulgaria.png | image_caption = Положба на Општина Бојница во Бугарија (означена со црвено) | image_flag = | flag_size = 120px | image_shield = | shield_size = 90px | pushpin_map = | latd = 43 |latm = 57 |lats = |latNS = N | longd = 22 |longm = 32 |longs = |longEW = E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = [[Земји во светот|Држава]] | subdivision_name = [[Бугарија]] | subdivision_type1 = [[Области во Бугарија|Област]] | subdivision_name1 = [[Видин (област)|Видин]] | seat_type = Административен центар | seat = [[Бојница]] | leader_title = Градоначалник | leader_name = Анета Генчева | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 187.36 | elevation_m = | blank1_name = Населени места | blank1_info = 8 села | population_total = 882 | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = auto | timezone1 = [[Источноевропско време|EET]] | utc_offset1 = +2 | timezone1_DST = [[Источноевропско летно време|EEST]] | utc_offset1_DST = +3 | postal_code_type = [[Поштенски број]] | postal_code = 3843 | area_code_type = Повикувачки број | area_code = +359 9333 | website = {{URL|https://hobshtina-boinica.com}} }} '''Општина Бојница''' ({{Langx|bg|Община Бойница}}) — општина во Северозападна [[Бугарија]], една од составните [[Општини во Бугарија|општини]] на [[Видин (област)|Видинската област]]. Административен центар е селото [[Бојница]]. Има 882 жители (2022).<ref>{{cite web |url=https://www.grao.bg/tna/t41nm-15-06-2022_2.txt |title=Таблица на адресно регистрираните по постоянен и по настоящ адрес лица |date=15.06.2022 |lang=bg}}</ref> == Географија == Општината е сместена во северозападниот дел на [[Видин (област)|Видинската област]]. Со својата површина од 187,361 km<sup>2</sup>, таа го зазема 8-то место меѓу 11-те општини во областа, што претставува 6,13% од вкупната територија на областа. Релјефот на општината е рамничарски и ридски. Територијата е претежно земјоделска и се граничи со [[Србија]] на запад. == Самоуправа == Општината се состои од 8 [[село|села]]. Список на населените места: * [[Бојница|Бојница]] * [[Бориловец]] * [[Градсковски Колиби]] * [[Каниц]] * [[Периловец]] * [[Рабиша]] * [[Шипикова Махала]] * [[Шишенци]] == Поврзано == * [[Видин (област)|Област Видин]] * [[Општини во Бугарија]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://https://obshtina-boinica.com/bg/ Мрежно место на Општина Бојница] {{bg}} {{Општина Бојница}} {{Бугарија-гео-никулец}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Бојница}} [[Категорија:Општини во областа Видин|Бојница]] 2a2yxh9qby1x9d5c72h1h0wa5ixxnlf Ненси Адамс 0 1392674 5545345 5545037 2026-04-27T12:00:26Z BosaFi 115936 5545345 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Научник|name=Ненси Адамс|birth_name=Џеклин Ненси Мери Витакер|image=|image_size=|caption=|birth_date={{Birth date|1926|05|19|df=y}}|birth_place=[[Левин, Нов Зеланд|Левин]], Нов Зеланд|death_date={{Death date and age|2007|03|27|1926|05|19|df=y}}|death_place=[[Карори]], [[Велингтон, Нов Зеланд|Велингтон]], Нов Зеланд|resting_place=Karori Cemetery|citizenship=[[Нов Зелнанд]]|field=[[ботаника]], [[психологија]], [[илустрација]]|work_institutions=[[Те Папа]], [[Оддел за научни и индустриски истражувања]]|alma_mater=[[Велингтонско девојачко колеџ]], [[Викторија универзитетски колеџ Велингтон|Викторија универзитетски колеџ]]|doctoral_advisor=|doctoral_students=|known_for=[[ботаничка илустрација]], [[менаџмент на културно наследствоt]], ''Морски алги на Нов Зеланд - илустриран водич'' (1994)|author_abbrev_bot=N.M.Adams|author_abbrev_zoo=|influences=|influenced=|prizes=[[Лодер куп]] (1964), [[Новозеландски комеморативен медал 1990]] (1990), [[Придружник на Орденот за служба на Кралицата]] (1989), [[Командант на Орденот на Британската Империја]] (1996), [[Кралско друштво Те Апаранги]] [[150 жени во 150 зборови]]|spouse=|footnotes=}} '''Џеклин Ненси Мери Адамс''' {{Post-nominals|CBE|QSO}}(родена на 19 мај 1926, а починала на 27 март 2007) била новозеландска [[ботаничка илустраторка]], [[колекционерка на ботанички материјали]], [[Алгологија|психолог]] и [[Кустос|музејски кустос]]. Во текот на својата кариера (1943–1987), таа работела во Оддел за научни и индустриски истражувања, а подоцна и во [[Музејот Доминион|музејот Доминион.]] Таа работела на различни позиции како техничар, уметник и помошник-куратор по ботаника. Во голема мера самоука, Адамс собрала над 3300 ботанички примероци во Нов Зеланд, илустрирала речиси четириесет публикации за алги и други автохтони растенија и е авторка на бројни научни публикации. Нејзиното главно дело, ''Морски алги на Нов Зеланд – илустриран водич,'' било објавено во 1994 година. == Ран живот == Ненси Адамс била родена во [[Левин]] на 19 мај 1926 година, била ќерка на Џеси Витекер и нејзиниот сопруг, Кенет Ернест Адамс (внук на раниот аматерски ботаничар [[James Adams (botanist)|Џејмс Адамс]]). <ref name="Te Ara">{{Наведена мрежна страница|url=https://teara.govt.nz/en/biographies/6a3/adams-nancy-mary|title=Adams, Nancy Mary|last=Hannah|first=Kate|work=Te Ara|language=en|accessdate=13 July 2021}}</ref><ref name=":1">{{Наведено списание|last=Nelson|first=Wendy|date=8 January 2008|title=Nancy Adams (1926–2007)|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q124447009|journal=Phycologia|volume=47|issue=1|pages=1–4|doi=10.2216/0031-8884(2008)47[1:NA]2.0.CO;2|url-access=subscription}}</ref> Родителите на Адамс се разделиле додека таа била сè уште мала и таа пораснала во [[Велингтон]] со нејзините баба и дедо од мајка, сопственици на компанијата за чоколадо „Витакерс“.<ref name="Te Ara">{{Наведена мрежна страница|url=https://teara.govt.nz/en/biographies/6a3/adams-nancy-mary|title=Adams, Nancy Mary|last=Hannah|first=Kate|work=Te Ara|language=en|accessdate=13 July 2021}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFHannah">Hannah, Kate. [https://teara.govt.nz/en/biographies/6a3/adams-nancy-mary "Adams, Nancy Mary"]. ''Te Ara''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">13 July</span> 2021</span>.</cite></ref> Уште од раниот живот, Адамс покажала силен интерес и за растенијата и за цртањето: „Уште од кога бев многу мала, знаев дека некој црта растенија во книги. Тоа е она што сакав да го правам.“<ref name="Te Ara" /> [[Податотека:CA0008980010002022_Small_island_in_an_inlet_Te_Papa_2257497_867236.jpg|центар|мини|440x440пкс|Ран акварел од Адамс (1935) на мал остров во залив]] Нејзиниот интерес бил поттикнат во основно училиште, каде што нејзиниот директор Вилијам Мартин бил аматерски ботаничар кој ги учел учениците да цртаат од природата и ги водел на екскурзии во [[Ботаничката градина во Велингтон]].<ref name="Te Ara">{{Наведена мрежна страница|url=https://teara.govt.nz/en/biographies/6a3/adams-nancy-mary|title=Adams, Nancy Mary|last=Hannah|first=Kate|work=Te Ara|language=en|accessdate=13 July 2021}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFHannah">Hannah, Kate. [https://teara.govt.nz/en/biographies/6a3/adams-nancy-mary "Adams, Nancy Mary"]. ''Te Ara''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">13 July</span> 2021</span>.</cite></ref> Адамс студирала [[зоологија]] и ботаника на [[Женскиот колеџ во Велингтон]] и на [[Универзитетскиот колеџ Викторија]].<ref name=":1">{{Наведено списание|last=Nelson|first=Wendy|date=8 January 2008|title=Nancy Adams (1926–2007)|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q124447009|journal=Phycologia|volume=47|issue=1|pages=1–4|doi=10.2216/0031-8884(2008)47[1:NA]2.0.CO;2|url-access=subscription}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFNelson2008">Nelson, Wendy (8 January 2008). <span class="id-lock-subscription" title="Paid subscription required">[[wikidata:Q124447009|"Nancy Adams (1926–2007)"]]</span>. ''Phycologia''. '''47''' (1): <span class="nowrap">1–</span>4. [[Назнака за дигитални објекти|doi]]:[https://doi.org/10.2216%2F0031-8884%282008%2947%5B1%3ANA%5D2.0.CO%3B2 10.2216/0031-8884(2008)47&#x5B;1:NA&#x5D;2.0.CO&#x3B;2].</cite></ref> Адамс немала дополнителна формална обука за уметност или илустрација, а поради лошото здравје што го имала, таа не ги завршила универзитетските студии. Изјавила дека не жали за ова, бидејќи обуката на работното место била покорисна. „Учењето преку пракса е најдобриот начин. Работите што се учат на универзитет не се веднаш применливи.“<ref name=":4">{{Наведена книга|title=Profiles of Senior New Zealand Woman in Science|last=Martin|first=Paula|year=1993|isbn=0-909010-16-1|location=Wellington, New Zealand|pages=50}}</ref> [[Податотека:CA0008980010002005_Watercolour_of_Botanical_Garden_Scene_Te_Papa_2257480_867261.jpg|мини|330x330пкс|Ран акварел на Адамс од сцена во ботаничка градина (1938)]] == Кариера == Адамс се приклучила на Одделот за ботаника на Нов Зеландскиот [[Одделот за научни и индустриски истражувања|Оддел за научни и индустриски истражувања]] (ОНИИ) во Велингтон како техничар во 1943 година, кога имала 16 години.<ref name=":1">{{Наведено списание|last=Nelson|first=Wendy|date=8 January 2008|title=Nancy Adams (1926–2007)|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q124447009|journal=Phycologia|volume=47|issue=1|pages=1–4|doi=10.2216/0031-8884(2008)47[1:NA]2.0.CO;2|url-access=subscription}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFNelson2008">Nelson, Wendy (8 January 2008). <span class="id-lock-subscription" title="Paid subscription required">[[wikidata:Q124447009|"Nancy Adams (1926–2007)"]]</span>. ''Phycologia''. '''47''' (1): <span class="nowrap">1–</span>4. [[Назнака за дигитални објекти|doi]]:[https://doi.org/10.2216%2F0031-8884%282008%2947%5B1%3ANA%5D2.0.CO%3B2 10.2216/0031-8884(2008)47&#x5B;1:NA&#x5D;2.0.CO&#x3B;2].</cite></ref> ОНИИ барал персонал за да ги замени мажите кои служеле во [[Втора светска војна|Втората светска војна]],<ref name="Te Ara">{{Наведена мрежна страница|url=https://teara.govt.nz/en/biographies/6a3/adams-nancy-mary|title=Adams, Nancy Mary|last=Hannah|first=Kate|work=Te Ara|language=en|accessdate=13 July 2021}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFHannah">Hannah, Kate. [https://teara.govt.nz/en/biographies/6a3/adams-nancy-mary "Adams, Nancy Mary"]. ''Te Ara''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">13 July</span> 2021</span>.</cite></ref> што ѝ овозможило тесно да соработува на [[алги]] со ботаничарката [[Луси Мур]].<ref name="barnardadams20240313">{{Наведена мрежна страница|url=https://blog.tepapa.govt.nz/2024/03/13/nancy-adams-and-the-art-of-seaweed-a-conversation-with-wendy-nelson-and-a-trip-to-days-bay/|title=Nancy Adams and the art of seaweed; a conversation with Wendy Nelson, and a trip to Days Bay|last=Barnard|first=Annie|last2=Adams|first2=Lucia|date=13 March 2024|work=Te Papa blog|archive-url=https://web.archive.org/web/20240526140341/https://blog.tepapa.govt.nz/2024/03/13/nancy-adams-and-the-art-of-seaweed-a-conversation-with-wendy-nelson-and-a-trip-to-days-bay/|archive-date=26 May 2024|accessdate=29 May 2024}}</ref><ref name=":1" /> Во тоа време, поголемиот дел од [[Агар|агарот]] во светот се произведувал од [[црвени алги]] во [[Јапонија]], па затоа пронаоѓањето нови извори на агар базирани на новозеландски алги било приоритет, што Мур успешно го постигнала во нејзиното истражување за црвената алга ''[[Leptocladia]]''.<ref>{{Наведено списание|last=Moore|first=Lucy Beatrice|date=1 January 1944|title=New Zealand seaweed for agar-manufacture.|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q130961429|journal=New Zealand Journal of Science and Technology|volume=25B|pages=183–209}}</ref> Адамс ѝ помогнала и на Мур со уште една студија за репродуктивната биологија на [[Кафеави алги|кафеавата алга]] ''[[Halopteris (alga)|Halopteris]].''<ref>{{Наведено списание|last=Moore|first=Lucy Beatrice|date=1 April 1946|title=Oogamy in the Brown Alga Halopteris|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q60252481|journal=Nature|language=English|volume=157|issue=3991|pages=553|bibcode=1946Natur.157..553M|doi=10.1038/157553A0}}</ref> Иако не била наведена како коавтор на публикацијата од 1946 година во ''Нејчр'', Адамс одиграла клучна улога во тој истражувачки проект со „испитување стотици примероци и одредување на нивните репродуктивни карактеристики“.<ref name=":1" /> Адамс исто така ракувала и обработувала многу примероци од алги што биле испратени до Мур во ОНИИ од целата земја, вклучувајќи монтирање, регистрација, етикетирање, идентификување и илустрирање на материјалот. Како техничар, таа учела преку пракса, зголемувајќи го своето знаење за флората на Нов Зеланд (особено алгите), како и своите вештини за управување со колекции, подготовка на примероци, курирање на хербариуми и научна илустрација.<ref name=":1" /> Во 1948 година, Адамс ги објавила своите први ботанички илустрации, кои биле на алги за серијата билтени за средношколци во Нов Зеланд. Таа била коавторка на својот прв научен труд во 1949 година со Луси Мур насловен „Карактеристики на плодовите на ''[[Pittosporum dallii]]'' Cheesem“, кој исто така содржел нејзина илустрација за тоа ендемско новозеландско дрво.<ref>{{Наведено списание|last=Moore|first=Lucy Beatrice|last2=Adams|first2=Nancy|date=1948|title=Fruit Characters of Pittosporum dallii Cheesem.|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q89182984|journal=Transactions and Proceedings of the Royal Society of New Zealand|language=English|volume=77|pages=250–252}}</ref> Адамс била ботаничка илустраторка на Одделот за ботаника на ОНИИ од 1950 до 1959 година, работејќи на широк спектар на проекти и групи растенија, вклучувајќи алги, мовови и цветни растенија.<ref name=":1">{{Наведено списание|last=Nelson|first=Wendy|date=8 January 2008|title=Nancy Adams (1926–2007)|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q124447009|journal=Phycologia|volume=47|issue=1|pages=1–4|doi=10.2216/0031-8884(2008)47[1:NA]2.0.CO;2|url-access=subscription}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFNelson2008">Nelson, Wendy (8 January 2008). <span class="id-lock-subscription" title="Paid subscription required">[[wikidata:Q124447009|"Nancy Adams (1926–2007)"]]</span>. ''Phycologia''. '''47''' (1): <span class="nowrap">1–</span>4. [[Назнака за дигитални објекти|doi]]:[https://doi.org/10.2216%2F0031-8884%282008%2947%5B1%3ANA%5D2.0.CO%3B2 10.2216/0031-8884(2008)47&#x5B;1:NA&#x5D;2.0.CO&#x3B;2].</cite></ref> Дополнителни публикации во ''билтенот'' воделе до книгата ''Растенија на брегот на Нов Зеланд'', коавторка со Луси Мур во 1963 година, која содржела десетици нејзини илустрации на алги, растенија од песочни дини и други крајбрежни растенија.<ref name=":1" /> Адамс била назначена во Музејот Доминион (сега [[Музеј на Нов Зеланд Те Папа Тонгарева]]) во 1959 година како уметник, што била многу разновидна улога што вклучувала подготовка на изложби и илустрирање и регистрирање колекции, почнувајќи од примероци од природната историја до колонијален мебел и костими.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://blog.tepapa.govt.nz/2024/01/31/following-a-botany-legend-exploring-the-life-of-nancy-adams|title=Following a Botany Legend: exploring the life of Nancy Adams|last=Barnard|first=Annie|last2=Adams|first2=Lucia|date=31 January 2024|work=Te Papa Blog|archive-url=https://web.archive.org/web/20240520211853/https://blog.tepapa.govt.nz/2024/01/31/following-a-botany-legend-exploring-the-life-of-nancy-adams/|archive-date=20 May 2024|accessdate=28 May 2024}}</ref><ref name=":1">{{Наведено списание|last=Nelson|first=Wendy|date=8 January 2008|title=Nancy Adams (1926–2007)|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q124447009|journal=Phycologia|volume=47|issue=1|pages=1–4|doi=10.2216/0031-8884(2008)47[1:NA]2.0.CO;2|url-access=subscription}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFNelson2008">Nelson, Wendy (8 January 2008). <span class="id-lock-subscription" title="Paid subscription required">[[wikidata:Q124447009|"Nancy Adams (1926–2007)"]]</span>. ''Phycologia''. '''47''' (1): <span class="nowrap">1–</span>4. [[Назнака за дигитални објекти|doi]]:[https://doi.org/10.2216%2F0031-8884%282008%2947%5B1%3ANA%5D2.0.CO%3B2 10.2216/0031-8884(2008)47&#x5B;1:NA&#x5D;2.0.CO&#x3B;2].</cite></ref> Поголемиот дел од ботаничката илустрациска работа што ја работела во текот на нејзината прва деценија во музејот ја работела во нејзино слободно време, вклучувајќи го и првото издание на популарната книга што ја напишала во коавторство со [[Линдзи Пул]], ''Дрвја и грмушки на Нов Зеланд,'' единаесет водичи за [[Национални паркови во Нов Зеланд|националните паркови на Нов Зеланд]] и водичи за флората на Нов Зеланд.<ref name=":1" />Во летото 1967-68 година, таа отишла на „амбициозна караванска експедиција од Фјордленд до северозападен Нелсон“ со [[Алан Марк]] и неговото семејство за да извршат теренска работа за нивната книга ''Алпски растенија на Нов Зеланд,'' објавена во 1973 година, која содржела 450 илустрации со акварел на Адамс што ги насликала од свеж материјал за време на патувањето.<ref name=":2">{{Наведено списание|last=Mark|first=Alan|date=1 September 2007|title=Obituary: (Jacqueline) Nancy Mary Adams, CBE, QSO. 1926–2007|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q130899702|journal=New Zealand Journal of Botany|language=English|volume=45|issue=3|pages=515–519|bibcode=2007NZJB...45..515M|doi=10.1080/00288250709509735}}</ref> [[Податотека:CA0008920010076_Watercolour_illustration_of_Gigartina_seaweed_specimens_Plate_62_from_Seaweeds_of_New_Zealand_Te_Papa_793231_172950.jpg|мини|Адамсова акварел илустрација на алгата ''Гигартина'' на Плоча 62 од ''Морски алги на Нов Зеланд'' (1994)]] [[Податотека:Nesophila_hoggardii_W.A.Nelson_and_N.M.Adams_(AM_AK224554).jpg|мини|Изотип на црвената алга [[Nesophila hoggardii]], опишан од [[Венди Нелсон]] и Ненси Адамс]] Конечно, во 1969 година, Адамс станала помошник-куратор по ботаника со посебна одговорност за алгите.<ref name="Te Ara">{{Наведена мрежна страница|url=https://teara.govt.nz/en/biographies/6a3/adams-nancy-mary|title=Adams, Nancy Mary|last=Hannah|first=Kate|work=Te Ara|language=en|accessdate=13 July 2021}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFHannah">Hannah, Kate. [https://teara.govt.nz/en/biographies/6a3/adams-nancy-mary "Adams, Nancy Mary"]. ''Te Ara''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">13 July</span> 2021</span>.</cite></ref><ref name=":1">{{Наведено списание|last=Nelson|first=Wendy|date=8 January 2008|title=Nancy Adams (1926–2007)|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q124447009|journal=Phycologia|volume=47|issue=1|pages=1–4|doi=10.2216/0031-8884(2008)47[1:NA]2.0.CO;2|url-access=subscription}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFNelson2008">Nelson, Wendy (8 January 2008). <span class="id-lock-subscription" title="Paid subscription required">[[wikidata:Q124447009|"Nancy Adams (1926–2007)"]]</span>. ''Phycologia''. '''47''' (1): <span class="nowrap">1–</span>4. [[Назнака за дигитални објекти|doi]]:[https://doi.org/10.2216%2F0031-8884%282008%2947%5B1%3ANA%5D2.0.CO%3B2 10.2216/0031-8884(2008)47&#x5B;1:NA&#x5D;2.0.CO&#x3B;2].</cite></ref> Огромното мнозинство од нејзините приближно 3300 колекции на растенија, кои се чувале во Те Папа, биле собрани во следната деценија.<ref name=":3">{{Наведена мрежна страница|url=https://bionomia.net/Q3297913|title=Nancy Adams|work=bionomia.net|language=en|accessdate=6 November 2024}}</ref> Работејќи заедно со кураторот [[Патрик Браунси]] и техничарката [[Fiona Pitt|Фиона Пит]], Адамс била клучна и во растењето на колекцијата на ботаника во музејот, како и во нејзиното регистрирање, организирање, монтирање и курирање.<ref name=":1" /> За време на нејзиниот престој во музејот, колекцијата на алги се зголемила од околу 1.000 примероци на 20.000, која што станала масивна референтна колекција на автохтони морски алги, која обезбедила фундаментално знаење за неколку регионални контролни листи, флори и таксономски ревизии.<ref name=":2">{{Наведено списание|last=Mark|first=Alan|date=1 September 2007|title=Obituary: (Jacqueline) Nancy Mary Adams, CBE, QSO. 1926–2007|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q130899702|journal=New Zealand Journal of Botany|language=English|volume=45|issue=3|pages=515–519|bibcode=2007NZJB...45..515M|doi=10.1080/00288250709509735}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFMark2007">Mark, Alan (1 September 2007). [[wikidata:Q130899702|"Obituary: (Jacqueline) Nancy Mary Adams, CBE, QSO. 1926–2007"]]. ''New Zealand Journal of Botany''. '''45''' (3): <span class="nowrap">515–</span>519. [[Bibcode]]:[https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2007NZJB...45..515M 2007NZJB...45..515M]. [[Назнака за дигитални објекти|doi]]:[[doi:10.1080/00288250709509735|10.1080/00288250709509735]].</cite></ref><ref>{{Наведено списание|last=Nelson|first=Wendy|last2=Dalen|first2=Jennifer L.|last3=Neill|first3=Kate F.|date=2013-11-26|title=Insights from natural history collections: analysing the New Zealand macroalgal flora using herbarium data|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q22583005|journal=PhytoKeys|language=English|issue=30|pages=1–21|doi=10.3897/PHYTOKEYS.30.5889|pmc=3881353|pmid=24399897|doi-access=free}}</ref> Адамс се пензионирала од својата позиција во музејот во 1987 година, но продолжила да биде почесен истражувачки соработник на Музејот.<ref name="rnzih">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.rnzih.org.nz/RNZIH_Journal/Pages_25-26_from_2007_Vol10_No1.pdf|title=Obituary|last=New Zealand Garden Journal|year=2007}}</ref><ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q124332398|title=Flora: Celebrating our Botanical World|last=Lehnebach|first=Carlos A.|last2=Regnault|first2=Claire|last3=Rice|first3=Rebecca|last4=Awa|first4=Isaac Te|last5=Yates|first5=Rachel A.|date=1 November 2023|publisher=Te Papa Press|isbn=978-1-9911509-1-2|pages=70|language=English}}</ref><ref name=":2">{{Наведено списание|last=Mark|first=Alan|date=1 September 2007|title=Obituary: (Jacqueline) Nancy Mary Adams, CBE, QSO. 1926–2007|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q130899702|journal=New Zealand Journal of Botany|language=English|volume=45|issue=3|pages=515–519|bibcode=2007NZJB...45..515M|doi=10.1080/00288250709509735}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFMark2007">Mark, Alan (1 September 2007). [[wikidata:Q130899702|"Obituary: (Jacqueline) Nancy Mary Adams, CBE, QSO. 1926–2007"]]. ''New Zealand Journal of Botany''. '''45''' (3): <span class="nowrap">515–</span>519. [[Bibcode]]:[https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2007NZJB...45..515M 2007NZJB...45..515M]. [[Назнака за дигитални објекти|doi]]:[[doi:10.1080/00288250709509735|10.1080/00288250709509735]].</cite></ref> Нејзиното главно дело, ''Алги на Нов Зеланд - илустриран водич,'' било објавено по нејзиното пензионирање во 1994 година и била првата детална флора на сите макроалги од 1855 година.<ref name=":1">{{Наведено списание|last=Nelson|first=Wendy|date=8 January 2008|title=Nancy Adams (1926–2007)|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q124447009|journal=Phycologia|volume=47|issue=1|pages=1–4|doi=10.2216/0031-8884(2008)47[1:NA]2.0.CO;2|url-access=subscription}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFNelson2008">Nelson, Wendy (8 January 2008). <span class="id-lock-subscription" title="Paid subscription required">[[wikidata:Q124447009|"Nancy Adams (1926–2007)"]]</span>. ''Phycologia''. '''47''' (1): <span class="nowrap">1–</span>4. [[Назнака за дигитални објекти|doi]]:[https://doi.org/10.2216%2F0031-8884%282008%2947%5B1%3ANA%5D2.0.CO%3B2 10.2216/0031-8884(2008)47&#x5B;1:NA&#x5D;2.0.CO&#x3B;2].</cite></ref> Книгата била монографија од 360 страници што содржела 116 од нејзините колор-плочи, илустрирајќи и опишувајќи околу 75% од проценетите 800 видови во Нов Зеланд, од [[островите Кермадек]] на север до [[субантарктичките острови]] на југ.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> Нејзината книга ја освоила наградата за книга на Нов Зеланд за книжевна продукција во 1995 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nzbookawards.nz/new-zealand-book-awards/past-winners/?year=1995|title=Past Winners {{!}} New Zealand Book Awards Trust|work=www.nzbookawards.nz|accessdate=6 November 2024}}</ref> Адамс била плоден уметник, илустрирајќи речиси четириесет публикации за автохтони растенија, алпски живот, дрвја и грмушки. Во овие публикации била вклучена статија напишана од [[Ела Кемпбел]], колешка од Нов Зеланд, за која Адамс го нацртала ''Талус од Марчаста со архегониофори''.<ref>{{Наведено списание|last=Campbell|first=Ella O.|date=November 1961|title=The Liverwort Genus Marchasta|url=http://nzetc.victoria.ac.nz/tm/scholarly/Bio09Tuat02-fig-Bio09Tuat02_078a.html|journal=Tuatara|volume=9|issue=2|page=77|access-date=15 March 2015}}</ref> Таа добила меѓународно признание за нејзините детални и деликатни илустрации на алги.<ref name="rnzih">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.rnzih.org.nz/RNZIH_Journal/Pages_25-26_from_2007_Vol10_No1.pdf|title=Obituary|last=New Zealand Garden Journal|year=2007}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFNew_Zealand_Garden_Journal2007">New Zealand Garden Journal (2007). [http://www.rnzih.org.nz/RNZIH_Journal/Pages_25-26_from_2007_Vol10_No1.pdf "Obituary"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>.</cite></ref> Преку нејзината кураторска работа во Музејот Доминион, Адамс многу се заинтересирала за историјата на новозеландската ботаника и нејзините ботаничари.<ref name=":2">{{Наведено списание|last=Mark|first=Alan|date=1 September 2007|title=Obituary: (Jacqueline) Nancy Mary Adams, CBE, QSO. 1926–2007|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q130899702|journal=New Zealand Journal of Botany|language=English|volume=45|issue=3|pages=515–519|bibcode=2007NZJB...45..515M|doi=10.1080/00288250709509735}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFMark2007">Mark, Alan (1 September 2007). [[wikidata:Q130899702|"Obituary: (Jacqueline) Nancy Mary Adams, CBE, QSO. 1926–2007"]]. ''New Zealand Journal of Botany''. '''45''' (3): <span class="nowrap">515–</span>519. [[Bibcode]]:[https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2007NZJB...45..515M 2007NZJB...45..515M]. [[Назнака за дигитални објекти|doi]]:[[doi:10.1080/00288250709509735|10.1080/00288250709509735]].</cite></ref> Таа сеопфатно истражувала голем број рани новозеландски биолози и објавила статии за Џејмс Адамс, [[Бернард Астон]] и особено за колегата ботанички илустратор, [[Џон Бјукенен]].<ref name=":2" /><ref>{{Наведено списание|last=Adams|first=Nancy|date=2002|title=John Buchanan F.L.S. botanist and artist (1819–1898)|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q106839739|journal=Tuhinga: Records of the Museum of New Zealand Te Papa Tongarewa|volume=13|pages=71–115}}</ref> == Награди и почести == Меѓу наградите на Адамс е и [[Купот Лодер]] во 1964 година кој бил поврзан со нејзините публикации за Националните паркови <ref name=":4">{{Наведена книга|title=Profiles of Senior New Zealand Woman in Science|last=Martin|first=Paula|year=1993|isbn=0-909010-16-1|location=Wellington, New Zealand|pages=50}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFMartin1993">Martin, Paula (1993). ''Profiles of Senior New Zealand Woman in Science''. Wellington, New Zealand. p.&nbsp;50. [[ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-909010-16-1|<bdi>0-909010-16-1</bdi>]].</cite><span class="cs1-maint citation-comment" data-ve-ignore=""><code class="cs1-code"><nowiki>{{</nowiki>[[Предлошка:Наведена книга|cite book]]<nowiki>}}</nowiki></code>: CS1 maint: location missing publisher ([[:Category:CS1 maint: location missing publisher|link]])</span> [[Category:CS1 maint: location missing publisher]]</ref> и [[Комеморативниот медал на Нов Зеланд во 1990 година]].<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/internationalwom00hain|title=International women in science: a biographical dictionary to 1950|last=Haines|first=Catharine|publisher=ABC-CLIO|year=2001|isbn=1-57607-090-5|location=Santa Barbara, California|pages=[https://archive.org/details/internationalwom00hain/page/2 2]|quote=madge adam oxford.|url-access=registration}}</ref><ref name=":2">{{Наведено списание|last=Mark|first=Alan|date=1 September 2007|title=Obituary: (Jacqueline) Nancy Mary Adams, CBE, QSO. 1926–2007|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q130899702|journal=New Zealand Journal of Botany|language=English|volume=45|issue=3|pages=515–519|bibcode=2007NZJB...45..515M|doi=10.1080/00288250709509735}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFMark2007">Mark, Alan (1 September 2007). [[wikidata:Q130899702|"Obituary: (Jacqueline) Nancy Mary Adams, CBE, QSO. 1926–2007"]]. ''New Zealand Journal of Botany''. '''45''' (3): <span class="nowrap">515–</span>519. [[Bibcode]]:[https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2007NZJB...45..515M 2007NZJB...45..515M]. [[Назнака за дигитални објекти|doi]]:[[doi:10.1080/00288250709509735|10.1080/00288250709509735]].</cite></ref> Таа била назначена за [[Придружник на Краличкиот орден]] за јавни услуги во [[Новогодишните почести во 1989 година]], и за [[Ред на Британската Империја|Командант на Редот на Британската империја]], за заслуги во ботаниката, во [[Новогодишните почести во 1996 година]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dpmc.govt.nz/publications/new-year-honours-list-1996|title=New Year honours list 1996|date=30 December 1995|publisher=Department of the Prime Minister and Cabinet|accessdate=23 March 2019}}</ref> Во 1994 година, добила награда за нејзиното дело ''Морски алги на Нов Зеланд: Илустриран водич'', кое содржело опис на 600 различни растителни видови и илустрирало 441.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=10431737|title=Obituary: Nancy Adams|last=Herald|first=The New Zealand|accessdate=4 March 2014}}</ref> Таа била лауреат на [[Кралското друштво „Те Апанџи“ за]] [[150 жени во 150 зборови]].<ref name="royalsociety">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.royalsociety.org.nz/150th-anniversary/150-women-in-150-words/|title=150 Women in 150 Words|work=Royal Society Te Apārangi|accessdate=11 November 2020}}</ref> == Епонимија == Следните два рода и четири вида алги биле именувани по Ненси Адамс: * ''[[Adamsiella]]'' – род на црвени алги<ref>{{Наведено списание|last=Phillips|first=Louise E.|date=2002|title=Taxonomy of Adamsiella L.E.Phillips et W.A.Nelson gen. nov. and Epiglossum Kützing (Rhodomelaceae, Ceramiales)|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q124499980|journal=Journal of Phycology|volume=38|issue=1|pages=209–229|bibcode=2002JPcgy..38..209P|doi=10.1046/J.1529-8817.2002.00159.X|url-access=subscription}}</ref> * ''[[Nancythalia]] -'' род на црвени алги<ref>{{Наведено списание|last=Millar|first=Alan J. K.|last2=Nelson|first2=Wendy A.|date=2002|title=Nancythalia humilis gen. et sp. nov. and Abroteia suborbiculare (Delesseriaceae, Rhodophyta) from New Zealand|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q124499944|journal=Phycologia|language=English|volume=41|issue=3|pages=245–253|bibcode=2002Phyco..41..245M|doi=10.2216/I0031-8884-41-3-245.1|url-access=subscription}}</ref> * ''[[Lessonia adamsiae]]'' – вид кафеави алги<ref>{{Наведено списание|last=Hay|first=Cameron H.|date=1987|title=Lessonia adamsiae sp. nov. (Phaeophyta: Laminariales) from the Snares Islands, New Zealand|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q124500005|journal=New Zealand Journal of Botany|volume=25|issue=2|pages=295–308|bibcode=1987NZJB...25..295H|doi=10.1080/0028825X.1987.10410076}}</ref> * ''[[Lysithea adamsiae]]'' – вид на црвени алги<ref>{{Наведено списание|last=Nelson|first=Wendy|date=1993|title=Epiphytic Species of Porphyra (Bangiales, Rhodophyta) from New Zealand|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q54666705|journal=Botanica Marina|volume=36|issue=6|doi=10.1515/BOTM.1993.36.6.525|url-access=subscription}}</ref> * ''[[Phycodrys adamsiae]]'' – вид на црвени алги<ref>{{Наведено списание|last=Lin|first=Showe-Mei|last2=Nelson|first2=Wendy|date=2010-05-01|title=Systematic revision of the genus Phycodrys (Delesseriaceae, Rhodophyta) from New Zealand, with the descriptions of three new species, P. novae-zelandiae sp. nov., P. franiae sp. nov. and P. adamsiae sp. nov.|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q54636184|journal=European Journal of Phycology|volume=45|issue=2|pages=200–214|doi=10.1080/09670260903540847}}</ref> * ''[[Polysiphonia adamsiae]]'' – вид на црвени алги<ref>{{Наведено списание|last=Womersley|first=H. B. S.|date=1979-01-01|title=Southern Australian species of Polysiphonia Greville (Rhodophyta)|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q100714834|journal=Australian Journal of Botany|language=English|volume=27|issue=4|pages=459|doi=10.1071/BT9790459|url-access=subscription}}</ref> == Список на видови именувани од Ненси Адамс == Извор: <ref>{{Наведено списание|last=Nelson|first=Wendy|last2=Neill|first2=Kate|last3=D'Archino|first3=Roberta|last4=Rolfe|first4=Jeremy Richard|date=2019-08-01|title=Conservation status of New Zealand macroalgae, 2019|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q70958131|journal=New Zealand Threat Classification Series|volume=30|pages=1–33}}</ref> * ''[[Antithamnionella adnata]]'' (J.Agardh) NMAdams * ''[[Callophyllis angustifrons]]'' (Hook.f. и Harv.) Југ и NMAdams * Јужни и NMA-дами ''[[Erythrotrichia foliiformis|од Erythrotrichia foliformis]]'' * ''[[Nesophila hoggardii]]'' WANelson и NMAdams * ''[[Plocamium microcladioides]]'' Југ и NMAdams * ''[[Polysiphonia pernacola|Полисифонија пернакола]]'' NMAдами * ''[[Gigartina dilatata]]'' (Hook.f. & Harv.) NMAdams * ''[[Chlidophyllon kaspar]]'' (WANelson и NMAdams) WANelson * ''[[Halopteris virgata]]'' (Hook.f. & Harv.) NMAdams * ''[[Streblocladia muelleriana]]'' (J.Agardh) LEPhillips, Hommers., NMAdams & WANelson == Смрт == Ненси Адамс починала на 27 март 2007 година во Карори, Велингтон, Нов Зеланд, на 80 години.<ref name=":2">{{Наведено списание|last=Mark|first=Alan|date=1 September 2007|title=Obituary: (Jacqueline) Nancy Mary Adams, CBE, QSO. 1926–2007|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q130899702|journal=New Zealand Journal of Botany|language=English|volume=45|issue=3|pages=515–519|bibcode=2007NZJB...45..515M|doi=10.1080/00288250709509735}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFMark2007">Mark, Alan (1 September 2007). [[wikidata:Q130899702|"Obituary: (Jacqueline) Nancy Mary Adams, CBE, QSO. 1926–2007"]]. ''New Zealand Journal of Botany''. '''45''' (3): <span class="nowrap">515–</span>519. [[Bibcode]]:[https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2007NZJB...45..515M 2007NZJB...45..515M]. [[Назнака за дигитални објекти|doi]]:[[doi:10.1080/00288250709509735|10.1080/00288250709509735]].</cite></ref><ref name=":1">{{Наведено списание|last=Nelson|first=Wendy|date=8 January 2008|title=Nancy Adams (1926–2007)|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q124447009|journal=Phycologia|volume=47|issue=1|pages=1–4|doi=10.2216/0031-8884(2008)47[1:NA]2.0.CO;2|url-access=subscription}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFNelson2008">Nelson, Wendy (8 January 2008). <span class="id-lock-subscription" title="Paid subscription required">[[wikidata:Q124447009|"Nancy Adams (1926–2007)"]]</span>. ''Phycologia''. '''47''' (1): <span class="nowrap">1–</span>4. [[Назнака за дигитални објекти|doi]]:[https://doi.org/10.2216%2F0031-8884%282008%2947%5B1%3ANA%5D2.0.CO%3B2 10.2216/0031-8884(2008)47&#x5B;1:NA&#x5D;2.0.CO&#x3B;2].</cite></ref> Нејзините ботанички примероци и нејзината архива, вклучувајќи оригинални слики, цртежи, слики и писма, се наоѓале во Те Папа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://collections.tepapa.govt.nz/agent/2583|title=Nancy Adams|work=collections.tepapa.govt.nz|accessdate=6 November 2024}}</ref><ref name=":3">{{Наведена мрежна страница|url=https://bionomia.net/Q3297913|title=Nancy Adams|work=bionomia.net|language=en|accessdate=6 November 2024}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://bionomia.net/Q3297913 "Nancy Adams"]. ''bionomia.net''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">6 November</span> 2024</span>.</cite></ref>Била погребана е на гробиштата Карори.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://blog.tepapa.govt.nz/2024/06/11/at-nancy-adams-desk-juvenilia-and-wildflowers/|title=At Nancy Adams' Desk: Juvenilia and wildflowers|date=2024-06-11|work=Te Papa's Blog|language=en-NZ|accessdate=2024-11-07}}</ref> == Галерија на ботанички илустрации од Ненси Адамс == <gallery> Податотека:CA0008880200001_Watercolour_illustration_of_the_buttercup_(Ranunculaceae)_and_dogbanemilkweed_(Apocynaceae)_family_flowers_Plate_7_from_Wild_Flowers_in_New_Zealand_Te_Papa_828575_85734.jpg|алт=Plate 7 from Wild Flowers in New Zealand (1970)| Плоча 7 од ''„Диви цвеќиња во Нов Зеланд'' “ (1970) Податотека:CA0008920010108_Watercolour_illustration_of_seaweed_specimen_Te_Papa_850991_172982.jpg|алт=Seaweed watercolour (1989)| Акварел со алги (1989) Податотека:CA0008920010033_Watercolour_illustration_of_seaweed_specimens_Plate_105_from_Seaweeds_of_New_Zealand_Te_Papa_791345_172907.jpg|алт=Plate 105 from Seaweeds of New Zealand (1994)| Плоча 105 од ''Морски алги од Нов Зеланд'' (1994) Податотека:CA0008920090003_Watercolour_illustration_of_the_Nemastoma_algae_Plate_68_from_Seaweeds_of_New_Zealand_Te_Papa_830037_85846.jpg|алт=Plate 68 from Seaweeds of New Zealand (1994)| Плоча 68 од ''Морски алги од Нов Зеланд'' (1994) Податотека:CA0008880520001_Watercolour_illustration_of_the_geranium_(Geraniaceae)_and_nasturtium_(Tropaeolaceae)_family_flowers_Plate_8_from_Wild_Flowers_in_New_Zealand_Te_Papa_1540533_390175.jpg|алт=Plate 8 from Wild Flowers in New Zealand (1970)| Плоча 8 од ''Диви цвеќиња во Нов Зеланд'' (1970) </gallery> == Библиографија ==   * ''Дрвја и грмушки на Нов Зеланд'', од А.Л. Пул и Ненси М. Адамс, 1963 година * ''Планински цвеќиња во Нов Зеланд'', 1980 година * ''Диви цвеќиња во Нов Зеланд'', 1980 година * ''Морски алги на Нов Зеланд: Илустриран водич'', 1994 година {{Ботаничар|N.M.Adams|Adams}} == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница}} * [https://teara.govt.nz/en/biographies/6a3/adams-nancy-mary Биографија на Ненси Адамс] во енциклопедијата [[Те Ара - Енциклопедија на Нов Зеланд|Те Ара]] на Нов Зеланд * [http://collections.tepapa.govt.nz/Theme.aspx?irn=2222 Биографија на Ненси Адамс.] {{Семарх|url=https://archive.today/20130223164200/http://collections.tepapa.govt.nz/Theme.aspx?irn=2222|date=23 February 2013}} во Музејот на Нов Зеланд Te Papa Tongarewa * [http://blog.tepapa.govt.nz/2016/07/20/nancy-adams-wendy-nelson-and-the-three-kings-seaweeds/ Блог на Те Папа за работата на Адамс] на Трите Кралеви Острови * [https://www.tepapa.govt.nz/discover-collections/read-watch-play/nancy-adams-botanist-and-artist Те Папа центар на Ненси Адамс] во Те Папа * [https://www.rnz.co.nz/national/programmes/afternoons/audio/2018701612/nz-biography-nancy-adams Интервју со Кејт Хана, авторка на биографијата на Адамс на Te Ara] RNZ, 27 јуни 2019 година {{Нормативна контрола}}{{DEFAULTSORT:Адамс, Ненси}} [[Категорија:Починати во 2007 година]] [[Категорија:Родени во 1926 година]] [[Категорија:Австралиски ботаничари]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] i0oo4so7yfdz4vncgkdlpgk7dgxtw85 5545347 5545345 2026-04-27T12:06:42Z BosaFi 115936 5545347 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Научник|name=Ненси Адамс|birth_name=Џеклин Ненси Мери Витакер|image=|image_size=|caption=|birth_date={{Birth date|1926|05|19|df=y}}|birth_place=[[Левин, Нов Зеланд|Левин]], Нов Зеланд|death_date={{Death date and age|2007|03|27|1926|05|19|df=y}}|death_place=[[Карори]], [[Велингтон, Нов Зеланд|Велингтон]], Нов Зеланд|resting_place=Karori Cemetery|citizenship=[[Нов Зелнанд]]|field=[[ботаника]], [[психологија]], [[илустрација]]|work_institutions=[[Те Папа]], [[Оддел за научни и индустриски истражувања]]|alma_mater=[[Велингтонско девојачко колеџ]], [[Викторија универзитетски колеџ Велингтон|Викторија универзитетски колеџ]]|doctoral_advisor=|doctoral_students=|known_for=[[ботаничка илустрација]], [[менаџмент на културно наследствоt]], ''Морски алги на Нов Зеланд - илустриран водич'' (1994)|author_abbrev_bot=N.M.Adams|author_abbrev_zoo=|influences=|influenced=|prizes=[[Лодер куп]] (1964), [[Новозеландски комеморативен медал 1990]] (1990), [[Придружник на Орденот за служба на Кралицата]] (1989), [[Командант на Орденот на Британската Империја]] (1996), [[Кралско друштво Те Апаранги]] [[150 жени во 150 зборови]]|spouse=|footnotes=}} '''Џеклин Ненси Мери Адамс''' {{Post-nominals|CBE|QSO}}(родена на 19 мај 1926, а починала на 27 март 2007) била новозеландска [[ботаничка илустраторка]], [[колекционерка на ботанички материјали]], [[Алгологија|психолог]] и [[Кустос|музејски кустос]]. Во текот на својата кариера (1943–1987), таа работела во Оддел за научни и индустриски истражувања, а подоцна и во [[Музејот Доминион|музејот Доминион.]] Таа работела на различни позиции како техничар, уметник и помошник-куратор по ботаника. Во голема мера самоука, Адамс собрала над 3300 ботанички примероци во Нов Зеланд, илустрирала речиси четириесет публикации за алги и други автохтони растенија и е авторка на бројни научни публикации. Нејзиното главно дело, ''Морски алги на Нов Зеланд – илустриран водич,'' било објавено во 1994 година. == Ран живот == Ненси Адамс била родена во [[Левин]] на 19 мај 1926 година, била ќерка на Џеси Витекер и нејзиниот сопруг, Кенет Ернест Адамс (внук на раниот аматерски ботаничар [[James Adams (botanist)|Џејмс Адамс]]). <ref name="Te Ara">{{Наведена мрежна страница|url=https://teara.govt.nz/en/biographies/6a3/adams-nancy-mary|title=Adams, Nancy Mary|last=Hannah|first=Kate|work=Te Ara|language=en|accessdate=13 July 2021}}</ref><ref name=":1">{{Наведено списание|last=Nelson|first=Wendy|date=8 January 2008|title=Nancy Adams (1926–2007)|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q124447009|journal=Phycologia|volume=47|issue=1|pages=1–4|doi=10.2216/0031-8884(2008)47[1:NA]2.0.CO;2|url-access=subscription}}</ref> Родителите на Адамс се разделиле додека таа била сè уште мала и таа пораснала во [[Велингтон]] со нејзините баба и дедо од мајка, сопственици на компанијата за чоколадо „Витакерс“.<ref name="Te Ara"/> Уште од раниот живот, Адамс покажала силен интерес и за растенијата и за цртањето: „Уште од кога бев многу мала, знаев дека некој црта растенија во книги. Тоа е она што сакав да го правам.“<ref name="Te Ara" /> [[Податотека:CA0008980010002022_Small_island_in_an_inlet_Te_Papa_2257497_867236.jpg|центар|мини|440x440пкс|Ран акварел од Адамс (1935) на мал остров во залив]] Нејзиниот интерес бил поттикнат во основно училиште, каде што нејзиниот директор Вилијам Мартин бил аматерски ботаничар кој ги учел учениците да цртаат од природата и ги водел на екскурзии во [[Ботаничката градина во Велингтон]].<ref name="Te Ara"/> Адамс студирала [[зоологија]] и ботаника на [[Женскиот колеџ во Велингтон]] и на [[Универзитетскиот колеџ Викторија]].<ref name=":1"/> Адамс немала дополнителна формална обука за уметност или илустрација, а поради лошото здравје што го имала, таа не ги завршила универзитетските студии. Изјавила дека не жали за ова, бидејќи обуката на работното место била покорисна. „Учењето преку пракса е најдобриот начин. Работите што се учат на универзитет не се веднаш применливи.“<ref name=":4">{{Наведена книга|title=Profiles of Senior New Zealand Woman in Science|last=Martin|first=Paula|year=1993|isbn=0-909010-16-1|location=Wellington, New Zealand|pages=50}}</ref> [[Податотека:CA0008980010002005_Watercolour_of_Botanical_Garden_Scene_Te_Papa_2257480_867261.jpg|мини|330x330пкс|Ран акварел на Адамс од сцена во ботаничка градина (1938)]] == Кариера == Адамс се приклучила на Одделот за ботаника на Нов Зеландскиот [[Одделот за научни и индустриски истражувања|Оддел за научни и индустриски истражувања]] (ОНИИ) во Велингтон како техничар во 1943 година, кога имала 16 години.<ref name=":1"/> ОНИИ барал персонал за да ги замени мажите кои служеле во [[Втора светска војна|Втората светска војна]],<ref name="Te Ara"/> што ѝ овозможило тесно да соработува на [[алги]] со ботаничарката [[Луси Мур]].<ref name="barnardadams20240313">{{Наведена мрежна страница|url=https://blog.tepapa.govt.nz/2024/03/13/nancy-adams-and-the-art-of-seaweed-a-conversation-with-wendy-nelson-and-a-trip-to-days-bay/|title=Nancy Adams and the art of seaweed; a conversation with Wendy Nelson, and a trip to Days Bay|last=Barnard|first=Annie|last2=Adams|first2=Lucia|date=13 March 2024|work=Te Papa blog|archive-url=https://web.archive.org/web/20240526140341/https://blog.tepapa.govt.nz/2024/03/13/nancy-adams-and-the-art-of-seaweed-a-conversation-with-wendy-nelson-and-a-trip-to-days-bay/|archive-date=26 May 2024|accessdate=29 May 2024}}</ref><ref name=":1" /> Во тоа време, поголемиот дел од [[Агар|агарот]] во светот се произведувал од [[црвени алги]] во [[Јапонија]], па затоа пронаоѓањето нови извори на агар базирани на новозеландски алги било приоритет, што Мур успешно го постигнала во нејзиното истражување за црвената алга ''[[Leptocladia]]''.<ref>{{Наведено списание|last=Moore|first=Lucy Beatrice|date=1 January 1944|title=New Zealand seaweed for agar-manufacture.|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q130961429|journal=New Zealand Journal of Science and Technology|volume=25B|pages=183–209}}</ref> Адамс ѝ помогнала и на Мур со уште една студија за репродуктивната биологија на [[Кафеави алги|кафеавата алга]] ''[[Halopteris (alga)|Halopteris]].''<ref>{{Наведено списание|last=Moore|first=Lucy Beatrice|date=1 April 1946|title=Oogamy in the Brown Alga Halopteris|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q60252481|journal=Nature|language=English|volume=157|issue=3991|pages=553|bibcode=1946Natur.157..553M|doi=10.1038/157553A0}}</ref> Иако не била наведена како коавтор на публикацијата од 1946 година во ''Нејчр'', Адамс одиграла клучна улога во тој истражувачки проект со „испитување стотици примероци и одредување на нивните репродуктивни карактеристики“.<ref name=":1" /> Адамс исто така ракувала и обработувала многу примероци од алги што биле испратени до Мур во ОНИИ од целата земја, вклучувајќи монтирање, регистрација, етикетирање, идентификување и илустрирање на материјалот. Како техничар, таа учела преку пракса, зголемувајќи го своето знаење за флората на Нов Зеланд (особено алгите), како и своите вештини за управување со колекции, подготовка на примероци, курирање на хербариуми и научна илустрација.<ref name=":1" /> Во 1948 година, Адамс ги објавила своите први ботанички илустрации, кои биле на алги за серијата билтени за средношколци во Нов Зеланд. Таа била коавторка на својот прв научен труд во 1949 година со Луси Мур насловен „Карактеристики на плодовите на ''[[Pittosporum dallii]]'' Cheesem“, кој исто така содржел нејзина илустрација за тоа ендемско новозеландско дрво.<ref>{{Наведено списание|last=Moore|first=Lucy Beatrice|last2=Adams|first2=Nancy|date=1948|title=Fruit Characters of Pittosporum dallii Cheesem.|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q89182984|journal=Transactions and Proceedings of the Royal Society of New Zealand|language=English|volume=77|pages=250–252}}</ref> Адамс била ботаничка илустраторка на Одделот за ботаника на ОНИИ од 1950 до 1959 година, работејќи на широк спектар на проекти и групи растенија, вклучувајќи алги, мовови и цветни растенија.<ref name=":1"/> Дополнителни публикации во ''билтенот'' воделе до книгата ''Растенија на брегот на Нов Зеланд'', коавторка со Луси Мур во 1963 година, која содржела десетици нејзини илустрации на алги, растенија од песочни дини и други крајбрежни растенија.<ref name=":1" /> Адамс била назначена во Музејот Доминион (сега [[Музеј на Нов Зеланд Те Папа Тонгарева]]) во 1959 година како уметник, што била многу разновидна улога што вклучувала подготовка на изложби и илустрирање и регистрирање колекции, почнувајќи од примероци од природната историја до колонијален мебел и костими.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://blog.tepapa.govt.nz/2024/01/31/following-a-botany-legend-exploring-the-life-of-nancy-adams|title=Following a Botany Legend: exploring the life of Nancy Adams|last=Barnard|first=Annie|last2=Adams|first2=Lucia|date=31 January 2024|work=Te Papa Blog|archive-url=https://web.archive.org/web/20240520211853/https://blog.tepapa.govt.nz/2024/01/31/following-a-botany-legend-exploring-the-life-of-nancy-adams/|archive-date=20 May 2024|accessdate=28 May 2024}}</ref><ref name=":1"/> Поголемиот дел од ботаничката илустрациска работа што ја работела во текот на нејзината прва деценија во музејот ја работела во нејзино слободно време, вклучувајќи го и првото издание на популарната книга што ја напишала во коавторство со [[Линдзи Пул]], ''Дрвја и грмушки на Нов Зеланд,'' единаесет водичи за [[Национални паркови во Нов Зеланд|националните паркови на Нов Зеланд]] и водичи за флората на Нов Зеланд.<ref name=":1" />Во летото 1967-68 година, таа отишла на „амбициозна караванска експедиција од Фјордленд до северозападен Нелсон“ со [[Алан Марк]] и неговото семејство за да извршат теренска работа за нивната книга ''Алпски растенија на Нов Зеланд,'' објавена во 1973 година, која содржела 450 илустрации со акварел на Адамс што ги насликала од свеж материјал за време на патувањето.<ref name=":2">{{Наведено списание|last=Mark|first=Alan|date=1 September 2007|title=Obituary: (Jacqueline) Nancy Mary Adams, CBE, QSO. 1926–2007|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q130899702|journal=New Zealand Journal of Botany|language=English|volume=45|issue=3|pages=515–519|bibcode=2007NZJB...45..515M|doi=10.1080/00288250709509735}}</ref> [[Податотека:CA0008920010076_Watercolour_illustration_of_Gigartina_seaweed_specimens_Plate_62_from_Seaweeds_of_New_Zealand_Te_Papa_793231_172950.jpg|мини|Адамсова акварел илустрација на алгата ''Гигартина'' на Плоча 62 од ''Морски алги на Нов Зеланд'' (1994)]] [[Податотека:Nesophila_hoggardii_W.A.Nelson_and_N.M.Adams_(AM_AK224554).jpg|мини|Изотип на црвената алга [[Nesophila hoggardii]], опишан од [[Венди Нелсон]] и Ненси Адамс]] Конечно, во 1969 година, Адамс станала помошник-куратор по ботаника со посебна одговорност за алгите.<ref name="Te Ara"/><ref name=":1"/> Огромното мнозинство од нејзините приближно 3300 колекции на растенија, кои се чувале во Те Папа, биле собрани во следната деценија.<ref name=":3">{{Наведена мрежна страница|url=https://bionomia.net/Q3297913|title=Nancy Adams|work=bionomia.net|language=en|accessdate=6 November 2024}}</ref> Работејќи заедно со кураторот [[Патрик Браунси]] и техничарката [[Fiona Pitt|Фиона Пит]], Адамс била клучна и во растењето на колекцијата на ботаника во музејот, како и во нејзиното регистрирање, организирање, монтирање и курирање.<ref name=":1" /> За време на нејзиниот престој во музејот, колекцијата на алги се зголемила од околу 1.000 примероци на 20.000, која што станала масивна референтна колекција на автохтони морски алги, која обезбедила фундаментално знаење за неколку регионални контролни листи, флори и таксономски ревизии.<ref name=":2"/><ref>{{Наведено списание|last=Nelson|first=Wendy|last2=Dalen|first2=Jennifer L.|last3=Neill|first3=Kate F.|date=2013-11-26|title=Insights from natural history collections: analysing the New Zealand macroalgal flora using herbarium data|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q22583005|journal=PhytoKeys|language=English|issue=30|pages=1–21|doi=10.3897/PHYTOKEYS.30.5889|pmc=3881353|pmid=24399897|doi-access=free}}</ref> Адамс се пензионирала од својата позиција во музејот во 1987 година, но продолжила да биде почесен истражувачки соработник на Музејот.<ref name="rnzih">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.rnzih.org.nz/RNZIH_Journal/Pages_25-26_from_2007_Vol10_No1.pdf|title=Obituary|last=New Zealand Garden Journal|year=2007}}</ref><ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q124332398|title=Flora: Celebrating our Botanical World|last=Lehnebach|first=Carlos A.|last2=Regnault|first2=Claire|last3=Rice|first3=Rebecca|last4=Awa|first4=Isaac Te|last5=Yates|first5=Rachel A.|date=1 November 2023|publisher=Te Papa Press|isbn=978-1-9911509-1-2|pages=70|language=English}}</ref><ref name=":2"/> Нејзиното главно дело, ''Алги на Нов Зеланд - илустриран водич,'' било објавено по нејзиното пензионирање во 1994 година и била првата детална флора на сите макроалги од 1855 година.<ref name=":1"/> Книгата била монографија од 360 страници што содржела 116 од нејзините колор-плочи, илустрирајќи и опишувајќи околу 75% од проценетите 800 видови во Нов Зеланд, од [[островите Кермадек]] на север до [[субантарктичките острови]] на југ.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> Нејзината книга ја освоила наградата за книга на Нов Зеланд за книжевна продукција во 1995 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nzbookawards.nz/new-zealand-book-awards/past-winners/?year=1995|title=Past Winners {{!}} New Zealand Book Awards Trust|work=www.nzbookawards.nz|accessdate=6 November 2024}}</ref> Адамс била плоден уметник, илустрирајќи речиси четириесет публикации за автохтони растенија, алпски живот, дрвја и грмушки. Во овие публикации била вклучена статија напишана од [[Ела Кемпбел]], колешка од Нов Зеланд, за која Адамс го нацртала ''Талус од Марчаста со архегониофори''.<ref>{{Наведено списание|last=Campbell|first=Ella O.|date=November 1961|title=The Liverwort Genus Marchasta|url=http://nzetc.victoria.ac.nz/tm/scholarly/Bio09Tuat02-fig-Bio09Tuat02_078a.html|journal=Tuatara|volume=9|issue=2|page=77|access-date=15 March 2015}}</ref> Таа добила меѓународно признание за нејзините детални и деликатни илустрации на алги.<ref name="rnzih"/> Преку нејзината кураторска работа во Музејот Доминион, Адамс многу се заинтересирала за историјата на новозеландската ботаника и нејзините ботаничари.<ref name=":2"/> Таа сеопфатно истражувала голем број рани новозеландски биолози и објавила статии за Џејмс Адамс, [[Бернард Астон]] и особено за колегата ботанички илустратор, [[Џон Бјукенен]].<ref name=":2" /><ref>{{Наведено списание|last=Adams|first=Nancy|date=2002|title=John Buchanan F.L.S. botanist and artist (1819–1898)|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q106839739|journal=Tuhinga: Records of the Museum of New Zealand Te Papa Tongarewa|volume=13|pages=71–115}}</ref> == Награди и почести == Меѓу наградите на Адамс е и [[Купот Лодер]] во 1964 година кој бил поврзан со нејзините публикации за Националните паркови <ref name=":4"/><ref name=":2"/> Таа била назначена за [[Придружник на Краличкиот орден]] за јавни услуги во [[Новогодишните почести во 1989 година]], и за [[Ред на Британската Империја|Командант на Редот на Британската империја]], за заслуги во ботаниката, во [[Новогодишните почести во 1996 година]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dpmc.govt.nz/publications/new-year-honours-list-1996|title=New Year honours list 1996|date=30 December 1995|publisher=Department of the Prime Minister and Cabinet|accessdate=23 March 2019}}</ref> Во 1994 година, добила награда за нејзиното дело ''Морски алги на Нов Зеланд: Илустриран водич'', кое содржело опис на 600 различни растителни видови и илустрирало 441.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=10431737|title=Obituary: Nancy Adams|last=Herald|first=The New Zealand|accessdate=4 March 2014}}</ref> Таа била лауреат на [[Кралското друштво „Те Апанџи“ за]] [[150 жени во 150 зборови]].<ref name="royalsociety">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.royalsociety.org.nz/150th-anniversary/150-women-in-150-words/|title=150 Women in 150 Words|work=Royal Society Te Apārangi|accessdate=11 November 2020}}</ref> == Епонимија == Следните два рода и четири вида алги биле именувани по Ненси Адамс: * ''[[Adamsiella]]'' – род на црвени алги<ref>{{Наведено списание|last=Phillips|first=Louise E.|date=2002|title=Taxonomy of Adamsiella L.E.Phillips et W.A.Nelson gen. nov. and Epiglossum Kützing (Rhodomelaceae, Ceramiales)|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q124499980|journal=Journal of Phycology|volume=38|issue=1|pages=209–229|bibcode=2002JPcgy..38..209P|doi=10.1046/J.1529-8817.2002.00159.X|url-access=subscription}}</ref> * ''[[Nancythalia]] -'' род на црвени алги<ref>{{Наведено списание|last=Millar|first=Alan J. K.|last2=Nelson|first2=Wendy A.|date=2002|title=Nancythalia humilis gen. et sp. nov. and Abroteia suborbiculare (Delesseriaceae, Rhodophyta) from New Zealand|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q124499944|journal=Phycologia|language=English|volume=41|issue=3|pages=245–253|bibcode=2002Phyco..41..245M|doi=10.2216/I0031-8884-41-3-245.1|url-access=subscription}}</ref> * ''[[Lessonia adamsiae]]'' – вид кафеави алги<ref>{{Наведено списание|last=Hay|first=Cameron H.|date=1987|title=Lessonia adamsiae sp. nov. (Phaeophyta: Laminariales) from the Snares Islands, New Zealand|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q124500005|journal=New Zealand Journal of Botany|volume=25|issue=2|pages=295–308|bibcode=1987NZJB...25..295H|doi=10.1080/0028825X.1987.10410076}}</ref> * ''[[Lysithea adamsiae]]'' – вид на црвени алги<ref>{{Наведено списание|last=Nelson|first=Wendy|date=1993|title=Epiphytic Species of Porphyra (Bangiales, Rhodophyta) from New Zealand|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q54666705|journal=Botanica Marina|volume=36|issue=6|doi=10.1515/BOTM.1993.36.6.525|url-access=subscription}}</ref> * ''[[Phycodrys adamsiae]]'' – вид на црвени алги<ref>{{Наведено списание|last=Lin|first=Showe-Mei|last2=Nelson|first2=Wendy|date=2010-05-01|title=Systematic revision of the genus Phycodrys (Delesseriaceae, Rhodophyta) from New Zealand, with the descriptions of three new species, P. novae-zelandiae sp. nov., P. franiae sp. nov. and P. adamsiae sp. nov.|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q54636184|journal=European Journal of Phycology|volume=45|issue=2|pages=200–214|doi=10.1080/09670260903540847}}</ref> * ''[[Polysiphonia adamsiae]]'' – вид на црвени алги<ref>{{Наведено списание|last=Womersley|first=H. B. S.|date=1979-01-01|title=Southern Australian species of Polysiphonia Greville (Rhodophyta)|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q100714834|journal=Australian Journal of Botany|language=English|volume=27|issue=4|pages=459|doi=10.1071/BT9790459|url-access=subscription}}</ref> == Список на видови именувани од Ненси Адамс == Извор: <ref>{{Наведено списание|last=Nelson|first=Wendy|last2=Neill|first2=Kate|last3=D'Archino|first3=Roberta|last4=Rolfe|first4=Jeremy Richard|date=2019-08-01|title=Conservation status of New Zealand macroalgae, 2019|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q70958131|journal=New Zealand Threat Classification Series|volume=30|pages=1–33}}</ref> * ''[[Antithamnionella adnata]]'' (J.Agardh) NMAdams * ''[[Callophyllis angustifrons]]'' (Hook.f. и Harv.) Југ и NMAdams * Јужни и NMA-дами ''[[Erythrotrichia foliiformis|од Erythrotrichia foliformis]]'' * ''[[Nesophila hoggardii]]'' WANelson и NMAdams * ''[[Plocamium microcladioides]]'' Југ и NMAdams * ''[[Polysiphonia pernacola|Полисифонија пернакола]]'' NMAдами * ''[[Gigartina dilatata]]'' (Hook.f. & Harv.) NMAdams * ''[[Chlidophyllon kaspar]]'' (WANelson и NMAdams) WANelson * ''[[Halopteris virgata]]'' (Hook.f. & Harv.) NMAdams * ''[[Streblocladia muelleriana]]'' (J.Agardh) LEPhillips, Hommers., NMAdams & WANelson == Смрт == Ненси Адамс починала на 27 март 2007 година во Карори, Велингтон, Нов Зеланд, на 80 години.<ref name=":2"/><ref name=":1"/> Нејзините ботанички примероци и нејзината архива, вклучувајќи оригинални слики, цртежи, слики и писма, се наоѓале во Те Папа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://collections.tepapa.govt.nz/agent/2583|title=Nancy Adams|work=collections.tepapa.govt.nz|accessdate=6 November 2024}}</ref><ref name=":3"/> Била погребана е на гробиштата Карори.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://blog.tepapa.govt.nz/2024/06/11/at-nancy-adams-desk-juvenilia-and-wildflowers/|title=At Nancy Adams' Desk: Juvenilia and wildflowers|date=2024-06-11|work=Te Papa's Blog|language=en-NZ|accessdate=2024-11-07}}</ref> == Галерија на ботанички илустрации од Ненси Адамс == <gallery> Податотека:CA0008880200001_Watercolour_illustration_of_the_buttercup_(Ranunculaceae)_and_dogbanemilkweed_(Apocynaceae)_family_flowers_Plate_7_from_Wild_Flowers_in_New_Zealand_Te_Papa_828575_85734.jpg|алт=Plate 7 from Wild Flowers in New Zealand (1970)| Плоча 7 од ''„Диви цвеќиња во Нов Зеланд'' “ (1970) Податотека:CA0008920010108_Watercolour_illustration_of_seaweed_specimen_Te_Papa_850991_172982.jpg|алт=Seaweed watercolour (1989)| Акварел со алги (1989) Податотека:CA0008920010033_Watercolour_illustration_of_seaweed_specimens_Plate_105_from_Seaweeds_of_New_Zealand_Te_Papa_791345_172907.jpg|алт=Plate 105 from Seaweeds of New Zealand (1994)| Плоча 105 од ''Морски алги од Нов Зеланд'' (1994) Податотека:CA0008920090003_Watercolour_illustration_of_the_Nemastoma_algae_Plate_68_from_Seaweeds_of_New_Zealand_Te_Papa_830037_85846.jpg|алт=Plate 68 from Seaweeds of New Zealand (1994)| Плоча 68 од ''Морски алги од Нов Зеланд'' (1994) Податотека:CA0008880520001_Watercolour_illustration_of_the_geranium_(Geraniaceae)_and_nasturtium_(Tropaeolaceae)_family_flowers_Plate_8_from_Wild_Flowers_in_New_Zealand_Te_Papa_1540533_390175.jpg|алт=Plate 8 from Wild Flowers in New Zealand (1970)| Плоча 8 од ''Диви цвеќиња во Нов Зеланд'' (1970) </gallery> == Библиографија ==   * ''Дрвја и грмушки на Нов Зеланд'', од А.Л. Пул и Ненси М. Адамс, 1963 година * ''Планински цвеќиња во Нов Зеланд'', 1980 година * ''Диви цвеќиња во Нов Зеланд'', 1980 година * ''Морски алги на Нов Зеланд: Илустриран водич'', 1994 година {{Ботаничар|N.M.Adams|Adams}} == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница}} * [https://teara.govt.nz/en/biographies/6a3/adams-nancy-mary Биографија на Ненси Адамс] во енциклопедијата [[Те Ара - Енциклопедија на Нов Зеланд|Те Ара]] на Нов Зеланд * [http://collections.tepapa.govt.nz/Theme.aspx?irn=2222 Биографија на Ненси Адамс.] {{Семарх|url=https://archive.today/20130223164200/http://collections.tepapa.govt.nz/Theme.aspx?irn=2222|date=23 February 2013}} во Музејот на Нов Зеланд Te Papa Tongarewa * [http://blog.tepapa.govt.nz/2016/07/20/nancy-adams-wendy-nelson-and-the-three-kings-seaweeds/ Блог на Те Папа за работата на Адамс] на Трите Кралеви Острови * [https://www.tepapa.govt.nz/discover-collections/read-watch-play/nancy-adams-botanist-and-artist Те Папа центар на Ненси Адамс] во Те Папа * [https://www.rnz.co.nz/national/programmes/afternoons/audio/2018701612/nz-biography-nancy-adams Интервју со Кејт Хана, авторка на биографијата на Адамс на Te Ara] RNZ, 27 јуни 2019 година {{Нормативна контрола}}{{DEFAULTSORT:Адамс, Ненси}} [[Категорија:Починати во 2007 година]] [[Категорија:Родени во 1926 година]] [[Категорија:Австралиски ботаничари]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] g2qajyhxwn6cekacqf82exeuq2otgxw 5545371 5545347 2026-04-27T12:34:54Z Jtasevski123 69538 5545371 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Научник|name=Ненси Адамс|birth_name=Џеклин Ненси Мери Витакер|image=|image_size=|caption=|birth_date={{Birth date|1926|05|19|df=y}}|birth_place=[[Левин, Нов Зеланд|Левин]], Нов Зеланд|death_date={{Death date and age|2007|03|27|1926|05|19|df=y}}|death_place=[[Карори]], [[Велингтон, Нов Зеланд|Велингтон]], Нов Зеланд|resting_place=Карориеви гробишта|citizenship=[[Нов Зелнанд]]|field=[[ботаника]], [[психологија]], [[илустрација]]|work_institutions=[[Те Папа]], [[Оддел за научни и индустриски истражувања]]|alma_mater=[[Велингтонско девојачко колеџ]], [[Викторија универзитетски колеџ Велингтон|Викторија универзитетски колеџ]]|doctoral_advisor=|doctoral_students=|known_for=[[ботаничка илустрација]], [[менаџмент на културно наследствоt]], ''Морски алги на Нов Зеланд - илустриран водич'' (1994)|author_abbrev_bot=N.M.Adams|author_abbrev_zoo=|influences=|influenced=|prizes=[[Лодер куп]] (1964), [[Новозеландски комеморативен медал 1990]] (1990), [[Придружник на Орденот за служба на Кралицата]] (1989), [[Командант на Орденот на Британската Империја]] (1996), [[Кралско друштво Те Апаранги]] [[150 жени во 150 зборови]]|spouse=|footnotes=}} '''Џеклин Ненси Мери Адамс''' (родена на 19 мај 1926, а починала на 27 март 2007) била новозеландска [[ботаничка илустраторка]], [[колекционерка на ботанички материјали]], [[Алгологија|психолог]] и [[Кустос|музејски кустос]]. Во текот на својата кариера (1943–1987), таа работела во Оддел за научни и индустриски истражувања, а подоцна и во [[Музејот Доминион|музејот Доминион.]] Таа работела на различни позиции како техничар, уметник и помошник-куратор по ботаника. Во голема мера самоука, Адамс собрала над 3300 ботанички примероци во Нов Зеланд, илустрирала речиси четириесет публикации за алги и други автохтони растенија и е авторка на бројни научни публикации. Нејзиното главно дело, ''Морски алги на Нов Зеланд – илустриран водич,'' било објавено во 1994 година. == Ран живот == Ненси Адамс била родена во [[Левин]] на 19 мај 1926 година, била ќерка на Џеси Витекер и нејзиниот сопруг, Кенет Ернест Адамс (внук на раниот аматерски ботаничар [[James Adams (botanist)|Џејмс Адамс]]). <ref name="Te Ara">{{Наведена мрежна страница|url=https://teara.govt.nz/en/biographies/6a3/adams-nancy-mary|title=Adams, Nancy Mary|last=Hannah|first=Kate|work=Te Ara|language=en|accessdate=13 July 2021}}</ref><ref name=":1">{{Наведено списание|last=Nelson|first=Wendy|date=8 January 2008|title=Nancy Adams (1926–2007)|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q124447009|journal=Phycologia|volume=47|issue=1|pages=1–4|doi=10.2216/0031-8884(2008)47[1:NA]2.0.CO;2|url-access=subscription}}</ref> Родителите на Адамс се разделиле додека таа била сè уште мала и таа пораснала во [[Велингтон]] со нејзините баба и дедо од мајка, сопственици на компанијата за чоколадо „Витакерс“.<ref name="Te Ara"/> Уште од раниот живот, Адамс покажала силен интерес и за растенијата и за цртањето: „Уште од кога бев многу мала, знаев дека некој црта растенија во книги. Тоа е она што сакав да го правам.“<ref name="Te Ara" /> [[Податотека:CA0008980010002022_Small_island_in_an_inlet_Te_Papa_2257497_867236.jpg|центар|мини|440x440пкс|Ран акварел од Адамс (1935) на мал остров во залив]] Нејзиниот интерес бил поттикнат во основно училиште, каде што нејзиниот директор Вилијам Мартин бил аматерски ботаничар кој ги учел учениците да цртаат од природата и ги водел на екскурзии во [[Ботаничката градина во Велингтон]].<ref name="Te Ara"/> Адамс студирала [[зоологија]] и ботаника на [[Женскиот колеџ во Велингтон]] и на [[Универзитетскиот колеџ Викторија]].<ref name=":1"/> Адамс немала дополнителна формална обука за уметност или илустрација, а поради лошото здравје што го имала, таа не ги завршила универзитетските студии. Изјавила дека не жали за ова, бидејќи обуката на работното место била покорисна. „Учењето преку пракса е најдобриот начин. Работите што се учат на универзитет не се веднаш применливи.“<ref name=":4">{{Наведена книга|title=Profiles of Senior New Zealand Woman in Science|last=Martin|first=Paula|year=1993|isbn=0-909010-16-1|location=Wellington, New Zealand|pages=50}}</ref> [[Податотека:CA0008980010002005_Watercolour_of_Botanical_Garden_Scene_Te_Papa_2257480_867261.jpg|мини|330x330пкс|Ран акварел на Адамс од сцена во ботаничка градина (1938)]] == Кариера == Адамс се приклучила на Одделот за ботаника на Нов Зеландскиот [[Одделот за научни и индустриски истражувања|Оддел за научни и индустриски истражувања]] (ОНИИ) во Велингтон како техничар во 1943 година, кога имала 16 години.<ref name=":1"/> ОНИИ барал персонал за да ги замени мажите кои служеле во [[Втора светска војна|Втората светска војна]],<ref name="Te Ara"/> што ѝ овозможило тесно да соработува на [[алги]] со ботаничарката [[Луси Мур]].<ref name="barnardadams20240313">{{Наведена мрежна страница|url=https://blog.tepapa.govt.nz/2024/03/13/nancy-adams-and-the-art-of-seaweed-a-conversation-with-wendy-nelson-and-a-trip-to-days-bay/|title=Nancy Adams and the art of seaweed; a conversation with Wendy Nelson, and a trip to Days Bay|last=Barnard|first=Annie|last2=Adams|first2=Lucia|date=13 March 2024|work=Te Papa blog|archive-url=https://web.archive.org/web/20240526140341/https://blog.tepapa.govt.nz/2024/03/13/nancy-adams-and-the-art-of-seaweed-a-conversation-with-wendy-nelson-and-a-trip-to-days-bay/|archive-date=26 May 2024|accessdate=29 May 2024}}</ref><ref name=":1" /> Во тоа време, поголемиот дел од [[Агар|агарот]] во светот се произведувал од [[црвени алги]] во [[Јапонија]], па затоа пронаоѓањето нови извори на агар базирани на новозеландски алги било приоритет, што Мур успешно го постигнала во нејзиното истражување за црвената алга ''[[Leptocladia]]''.<ref>{{Наведено списание|last=Moore|first=Lucy Beatrice|date=1 January 1944|title=New Zealand seaweed for agar-manufacture.|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q130961429|journal=New Zealand Journal of Science and Technology|volume=25B|pages=183–209}}</ref> Адамс ѝ помогнала и на Мур со уште една студија за репродуктивната биологија на [[Кафеави алги|кафеавата алга]] ''[[Halopteris (alga)|Halopteris]].''<ref>{{Наведено списание|last=Moore|first=Lucy Beatrice|date=1 April 1946|title=Oogamy in the Brown Alga Halopteris|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q60252481|journal=Nature|language=English|volume=157|issue=3991|pages=553|bibcode=1946Natur.157..553M|doi=10.1038/157553A0}}</ref> Иако не била наведена како коавтор на публикацијата од 1946 година во ''Нејчр'', Адамс одиграла клучна улога во тој истражувачки проект со „испитување стотици примероци и одредување на нивните репродуктивни карактеристики“.<ref name=":1" /> Адамс исто така ракувала и обработувала многу примероци од алги што биле испратени до Мур во ОНИИ од целата земја, вклучувајќи монтирање, регистрација, етикетирање, идентификување и илустрирање на материјалот. Како техничар, таа учела преку пракса, зголемувајќи го своето знаење за флората на Нов Зеланд (особено алгите), како и своите вештини за управување со колекции, подготовка на примероци, курирање на хербариуми и научна илустрација.<ref name=":1" /> Во 1948 година, Адамс ги објавила своите први ботанички илустрации, кои биле на алги за серијата билтени за средношколци во Нов Зеланд. Таа била коавторка на својот прв научен труд во 1949 година со Луси Мур насловен „Карактеристики на плодовите на ''[[Pittosporum dallii]]'' Cheesem“, кој исто така содржел нејзина илустрација за тоа ендемско новозеландско дрво.<ref>{{Наведено списание|last=Moore|first=Lucy Beatrice|last2=Adams|first2=Nancy|date=1948|title=Fruit Characters of Pittosporum dallii Cheesem.|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q89182984|journal=Transactions and Proceedings of the Royal Society of New Zealand|language=English|volume=77|pages=250–252}}</ref> Адамс била ботаничка илустраторка на Одделот за ботаника на ОНИИ од 1950 до 1959 година, работејќи на широк спектар на проекти и групи растенија, вклучувајќи алги, мовови и цветни растенија.<ref name=":1"/> Дополнителни публикации во ''билтенот'' воделе до книгата ''Растенија на брегот на Нов Зеланд'', коавторка со Луси Мур во 1963 година, која содржела десетици нејзини илустрации на алги, растенија од песочни дини и други крајбрежни растенија.<ref name=":1" /> Адамс била назначена во Музејот Доминион (сега [[Музеј на Нов Зеланд Те Папа Тонгарева]]) во 1959 година како уметник, што била многу разновидна улога што вклучувала подготовка на изложби и илустрирање и регистрирање колекции, почнувајќи од примероци од природната историја до колонијален мебел и костими.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://blog.tepapa.govt.nz/2024/01/31/following-a-botany-legend-exploring-the-life-of-nancy-adams|title=Following a Botany Legend: exploring the life of Nancy Adams|last=Barnard|first=Annie|last2=Adams|first2=Lucia|date=31 January 2024|work=Te Papa Blog|archive-url=https://web.archive.org/web/20240520211853/https://blog.tepapa.govt.nz/2024/01/31/following-a-botany-legend-exploring-the-life-of-nancy-adams/|archive-date=20 May 2024|accessdate=28 May 2024}}</ref><ref name=":1"/> Поголемиот дел од ботаничката илустрациска работа што ја работела во текот на нејзината прва деценија во музејот ја работела во нејзино слободно време, вклучувајќи го и првото издание на популарната книга што ја напишала во коавторство со [[Линдзи Пул]], ''Дрвја и грмушки на Нов Зеланд,'' единаесет водичи за [[Национални паркови во Нов Зеланд|националните паркови на Нов Зеланд]] и водичи за флората на Нов Зеланд.<ref name=":1" />Во летото 1967-68 година, таа отишла на „амбициозна караванска експедиција од Фјордленд до северозападен Нелсон“ со [[Алан Марк]] и неговото семејство за да извршат теренска работа за нивната книга ''Алпски растенија на Нов Зеланд,'' објавена во 1973 година, која содржела 450 илустрации со акварел на Адамс што ги насликала од свеж материјал за време на патувањето.<ref name=":2">{{Наведено списание|last=Mark|first=Alan|date=1 September 2007|title=Obituary: (Jacqueline) Nancy Mary Adams, CBE, QSO. 1926–2007|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q130899702|journal=New Zealand Journal of Botany|language=English|volume=45|issue=3|pages=515–519|bibcode=2007NZJB...45..515M|doi=10.1080/00288250709509735}}</ref> [[Податотека:CA0008920010076_Watercolour_illustration_of_Gigartina_seaweed_specimens_Plate_62_from_Seaweeds_of_New_Zealand_Te_Papa_793231_172950.jpg|мини|Адамсова акварел илустрација на алгата ''Гигартина'' на Плоча 62 од ''Морски алги на Нов Зеланд'' (1994)]] [[Податотека:Nesophila_hoggardii_W.A.Nelson_and_N.M.Adams_(AM_AK224554).jpg|мини|Изотип на црвената алга [[Nesophila hoggardii]], опишан од [[Венди Нелсон]] и Ненси Адамс]] Конечно, во 1969 година, Адамс станала помошник-куратор по ботаника со посебна одговорност за алгите.<ref name="Te Ara"/><ref name=":1"/> Огромното мнозинство од нејзините приближно 3300 колекции на растенија, кои се чувале во Те Папа, биле собрани во следната деценија.<ref name=":3">{{Наведена мрежна страница|url=https://bionomia.net/Q3297913|title=Nancy Adams|work=bionomia.net|language=en|accessdate=6 November 2024}}</ref> Работејќи заедно со кураторот [[Патрик Браунси]] и техничарката [[Fiona Pitt|Фиона Пит]], Адамс била клучна и во растењето на колекцијата на ботаника во музејот, како и во нејзиното регистрирање, организирање, монтирање и курирање.<ref name=":1" /> За време на нејзиниот престој во музејот, колекцијата на алги се зголемила од околу 1.000 примероци на 20.000, која што станала масивна референтна колекција на автохтони морски алги, која обезбедила фундаментално знаење за неколку регионални контролни листи, флори и таксономски ревизии.<ref name=":2"/><ref>{{Наведено списание|last=Nelson|first=Wendy|last2=Dalen|first2=Jennifer L.|last3=Neill|first3=Kate F.|date=2013-11-26|title=Insights from natural history collections: analysing the New Zealand macroalgal flora using herbarium data|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q22583005|journal=PhytoKeys|language=English|issue=30|pages=1–21|doi=10.3897/PHYTOKEYS.30.5889|pmc=3881353|pmid=24399897|doi-access=free}}</ref> Адамс се пензионирала од својата позиција во музејот во 1987 година, но продолжила да биде почесен истражувачки соработник на Музејот.<ref name="rnzih">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.rnzih.org.nz/RNZIH_Journal/Pages_25-26_from_2007_Vol10_No1.pdf|title=Obituary|last=New Zealand Garden Journal|year=2007}}</ref><ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q124332398|title=Flora: Celebrating our Botanical World|last=Lehnebach|first=Carlos A.|last2=Regnault|first2=Claire|last3=Rice|first3=Rebecca|last4=Awa|first4=Isaac Te|last5=Yates|first5=Rachel A.|date=1 November 2023|publisher=Te Papa Press|isbn=978-1-9911509-1-2|pages=70|language=English}}</ref><ref name=":2"/> Нејзиното главно дело, ''Алги на Нов Зеланд - илустриран водич,'' било објавено по нејзиното пензионирање во 1994 година и била првата детална флора на сите макроалги од 1855 година.<ref name=":1"/> Книгата била монографија од 360 страници што содржела 116 од нејзините колор-плочи, илустрирајќи и опишувајќи околу 75% од проценетите 800 видови во Нов Зеланд, од [[островите Кермадек]] на север до [[субантарктичките острови]] на југ.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> Нејзината книга ја освоила наградата за книга на Нов Зеланд за книжевна продукција во 1995 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nzbookawards.nz/new-zealand-book-awards/past-winners/?year=1995|title=Past Winners {{!}} New Zealand Book Awards Trust|work=www.nzbookawards.nz|accessdate=6 November 2024}}</ref> Адамс била плоден уметник, илустрирајќи речиси четириесет публикации за автохтони растенија, алпски живот, дрвја и грмушки. Во овие публикации била вклучена статија напишана од [[Ела Кемпбел]], колешка од Нов Зеланд, за која Адамс го нацртала ''Талус од Марчаста со архегониофори''.<ref>{{Наведено списание|last=Campbell|first=Ella O.|date=November 1961|title=The Liverwort Genus Marchasta|url=http://nzetc.victoria.ac.nz/tm/scholarly/Bio09Tuat02-fig-Bio09Tuat02_078a.html|journal=Tuatara|volume=9|issue=2|page=77|access-date=15 March 2015}}</ref> Таа добила меѓународно признание за нејзините детални и деликатни илустрации на алги.<ref name="rnzih"/> Преку нејзината кураторска работа во Музејот Доминион, Адамс многу се заинтересирала за историјата на новозеландската ботаника и нејзините ботаничари.<ref name=":2"/> Таа сеопфатно истражувала голем број рани новозеландски биолози и објавила статии за Џејмс Адамс, [[Бернард Астон]] и особено за колегата ботанички илустратор, [[Џон Бјукенен]].<ref name=":2" /><ref>{{Наведено списание|last=Adams|first=Nancy|date=2002|title=John Buchanan F.L.S. botanist and artist (1819–1898)|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q106839739|journal=Tuhinga: Records of the Museum of New Zealand Te Papa Tongarewa|volume=13|pages=71–115}}</ref> == Награди и почести == Меѓу наградите на Адамс е и [[Купот Лодер]] во 1964 година кој бил поврзан со нејзините публикации за Националните паркови <ref name=":4"/><ref name=":2"/> Таа била назначена за [[Придружник на Краличкиот орден]] за јавни услуги во [[Новогодишните почести во 1989 година]], и за [[Ред на Британската Империја|Командант на Редот на Британската империја]], за заслуги во ботаниката, во [[Новогодишните почести во 1996 година]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dpmc.govt.nz/publications/new-year-honours-list-1996|title=New Year honours list 1996|date=30 December 1995|publisher=Department of the Prime Minister and Cabinet|accessdate=23 March 2019}}</ref> Во 1994 година, добила награда за нејзиното дело ''Морски алги на Нов Зеланд: Илустриран водич'', кое содржело опис на 600 различни растителни видови и илустрирало 441.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=10431737|title=Obituary: Nancy Adams|last=Herald|first=The New Zealand|accessdate=4 March 2014}}</ref> Таа била лауреат на [[Кралското друштво „Те Апанџи“ за]] [[150 жени во 150 зборови]].<ref name="royalsociety">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.royalsociety.org.nz/150th-anniversary/150-women-in-150-words/|title=150 Women in 150 Words|work=Royal Society Te Apārangi|accessdate=11 November 2020}}</ref> == Епонимија == Следните два рода и четири вида алги биле именувани по Ненси Адамс: * ''[[Adamsiella]]'' – род на црвени алги<ref>{{Наведено списание|last=Phillips|first=Louise E.|date=2002|title=Taxonomy of Adamsiella L.E.Phillips et W.A.Nelson gen. nov. and Epiglossum Kützing (Rhodomelaceae, Ceramiales)|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q124499980|journal=Journal of Phycology|volume=38|issue=1|pages=209–229|bibcode=2002JPcgy..38..209P|doi=10.1046/J.1529-8817.2002.00159.X|url-access=subscription}}</ref> * ''[[Nancythalia]] -'' род на црвени алги<ref>{{Наведено списание|last=Millar|first=Alan J. K.|last2=Nelson|first2=Wendy A.|date=2002|title=Nancythalia humilis gen. et sp. nov. and Abroteia suborbiculare (Delesseriaceae, Rhodophyta) from New Zealand|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q124499944|journal=Phycologia|language=English|volume=41|issue=3|pages=245–253|bibcode=2002Phyco..41..245M|doi=10.2216/I0031-8884-41-3-245.1|url-access=subscription}}</ref> * ''[[Lessonia adamsiae]]'' – вид кафеави алги<ref>{{Наведено списание|last=Hay|first=Cameron H.|date=1987|title=Lessonia adamsiae sp. nov. (Phaeophyta: Laminariales) from the Snares Islands, New Zealand|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q124500005|journal=New Zealand Journal of Botany|volume=25|issue=2|pages=295–308|bibcode=1987NZJB...25..295H|doi=10.1080/0028825X.1987.10410076}}</ref> * ''[[Lysithea adamsiae]]'' – вид на црвени алги<ref>{{Наведено списание|last=Nelson|first=Wendy|date=1993|title=Epiphytic Species of Porphyra (Bangiales, Rhodophyta) from New Zealand|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q54666705|journal=Botanica Marina|volume=36|issue=6|doi=10.1515/BOTM.1993.36.6.525|url-access=subscription}}</ref> * ''[[Phycodrys adamsiae]]'' – вид на црвени алги<ref>{{Наведено списание|last=Lin|first=Showe-Mei|last2=Nelson|first2=Wendy|date=2010-05-01|title=Systematic revision of the genus Phycodrys (Delesseriaceae, Rhodophyta) from New Zealand, with the descriptions of three new species, P. novae-zelandiae sp. nov., P. franiae sp. nov. and P. adamsiae sp. nov.|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q54636184|journal=European Journal of Phycology|volume=45|issue=2|pages=200–214|doi=10.1080/09670260903540847}}</ref> * ''[[Polysiphonia adamsiae]]'' – вид на црвени алги<ref>{{Наведено списание|last=Womersley|first=H. B. S.|date=1979-01-01|title=Southern Australian species of Polysiphonia Greville (Rhodophyta)|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q100714834|journal=Australian Journal of Botany|language=English|volume=27|issue=4|pages=459|doi=10.1071/BT9790459|url-access=subscription}}</ref> == Список на видови именувани од Ненси Адамс == Извор: <ref>{{Наведено списание|last=Nelson|first=Wendy|last2=Neill|first2=Kate|last3=D'Archino|first3=Roberta|last4=Rolfe|first4=Jeremy Richard|date=2019-08-01|title=Conservation status of New Zealand macroalgae, 2019|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q70958131|journal=New Zealand Threat Classification Series|volume=30|pages=1–33}}</ref> * ''[[Antithamnionella adnata]]'' (J.Agardh) NMAdams * ''[[Callophyllis angustifrons]]'' (Hook.f. и Harv.) Југ и NMAdams * Јужни и NMA-дами ''[[Erythrotrichia foliiformis|од Erythrotrichia foliformis]]'' * ''[[Nesophila hoggardii]]'' WANelson и NMAdams * ''[[Plocamium microcladioides]]'' Југ и NMAdams * ''[[Polysiphonia pernacola|Полисифонија пернакола]]'' NMAдами * ''[[Gigartina dilatata]]'' (Hook.f. & Harv.) NMAdams * ''[[Chlidophyllon kaspar]]'' (WANelson и NMAdams) WANelson * ''[[Halopteris virgata]]'' (Hook.f. & Harv.) NMAdams * ''[[Streblocladia muelleriana]]'' (J.Agardh) LEPhillips, Hommers., NMAdams & WANelson == Смрт == Ненси Адамс починала на 27 март 2007 година во Карори, Велингтон, Нов Зеланд, на 80 години.<ref name=":2"/><ref name=":1"/> Нејзините ботанички примероци и нејзината архива, вклучувајќи оригинални слики, цртежи, слики и писма, се наоѓале во Те Папа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://collections.tepapa.govt.nz/agent/2583|title=Nancy Adams|work=collections.tepapa.govt.nz|accessdate=6 November 2024}}</ref><ref name=":3"/> Била погребана е на гробиштата Карори.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://blog.tepapa.govt.nz/2024/06/11/at-nancy-adams-desk-juvenilia-and-wildflowers/|title=At Nancy Adams' Desk: Juvenilia and wildflowers|date=2024-06-11|work=Te Papa's Blog|language=en-NZ|accessdate=2024-11-07}}</ref> == Галерија на ботанички илустрации од Ненси Адамс == <gallery> Податотека:CA0008880200001_Watercolour_illustration_of_the_buttercup_(Ranunculaceae)_and_dogbanemilkweed_(Apocynaceae)_family_flowers_Plate_7_from_Wild_Flowers_in_New_Zealand_Te_Papa_828575_85734.jpg|алт=Plate 7 from Wild Flowers in New Zealand (1970)| Плоча 7 од ''„Диви цвеќиња во Нов Зеланд'' “ (1970) Податотека:CA0008920010108_Watercolour_illustration_of_seaweed_specimen_Te_Papa_850991_172982.jpg|алт=Seaweed watercolour (1989)| Акварел со алги (1989) Податотека:CA0008920010033_Watercolour_illustration_of_seaweed_specimens_Plate_105_from_Seaweeds_of_New_Zealand_Te_Papa_791345_172907.jpg|алт=Plate 105 from Seaweeds of New Zealand (1994)| Плоча 105 од ''Морски алги од Нов Зеланд'' (1994) Податотека:CA0008920090003_Watercolour_illustration_of_the_Nemastoma_algae_Plate_68_from_Seaweeds_of_New_Zealand_Te_Papa_830037_85846.jpg|алт=Plate 68 from Seaweeds of New Zealand (1994)| Плоча 68 од ''Морски алги од Нов Зеланд'' (1994) Податотека:CA0008880520001_Watercolour_illustration_of_the_geranium_(Geraniaceae)_and_nasturtium_(Tropaeolaceae)_family_flowers_Plate_8_from_Wild_Flowers_in_New_Zealand_Te_Papa_1540533_390175.jpg|алт=Plate 8 from Wild Flowers in New Zealand (1970)| Плоча 8 од ''Диви цвеќиња во Нов Зеланд'' (1970) </gallery> == Библиографија ==   * ''Дрвја и грмушки на Нов Зеланд'', од А.Л. Пул и Ненси М. Адамс, 1963 година * ''Планински цвеќиња во Нов Зеланд'', 1980 година * ''Диви цвеќиња во Нов Зеланд'', 1980 година * ''Морски алги на Нов Зеланд: Илустриран водич'', 1994 година {{Ботаничар|N.M.Adams|Adams}} == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница}} * [https://teara.govt.nz/en/biographies/6a3/adams-nancy-mary Биографија на Ненси Адамс] во енциклопедијата [[Те Ара - Енциклопедија на Нов Зеланд|Те Ара]] на Нов Зеланд * [http://collections.tepapa.govt.nz/Theme.aspx?irn=2222 Биографија на Ненси Адамс.] {{Семарх|url=https://archive.today/20130223164200/http://collections.tepapa.govt.nz/Theme.aspx?irn=2222|date=23 February 2013}} во Музејот на Нов Зеланд Te Papa Tongarewa * [http://blog.tepapa.govt.nz/2016/07/20/nancy-adams-wendy-nelson-and-the-three-kings-seaweeds/ Блог на Те Папа за работата на Адамс] на Трите Кралеви Острови * [https://www.tepapa.govt.nz/discover-collections/read-watch-play/nancy-adams-botanist-and-artist Те Папа центар на Ненси Адамс] во Те Папа * [https://www.rnz.co.nz/national/programmes/afternoons/audio/2018701612/nz-biography-nancy-adams Интервју со Кејт Хана, авторка на биографијата на Адамс на Te Ara] RNZ, 27 јуни 2019 година {{Нормативна контрола}}{{DEFAULTSORT:Адамс, Ненси}} [[Категорија:Починати во 2007 година]] [[Категорија:Родени во 1926 година]] [[Категорија:Австралиски ботаничари]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] fmu46uoqwhcsdhevjfhmzce6zc2vy2p 5545700 5545371 2026-04-28T09:59:09Z Тиверополник 1815 5545700 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Научник|name=Ненси Адамс|birth_name=Џеклин Ненси Мери Витакер|image=|image_size=|caption=|birth_date={{Birth date|1926|05|19|df=y}}|birth_place=[[Левин, Нов Зеланд|Левин]], Нов Зеланд|death_date={{Death date and age|2007|03|27|1926|05|19|df=y}}|death_place=[[Карори]], [[Велингтон, Нов Зеланд|Велингтон]], Нов Зеланд|resting_place=Карориеви гробишта|citizenship=[[Нов Зелнанд]]|field=[[ботаника]], [[психологија]], [[илустрација]]|work_institutions=[[Те Папа]], [[Оддел за научни и индустриски истражувања]]|alma_mater=[[Велингтонско девојачко колеџ]], [[Викторија универзитетски колеџ Велингтон|Викторија универзитетски колеџ]]|doctoral_advisor=|doctoral_students=|known_for=[[ботаничка илустрација]], [[менаџмент на културно наследствоt]], ''Морски алги на Нов Зеланд - илустриран водич'' (1994)|author_abbrev_bot=N.M.Adams|author_abbrev_zoo=|influences=|influenced=|prizes=[[Лодер куп]] (1964), [[Новозеландски комеморативен медал 1990]] (1990), [[Придружник на Орденот за служба на Кралицата]] (1989), [[Командант на Орденот на Британската Империја]] (1996), [[Кралско друштво Те Апаранги]] [[150 жени во 150 зборови]]|spouse=|footnotes=}} '''Џеклин Ненси Мери Адамс''' (родена на {{роден на|19|мај|1926}} година - починала на {{починал на|27|март|2007}} година) — новозеландска [[ботанички илустратор|ботаничка илустраторка]], [[колекционерка на ботанички материјали]], [[Алгологија|алголог]] и [[Кустос|музејски кустос]]. Во текот на својата кариера (1943–1987), таа работела во Оддел за научни и индустриски истражувања, а подоцна и во [[Музејот Доминион|музејот Доминион.]] Таа работела на различни позиции како техничар, уметник и помошник-куратор по ботаника. Во голема мера самоука, Адамс собрала над 3300 ботанички примероци во Нов Зеланд, илустрирала речиси четириесет публикации за алги и други автохтони растенија и е авторка на бројни научни публикации. Нејзиното главно дело, ''Морски алги на Нов Зеланд – илустриран водич,'' било објавено во 1994 година. == Ран живот == Ненси Адамс била родена во [[Левин]] на 19 мај 1926 година, била ќерка на Џеси Витекер и нејзиниот сопруг, Кенет Ернест Адамс (внук на раниот аматерскиот ботаничар [[Џејмс Адамс (ботаничар)|Џејмс Адамс]]). <ref name="Te Ara">{{Наведена мрежна страница|url=https://teara.govt.nz/en/biographies/6a3/adams-nancy-mary|title=Adams, Nancy Mary|last=Hannah|first=Kate|work=Te Ara|language=en|accessdate=13 July 2021}}</ref><ref name=":1">{{Наведено списание|last=Nelson|first=Wendy|date=8 January 2008|title=Nancy Adams (1926–2007)|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q124447009|journal=Phycologia|volume=47|issue=1|pages=1–4|doi=10.2216/0031-8884(2008)47[1:NA]2.0.CO;2|url-access=subscription}}</ref> Родителите на Адамс се разделиле додека таа била сè уште мала и таа пораснала во [[Велингтон]] со нејзините баба и дедо од мајка, сопственици на компанијата за чоколадо „Витакерс“.<ref name="Te Ara"/> Уште од раниот живот, Адамс покажала силен интерес и за растенијата и за цртањето: „Уште од кога бев многу мала, знаев дека некој црта растенија во книги. Тоа е она што сакав да го правам.“<ref name="Te Ara" /> [[Податотека:CA0008980010002022_Small_island_in_an_inlet_Te_Papa_2257497_867236.jpg|центар|мини|440x440пкс|Ран акварел од Адамс (1935) на мал остров во залив]] Нејзиниот интерес бил поттикнат во основно училиште, каде што нејзиниот директор Вилијам Мартин бил аматерски ботаничар кој ги учел учениците да цртаат од природата и ги водел на екскурзии во [[Ботаничка градина во Велингтон|ботаничката градина во Велингтон]].<ref name="Te Ara"/> Адамс студирала [[зоологија]] и ботаника на [[Женски колеџ (Велингтон)|Женскиот колеџ во Велингтон]] и на [[Универзитетскиот колеџ Викторија]].<ref name=":1"/> Адамс немала дополнителна формална обука за уметност или илустрација, а поради лошото здравје што го имала, таа не ги завршила универзитетските студии. Изјавила дека не жали за ова, бидејќи обуката на работното место била покорисна. „Учењето преку пракса е најдобриот начин. Работите што се учат на универзитет не се веднаш применливи.“<ref name=":4">{{Наведена книга|title=Profiles of Senior New Zealand Woman in Science|last=Martin|first=Paula|year=1993|isbn=0-909010-16-1|location=Wellington, New Zealand|pages=50}}</ref> [[Податотека:CA0008980010002005_Watercolour_of_Botanical_Garden_Scene_Te_Papa_2257480_867261.jpg|мини|330x330пкс|Ран акварел на Адамс од сцена во ботаничка градина (1938)]] == Кариера == Адамс се приклучила на Одделот за ботаника на Нов Зеландскиот [[Оддел за научни и индустриски истражувања|Одделот за научни и индустриски истражувања]] (ОНИИ) во Велингтон како техничар во 1943 година, кога имала 16 години.<ref name=":1"/> ОНИИ барал персонал за да ги замени мажите кои служеле во [[Втора светска војна|Втората светска војна]],<ref name="Te Ara"/> што ѝ овозможило тесно да соработува на [[алги]] со ботаничарката [[Луси Мур]].<ref name="barnardadams20240313">{{Наведена мрежна страница|url=https://blog.tepapa.govt.nz/2024/03/13/nancy-adams-and-the-art-of-seaweed-a-conversation-with-wendy-nelson-and-a-trip-to-days-bay/|title=Nancy Adams and the art of seaweed; a conversation with Wendy Nelson, and a trip to Days Bay|last=Barnard|first=Annie|last2=Adams|first2=Lucia|date=13 March 2024|work=Te Papa blog|archive-url=https://web.archive.org/web/20240526140341/https://blog.tepapa.govt.nz/2024/03/13/nancy-adams-and-the-art-of-seaweed-a-conversation-with-wendy-nelson-and-a-trip-to-days-bay/|archive-date=26 May 2024|accessdate=29 May 2024}}</ref><ref name=":1" /> Во тоа време, поголемиот дел од [[Агар|агарот]] во светот се произведувал од [[црвени алги]] во [[Јапонија]], па затоа пронаоѓањето нови извори на агар базирани на новозеландски алги било приоритет, што Мур успешно го постигнала во нејзиното истражување за црвената алга ''[[Leptocladia]]''.<ref>{{Наведено списание|last=Moore|first=Lucy Beatrice|date=1 January 1944|title=New Zealand seaweed for agar-manufacture.|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q130961429|journal=New Zealand Journal of Science and Technology|volume=25B|pages=183–209}}</ref> Адамс ѝ помогнала и на Мур со уште една студија за репродуктивната биологија на [[Кафеави алги|кафеавата алга]] ''[[Halopteris (alga)|Halopteris]].''<ref>{{Наведено списание|last=Moore|first=Lucy Beatrice|date=1 April 1946|title=Oogamy in the Brown Alga Halopteris|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q60252481|journal=Nature|language=English|volume=157|issue=3991|pages=553|bibcode=1946Natur.157..553M|doi=10.1038/157553A0}}</ref> Иако не била наведена како коавтор на публикацијата од 1946 година во ''Нејчр'', Адамс одиграла клучна улога во тој истражувачки проект со „испитување стотици примероци и одредување на нивните репродуктивни карактеристики“.<ref name=":1" /> Адамс исто така ракувала и обработувала многу примероци од алги што биле испратени до Мур во ОНИИ од целата земја, вклучувајќи монтирање, регистрација, етикетирање, идентификување и илустрирање на материјалот. Како техничар, таа учела преку пракса, зголемувајќи го своето знаење за флората на Нов Зеланд (особено алгите), како и своите вештини за управување со колекции, подготовка на примероци, курирање на хербариуми и научна илустрација.<ref name=":1" /> Во 1948 година, Адамс ги објавила своите први ботанички илустрации, кои биле на алги за серијата билтени за средношколци во Нов Зеланд. Таа била коавторка на својот прв научен труд во 1949 година со Луси Мур насловен „Карактеристики на плодовите на ''[[Pittosporum dallii]]'' Cheesem“, кој исто така содржел нејзина илустрација за тоа ендемско новозеландско дрво.<ref>{{Наведено списание|last=Moore|first=Lucy Beatrice|last2=Adams|first2=Nancy|date=1948|title=Fruit Characters of Pittosporum dallii Cheesem.|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q89182984|journal=Transactions and Proceedings of the Royal Society of New Zealand|language=English|volume=77|pages=250–252}}</ref> Адамс била ботаничка илустраторка на Одделот за ботаника на ОНИИ од 1950 до 1959 година, работејќи на широк спектар на проекти и групи растенија, вклучувајќи алги, мовови и цветни растенија.<ref name=":1"/> Дополнителни публикации во ''билтенот'' воделе до книгата ''Растенија на брегот на Нов Зеланд'', коавторка со Луси Мур во 1963 година, која содржела десетици нејзини илустрации на алги, растенија од песочни дини и други крајбрежни растенија.<ref name=":1" /> Адамс била назначена во Музејот Доминион (сега [[Музеј на Нов Зеланд Те Папа Тонгарева]]) во 1959 година како уметник, што била многу разновидна улога што вклучувала подготовка на изложби и илустрирање и регистрирање колекции, почнувајќи од примероци од природната историја до колонијален мебел и костими.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://blog.tepapa.govt.nz/2024/01/31/following-a-botany-legend-exploring-the-life-of-nancy-adams|title=Following a Botany Legend: exploring the life of Nancy Adams|last=Barnard|first=Annie|last2=Adams|first2=Lucia|date=31 January 2024|work=Te Papa Blog|archive-url=https://web.archive.org/web/20240520211853/https://blog.tepapa.govt.nz/2024/01/31/following-a-botany-legend-exploring-the-life-of-nancy-adams/|archive-date=20 May 2024|accessdate=28 May 2024}}</ref><ref name=":1"/> Поголемиот дел од ботаничката илустрациска работа што ја работела во текот на нејзината прва деценија во музејот ја работела во нејзино слободно време, вклучувајќи го и првото издание на популарната книга што ја напишала во коавторство со [[Линдзи Пул]], ''Дрвја и грмушки на Нов Зеланд,'' единаесет водичи за [[Национални паркови во Нов Зеланд|националните паркови на Нов Зеланд]] и водичи за флората на Нов Зеланд.<ref name=":1" />Во летото 1967-68 година, таа отишла на „амбициозна караванска експедиција од Фјордленд до северозападен Нелсон“ со [[Алан Марк]] и неговото семејство за да извршат теренска работа за нивната книга ''Алпски растенија на Нов Зеланд,'' објавена во 1973 година, која содржела 450 илустрации со акварел на Адамс што ги насликала од свеж материјал за време на патувањето.<ref name=":2">{{Наведено списание|last=Mark|first=Alan|date=1 September 2007|title=Obituary: (Jacqueline) Nancy Mary Adams, CBE, QSO. 1926–2007|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q130899702|journal=New Zealand Journal of Botany|language=English|volume=45|issue=3|pages=515–519|bibcode=2007NZJB...45..515M|doi=10.1080/00288250709509735}}</ref> [[Податотека:CA0008920010076_Watercolour_illustration_of_Gigartina_seaweed_specimens_Plate_62_from_Seaweeds_of_New_Zealand_Te_Papa_793231_172950.jpg|мини|Адамсова акварел илустрација на алгата ''Гигартина'' на Плоча 62 од ''Морски алги на Нов Зеланд'' (1994)]] [[Податотека:Nesophila_hoggardii_W.A.Nelson_and_N.M.Adams_(AM_AK224554).jpg|мини|Изотип на црвената алга [[Nesophila hoggardii]], опишан од [[Венди Нелсон]] и Ненси Адамс]] Конечно, во 1969 година, Адамс станала помошник-куратор по ботаника со посебна одговорност за алгите.<ref name="Te Ara"/><ref name=":1"/> Огромното мнозинство од нејзините приближно 3300 колекции на растенија, кои се чувале во Те Папа, биле собрани во следната деценија.<ref name=":3">{{Наведена мрежна страница|url=https://bionomia.net/Q3297913|title=Nancy Adams|work=bionomia.net|language=en|accessdate=6 November 2024}}</ref> Работејќи заедно со кураторот [[Патрик Браунси]] и техничарката [[Fiona Pitt|Фиона Пит]], Адамс била клучна и во растењето на колекцијата на ботаника во музејот, како и во нејзиното регистрирање, организирање, монтирање и курирање.<ref name=":1" /> За време на нејзиниот престој во музејот, колекцијата на алги се зголемила од околу 1.000 примероци на 20.000, која што станала масивна референтна колекција на автохтони морски алги, која обезбедила фундаментално знаење за неколку регионални контролни листи, флори и таксономски ревизии.<ref name=":2"/><ref>{{Наведено списание|last=Nelson|first=Wendy|last2=Dalen|first2=Jennifer L.|last3=Neill|first3=Kate F.|date=2013-11-26|title=Insights from natural history collections: analysing the New Zealand macroalgal flora using herbarium data|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q22583005|journal=PhytoKeys|language=English|issue=30|pages=1–21|doi=10.3897/PHYTOKEYS.30.5889|pmc=3881353|pmid=24399897|doi-access=free}}</ref> Адамс се пензионирала од својата позиција во музејот во 1987 година, но продолжила да биде почесен истражувачки соработник на Музејот.<ref name="rnzih">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.rnzih.org.nz/RNZIH_Journal/Pages_25-26_from_2007_Vol10_No1.pdf|title=Obituary|last=New Zealand Garden Journal|year=2007}}</ref><ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q124332398|title=Flora: Celebrating our Botanical World|last=Lehnebach|first=Carlos A.|last2=Regnault|first2=Claire|last3=Rice|first3=Rebecca|last4=Awa|first4=Isaac Te|last5=Yates|first5=Rachel A.|date=1 November 2023|publisher=Te Papa Press|isbn=978-1-9911509-1-2|pages=70|language=English}}</ref><ref name=":2"/> Нејзиното главно дело, ''Алги на Нов Зеланд - илустриран водич,'' било објавено по нејзиното пензионирање во 1994 година и била првата детална флора на сите макроалги од 1855 година.<ref name=":1"/> Книгата била монографија од 360 страници што содржела 116 од нејзините колор-плочи, илустрирајќи и опишувајќи околу 75% од проценетите 800 видови во Нов Зеланд, од [[Кермадечки Острови|Кермадечките Острови]] на север до субантарктичките острови на југ.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> Нејзината книга ја освоила наградата за книга на Нов Зеланд за книжевна продукција во 1995 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nzbookawards.nz/new-zealand-book-awards/past-winners/?year=1995|title=Past Winners {{!}} New Zealand Book Awards Trust|work=www.nzbookawards.nz|accessdate=6 November 2024}}</ref> Адамс била плоден уметник, илустрирајќи речиси четириесет публикации за автохтони растенија, алпски живот, дрвја и грмушки. Во овие публикации била вклучена статија напишана од [[Ела Кемпбел]], колешка од Нов Зеланд, за која Адамс го нацртала ''Талус од Марчаста со архегониофори''.<ref>{{Наведено списание|last=Campbell|first=Ella O.|date=November 1961|title=The Liverwort Genus Marchasta|url=http://nzetc.victoria.ac.nz/tm/scholarly/Bio09Tuat02-fig-Bio09Tuat02_078a.html|journal=Tuatara|volume=9|issue=2|page=77|access-date=15 March 2015}}</ref> Таа добила меѓународно признание за нејзините детални и деликатни илустрации на алги.<ref name="rnzih"/> Преку нејзината кураторска работа во Музејот Доминион, Адамс многу се заинтересирала за историјата на новозеландската ботаника и нејзините ботаничари.<ref name=":2"/> Таа сеопфатно истражувала голем број рани новозеландски биолози и објавила статии за Џејмс Адамс, [[Бернард Астон]] и особено за колегата ботанички илустратор, [[Џон Бјукенен]].<ref name=":2" /><ref>{{Наведено списание|last=Adams|first=Nancy|date=2002|title=John Buchanan F.L.S. botanist and artist (1819–1898)|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q106839739|journal=Tuhinga: Records of the Museum of New Zealand Te Papa Tongarewa|volume=13|pages=71–115}}</ref> == Награди и почести == Меѓу наградите на Адамс е и [[Купот Лодер]] во 1964 година кој бил поврзан со нејзините публикации за Националните паркови <ref name=":4"/><ref name=":2"/> Таа била назначена за [[Придружник на Краличкиот орден]] за јавни услуги во [[Новогодишните почести во 1989 година]], и за [[Ред на Британската Империја|Командант на Редот на Британската империја]], за заслуги во ботаниката, во [[Новогодишните почести во 1996 година]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dpmc.govt.nz/publications/new-year-honours-list-1996|title=New Year honours list 1996|date=30 December 1995|publisher=Department of the Prime Minister and Cabinet|accessdate=23 March 2019}}</ref> Во 1994 година, добила награда за нејзиното дело ''Морски алги на Нов Зеланд: Илустриран водич'', кое содржело опис на 600 различни растителни видови и илустрирало 441.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=10431737|title=Obituary: Nancy Adams|last=Herald|first=The New Zealand|accessdate=4 March 2014}}</ref> Таа била лауреат на [[Кралското друштво „Те Апанџи“ за]] [[150 жени во 150 зборови]].<ref name="royalsociety">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.royalsociety.org.nz/150th-anniversary/150-women-in-150-words/|title=150 Women in 150 Words|work=Royal Society Te Apārangi|accessdate=11 November 2020}}</ref> == Епонимија == Следните два рода и четири вида алги биле именувани по Ненси Адамс: * ''[[Adamsiella]]'' – род на црвени алги<ref>{{Наведено списание|last=Phillips|first=Louise E.|date=2002|title=Taxonomy of Adamsiella L.E.Phillips et W.A.Nelson gen. nov. and Epiglossum Kützing (Rhodomelaceae, Ceramiales)|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q124499980|journal=Journal of Phycology|volume=38|issue=1|pages=209–229|bibcode=2002JPcgy..38..209P|doi=10.1046/J.1529-8817.2002.00159.X|url-access=subscription}}</ref> * ''[[Nancythalia]] -'' род на црвени алги<ref>{{Наведено списание|last=Millar|first=Alan J. K.|last2=Nelson|first2=Wendy A.|date=2002|title=Nancythalia humilis gen. et sp. nov. and Abroteia suborbiculare (Delesseriaceae, Rhodophyta) from New Zealand|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q124499944|journal=Phycologia|language=English|volume=41|issue=3|pages=245–253|bibcode=2002Phyco..41..245M|doi=10.2216/I0031-8884-41-3-245.1|url-access=subscription}}</ref> * ''[[Lessonia adamsiae]]'' – вид кафеави алги<ref>{{Наведено списание|last=Hay|first=Cameron H.|date=1987|title=Lessonia adamsiae sp. nov. (Phaeophyta: Laminariales) from the Snares Islands, New Zealand|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q124500005|journal=New Zealand Journal of Botany|volume=25|issue=2|pages=295–308|bibcode=1987NZJB...25..295H|doi=10.1080/0028825X.1987.10410076}}</ref> * ''[[Lysithea adamsiae]]'' – вид на црвени алги<ref>{{Наведено списание|last=Nelson|first=Wendy|date=1993|title=Epiphytic Species of Porphyra (Bangiales, Rhodophyta) from New Zealand|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q54666705|journal=Botanica Marina|volume=36|issue=6|doi=10.1515/BOTM.1993.36.6.525|url-access=subscription}}</ref> * ''[[Phycodrys adamsiae]]'' – вид на црвени алги<ref>{{Наведено списание|last=Lin|first=Showe-Mei|last2=Nelson|first2=Wendy|date=2010-05-01|title=Systematic revision of the genus Phycodrys (Delesseriaceae, Rhodophyta) from New Zealand, with the descriptions of three new species, P. novae-zelandiae sp. nov., P. franiae sp. nov. and P. adamsiae sp. nov.|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q54636184|journal=European Journal of Phycology|volume=45|issue=2|pages=200–214|doi=10.1080/09670260903540847}}</ref> * ''[[Polysiphonia adamsiae]]'' – вид на црвени алги<ref>{{Наведено списание|last=Womersley|first=H. B. S.|date=1979-01-01|title=Southern Australian species of Polysiphonia Greville (Rhodophyta)|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q100714834|journal=Australian Journal of Botany|language=English|volume=27|issue=4|pages=459|doi=10.1071/BT9790459|url-access=subscription}}</ref> == Список на видови именувани од Ненси Адамс == Извор: <ref>{{Наведено списание|last=Nelson|first=Wendy|last2=Neill|first2=Kate|last3=D'Archino|first3=Roberta|last4=Rolfe|first4=Jeremy Richard|date=2019-08-01|title=Conservation status of New Zealand macroalgae, 2019|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q70958131|journal=New Zealand Threat Classification Series|volume=30|pages=1–33}}</ref> * ''[[Antithamnionella adnata]]'' (J.Agardh) NMAdams * ''[[Callophyllis angustifrons]]'' (Hook.f. и Harv.) Југ и NMAdams * Јужни и NMA-дами ''[[Erythrotrichia foliiformis|од Erythrotrichia foliformis]]'' * ''[[Nesophila hoggardii]]'' WANelson и NMAdams * ''[[Plocamium microcladioides]]'' Југ и NMAdams * ''[[Polysiphonia pernacola|Полисифонија пернакола]]'' NMAдами * ''[[Gigartina dilatata]]'' (Hook.f. & Harv.) NMAdams * ''[[Chlidophyllon kaspar]]'' (WANelson и NMAdams) WANelson * ''[[Halopteris virgata]]'' (Hook.f. & Harv.) NMAdams * ''[[Streblocladia muelleriana]]'' (J.Agardh) LEPhillips, Hommers., NMAdams & WANelson == Смрт == Ненси Адамс починала на 27 март 2007 година во Карори, Велингтон, Нов Зеланд, на 80 години.<ref name=":2"/><ref name=":1"/> Нејзините ботанички примероци и нејзината архива, вклучувајќи оригинални слики, цртежи, слики и писма, се наоѓале во Те Папа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://collections.tepapa.govt.nz/agent/2583|title=Nancy Adams|work=collections.tepapa.govt.nz|accessdate=6 November 2024}}</ref><ref name=":3"/> Била погребана е на гробиштата Карори.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://blog.tepapa.govt.nz/2024/06/11/at-nancy-adams-desk-juvenilia-and-wildflowers/|title=At Nancy Adams' Desk: Juvenilia and wildflowers|date=2024-06-11|work=Te Papa's Blog|language=en-NZ|accessdate=2024-11-07}}</ref> == Галерија на ботанички илустрации од Ненси Адамс == <gallery> Податотека:CA0008880200001_Watercolour_illustration_of_the_buttercup_(Ranunculaceae)_and_dogbanemilkweed_(Apocynaceae)_family_flowers_Plate_7_from_Wild_Flowers_in_New_Zealand_Te_Papa_828575_85734.jpg|алт=Plate 7 from Wild Flowers in New Zealand (1970)| Плоча 7 од ''„Диви цвеќиња во Нов Зеланд'' “ (1970) Податотека:CA0008920010108_Watercolour_illustration_of_seaweed_specimen_Te_Papa_850991_172982.jpg|алт=Seaweed watercolour (1989)| Акварел со алги (1989) Податотека:CA0008920010033_Watercolour_illustration_of_seaweed_specimens_Plate_105_from_Seaweeds_of_New_Zealand_Te_Papa_791345_172907.jpg|алт=Plate 105 from Seaweeds of New Zealand (1994)| Плоча 105 од ''Морски алги од Нов Зеланд'' (1994) Податотека:CA0008920090003_Watercolour_illustration_of_the_Nemastoma_algae_Plate_68_from_Seaweeds_of_New_Zealand_Te_Papa_830037_85846.jpg|алт=Plate 68 from Seaweeds of New Zealand (1994)| Плоча 68 од ''Морски алги од Нов Зеланд'' (1994) Податотека:CA0008880520001_Watercolour_illustration_of_the_geranium_(Geraniaceae)_and_nasturtium_(Tropaeolaceae)_family_flowers_Plate_8_from_Wild_Flowers_in_New_Zealand_Te_Papa_1540533_390175.jpg|алт=Plate 8 from Wild Flowers in New Zealand (1970)| Плоча 8 од ''Диви цвеќиња во Нов Зеланд'' (1970) </gallery> == Библиографија ==   * ''Дрвја и грмушки на Нов Зеланд'', од А.Л. Пул и Ненси М. Адамс, 1963 година * ''Планински цвеќиња во Нов Зеланд'', 1980 година * ''Диви цвеќиња во Нов Зеланд'', 1980 година * ''Морски алги на Нов Зеланд: Илустриран водич'', 1994 година {{Ботаничар|N.M.Adams|Adams}} == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница}} * [https://teara.govt.nz/en/biographies/6a3/adams-nancy-mary Биографија на Ненси Адамс] во енциклопедијата [[Те Ара - Енциклопедија на Нов Зеланд|Те Ара]] на Нов Зеланд * [http://collections.tepapa.govt.nz/Theme.aspx?irn=2222 Биографија на Ненси Адамс.] {{Семарх|url=https://archive.today/20130223164200/http://collections.tepapa.govt.nz/Theme.aspx?irn=2222|date=23 February 2013}} во Музејот на Нов Зеланд Te Papa Tongarewa * [http://blog.tepapa.govt.nz/2016/07/20/nancy-adams-wendy-nelson-and-the-three-kings-seaweeds/ Блог на Те Папа за работата на Адамс] на Трите Кралеви Острови * [https://www.tepapa.govt.nz/discover-collections/read-watch-play/nancy-adams-botanist-and-artist Те Папа центар на Ненси Адамс] во Те Папа * [https://www.rnz.co.nz/national/programmes/afternoons/audio/2018701612/nz-biography-nancy-adams Интервју со Кејт Хана, авторка на биографијата на Адамс на Te Ara] RNZ, 27 јуни 2019 година {{Нормативна контрола}}{{DEFAULTSORT:Адамс, Ненси}} [[Категорија:Починати во 2007 година]] [[Категорија:Родени во 1926 година]] [[Категорија:Австралиски ботаничари]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] ebxudkko37yo7fl1xm2pj4orajx518q Белоруска опозиција 0 1392689 5545429 5545110 2026-04-27T17:01:57Z 19user99 72391 5545429 wikitext text/x-wiki [[File:Flag_of_Belarus_(1918,_1991-1995).svg|thumb|right|Поранешното знаме на Република Белорусија од 1991 до 1995 година, кое се користело и како официјално знаме на Белоруската Демократска Република (1918), моментално го користат разни опозициски групи и поединци.<ref>{{Cite web|title=Here's why are protesters in Belarus are flying a white-and-red flag|url=https://meduza.io/en/feature/2020/08/14/here-s-why-are-protesters-in-belarus-are-flying-a-white-and-red-flag|access-date=2020-08-19|website=meduza.io}}</ref><ref>{{cite news |last1=Ulasik |first1=Valeriya |last2=Shalayeva |first2=Alena |last3=Wesolowsky |first3=Tony |date=4 August 2019 |title=Unflagging Protest: Belarus's Opposition Inspired By A Pensioner And Her Outlawed Banner |url=https://www.rferl.org/a/belarus-flag-protest-bahinskaya-pensioner-opposition-lukashenko/30087244.html |work=Radio Free Europe/Radio Liberty |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200324121538/https://www.rferl.org/a/belarus-flag-protest-bahinskaya-pensioner-opposition-lukashenko/30087244.html |archive-date=24 March 2020}}</ref>]] '''Белоруска опозиција''' — се состои од групи и поединци во [[Белорусија]] кои се обидуваат да им се спротивстават, од 1988 до 1991 година, на властите на [[Белоруска Советска Социјалистичка Република|советска Белорусија]] и од 1995 година, на лидерот на земјата [[Александар Лукашенко]] (сојузник со [[Владимир Путин]]), кого поддржувачите на движењето често го сметаат за [[диктатор]].<ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/world/2020/08/24/belarus-protests-lukashenko/|title=Analysis {{!}} Can people power topple Europe's 'last dictator'?|last=Tharoor|first=Ishaan|work=Washington Post|access-date=24 August 2020|language=en}}<br /><br />{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/3882843.stm|title=Profile: Alexander Lukashenko|date=9 January 2007|work=BBC News|access-date=7 August 2014|publisher=BBC|quote='..an authoritarian ruling style is characteristic of me [Lukashenko]'}}<br /><br />{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=NZDI05p1PDgC|title=Competitive Authoritarianism: Hybrid Regimes after the Cold War|last=Levitsky|first=Steven|last2=Way|first2=Lucan A.|date=2010|publisher=Cambridge University Press|isbn=9781139491488|series=Problems of International Politics|location=Cambridge|page=203|chapter=The Evolution of Post-SovietCompetitive Authoritarianism|quote=Unlike his predecessor, Lukashenka consolidated authoritarian rule. He censored state media, closed Belarus's only independent radio station [...].|author-link=Steven Levitsky|access-date=12 June 2020}}<br /><br />{{Наведена мрежна страница|url=https://www.npr.org/2020/08/16/903036245/one-week-after-election-belarus-sees-giant-protests-against-europe-s-last-dictat|title=One Week After Election, Belarus Sees Giant Protests Against 'Europe's Last Dictator'|last=Treisman|first=Rachel|date=16 August 2020|work=NPR.org|language=en|accessdate=24 August 2020}}</ref> Поддржувачите на движењето се залагаат за [[Парламентарен систем|парламентарна демократија]] заснована на западен модел, со [[Слобода на говорот|слобода на говор]] и политички и верски плурализам. == Позадина == Современото белоруско демократско движење потекнува од крајот на 1980-тите години, кога Перестројката на [[Михаил Горбачов]] и [[Чернобилска несреќа|катастрофата во Чернобил]] ги разоткриле сериозните недостатоци на советскиот систем и поттикнале значаен дел од Белорусите околу прашањата за животната средина, десталинизацијата, националното оживување и демократските промени.<ref>{{Наведена книга|title=Belarus: At A Crossroads In History (Westview series on the post-Soviet republics)|last=Zaprudnik|first=Jan|publisher=Avalon|year=1993|isbn=9780813313399}}</ref> [[Распад на Советскиот Сојуз|Распаѓањето на Советскиот Сојуз]] донело краток период на демократија од 1991 до 1994 година. Сепак, по неговиот избор во 1994 година, [[Александар Лукашенко]] воспоставил авторитарно владеење, создавајќи [[Политика на Белорусија|политички систем]] за кој [[Совет за човекови права на Обединетите нации|Советот за човекови права на Обединетите нации]] (UNHRC) изјавил дека е „некомпатибилен со концептот на човекови права“. == Историја == === Антисоветските протести во 1988 година === На 3 јуни 1988 година, неделникот „Литература и уметност“ со седиште во [[Минск]] објавил статија од археолозите Зјанон Пазњак и Јаухен Шмихаљоу за откривањето на 500 масовни гробници на [[Сталинизам|сталинистички]] жртви во [[Курапати|Курапати,]] на периферијата на белоруската престолнина. Статијата била првата публикација во Белорусија за злосторствата на властите од советската ера. Потоа, во октомври истата година, била основана Мартирологијата на Белорусија за одбележување на жртвите на комунизмот и организациски комитет за создавање на Белорускиот народен фронт, кој подоцна станал страствен застапник на независноста на Белорусија од Советскиот Сојуз.<ref name=":0"/> На 30 октомври 1988 година, полицијата за немири во Минск насилно ги растерала масовните демонстрации во спомен на жртвите на сталинизмот во Курапати - првиот од многуте такви судири во модерната белоруска историја.<ref name=":0">{{Наведени вести|url=https://www.rferl.org/a/1066125.html|title=Post-Soviet Belarus: A Timeline|date=2 February 2012|work=Radio Free Europe/Radio Liberty|access-date=2021-04-10|language=en}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.rferl.org/a/1066125.html "Post-Soviet Belarus: A Timeline"]. ''Radio Free Europe/Radio Liberty''. 2 February 2012<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">10 April</span> 2021</span>.</cite></ref> [[Податотека:Minsk_1990-11-07_meeting_f.jpg|мини|Демонстрации пред Врховниот совет на [[Белоруска Советска Социјалистичка Република|Белоруска ССР]] на 7 ноември 1990 година.]] === Основање на Белорускиот народен фронт === На 24 и 25 јуни 1989 година, Белорускиот народен фронт „Преродба“ (белоруски: ''Адраджэньне'') бил формално основан со Пазњак како претседател. Оваа група спроведе антикомунистичка манифестација на 7 ноември 1990 година, на годишнината од Октомвриската револуција, под споменикот на Ленин во Минск пред Врховниот совет на Белоруската ССР, во спомен на жртвите на режимот.<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Cite news|date=2018-08-20|title=Belarus profile – Timeline|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-17941637|access-date=2021-04-10}}</ref> ===Белоруски штрајкови од 1991 година=== Белоруските штрајкови од 1991 година беа серија национални штрајкови и собири за независност против советските власти и нивните политики. Падот на животниот стандард и невработеноста, заедно со политиките на Гласност и Перестројка, исто така, предизвикаа масовни демонстрации и немири претежно од млади луѓе, барајќи демократија и водејќи протести на работниците низ цела Белорусија. Во 1990 година, Белорусија ги одржа своите први конкурентни парламентарни избори за Врховниот совет, кој по распадот на Советскиот Сојуз ја прогласи Белорусија за независна нација.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> ===Победа на Лукашенко=== На 23 јуни и 10 јули 1994 година, Белорусија ги одржа своите први претседателски избори, на кои победи Лукашенко. Од 1995 година, тој почна да ја консолидира својата моќ на сметка на Парламентот и другите институции.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> [[File:2008.06.16. Zianon Pazniak Fot Mariusz Kubik 01.JPG|thumb|[[Зјанон Пазњак]], лидер на Белорускиот народен фронт, главното антикомунистичко и анти-Лукашенково движење од 1988 до 1996 година.]] ===Уставна криза во Белорусија 1995–1996 година=== Лукашенко се вклучи во видлива и брутална конфронтација со Врховниот совет и Врховниот суд, користејќи насилство и измама со бомба за да го растера штрајкот со глад на пратениците поврзани со опозицијата кои престојуваа во зградата на Врховниот совет една ноќ од 11 до 12 април 1995 година, малтретирајќи ги и принудувајќи ги да прифатат референдум со кој беше ликвидирано националното бело-црвено-бело знаме и беше заменето со слично на Белоруската Советска Социјалистичка Република. Лукашенко беше под закана од летото до ноември 1996 година, кога опозицијата гласаше со 73 од 199 гласови за негово отповикување, со поддршка на Врховниот суд. Сепак, Русија интервенираше кај премиерот Виктор Черномирдин, кој дејствуваше како медијатор, што де факто го поддржа и спаси Лукашенко и му помогна на крајот да го распушти Врховниот совет преку референдум. ===Минска пролет (1996–97)=== Главна статија: Минска пролет Серија масовни улични протести наречени „Минска пролет“ или „Белоруска пролет“ се одржаа во пролетта 1996–97 година, предизвикани од уставниот референдум за измени на Уставот на Белорусија од 1994 година. Белорускиот политички систем стануваше сè поавторитарен, а владата се обидуваше да ги ограничи сите политички слободи.<ref>{{Cite web|title=Why Don't Belarusians Revolt?|website=BelarusDigest|url=https://belarusdigest.com/story/why-dont-belarusians-revolt/|access-date=2021-04-10|archive-date=25 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220125214348/https://belarusdigest.com/story/why-dont-belarusians-revolt/|url-status=dead}}</ref> ===Повелба 97==== Повелбата 97 била група за човекови права, инспирирана од декларацијата од 1997 година, која повикува на демократија во Белорусија. Документот – чиј наслов намерно ја одразува чехословачката декларација за човекови права од Повелбата 77 дваесет години претходно – беше создаден на годишнината од референдумот одржан во 1996 година, и кој, според зборовите на организацијата, декларира „посветеност на принципите на независност, слобода и демократија, почитување на човековите права, солидарност со сите што се залагаат за елиминирање на диктаторскиот режим и враќање на демократијата во Белорусија“. ===Марш на слободата (1999)=== На 17 октомври 1999 година, десетици Белоруси излегоа на улиците за да се соберат против претстојното спроведување на Сојузната држава Белорусија со Русија, формирање на конфедерација и ставање крај на независноста на Белорусија. Како одговор на маршот, белоруската влада ја суспендираше понатамошната интеграција меѓу двете држави. ===Револуција на фармерки (2006)=== Протести на плоштадот Октомври во Минск, 19 март 2006 година Револуцијата на фармерки беше термин што го користеа опозицијата во Белорусија и нејзините поддржувачи за да ги опишат нивните напори и аспирации за демократски промени во Белорусија, во периодот што доведе до претседателските избори во 2006 година.<ref>[http://www.charter97.org/eng/news/2005/12/16/halip A 2005 Iryna Khalip interview] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110516092614/http://www.charter97.org/eng/news/2005/12/16/halip|date=16 May 2011}}</ref> ===Претседателски избори во 2010 година=== Главна статија: Белоруски претседателски избори во 2010 година По претседателските избори во Белорусија во 2010 година, до 40.000 луѓе протестираа против Лукашенко. До 700 опозициски активисти, вклучувајќи 7 претседателски кандидати, беа уапсени во постизборната репресија.<ref>{{cite news|url=https://www.cbc.ca/news/world/belarus-election-ends-with-violent-protests-1.916848|title=Belarus election ends with violent protests|publisher=cbc|date=19 December 2010|access-date=19 December 2010}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.kyivpost.com/news/russia/detail/93334/|title=Belarus: 7 presidential candidates face 15 years|work=[[Kyiv Post]]|date=22 December 2010|access-date=23 December 2010}}</ref> Неколку веб-страници на опозицијата и опозициските кандидати беа исто така блокирани или хакирани. Фејсбук, Твитер, Јутјуб, Гугл Так, многу е-пошта услуги и ЛајвЏурнал исто така беа блокирани. Седиштето на Чартер 97, опозициската група и веб-страница, беше нападната од безбедносните сили на Лукашенко и сите нејзини вработени беа уапсени.<ref>{{cite news|url=http://www.gazeta.ru/news/lastnews/2010/12/19/n_1624281.shtml|title=Хакерская атака главного оппозиционного сайта Белоруссии осуществлялась из Петербурга|publisher=[[Gazeta.ru]]|date=19 December 2010|access-date=19 December 2010}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.unian.net/eng/news/news-412333.html|title=Facebook, Twitter, YouTube blocked in Minsk|publisher=[[Interfax-Ukraine]]|date=20 December 2010|access-date=20 December 2010}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2010/12/22/world/europe/22belarus.html|title=Clashes in Belarus Show Resilience of Both Sides|work=[[The New York Times]]|date=21 December 2010|access-date=23 December 2010|first=Michael|last=Schwirtz}}</ref> Според „Индипендент“, безбедносните сили на Лукашенко ги гонеа неговите противници „со свирепост што не би изгледала несоодветно во советско време“.<ref name="Independent 8 March 2011">[https://www.independent.co.uk/news/world/europe/in-europes-last-dictatorship-all-opposition-is-mercilessly-crushed-2235153.html In Europe's last dictatorship, all opposition is mercilessly crushed]. The Independent on 8 March 2011</ref> ===Протести во 2011 година=== Во 2011 година се одржа серија протести под влијание на сериозна економска криза. Како резултат на овие протести, на 29 јули, владата ги забрани собирите и собирањата.<ref>{{cite web |url=http://slatest.slate.com/posts/2011/07/30/belarus_passes_law_against_silent_protests.html |title=Belarus Passes Law Against Silent Protests |access-date=30 July 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110814093118/http://slatest.slate.com/posts/2011/07/30/belarus_passes_law_against_silent_protests.html |archive-date=14 August 2011}}</ref> ===Протести во 2017 година=== Поради тековната економска рецесија, која продолжува од последната серија протести во 2015 година, поради падот на цените на бензинот, таа година беше донесен закон за оданочување на невработените. Околу 470.000 Белоруси се обврзани да го платат данокот, но само околу 10% го сториле тоа откако беше донесен.<ref name="parasite">{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-belarus-protests-idUSKBN15W1Y0|title=Thousands of Belarussians Take to the Streets to Protest 'Parasite Law'|last=Makhovsky|first=Andrei|date=17 February 2017|work=Reuters}}</ref> Приближно 2.500 демонстранти ги исполнија улиците во главниот град на Белорусија, Минск, на 17 февруари за да протестираат против политиката што бараше од оние кои работат помалку од 183 дена годишно да платат 250 американски долари за „изгубени даноци“ за да помогнат во финансирањето на политиките за социјална помош. Ова се претвора во приближно 5 милиони рубљи - половина месечна плата. Законот се покажа како непопуларен и беше исмејуван во јавноста како „закон против социјалните паразити“. На 19 февруари, уште 2.000 демонстрираа во вториот по големина град Хомељ. И двата собири беа мирни. Помали демонстрации се одржаа и во други градови.<ref name="spate">{{cite news|url=http://www.newsobserver.com/news/business/article133711779.html|title=Spate of Protests Breaks Out in Belarus|agency=Associated Press|date=19 February 2017|access-date=28 June 2020|archive-date=23 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170223172449/http://www.newsobserver.com/news/business/article133711779.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2017/mar/17/we-are-not-slaves-europe-most-repressive-state-reawakening-belarus|title='We are not slaves': Europe's most repressive state is reawakening|author=Andrei Sannikov|author-link=Andrei Sannikov|date=15 March 2017|newspaper=[[The Guardian]]|access-date=15 March 2017}}</ref><ref name="spread">{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-belarus-protests-idUSKBN15Y0PB|title=Belarus Tax Protests Spread Beyond Capital|last=Makhovsky|first=Andrei|date=19 February 2017|work=Reuters}}</ref> На 25 март, лидерот на опозицијата Владимир Некљаев, кој требаше да зборува на главниот протест, наводно бил запрен наутро на пат кон Минск.<ref>{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/news/2017/03/scores-detained-defying-belarus-protest-ban-170325151427123.html|title=Scores detained after defying Belarus protest ban|publisher=Al Jazeera}}</ref> Владата ги бранеше масовните апсења и тепања врз граѓаните тврдејќи дека полицијата пронашла „бензински бомби и автомобили полни со оружје“ во близина на протест во Минск.<ref name="arrests">{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-39399953|title=Belarus Protests: Government Defends Mass Arrests|date=26 March 2017|publisher=[[BBC]]}}</ref> ===Протести од 2019 година=== Други протести избувнале на 7 декември 2019 година, а нивната цел беше да се спречи интеграцијата со Русија во сојузна држава. Овие демонстрации ги предводеа Павал Сиевјарињец и новата опозициска фигура Сергеј Тихановски. Тие бараа белоруски суверенитет, оставка на Александар Лукашенко и демократизација. Белоруската влада повторно употреби репресија против демонстрантите, кои беа задушени на 29 декември.<ref>{{Cite news|title=В Минске прошла акция протеста против интеграции с Россией. Фоторепортаж|url=https://www.rbc.ru/photoreport/07/12/2019/5debab829a794775fad3823f|website=[[РБК]]|date=2019-12-07|lang=ru|publisher=ПАО «[[РБК]]»|access-date=2022-01-25|archive-date=2022-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20220125143155/https://www.rbc.ru/photoreport/07/12/2019/5debab829a794775fad3823f}}</ref> [[File:Protest actions in Minsk (Belarus) near Stella, August 16.jpg|thumb|Протести во Минск, 16 август 2020 година]] ===Претседателски избори во 2020 година, протести и партиско движење===[[File:Svjatlana Tsihhanovskaja visiit Eestisse 19.11.2024 - 9 (cropped).jpg|alt=An image of Belarusian leader of the opposition government-in-exile, Sviatlana Tsikhanouskaya.|thumb|Лидерот на белоруската опозициска влада во егзил, Свјатлана Циханоуска, во 2024 година.]] Во мај 2020 година, намаленото одобрување на Лукашенко поради неговото справување со пандемијата COVID-19 доведе до улични протести, а блогерот Сергеј Тихановски го нарече Лукашенко лебарка како во детската песна „Чудовиштето лебарка“, осврнувајќи се на влечка што означува печат на инсектот. Многу кандидати од опозицијата се регистрираа за следните избори како резултат на движењето, но многу од нив беа уапсени.<ref>{{Cite web|title='Slipper Revolution' Shakes Belarus|url=https://www.voanews.com/a/europe_slipper-revolution-shakes-belarus/6191532.html|access-date=24 June 2020|website=Voice of America|date=22 June 2020 |language=en}}</ref> Масовни протести избувнаа низ Белорусија по претседателските избори во Белорусија во 2020 година, кои беа нарушени од обвинувања за широко распространета изборна измама.<ref name=Belarus_election_notdemo>{{Cite web|title=Presidential and Legislative Elections|url=https://www.oxfordhandbooks.com/view/10.1093/oxfordhb/9780190258658.001.0001/oxfordhb-9780190258658-e-23|last=Jones|first=Mark P|editor3-first=Matthew S|editor3-last=Shugart |editor2-first=Robert J|editor2-last=Pekkanen|editor1-first=Erik S |editor1-last=Herron |date=2018 |website=The Oxford Handbook of Electoral Systems|language=en|doi=10.1093/oxfordhb/9780190258658.001.0001 |isbn=9780190258658 |access-date=21 May 2020|quote="unanimous agreement among serious scholars that... Lukashenko's 2015 election occurred within an authoritarian context."}}</ref><ref name="atlanticcouncil_about_elections">{{cite news |title=Lukashenka vs. democracy: Where is Belarus heading? |quote=However, the vote was marred by allegations of widespread fraud. These suspicions appeared to be confirmed by data from a limited number of polling stations that broke ranks with the government and identified opposition candidate Svyatlana Tsikhanouskaya as the clear winner. |url=https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/lukashenko-vs-democracy-where-is-belarus-heading/ |date=10 August 2020 |website=AtlanticCouncil |archive-url=https://archive.today/20200812183957/https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/lukashenko-vs-democracy-where-is-belarus-heading/|url-status=live |archive-date=12 August 2020}}</ref> Последователно, претседателскиот кандидат од опозицијата, Свјатлана Циханоускаја, сопруга на Тихановски, тврдеше дека ги добила претседателските избори со помеѓу 60 и 70% од гласовите<ref>{{cite news |title=Belarus election: Exiled leader calls weekend of 'peaceful rallies' |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-53780685 |access-date=15 August 2020 |agency=[[BBC News]] |date=14 August 2020}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www3.nhk.or.jp/nhkworld/en/news/20200815_05/amp.html?__twitter_impression=true|title=Belarus opposition candidate declares victory &#124; NHK WORLD-JAPAN News|website=www3.nhk.or.jp|access-date=16 August 2020|archive-date=16 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200816073345/https://www3.nhk.or.jp/nhkworld/en/news/20200815_05/amp.html?__twitter_impression=true|url-status=dead}}</ref> и формираше Координациски совет за да го олесни мирниот и уреден трансфер на власта во Белорусија.[29][30] Онлајн групите на Телеграм како што е Некста, како и помалите децентрализирани групи, одиграа важна улога во ширењето на информациите и координацијата на опозициските активности.<ref>{{Cite news|date=2020-08-12|title=Belarus election: How Nexta channel bypassed news blackout|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-53753412|access-date=2021-05-25}}</ref> Сузбивањето на протестите резултираше со интензивирање на тековното партиско движење во земјата, кое е поддржано од Координативниот совет. Водечките партизански формации вклучуваат Супрациǔ (сојуз помеѓу Кибер партизаните, Бригадите за народна самоодбрана и Бусли лијацијаќ), Заедницата на железнички работници на Белорусија и БЈПОЛ, меѓу другите.<ref>{{Cite journal |last=Kazak |first=Aleksander |date=2022-09-30 |title=Ruch "Supraciu" a rządy Aleksandra Łukaszenki – charakterystyka i metody działania |url=https://rocznikbezpieczenstwa.pl/ojs/index.php/rbm/article/view/671 |journal=Rocznik Bezpieczeństwa Międzynarodowego |language=pl |volume=16 |issue=1 |pages=108–132 |doi=10.34862/rbm.2022.1.6 |issn=2450-3436}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-11-30 |title=«Супраціў» признали в Беларуси террористической организацией |url=https://news.zerkalo.io/life/6541.html |access-date=2024-03-06 |website=Зеркало |language=ru}}</ref> ===Ден на слободата=== Денот на слободата (белоруски: ''Дзень Волі'') е неофицијален празник во Белорусија што се слави на 25 март за да се одбележи прогласувањето на независноста од страна на Белоруската демократска Република со Третата уставотворна повелба на тој датум во 1918 година. Денот се користи секоја година од страна на белоруското демократско движење за да протестира против Александар Лукашенко по неговиот избор. ===Руска инвазија на Украина=== Протестите произлегоа од белоруската опозиција, осудувајќи ја поддршката и вмешаноста на Лукашенко во руската инвазија на Украина на 27 февруари 2022 година, кратко по почетокот на војната. Според Министерството за внатрешни работи, над 800 лица биле приведени за вмешаност во овие протести.<ref>{{cite web |date=27 February 2022 |title=Belarusians Protest Russian Invasion Of Ukraine During Vote On Constitutional Changes |url=https://www.rferl.org/a/belarus-referendum-constitutional-changes-lukashenka/31726363.html |access-date=28 February 2022 |website=RFE/RL |archive-date=4 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220304225432/https://www.rferl.org/a/belarus-referendum-constitutional-changes-lukashenka/31726363.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |date=28 February 2022 |title=На протестах в Беларуси задержали 800 человек |trans-title=800 People Detained During Protests In Belarus |url=https://korrespondent.net/world/4452430-na-protestakh-v-belarusy-zaderzhaly-800-chelovek |access-date=28 February 2022 |website=korrespondent.net |language=ru |archive-date=28 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220228084608/https://korrespondent.net/world/4452430-na-protestakh-v-belarusy-zaderzhaly-800-chelovek |url-status=live }}</ref> Активисти од опозицијата подоцна се вклучија во активности за поддршка на Украина во конфликтот, вклучително и напади врз Белоруската железница, државна железница која ја користеше Русија за поддршка на офанзивата во Киев.<ref name="c97.3">{{Cite web |title=Sabotage Operations Started At Belarusian Railways |url=https://charter97.org/en/news/2022/3/1/456979/ |access-date=6 March 2022 |website=[[Charter 97]] |language=en |archive-date=6 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220306165751/https://charter97.org/en/news/2022/3/1/456979/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=There was another attack on the infrastructure of the Belarusian Railway. Large queues at railway stations |url=https://belsat.eu/en/news/02-03-2022-belarusian-railways-infrastructure-suffers-another-attack/ |access-date=6 March 2022 |website=belsat.eu |language=en |archive-date=6 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220306165756/https://belsat.eu/en/news/02-03-2022-belarusian-railways-infrastructure-suffers-another-attack/ |url-status=live}}</ref> ==Меѓународна поддршка== ===Организации=== *{{Flagicon|European Union}} [[Европската Унија]] вовела санкции против владата на Лукашенко. *{{Flagicon|NATO}} [[НАТО]] вовел санкции против администрацијата на Лукашенко. ===Влади=== Следните влади дале дипломатска поддршка на белоруското демократско движење: *{{flag|United States|size-23px}}<ref>{{Cite web |last=The White House |date=2022-03-26 |title=Readout of President Biden Call with Opposition Leader Svyatlana Tsikhanouskaya of Belarus |url=https://bidenwhitehouse.archives.gov/briefing-room/statements-releases/2022/03/26/readout-of-president-biden-call-with-opposition-leader-svyatlana-tsikhanouskaya-of-belarus/ |access-date=2023-12-14 |website=The White House |language=en-US}}</ref> *{{flag|Czech Republic|size-23px}}<ref>{{Cite web|url=https://rmx.news/article/article/pm-babis-calls-for-repeat-presidential-election-in-belarus|title=PM Babiš calls for repeat presidential election in Belarus|first=Martin|last=Zíta|date=14 August 2020|website=Remix}}</ref> *{{flag|Slovakia|size-23px}} *{{flag|Estonia|size-23px}}<ref name="rferl.org">{{cite news |url=https://www.rferl.org/a/baltic-states-urge-new-election-in-belarus-call-for-eu-sanctions/30785103.html |title=Baltic States Urge New Election In Belarus, Call For EU Sanctions |newspaper=Radio Free Europe/Radio Liberty|date=15 August 2020 }}</ref> *{{flag|Latvia|size=23px}}<ref name="rferl.org"/> *{{flag|Lithuania|size=23px}}<ref>{{cite news |url=https://www.euronews.com/2020/08/12/doing-nothing-to-help-belarus-is-not-an-option-lithuanian-fm-tells-euronews |title=Doing nothing to help Belarus 'is not an option,' Lithuanian FM tells Euronews |work=[[Euronews]] |date=13 August 2020 |access-date=13 August 2020}}</ref> *{{flag|Poland|size=23px}}<ref>{{cite news |url=https://wiadomosci.wp.pl/bialorus-premier-mateusz-morawiecki-rozmawial-z-unijnymi-przywodcami-6541804645156993a |title=Białoruś. Premier Mateusz Morawiecki rozmawiał z unijnymi przywódcami |work=[[Wirtualna Polska]] |language=pl |date=11 August 2020}}</ref> *{{flag|Moldova|size-23px}}<ref name="diez.md">{{cite web |url=https://diez.md/2022/10/20/moldova-va-sustine-miscarea-democratica-din-belarus-in-frunte-cu-svetlana-tihanovskaia-a-fost-creat-un-grup-parlamentar/?fbclid=IwAR2Kf5jKpZtNfzelboyssE85A2qFuZkUmVIGXBGBm7n2EqKxZ4l9ZNF2yZs |title=Moldova va susține mișcarea democratică din Belarus, în frunte cu Svetlana Tihanovskaia. A fost creat un grup parlamentar |date=20 October 2022 |access-date=23 October 2022}}</ref> *{{flag|Ukraine|size-23px}} ===Други движења=== *{{flagicon image|White-blue-white flag.svg}} Руската опозиција има елементи кои се наклонети кон постапките на белоруските дисиденти, како што се демонстрантите од Хабаровскиот крај.<ref>{{cite web |date=8 August 2020 |title=Tens of Thousands Continue to Rally in Fresh Khabarovsk Protest |url=https://www.themoscowtimes.com/2020/08/08/tens-of-thousands-continue-to-rally-in-fresh-khabarovsk-protest-a71089 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200820123739/https://www.themoscowtimes.com/2020/08/08/tens-of-thousands-continue-to-rally-in-fresh-khabarovsk-protest-a71089 |archive-date=20 August 2020 |access-date=10 August 2020 |website=The Moscow Times}}</ref> Некои антипутински групи (на пр. Русија на иднината) повикаа на прекин на поддршката за таканаречените непријателски држави, вклучително и Белорусија под Лукашенко, која ја фаворизира белоруската опозиција.<ref>{{cite news |date=18 November 2013 |title=Navalny's Party Holds Founding Congress for Third Time |url=http://www.themoscowtimes.com/news/article/navalnys-party-holds-founding-congress-for-third-time/489741.html}}</ref> ===Луѓе=== * Актерите Кевин Спејси, Џуд Ло, Роџер Лојд-Пак и драматургот Сер Том Стопард се придружија на уличните протести во Лондон против владата на Лукашенко во 2011 година.<ref>{{Cite news |date=2011-03-28 |title=Protesters target the lobbyists willing to do business with Belarus |url=https://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/protesters-target-the-lobbyists-willing-to-do-business-with-belarus-2255742.html |access-date=2025-10-25 |website=The Independent |language=en}}</ref> * Од 2006 година, се одржуваат фестивалите „Солидарност во Белорусија“, кои првично беа организирани во Варшава, Полска (од 2006 до 2010 година) и вклучуваа полски актери како Борис Шиц, Збигњев Замаховски и Даниел Олбрички, по што (од 2011 година) станале меѓународни. ==Во уметноста== Вива Белорусија! - најпознатиот филм за политичкиот режим на Александар Лукашенко, човековите права во Белорусија за време на неговото владеење и опозицијата во земјата. Исто така, ги прикажува протестите од 2010 година. Лекција за белоруски - полски документарен филм за спорните претседателски избори во 2006 година. Плоштад Калиновски - документарен филм од 2007 година. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://charter97.org/ Чартер97], веб-страница за вести од опозицијата [[Категорија:Политика на Белорусија]] mbnkwxexk8qr6d6m040rxg62bv76kz1 5545430 5545429 2026-04-27T17:03:55Z 19user99 72391 5545430 wikitext text/x-wiki [[File:Flag_of_Belarus_(1918,_1991-1995).svg|thumb|right|Поранешното знаме на Република Белорусија од 1991 до 1995 година, кое се користело и како официјално знаме на Белоруската Демократска Република (1918), моментално го користат разни опозициски групи и поединци.<ref>{{Cite web|title=Here's why are protesters in Belarus are flying a white-and-red flag|url=https://meduza.io/en/feature/2020/08/14/here-s-why-are-protesters-in-belarus-are-flying-a-white-and-red-flag|access-date=2020-08-19|website=meduza.io}}</ref><ref>{{cite news |last1=Ulasik |first1=Valeriya |last2=Shalayeva |first2=Alena |last3=Wesolowsky |first3=Tony |date=4 August 2019 |title=Unflagging Protest: Belarus's Opposition Inspired By A Pensioner And Her Outlawed Banner |url=https://www.rferl.org/a/belarus-flag-protest-bahinskaya-pensioner-opposition-lukashenko/30087244.html |work=Radio Free Europe/Radio Liberty |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200324121538/https://www.rferl.org/a/belarus-flag-protest-bahinskaya-pensioner-opposition-lukashenko/30087244.html |archive-date=24 March 2020}}</ref>]] '''Белоруска опозиција''' — се состои од групи и поединци во [[Белорусија]] кои се обидуваат да им се спротивстават, од 1988 до 1991 година, на властите на [[Белоруска Советска Социјалистичка Република|советска Белорусија]] и од 1995 година, на лидерот на земјата [[Александар Лукашенко]] (сојузник со [[Владимир Путин]]), кого поддржувачите на движењето често го сметаат за [[диктатор]].<ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/world/2020/08/24/belarus-protests-lukashenko/|title=Analysis {{!}} Can people power topple Europe's 'last dictator'?|last=Tharoor|first=Ishaan|work=Washington Post|access-date=24 August 2020|language=en}}<br /><br />{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/3882843.stm|title=Profile: Alexander Lukashenko|date=9 January 2007|work=BBC News|access-date=7 August 2014|publisher=BBC|quote='..an authoritarian ruling style is characteristic of me [Lukashenko]'}}<br /><br />{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=NZDI05p1PDgC|title=Competitive Authoritarianism: Hybrid Regimes after the Cold War|last=Levitsky|first=Steven|last2=Way|first2=Lucan A.|date=2010|publisher=Cambridge University Press|isbn=9781139491488|series=Problems of International Politics|location=Cambridge|page=203|chapter=The Evolution of Post-SovietCompetitive Authoritarianism|quote=Unlike his predecessor, Lukashenka consolidated authoritarian rule. He censored state media, closed Belarus's only independent radio station [...].|author-link=Steven Levitsky|access-date=12 June 2020}}<br /><br />{{Наведена мрежна страница|url=https://www.npr.org/2020/08/16/903036245/one-week-after-election-belarus-sees-giant-protests-against-europe-s-last-dictat|title=One Week After Election, Belarus Sees Giant Protests Against 'Europe's Last Dictator'|last=Treisman|first=Rachel|date=16 August 2020|work=NPR.org|language=en|accessdate=24 August 2020}}</ref> Поддржувачите на движењето се залагаат за [[Парламентарен систем|парламентарна демократија]] заснована на западен модел, со [[Слобода на говорот|слобода на говор]] и политички и верски плурализам. == Позадина == Современото белоруско демократско движење потекнува од крајот на 1980-тите години, кога Перестројката на [[Михаил Горбачов]] и [[Чернобилска несреќа|катастрофата во Чернобил]] ги разоткриле сериозните недостатоци на советскиот систем и поттикнале значаен дел од Белорусите околу прашањата за животната средина, десталинизацијата, националното оживување и демократските промени.<ref>{{Наведена книга|title=Belarus: At A Crossroads In History (Westview series on the post-Soviet republics)|last=Zaprudnik|first=Jan|publisher=Avalon|year=1993|isbn=9780813313399}}</ref> [[Распад на Советскиот Сојуз|Распаѓањето на Советскиот Сојуз]] донело краток период на демократија од 1991 до 1994 година. Сепак, по неговиот избор во 1994 година, [[Александар Лукашенко]] воспоставил авторитарно владеење, создавајќи [[Политика на Белорусија|политички систем]] за кој [[Совет за човекови права на Обединетите нации|Советот за човекови права на Обединетите нации]] (UNHRC) изјавил дека е „некомпатибилен со концептот на човекови права“. == Историја == === Антисоветските протести во 1988 година === На 3 јуни 1988 година, неделникот „Литература и уметност“ со седиште во [[Минск]] објавил статија од археолозите Зјанон Пазњак и Јаухен Шмихаљоу за откривањето на 500 масовни гробници на [[Сталинизам|сталинистички]] жртви во [[Курапати|Курапати,]] на периферијата на белоруската престолнина. Статијата била првата публикација во Белорусија за злосторствата на властите од советската ера. Потоа, во октомври истата година, била основана Мартирологијата на Белорусија за одбележување на жртвите на комунизмот и организациски комитет за создавање на Белорускиот народен фронт, кој подоцна станал страствен застапник на независноста на Белорусија од Советскиот Сојуз.<ref name=":0"/> На 30 октомври 1988 година, полицијата за немири во Минск насилно ги растерала масовните демонстрации во спомен на жртвите на сталинизмот во Курапати - првиот од многуте такви судири во модерната белоруска историја.<ref name=":0">{{Наведени вести|url=https://www.rferl.org/a/1066125.html|title=Post-Soviet Belarus: A Timeline|date=2 February 2012|work=Radio Free Europe/Radio Liberty|access-date=2021-04-10|language=en}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.rferl.org/a/1066125.html "Post-Soviet Belarus: A Timeline"]. ''Radio Free Europe/Radio Liberty''. 2 February 2012<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">10 April</span> 2021</span>.</cite></ref> [[Податотека:Minsk_1990-11-07_meeting_f.jpg|мини|Демонстрации пред Врховниот совет на [[Белоруска Советска Социјалистичка Република|Белоруска ССР]] на 7 ноември 1990 година.]] === Основање на Белорускиот народен фронт === На 24 и 25 јуни 1989 година, Белорускиот народен фронт „Преродба“ (белоруски: ''Адраджэньне'') бил формално основан со Пазњак како претседател. Оваа група спроведе антикомунистичка манифестација на 7 ноември 1990 година, на годишнината од Октомвриската револуција, под споменикот на Ленин во Минск пред Врховниот совет на Белоруската ССР, во спомен на жртвите на режимот.<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Cite news|date=2018-08-20|title=Belarus profile – Timeline|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-17941637|access-date=2021-04-10}}</ref> ===Белоруски штрајкови од 1991 година=== Белоруските штрајкови од 1991 година беа серија национални штрајкови и собири за независност против советските власти и нивните политики. Падот на животниот стандард и невработеноста, заедно со политиките на Гласност и Перестројка, исто така, предизвикаа масовни демонстрации и немири претежно од млади луѓе, барајќи демократија и водејќи протести на работниците низ цела Белорусија. Во 1990 година, Белорусија ги одржа своите први конкурентни парламентарни избори за Врховниот совет, кој по распадот на Советскиот Сојуз ја прогласи Белорусија за независна нација.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> ===Победа на Лукашенко=== На 23 јуни и 10 јули 1994 година, Белорусија ги одржа своите први претседателски избори, на кои победи Лукашенко. Од 1995 година, тој почна да ја консолидира својата моќ на сметка на Парламентот и другите институции.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> [[File:2008.06.16. Zianon Pazniak Fot Mariusz Kubik 01.JPG|thumb|[[Зјанон Пазњак]], лидер на Белорускиот народен фронт, главното антикомунистичко и анти-Лукашенково движење од 1988 до 1996 година.]] ===Уставна криза во Белорусија 1995–1996 година=== Лукашенко се вклучи во видлива и брутална конфронтација со Врховниот совет и Врховниот суд, користејќи насилство и измама со бомба за да го растера штрајкот со глад на пратениците поврзани со опозицијата кои престојуваа во зградата на Врховниот совет една ноќ од 11 до 12 април 1995 година, малтретирајќи ги и принудувајќи ги да прифатат референдум со кој беше ликвидирано националното бело-црвено-бело знаме и беше заменето со слично на Белоруската Советска Социјалистичка Република. Лукашенко беше под закана од летото до ноември 1996 година, кога опозицијата гласаше со 73 од 199 гласови за негово отповикување, со поддршка на Врховниот суд. Сепак, Русија интервенираше кај премиерот Виктор Черномирдин, кој дејствуваше како медијатор, што де факто го поддржа и спаси Лукашенко и му помогна на крајот да го распушти Врховниот совет преку референдум. ===Минска пролет (1996–97)=== Серија масовни улични протести наречени „Минска пролет“ или „Белоруска пролет“ се одржаа во пролетта 1996–97 година, предизвикани од уставниот референдум за измени на Уставот на Белорусија од 1994 година. Белорускиот политички систем стануваше сè поавторитарен, а владата се обидуваше да ги ограничи сите политички слободи.<ref>{{Cite web|title=Why Don't Belarusians Revolt?|website=BelarusDigest|url=https://belarusdigest.com/story/why-dont-belarusians-revolt/|access-date=2021-04-10|archive-date=25 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220125214348/https://belarusdigest.com/story/why-dont-belarusians-revolt/|url-status=dead}}</ref> ===Повелба 97=== Повелбата 97 била група за човекови права, инспирирана од декларацијата од 1997 година, која повикува на демократија во Белорусија. Документот – чиј наслов намерно ја одразува чехословачката декларација за човекови права од Повелбата 77 дваесет години претходно – беше создаден на годишнината од референдумот одржан во 1996 година, и кој, според зборовите на организацијата, декларира „посветеност на принципите на независност, слобода и демократија, почитување на човековите права, солидарност со сите што се залагаат за елиминирање на диктаторскиот режим и враќање на демократијата во Белорусија“. ===Марш на слободата (1999)=== На 17 октомври 1999 година, десетици Белоруси излегоа на улиците за да се соберат против претстојното спроведување на Сојузната држава Белорусија со Русија, формирање на конфедерација и ставање крај на независноста на Белорусија. Како одговор на маршот, белоруската влада ја суспендираше понатамошната интеграција меѓу двете држави. ===Револуција на фармерки (2006)=== [[File:Belarus-Minsk-Opposition Protests 2006.03.19.jpg|thumb|Протести на Октомврискиот плоштад во Минск, 19 март 2006 година]] Револуцијата на фармерки беше термин што го користеа опозицијата во Белорусија и нејзините поддржувачи за да ги опишат нивните напори и аспирации за демократски промени во Белорусија, во периодот што доведе до претседателските избори во 2006 година.<ref>[http://www.charter97.org/eng/news/2005/12/16/halip A 2005 Iryna Khalip interview] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110516092614/http://www.charter97.org/eng/news/2005/12/16/halip|date=16 May 2011}}</ref> ===Претседателски избори во 2010 година=== По претседателските избори во Белорусија во 2010 година, до 40.000 луѓе протестираа против Лукашенко. До 700 опозициски активисти, вклучувајќи 7 претседателски кандидати, беа уапсени во постизборната репресија.<ref>{{cite news|url=https://www.cbc.ca/news/world/belarus-election-ends-with-violent-protests-1.916848|title=Belarus election ends with violent protests|publisher=cbc|date=19 December 2010|access-date=19 December 2010}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.kyivpost.com/news/russia/detail/93334/|title=Belarus: 7 presidential candidates face 15 years|work=[[Kyiv Post]]|date=22 December 2010|access-date=23 December 2010}}</ref> Неколку веб-страници на опозицијата и опозициските кандидати беа исто така блокирани или хакирани. Фејсбук, Твитер, Јутјуб, Гугл Так, многу е-пошта услуги и ЛајвЏурнал исто така беа блокирани. Седиштето на Чартер 97, опозициската група и веб-страница, беше нападната од безбедносните сили на Лукашенко и сите нејзини вработени беа уапсени.<ref>{{cite news|url=http://www.gazeta.ru/news/lastnews/2010/12/19/n_1624281.shtml|title=Хакерская атака главного оппозиционного сайта Белоруссии осуществлялась из Петербурга|publisher=[[Gazeta.ru]]|date=19 December 2010|access-date=19 December 2010}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.unian.net/eng/news/news-412333.html|title=Facebook, Twitter, YouTube blocked in Minsk|publisher=[[Interfax-Ukraine]]|date=20 December 2010|access-date=20 December 2010}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2010/12/22/world/europe/22belarus.html|title=Clashes in Belarus Show Resilience of Both Sides|work=[[The New York Times]]|date=21 December 2010|access-date=23 December 2010|first=Michael|last=Schwirtz}}</ref> Според „Индипендент“, безбедносните сили на Лукашенко ги гонеа неговите противници „со свирепост што не би изгледала несоодветно во советско време“.<ref name="Independent 8 March 2011">[https://www.independent.co.uk/news/world/europe/in-europes-last-dictatorship-all-opposition-is-mercilessly-crushed-2235153.html In Europe's last dictatorship, all opposition is mercilessly crushed]. The Independent on 8 March 2011</ref> ===Протести во 2011 година=== Во 2011 година се одржа серија протести под влијание на сериозна економска криза. Како резултат на овие протести, на 29 јули, владата ги забрани собирите и собирањата.<ref>{{cite web |url=http://slatest.slate.com/posts/2011/07/30/belarus_passes_law_against_silent_protests.html |title=Belarus Passes Law Against Silent Protests |access-date=30 July 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110814093118/http://slatest.slate.com/posts/2011/07/30/belarus_passes_law_against_silent_protests.html |archive-date=14 August 2011}}</ref> ===Протести во 2017 година=== Поради тековната економска рецесија, која продолжува од последната серија протести во 2015 година, поради падот на цените на бензинот, таа година беше донесен закон за оданочување на невработените. Околу 470.000 Белоруси се обврзани да го платат данокот, но само околу 10% го сториле тоа откако беше донесен.<ref name="parasite">{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-belarus-protests-idUSKBN15W1Y0|title=Thousands of Belarussians Take to the Streets to Protest 'Parasite Law'|last=Makhovsky|first=Andrei|date=17 February 2017|work=Reuters}}</ref> Приближно 2.500 демонстранти ги исполнија улиците во главниот град на Белорусија, Минск, на 17 февруари за да протестираат против политиката што бараше од оние кои работат помалку од 183 дена годишно да платат 250 американски долари за „изгубени даноци“ за да помогнат во финансирањето на политиките за социјална помош. Ова се претвора во приближно 5 милиони рубљи - половина месечна плата. Законот се покажа како непопуларен и беше исмејуван во јавноста како „закон против социјалните паразити“. На 19 февруари, уште 2.000 демонстрираа во вториот по големина град Хомељ. И двата собири беа мирни. Помали демонстрации се одржаа и во други градови.<ref name="spate">{{cite news|url=http://www.newsobserver.com/news/business/article133711779.html|title=Spate of Protests Breaks Out in Belarus|agency=Associated Press|date=19 February 2017|access-date=28 June 2020|archive-date=23 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170223172449/http://www.newsobserver.com/news/business/article133711779.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2017/mar/17/we-are-not-slaves-europe-most-repressive-state-reawakening-belarus|title='We are not slaves': Europe's most repressive state is reawakening|author=Andrei Sannikov|author-link=Andrei Sannikov|date=15 March 2017|newspaper=[[The Guardian]]|access-date=15 March 2017}}</ref><ref name="spread">{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-belarus-protests-idUSKBN15Y0PB|title=Belarus Tax Protests Spread Beyond Capital|last=Makhovsky|first=Andrei|date=19 February 2017|work=Reuters}}</ref> На 25 март, лидерот на опозицијата Владимир Некљаев, кој требаше да зборува на главниот протест, наводно бил запрен наутро на пат кон Минск.<ref>{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/news/2017/03/scores-detained-defying-belarus-protest-ban-170325151427123.html|title=Scores detained after defying Belarus protest ban|publisher=Al Jazeera}}</ref> Владата ги бранеше масовните апсења и тепања врз граѓаните тврдејќи дека полицијата пронашла „бензински бомби и автомобили полни со оружје“ во близина на протест во Минск.<ref name="arrests">{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-39399953|title=Belarus Protests: Government Defends Mass Arrests|date=26 March 2017|publisher=[[BBC]]}}</ref> ===Протести од 2019 година=== Други протести избувнале на 7 декември 2019 година, а нивната цел беше да се спречи интеграцијата со Русија во сојузна држава. Овие демонстрации ги предводеа Павал Сиевјарињец и новата опозициска фигура Сергеј Тихановски. Тие бараа белоруски суверенитет, оставка на Александар Лукашенко и демократизација. Белоруската влада повторно употреби репресија против демонстрантите, кои беа задушени на 29 декември.<ref>{{Cite news|title=В Минске прошла акция протеста против интеграции с Россией. Фоторепортаж|url=https://www.rbc.ru/photoreport/07/12/2019/5debab829a794775fad3823f|website=[[РБК]]|date=2019-12-07|lang=ru|publisher=ПАО «[[РБК]]»|access-date=2022-01-25|archive-date=2022-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20220125143155/https://www.rbc.ru/photoreport/07/12/2019/5debab829a794775fad3823f}}</ref> [[File:Protest actions in Minsk (Belarus) near Stella, August 16.jpg|thumb|Протести во Минск, 16 август 2020 година]] ===Претседателски избори во 2020 година, протести и партиско движење===[[File:Svjatlana Tsihhanovskaja visiit Eestisse 19.11.2024 - 9 (cropped).jpg|alt=An image of Belarusian leader of the opposition government-in-exile, Sviatlana Tsikhanouskaya.|thumb|Лидерот на белоруската опозициска влада во егзил, Свјатлана Циханоуска, во 2024 година.]] Во мај 2020 година, намаленото одобрување на Лукашенко поради неговото справување со пандемијата COVID-19 доведе до улични протести, а блогерот Сергеј Тихановски го нарече Лукашенко лебарка како во детската песна „Чудовиштето лебарка“, осврнувајќи се на влечка што означува печат на инсектот. Многу кандидати од опозицијата се регистрираа за следните избори како резултат на движењето, но многу од нив беа уапсени.<ref>{{Cite web|title='Slipper Revolution' Shakes Belarus|url=https://www.voanews.com/a/europe_slipper-revolution-shakes-belarus/6191532.html|access-date=24 June 2020|website=Voice of America|date=22 June 2020 |language=en}}</ref> Масовни протести избувнаа низ Белорусија по претседателските избори во Белорусија во 2020 година, кои беа нарушени од обвинувања за широко распространета изборна измама.<ref name=Belarus_election_notdemo>{{Cite web|title=Presidential and Legislative Elections|url=https://www.oxfordhandbooks.com/view/10.1093/oxfordhb/9780190258658.001.0001/oxfordhb-9780190258658-e-23|last=Jones|first=Mark P|editor3-first=Matthew S|editor3-last=Shugart |editor2-first=Robert J|editor2-last=Pekkanen|editor1-first=Erik S |editor1-last=Herron |date=2018 |website=The Oxford Handbook of Electoral Systems|language=en|doi=10.1093/oxfordhb/9780190258658.001.0001 |isbn=9780190258658 |access-date=21 May 2020|quote="unanimous agreement among serious scholars that... Lukashenko's 2015 election occurred within an authoritarian context."}}</ref><ref name="atlanticcouncil_about_elections">{{cite news |title=Lukashenka vs. democracy: Where is Belarus heading? |quote=However, the vote was marred by allegations of widespread fraud. These suspicions appeared to be confirmed by data from a limited number of polling stations that broke ranks with the government and identified opposition candidate Svyatlana Tsikhanouskaya as the clear winner. |url=https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/lukashenko-vs-democracy-where-is-belarus-heading/ |date=10 August 2020 |website=AtlanticCouncil |archive-url=https://archive.today/20200812183957/https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/lukashenko-vs-democracy-where-is-belarus-heading/|url-status=live |archive-date=12 August 2020}}</ref> Последователно, претседателскиот кандидат од опозицијата, Свјатлана Циханоускаја, сопруга на Тихановски, тврдеше дека ги добила претседателските избори со помеѓу 60 и 70% од гласовите<ref>{{cite news |title=Belarus election: Exiled leader calls weekend of 'peaceful rallies' |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-53780685 |access-date=15 August 2020 |agency=[[BBC News]] |date=14 August 2020}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www3.nhk.or.jp/nhkworld/en/news/20200815_05/amp.html?__twitter_impression=true|title=Belarus opposition candidate declares victory &#124; NHK WORLD-JAPAN News|website=www3.nhk.or.jp|access-date=16 August 2020|archive-date=16 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200816073345/https://www3.nhk.or.jp/nhkworld/en/news/20200815_05/amp.html?__twitter_impression=true|url-status=dead}}</ref> и формираше Координациски совет за да го олесни мирниот и уреден трансфер на власта во Белорусија.[29][30] Онлајн групите на Телеграм како што е Некста, како и помалите децентрализирани групи, одиграа важна улога во ширењето на информациите и координацијата на опозициските активности.<ref>{{Cite news|date=2020-08-12|title=Belarus election: How Nexta channel bypassed news blackout|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-53753412|access-date=2021-05-25}}</ref> Сузбивањето на протестите резултираше со интензивирање на тековното партиско движење во земјата, кое е поддржано од Координативниот совет. Водечките партизански формации вклучуваат Супрациǔ (сојуз помеѓу Кибер партизаните, Бригадите за народна самоодбрана и Бусли лијацијаќ), Заедницата на железнички работници на Белорусија и БЈПОЛ, меѓу другите.<ref>{{Cite journal |last=Kazak |first=Aleksander |date=2022-09-30 |title=Ruch "Supraciu" a rządy Aleksandra Łukaszenki – charakterystyka i metody działania |url=https://rocznikbezpieczenstwa.pl/ojs/index.php/rbm/article/view/671 |journal=Rocznik Bezpieczeństwa Międzynarodowego |language=pl |volume=16 |issue=1 |pages=108–132 |doi=10.34862/rbm.2022.1.6 |issn=2450-3436}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-11-30 |title=«Супраціў» признали в Беларуси террористической организацией |url=https://news.zerkalo.io/life/6541.html |access-date=2024-03-06 |website=Зеркало |language=ru}}</ref> ===Ден на слободата=== Денот на слободата (белоруски: ''Дзень Волі'') е неофицијален празник во Белорусија што се слави на 25 март за да се одбележи прогласувањето на независноста од страна на Белоруската демократска Република со Третата уставотворна повелба на тој датум во 1918 година. Денот се користи секоја година од страна на белоруското демократско движење за да протестира против Александар Лукашенко по неговиот избор. ===Руска инвазија на Украина=== Протестите произлегоа од белоруската опозиција, осудувајќи ја поддршката и вмешаноста на Лукашенко во руската инвазија на Украина на 27 февруари 2022 година, кратко по почетокот на војната. Според Министерството за внатрешни работи, над 800 лица биле приведени за вмешаност во овие протести.<ref>{{cite web |date=27 February 2022 |title=Belarusians Protest Russian Invasion Of Ukraine During Vote On Constitutional Changes |url=https://www.rferl.org/a/belarus-referendum-constitutional-changes-lukashenka/31726363.html |access-date=28 February 2022 |website=RFE/RL |archive-date=4 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220304225432/https://www.rferl.org/a/belarus-referendum-constitutional-changes-lukashenka/31726363.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |date=28 February 2022 |title=На протестах в Беларуси задержали 800 человек |trans-title=800 People Detained During Protests In Belarus |url=https://korrespondent.net/world/4452430-na-protestakh-v-belarusy-zaderzhaly-800-chelovek |access-date=28 February 2022 |website=korrespondent.net |language=ru |archive-date=28 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220228084608/https://korrespondent.net/world/4452430-na-protestakh-v-belarusy-zaderzhaly-800-chelovek |url-status=live }}</ref> Активисти од опозицијата подоцна се вклучија во активности за поддршка на Украина во конфликтот, вклучително и напади врз Белоруската железница, државна железница која ја користеше Русија за поддршка на офанзивата во Киев.<ref name="c97.3">{{Cite web |title=Sabotage Operations Started At Belarusian Railways |url=https://charter97.org/en/news/2022/3/1/456979/ |access-date=6 March 2022 |website=[[Charter 97]] |language=en |archive-date=6 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220306165751/https://charter97.org/en/news/2022/3/1/456979/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=There was another attack on the infrastructure of the Belarusian Railway. Large queues at railway stations |url=https://belsat.eu/en/news/02-03-2022-belarusian-railways-infrastructure-suffers-another-attack/ |access-date=6 March 2022 |website=belsat.eu |language=en |archive-date=6 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220306165756/https://belsat.eu/en/news/02-03-2022-belarusian-railways-infrastructure-suffers-another-attack/ |url-status=live}}</ref> ==Меѓународна поддршка== ===Организации=== *{{Flagicon|European Union}} [[Европската Унија]] вовела санкции против владата на Лукашенко. *{{Flagicon|NATO}} [[НАТО]] вовел санкции против администрацијата на Лукашенко. ===Влади=== Следните влади дале дипломатска поддршка на белоруското демократско движење: *{{flag|United States|size-23px}}<ref>{{Cite web |last=The White House |date=2022-03-26 |title=Readout of President Biden Call with Opposition Leader Svyatlana Tsikhanouskaya of Belarus |url=https://bidenwhitehouse.archives.gov/briefing-room/statements-releases/2022/03/26/readout-of-president-biden-call-with-opposition-leader-svyatlana-tsikhanouskaya-of-belarus/ |access-date=2023-12-14 |website=The White House |language=en-US}}</ref> *{{flag|Czech Republic|size-23px}}<ref>{{Cite web|url=https://rmx.news/article/article/pm-babis-calls-for-repeat-presidential-election-in-belarus|title=PM Babiš calls for repeat presidential election in Belarus|first=Martin|last=Zíta|date=14 August 2020|website=Remix}}</ref> *{{flag|Slovakia|size-23px}} *{{flag|Estonia|size-23px}}<ref name="rferl.org">{{cite news |url=https://www.rferl.org/a/baltic-states-urge-new-election-in-belarus-call-for-eu-sanctions/30785103.html |title=Baltic States Urge New Election In Belarus, Call For EU Sanctions |newspaper=Radio Free Europe/Radio Liberty|date=15 August 2020 }}</ref> *{{flag|Latvia|size=23px}}<ref name="rferl.org"/> *{{flag|Lithuania|size=23px}}<ref>{{cite news |url=https://www.euronews.com/2020/08/12/doing-nothing-to-help-belarus-is-not-an-option-lithuanian-fm-tells-euronews |title=Doing nothing to help Belarus 'is not an option,' Lithuanian FM tells Euronews |work=[[Euronews]] |date=13 August 2020 |access-date=13 August 2020}}</ref> *{{flag|Poland|size=23px}}<ref>{{cite news |url=https://wiadomosci.wp.pl/bialorus-premier-mateusz-morawiecki-rozmawial-z-unijnymi-przywodcami-6541804645156993a |title=Białoruś. Premier Mateusz Morawiecki rozmawiał z unijnymi przywódcami |work=[[Wirtualna Polska]] |language=pl |date=11 August 2020}}</ref> *{{flag|Moldova|size-23px}}<ref name="diez.md">{{cite web |url=https://diez.md/2022/10/20/moldova-va-sustine-miscarea-democratica-din-belarus-in-frunte-cu-svetlana-tihanovskaia-a-fost-creat-un-grup-parlamentar/?fbclid=IwAR2Kf5jKpZtNfzelboyssE85A2qFuZkUmVIGXBGBm7n2EqKxZ4l9ZNF2yZs |title=Moldova va susține mișcarea democratică din Belarus, în frunte cu Svetlana Tihanovskaia. A fost creat un grup parlamentar |date=20 October 2022 |access-date=23 October 2022}}</ref> *{{flag|Ukraine|size-23px}} ===Други движења=== *{{flagicon image|White-blue-white flag.svg}} Руската опозиција има елементи кои се наклонети кон постапките на белоруските дисиденти, како што се демонстрантите од Хабаровскиот крај.<ref>{{cite web |date=8 August 2020 |title=Tens of Thousands Continue to Rally in Fresh Khabarovsk Protest |url=https://www.themoscowtimes.com/2020/08/08/tens-of-thousands-continue-to-rally-in-fresh-khabarovsk-protest-a71089 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200820123739/https://www.themoscowtimes.com/2020/08/08/tens-of-thousands-continue-to-rally-in-fresh-khabarovsk-protest-a71089 |archive-date=20 August 2020 |access-date=10 August 2020 |website=The Moscow Times}}</ref> Некои антипутински групи (на пр. Русија на иднината) повикаа на прекин на поддршката за таканаречените непријателски држави, вклучително и Белорусија под Лукашенко, која ја фаворизира белоруската опозиција.<ref>{{cite news |date=18 November 2013 |title=Navalny's Party Holds Founding Congress for Third Time |url=http://www.themoscowtimes.com/news/article/navalnys-party-holds-founding-congress-for-third-time/489741.html}}</ref> ===Луѓе=== * Актерите Кевин Спејси, Џуд Ло, Роџер Лојд-Пак и драматургот Сер Том Стопард се придружија на уличните протести во Лондон против владата на Лукашенко во 2011 година.<ref>{{Cite news |date=2011-03-28 |title=Protesters target the lobbyists willing to do business with Belarus |url=https://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/protesters-target-the-lobbyists-willing-to-do-business-with-belarus-2255742.html |access-date=2025-10-25 |website=The Independent |language=en}}</ref> * Од 2006 година, се одржуваат фестивалите „Солидарност во Белорусија“, кои првично беа организирани во Варшава, Полска (од 2006 до 2010 година) и вклучуваа полски актери како Борис Шиц, Збигњев Замаховски и Даниел Олбрички, по што (од 2011 година) станале меѓународни. ==Во уметноста== Вива Белорусија! - најпознатиот филм за политичкиот режим на Александар Лукашенко, човековите права во Белорусија за време на неговото владеење и опозицијата во земјата. Исто така, ги прикажува протестите од 2010 година. Лекција за белоруски - полски документарен филм за спорните претседателски избори во 2006 година. Плоштад Калиновски - документарен филм од 2007 година. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://charter97.org/ Чартер97], веб-страница за вести од опозицијата [[Категорија:Политика на Белорусија]] iixv89il6898uwiriozhpgzandcybuz 5545431 5545430 2026-04-27T17:04:41Z 19user99 72391 5545431 wikitext text/x-wiki [[File:Flag_of_Belarus_(1918,_1991-1995).svg|thumb|right|Поранешното знаме на Република Белорусија од 1991 до 1995 година, кое се користело и како официјално знаме на Белоруската Демократска Република (1918), моментално го користат разни опозициски групи и поединци.<ref>{{Cite web|title=Here's why are protesters in Belarus are flying a white-and-red flag|url=https://meduza.io/en/feature/2020/08/14/here-s-why-are-protesters-in-belarus-are-flying-a-white-and-red-flag|access-date=2020-08-19|website=meduza.io}}</ref><ref>{{cite news |last1=Ulasik |first1=Valeriya |last2=Shalayeva |first2=Alena |last3=Wesolowsky |first3=Tony |date=4 August 2019 |title=Unflagging Protest: Belarus's Opposition Inspired By A Pensioner And Her Outlawed Banner |url=https://www.rferl.org/a/belarus-flag-protest-bahinskaya-pensioner-opposition-lukashenko/30087244.html |work=Radio Free Europe/Radio Liberty |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200324121538/https://www.rferl.org/a/belarus-flag-protest-bahinskaya-pensioner-opposition-lukashenko/30087244.html |archive-date=24 March 2020}}</ref>]] '''Белоруска опозиција''' — се состои од групи и поединци во [[Белорусија]] кои се обидуваат да им се спротивстават, од 1988 до 1991 година, на властите на [[Белоруска Советска Социјалистичка Република|советска Белорусија]] и од 1995 година, на лидерот на земјата [[Александар Лукашенко]] (сојузник со [[Владимир Путин]]), кого поддржувачите на движењето често го сметаат за [[диктатор]].<ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/world/2020/08/24/belarus-protests-lukashenko/|title=Analysis {{!}} Can people power topple Europe's 'last dictator'?|last=Tharoor|first=Ishaan|work=Washington Post|access-date=24 August 2020|language=en}}<br /><br />{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/3882843.stm|title=Profile: Alexander Lukashenko|date=9 January 2007|work=BBC News|access-date=7 August 2014|publisher=BBC|quote='..an authoritarian ruling style is characteristic of me [Lukashenko]'}}<br /><br />{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=NZDI05p1PDgC|title=Competitive Authoritarianism: Hybrid Regimes after the Cold War|last=Levitsky|first=Steven|last2=Way|first2=Lucan A.|date=2010|publisher=Cambridge University Press|isbn=9781139491488|series=Problems of International Politics|location=Cambridge|page=203|chapter=The Evolution of Post-SovietCompetitive Authoritarianism|quote=Unlike his predecessor, Lukashenka consolidated authoritarian rule. He censored state media, closed Belarus's only independent radio station [...].|author-link=Steven Levitsky|access-date=12 June 2020}}<br /><br />{{Наведена мрежна страница|url=https://www.npr.org/2020/08/16/903036245/one-week-after-election-belarus-sees-giant-protests-against-europe-s-last-dictat|title=One Week After Election, Belarus Sees Giant Protests Against 'Europe's Last Dictator'|last=Treisman|first=Rachel|date=16 August 2020|work=NPR.org|language=en|accessdate=24 August 2020}}</ref> Поддржувачите на движењето се залагаат за [[Парламентарен систем|парламентарна демократија]] заснована на западен модел, со [[Слобода на говорот|слобода на говор]] и политички и верски плурализам. == Позадина == Современото белоруско демократско движење потекнува од крајот на 1980-тите години, кога Перестројката на [[Михаил Горбачов]] и [[Чернобилска несреќа|катастрофата во Чернобил]] ги разоткриле сериозните недостатоци на советскиот систем и поттикнале значаен дел од Белорусите околу прашањата за животната средина, десталинизацијата, националното оживување и демократските промени.<ref>{{Наведена книга|title=Belarus: At A Crossroads In History (Westview series on the post-Soviet republics)|last=Zaprudnik|first=Jan|publisher=Avalon|year=1993|isbn=9780813313399}}</ref> [[Распад на Советскиот Сојуз|Распаѓањето на Советскиот Сојуз]] донело краток период на демократија од 1991 до 1994 година. Сепак, по неговиот избор во 1994 година, [[Александар Лукашенко]] воспоставил авторитарно владеење, создавајќи [[Политика на Белорусија|политички систем]] за кој [[Совет за човекови права на Обединетите нации|Советот за човекови права на Обединетите нации]] (UNHRC) изјавил дека е „некомпатибилен со концептот на човекови права“. == Историја == === Антисоветските протести во 1988 година === На 3 јуни 1988 година, неделникот „Литература и уметност“ со седиште во [[Минск]] објавил статија од археолозите Зјанон Пазњак и Јаухен Шмихаљоу за откривањето на 500 масовни гробници на [[Сталинизам|сталинистички]] жртви во [[Курапати|Курапати,]] на периферијата на белоруската престолнина. Статијата била првата публикација во Белорусија за злосторствата на властите од советската ера. Потоа, во октомври истата година, била основана Мартирологијата на Белорусија за одбележување на жртвите на комунизмот и организациски комитет за создавање на Белорускиот народен фронт, кој подоцна станал страствен застапник на независноста на Белорусија од Советскиот Сојуз.<ref name=":0"/> На 30 октомври 1988 година, полицијата за немири во Минск насилно ги растерала масовните демонстрации во спомен на жртвите на сталинизмот во Курапати - првиот од многуте такви судири во модерната белоруска историја.<ref name=":0">{{Наведени вести|url=https://www.rferl.org/a/1066125.html|title=Post-Soviet Belarus: A Timeline|date=2 February 2012|work=Radio Free Europe/Radio Liberty|access-date=2021-04-10|language=en}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.rferl.org/a/1066125.html "Post-Soviet Belarus: A Timeline"]. ''Radio Free Europe/Radio Liberty''. 2 February 2012<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">10 April</span> 2021</span>.</cite></ref> [[Податотека:Minsk_1990-11-07_meeting_f.jpg|мини|Демонстрации пред Врховниот совет на [[Белоруска Советска Социјалистичка Република|Белоруска ССР]] на 7 ноември 1990 година.]] === Основање на Белорускиот народен фронт === На 24 и 25 јуни 1989 година, Белорускиот народен фронт „Преродба“ (белоруски: ''Адраджэньне'') бил формално основан со Пазњак како претседател. Оваа група спроведе антикомунистичка манифестација на 7 ноември 1990 година, на годишнината од Октомвриската револуција, под споменикот на Ленин во Минск пред Врховниот совет на Белоруската ССР, во спомен на жртвите на режимот.<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Cite news|date=2018-08-20|title=Belarus profile – Timeline|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-17941637|access-date=2021-04-10}}</ref> ===Белоруски штрајкови од 1991 година=== Белоруските штрајкови од 1991 година биле серија национални штрајкови и собири за независност против советските власти и нивните политики. Падот на животниот стандард и невработеноста, заедно со политиките на Гласност и Перестројка, исто така, предизвикаа масовни демонстрации и немири претежно од млади луѓе, барајќи демократија и водејќи протести на работниците низ цела Белорусија. Во 1990 година, Белорусија ги одржа своите први конкурентни парламентарни избори за Врховниот совет, кој по распадот на Советскиот Сојуз ја прогласи Белорусија за независна нација.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> ===Победа на Лукашенко=== На 23 јуни и 10 јули 1994 година, Белорусија ги одржа своите први претседателски избори, на кои победи Лукашенко. Од 1995 година, тој почна да ја консолидира својата моќ на сметка на Парламентот и другите институции.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> [[File:2008.06.16. Zianon Pazniak Fot Mariusz Kubik 01.JPG|thumb|[[Зјанон Пазњак]], лидер на Белорускиот народен фронт, главното антикомунистичко и анти-Лукашенково движење од 1988 до 1996 година.]] ===Уставна криза во Белорусија 1995–1996 година=== Лукашенко се вклучи во видлива и брутална конфронтација со Врховниот совет и Врховниот суд, користејќи насилство и измама со бомба за да го растера штрајкот со глад на пратениците поврзани со опозицијата кои престојуваа во зградата на Врховниот совет една ноќ од 11 до 12 април 1995 година, малтретирајќи ги и принудувајќи ги да прифатат референдум со кој била ликвидирано националното бело-црвено-бело знаме и била заменето со слично на Белоруската Советска Социјалистичка Република. Лукашенко била под закана од летото до ноември 1996 година, кога опозицијата гласаше со 73 од 199 гласови за негово отповикување, со поддршка на Врховниот суд. Сепак, Русија интервенираше кај премиерот Виктор Черномирдин, кој дејствуваше како медијатор, што де факто го поддржа и спаси Лукашенко и му помогна на крајот да го распушти Врховниот совет преку референдум. ===Минска пролет (1996–97)=== Серија масовни улични протести наречени „Минска пролет“ или „Белоруска пролет“ се одржаа во пролетта 1996–97 година, предизвикани од уставниот референдум за измени на Уставот на Белорусија од 1994 година. Белорускиот политички систем стануваше сè поавторитарен, а владата се обидуваше да ги ограничи сите политички слободи.<ref>{{Cite web|title=Why Don't Belarusians Revolt?|website=BelarusDigest|url=https://belarusdigest.com/story/why-dont-belarusians-revolt/|access-date=2021-04-10|archive-date=25 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220125214348/https://belarusdigest.com/story/why-dont-belarusians-revolt/|url-status=dead}}</ref> ===Повелба 97=== Повелбата 97 била група за човекови права, инспирирана од декларацијата од 1997 година, која повикува на демократија во Белорусија. Документот – чиј наслов намерно ја одразува чехословачката декларација за човекови права од Повелбата 77 дваесет години претходно – била создаден на годишнината од референдумот одржан во 1996 година, и кој, според зборовите на организацијата, декларира „посветеност на принципите на независност, слобода и демократија, почитување на човековите права, солидарност со сите што се залагаат за елиминирање на диктаторскиот режим и враќање на демократијата во Белорусија“. ===Марш на слободата (1999)=== На 17 октомври 1999 година, десетици Белоруси излегоа на улиците за да се соберат против претстојното спроведување на Сојузната држава Белорусија со Русија, формирање на конфедерација и ставање крај на независноста на Белорусија. Како одговор на маршот, белоруската влада ја суспендираше понатамошната интеграција меѓу двете држави. ===Револуција на фармерки (2006)=== [[File:Belarus-Minsk-Opposition Protests 2006.03.19.jpg|thumb|Протести на Октомврискиот плоштад во Минск, 19 март 2006 година]] Револуцијата на фармерки била термин што го користеа опозицијата во Белорусија и нејзините поддржувачи за да ги опишат нивните напори и аспирации за демократски промени во Белорусија, во периодот што доведе до претседателските избори во 2006 година.<ref>[http://www.charter97.org/eng/news/2005/12/16/halip A 2005 Iryna Khalip interview] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110516092614/http://www.charter97.org/eng/news/2005/12/16/halip|date=16 May 2011}}</ref> ===Претседателски избори во 2010 година=== По претседателските избори во Белорусија во 2010 година, до 40.000 луѓе протестираа против Лукашенко. До 700 опозициски активисти, вклучувајќи 7 претседателски кандидати, биле уапсени во постизборната репресија.<ref>{{cite news|url=https://www.cbc.ca/news/world/belarus-election-ends-with-violent-protests-1.916848|title=Belarus election ends with violent protests|publisher=cbc|date=19 December 2010|access-date=19 December 2010}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.kyivpost.com/news/russia/detail/93334/|title=Belarus: 7 presidential candidates face 15 years|work=[[Kyiv Post]]|date=22 December 2010|access-date=23 December 2010}}</ref> Неколку веб-страници на опозицијата и опозициските кандидати биле исто така блокирани или хакирани. Фејсбук, Твитер, Јутјуб, Гугл Так, многу е-пошта услуги и ЛајвЏурнал исто така биле блокирани. Седиштето на Чартер 97, опозициската група и веб-страница, била нападната од безбедносните сили на Лукашенко и сите нејзини вработени биле уапсени.<ref>{{cite news|url=http://www.gazeta.ru/news/lastnews/2010/12/19/n_1624281.shtml|title=Хакерская атака главного оппозиционного сайта Белоруссии осуществлялась из Петербурга|publisher=[[Gazeta.ru]]|date=19 December 2010|access-date=19 December 2010}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.unian.net/eng/news/news-412333.html|title=Facebook, Twitter, YouTube blocked in Minsk|publisher=[[Interfax-Ukraine]]|date=20 December 2010|access-date=20 December 2010}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2010/12/22/world/europe/22belarus.html|title=Clashes in Belarus Show Resilience of Both Sides|work=[[The New York Times]]|date=21 December 2010|access-date=23 December 2010|first=Michael|last=Schwirtz}}</ref> Според „Индипендент“, безбедносните сили на Лукашенко ги гонеа неговите противници „со свирепост што не би изгледала несоодветно во советско време“.<ref name="Independent 8 March 2011">[https://www.independent.co.uk/news/world/europe/in-europes-last-dictatorship-all-opposition-is-mercilessly-crushed-2235153.html In Europe's last dictatorship, all opposition is mercilessly crushed]. The Independent on 8 March 2011</ref> ===Протести во 2011 година=== Во 2011 година се одржа серија протести под влијание на сериозна економска криза. Како резултат на овие протести, на 29 јули, владата ги забрани собирите и собирањата.<ref>{{cite web |url=http://slatest.slate.com/posts/2011/07/30/belarus_passes_law_against_silent_protests.html |title=Belarus Passes Law Against Silent Protests |access-date=30 July 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110814093118/http://slatest.slate.com/posts/2011/07/30/belarus_passes_law_against_silent_protests.html |archive-date=14 August 2011}}</ref> ===Протести во 2017 година=== Поради тековната економска рецесија, која продолжува од последната серија протести во 2015 година, поради падот на цените на бензинот, таа година била донесен закон за оданочување на невработените. Околу 470.000 Белоруси се обврзани да го платат данокот, но само околу 10% го сториле тоа откако била донесен.<ref name="parasite">{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-belarus-protests-idUSKBN15W1Y0|title=Thousands of Belarussians Take to the Streets to Protest 'Parasite Law'|last=Makhovsky|first=Andrei|date=17 February 2017|work=Reuters}}</ref> Приближно 2.500 демонстранти ги исполнија улиците во главниот град на Белорусија, Минск, на 17 февруари за да протестираат против политиката што бараше од оние кои работат помалку од 183 дена годишно да платат 250 американски долари за „изгубени даноци“ за да помогнат во финансирањето на политиките за социјална помош. Ова се претвора во приближно 5 милиони рубљи - половина месечна плата. Законот се покажа како непопуларен и била исмејуван во јавноста како „закон против социјалните паразити“. На 19 февруари, уште 2.000 демонстрираа во вториот по големина град Хомељ. И двата собири биле мирни. Помали демонстрации се одржаа и во други градови.<ref name="spate">{{cite news|url=http://www.newsobserver.com/news/business/article133711779.html|title=Spate of Protests Breaks Out in Belarus|agency=Associated Press|date=19 February 2017|access-date=28 June 2020|archive-date=23 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170223172449/http://www.newsobserver.com/news/business/article133711779.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2017/mar/17/we-are-not-slaves-europe-most-repressive-state-reawakening-belarus|title='We are not slaves': Europe's most repressive state is reawakening|author=Andrei Sannikov|author-link=Andrei Sannikov|date=15 March 2017|newspaper=[[The Guardian]]|access-date=15 March 2017}}</ref><ref name="spread">{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-belarus-protests-idUSKBN15Y0PB|title=Belarus Tax Protests Spread Beyond Capital|last=Makhovsky|first=Andrei|date=19 February 2017|work=Reuters}}</ref> На 25 март, лидерот на опозицијата Владимир Некљаев, кој требаше да зборува на главниот протест, наводно бил запрен наутро на пат кон Минск.<ref>{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/news/2017/03/scores-detained-defying-belarus-protest-ban-170325151427123.html|title=Scores detained after defying Belarus protest ban|publisher=Al Jazeera}}</ref> Владата ги бранеше масовните апсења и тепања врз граѓаните тврдејќи дека полицијата пронашла „бензински бомби и автомобили полни со оружје“ во близина на протест во Минск.<ref name="arrests">{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-39399953|title=Belarus Protests: Government Defends Mass Arrests|date=26 March 2017|publisher=[[BBC]]}}</ref> ===Протести од 2019 година=== Други протести избувнале на 7 декември 2019 година, а нивната цел била да се спречи интеграцијата со Русија во сојузна држава. Овие демонстрации ги предводеа Павал Сиевјарињец и новата опозициска фигура Сергеј Тихановски. Тие бараа белоруски суверенитет, оставка на Александар Лукашенко и демократизација. Белоруската влада повторно употреби репресија против демонстрантите, кои биле задушени на 29 декември.<ref>{{Cite news|title=В Минске прошла акция протеста против интеграции с Россией. Фоторепортаж|url=https://www.rbc.ru/photoreport/07/12/2019/5debab829a794775fad3823f|website=[[РБК]]|date=2019-12-07|lang=ru|publisher=ПАО «[[РБК]]»|access-date=2022-01-25|archive-date=2022-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20220125143155/https://www.rbc.ru/photoreport/07/12/2019/5debab829a794775fad3823f}}</ref> [[File:Protest actions in Minsk (Belarus) near Stella, August 16.jpg|thumb|Протести во Минск, 16 август 2020 година]] ===Претседателски избори во 2020 година, протести и партиско движење===[[File:Svjatlana Tsihhanovskaja visiit Eestisse 19.11.2024 - 9 (cropped).jpg|alt=An image of Belarusian leader of the opposition government-in-exile, Sviatlana Tsikhanouskaya.|thumb|Лидерот на белоруската опозициска влада во егзил, Свјатлана Циханоуска, во 2024 година.]] Во мај 2020 година, намаленото одобрување на Лукашенко поради неговото справување со пандемијата COVID-19 доведе до улични протести, а блогерот Сергеј Тихановски го нарече Лукашенко лебарка како во детската песна „Чудовиштето лебарка“, осврнувајќи се на влечка што означува печат на инсектот. Многу кандидати од опозицијата се регистрираа за следните избори како резултат на движењето, но многу од нив биле уапсени.<ref>{{Cite web|title='Slipper Revolution' Shakes Belarus|url=https://www.voanews.com/a/europe_slipper-revolution-shakes-belarus/6191532.html|access-date=24 June 2020|website=Voice of America|date=22 June 2020 |language=en}}</ref> Масовни протести избувнаа низ Белорусија по претседателските избори во Белорусија во 2020 година, кои биле нарушени од обвинувања за широко распространета изборна измама.<ref name=Belarus_election_notdemo>{{Cite web|title=Presidential and Legislative Elections|url=https://www.oxfordhandbooks.com/view/10.1093/oxfordhb/9780190258658.001.0001/oxfordhb-9780190258658-e-23|last=Jones|first=Mark P|editor3-first=Matthew S|editor3-last=Shugart |editor2-first=Robert J|editor2-last=Pekkanen|editor1-first=Erik S |editor1-last=Herron |date=2018 |website=The Oxford Handbook of Electoral Systems|language=en|doi=10.1093/oxfordhb/9780190258658.001.0001 |isbn=9780190258658 |access-date=21 May 2020|quote="unanimous agreement among serious scholars that... Lukashenko's 2015 election occurred within an authoritarian context."}}</ref><ref name="atlanticcouncil_about_elections">{{cite news |title=Lukashenka vs. democracy: Where is Belarus heading? |quote=However, the vote was marred by allegations of widespread fraud. These suspicions appeared to be confirmed by data from a limited number of polling stations that broke ranks with the government and identified opposition candidate Svyatlana Tsikhanouskaya as the clear winner. |url=https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/lukashenko-vs-democracy-where-is-belarus-heading/ |date=10 August 2020 |website=AtlanticCouncil |archive-url=https://archive.today/20200812183957/https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/lukashenko-vs-democracy-where-is-belarus-heading/|url-status=live |archive-date=12 August 2020}}</ref> Последователно, претседателскиот кандидат од опозицијата, Свјатлана Циханоускаја, сопруга на Тихановски, тврдеше дека ги добила претседателските избори со помеѓу 60 и 70% од гласовите<ref>{{cite news |title=Belarus election: Exiled leader calls weekend of 'peaceful rallies' |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-53780685 |access-date=15 August 2020 |agency=[[BBC News]] |date=14 August 2020}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www3.nhk.or.jp/nhkworld/en/news/20200815_05/amp.html?__twitter_impression=true|title=Belarus opposition candidate declares victory &#124; NHK WORLD-JAPAN News|website=www3.nhk.or.jp|access-date=16 August 2020|archive-date=16 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200816073345/https://www3.nhk.or.jp/nhkworld/en/news/20200815_05/amp.html?__twitter_impression=true|url-status=dead}}</ref> и формираше Координациски совет за да го олесни мирниот и уреден трансфер на власта во Белорусија.[29][30] Онлајн групите на Телеграм како што е Некста, како и помалите децентрализирани групи, одиграа важна улога во ширењето на информациите и координацијата на опозициските активности.<ref>{{Cite news|date=2020-08-12|title=Belarus election: How Nexta channel bypassed news blackout|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-53753412|access-date=2021-05-25}}</ref> Сузбивањето на протестите резултираше со интензивирање на тековното партиско движење во земјата, кое е поддржано од Координативниот совет. Водечките партизански формации вклучуваат Супрациǔ (сојуз помеѓу Кибер партизаните, Бригадите за народна самоодбрана и Бусли лијацијаќ), Заедницата на железнички работници на Белорусија и БЈПОЛ, меѓу другите.<ref>{{Cite journal |last=Kazak |first=Aleksander |date=2022-09-30 |title=Ruch "Supraciu" a rządy Aleksandra Łukaszenki – charakterystyka i metody działania |url=https://rocznikbezpieczenstwa.pl/ojs/index.php/rbm/article/view/671 |journal=Rocznik Bezpieczeństwa Międzynarodowego |language=pl |volume=16 |issue=1 |pages=108–132 |doi=10.34862/rbm.2022.1.6 |issn=2450-3436}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-11-30 |title=«Супраціў» признали в Беларуси террористической организацией |url=https://news.zerkalo.io/life/6541.html |access-date=2024-03-06 |website=Зеркало |language=ru}}</ref> ===Ден на слободата=== Денот на слободата (белоруски: ''Дзень Волі'') е неофицијален празник во Белорусија што се слави на 25 март за да се одбележи прогласувањето на независноста од страна на Белоруската демократска Република со Третата уставотворна повелба на тој датум во 1918 година. Денот се користи секоја година од страна на белоруското демократско движење за да протестира против Александар Лукашенко по неговиот избор. ===Руска инвазија на Украина=== Протестите произлегоа од белоруската опозиција, осудувајќи ја поддршката и вмешаноста на Лукашенко во руската инвазија на Украина на 27 февруари 2022 година, кратко по почетокот на војната. Според Министерството за внатрешни работи, над 800 лица биле приведени за вмешаност во овие протести.<ref>{{cite web |date=27 February 2022 |title=Belarusians Protest Russian Invasion Of Ukraine During Vote On Constitutional Changes |url=https://www.rferl.org/a/belarus-referendum-constitutional-changes-lukashenka/31726363.html |access-date=28 February 2022 |website=RFE/RL |archive-date=4 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220304225432/https://www.rferl.org/a/belarus-referendum-constitutional-changes-lukashenka/31726363.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |date=28 February 2022 |title=На протестах в Беларуси задержали 800 человек |trans-title=800 People Detained During Protests In Belarus |url=https://korrespondent.net/world/4452430-na-protestakh-v-belarusy-zaderzhaly-800-chelovek |access-date=28 February 2022 |website=korrespondent.net |language=ru |archive-date=28 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220228084608/https://korrespondent.net/world/4452430-na-protestakh-v-belarusy-zaderzhaly-800-chelovek |url-status=live }}</ref> Активисти од опозицијата подоцна се вклучија во активности за поддршка на Украина во конфликтот, вклучително и напади врз Белоруската железница, државна железница која ја користеше Русија за поддршка на офанзивата во Киев.<ref name="c97.3">{{Cite web |title=Sabotage Operations Started At Belarusian Railways |url=https://charter97.org/en/news/2022/3/1/456979/ |access-date=6 March 2022 |website=[[Charter 97]] |language=en |archive-date=6 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220306165751/https://charter97.org/en/news/2022/3/1/456979/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=There was another attack on the infrastructure of the Belarusian Railway. Large queues at railway stations |url=https://belsat.eu/en/news/02-03-2022-belarusian-railways-infrastructure-suffers-another-attack/ |access-date=6 March 2022 |website=belsat.eu |language=en |archive-date=6 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220306165756/https://belsat.eu/en/news/02-03-2022-belarusian-railways-infrastructure-suffers-another-attack/ |url-status=live}}</ref> ==Меѓународна поддршка== ===Организации=== *{{Flagicon|European Union}} [[Европската Унија]] вовела санкции против владата на Лукашенко. *{{Flagicon|NATO}} [[НАТО]] вовел санкции против администрацијата на Лукашенко. ===Влади=== Следните влади дале дипломатска поддршка на белоруското демократско движење: *{{flag|United States|size-23px}}<ref>{{Cite web |last=The White House |date=2022-03-26 |title=Readout of President Biden Call with Opposition Leader Svyatlana Tsikhanouskaya of Belarus |url=https://bidenwhitehouse.archives.gov/briefing-room/statements-releases/2022/03/26/readout-of-president-biden-call-with-opposition-leader-svyatlana-tsikhanouskaya-of-belarus/ |access-date=2023-12-14 |website=The White House |language=en-US}}</ref> *{{flag|Czech Republic|size-23px}}<ref>{{Cite web|url=https://rmx.news/article/article/pm-babis-calls-for-repeat-presidential-election-in-belarus|title=PM Babiš calls for repeat presidential election in Belarus|first=Martin|last=Zíta|date=14 August 2020|website=Remix}}</ref> *{{flag|Slovakia|size-23px}} *{{flag|Estonia|size-23px}}<ref name="rferl.org">{{cite news |url=https://www.rferl.org/a/baltic-states-urge-new-election-in-belarus-call-for-eu-sanctions/30785103.html |title=Baltic States Urge New Election In Belarus, Call For EU Sanctions |newspaper=Radio Free Europe/Radio Liberty|date=15 August 2020 }}</ref> *{{flag|Latvia|size=23px}}<ref name="rferl.org"/> *{{flag|Lithuania|size=23px}}<ref>{{cite news |url=https://www.euronews.com/2020/08/12/doing-nothing-to-help-belarus-is-not-an-option-lithuanian-fm-tells-euronews |title=Doing nothing to help Belarus 'is not an option,' Lithuanian FM tells Euronews |work=[[Euronews]] |date=13 August 2020 |access-date=13 August 2020}}</ref> *{{flag|Poland|size=23px}}<ref>{{cite news |url=https://wiadomosci.wp.pl/bialorus-premier-mateusz-morawiecki-rozmawial-z-unijnymi-przywodcami-6541804645156993a |title=Białoruś. Premier Mateusz Morawiecki rozmawiał z unijnymi przywódcami |work=[[Wirtualna Polska]] |language=pl |date=11 August 2020}}</ref> *{{flag|Moldova|size-23px}}<ref name="diez.md">{{cite web |url=https://diez.md/2022/10/20/moldova-va-sustine-miscarea-democratica-din-belarus-in-frunte-cu-svetlana-tihanovskaia-a-fost-creat-un-grup-parlamentar/?fbclid=IwAR2Kf5jKpZtNfzelboyssE85A2qFuZkUmVIGXBGBm7n2EqKxZ4l9ZNF2yZs |title=Moldova va susține mișcarea democratică din Belarus, în frunte cu Svetlana Tihanovskaia. A fost creat un grup parlamentar |date=20 October 2022 |access-date=23 October 2022}}</ref> *{{flag|Ukraine|size-23px}} ===Други движења=== *{{flagicon image|White-blue-white flag.svg}} Руската опозиција има елементи кои се наклонети кон постапките на белоруските дисиденти, како што се демонстрантите од Хабаровскиот крај.<ref>{{cite web |date=8 August 2020 |title=Tens of Thousands Continue to Rally in Fresh Khabarovsk Protest |url=https://www.themoscowtimes.com/2020/08/08/tens-of-thousands-continue-to-rally-in-fresh-khabarovsk-protest-a71089 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200820123739/https://www.themoscowtimes.com/2020/08/08/tens-of-thousands-continue-to-rally-in-fresh-khabarovsk-protest-a71089 |archive-date=20 August 2020 |access-date=10 August 2020 |website=The Moscow Times}}</ref> Некои антипутински групи (на пр. Русија на иднината) повикаа на прекин на поддршката за таканаречените непријателски држави, вклучително и Белорусија под Лукашенко, која ја фаворизира белоруската опозиција.<ref>{{cite news |date=18 November 2013 |title=Navalny's Party Holds Founding Congress for Third Time |url=http://www.themoscowtimes.com/news/article/navalnys-party-holds-founding-congress-for-third-time/489741.html}}</ref> ===Луѓе=== * Актерите Кевин Спејси, Џуд Ло, Роџер Лојд-Пак и драматургот Сер Том Стопард се придружија на уличните протести во Лондон против владата на Лукашенко во 2011 година.<ref>{{Cite news |date=2011-03-28 |title=Protesters target the lobbyists willing to do business with Belarus |url=https://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/protesters-target-the-lobbyists-willing-to-do-business-with-belarus-2255742.html |access-date=2025-10-25 |website=The Independent |language=en}}</ref> * Од 2006 година, се одржуваат фестивалите „Солидарност во Белорусија“, кои првично биле организирани во Варшава, Полска (од 2006 до 2010 година) и вклучуваа полски актери како Борис Шиц, Збигњев Замаховски и Даниел Олбрички, по што (од 2011 година) станале меѓународни. ==Во уметноста== Вива Белорусија! - најпознатиот филм за политичкиот режим на Александар Лукашенко, човековите права во Белорусија за време на неговото владеење и опозицијата во земјата. Исто така, ги прикажува протестите од 2010 година. Лекција за белоруски - полски документарен филм за спорните претседателски избори во 2006 година. Плоштад Калиновски - документарен филм од 2007 година. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://charter97.org/ Чартер97], веб-страница за вести од опозицијата [[Категорија:Политика на Белорусија]] ccr2m04ip7apxxpkh86nllbw57jq5dz 5545452 5545431 2026-04-27T17:32:29Z 19user99 72391 5545452 wikitext text/x-wiki [[File:Flag_of_Belarus_(1918,_1991-1995).svg|thumb|right|Поранешното знаме на Република Белорусија од 1991 до 1995 година, кое се користело и како официјално знаме на Белоруската Демократска Република (1918), моментално го користат разни опозициски групи и поединци.<ref>{{Cite web|title=Here's why are protesters in Belarus are flying a white-and-red flag|url=https://meduza.io/en/feature/2020/08/14/here-s-why-are-protesters-in-belarus-are-flying-a-white-and-red-flag|access-date=2020-08-19|website=meduza.io}}</ref><ref>{{cite news |last1=Ulasik |first1=Valeriya |last2=Shalayeva |first2=Alena |last3=Wesolowsky |first3=Tony |date=4 August 2019 |title=Unflagging Protest: Belarus's Opposition Inspired By A Pensioner And Her Outlawed Banner |url=https://www.rferl.org/a/belarus-flag-protest-bahinskaya-pensioner-opposition-lukashenko/30087244.html |work=Radio Free Europe/Radio Liberty |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200324121538/https://www.rferl.org/a/belarus-flag-protest-bahinskaya-pensioner-opposition-lukashenko/30087244.html |archive-date=24 March 2020}}</ref>]] '''Белоруска опозиција''' — се состои од групи и поединци во [[Белорусија]] кои се обидуваат да им се спротивстават, од 1988 до 1991 година, на властите на [[Белоруска Советска Социјалистичка Република|советска Белорусија]] и од 1995 година, на лидерот на земјата [[Александар Лукашенко]] (сојузник со [[Владимир Путин]]), кого поддржувачите на движењето често го сметаат за [[диктатор]].<ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/world/2020/08/24/belarus-protests-lukashenko/|title=Analysis {{!}} Can people power topple Europe's 'last dictator'?|last=Tharoor|first=Ishaan|work=Washington Post|access-date=24 August 2020|language=en}}<br /><br />{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/3882843.stm|title=Profile: Alexander Lukashenko|date=9 January 2007|work=BBC News|access-date=7 August 2014|publisher=BBC|quote='..an authoritarian ruling style is characteristic of me [Lukashenko]'}}<br /><br />{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=NZDI05p1PDgC|title=Competitive Authoritarianism: Hybrid Regimes after the Cold War|last=Levitsky|first=Steven|last2=Way|first2=Lucan A.|date=2010|publisher=Cambridge University Press|isbn=9781139491488|series=Problems of International Politics|location=Cambridge|page=203|chapter=The Evolution of Post-SovietCompetitive Authoritarianism|quote=Unlike his predecessor, Lukashenka consolidated authoritarian rule. He censored state media, closed Belarus's only independent radio station [...].|author-link=Steven Levitsky|access-date=12 June 2020}}<br /><br />{{Наведена мрежна страница|url=https://www.npr.org/2020/08/16/903036245/one-week-after-election-belarus-sees-giant-protests-against-europe-s-last-dictat|title=One Week After Election, Belarus Sees Giant Protests Against 'Europe's Last Dictator'|last=Treisman|first=Rachel|date=16 August 2020|work=NPR.org|language=en|accessdate=24 August 2020}}</ref> Поддржувачите на движењето се залагаат за [[Парламентарен систем|парламентарна демократија]] заснована на западен модел, со [[Слобода на говорот|слобода на говор]] и политички и верски плурализам. == Позадина == Современото белоруско демократско движење потекнува од крајот на 1980-тите години, кога Перестројката на [[Михаил Горбачов]] и [[Чернобилска несреќа|катастрофата во Чернобил]] ги разоткриле сериозните недостатоци на советскиот систем и поттикнале значаен дел од Белорусите околу прашањата за животната средина, десталинизацијата, националното оживување и демократските промени.<ref>{{Наведена книга|title=Belarus: At A Crossroads In History (Westview series on the post-Soviet republics)|last=Zaprudnik|first=Jan|publisher=Avalon|year=1993|isbn=9780813313399}}</ref> [[Распад на Советскиот Сојуз|Распаѓањето на Советскиот Сојуз]] донело краток период на демократија од 1991 до 1994 година. Сепак, по неговиот избор во 1994 година, [[Александар Лукашенко]] воспоставил авторитарно владеење, создавајќи [[Политика на Белорусија|политички систем]] за кој [[Совет за човекови права на Обединетите нации|Советот за човекови права на Обединетите нации]] изјавил дека е „некомпатибилен со концептот на човекови права“. == Историја == === Антисоветските протести во 1988 година === На 3 јуни 1988 година, неделникот „Литература и уметност“ со седиште во [[Минск]] објавил статија од археолозите Зјанон Пазњак и Јаухен Шмихаљоу за откривањето на 500 масовни гробници на [[Сталинизам|сталинистички]] жртви во [[Курапати|Курапати,]] на периферијата на белоруската престолнина. Статијата била првата публикација во Белорусија за злосторствата на властите од советската ера. Потоа, во октомври истата година, била основана Мартирологијата на Белорусија за одбележување на жртвите на комунизмот и организациски комитет за создавање на Белорускиот народен фронт, кој подоцна станал страствен застапник на независноста на Белорусија од Советскиот Сојуз.<ref name=":0"/> На 30 октомври 1988 година, полицијата за немири во Минск насилно ги растерала масовните демонстрации во спомен на жртвите на сталинизмот во Курапати - првиот од многуте такви судири во модерната белоруска историја.<ref name=":0">{{Наведени вести|url=https://www.rferl.org/a/1066125.html|title=Post-Soviet Belarus: A Timeline|date=2 February 2012|work=Radio Free Europe/Radio Liberty|access-date=2021-04-10|language=en}}</ref> [[Податотека:Minsk_1990-11-07_meeting_f.jpg|мини|Демонстрации пред Врховниот совет на [[Белоруска Советска Социјалистичка Република|Белоруска ССР]] на 7 ноември 1990 година.]] === Основање на Белорускиот народен фронт === На 24 и 25 јуни 1989 година, Белорускиот народен фронт „Преродба“ (белоруски: ''Адраджэньне'') бил формално основан со Пазњак како претседател. Оваа група спровела антикомунистичка манифестација на 7 ноември 1990 година, на годишнината од Октомвриската револуција, под споменикот на Ленин во Минск пред Врховниот совет на Белоруската ССР, во спомен на жртвите на режимот.<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Cite news|date=2018-08-20|title=Belarus profile – Timeline|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-17941637|access-date=2021-04-10}}</ref> ===Белоруски штрајкови од 1991 година=== Белоруските штрајкови од 1991 година биле серија национални штрајкови и собири за независност против советските власти и нивните политики. Падот на животниот стандард и невработеноста, заедно со политиките на [[Гласност]] и [[Перестројка]], исто така, предизвикале масовни демонстрации и немири претежно од млади луѓе, барајќи [[демократија]] и водејќи протести на работниците низ цела Белорусија. Во 1990 година, Белорусија ги одржала своите први конкурентни парламентарни избори за Врховниот совет, кој по распадот на Советскиот Сојуз ја прогласил Белорусија за независна нација.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> ===Победа на Лукашенко=== На 23 јуни и 10 јули 1994 година, Белорусија ги одржала своите први претседателски избори, на кои победил Лукашенко. Од 1995 година, тој почнал да ја консолидирал својата моќ на сметка на Парламентот и другите институции.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> [[File:2008.06.16. Zianon Pazniak Fot Mariusz Kubik 01.JPG|thumb|[[Зјанон Пазњак]], лидер на Белорускиот народен фронт, главното антикомунистичко и анти-Лукашенково движење од 1988 до 1996 година.]] ===Уставна криза во Белорусија 1995–1996 година=== Лукашенко се вклучил во видлива и брутална конфронтација со Врховниот совет и Врховниот суд, користејќи насилство и измама со бомба за да го растера штрајкот со глад на пратениците поврзани со опозицијата кои престојувале во зградата на Врховниот совет една ноќ од 11 до 12 април 1995 година, малтретирајќи ги и принудувајќи ги да прифатат [[референдум]] со кој била ликвидирано националното бело-црвено-бело знаме и било заменето со знаме слично на тоа на Белоруската Советска Социјалистичка Република. Лукашенко бил под закана од летото до ноември 1996 година, кога опозицијата гласала со 73 од 199 гласови за негово отповикување, со поддршка на Врховниот суд. Сепак, Русија интервенирала кај премиерот Виктор Черномирдин, кој дејствувал како медијатор, што де факто го поддржал и спасил Лукашенко и му помогнал на крајот да го распушти Врховниот совет преку референдум. ===Минска пролет (1996–97)=== Серија масовни улични протести наречени „Минска пролет“ или „Белоруска пролет“ биле одржани во пролетта 1996–97 година, предизвикани од уставниот референдум за измени на [[Устав на Белорусија|Уставот на Белорусија]] од 1994 година. Белорускиот политички систем станувал сè [[Авторитаризам|поавторитарен]], а владата се обидувала да ги ограничи сите политички слободи.<ref>{{Cite web|title=Why Don't Belarusians Revolt?|website=BelarusDigest|url=https://belarusdigest.com/story/why-dont-belarusians-revolt/|access-date=2021-04-10|archive-date=25 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220125214348/https://belarusdigest.com/story/why-dont-belarusians-revolt/|url-status=dead}}</ref> ===„Повелба 97"=== „Повелба 97" била група за човекови права, инспирирана од декларацијата од 1997 година, која повикувала на демократија во Белорусија. Документот – чиј наслов намерно ја одразувал чехословачката декларација за човекови права од „Повелбата 77" дваесет години претходно – била создаден на годишнината од референдумот одржан во 1996 година, и кој, според зборовите на организацијата, декларирал „посветеност на принципите на независност, слобода и демократија, почитување на човековите права, солидарност со сите што се залагаат за елиминирање на диктаторскиот режим и враќање на демократијата во Белорусија“. ===Марш на слободата (1999)=== На 17 октомври 1999 година, десетици Белоруси излегле на улиците за да се соберат против претстојното спроведување на Сојузната држава Белорусија со Русија, формирање на конфедерација и ставање крај на независноста на Белорусија. Како одговор на маршот, белоруската влада ја суспендирала понатамошната интеграција меѓу двете држави. ===Револуција на фармерки (2006)=== [[File:Belarus-Minsk-Opposition Protests 2006.03.19.jpg|thumb|Протести на Октомврискиот плоштад во Минск, 19 март 2006 година]] [[Револуција на фармерки|Револуцијата на фармерки]] бил термин користен опозицијата во Белорусија и нејзините поддржувачи за да ги опишат нивните напори и аспирации за демократски промени во Белорусија, во периодот што довел до претседателските избори во 2006 година.<ref>[http://www.charter97.org/eng/news/2005/12/16/halip A 2005 Iryna Khalip interview] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110516092614/http://www.charter97.org/eng/news/2005/12/16/halip|date=16 May 2011}}</ref> ===Претседателски избори во 2010 година=== По претседателските избори во Белорусија во 2010 година, до 40.000 луѓе протестирале против Лукашенко. До 700 опозициски активисти, вклучувајќи 7 претседателски кандидати, биле уапсени во постизборната репресија.<ref>{{cite news|url=https://www.cbc.ca/news/world/belarus-election-ends-with-violent-protests-1.916848|title=Belarus election ends with violent protests|publisher=cbc|date=19 December 2010|access-date=19 December 2010}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.kyivpost.com/news/russia/detail/93334/|title=Belarus: 7 presidential candidates face 15 years|work=[[Kyiv Post]]|date=22 December 2010|access-date=23 December 2010}}</ref> Неколку веб-страници на опозицијата и опозициските кандидати биле исто така блокирани или хакирани. Фејсбук, Твитер, Јутјуб, Гугл Так, многу е-пошта услуги и ЛајвЏурнал исто така биле блокирани. Седиштето на Чартер 97, опозициската група и веб-страница, биле нападната од безбедносните сили на Лукашенко и сите вработени биле уапсени.<ref>{{cite news|url=http://www.gazeta.ru/news/lastnews/2010/12/19/n_1624281.shtml|title=Хакерская атака главного оппозиционного сайта Белоруссии осуществлялась из Петербурга|publisher=[[Gazeta.ru]]|date=19 December 2010|access-date=19 December 2010}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.unian.net/eng/news/news-412333.html|title=Facebook, Twitter, YouTube blocked in Minsk|publisher=[[Interfax-Ukraine]]|date=20 December 2010|access-date=20 December 2010}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2010/12/22/world/europe/22belarus.html|title=Clashes in Belarus Show Resilience of Both Sides|work=[[The New York Times]]|date=21 December 2010|access-date=23 December 2010|first=Michael|last=Schwirtz}}</ref> Според „Индипендент“, безбедносните сили на Лукашенко ги гонеле неговите противници „со свирепост што не би изгледала несоодветно во советско време“.<ref name="Independent 8 March 2011">[https://www.independent.co.uk/news/world/europe/in-europes-last-dictatorship-all-opposition-is-mercilessly-crushed-2235153.html In Europe's last dictatorship, all opposition is mercilessly crushed]. The Independent on 8 March 2011</ref> ===Протести во 2011 година=== Во 2011 година се одржале серија протести под влијание на сериозна економска криза. Како резултат на овие протести, на 29 јули, владата ги забранила собирите и собирањата.<ref>{{cite web |url=http://slatest.slate.com/posts/2011/07/30/belarus_passes_law_against_silent_protests.html |title=Belarus Passes Law Against Silent Protests |access-date=30 July 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110814093118/http://slatest.slate.com/posts/2011/07/30/belarus_passes_law_against_silent_protests.html |archive-date=14 August 2011}}</ref> ===Протести во 2017 година=== Поради тековната економска рецесија, која продолжува од последната серија протести во 2015 година, поради падот на цените на бензинот, таа година била донесен закон за [[Данок|оданочување]] на невработените. Околу 470.000 Белоруси биле обврзани да го платат данокот, но само околу 10% го сториле тоа откако бил донесен.<ref name="parasite">{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-belarus-protests-idUSKBN15W1Y0|title=Thousands of Belarussians Take to the Streets to Protest 'Parasite Law'|last=Makhovsky|first=Andrei|date=17 February 2017|work=Reuters}}</ref> Приближно 2.500 демонстранти ги исполниле улиците во главниот град на Белорусија, [[Минск]], на 17 февруари за да протестираат против законот што барал од оние кои работат помалку од 183 дена годишно да платат 250 американски долари за „изгубени даноци“ за да помогнат во финансирањето на политиките за социјална помош. Ова било приближно 5 милиони рубљи - половина месечна плата. Законот се покажал како непопуларен и бил исмејуван во јавноста како „закон против социјалните паразити“. На 19 февруари, уште 2.000 демонстрирале во вториот по големина град [[Хомељ]]. И двата собири биле мирни. Помали демонстрации се одржале и во други градови.<ref name="spate">{{cite news|url=http://www.newsobserver.com/news/business/article133711779.html|title=Spate of Protests Breaks Out in Belarus|agency=Associated Press|date=19 February 2017|access-date=28 June 2020|archive-date=23 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170223172449/http://www.newsobserver.com/news/business/article133711779.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2017/mar/17/we-are-not-slaves-europe-most-repressive-state-reawakening-belarus|title='We are not slaves': Europe's most repressive state is reawakening|author=Andrei Sannikov|author-link=Andrei Sannikov|date=15 March 2017|newspaper=[[The Guardian]]|access-date=15 March 2017}}</ref><ref name="spread">{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-belarus-protests-idUSKBN15Y0PB|title=Belarus Tax Protests Spread Beyond Capital|last=Makhovsky|first=Andrei|date=19 February 2017|work=Reuters}}</ref> На 25 март, лидерот на опозицијата [[Владимир Некљаев]], кој требал да зборува на главниот протест, наводно бил запрен наутро на пат кон Минск.<ref>{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/news/2017/03/scores-detained-defying-belarus-protest-ban-170325151427123.html|title=Scores detained after defying Belarus protest ban|publisher=Al Jazeera}}</ref> Владата ги бранела масовните апсења и тепања на граѓаните тврдејќи дека [[Полиција|полицијата]] пронашла „бензински бомби и автомобили полни со оружје“ во близина на протест во Минск.<ref name="arrests">{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-39399953|title=Belarus Protests: Government Defends Mass Arrests|date=26 March 2017|publisher=[[BBC]]}}</ref> ===Протести од 2019 година=== Други протести избувнале на 7 декември 2019 година, а нивната цел била да се спречи интеграцијата со Русија во сојузна држава. Овие демонстрации биле предводени од [[Павал Сиевјарињец]] и новата опозициска фигура Сергеј Тихановски. Тие барале белоруски суверенитет, оставка на Александар Лукашенко и демократизација. Белоруската влада повторно употребила сила и репресија против демонстрантите, и протестите биле задушени на 29 декември.<ref>{{Cite news|title=В Минске прошла акция протеста против интеграции с Россией. Фоторепортаж|url=https://www.rbc.ru/photoreport/07/12/2019/5debab829a794775fad3823f|website=[[РБК]]|date=2019-12-07|lang=ru|publisher=ПАО «[[РБК]]»|access-date=2022-01-25|archive-date=2022-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20220125143155/https://www.rbc.ru/photoreport/07/12/2019/5debab829a794775fad3823f}}</ref> [[File:Protest actions in Minsk (Belarus) near Stella, August 16.jpg|thumb|Протести во Минск, 16 август 2020 година]] ===Претседателски избори во 2020 година, протести и партиско движење===[[File:Svjatlana Tsihhanovskaja visiit Eestisse 19.11.2024 - 9 (cropped).jpg|alt=An image of Belarusian leader of the opposition government-in-exile, Sviatlana Tsikhanouskaya.|thumb|Лидерот на белоруската опозициска влада во егзил, Свјатлана Циханоуска, во 2024 година.]] Во мај 2020 година, намаленото одобрување на Лукашенко поради неговото справување со [[Пандемија на КОВИД-19|пандемијата на КОВИД-19]] довело до улични протести, а блогерот Сергеј Тихановски го нарекол Лукашенко лебарка како во детската песна „Чудовиштето лебарка“, осврнувајќи се на влечка што означува печат на инсектот. Многу кандидати од опозицијата се регистрирале за следните избори како резултат на движењето, но многу од нив биле уапсени.<ref>{{Cite web|title='Slipper Revolution' Shakes Belarus|url=https://www.voanews.com/a/europe_slipper-revolution-shakes-belarus/6191532.html|access-date=24 June 2020|website=Voice of America|date=22 June 2020 |language=en}}</ref> Масовни протести избувнале низ Белорусија по претседателските избори во Белорусија во 2020 година, кои биле нарушени од обвинувања за широко распространета [[изборна измама]].<ref name=Belarus_election_notdemo>{{Cite web|title=Presidential and Legislative Elections|url=https://www.oxfordhandbooks.com/view/10.1093/oxfordhb/9780190258658.001.0001/oxfordhb-9780190258658-e-23|last=Jones|first=Mark P|editor3-first=Matthew S|editor3-last=Shugart |editor2-first=Robert J|editor2-last=Pekkanen|editor1-first=Erik S |editor1-last=Herron |date=2018 |website=The Oxford Handbook of Electoral Systems|language=en|doi=10.1093/oxfordhb/9780190258658.001.0001 |isbn=9780190258658 |access-date=21 May 2020|quote="unanimous agreement among serious scholars that... Lukashenko's 2015 election occurred within an authoritarian context."}}</ref><ref name="atlanticcouncil_about_elections">{{cite news |title=Lukashenka vs. democracy: Where is Belarus heading? |quote=However, the vote was marred by allegations of widespread fraud. These suspicions appeared to be confirmed by data from a limited number of polling stations that broke ranks with the government and identified opposition candidate Svyatlana Tsikhanouskaya as the clear winner. |url=https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/lukashenko-vs-democracy-where-is-belarus-heading/ |date=10 August 2020 |website=AtlanticCouncil |archive-url=https://archive.today/20200812183957/https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/lukashenko-vs-democracy-where-is-belarus-heading/|url-status=live |archive-date=12 August 2020}}</ref> Последователно, претседателскиот кандидат од опозицијата, [[Свјатлана Циханоускаја]] изјавила дека победила на претседателските избори со помеѓу 60 и 70% од гласовите<ref>{{cite news |title=Belarus election: Exiled leader calls weekend of 'peaceful rallies' |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-53780685 |access-date=15 August 2020 |agency=[[BBC News]] |date=14 August 2020}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www3.nhk.or.jp/nhkworld/en/news/20200815_05/amp.html?__twitter_impression=true|title=Belarus opposition candidate declares victory &#124; NHK WORLD-JAPAN News|website=www3.nhk.or.jp|access-date=16 August 2020|archive-date=16 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200816073345/https://www3.nhk.or.jp/nhkworld/en/news/20200815_05/amp.html?__twitter_impression=true|url-status=dead}}</ref> и формирала Координациски совет за да го олесни мирниот и уреден трансфер на власта во Белорусија. Онлајн групите на Телеграм како „Некста", како и помалите децентрализирани групи, одиграле важна улога во ширењето на информациите и координацијата на опозициските активности.<ref>{{Cite news|date=2020-08-12|title=Belarus election: How Nexta channel bypassed news blackout|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-53753412|access-date=2021-05-25}}</ref> Сузбивањето на протестите резултирало со интензивирање на тековното партиско движење во земјата, кое било поддржано од Координативниот совет. Водечките партизански формации вклучуваат „Supraciǔ" (сојуз помеѓу Киберските партизаните, Бригадите за народна самоодбрана и Бусли лијацијаќ), Заедницата на железнички работници на Белорусија и БЈПОЛ, меѓу другите.<ref>{{Cite journal |last=Kazak |first=Aleksander |date=2022-09-30 |title=Ruch "Supraciu" a rządy Aleksandra Łukaszenki – charakterystyka i metody działania |url=https://rocznikbezpieczenstwa.pl/ojs/index.php/rbm/article/view/671 |journal=Rocznik Bezpieczeństwa Międzynarodowego |language=pl |volume=16 |issue=1 |pages=108–132 |doi=10.34862/rbm.2022.1.6 |issn=2450-3436}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-11-30 |title=«Супраціў» признали в Беларуси террористической организацией |url=https://news.zerkalo.io/life/6541.html |access-date=2024-03-06 |website=Зеркало |language=ru}}</ref> ===Ден на слободата=== Денот на слободата (белоруски: ''Дзень Волі'') е неофицијален празник во Белорусија што се слави на 25 март за да се одбележи прогласувањето на независноста од страна на Белоруската демократска Република со Третата уставотворна повелба на тој датум во 1918 година. Денот се користи секоја година од страна на белоруското демократско движење за протести против Александар Лукашенко. ===Руска инвазија на Украина=== Протестите произлегле од белоруската опозиција, осудувајќи ја вмешаноста на Лукашенко во [[Руска инвазија на Украина (2022)|руската инвазија на Украина]] на 27 февруари 2022 година, кратко по почетокот на војната. Според Министерството за внатрешни работи, над 800 лица биле приведени за вмешаност во овие протести.<ref>{{cite web |date=27 February 2022 |title=Belarusians Protest Russian Invasion Of Ukraine During Vote On Constitutional Changes |url=https://www.rferl.org/a/belarus-referendum-constitutional-changes-lukashenka/31726363.html |access-date=28 February 2022 |website=RFE/RL |archive-date=4 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220304225432/https://www.rferl.org/a/belarus-referendum-constitutional-changes-lukashenka/31726363.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |date=28 February 2022 |title=На протестах в Беларуси задержали 800 человек |trans-title=800 People Detained During Protests In Belarus |url=https://korrespondent.net/world/4452430-na-protestakh-v-belarusy-zaderzhaly-800-chelovek |access-date=28 February 2022 |website=korrespondent.net |language=ru |archive-date=28 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220228084608/https://korrespondent.net/world/4452430-na-protestakh-v-belarusy-zaderzhaly-800-chelovek |url-status=live }}</ref> Активисти од опозицијата подоцна се вклучиле во активности за поддршка на [[Украина]] во конфликтот, извршувајќи и напади врз Белоруската железница, државна железница која ја користела Русија за поддршка на офанзивата во [[Киев]].<ref name="c97.3">{{Cite web |title=Sabotage Operations Started At Belarusian Railways |url=https://charter97.org/en/news/2022/3/1/456979/ |access-date=6 March 2022 |website=[[Charter 97]] |language=en |archive-date=6 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220306165751/https://charter97.org/en/news/2022/3/1/456979/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=There was another attack on the infrastructure of the Belarusian Railway. Large queues at railway stations |url=https://belsat.eu/en/news/02-03-2022-belarusian-railways-infrastructure-suffers-another-attack/ |access-date=6 March 2022 |website=belsat.eu |language=en |archive-date=6 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220306165756/https://belsat.eu/en/news/02-03-2022-belarusian-railways-infrastructure-suffers-another-attack/ |url-status=live}}</ref> ==Меѓународна поддршка== ===Организации=== *{{Flagicon|European Union}} [[Европската Унија]] вовела санкции против владата на Лукашенко. *{{Flagicon|NATO}} [[НАТО]] вовел санкции против администрацијата на Лукашенко. ===Влади=== Следните влади дале дипломатска поддршка на белоруското демократско движење: *{{flag|United States|size-23px}}<ref>{{Cite web |last=The White House |date=2022-03-26 |title=Readout of President Biden Call with Opposition Leader Svyatlana Tsikhanouskaya of Belarus |url=https://bidenwhitehouse.archives.gov/briefing-room/statements-releases/2022/03/26/readout-of-president-biden-call-with-opposition-leader-svyatlana-tsikhanouskaya-of-belarus/ |access-date=2023-12-14 |website=The White House |language=en-US}}</ref> *{{flag|Czech Republic|size-23px}}<ref>{{Cite web|url=https://rmx.news/article/article/pm-babis-calls-for-repeat-presidential-election-in-belarus|title=PM Babiš calls for repeat presidential election in Belarus|first=Martin|last=Zíta|date=14 August 2020|website=Remix}}</ref> *{{flag|Slovakia|size-23px}} *{{flag|Estonia|size-23px}}<ref name="rferl.org">{{cite news |url=https://www.rferl.org/a/baltic-states-urge-new-election-in-belarus-call-for-eu-sanctions/30785103.html |title=Baltic States Urge New Election In Belarus, Call For EU Sanctions |newspaper=Radio Free Europe/Radio Liberty|date=15 August 2020 }}</ref> *{{flag|Latvia|size=23px}}<ref name="rferl.org"/> *{{flag|Lithuania|size=23px}}<ref>{{cite news |url=https://www.euronews.com/2020/08/12/doing-nothing-to-help-belarus-is-not-an-option-lithuanian-fm-tells-euronews |title=Doing nothing to help Belarus 'is not an option,' Lithuanian FM tells Euronews |work=[[Euronews]] |date=13 August 2020 |access-date=13 August 2020}}</ref> *{{flag|Poland|size=23px}}<ref>{{cite news |url=https://wiadomosci.wp.pl/bialorus-premier-mateusz-morawiecki-rozmawial-z-unijnymi-przywodcami-6541804645156993a |title=Białoruś. Premier Mateusz Morawiecki rozmawiał z unijnymi przywódcami |work=[[Wirtualna Polska]] |language=pl |date=11 August 2020}}</ref> *{{flag|Moldova|size-23px}}<ref name="diez.md">{{cite web |url=https://diez.md/2022/10/20/moldova-va-sustine-miscarea-democratica-din-belarus-in-frunte-cu-svetlana-tihanovskaia-a-fost-creat-un-grup-parlamentar/?fbclid=IwAR2Kf5jKpZtNfzelboyssE85A2qFuZkUmVIGXBGBm7n2EqKxZ4l9ZNF2yZs |title=Moldova va susține mișcarea democratică din Belarus, în frunte cu Svetlana Tihanovskaia. A fost creat un grup parlamentar |date=20 October 2022 |access-date=23 October 2022}}</ref> *{{flag|Ukraine|size-23px}} ===Други движења=== *{{flagicon image|White-blue-white flag.svg}} Руската опозиција има елементи кои се наклонети кон постапките на белоруските дисиденти, како што се демонстрантите од Хабаровскиот крај.<ref>{{cite web |date=8 August 2020 |title=Tens of Thousands Continue to Rally in Fresh Khabarovsk Protest |url=https://www.themoscowtimes.com/2020/08/08/tens-of-thousands-continue-to-rally-in-fresh-khabarovsk-protest-a71089 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200820123739/https://www.themoscowtimes.com/2020/08/08/tens-of-thousands-continue-to-rally-in-fresh-khabarovsk-protest-a71089 |archive-date=20 August 2020 |access-date=10 August 2020 |website=The Moscow Times}}</ref> Некои антипутински групи (на пр. [[Русија на иднината]]) повикале на прекин на поддршката за таканаречените непријателски држави, вклучително и Белорусија под водство на Лукашенко.<ref>{{cite news |date=18 November 2013 |title=Navalny's Party Holds Founding Congress for Third Time |url=http://www.themoscowtimes.com/news/article/navalnys-party-holds-founding-congress-for-third-time/489741.html}}</ref> ===Луѓе=== * Актерите [[Кевин Спејси]], [[Џуд Ло]], [[Роџер Лојд-Пак]] и драматургот [[Том Стопард]] се придружиле на уличните протести во Лондон против владата на Лукашенко во 2011 година.<ref>{{Cite news |date=2011-03-28 |title=Protesters target the lobbyists willing to do business with Belarus |url=https://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/protesters-target-the-lobbyists-willing-to-do-business-with-belarus-2255742.html |access-date=2025-10-25 |website=The Independent |language=en}}</ref> * Од 2006 година, се одржуваат фестивалите „Солидарност во Белорусија“, кои првично биле организирани во [[Варшава]], Полска (од 2006 до 2010 година) и вклучувале полски актери како Борис Шиц, Збигњев Замаховски и Даниел Олбрички, а од 2011 година станале меѓународни. ==Во уметноста== ''Вива Белорусија!'' е најпознатиот филм за политичкиот режим на Александар Лукашенко, човековите права во Белорусија за време на неговото владеење и опозицијата во земјата. Филмот исто така ги прикажал протестите од 2010 година. ''Лекција на белоруски'' - [[Полска|полски]] документарен филм за спорните претседателски избори во 2006 година. ''[[Калиновски плоштад]]'' е документарен филм од 2007 година кој критички го разгледува реизборот на Александар Лукашенко во март 2006 година, особено протестите што се случиле кога изборите биле прогласени за наместени.. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://charter97.org/ Чартер97], веб-страница за вести од опозицијата [[Категорија:Политика на Белорусија]] t5qeph9gbbz9k1g8l6r7x03yxe1460u 5545453 5545452 2026-04-27T17:33:30Z 19user99 72391 5545453 wikitext text/x-wiki [[File:Flag_of_Belarus_(1918,_1991-1995).svg|thumb|right|Поранешното знаме на Република Белорусија од 1991 до 1995 година, кое се користело и како официјално знаме на Белоруската Демократска Република (1918), моментално го користат разни опозициски групи и поединци.<ref>{{Cite web|title=Here's why are protesters in Belarus are flying a white-and-red flag|url=https://meduza.io/en/feature/2020/08/14/here-s-why-are-protesters-in-belarus-are-flying-a-white-and-red-flag|access-date=2020-08-19|website=meduza.io}}</ref><ref>{{cite news |last1=Ulasik |first1=Valeriya |last2=Shalayeva |first2=Alena |last3=Wesolowsky |first3=Tony |date=4 August 2019 |title=Unflagging Protest: Belarus's Opposition Inspired By A Pensioner And Her Outlawed Banner |url=https://www.rferl.org/a/belarus-flag-protest-bahinskaya-pensioner-opposition-lukashenko/30087244.html |work=Radio Free Europe/Radio Liberty |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200324121538/https://www.rferl.org/a/belarus-flag-protest-bahinskaya-pensioner-opposition-lukashenko/30087244.html |archive-date=24 March 2020}}</ref>]] '''Белоруска опозиција''' — се состои од групи и поединци во [[Белорусија]] кои се обидуваат да им се спротивстават, од 1988 до 1991 година, на властите на [[Белоруска Советска Социјалистичка Република|советска Белорусија]] и од 1995 година, на лидерот на земјата [[Александар Лукашенко]] (сојузник со [[Владимир Путин]]), кого поддржувачите на движењето често го сметаат за [[диктатор]].<ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/world/2020/08/24/belarus-protests-lukashenko/|title=Analysis {{!}} Can people power topple Europe's 'last dictator'?|last=Tharoor|first=Ishaan|work=Washington Post|access-date=24 August 2020|language=en}}<br /><br />{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/3882843.stm|title=Profile: Alexander Lukashenko|date=9 January 2007|work=BBC News|access-date=7 August 2014|publisher=BBC|quote='..an authoritarian ruling style is characteristic of me [Lukashenko]'}}<br /><br />{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=NZDI05p1PDgC|title=Competitive Authoritarianism: Hybrid Regimes after the Cold War|last=Levitsky|first=Steven|last2=Way|first2=Lucan A.|date=2010|publisher=Cambridge University Press|isbn=9781139491488|series=Problems of International Politics|location=Cambridge|page=203|chapter=The Evolution of Post-SovietCompetitive Authoritarianism|quote=Unlike his predecessor, Lukashenka consolidated authoritarian rule. He censored state media, closed Belarus's only independent radio station [...].|author-link=Steven Levitsky|access-date=12 June 2020}}<br /><br />{{Наведена мрежна страница|url=https://www.npr.org/2020/08/16/903036245/one-week-after-election-belarus-sees-giant-protests-against-europe-s-last-dictat|title=One Week After Election, Belarus Sees Giant Protests Against 'Europe's Last Dictator'|last=Treisman|first=Rachel|date=16 August 2020|work=NPR.org|language=en|accessdate=24 August 2020}}</ref> Поддржувачите на движењето се залагаат за [[Парламентарен систем|парламентарна демократија]] заснована на западен модел, со [[Слобода на говорот|слобода на говор]] и политички и верски плурализам. == Позадина == Современото белоруско демократско движење потекнува од крајот на 1980-тите години, кога Перестројката на [[Михаил Горбачов]] и [[Чернобилска несреќа|катастрофата во Чернобил]] ги разоткриле сериозните недостатоци на советскиот систем и поттикнале значаен дел од Белорусите околу прашањата за животната средина, десталинизацијата, националното оживување и демократските промени.<ref>{{Наведена книга|title=Belarus: At A Crossroads In History (Westview series on the post-Soviet republics)|last=Zaprudnik|first=Jan|publisher=Avalon|year=1993|isbn=9780813313399}}</ref> [[Распад на Советскиот Сојуз|Распаѓањето на Советскиот Сојуз]] донело краток период на демократија од 1991 до 1994 година. Сепак, по неговиот избор во 1994 година, [[Александар Лукашенко]] воспоставил авторитарно владеење, создавајќи [[Политика на Белорусија|политички систем]] за кој [[Совет за човекови права на Обединетите нации|Советот за човекови права на Обединетите нации]] изјавил дека е „некомпатибилен со концептот на човекови права“. == Историја == === Антисоветските протести во 1988 година === На 3 јуни 1988 година, неделникот „Литература и уметност“ со седиште во [[Минск]] објавил статија од археолозите Зјанон Пазњак и Јаухен Шмихаљоу за откривањето на 500 масовни гробници на [[Сталинизам|сталинистички]] жртви во [[Курапати|Курапати,]] на периферијата на белоруската престолнина. Статијата била првата публикација во Белорусија за злосторствата на властите од советската ера. Потоа, во октомври истата година, била основана Мартирологијата на Белорусија за одбележување на жртвите на комунизмот и организациски комитет за создавање на Белорускиот народен фронт, кој подоцна станал страствен застапник на независноста на Белорусија од Советскиот Сојуз.<ref name=":0"/> На 30 октомври 1988 година, полицијата за немири во Минск насилно ги растерала масовните демонстрации во спомен на жртвите на сталинизмот во Курапати - првиот од многуте такви судири во модерната белоруска историја.<ref name=":0">{{Наведени вести|url=https://www.rferl.org/a/1066125.html|title=Post-Soviet Belarus: A Timeline|date=2 February 2012|work=Radio Free Europe/Radio Liberty|access-date=2021-04-10|language=en}}</ref> [[Податотека:Minsk_1990-11-07_meeting_f.jpg|мини|Демонстрации пред Врховниот совет на [[Белоруска Советска Социјалистичка Република|Белоруска ССР]] на 7 ноември 1990 година.]] === Основање на Белорускиот народен фронт === На 24 и 25 јуни 1989 година, Белорускиот народен фронт „Преродба“ (белоруски: ''Адраджэньне'') бил формално основан со Пазњак како претседател. Оваа група спровела антикомунистичка манифестација на 7 ноември 1990 година, на годишнината од Октомвриската револуција, под споменикот на Ленин во Минск пред Врховниот совет на Белоруската ССР, во спомен на жртвите на режимот.<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Cite news|date=2018-08-20|title=Belarus profile – Timeline|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-17941637|access-date=2021-04-10}}</ref> ===Белоруски штрајкови од 1991 година=== Белоруските штрајкови од 1991 година биле серија национални штрајкови и собири за независност против советските власти и нивните политики. Падот на животниот стандард и невработеноста, заедно со политиките на [[Гласност]] и [[Перестројка]], исто така, предизвикале масовни демонстрации и немири претежно од млади луѓе, барајќи [[демократија]] и водејќи протести на работниците низ цела Белорусија. Во 1990 година, Белорусија ги одржала своите први конкурентни парламентарни избори за Врховниот совет, кој по распадот на Советскиот Сојуз ја прогласил Белорусија за независна нација.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> ===Победа на Лукашенко=== На 23 јуни и 10 јули 1994 година, Белорусија ги одржала своите први претседателски избори, на кои победил Лукашенко. Од 1995 година, тој почнал да ја консолидирал својата моќ на сметка на Парламентот и другите институции.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> [[File:2008.06.16. Zianon Pazniak Fot Mariusz Kubik 01.JPG|thumb|[[Зјанон Пазњак]], лидер на Белорускиот народен фронт, главното антикомунистичко и анти-Лукашенково движење од 1988 до 1996 година.]] ===Уставна криза во Белорусија 1995–1996 година=== Лукашенко се вклучил во видлива и брутална конфронтација со Врховниот совет и Врховниот суд, користејќи насилство и измама со бомба за да го растера штрајкот со глад на пратениците поврзани со опозицијата кои престојувале во зградата на Врховниот совет една ноќ од 11 до 12 април 1995 година, малтретирајќи ги и принудувајќи ги да прифатат [[референдум]] со кој била ликвидирано националното бело-црвено-бело знаме и било заменето со знаме слично на тоа на Белоруската Советска Социјалистичка Република. Лукашенко бил под закана од летото до ноември 1996 година, кога опозицијата гласала со 73 од 199 гласови за негово отповикување, со поддршка на Врховниот суд. Сепак, Русија интервенирала кај премиерот Виктор Черномирдин, кој дејствувал како медијатор, што де факто го поддржал и спасил Лукашенко и му помогнал на крајот да го распушти Врховниот совет преку референдум. ===Минска пролет (1996–97)=== Серија масовни улични протести наречени „Минска пролет“ или „Белоруска пролет“ биле одржани во пролетта 1996–97 година, предизвикани од уставниот референдум за измени на [[Устав на Белорусија|Уставот на Белорусија]] од 1994 година. Белорускиот политички систем станувал сè [[Авторитаризам|поавторитарен]], а владата се обидувала да ги ограничи сите политички слободи.<ref>{{Cite web|title=Why Don't Belarusians Revolt?|website=BelarusDigest|url=https://belarusdigest.com/story/why-dont-belarusians-revolt/|access-date=2021-04-10|archive-date=25 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220125214348/https://belarusdigest.com/story/why-dont-belarusians-revolt/|url-status=dead}}</ref> ===„Повелба 97"=== „Повелба 97" била група за човекови права, инспирирана од декларацијата од 1997 година, која повикувала на демократија во Белорусија. Документот – чиј наслов намерно ја одразувал чехословачката декларација за човекови права од „Повелбата 77" дваесет години претходно – била создаден на годишнината од референдумот одржан во 1996 година, и кој, според зборовите на организацијата, декларирал „посветеност на принципите на независност, слобода и демократија, почитување на човековите права, солидарност со сите што се залагаат за елиминирање на диктаторскиот режим и враќање на демократијата во Белорусија“. ===Марш на слободата (1999)=== На 17 октомври 1999 година, десетици Белоруси излегле на улиците за да се соберат против претстојното спроведување на Сојузната држава Белорусија со Русија, формирање на конфедерација и ставање крај на независноста на Белорусија. Како одговор на маршот, белоруската влада ја суспендирала понатамошната интеграција меѓу двете држави. ===Револуција на фармерки (2006)=== [[File:Belarus-Minsk-Opposition Protests 2006.03.19.jpg|thumb|Протести на Октомврискиот плоштад во Минск, 19 март 2006 година]] [[Револуција на фармерки|Револуцијата на фармерки]] бил термин користен опозицијата во Белорусија и нејзините поддржувачи за да ги опишат нивните напори и аспирации за демократски промени во Белорусија, во периодот што довел до претседателските избори во 2006 година.<ref>[http://www.charter97.org/eng/news/2005/12/16/halip A 2005 Iryna Khalip interview] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110516092614/http://www.charter97.org/eng/news/2005/12/16/halip|date=16 May 2011}}</ref> ===Претседателски избори во 2010 година=== По претседателските избори во Белорусија во 2010 година, до 40.000 луѓе протестирале против Лукашенко. До 700 опозициски активисти, вклучувајќи 7 претседателски кандидати, биле уапсени во постизборната репресија.<ref>{{cite news|url=https://www.cbc.ca/news/world/belarus-election-ends-with-violent-protests-1.916848|title=Belarus election ends with violent protests|publisher=cbc|date=19 December 2010|access-date=19 December 2010}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.kyivpost.com/news/russia/detail/93334/|title=Belarus: 7 presidential candidates face 15 years|work=[[Kyiv Post]]|date=22 December 2010|access-date=23 December 2010}}</ref> Неколку веб-страници на опозицијата и опозициските кандидати биле исто така блокирани или хакирани. Фејсбук, Твитер, Јутјуб, Гугл Так, многу е-пошта услуги и ЛајвЏурнал исто така биле блокирани. Седиштето на Чартер 97, опозициската група и веб-страница, биле нападната од безбедносните сили на Лукашенко и сите вработени биле уапсени.<ref>{{cite news|url=http://www.gazeta.ru/news/lastnews/2010/12/19/n_1624281.shtml|title=Хакерская атака главного оппозиционного сайта Белоруссии осуществлялась из Петербурга|publisher=[[Gazeta.ru]]|date=19 December 2010|access-date=19 December 2010}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.unian.net/eng/news/news-412333.html|title=Facebook, Twitter, YouTube blocked in Minsk|publisher=[[Interfax-Ukraine]]|date=20 December 2010|access-date=20 December 2010}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2010/12/22/world/europe/22belarus.html|title=Clashes in Belarus Show Resilience of Both Sides|work=[[The New York Times]]|date=21 December 2010|access-date=23 December 2010|first=Michael|last=Schwirtz}}</ref> Според „Индипендент“, безбедносните сили на Лукашенко ги гонеле неговите противници „со свирепост што не би изгледала несоодветно во советско време“.<ref name="Independent 8 March 2011">[https://www.independent.co.uk/news/world/europe/in-europes-last-dictatorship-all-opposition-is-mercilessly-crushed-2235153.html In Europe's last dictatorship, all opposition is mercilessly crushed]. The Independent on 8 March 2011</ref> ===Протести во 2011 година=== Во 2011 година се одржале серија протести под влијание на сериозна економска криза. Како резултат на овие протести, на 29 јули, владата ги забранила собирите и собирањата.<ref>{{cite web |url=http://slatest.slate.com/posts/2011/07/30/belarus_passes_law_against_silent_protests.html |title=Belarus Passes Law Against Silent Protests |access-date=30 July 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110814093118/http://slatest.slate.com/posts/2011/07/30/belarus_passes_law_against_silent_protests.html |archive-date=14 August 2011}}</ref> ===Протести во 2017 година=== Поради тековната економска рецесија, која продолжува од последната серија протести во 2015 година, поради падот на цените на бензинот, таа година била донесен закон за [[Данок|оданочување]] на невработените. Околу 470.000 Белоруси биле обврзани да го платат данокот, но само околу 10% го сториле тоа откако бил донесен.<ref name="parasite">{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-belarus-protests-idUSKBN15W1Y0|title=Thousands of Belarussians Take to the Streets to Protest 'Parasite Law'|last=Makhovsky|first=Andrei|date=17 February 2017|work=Reuters}}</ref> Приближно 2.500 демонстранти ги исполниле улиците во главниот град на Белорусија, [[Минск]], на 17 февруари за да протестираат против законот што барал од оние кои работат помалку од 183 дена годишно да платат 250 американски долари за „изгубени даноци“ за да помогнат во финансирањето на политиките за социјална помош. Ова било приближно 5 милиони рубљи - половина месечна плата. Законот се покажал како непопуларен и бил исмејуван во јавноста како „закон против социјалните паразити“. На 19 февруари, уште 2.000 демонстрирале во вториот по големина град [[Хомељ]]. И двата собири биле мирни. Помали демонстрации се одржале и во други градови.<ref name="spate">{{cite news|url=http://www.newsobserver.com/news/business/article133711779.html|title=Spate of Protests Breaks Out in Belarus|agency=Associated Press|date=19 February 2017|access-date=28 June 2020|archive-date=23 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170223172449/http://www.newsobserver.com/news/business/article133711779.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2017/mar/17/we-are-not-slaves-europe-most-repressive-state-reawakening-belarus|title='We are not slaves': Europe's most repressive state is reawakening|author=Andrei Sannikov|author-link=Andrei Sannikov|date=15 March 2017|newspaper=[[The Guardian]]|access-date=15 March 2017}}</ref><ref name="spread">{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-belarus-protests-idUSKBN15Y0PB|title=Belarus Tax Protests Spread Beyond Capital|last=Makhovsky|first=Andrei|date=19 February 2017|work=Reuters}}</ref> На 25 март, лидерот на опозицијата [[Владимир Некљаев]], кој требал да зборува на главниот протест, наводно бил запрен наутро на пат кон Минск.<ref>{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/news/2017/03/scores-detained-defying-belarus-protest-ban-170325151427123.html|title=Scores detained after defying Belarus protest ban|publisher=Al Jazeera}}</ref> Владата ги бранела масовните апсења и тепања на граѓаните тврдејќи дека [[Полиција|полицијата]] пронашла „бензински бомби и автомобили полни со оружје“ во близина на протест во Минск.<ref name="arrests">{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-39399953|title=Belarus Protests: Government Defends Mass Arrests|date=26 March 2017|publisher=[[BBC]]}}</ref> ===Протести од 2019 година=== Други протести избувнале на 7 декември 2019 година, а нивната цел била да се спречи интеграцијата со Русија во сојузна држава. Овие демонстрации биле предводени од [[Павал Сиевјарињец]] и новата опозициска фигура Сергеј Тихановски. Тие барале белоруски суверенитет, оставка на Александар Лукашенко и демократизација. Белоруската влада повторно употребила сила и репресија против демонстрантите, и протестите биле задушени на 29 декември.<ref>{{Cite news|title=В Минске прошла акция протеста против интеграции с Россией. Фоторепортаж|url=https://www.rbc.ru/photoreport/07/12/2019/5debab829a794775fad3823f|website=[[РБК]]|date=2019-12-07|lang=ru|publisher=ПАО «[[РБК]]»|access-date=2022-01-25|archive-date=2022-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20220125143155/https://www.rbc.ru/photoreport/07/12/2019/5debab829a794775fad3823f}}</ref> [[File:Protest actions in Minsk (Belarus) near Stella, August 16.jpg|thumb|Протести во Минск, 16 август 2020 година]] ===Претседателските избори во 2020 година и последователните протести=== [[File:Svjatlana Tsihhanovskaja visiit Eestisse 19.11.2024 - 9 (cropped).jpg|alt=An image of Belarusian leader of the opposition government-in-exile, Sviatlana Tsikhanouskaya.|thumb|Лидерот на белоруската опозициска влада во егзил, Свјатлана Циханоуска, во 2024 година.]] Во мај 2020 година, намаленото одобрување на Лукашенко поради неговото справување со [[Пандемија на КОВИД-19|пандемијата на КОВИД-19]] довело до улични протести, а блогерот Сергеј Тихановски го нарекол Лукашенко лебарка како во детската песна „Чудовиштето лебарка“, осврнувајќи се на влечка што означува печат на инсектот. Многу кандидати од опозицијата се регистрирале за следните избори како резултат на движењето, но многу од нив биле уапсени.<ref>{{Cite web|title='Slipper Revolution' Shakes Belarus|url=https://www.voanews.com/a/europe_slipper-revolution-shakes-belarus/6191532.html|access-date=24 June 2020|website=Voice of America|date=22 June 2020 |language=en}}</ref> Масовни протести избувнале низ Белорусија по претседателските избори во Белорусија во 2020 година, кои биле нарушени од обвинувања за широко распространета [[изборна измама]].<ref name=Belarus_election_notdemo>{{Cite web|title=Presidential and Legislative Elections|url=https://www.oxfordhandbooks.com/view/10.1093/oxfordhb/9780190258658.001.0001/oxfordhb-9780190258658-e-23|last=Jones|first=Mark P|editor3-first=Matthew S|editor3-last=Shugart |editor2-first=Robert J|editor2-last=Pekkanen|editor1-first=Erik S |editor1-last=Herron |date=2018 |website=The Oxford Handbook of Electoral Systems|language=en|doi=10.1093/oxfordhb/9780190258658.001.0001 |isbn=9780190258658 |access-date=21 May 2020|quote="unanimous agreement among serious scholars that... Lukashenko's 2015 election occurred within an authoritarian context."}}</ref><ref name="atlanticcouncil_about_elections">{{cite news |title=Lukashenka vs. democracy: Where is Belarus heading? |quote=However, the vote was marred by allegations of widespread fraud. These suspicions appeared to be confirmed by data from a limited number of polling stations that broke ranks with the government and identified opposition candidate Svyatlana Tsikhanouskaya as the clear winner. |url=https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/lukashenko-vs-democracy-where-is-belarus-heading/ |date=10 August 2020 |website=AtlanticCouncil |archive-url=https://archive.today/20200812183957/https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/lukashenko-vs-democracy-where-is-belarus-heading/|url-status=live |archive-date=12 August 2020}}</ref> Последователно, претседателскиот кандидат од опозицијата, [[Свјатлана Циханоускаја]] изјавила дека победила на претседателските избори со помеѓу 60 и 70% од гласовите<ref>{{cite news |title=Belarus election: Exiled leader calls weekend of 'peaceful rallies' |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-53780685 |access-date=15 August 2020 |agency=[[BBC News]] |date=14 August 2020}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www3.nhk.or.jp/nhkworld/en/news/20200815_05/amp.html?__twitter_impression=true|title=Belarus opposition candidate declares victory &#124; NHK WORLD-JAPAN News|website=www3.nhk.or.jp|access-date=16 August 2020|archive-date=16 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200816073345/https://www3.nhk.or.jp/nhkworld/en/news/20200815_05/amp.html?__twitter_impression=true|url-status=dead}}</ref> и формирала Координациски совет за да го олесни мирниот и уреден трансфер на власта во Белорусија. Онлајн групите на Телеграм како „Некста", како и помалите децентрализирани групи, одиграле важна улога во ширењето на информациите и координацијата на опозициските активности.<ref>{{Cite news|date=2020-08-12|title=Belarus election: How Nexta channel bypassed news blackout|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-53753412|access-date=2021-05-25}}</ref> Сузбивањето на протестите резултирало со интензивирање на тековното партиско движење во земјата, кое било поддржано од Координативниот совет. Водечките партизански формации вклучуваат „Supraciǔ" (сојуз помеѓу Киберските партизаните, Бригадите за народна самоодбрана и Бусли лијацијаќ), Заедницата на железнички работници на Белорусија и БЈПОЛ, меѓу другите.<ref>{{Cite journal |last=Kazak |first=Aleksander |date=2022-09-30 |title=Ruch "Supraciu" a rządy Aleksandra Łukaszenki – charakterystyka i metody działania |url=https://rocznikbezpieczenstwa.pl/ojs/index.php/rbm/article/view/671 |journal=Rocznik Bezpieczeństwa Międzynarodowego |language=pl |volume=16 |issue=1 |pages=108–132 |doi=10.34862/rbm.2022.1.6 |issn=2450-3436}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-11-30 |title=«Супраціў» признали в Беларуси террористической организацией |url=https://news.zerkalo.io/life/6541.html |access-date=2024-03-06 |website=Зеркало |language=ru}}</ref> ===Ден на слободата=== Денот на слободата (белоруски: ''Дзень Волі'') е неофицијален празник во Белорусија што се слави на 25 март за да се одбележи прогласувањето на независноста од страна на Белоруската демократска Република со Третата уставотворна повелба на тој датум во 1918 година. Денот се користи секоја година од страна на белоруското демократско движење за протести против Александар Лукашенко. ===Руска инвазија на Украина=== Протестите произлегле од белоруската опозиција, осудувајќи ја вмешаноста на Лукашенко во [[Руска инвазија на Украина (2022)|руската инвазија на Украина]] на 27 февруари 2022 година, кратко по почетокот на војната. Според Министерството за внатрешни работи, над 800 лица биле приведени за вмешаност во овие протести.<ref>{{cite web |date=27 February 2022 |title=Belarusians Protest Russian Invasion Of Ukraine During Vote On Constitutional Changes |url=https://www.rferl.org/a/belarus-referendum-constitutional-changes-lukashenka/31726363.html |access-date=28 February 2022 |website=RFE/RL |archive-date=4 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220304225432/https://www.rferl.org/a/belarus-referendum-constitutional-changes-lukashenka/31726363.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |date=28 February 2022 |title=На протестах в Беларуси задержали 800 человек |trans-title=800 People Detained During Protests In Belarus |url=https://korrespondent.net/world/4452430-na-protestakh-v-belarusy-zaderzhaly-800-chelovek |access-date=28 February 2022 |website=korrespondent.net |language=ru |archive-date=28 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220228084608/https://korrespondent.net/world/4452430-na-protestakh-v-belarusy-zaderzhaly-800-chelovek |url-status=live }}</ref> Активисти од опозицијата подоцна се вклучиле во активности за поддршка на [[Украина]] во конфликтот, извршувајќи и напади врз Белоруската железница, државна железница која ја користела Русија за поддршка на офанзивата во [[Киев]].<ref name="c97.3">{{Cite web |title=Sabotage Operations Started At Belarusian Railways |url=https://charter97.org/en/news/2022/3/1/456979/ |access-date=6 March 2022 |website=[[Charter 97]] |language=en |archive-date=6 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220306165751/https://charter97.org/en/news/2022/3/1/456979/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=There was another attack on the infrastructure of the Belarusian Railway. Large queues at railway stations |url=https://belsat.eu/en/news/02-03-2022-belarusian-railways-infrastructure-suffers-another-attack/ |access-date=6 March 2022 |website=belsat.eu |language=en |archive-date=6 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220306165756/https://belsat.eu/en/news/02-03-2022-belarusian-railways-infrastructure-suffers-another-attack/ |url-status=live}}</ref> ==Меѓународна поддршка== ===Организации=== *{{Flagicon|European Union}} [[Европската Унија]] вовела санкции против владата на Лукашенко. *{{Flagicon|NATO}} [[НАТО]] вовел санкции против администрацијата на Лукашенко. ===Влади=== Следните влади дале дипломатска поддршка на белоруското демократско движење: *{{flag|United States|size-23px}}<ref>{{Cite web |last=The White House |date=2022-03-26 |title=Readout of President Biden Call with Opposition Leader Svyatlana Tsikhanouskaya of Belarus |url=https://bidenwhitehouse.archives.gov/briefing-room/statements-releases/2022/03/26/readout-of-president-biden-call-with-opposition-leader-svyatlana-tsikhanouskaya-of-belarus/ |access-date=2023-12-14 |website=The White House |language=en-US}}</ref> *{{flag|Czech Republic|size-23px}}<ref>{{Cite web|url=https://rmx.news/article/article/pm-babis-calls-for-repeat-presidential-election-in-belarus|title=PM Babiš calls for repeat presidential election in Belarus|first=Martin|last=Zíta|date=14 August 2020|website=Remix}}</ref> *{{flag|Slovakia|size-23px}} *{{flag|Estonia|size-23px}}<ref name="rferl.org">{{cite news |url=https://www.rferl.org/a/baltic-states-urge-new-election-in-belarus-call-for-eu-sanctions/30785103.html |title=Baltic States Urge New Election In Belarus, Call For EU Sanctions |newspaper=Radio Free Europe/Radio Liberty|date=15 August 2020 }}</ref> *{{flag|Latvia|size=23px}}<ref name="rferl.org"/> *{{flag|Lithuania|size=23px}}<ref>{{cite news |url=https://www.euronews.com/2020/08/12/doing-nothing-to-help-belarus-is-not-an-option-lithuanian-fm-tells-euronews |title=Doing nothing to help Belarus 'is not an option,' Lithuanian FM tells Euronews |work=[[Euronews]] |date=13 August 2020 |access-date=13 August 2020}}</ref> *{{flag|Poland|size=23px}}<ref>{{cite news |url=https://wiadomosci.wp.pl/bialorus-premier-mateusz-morawiecki-rozmawial-z-unijnymi-przywodcami-6541804645156993a |title=Białoruś. Premier Mateusz Morawiecki rozmawiał z unijnymi przywódcami |work=[[Wirtualna Polska]] |language=pl |date=11 August 2020}}</ref> *{{flag|Moldova|size-23px}}<ref name="diez.md">{{cite web |url=https://diez.md/2022/10/20/moldova-va-sustine-miscarea-democratica-din-belarus-in-frunte-cu-svetlana-tihanovskaia-a-fost-creat-un-grup-parlamentar/?fbclid=IwAR2Kf5jKpZtNfzelboyssE85A2qFuZkUmVIGXBGBm7n2EqKxZ4l9ZNF2yZs |title=Moldova va susține mișcarea democratică din Belarus, în frunte cu Svetlana Tihanovskaia. A fost creat un grup parlamentar |date=20 October 2022 |access-date=23 October 2022}}</ref> *{{flag|Ukraine|size-23px}} ===Други движења=== *{{flagicon image|White-blue-white flag.svg}} Руската опозиција има елементи кои се наклонети кон постапките на белоруските дисиденти, како што се демонстрантите од Хабаровскиот крај.<ref>{{cite web |date=8 August 2020 |title=Tens of Thousands Continue to Rally in Fresh Khabarovsk Protest |url=https://www.themoscowtimes.com/2020/08/08/tens-of-thousands-continue-to-rally-in-fresh-khabarovsk-protest-a71089 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200820123739/https://www.themoscowtimes.com/2020/08/08/tens-of-thousands-continue-to-rally-in-fresh-khabarovsk-protest-a71089 |archive-date=20 August 2020 |access-date=10 August 2020 |website=The Moscow Times}}</ref> Некои антипутински групи (на пр. [[Русија на иднината]]) повикале на прекин на поддршката за таканаречените непријателски држави, вклучително и Белорусија под водство на Лукашенко.<ref>{{cite news |date=18 November 2013 |title=Navalny's Party Holds Founding Congress for Third Time |url=http://www.themoscowtimes.com/news/article/navalnys-party-holds-founding-congress-for-third-time/489741.html}}</ref> ===Луѓе=== * Актерите [[Кевин Спејси]], [[Џуд Ло]], [[Роџер Лојд-Пак]] и драматургот [[Том Стопард]] се придружиле на уличните протести во Лондон против владата на Лукашенко во 2011 година.<ref>{{Cite news |date=2011-03-28 |title=Protesters target the lobbyists willing to do business with Belarus |url=https://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/protesters-target-the-lobbyists-willing-to-do-business-with-belarus-2255742.html |access-date=2025-10-25 |website=The Independent |language=en}}</ref> * Од 2006 година, се одржуваат фестивалите „Солидарност во Белорусија“, кои првично биле организирани во [[Варшава]], Полска (од 2006 до 2010 година) и вклучувале полски актери како Борис Шиц, Збигњев Замаховски и Даниел Олбрички, а од 2011 година станале меѓународни. ==Во уметноста== ''Вива Белорусија!'' е најпознатиот филм за политичкиот режим на Александар Лукашенко, човековите права во Белорусија за време на неговото владеење и опозицијата во земјата. Филмот исто така ги прикажал протестите од 2010 година. ''Лекција на белоруски'' - [[Полска|полски]] документарен филм за спорните претседателски избори во 2006 година. ''[[Калиновски плоштад]]'' е документарен филм од 2007 година кој критички го разгледува реизборот на Александар Лукашенко во март 2006 година, особено протестите што се случиле кога изборите биле прогласени за наместени.. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://charter97.org/ Чартер97], веб-страница за вести од опозицијата [[Категорија:Политика на Белорусија]] nmcnrj3nk4oqxlf3eiosw587z8sb5h9 5545454 5545453 2026-04-27T17:34:24Z 19user99 72391 5545454 wikitext text/x-wiki [[File:Flag_of_Belarus_(1918,_1991-1995).svg|thumb|right|Поранешното знаме на Република Белорусија од 1991 до 1995 година, кое се користело и како официјално знаме на Белоруската Демократска Република (1918), моментално го користат разни опозициски групи и поединци.<ref>{{Cite web|title=Here's why are protesters in Belarus are flying a white-and-red flag|url=https://meduza.io/en/feature/2020/08/14/here-s-why-are-protesters-in-belarus-are-flying-a-white-and-red-flag|access-date=2020-08-19|website=meduza.io}}</ref><ref>{{cite news |last1=Ulasik |first1=Valeriya |last2=Shalayeva |first2=Alena |last3=Wesolowsky |first3=Tony |date=4 August 2019 |title=Unflagging Protest: Belarus's Opposition Inspired By A Pensioner And Her Outlawed Banner |url=https://www.rferl.org/a/belarus-flag-protest-bahinskaya-pensioner-opposition-lukashenko/30087244.html |work=Radio Free Europe/Radio Liberty |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200324121538/https://www.rferl.org/a/belarus-flag-protest-bahinskaya-pensioner-opposition-lukashenko/30087244.html |archive-date=24 March 2020}}</ref>]] '''Белоруска опозиција''' — се состои од групи и поединци во [[Белорусија]] кои се обидувале да им се спротивстават, од 1988 до 1991 година, на властите на [[Белоруска Советска Социјалистичка Република|советска Белорусија]] и од 1995 година, на лидерот на земјата [[Александар Лукашенко]] (сојузник со [[Владимир Путин]]), кого поддржувачите на движењето често го сметаат за [[диктатор]].<ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/world/2020/08/24/belarus-protests-lukashenko/|title=Analysis {{!}} Can people power topple Europe's 'last dictator'?|last=Tharoor|first=Ishaan|work=Washington Post|access-date=24 August 2020|language=en}}<br /><br />{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/3882843.stm|title=Profile: Alexander Lukashenko|date=9 January 2007|work=BBC News|access-date=7 August 2014|publisher=BBC|quote='..an authoritarian ruling style is characteristic of me [Lukashenko]'}}<br /><br />{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=NZDI05p1PDgC|title=Competitive Authoritarianism: Hybrid Regimes after the Cold War|last=Levitsky|first=Steven|last2=Way|first2=Lucan A.|date=2010|publisher=Cambridge University Press|isbn=9781139491488|series=Problems of International Politics|location=Cambridge|page=203|chapter=The Evolution of Post-SovietCompetitive Authoritarianism|quote=Unlike his predecessor, Lukashenka consolidated authoritarian rule. He censored state media, closed Belarus's only independent radio station [...].|author-link=Steven Levitsky|access-date=12 June 2020}}<br /><br />{{Наведена мрежна страница|url=https://www.npr.org/2020/08/16/903036245/one-week-after-election-belarus-sees-giant-protests-against-europe-s-last-dictat|title=One Week After Election, Belarus Sees Giant Protests Against 'Europe's Last Dictator'|last=Treisman|first=Rachel|date=16 August 2020|work=NPR.org|language=en|accessdate=24 August 2020}}</ref> Поддржувачите на движењето се залагаат за [[Парламентарен систем|парламентарна демократија]] заснована на западен модел, со [[Слобода на говорот|слобода на говор]] и политички и верски плурализам. == Позадина == Современото белоруско демократско движење потекнува од крајот на 1980-тите години, кога Перестројката на [[Михаил Горбачов]] и [[Чернобилска несреќа|катастрофата во Чернобил]] ги разоткриле сериозните недостатоци на советскиот систем и поттикнале значаен дел од Белорусите околу прашањата за животната средина, десталинизацијата, националното оживување и демократските промени.<ref>{{Наведена книга|title=Belarus: At A Crossroads In History (Westview series on the post-Soviet republics)|last=Zaprudnik|first=Jan|publisher=Avalon|year=1993|isbn=9780813313399}}</ref> [[Распад на Советскиот Сојуз|Распаѓањето на Советскиот Сојуз]] донело краток период на демократија од 1991 до 1994 година. Сепак, по неговиот избор во 1994 година, [[Александар Лукашенко]] воспоставил авторитарно владеење, создавајќи [[Политика на Белорусија|политички систем]] за кој [[Совет за човекови права на Обединетите нации|Советот за човекови права на Обединетите нации]] изјавил дека е „некомпатибилен со концептот на човекови права“. == Историја == === Антисоветските протести во 1988 година === На 3 јуни 1988 година, неделникот „Литература и уметност“ со седиште во [[Минск]] објавил статија од археолозите Зјанон Пазњак и Јаухен Шмихаљоу за откривањето на 500 масовни гробници на [[Сталинизам|сталинистички]] жртви во [[Курапати|Курапати,]] на периферијата на белоруската престолнина. Статијата била првата публикација во Белорусија за злосторствата на властите од советската ера. Потоа, во октомври истата година, била основана Мартирологијата на Белорусија за одбележување на жртвите на комунизмот и организациски комитет за создавање на Белорускиот народен фронт, кој подоцна станал страствен застапник на независноста на Белорусија од Советскиот Сојуз.<ref name=":0"/> На 30 октомври 1988 година, полицијата за немири во Минск насилно ги растерала масовните демонстрации во спомен на жртвите на сталинизмот во Курапати - првиот од многуте такви судири во модерната белоруска историја.<ref name=":0">{{Наведени вести|url=https://www.rferl.org/a/1066125.html|title=Post-Soviet Belarus: A Timeline|date=2 February 2012|work=Radio Free Europe/Radio Liberty|access-date=2021-04-10|language=en}}</ref> [[Податотека:Minsk_1990-11-07_meeting_f.jpg|мини|Демонстрации пред Врховниот совет на [[Белоруска Советска Социјалистичка Република|Белоруска ССР]] на 7 ноември 1990 година.]] === Основање на Белорускиот народен фронт === На 24 и 25 јуни 1989 година, Белорускиот народен фронт „Преродба“ (белоруски: ''Адраджэньне'') бил формално основан со Пазњак како претседател. Оваа група спровела антикомунистичка манифестација на 7 ноември 1990 година, на годишнината од Октомвриската револуција, под споменикот на Ленин во Минск пред Врховниот совет на Белоруската ССР, во спомен на жртвите на режимот.<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Cite news|date=2018-08-20|title=Belarus profile – Timeline|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-17941637|access-date=2021-04-10}}</ref> ===Белоруски штрајкови од 1991 година=== Белоруските штрајкови од 1991 година биле серија национални штрајкови и собири за независност против советските власти и нивните политики. Падот на животниот стандард и невработеноста, заедно со политиките на [[Гласност]] и [[Перестројка]], исто така, предизвикале масовни демонстрации и немири претежно од млади луѓе, барајќи [[демократија]] и водејќи протести на работниците низ цела Белорусија. Во 1990 година, Белорусија ги одржала своите први конкурентни парламентарни избори за Врховниот совет, кој по распадот на Советскиот Сојуз ја прогласил Белорусија за независна нација.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> ===Победа на Лукашенко=== На 23 јуни и 10 јули 1994 година, Белорусија ги одржала своите први претседателски избори, на кои победил Лукашенко. Од 1995 година, тој почнал да ја консолидирал својата моќ на сметка на Парламентот и другите институции.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> [[File:2008.06.16. Zianon Pazniak Fot Mariusz Kubik 01.JPG|thumb|[[Зјанон Пазњак]], лидер на Белорускиот народен фронт, главното антикомунистичко и анти-Лукашенково движење од 1988 до 1996 година.]] ===Уставна криза во Белорусија 1995–1996 година=== Лукашенко се вклучил во видлива и брутална конфронтација со Врховниот совет и Врховниот суд, користејќи насилство и измама со бомба за да го растера штрајкот со глад на пратениците поврзани со опозицијата кои престојувале во зградата на Врховниот совет една ноќ од 11 до 12 април 1995 година, малтретирајќи ги и принудувајќи ги да прифатат [[референдум]] со кој била ликвидирано националното бело-црвено-бело знаме и било заменето со знаме слично на тоа на Белоруската Советска Социјалистичка Република. Лукашенко бил под закана од летото до ноември 1996 година, кога опозицијата гласала со 73 од 199 гласови за негово отповикување, со поддршка на Врховниот суд. Сепак, Русија интервенирала кај премиерот Виктор Черномирдин, кој дејствувал како медијатор, што де факто го поддржал и спасил Лукашенко и му помогнал на крајот да го распушти Врховниот совет преку референдум. ===Минска пролет (1996–97)=== Серија масовни улични протести наречени „Минска пролет“ или „Белоруска пролет“ биле одржани во пролетта 1996–97 година, предизвикани од уставниот референдум за измени на [[Устав на Белорусија|Уставот на Белорусија]] од 1994 година. Белорускиот политички систем станувал сè [[Авторитаризам|поавторитарен]], а владата се обидувала да ги ограничи сите политички слободи.<ref>{{Cite web|title=Why Don't Belarusians Revolt?|website=BelarusDigest|url=https://belarusdigest.com/story/why-dont-belarusians-revolt/|access-date=2021-04-10|archive-date=25 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220125214348/https://belarusdigest.com/story/why-dont-belarusians-revolt/|url-status=dead}}</ref> ===„Повелба 97"=== „Повелба 97" била група за човекови права, инспирирана од декларацијата од 1997 година, која повикувала на демократија во Белорусија. Документот – чиј наслов намерно ја одразувал чехословачката декларација за човекови права од „Повелбата 77" дваесет години претходно – била создаден на годишнината од референдумот одржан во 1996 година, и кој, според зборовите на организацијата, декларирал „посветеност на принципите на независност, слобода и демократија, почитување на човековите права, солидарност со сите што се залагаат за елиминирање на диктаторскиот режим и враќање на демократијата во Белорусија“. ===Марш на слободата (1999)=== На 17 октомври 1999 година, десетици Белоруси излегле на улиците за да се соберат против претстојното спроведување на Сојузната држава Белорусија со Русија, формирање на конфедерација и ставање крај на независноста на Белорусија. Како одговор на маршот, белоруската влада ја суспендирала понатамошната интеграција меѓу двете држави. ===Револуција на фармерки (2006)=== [[File:Belarus-Minsk-Opposition Protests 2006.03.19.jpg|thumb|Протести на Октомврискиот плоштад во Минск, 19 март 2006 година]] [[Револуција на фармерки|Револуцијата на фармерки]] бил термин користен опозицијата во Белорусија и нејзините поддржувачи за да ги опишат нивните напори и аспирации за демократски промени во Белорусија, во периодот што довел до претседателските избори во 2006 година.<ref>[http://www.charter97.org/eng/news/2005/12/16/halip A 2005 Iryna Khalip interview] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110516092614/http://www.charter97.org/eng/news/2005/12/16/halip|date=16 May 2011}}</ref> ===Претседателски избори во 2010 година=== По претседателските избори во Белорусија во 2010 година, до 40.000 луѓе протестирале против Лукашенко. До 700 опозициски активисти, вклучувајќи 7 претседателски кандидати, биле уапсени во постизборната репресија.<ref>{{cite news|url=https://www.cbc.ca/news/world/belarus-election-ends-with-violent-protests-1.916848|title=Belarus election ends with violent protests|publisher=cbc|date=19 December 2010|access-date=19 December 2010}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.kyivpost.com/news/russia/detail/93334/|title=Belarus: 7 presidential candidates face 15 years|work=[[Kyiv Post]]|date=22 December 2010|access-date=23 December 2010}}</ref> Неколку веб-страници на опозицијата и опозициските кандидати биле исто така блокирани или хакирани. Фејсбук, Твитер, Јутјуб, Гугл Так, многу е-пошта услуги и ЛајвЏурнал исто така биле блокирани. Седиштето на Чартер 97, опозициската група и веб-страница, биле нападната од безбедносните сили на Лукашенко и сите вработени биле уапсени.<ref>{{cite news|url=http://www.gazeta.ru/news/lastnews/2010/12/19/n_1624281.shtml|title=Хакерская атака главного оппозиционного сайта Белоруссии осуществлялась из Петербурга|publisher=[[Gazeta.ru]]|date=19 December 2010|access-date=19 December 2010}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.unian.net/eng/news/news-412333.html|title=Facebook, Twitter, YouTube blocked in Minsk|publisher=[[Interfax-Ukraine]]|date=20 December 2010|access-date=20 December 2010}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2010/12/22/world/europe/22belarus.html|title=Clashes in Belarus Show Resilience of Both Sides|work=[[The New York Times]]|date=21 December 2010|access-date=23 December 2010|first=Michael|last=Schwirtz}}</ref> Според „Индипендент“, безбедносните сили на Лукашенко ги гонеле неговите противници „со свирепост што не би изгледала несоодветно во советско време“.<ref name="Independent 8 March 2011">[https://www.independent.co.uk/news/world/europe/in-europes-last-dictatorship-all-opposition-is-mercilessly-crushed-2235153.html In Europe's last dictatorship, all opposition is mercilessly crushed]. The Independent on 8 March 2011</ref> ===Протести во 2011 година=== Во 2011 година се одржале серија протести под влијание на сериозна економска криза. Како резултат на овие протести, на 29 јули, владата ги забранила собирите и собирањата.<ref>{{cite web |url=http://slatest.slate.com/posts/2011/07/30/belarus_passes_law_against_silent_protests.html |title=Belarus Passes Law Against Silent Protests |access-date=30 July 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110814093118/http://slatest.slate.com/posts/2011/07/30/belarus_passes_law_against_silent_protests.html |archive-date=14 August 2011}}</ref> ===Протести во 2017 година=== Поради тековната економска рецесија, која продолжува од последната серија протести во 2015 година, поради падот на цените на бензинот, таа година била донесен закон за [[Данок|оданочување]] на невработените. Околу 470.000 Белоруси биле обврзани да го платат данокот, но само околу 10% го сториле тоа откако бил донесен.<ref name="parasite">{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-belarus-protests-idUSKBN15W1Y0|title=Thousands of Belarussians Take to the Streets to Protest 'Parasite Law'|last=Makhovsky|first=Andrei|date=17 February 2017|work=Reuters}}</ref> Приближно 2.500 демонстранти ги исполниле улиците во главниот град на Белорусија, [[Минск]], на 17 февруари за да протестираат против законот што барал од оние кои работат помалку од 183 дена годишно да платат 250 американски долари за „изгубени даноци“ за да помогнат во финансирањето на политиките за социјална помош. Ова било приближно 5 милиони рубљи - половина месечна плата. Законот се покажал како непопуларен и бил исмејуван во јавноста како „закон против социјалните паразити“. На 19 февруари, уште 2.000 демонстрирале во вториот по големина град [[Хомељ]]. И двата собири биле мирни. Помали демонстрации се одржале и во други градови.<ref name="spate">{{cite news|url=http://www.newsobserver.com/news/business/article133711779.html|title=Spate of Protests Breaks Out in Belarus|agency=Associated Press|date=19 February 2017|access-date=28 June 2020|archive-date=23 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170223172449/http://www.newsobserver.com/news/business/article133711779.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2017/mar/17/we-are-not-slaves-europe-most-repressive-state-reawakening-belarus|title='We are not slaves': Europe's most repressive state is reawakening|author=Andrei Sannikov|author-link=Andrei Sannikov|date=15 March 2017|newspaper=[[The Guardian]]|access-date=15 March 2017}}</ref><ref name="spread">{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-belarus-protests-idUSKBN15Y0PB|title=Belarus Tax Protests Spread Beyond Capital|last=Makhovsky|first=Andrei|date=19 February 2017|work=Reuters}}</ref> На 25 март, лидерот на опозицијата [[Владимир Некљаев]], кој требал да зборува на главниот протест, наводно бил запрен наутро на пат кон Минск.<ref>{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/news/2017/03/scores-detained-defying-belarus-protest-ban-170325151427123.html|title=Scores detained after defying Belarus protest ban|publisher=Al Jazeera}}</ref> Владата ги бранела масовните апсења и тепања на граѓаните тврдејќи дека [[Полиција|полицијата]] пронашла „бензински бомби и автомобили полни со оружје“ во близина на протест во Минск.<ref name="arrests">{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-39399953|title=Belarus Protests: Government Defends Mass Arrests|date=26 March 2017|publisher=[[BBC]]}}</ref> ===Протести од 2019 година=== Други протести избувнале на 7 декември 2019 година, а нивната цел била да се спречи интеграцијата со Русија во сојузна држава. Овие демонстрации биле предводени од [[Павал Сиевјарињец]] и новата опозициска фигура Сергеј Тихановски. Тие барале белоруски суверенитет, оставка на Александар Лукашенко и демократизација. Белоруската влада повторно употребила сила и репресија против демонстрантите, и протестите биле задушени на 29 декември.<ref>{{Cite news|title=В Минске прошла акция протеста против интеграции с Россией. Фоторепортаж|url=https://www.rbc.ru/photoreport/07/12/2019/5debab829a794775fad3823f|website=[[РБК]]|date=2019-12-07|lang=ru|publisher=ПАО «[[РБК]]»|access-date=2022-01-25|archive-date=2022-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20220125143155/https://www.rbc.ru/photoreport/07/12/2019/5debab829a794775fad3823f}}</ref> [[File:Protest actions in Minsk (Belarus) near Stella, August 16.jpg|thumb|Протести во Минск, 16 август 2020 година]] ===Претседателските избори во 2020 година и последователните протести=== [[File:Svjatlana Tsihhanovskaja visiit Eestisse 19.11.2024 - 9 (cropped).jpg|alt=An image of Belarusian leader of the opposition government-in-exile, Sviatlana Tsikhanouskaya.|thumb|Лидерот на белоруската опозициска влада во егзил, Свјатлана Циханоуска, во 2024 година.]] Во мај 2020 година, намаленото одобрување на Лукашенко поради неговото справување со [[Пандемија на КОВИД-19|пандемијата на КОВИД-19]] довело до улични протести, а блогерот Сергеј Тихановски го нарекол Лукашенко лебарка како во детската песна „Чудовиштето лебарка“, осврнувајќи се на влечка што означува печат на инсектот. Многу кандидати од опозицијата се регистрирале за следните избори како резултат на движењето, но многу од нив биле уапсени.<ref>{{Cite web|title='Slipper Revolution' Shakes Belarus|url=https://www.voanews.com/a/europe_slipper-revolution-shakes-belarus/6191532.html|access-date=24 June 2020|website=Voice of America|date=22 June 2020 |language=en}}</ref> Масовни протести избувнале низ Белорусија по претседателските избори во Белорусија во 2020 година, кои биле нарушени од обвинувања за широко распространета [[изборна измама]].<ref name=Belarus_election_notdemo>{{Cite web|title=Presidential and Legislative Elections|url=https://www.oxfordhandbooks.com/view/10.1093/oxfordhb/9780190258658.001.0001/oxfordhb-9780190258658-e-23|last=Jones|first=Mark P|editor3-first=Matthew S|editor3-last=Shugart |editor2-first=Robert J|editor2-last=Pekkanen|editor1-first=Erik S |editor1-last=Herron |date=2018 |website=The Oxford Handbook of Electoral Systems|language=en|doi=10.1093/oxfordhb/9780190258658.001.0001 |isbn=9780190258658 |access-date=21 May 2020|quote="unanimous agreement among serious scholars that... Lukashenko's 2015 election occurred within an authoritarian context."}}</ref><ref name="atlanticcouncil_about_elections">{{cite news |title=Lukashenka vs. democracy: Where is Belarus heading? |quote=However, the vote was marred by allegations of widespread fraud. These suspicions appeared to be confirmed by data from a limited number of polling stations that broke ranks with the government and identified opposition candidate Svyatlana Tsikhanouskaya as the clear winner. |url=https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/lukashenko-vs-democracy-where-is-belarus-heading/ |date=10 August 2020 |website=AtlanticCouncil |archive-url=https://archive.today/20200812183957/https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/lukashenko-vs-democracy-where-is-belarus-heading/|url-status=live |archive-date=12 August 2020}}</ref> Последователно, претседателскиот кандидат од опозицијата, [[Свјатлана Циханоускаја]] изјавила дека победила на претседателските избори со помеѓу 60 и 70% од гласовите<ref>{{cite news |title=Belarus election: Exiled leader calls weekend of 'peaceful rallies' |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-53780685 |access-date=15 August 2020 |agency=[[BBC News]] |date=14 August 2020}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www3.nhk.or.jp/nhkworld/en/news/20200815_05/amp.html?__twitter_impression=true|title=Belarus opposition candidate declares victory &#124; NHK WORLD-JAPAN News|website=www3.nhk.or.jp|access-date=16 August 2020|archive-date=16 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200816073345/https://www3.nhk.or.jp/nhkworld/en/news/20200815_05/amp.html?__twitter_impression=true|url-status=dead}}</ref> и формирала Координациски совет за да го олесни мирниот и уреден трансфер на власта во Белорусија. Онлајн групите на Телеграм како „Некста", како и помалите децентрализирани групи, одиграле важна улога во ширењето на информациите и координацијата на опозициските активности.<ref>{{Cite news|date=2020-08-12|title=Belarus election: How Nexta channel bypassed news blackout|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-53753412|access-date=2021-05-25}}</ref> Сузбивањето на протестите резултирало со интензивирање на тековното партиско движење во земјата, кое било поддржано од Координативниот совет. Водечките партизански формации вклучуваат „Supraciǔ" (сојуз помеѓу Киберските партизаните, Бригадите за народна самоодбрана и Бусли лијацијаќ), Заедницата на железнички работници на Белорусија и БЈПОЛ, меѓу другите.<ref>{{Cite journal |last=Kazak |first=Aleksander |date=2022-09-30 |title=Ruch "Supraciu" a rządy Aleksandra Łukaszenki – charakterystyka i metody działania |url=https://rocznikbezpieczenstwa.pl/ojs/index.php/rbm/article/view/671 |journal=Rocznik Bezpieczeństwa Międzynarodowego |language=pl |volume=16 |issue=1 |pages=108–132 |doi=10.34862/rbm.2022.1.6 |issn=2450-3436}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-11-30 |title=«Супраціў» признали в Беларуси террористической организацией |url=https://news.zerkalo.io/life/6541.html |access-date=2024-03-06 |website=Зеркало |language=ru}}</ref> ===Ден на слободата=== Денот на слободата (белоруски: ''Дзень Волі'') е неофицијален празник во Белорусија што се слави на 25 март за да се одбележи прогласувањето на независноста од страна на Белоруската демократска Република со Третата уставотворна повелба на тој датум во 1918 година. Денот се користи секоја година од страна на белоруското демократско движење за протести против Александар Лукашенко. ===Руска инвазија на Украина=== Протестите произлегле од белоруската опозиција, осудувајќи ја вмешаноста на Лукашенко во [[Руска инвазија на Украина (2022)|руската инвазија на Украина]] на 27 февруари 2022 година, кратко по почетокот на војната. Според Министерството за внатрешни работи, над 800 лица биле приведени за вмешаност во овие протести.<ref>{{cite web |date=27 February 2022 |title=Belarusians Protest Russian Invasion Of Ukraine During Vote On Constitutional Changes |url=https://www.rferl.org/a/belarus-referendum-constitutional-changes-lukashenka/31726363.html |access-date=28 February 2022 |website=RFE/RL |archive-date=4 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220304225432/https://www.rferl.org/a/belarus-referendum-constitutional-changes-lukashenka/31726363.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |date=28 February 2022 |title=На протестах в Беларуси задержали 800 человек |trans-title=800 People Detained During Protests In Belarus |url=https://korrespondent.net/world/4452430-na-protestakh-v-belarusy-zaderzhaly-800-chelovek |access-date=28 February 2022 |website=korrespondent.net |language=ru |archive-date=28 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220228084608/https://korrespondent.net/world/4452430-na-protestakh-v-belarusy-zaderzhaly-800-chelovek |url-status=live }}</ref> Активисти од опозицијата подоцна се вклучиле во активности за поддршка на [[Украина]] во конфликтот, извршувајќи и напади врз Белоруската железница, државна железница која ја користела Русија за поддршка на офанзивата во [[Киев]].<ref name="c97.3">{{Cite web |title=Sabotage Operations Started At Belarusian Railways |url=https://charter97.org/en/news/2022/3/1/456979/ |access-date=6 March 2022 |website=[[Charter 97]] |language=en |archive-date=6 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220306165751/https://charter97.org/en/news/2022/3/1/456979/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=There was another attack on the infrastructure of the Belarusian Railway. Large queues at railway stations |url=https://belsat.eu/en/news/02-03-2022-belarusian-railways-infrastructure-suffers-another-attack/ |access-date=6 March 2022 |website=belsat.eu |language=en |archive-date=6 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220306165756/https://belsat.eu/en/news/02-03-2022-belarusian-railways-infrastructure-suffers-another-attack/ |url-status=live}}</ref> ==Меѓународна поддршка== ===Организации=== *{{Flagicon|European Union}} [[Европската Унија]] вовела санкции против владата на Лукашенко. *{{Flagicon|NATO}} [[НАТО]] вовел санкции против администрацијата на Лукашенко. ===Влади=== Следните влади дале дипломатска поддршка на белоруското демократско движење: *{{flag|United States|size-23px}}<ref>{{Cite web |last=The White House |date=2022-03-26 |title=Readout of President Biden Call with Opposition Leader Svyatlana Tsikhanouskaya of Belarus |url=https://bidenwhitehouse.archives.gov/briefing-room/statements-releases/2022/03/26/readout-of-president-biden-call-with-opposition-leader-svyatlana-tsikhanouskaya-of-belarus/ |access-date=2023-12-14 |website=The White House |language=en-US}}</ref> *{{flag|Czech Republic|size-23px}}<ref>{{Cite web|url=https://rmx.news/article/article/pm-babis-calls-for-repeat-presidential-election-in-belarus|title=PM Babiš calls for repeat presidential election in Belarus|first=Martin|last=Zíta|date=14 August 2020|website=Remix}}</ref> *{{flag|Slovakia|size-23px}} *{{flag|Estonia|size-23px}}<ref name="rferl.org">{{cite news |url=https://www.rferl.org/a/baltic-states-urge-new-election-in-belarus-call-for-eu-sanctions/30785103.html |title=Baltic States Urge New Election In Belarus, Call For EU Sanctions |newspaper=Radio Free Europe/Radio Liberty|date=15 August 2020 }}</ref> *{{flag|Latvia|size=23px}}<ref name="rferl.org"/> *{{flag|Lithuania|size=23px}}<ref>{{cite news |url=https://www.euronews.com/2020/08/12/doing-nothing-to-help-belarus-is-not-an-option-lithuanian-fm-tells-euronews |title=Doing nothing to help Belarus 'is not an option,' Lithuanian FM tells Euronews |work=[[Euronews]] |date=13 August 2020 |access-date=13 August 2020}}</ref> *{{flag|Poland|size=23px}}<ref>{{cite news |url=https://wiadomosci.wp.pl/bialorus-premier-mateusz-morawiecki-rozmawial-z-unijnymi-przywodcami-6541804645156993a |title=Białoruś. Premier Mateusz Morawiecki rozmawiał z unijnymi przywódcami |work=[[Wirtualna Polska]] |language=pl |date=11 August 2020}}</ref> *{{flag|Moldova|size-23px}}<ref name="diez.md">{{cite web |url=https://diez.md/2022/10/20/moldova-va-sustine-miscarea-democratica-din-belarus-in-frunte-cu-svetlana-tihanovskaia-a-fost-creat-un-grup-parlamentar/?fbclid=IwAR2Kf5jKpZtNfzelboyssE85A2qFuZkUmVIGXBGBm7n2EqKxZ4l9ZNF2yZs |title=Moldova va susține mișcarea democratică din Belarus, în frunte cu Svetlana Tihanovskaia. A fost creat un grup parlamentar |date=20 October 2022 |access-date=23 October 2022}}</ref> *{{flag|Ukraine|size-23px}} ===Други движења=== *{{flagicon image|White-blue-white flag.svg}} Руската опозиција има елементи кои се наклонети кон постапките на белоруските дисиденти, како што се демонстрантите од Хабаровскиот крај.<ref>{{cite web |date=8 August 2020 |title=Tens of Thousands Continue to Rally in Fresh Khabarovsk Protest |url=https://www.themoscowtimes.com/2020/08/08/tens-of-thousands-continue-to-rally-in-fresh-khabarovsk-protest-a71089 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200820123739/https://www.themoscowtimes.com/2020/08/08/tens-of-thousands-continue-to-rally-in-fresh-khabarovsk-protest-a71089 |archive-date=20 August 2020 |access-date=10 August 2020 |website=The Moscow Times}}</ref> Некои антипутински групи (на пр. [[Русија на иднината]]) повикале на прекин на поддршката за таканаречените непријателски држави, вклучително и Белорусија под водство на Лукашенко.<ref>{{cite news |date=18 November 2013 |title=Navalny's Party Holds Founding Congress for Third Time |url=http://www.themoscowtimes.com/news/article/navalnys-party-holds-founding-congress-for-third-time/489741.html}}</ref> ===Луѓе=== * Актерите [[Кевин Спејси]], [[Џуд Ло]], [[Роџер Лојд-Пак]] и драматургот [[Том Стопард]] се придружиле на уличните протести во Лондон против владата на Лукашенко во 2011 година.<ref>{{Cite news |date=2011-03-28 |title=Protesters target the lobbyists willing to do business with Belarus |url=https://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/protesters-target-the-lobbyists-willing-to-do-business-with-belarus-2255742.html |access-date=2025-10-25 |website=The Independent |language=en}}</ref> * Од 2006 година, се одржуваат фестивалите „Солидарност во Белорусија“, кои првично биле организирани во [[Варшава]], Полска (од 2006 до 2010 година) и вклучувале полски актери како Борис Шиц, Збигњев Замаховски и Даниел Олбрички, а од 2011 година станале меѓународни. ==Во уметноста== ''Вива Белорусија!'' е најпознатиот филм за политичкиот режим на Александар Лукашенко, човековите права во Белорусија за време на неговото владеење и опозицијата во земјата. Филмот исто така ги прикажал протестите од 2010 година. ''Лекција на белоруски'' - [[Полска|полски]] документарен филм за спорните претседателски избори во 2006 година. ''[[Калиновски плоштад]]'' е документарен филм од 2007 година кој критички го разгледува реизборот на Александар Лукашенко во март 2006 година, особено протестите што се случиле кога изборите биле прогласени за наместени.. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://charter97.org/ Чартер97], веб-страница за вести од опозицијата [[Категорија:Политика на Белорусија]] 186sefguoeiuv2kbwy8fcjfru7e9szc Јохан Ерхард Аресхоуг 0 1392723 5545364 5545224 2026-04-27T12:30:42Z Jtasevski123 69538 Отстрането пренасочување кон [[Јохан Ерхард Арескуг]] 5545364 wikitext text/x-wiki {{бб}} 4v3zj06s3r3z9mutpvzlorcjs2u7zva Мајкл Бах (ентомолог) 0 1392785 5545366 5545338 2026-04-27T12:31:38Z Jtasevski123 69538 Отстрането пренасочување кон [[Михаел Бах (ентомолог)]] 5545366 wikitext text/x-wiki {{бб}} 4v3zj06s3r3z9mutpvzlorcjs2u7zva Spruce 0 1392787 5545344 2026-04-27T12:00:17Z Jtasevski123 69538 Пренасочување кон [[Ричард Спрус]] 5545344 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Ричард Спрус]] fzhajaa2tvisqdygtqavgj5v6if1n8b Разговор:Ричард Спрус 1 1392788 5545346 2026-04-27T12:00:31Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{сЗР}} 5545346 wikitext text/x-wiki {{сЗР}} alr9w7ufc8wk63rt21jsnlb1f4yfeen N.M.Adams 0 1392789 5545348 2026-04-27T12:07:44Z BosaFi 115936 Пренасочување кон [[Ненси Адамс]] 5545348 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Ненси Адамс]] jk0b8uglcvwuji9vf9d537vzb5xdbjx Adans 0 1392790 5545351 2026-04-27T12:22:40Z Jtasevski123 69538 Пренасочување кон [[Мишел Адансон]] 5545351 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Мишел Адансон]] 9t07cg1qpwbuxsv3befvenme80eyi3h Adans. 0 1392791 5545353 2026-04-27T12:24:53Z Jtasevski123 69538 Пренасочување кон [[Мишел Адансон]] 5545353 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Мишел Адансон]] 9t07cg1qpwbuxsv3befvenme80eyi3h Разговор:Мишел Адансон 1 1392792 5545356 2026-04-27T12:25:52Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{СЗР}} 5545356 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx Atha 0 1392793 5545357 2026-04-27T12:26:46Z Jtasevski123 69538 Пренасочување кон [[Даниел Е. Ата]] 5545357 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Даниел Е. Ата]] 8t54xfzhqr4ibss85mrspc1axpcoxny Alpino 0 1392794 5545359 2026-04-27T12:27:39Z Jtasevski123 69538 Пренасочување кон [[Просперо Алпини]] 5545359 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Просперо Алпини]] lezodtw84422zq7sejhvu2cm7q1x37i Acevedo 0 1392795 5545361 2026-04-27T12:28:50Z Jtasevski123 69538 Пренасочување кон [[Ребека Асеведо]] 5545361 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Ребека Асеведо]] 5u666167tk9r74ntv6e9zikxt19c2ph Allan 0 1392796 5545363 2026-04-27T12:29:55Z Jtasevski123 69538 Пренасочување кон [[Хари Алан]] 5545363 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Хари Алан]] i6acr9ywl69ymj11d1ofaqzto05nj3i H.W.Arnell 0 1392797 5545368 2026-04-27T12:33:05Z Jtasevski123 69538 Пренасочување кон [[Хампус Вилхелм Арнел]] 5545368 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Хампус Вилхелм Арнел]] k2qc6isvz6bs8z1ux34oaxush1kdg53 Arnell 0 1392798 5545369 2026-04-27T12:33:24Z Jtasevski123 69538 Пренасочување кон [[Хампус Вилхелм Арнел]] 5545369 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Хампус Вилхелм Арнел]] k2qc6isvz6bs8z1ux34oaxush1kdg53 Предлошка:Период во години и денови 10 1392799 5545370 2026-04-27T12:34:03Z Buli 2648 Создадена страница со: <includeonly>{{#ifeq: {{{disp|}}} | table | nowrap style=text-align:right {{!}} {{#time: j M Y | {{{1|}}} }} {{!!}} nowrap style=text-align:right {{!}} {{#if: {{{2|}}} | {{#time: j M Y | {{{2}}} }} | {{center|Living}} }} {{!!}} }}{{{{{♥|safesubst:}}}#invoke:age|age_generic|template=age_yd_nts}}</includeonly><noinclude>{{documentation}}</noinclude> 5545370 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#ifeq: {{{disp|}}} | table | nowrap style=text-align:right {{!}} {{#time: j M Y | {{{1|}}} }} {{!!}} nowrap style=text-align:right {{!}} {{#if: {{{2|}}} | {{#time: j M Y | {{{2}}} }} | {{center|Living}} }} {{!!}} }}{{{{{♥|safesubst:}}}#invoke:age|age_generic|template=age_yd_nts}}</includeonly><noinclude>{{documentation}}</noinclude> 5bs3obi6rzmrsqxx0qt4okax2ct8pab 5545374 5545370 2026-04-27T12:36:01Z Buli 2648 Buli ја премести страницата [[Предлошка:Ayd]] на [[Предлошка:Период во години и денови]] 5545370 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#ifeq: {{{disp|}}} | table | nowrap style=text-align:right {{!}} {{#time: j M Y | {{{1|}}} }} {{!!}} nowrap style=text-align:right {{!}} {{#if: {{{2|}}} | {{#time: j M Y | {{{2}}} }} | {{center|Living}} }} {{!!}} }}{{{{{♥|safesubst:}}}#invoke:age|age_generic|template=age_yd_nts}}</includeonly><noinclude>{{documentation}}</noinclude> 5bs3obi6rzmrsqxx0qt4okax2ct8pab Akoègn 0 1392800 5545373 2026-04-27T12:35:56Z Jtasevski123 69538 Пренасочување кон [[Акпови Акоегнину]] 5545373 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Акпови Акоегнину]] 2f130p4ooof40t1angsqduu9h8w0nfd Предлошка:Ayd 10 1392801 5545375 2026-04-27T12:36:01Z Buli 2648 Buli ја премести страницата [[Предлошка:Ayd]] на [[Предлошка:Период во години и денови]] 5545375 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Предлошка:Период во години и денови]] 9m7ch7tkowc5478n3xgb2h4v5k5ihjp Aubriet 0 1392802 5545376 2026-04-27T12:36:39Z Jtasevski123 69538 Пренасочување кон [[Клод Обрие]] 5545376 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Клод Обрие]] t0hbcsgqg5tx3wcww30g4h7ti2tidqv Alef. 0 1392803 5545380 2026-04-27T12:38:25Z Jtasevski123 69538 Пренасочување кон [[Фридрих Алефелд]] 5545380 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Фридрих Алефелд]] padn0tztoc24ob45cqkovnebfpjyqz8 Antinori 0 1392804 5545384 2026-04-27T12:39:49Z Jtasevski123 69538 Пренасочување кон [[Орацио Антинори]] 5545384 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Орацио Антинори]] qem00hgcdv0axi4vlf20f3mv33ric7j Andr. 0 1392805 5545386 2026-04-27T12:40:33Z Jtasevski123 69538 Пренасочување кон [[Габор Андреански (ботаничар)]] 5545386 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Габор Андреански (ботаничар)]] 2ca0imxq24y2zxbnjpsj6hskr1y7jr2 S.W.Arnell 0 1392806 5545387 2026-04-27T12:40:52Z Jtasevski123 69538 Пренасочување кон [[Зигфрид Вилхелм Арнел]] 5545387 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Зигфрид Вилхелм Арнел]] 1xd2t09erzsqiorl6d9u59fixtswx4i Antonelli 0 1392807 5545388 2026-04-27T12:41:56Z Jtasevski123 69538 Пренасочување кон [[Александар Антонели]] 5545388 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Александар Антонели]] 2hvijljf849crrygq1f4btfvuui09je Михаил Когалничану 0 1392808 5545393 2026-04-27T13:03:52Z Buli 2648 Создадена страница со: '''Михаил Когалничану''' (ром. Mihail Kogălniceanu) е еден од најважните романски државници, историчари, правници и публицисти од 19. век. Тој се смета за еден од основачите на модерна Романија и клучна фигура во процесот на обединување на романските кнежевства. 5545393 wikitext text/x-wiki '''Михаил Когалничану''' (ром. Mihail Kogălniceanu) е еден од најважните романски државници, историчари, правници и публицисти од 19. век. Тој се смета за еден од основачите на модерна Романија и клучна фигура во процесот на обединување на романските кнежевства. dd2z90bdvkgz01invip3np5jhrw3k4k 5545394 5545393 2026-04-27T13:09:04Z Buli 2648 5545394 wikitext text/x-wiki '''Михаил Когалничану''' (ром. Mihail Kogălniceanu) е еден од најважните романски државници, историчари, правници и публицисти од 19. век. Тој се смета за еден од основачите на модерна Романија и клучна фигура во процесот на обединување на романските кнежевства. == Ран живот и образование == Роден е на 6 септември 1817 година во [[Јаши]], во [[Кнежевство Молдавија|Кнежевството Молдавија]], во богато семејство на молдавски бојари (благородници). Неговото семејство имало романско потекло и бил поврзан со високите општествени кругови. Учел приватно во Јаши (каде што бил колега со писателот Василе Алекандри), а потоа продолжил со студии во Франција и Германија (во Берлин, на Универзитетот Хумболт). Таму се запознал со либералните идеи, историјата и правото, што силно влијаело на неговиот подоцнежен светоглед. == Културна и новинарска дејност == По враќањето во Молдавија, Когалничану се посветил на културна и новинарска работа. Во 1840 година ја основал литературната ревија „''Dacia literară''“, која промовирала национална свест и романски јазик. Исто така, објавувал историски списанија како „''Arhiva românească''“ и меѓу 1845 и 1852 година издал тритомно издание на стари молдавски летописи. Во 1843 година неговите предавања по романска историја во Јаши биле забранети од руско-турските власти поради нивната националистичка содржина. Бил и директор на Националниот театар во Јаши. == Политичка кариера и револуцијата од 1848 == Когалничану бил умерен либерал и активен учесник во револуционерните движења. Во 1848 година објавил националистички памфлет „''Doruințele partidului național în Moldova''“ („Желбите на националната партија во Молдавија“), во кој барал реформи, обединување на кнежевствата и ослободување на селаните. Поради тоа морал привремено да се засолни во [[Буковина]](тогаш под Австрија). По враќањето, станал близок соработник на кнезот Григоре Александру Гика и учествувал во подготовките за обединувањето на Молдавија и Влашка. Бил голем поборник за аграрни реформи и за ослободување на ромите (циганите) од ропство (што било постигнато во 1855 година). == Улогата во обединувањето и како премиер == Од 1860 до 1865 година бил повеќепати министер за внатрешни работи. На 11 октомври 1863 година станал премиер на Романија (третиот по ред) под Куза. Како премиер, тој ги спровел клучните реформи: секуларизација (одземање) на манастирските имоти во 1863 година и Големата аграрна реформа од 1864 година, со која се распределувале земјишта од големите бојари кон селаните. По соборувањето на Куза во 1866 година, продолжил да игра важна улога. Бил министер за надворешни работи под кралот Карол I и активно учествувал во дипломатските напори за независноста на Романија. == Подоцнежен живот и смрт == Когалничану останал влијателен интелектуалец и политичар до крајот на животот. Тој бил полимат — комбинирал политика, историја, право и култура. Неговата работа била тесно поврзана со создавањето на модерната романска држава, вклучително и со подготовките за независноста прогласена во 1877 година. Починал на 1 јули 1891 година во Париз, Франција, на 73-годишна возраст. Погребан е во гробиштата „Етернитатеа“ во Јаши. 17j2pojookc0qb27twdv3m22w91t4fj 5545395 5545394 2026-04-27T13:11:23Z Buli 2648 /* Подоцнежен живот и смрт */ 5545395 wikitext text/x-wiki '''Михаил Когалничану''' (ром. Mihail Kogălniceanu) е еден од најважните романски државници, историчари, правници и публицисти од 19. век. Тој се смета за еден од основачите на модерна Романија и клучна фигура во процесот на обединување на романските кнежевства. == Ран живот и образование == Роден е на 6 септември 1817 година во [[Јаши]], во [[Кнежевство Молдавија|Кнежевството Молдавија]], во богато семејство на молдавски бојари (благородници). Неговото семејство имало романско потекло и бил поврзан со високите општествени кругови. Учел приватно во Јаши (каде што бил колега со писателот Василе Алекандри), а потоа продолжил со студии во Франција и Германија (во Берлин, на Универзитетот Хумболт). Таму се запознал со либералните идеи, историјата и правото, што силно влијаело на неговиот подоцнежен светоглед. == Културна и новинарска дејност == По враќањето во Молдавија, Когалничану се посветил на културна и новинарска работа. Во 1840 година ја основал литературната ревија „''Dacia literară''“, која промовирала национална свест и романски јазик. Исто така, објавувал историски списанија како „''Arhiva românească''“ и меѓу 1845 и 1852 година издал тритомно издание на стари молдавски летописи. Во 1843 година неговите предавања по романска историја во Јаши биле забранети од руско-турските власти поради нивната националистичка содржина. Бил и директор на Националниот театар во Јаши. == Политичка кариера и револуцијата од 1848 == Когалничану бил умерен либерал и активен учесник во револуционерните движења. Во 1848 година објавил националистички памфлет „''Doruințele partidului național în Moldova''“ („Желбите на националната партија во Молдавија“), во кој барал реформи, обединување на кнежевствата и ослободување на селаните. Поради тоа морал привремено да се засолни во [[Буковина]](тогаш под Австрија). По враќањето, станал близок соработник на кнезот Григоре Александру Гика и учествувал во подготовките за обединувањето на Молдавија и Влашка. Бил голем поборник за аграрни реформи и за ослободување на ромите (циганите) од ропство (што било постигнато во 1855 година). == Улогата во обединувањето и како премиер == Од 1860 до 1865 година бил повеќепати министер за внатрешни работи. На 11 октомври 1863 година станал премиер на Романија (третиот по ред) под Куза. Како премиер, тој ги спровел клучните реформи: секуларизација (одземање) на манастирските имоти во 1863 година и Големата аграрна реформа од 1864 година, со која се распределувале земјишта од големите бојари кон селаните. По соборувањето на Куза во 1866 година, продолжил да игра важна улога. Бил министер за надворешни работи под кралот Карол I и активно учествувал во дипломатските напори за независноста на Романија. == Подоцнежен живот и смрт == Когалничану останал влијателен интелектуалец и политичар до крајот на животот. Тој бил полимат — комбинирал политика, историја, право и култура. Неговата работа била тесно поврзана со создавањето на модерната романска држава, вклучително и со подготовките за независноста прогласена во 1877 година. Починал на 1 јули 1891 година во Париз, Франција, на 73-годишна возраст. Погребан е во гробиштата „Етернитатеа“ во Јаши. [[Категорија:Премиери на Романија]] s0ynd1zglc3jwlk1ck0oqyvu9q6qhk6 5545397 5545395 2026-04-27T13:13:23Z Buli 2648 5545397 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Mihail Kogalniceanu utexas.jpg|мини|Михаил Когалничану]] '''Михаил Когалничану''' (ром. Mihail Kogălniceanu) е еден од најважните романски државници, историчари, правници и публицисти од 19. век. Тој се смета за еден од основачите на модерна Романија и клучна фигура во процесот на обединување на романските кнежевства. == Ран живот и образование == Роден е на 6 септември 1817 година во [[Јаши]], во [[Кнежевство Молдавија|Кнежевството Молдавија]], во богато семејство на молдавски бојари (благородници). Неговото семејство имало романско потекло и бил поврзан со високите општествени кругови. Учел приватно во Јаши (каде што бил колега со писателот Василе Алекандри), а потоа продолжил со студии во Франција и Германија (во Берлин, на Универзитетот Хумболт). Таму се запознал со либералните идеи, историјата и правото, што силно влијаело на неговиот подоцнежен светоглед. == Културна и новинарска дејност == По враќањето во Молдавија, Когалничану се посветил на културна и новинарска работа. Во 1840 година ја основал литературната ревија „''Dacia literară''“, која промовирала национална свест и романски јазик. Исто така, објавувал историски списанија како „''Arhiva românească''“ и меѓу 1845 и 1852 година издал тритомно издание на стари молдавски летописи. Во 1843 година неговите предавања по романска историја во Јаши биле забранети од руско-турските власти поради нивната националистичка содржина. Бил и директор на Националниот театар во Јаши. == Политичка кариера и револуцијата од 1848 == Когалничану бил умерен либерал и активен учесник во револуционерните движења. Во 1848 година објавил националистички памфлет „''Doruințele partidului național în Moldova''“ („Желбите на националната партија во Молдавија“), во кој барал реформи, обединување на кнежевствата и ослободување на селаните. Поради тоа морал привремено да се засолни во [[Буковина]](тогаш под Австрија). По враќањето, станал близок соработник на кнезот Григоре Александру Гика и учествувал во подготовките за обединувањето на Молдавија и Влашка. Бил голем поборник за аграрни реформи и за ослободување на ромите (циганите) од ропство (што било постигнато во 1855 година). == Улогата во обединувањето и како премиер == Од 1860 до 1865 година бил повеќепати министер за внатрешни работи. На 11 октомври 1863 година станал премиер на Романија (третиот по ред) под Куза. Како премиер, тој ги спровел клучните реформи: секуларизација (одземање) на манастирските имоти во 1863 година и Големата аграрна реформа од 1864 година, со која се распределувале земјишта од големите бојари кон селаните. По соборувањето на Куза во 1866 година, продолжил да игра важна улога. Бил министер за надворешни работи под кралот Карол I и активно учествувал во дипломатските напори за независноста на Романија. == Подоцнежен живот и смрт == Когалничану останал влијателен интелектуалец и политичар до крајот на животот. Тој бил полимат — комбинирал политика, историја, право и култура. Неговата работа била тесно поврзана со создавањето на модерната романска држава, вклучително и со подготовките за независноста прогласена во 1877 година. Починал на 1 јули 1891 година во Париз, Франција, на 73-годишна возраст. Погребан е во гробиштата „Етернитатеа“ во Јаши. [[Категорија:Премиери на Романија]] juukv7njprjtkxfiiuoq7awkdsse4id 5545398 5545397 2026-04-27T13:13:50Z Buli 2648 5545398 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Mihail Kogalniceanu utexas.jpg|мини|Михаил Когалничану]] '''Михаил Когалничану''' ({{langx|ro|Mihail Kogălniceanu}}) е еден од најважните романски државници, историчари, правници и публицисти од 19. век. Тој се смета за еден од основачите на модерна Романија и клучна фигура во процесот на обединување на романските кнежевства. == Ран живот и образование == Роден е на 6 септември 1817 година во [[Јаши]], во [[Кнежевство Молдавија|Кнежевството Молдавија]], во богато семејство на молдавски бојари (благородници). Неговото семејство имало романско потекло и бил поврзан со високите општествени кругови. Учел приватно во Јаши (каде што бил колега со писателот Василе Алекандри), а потоа продолжил со студии во Франција и Германија (во Берлин, на Универзитетот Хумболт). Таму се запознал со либералните идеи, историјата и правото, што силно влијаело на неговиот подоцнежен светоглед. == Културна и новинарска дејност == По враќањето во Молдавија, Когалничану се посветил на културна и новинарска работа. Во 1840 година ја основал литературната ревија „''Dacia literară''“, која промовирала национална свест и романски јазик. Исто така, објавувал историски списанија како „''Arhiva românească''“ и меѓу 1845 и 1852 година издал тритомно издание на стари молдавски летописи. Во 1843 година неговите предавања по романска историја во Јаши биле забранети од руско-турските власти поради нивната националистичка содржина. Бил и директор на Националниот театар во Јаши. == Политичка кариера и револуцијата од 1848 == Когалничану бил умерен либерал и активен учесник во револуционерните движења. Во 1848 година објавил националистички памфлет „''Doruințele partidului național în Moldova''“ („Желбите на националната партија во Молдавија“), во кој барал реформи, обединување на кнежевствата и ослободување на селаните. Поради тоа морал привремено да се засолни во [[Буковина]](тогаш под Австрија). По враќањето, станал близок соработник на кнезот Григоре Александру Гика и учествувал во подготовките за обединувањето на Молдавија и Влашка. Бил голем поборник за аграрни реформи и за ослободување на ромите (циганите) од ропство (што било постигнато во 1855 година). == Улогата во обединувањето и како премиер == Од 1860 до 1865 година бил повеќепати министер за внатрешни работи. На 11 октомври 1863 година станал премиер на Романија (третиот по ред) под Куза. Како премиер, тој ги спровел клучните реформи: секуларизација (одземање) на манастирските имоти во 1863 година и Големата аграрна реформа од 1864 година, со која се распределувале земјишта од големите бојари кон селаните. По соборувањето на Куза во 1866 година, продолжил да игра важна улога. Бил министер за надворешни работи под кралот Карол I и активно учествувал во дипломатските напори за независноста на Романија. == Подоцнежен живот и смрт == Когалничану останал влијателен интелектуалец и политичар до крајот на животот. Тој бил полимат — комбинирал политика, историја, право и култура. Неговата работа била тесно поврзана со создавањето на модерната романска држава, вклучително и со подготовките за независноста прогласена во 1877 година. Починал на 1 јули 1891 година во Париз, Франција, на 73-годишна возраст. Погребан е во гробиштата „Етернитатеа“ во Јаши. [[Категорија:Премиери на Романија]] jhgks43i2ygxvd7y08zv7b24r93nkbx 5545399 5545398 2026-04-27T13:15:33Z Buli 2648 /* Политичка кариера и револуцијата од 1848 */ 5545399 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Mihail Kogalniceanu utexas.jpg|мини|Михаил Когалничану]] '''Михаил Когалничану''' ({{langx|ro|Mihail Kogălniceanu}}) е еден од најважните романски државници, историчари, правници и публицисти од 19. век. Тој се смета за еден од основачите на модерна Романија и клучна фигура во процесот на обединување на романските кнежевства. == Ран живот и образование == Роден е на 6 септември 1817 година во [[Јаши]], во [[Кнежевство Молдавија|Кнежевството Молдавија]], во богато семејство на молдавски бојари (благородници). Неговото семејство имало романско потекло и бил поврзан со високите општествени кругови. Учел приватно во Јаши (каде што бил колега со писателот Василе Алекандри), а потоа продолжил со студии во Франција и Германија (во Берлин, на Универзитетот Хумболт). Таму се запознал со либералните идеи, историјата и правото, што силно влијаело на неговиот подоцнежен светоглед. == Културна и новинарска дејност == По враќањето во Молдавија, Когалничану се посветил на културна и новинарска работа. Во 1840 година ја основал литературната ревија „''Dacia literară''“, која промовирала национална свест и романски јазик. Исто така, објавувал историски списанија како „''Arhiva românească''“ и меѓу 1845 и 1852 година издал тритомно издание на стари молдавски летописи. Во 1843 година неговите предавања по романска историја во Јаши биле забранети од руско-турските власти поради нивната националистичка содржина. Бил и директор на Националниот театар во Јаши. == Политичка кариера и револуцијата од 1848 == Когалничану бил умерен либерал и активен учесник во револуционерните движења. Во 1848 година објавил националистички памфлет „''Doruințele partidului național în Moldova''“ („Желбите на националната партија во Молдавија“), во кој барал реформи, обединување на кнежевствата и ослободување на селаните. Поради тоа морал привремено да се засолни во [[Буковина]] (тогаш под Австрија). По враќањето, станал близок соработник на кнезот Григоре Александру Гика и учествувал во подготовките за обединувањето на Молдавија и Влашка. Бил голем поборник за аграрни реформи и за ослободување на ромите (циганите) од ропство (што било постигнато во 1855 година). == Улогата во обединувањето и како премиер == Од 1860 до 1865 година бил повеќепати министер за внатрешни работи. На 11 октомври 1863 година станал премиер на Романија (третиот по ред) под [[Александру Јоан Куза|Куза]]. Како премиер, тој ги спровел клучните реформи: секуларизација (одземање) на манастирските имоти во 1863 година и Големата аграрна реформа од 1864 година, со која се распределувале земјишта од големите бојари кон селаните. По соборувањето на Куза во 1866 година, продолжил да игра важна улога. Бил министер за надворешни работи под кралот Карол I и активно учествувал во дипломатските напори за независноста на Романија. == Подоцнежен живот и смрт == Когалничану останал влијателен интелектуалец и политичар до крајот на животот. Тој бил полимат — комбинирал политика, историја, право и култура. Неговата работа била тесно поврзана со создавањето на модерната романска држава, вклучително и со подготовките за независноста прогласена во 1877 година. Починал на 1 јули 1891 година во Париз, Франција, на 73-годишна возраст. Погребан е во гробиштата „Етернитатеа“ во Јаши. [[Категорија:Премиери на Романија]] 5bfctvcmhiprmycr7yoyqpgfrfjbfq5 Категорија:Премиери на Романија 14 1392809 5545396 2026-04-27T13:12:04Z Buli 2648 Создадена страница со: [[Категорија:Премиери по земја]] 5545396 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Премиери по земја]] 52pu22x07wn2f79xsseklkepz6fex02 Amici 0 1392810 5545400 2026-04-27T13:18:11Z Jtasevski123 69538 Пренасочување кон [[Џовани Батиста Амичи]] 5545400 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Џовани Батиста Амичи]] dq2d1wqgw66es25xqbx2fi9isevhbrz F.M.Bailey 0 1392811 5545403 2026-04-27T13:18:58Z Jtasevski123 69538 Пренасочување кон [[Фредерик Менсон Бејли]] 5545403 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Фредерик Менсон Бејли]] ey7hizjse3kcr4yq7m67sr8z0cglh0l André 0 1392812 5545405 2026-04-27T13:21:15Z Jtasevski123 69538 Пренасочување кон [[Едуар Андре]] 5545405 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Едуар Андре]] n8v6kku5i4pijkgcy4zesphygipcnze Преподобен Пајсиј Светогорец 0 1392813 5545416 2026-04-27T14:57:07Z ~2026-25787-39 132651 Создадена страница со: '''Свети Пајсиј Светогорец''' (грч. Παΐσιος ὁ Ἀγιορείτη; 7 август 1924, Фараса — 12 јули 1994, Суроти) бил православен монах, подвижник, духовник и еден од најпознатите старци на Света Гора во XX век. == Живот == Роден како Арсениос Езнипидис во Мала Азија, крат... 5545416 wikitext text/x-wiki '''Свети Пајсиј Светогорец''' (грч. Παΐσιος ὁ Ἀγιορείτη; 7 август 1924, Фараса — 12 јули 1994, Суроти) бил православен монах, подвижник, духовник и еден од најпознатите старци на Света Гора во XX век. == Живот == Роден како Арсениос Езнипидис во Мала Азија, кратко по неговото раѓање семејството се преселило во Грција поради историските настани поврзани со размена на население меѓу Грција и Турција. Уште од младоста покажувал длабока вера и стремеж кон духовен живот. Во младите години служел војска, по што одлучил целосно да се посвети на монашкиот живот. Се замонашил на Света Гора каде што живеел во строг подвиг, молитва и пост поминуваќи време во различни манастири и испосници.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ec-patr.org/|title=Οικουμενικό Πατριαρχείο|language=el|accessdate=2026-04-27}}</ref> == Подвижништво и духовно дело == Свети Пајсиј бил познат по својот строг аскетски живот, смирение и љубов кон луѓето. Иако живеел повлечено, кај него доаѓале верници од целиот православен свет барајќи духовен совет и утеха. Му се припишува дар на духовна прозорливост, како и способност да ги утешува и насочува луѓето во тешки ситуации. Неговите зборови биле едноставни, но исполнети со длабока духовна мудрост.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ec-patr.org/|title=Οικουμενικό Πατριαρχείο|language=el|accessdate=2026-04-27}}</ref> == Почит и канонизација == Уште за време на неговиот живот бил сметан за свет човек од многу верници. По неговото упокојување, почитта кон него значително се зголемила. Канонизиран е од Вселенската патријаршија на 13 јануари 2015 година. Неговиот спомен се празнува на 12 јули (29 јуни по стар стил). == Наследство == По него останале многу духовни поуки, запишани од неговите ученици и посетители. Неговото учење и денес има силно влијание врз православните верници, особено во Грција, Балканот и пошироко.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ec-patr.org/|title=Οικουμενικό Πατριαρχείο|language=el|accessdate=2026-04-27}}</ref> Манастирот Суроти, каде што се наоѓа неговиот гроб, претставува важно место за поклонички посети.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ec-patr.org/|title=Οικουμενικό Πατριαρχείο|language=el|accessdate=2026-04-27}}</ref> s4vvmwyi9pacw3p3aifgiyiguj2z9gd Нова Божурна 0 1392814 5545420 2026-04-27T15:17:42Z Marco Mitrovich 114460 Создадена страница со: {{Инфокутија Населено место | name = Нова Божурна | native_name = Нова Божурна | settlement_type = Населба | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | pushpin_map = Serbia | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 43 |lat... 5545420 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Нова Божурна | native_name = Нова Божурна | settlement_type = Населба | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | pushpin_map = Serbia | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 43 |latm = 14 |lats = 32 |latNS = N | longd = 21 |longm = 38 |longs = 05 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Србија]] | subdivision_type1 = Традиционален регион | subdivision_name1 = [[Јужна Србија]] | subdivision_type2 = Управен Округ | subdivision_name2 = [[Топлички Управен Округ|Топлички]] | subdivision_type3 = Град | subdivision_name3 = [[Прокупље]] | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 350 | population_footnotes = | population_total = 214 | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Средноевропско време|CET]] |utc_offset = +1 | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[Средноевропско летно време|CEST]] |utc_offset_DST = +2 | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 18400 | area_code_type = | area_code = 027 | registration_plate = PK }} '''Нова Божурна''' — населено место во градот [[Прокупље]] [[Топлички Управен Округ]], [[Србија]]. Според пописот од 2022 година имало 214 жители.<ref>[http://pop-stat.mashke.org/serbia-census.htm All places: 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2002, 2011, 2022 censuses] pop-stat.mashke.org </ref> == Поврзано == * [[Прокупље]] * [[Топлички Управен Округ]] * [[Јужна Србија]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Населени места во Прокупље]] [[Категорија:Населени места во Јужна Србија]] 58fvnkax92o9gh81t04pnvw7s6k8ad2 Нови Ѓуровац 0 1392815 5545421 2026-04-27T15:25:50Z Marco Mitrovich 114460 Создадена страница со: {{Инфокутија Населено место | name = Нови Ѓуровац | native_name = Нови Ђуровац | settlement_type = Населба | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | pushpin_map = Serbia | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 43 |lat... 5545421 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Нови Ѓуровац | native_name = Нови Ђуровац | settlement_type = Населба | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | pushpin_map = Serbia | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 43 |latm = 06 |lats = 08 |latNS = N | longd = 21 |longm = 31 |longs = 33 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Србија]] | subdivision_type1 = Традиционален регион | subdivision_name1 = [[Јужна Србија]] | subdivision_type2 = Управен Округ | subdivision_name2 = [[Топлички Управен Округ|Топлички]] | subdivision_type3 = Град | subdivision_name3 = [[Прокупље]] | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 665 | population_footnotes = | population_total = 11 | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Средноевропско време|CET]] |utc_offset = +1 | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[Средноевропско летно време|CEST]] |utc_offset_DST = +2 | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 18407 | area_code_type = | area_code = 027 | registration_plate = PK }} '''Нови Ѓуровац''' ({{langx|sr|Нови Ђуровац}}) — населено место во градот [[Прокупље]] [[Топлички Управен Округ]], [[Србија]]. Според пописот од 2022 година имало 11 жители.<ref>[http://pop-stat.mashke.org/serbia-census.htm All places: 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2002, 2011, 2022 censuses] pop-stat.mashke.org </ref> == Поврзано == * [[Прокупље]] * [[Топлички Управен Округ]] * [[Јужна Србија]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Населени места во Прокупље]] [[Категорија:Населени места во Јужна Србија]] t36oarzenwyrhaar6xxz80s6hnr7vqh Ново Село (Прокупље) 0 1392816 5545422 2026-04-27T15:36:10Z Marco Mitrovich 114460 Создадена страница со: {{Инфокутија Населено место | name = Ново Село | native_name = Ново Село | settlement_type = Населба | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | pushpin_map = Serbia | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 43 |latm = 20 |lat... 5545422 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Ново Село | native_name = Ново Село | settlement_type = Населба | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | pushpin_map = Serbia | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 43 |latm = 20 |lats = 18 |latNS = N | longd = 21 |longm = 32 |longs = 23 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Србија]] | subdivision_type1 = Традиционален регион | subdivision_name1 = [[Јужна Србија]] | subdivision_type2 = Управен Округ | subdivision_name2 = [[Топлички Управен Округ|Топлички]] | subdivision_type3 = Град | subdivision_name3 = [[Прокупље]] | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 583 | population_footnotes = | population_total = 344 | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Средноевропско време|CET]] |utc_offset = +1 | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[Средноевропско летно време|CEST]] |utc_offset_DST = +2 | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 18400 | area_code_type = | area_code = 027 | registration_plate = PK }} '''Ново Село''' — населено место во градот [[Прокупље]] [[Топлички Управен Округ]], [[Србија]]. Според пописот од 2022 година имало 344 жители.<ref>[http://pop-stat.mashke.org/serbia-census.htm All places: 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2002, 2011, 2022 censuses] pop-stat.mashke.org </ref> == Поврзано == * [[Прокупље]] * [[Топлички Управен Округ]] * [[Јужна Србија]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Населени места во Прокупље]] [[Категорија:Населени места во Јужна Србија]] 41e2t85mryv2fp7qrgjahyd82xu6rml Обртинце 0 1392817 5545424 2026-04-27T15:48:49Z Marco Mitrovich 114460 Создадена страница со: {{Инфокутија Населено место | name = Обртинце | native_name = Обртинце | settlement_type = Населба | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | pushpin_map = Serbia | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 43 |latm = 09 |lats... 5545424 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Обртинце | native_name = Обртинце | settlement_type = Населба | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | pushpin_map = Serbia | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 43 |latm = 09 |lats = 21 |latNS = N | longd = 21 |longm = 30 |longs = 11 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Србија]] | subdivision_type1 = Традиционален регион | subdivision_name1 = [[Јужна Србија]] | subdivision_type2 = Управен Округ | subdivision_name2 = [[Топлички Управен Округ|Топлички]] | subdivision_type3 = Град | subdivision_name3 = [[Прокупље]] | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 613 | population_footnotes = | population_total = 6 | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Средноевропско време|CET]] |utc_offset = +1 | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[Средноевропско летно време|CEST]] |utc_offset_DST = +2 | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 18409 | area_code_type = | area_code = 027 | registration_plate = PK }} '''Обртинце''' — населено место во градот [[Прокупље]] [[Топлички Управен Округ]], [[Србија]]. Според пописот од 2022 година имало 6 жители.<ref>[http://pop-stat.mashke.org/serbia-census.htm All places: 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2002, 2011, 2022 censuses] pop-stat.mashke.org </ref> == Поврзано == * [[Прокупље]] * [[Топлички Управен Округ]] * [[Јужна Србија]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Населени места во Прокупље]] [[Категорија:Населени места во Јужна Србија]] s3bmfpn3iqxc4cxhvndxbkntrycgguf Пасјача (Прокупље) 0 1392818 5545425 2026-04-27T15:59:01Z Marco Mitrovich 114460 Создадена страница со: {{Инфокутија Населено место | name = Пасјача | native_name = Пасјача | settlement_type = Населба | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | pushpin_map = Serbia | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 43 |latm = 08 |lats = 1... 5545425 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Пасјача | native_name = Пасјача | settlement_type = Населба | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | pushpin_map = Serbia | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 43 |latm = 08 |lats = 18 |latNS = N | longd = 21 |longm = 37 |longs = 13 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Србија]] | subdivision_type1 = Традиционален регион | subdivision_name1 = [[Јужна Србија]] | subdivision_type2 = Управен Округ | subdivision_name2 = [[Топлички Управен Округ|Топлички]] | subdivision_type3 = Град | subdivision_name3 = [[Прокупље]] | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 832 | population_footnotes = | population_total = 12 | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Средноевропско време|CET]] |utc_offset = +1 | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[Средноевропско летно време|CEST]] |utc_offset_DST = +2 | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 18407 | area_code_type = | area_code = 027 | registration_plate = PK }} '''Пасјача''' — населено место во градот [[Прокупље]] [[Топлички Управен Округ]], [[Србија]]. Според пописот од 2022 година имало 12 жители.<ref>[http://pop-stat.mashke.org/serbia-census.htm All places: 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2002, 2011, 2022 censuses] pop-stat.mashke.org </ref> == Поврзано == * [[Прокупље]] * [[Топлички Управен Округ]] * [[Јужна Србија]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Населени места во Прокупље]] [[Категорија:Населени места во Јужна Србија]] 3jw76754aai8t7lzfd9k0rtvq2y35qe Пашинац 0 1392819 5545426 2026-04-27T16:18:20Z Marco Mitrovich 114460 Создадена страница со: {{Инфокутија Населено место | name = Пашинац | native_name = Пашинац | settlement_type = Населба | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | pushpin_map = Serbia | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 43 |latm = 16 |lats = 2... 5545426 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Пашинац | native_name = Пашинац | settlement_type = Населба | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | pushpin_map = Serbia | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 43 |latm = 16 |lats = 23 |latNS = N | longd = 21 |longm = 30 |longs = 17 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Србија]] | subdivision_type1 = Традиционален регион | subdivision_name1 = [[Јужна Србија]] | subdivision_type2 = Управен Округ | subdivision_name2 = [[Топлички Управен Округ|Топлички]] | subdivision_type3 = Град | subdivision_name3 = [[Прокупље]] | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 338 | population_footnotes = | population_total = 101 | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Средноевропско време|CET]] |utc_offset = +1 | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[Средноевропско летно време|CEST]] |utc_offset_DST = +2 | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 18404 | area_code_type = | area_code = 027 | registration_plate = PK }} '''Пашинац''' — населено место во градот [[Прокупље]] [[Топлички Управен Округ]], [[Србија]]. Според пописот од 2022 година имало 101 жител.<ref>[http://pop-stat.mashke.org/serbia-census.htm All places: 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2002, 2011, 2022 censuses] pop-stat.mashke.org </ref> == Поврзано == * [[Прокупље]] * [[Топлички Управен Округ]] * [[Јужна Србија]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Населени места во Прокупље]] [[Категорија:Населени места во Јужна Србија]] 8m3y9a89n358ctoh7hd2xzogxmmvnlo 5545427 5545426 2026-04-27T16:21:23Z Marco Mitrovich 114460 5545427 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Пашинац | native_name = Пашинац | settlement_type = Населба | image_skyline = Pašinac, Serbia - panoramio.jpg | image_alt = | image_caption = Околија на Пашинац | nickname = | pushpin_map = Serbia | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 43 |latm = 16 |lats = 23 |latNS = N | longd = 21 |longm = 30 |longs = 17 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Србија]] | subdivision_type1 = Традиционален регион | subdivision_name1 = [[Јужна Србија]] | subdivision_type2 = Управен Округ | subdivision_name2 = [[Топлички Управен Округ|Топлички]] | subdivision_type3 = Град | subdivision_name3 = [[Прокупље]] | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 338 | population_footnotes = | population_total = 101 | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Средноевропско време|CET]] |utc_offset = +1 | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[Средноевропско летно време|CEST]] |utc_offset_DST = +2 | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 18404 | area_code_type = | area_code = 027 | registration_plate = PK }} '''Пашинац''' — населено место во градот [[Прокупље]] [[Топлички Управен Округ]], [[Србија]]. Според пописот од 2022 година имало 101 жител.<ref>[http://pop-stat.mashke.org/serbia-census.htm All places: 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2002, 2011, 2022 censuses] pop-stat.mashke.org </ref> == Поврзано == * [[Прокупље]] * [[Топлички Управен Округ]] * [[Јужна Србија]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Населени места во Прокупље]] [[Категорија:Населени места во Јужна Србија]] s89fpoflkj7eqsh4fpkanesq9u5aaom Мали Бечкерек 0 1392820 5545428 2026-04-27T16:54:03Z Marco Mitrovich 114460 Создадена страница со: {{Инфокутија Населено место | name = Мали Бечкерек | native_name = Becicherecu Mic | settlement_type = Населба и Општина | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | image_shield = | nickname = | pushpin_map = Романија | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt... 5545428 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Мали Бечкерек | native_name = Becicherecu Mic | settlement_type = Населба и Општина | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | image_shield = | nickname = | pushpin_map = Романија | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 45 |latm = 49 |lats = 44 |latNS = N | longd = 21 |longm = 3 |longs = 5 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = inline,title | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Романија]] | subdivision_type1 = [[Окрузи во Романија|Округ]] | subdivision_name1 = Тимиш | subdivision_type2 = [[Општини во Романија|Општина]] | subdivision_name2 = Мали Бечкерек | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 84 | population_footnotes = | population_total = 2.875 | population_as_of = 2021 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Источноевропско време|EET]] |utc_offset = +2 | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[Источноевропско време|EEST]] |utc_offset_DST = +3 | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 307040 | area_code_type = | area_code = 0256 | registration_plate = TM }} '''Мали Бечкерек''' ({{langx|ro|Becicherecu Mic}}) е населено место и општина во округот Тимиш, [[Романија]]. Според пописот од 2021 година имало 2.875 жители.<ref>[http://pop-stat.mashke.org/romania-census.htm All places: 1992, 2002, 2011, 2021 censuses] pop-stat.mashke.org</ref> == Историја == == Поврзано == * [[Велики Бечкерек]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Тимиш (округ)]] [[Категорија:Населени места во Романија]] [[Категорија:Општини во Романија]] 6jw6xcv0mfraflkpesuv2kohb5siet7 5545434 5545428 2026-04-27T17:14:11Z Marco Mitrovich 114460 /* Историја */ 5545434 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Мали Бечкерек | native_name = Becicherecu Mic | settlement_type = Населба и Општина | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | image_shield = | nickname = | pushpin_map = Романија | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 45 |latm = 49 |lats = 44 |latNS = N | longd = 21 |longm = 3 |longs = 5 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = inline,title | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Романија]] | subdivision_type1 = [[Окрузи во Романија|Округ]] | subdivision_name1 = Тимиш | subdivision_type2 = [[Општини во Романија|Општина]] | subdivision_name2 = Мали Бечкерек | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 84 | population_footnotes = | population_total = 2.875 | population_as_of = 2021 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Источноевропско време|EET]] |utc_offset = +2 | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[Источноевропско време|EEST]] |utc_offset_DST = +3 | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 307040 | area_code_type = | area_code = 0256 | registration_plate = TM }} '''Мали Бечкерек''' ({{langx|ro|Becicherecu Mic}}) е населено место и општина во округот Тимиш, [[Романија]]. Според пописот од 2021 година имало 2.875 жители.<ref>[http://pop-stat.mashke.org/romania-census.htm All places: 1992, 2002, 2011, 2021 censuses] pop-stat.mashke.org</ref> == Историја == Според „Романската енциклопедија“, Мали Бечерек е средновековно место, првпат споменато во католичките списи во 1232 година.<ref>Стеван Бугарски, Љубомир Степанов: "Историјски и културни споменици Срба у румунском Банату", Темишвар 2008. године</ref> Во 1774 година, царскиот ревизор Ерлер забележал дека местото Мали Бечерек, во округот Сентендреш, било претежно населено со [[Срби]] и имало пошта - камбиатура.<ref>Ј.Ј. Ерлер: "Банат", репринт, Панчево 2003. године</ref> Парохиската титула во местото била воспоставена во 1779 година, од кога се водат граѓанските регистри. Кога православното свештенство било попишано во 1797 година, во местото имало двајца свештеници. Парохиските свештеници, свештеникот Павле Надашки (рукоп. 1788) и свештеникот Петар Радосављевиќ (1793), користеле српски и романски јазик.<ref>"Темишварски зборник", Нови Сад 8/2015.</ref> Според податоците од митрополитенскиот попис од 1865 година, во селото имало 1.152 српски души со парохија од прв ред. [[Романци]]те не се споменати.<ref>"Српски летопис", Нови Сад 1866. године</ref> Во 1905 година, Мали Бечкерек била голема општина во округот Темишвар. Имала 3.738 жители во 681 куќа. [[Германци]]те доминирале, а Србите броеле 612 православни души (или 16%) со 124 куќи. Од српските јавни згради, имало православна црква и јавно училиште. Во населбата работеле ПТТ комуникации.<ref>Мата Косовац: "Српска православна парохија Карловачка по подацима из 1905. године", Карловци 1910. године</ref> == Поврзано == * [[Велики Бечкерек]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Тимиш (округ)]] [[Категорија:Населени места во Романија]] [[Категорија:Општини во Романија]] durx2fopq0w2hpewxi9r7rhlu9ttm8n 5545437 5545434 2026-04-27T17:16:34Z Marco Mitrovich 114460 5545437 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Мали Бечкерек | native_name = Becicherecu Mic | settlement_type = Населба и Општина | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | image_shield = ROU TM Becicherecu Mic CoA.PNG | nickname = | pushpin_map = Романија | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 45 |latm = 49 |lats = 44 |latNS = N | longd = 21 |longm = 3 |longs = 5 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = inline,title | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Романија]] | subdivision_type1 = [[Окрузи во Романија|Округ]] | subdivision_name1 = Тимиш | subdivision_type2 = [[Општини во Романија|Општина]] | subdivision_name2 = Мали Бечкерек | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 84 | population_footnotes = | population_total = 2.875 | population_as_of = 2021 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Источноевропско време|EET]] |utc_offset = +2 | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[Источноевропско време|EEST]] |utc_offset_DST = +3 | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 307040 | area_code_type = | area_code = 0256 | registration_plate = TM }} '''Мали Бечкерек''' ({{langx|ro|Becicherecu Mic}}) е населено место и општина во округот Тимиш, [[Романија]]. Според пописот од 2021 година имало 2.875 жители.<ref>[http://pop-stat.mashke.org/romania-census.htm All places: 1992, 2002, 2011, 2021 censuses] pop-stat.mashke.org</ref> == Историја == Според „Романската енциклопедија“, Мали Бечерек е средновековно место, првпат споменато во католичките списи во 1232 година.<ref>Стеван Бугарски, Љубомир Степанов: "Историјски и културни споменици Срба у румунском Банату", Темишвар 2008. године</ref> Во 1774 година, царскиот ревизор Ерлер забележал дека местото Мали Бечерек, во округот Сентендреш, било претежно населено со [[Срби]] и имало пошта - камбиатура.<ref>Ј.Ј. Ерлер: "Банат", репринт, Панчево 2003. године</ref> Парохиската титула во местото била воспоставена во 1779 година, од кога се водат граѓанските регистри. Кога православното свештенство било попишано во 1797 година, во местото имало двајца свештеници. Парохиските свештеници, свештеникот Павле Надашки (рукоп. 1788) и свештеникот Петар Радосављевиќ (1793), користеле српски и романски јазик.<ref>"Темишварски зборник", Нови Сад 8/2015.</ref> Според податоците од митрополитенскиот попис од 1865 година, во селото имало 1.152 српски души со парохија од прв ред. [[Романци]]те не се споменати.<ref>"Српски летопис", Нови Сад 1866. године</ref> Во 1905 година, Мали Бечкерек била голема општина во округот Темишвар. Имала 3.738 жители во 681 куќа. [[Германци]]те доминирале, а Србите броеле 612 православни души (или 16%) со 124 куќи. Од српските јавни згради, имало православна црква и јавно училиште. Во населбата работеле ПТТ комуникации.<ref>Мата Косовац: "Српска православна парохија Карловачка по подацима из 1905. године", Карловци 1910. године</ref> == Поврзано == * [[Велики Бечкерек]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Тимиш (округ)]] [[Категорија:Населени места во Романија]] [[Категорија:Општини во Романија]] s4almag58pxofxoayve3u18uws0aodk 5545438 5545437 2026-04-27T17:21:41Z Marco Mitrovich 114460 /* Историја */ 5545438 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Мали Бечкерек | native_name = Becicherecu Mic | settlement_type = Населба и Општина | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | image_shield = ROU TM Becicherecu Mic CoA.PNG | nickname = | pushpin_map = Романија | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 45 |latm = 49 |lats = 44 |latNS = N | longd = 21 |longm = 3 |longs = 5 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = inline,title | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Романија]] | subdivision_type1 = [[Окрузи во Романија|Округ]] | subdivision_name1 = Тимиш | subdivision_type2 = [[Општини во Романија|Општина]] | subdivision_name2 = Мали Бечкерек | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 84 | population_footnotes = | population_total = 2.875 | population_as_of = 2021 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Источноевропско време|EET]] |utc_offset = +2 | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[Источноевропско време|EEST]] |utc_offset_DST = +3 | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 307040 | area_code_type = | area_code = 0256 | registration_plate = TM }} '''Мали Бечкерек''' ({{langx|ro|Becicherecu Mic}}) е населено место и општина во округот Тимиш, [[Романија]]. Според пописот од 2021 година имало 2.875 жители.<ref>[http://pop-stat.mashke.org/romania-census.htm All places: 1992, 2002, 2011, 2021 censuses] pop-stat.mashke.org</ref> == Историја == Според „Романската енциклопедија“, Мали Бечерек е средновековно место, првпат споменато во католичките списи во 1232 година.<ref>Стеван Бугарски, Љубомир Степанов: "Историјски и културни споменици Срба у румунском Банату", Темишвар 2008. године</ref> Во 1774 година, царскиот ревизор Ерлер забележал дека местото Мали Бечерек, во округот Сентендреш, било претежно населено со [[Срби]] и имало пошта - камбиатура.<ref>Ј.Ј. Ерлер: "Банат", репринт, Панчево 2003. године</ref> Парохиската титула во местото била воспоставена во 1779 година, од кога се водат граѓанските регистри. Кога православното свештенство било попишано во 1797 година, во местото имало двајца свештеници. Парохиските свештеници, свештеникот Павле Надашки (рукоп. 1788) и свештеникот Петар Радосављевиќ (1793), користеле српски и романски јазик.<ref>"Темишварски зборник", Нови Сад 8/2015.</ref> Според податоците од митрополитенскиот попис од 1865 година, во селото имало 1.152 српски души со парохија од прв ред. [[Романци]]те не се споменати.<ref>"Српски летопис", Нови Сад 1866. године</ref> Во 1905 година, Мали Бечкерек била голема општина во округот Темишвар. Имала 3.738 жители во 681 куќа. [[Германци]]те доминирале, а Србите броеле 612 православни души (или 16%) со 124 куќи. Од српските јавни згради, имало православна црква и јавно училиште. Во населбата работеле ПТТ комуникации.<ref>Мата Косовац: "Српска православна парохија Карловачка по подацима из 1905. године", Карловци 1910. године</ref> == Црква == == Училиште == == Поврзано == * [[Велики Бечкерек]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Тимиш (округ)]] [[Категорија:Населени места во Романија]] [[Категорија:Општини во Романија]] 0cyejo9fg50hw0pi8i5flnwpf62uugc 5545465 5545438 2026-04-27T18:31:25Z Marco Mitrovich 114460 /* Црква */ 5545465 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Мали Бечкерек | native_name = Becicherecu Mic | settlement_type = Населба и Општина | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | image_shield = ROU TM Becicherecu Mic CoA.PNG | nickname = | pushpin_map = Романија | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 45 |latm = 49 |lats = 44 |latNS = N | longd = 21 |longm = 3 |longs = 5 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = inline,title | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Романија]] | subdivision_type1 = [[Окрузи во Романија|Округ]] | subdivision_name1 = Тимиш | subdivision_type2 = [[Општини во Романија|Општина]] | subdivision_name2 = Мали Бечкерек | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 84 | population_footnotes = | population_total = 2.875 | population_as_of = 2021 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Источноевропско време|EET]] |utc_offset = +2 | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[Источноевропско време|EEST]] |utc_offset_DST = +3 | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 307040 | area_code_type = | area_code = 0256 | registration_plate = TM }} '''Мали Бечкерек''' ({{langx|ro|Becicherecu Mic}}) е населено место и општина во округот Тимиш, [[Романија]]. Според пописот од 2021 година имало 2.875 жители.<ref>[http://pop-stat.mashke.org/romania-census.htm All places: 1992, 2002, 2011, 2021 censuses] pop-stat.mashke.org</ref> == Историја == Според „Романската енциклопедија“, Мали Бечерек е средновековно место, првпат споменато во католичките списи во 1232 година.<ref>Стеван Бугарски, Љубомир Степанов: "Историјски и културни споменици Срба у румунском Банату", Темишвар 2008. године</ref> Во 1774 година, царскиот ревизор Ерлер забележал дека местото Мали Бечерек, во округот Сентендреш, било претежно населено со [[Срби]] и имало пошта - камбиатура.<ref>Ј.Ј. Ерлер: "Банат", репринт, Панчево 2003. године</ref> Парохиската титула во местото била воспоставена во 1779 година, од кога се водат граѓанските регистри. Кога православното свештенство било попишано во 1797 година, во местото имало двајца свештеници. Парохиските свештеници, свештеникот Павле Надашки (рукоп. 1788) и свештеникот Петар Радосављевиќ (1793), користеле српски и романски јазик.<ref>"Темишварски зборник", Нови Сад 8/2015.</ref> Според податоците од митрополитенскиот попис од 1865 година, во селото имало 1.152 српски души со парохија од прв ред. [[Романци]]те не се споменати.<ref>"Српски летопис", Нови Сад 1866. године</ref> Во 1905 година, Мали Бечкерек била голема општина во округот Темишвар. Имала 3.738 жители во 681 куќа. [[Германци]]те доминирале, а Србите броеле 612 православни души (или 16%) со 124 куќи. Од српските јавни згради, имало православна црква и јавно училиште. Во населбата работеле ПТТ комуникации.<ref>Мата Косовац: "Српска православна парохија Карловачка по подацима из 1905. године", Карловци 1910. године</ref> == Црква == Православната црква во селото за прв пат е детално опишана во 1815 година, како дрвена градба зајакната со тули, со дрвен храм кој веројатно бил живописан во 1773 година. Православната црква посветена на празникот на летниот Свети Никола е изградена во 1823 година. Во црквата во Мали Бечкерек, Димитрије Цикиндеал (1775-1818) служел како парохиски свештеник помеѓу 1805 и 1813 година. Прво бил учител во Белинац во 1794 година, потоа во Немет, а од 1802 година бил учител во Бечкерек. Посетувал српско училиште во Мали Бечкерек и добро го научил српскиот јазик. Неговиот татко, Захарие, бил локален парохиски свештеник многу години. Димитрије работел извесно време како предавач во подготвителното училиште во [[Арад]], а потоа станал инспектор и директор на романските училишта во Арад. Се занимавал со литература и преведувал од српски на дако-романски јазик и објавил три книги од [[Доситеј Обрадовиќ]] помеѓу 1802 и 1814 година. Црквата посветена на празникот Свети Никола е изградена во 1823 година. Во 1846 година, парохијата имала 1287 православни жители, а свештеници биле Атанасије Надашки и Прокопије Митиќ. Според царскиот указ од 1868 година, бројот на парохии бил намален, оставајќи само една српска парохија во населба. Иконостасот бил изрезбан во 1853 година од Михаил Јаниќ од Арад, а сликарските работи му биле доверени во 1861 година на Никола Алексиќ, кому му помагал неговиот син Душан. Позлатувањето го извршил стручњакот Василије Шепецан. Во 1870 година, една од книгите на [[Вук Караџиќ]] била претплатена од парохискиот свештеник Тана Надашки. Тој подоцна бил и парохиски свештеник, а се споменува во 1892 година. На крајот на 19 век, Мали Бечкерек, како сиромашна општина, добивал 100 ф. годишно од парохискиот фонд. На крајот на 1891 година, Мали Бечкерек имал една неподелена парохија, со една црква и еден свештеник. Имало 913 Срби кои живееле во 171 куќа, како и 241 Романци.<ref>"Српски сион", Карловци 1892. године</ref> Во 1891 година, јеромонахот Амфилохије Михаиловиќ од манастирот Свети Ѓорѓи бил назначен за администратор на парохијата. === Поделба на црковен имот === Започнатиот судски имотен спор со Романците сè уште траел во 1900 година и бил последната општина што не била поделена. Романците имале развиена стратегија да им го одземат имотот на Србите, на кој честопати немале право. Тие развиле бројни парични институти и, здружувајќи ги силите, собирале капитал за акцијата. Веќе на почетокот на поделбата, тие граделе нови цркви и училишта без никакви проблеми. Тие не само што ги поддржувале своите свештеници и учители, туку вршеле и активна пропаганда на други места, каде што спорот започнал или каде што само ќе започне. Тие барале насекаде каква било правна основа, а потоа го решавале исходот со пари. Србите во мешаните заедници тогаш биле во опаѓање, живеејќи под голем притисок во сиромаштија и блокада на имотот. Епархијата дејствувала преку своите пратеници во Мали Бечкерек, обидувајќи се да ги спречи Србите и Романците да влезат во поделба, но немало ефект. Романците добиле парична помош и изградиле нова зграда во 1909 година. Млад свештеник, свештеникот Светозар Јевриќ, бил назначен за администратор на парохијата во 1897 година, заменувајќи го покојниот свештеник Јакшиќ. Во 1905 година, местото имало српска црковна заедница, собранието било редовно, а под претседателство на Перо Ѓуричин. Храмот тогаш бил во добра состојба, портата била оградена и уредена, а имало и српски православни гробишта. Православната парохија била од најниската шеста плата, имала парохиска куќа и парохиска сесија од 30 кј ​​земјиште. Парохиски свештеник во тоа време бил свештеникот Слободан Костиќ како администратор, роден во Бачфелдварац.<ref name="#1">Мата Косовац, наведено дело</ref> Закхеј Иванов бил парохиски свештеник на Мали Бечкерек во 1907 година. Помеѓу двете светски војни, постоело „Црковно пеачко друштво Мали Бечкерек“ (1935).<ref>"Политика", Београд 1935. године</ref> == Училиште == == Поврзано == * [[Велики Бечкерек]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Тимиш (округ)]] [[Категорија:Населени места во Романија]] [[Категорија:Општини во Романија]] fyk1h3drggui99dyhr51rlde6olt63o 5545477 5545465 2026-04-27T19:00:47Z Marco Mitrovich 114460 /* Училиште */ 5545477 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Мали Бечкерек | native_name = Becicherecu Mic | settlement_type = Населба и Општина | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | image_shield = ROU TM Becicherecu Mic CoA.PNG | nickname = | pushpin_map = Романија | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 45 |latm = 49 |lats = 44 |latNS = N | longd = 21 |longm = 3 |longs = 5 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = inline,title | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Романија]] | subdivision_type1 = [[Окрузи во Романија|Округ]] | subdivision_name1 = Тимиш | subdivision_type2 = [[Општини во Романија|Општина]] | subdivision_name2 = Мали Бечкерек | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 84 | population_footnotes = | population_total = 2.875 | population_as_of = 2021 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Источноевропско време|EET]] |utc_offset = +2 | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[Источноевропско време|EEST]] |utc_offset_DST = +3 | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 307040 | area_code_type = | area_code = 0256 | registration_plate = TM }} '''Мали Бечкерек''' ({{langx|ro|Becicherecu Mic}}) е населено место и општина во округот Тимиш, [[Романија]]. Според пописот од 2021 година имало 2.875 жители.<ref>[http://pop-stat.mashke.org/romania-census.htm All places: 1992, 2002, 2011, 2021 censuses] pop-stat.mashke.org</ref> == Историја == Според „Романската енциклопедија“, Мали Бечерек е средновековно место, првпат споменато во католичките списи во 1232 година.<ref>Стеван Бугарски, Љубомир Степанов: "Историјски и културни споменици Срба у румунском Банату", Темишвар 2008. године</ref> Во 1774 година, царскиот ревизор Ерлер забележал дека местото Мали Бечерек, во округот Сентендреш, било претежно населено со [[Срби]] и имало пошта - камбиатура.<ref>Ј.Ј. Ерлер: "Банат", репринт, Панчево 2003. године</ref> Парохиската титула во местото била воспоставена во 1779 година, од кога се водат граѓанските регистри. Кога православното свештенство било попишано во 1797 година, во местото имало двајца свештеници. Парохиските свештеници, свештеникот Павле Надашки (рукоп. 1788) и свештеникот Петар Радосављевиќ (1793), користеле српски и романски јазик.<ref>"Темишварски зборник", Нови Сад 8/2015.</ref> Според податоците од митрополитенскиот попис од 1865 година, во селото имало 1.152 српски души со парохија од прв ред. [[Романци]]те не се споменати.<ref>"Српски летопис", Нови Сад 1866. године</ref> Во 1905 година, Мали Бечкерек била голема општина во округот Темишвар. Имала 3.738 жители во 681 куќа. [[Германци]]те доминирале, а Србите броеле 612 православни души (или 16%) со 124 куќи. Од српските јавни згради, имало православна црква и јавно училиште. Во населбата работеле ПТТ комуникации.<ref>Мата Косовац: "Српска православна парохија Карловачка по подацима из 1905. године", Карловци 1910. године</ref> == Црква == Православната црква во селото за прв пат е детално опишана во 1815 година, како дрвена градба зајакната со тули, со дрвен храм кој веројатно бил живописан во 1773 година. Православната црква посветена на празникот на летниот Свети Никола е изградена во 1823 година. Во црквата во Мали Бечкерек, Димитрије Цикиндеал (1775-1818) служел како парохиски свештеник помеѓу 1805 и 1813 година. Прво бил учител во Белинац во 1794 година, потоа во Немет, а од 1802 година бил учител во Бечкерек. Посетувал српско училиште во Мали Бечкерек и добро го научил српскиот јазик. Неговиот татко, Захарие, бил локален парохиски свештеник многу години. Димитрије работел извесно време како предавач во подготвителното училиште во [[Арад]], а потоа станал инспектор и директор на романските училишта во Арад. Се занимавал со литература и преведувал од српски на дако-романски јазик и објавил три книги од [[Доситеј Обрадовиќ]] помеѓу 1802 и 1814 година. Црквата посветена на празникот Свети Никола е изградена во 1823 година. Во 1846 година, парохијата имала 1287 православни жители, а свештеници биле Атанасије Надашки и Прокопије Митиќ. Според царскиот указ од 1868 година, бројот на парохии бил намален, оставајќи само една српска парохија во населба. Иконостасот бил изрезбан во 1853 година од Михаил Јаниќ од Арад, а сликарските работи му биле доверени во 1861 година на Никола Алексиќ, кому му помагал неговиот син Душан. Позлатувањето го извршил стручњакот Василије Шепецан. Во 1870 година, една од книгите на [[Вук Караџиќ]] била претплатена од парохискиот свештеник Тана Надашки. Тој подоцна бил и парохиски свештеник, а се споменува во 1892 година. На крајот на 19 век, Мали Бечкерек, како сиромашна општина, добивал 100 ф. годишно од парохискиот фонд. На крајот на 1891 година, Мали Бечкерек имал една неподелена парохија, со една црква и еден свештеник. Имало 913 Срби кои живееле во 171 куќа, како и 241 Романци.<ref>"Српски сион", Карловци 1892. године</ref> Во 1891 година, јеромонахот Амфилохије Михаиловиќ од манастирот Свети Ѓорѓи бил назначен за администратор на парохијата. === Поделба на црковен имот === Започнатиот судски имотен спор со Романците сè уште траел во 1900 година и бил последната општина што не била поделена. Романците имале развиена стратегија да им го одземат имотот на Србите, на кој честопати немале право. Тие развиле бројни парични институти и, здружувајќи ги силите, собирале капитал за акцијата. Веќе на почетокот на поделбата, тие граделе нови цркви и училишта без никакви проблеми. Тие не само што ги поддржувале своите свештеници и учители, туку вршеле и активна пропаганда на други места, каде што спорот започнал или каде што само ќе започне. Тие барале насекаде каква било правна основа, а потоа го решавале исходот со пари. Србите во мешаните заедници тогаш биле во опаѓање, живеејќи под голем притисок во сиромаштија и блокада на имотот. Епархијата дејствувала преку своите пратеници во Мали Бечкерек, обидувајќи се да ги спречи Србите и Романците да влезат во поделба, но немало ефект. Романците добиле парична помош и изградиле нова зграда во 1909 година. Млад свештеник, свештеникот Светозар Јевриќ, бил назначен за администратор на парохијата во 1897 година, заменувајќи го покојниот свештеник Јакшиќ. Во 1905 година, местото имало српска црковна заедница, собранието било редовно, а под претседателство на Перо Ѓуричин. Храмот тогаш бил во добра состојба, портата била оградена и уредена, а имало и српски православни гробишта. Православната парохија била од најниската шеста плата, имала парохиска куќа и парохиска сесија од 30 кј ​​земјиште. Парохиски свештеник во тоа време бил свештеникот Слободан Костиќ како администратор, роден во Бачфелдварац.<ref name="#1">Мата Косовац, наведено дело</ref> Закхеј Иванов бил парохиски свештеник на Мали Бечкерек во 1907 година. Помеѓу двете светски војни, постоело „Црковно пеачко друштво Мали Бечкерек“ (1935).<ref>"Политика", Београд 1935. године</ref> == Училиште == Во 1844 година, Стефан Ракиќ, филозоф и теолог од Мали Бечкерек, бил наведен како претплатник на српска книга. Според државниот попис на православното свештенство на [[Унгарија]], во 1846 година во селото имало 43 ученици, со кои работел учителот Грегориј Ракиќ. Учителот во селото и претплатник на педагошка книга во 1860 година бил Коста Казер.<ref>Ђорђе Рајковић: "Школа и живот" чланци, Нови Сад 186. године</ref> Истата година, 1860 година, учителот Константин зел уште пет примероци од книга за пчеларство. Во 1867 година, училиштето во Бечкерек било српско-романско, а учителот морал да ги знае двата јазика, и добивал 148 ф. основна плата и три синџири земја, 10 фатоми огревно дрво и бесплатен стан.<ref>"Школски лист", Сомбор 1867. године</ref> Општината осиромашила по поделбата со Романците, така што платата на наставникот не надминувала 300 ф. годишно. Владимир Павловиќ бил назначен за нов наставник во местото. Во 1872 година, „српскиот учител“ Павловиќ го купил германско-српскиот речник на Вук, објавен во [[Виена]]. Наставникот Ѓура Надашки починал на 70-годишна возраст во 1897 година во неговиот Мали Бечкерек. Дипломирал на целосната гимназија во [[Дебрецин]] во 1848 година. Потоа, но редовно, го завршил подготвителното училиште во [[Сомбор]] во 1855 година, а потоа работел континуирано 42 години само во Мали Бечкерек. Потоа започнала нередовната ситуација со многу приправници кои често биле заменувани. Оглас за работно место наставник со повисока плата бил објавен во 1901 година. Во 1902 година, во Мали Бечкерек имало петкласно училиште и нов наставник бил баран преку конкурс. Покрај плата од 384 круни, дрва за огрев, стан и други бенефиции, му биле понудени две градини со засадени лозја и овошје. Директор на училиштето бил Милан Теодор, а старател на училиштето бил Ника Панин. Училишната зграда во Мали Бечкерек во 1905 година не била изградена според прописите. Тоа била училишна зграда која била изградена дури во 1905 година. Наставник во тоа време веќе бил Анѓелија Остојиќ. Од 1908 година, постојан наставник бил Милан Вујковиќ. Во 1907 година, наставничкиот кадар во Српското верско училиште се состоел исклучиво од Јелена Марцикиќ, наставничка од Немачка Паланка, која била заменета истата година од нејзината колешка Мита Марковиќ. Во тоа време, 59 ученици посетувале редовна настава, а 28 постари ученици посетувале воннаставно училиште.<ref name="#1"/> Во 1908 година, привремена наставничка, Љубица Петковиќ, била назначена да работи во локалното училиште. Пред [[Прва светска војна|Првата светска војна]], наставник во локалното српско училиште бил Јосиф Лаковиќ. Српската земјоделска задруга постоела во 1905 година во Мали Бечкерек. Нејзиниот капитал изнесувал 4.791 к, а ја воделе: претседателот Душан Милин и управителот Милко Брашован.<ref>Мата Косовац: "Српска православна митрополија Карловачка по подацима из 1905. године", Карловци 1910. године</ref> == Поврзано == * [[Велики Бечкерек]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Тимиш (округ)]] [[Категорија:Населени места во Романија]] [[Категорија:Општини во Романија]] d90a8xfsm512w8sr9d9ovarl6s4x5jx 5545482 5545477 2026-04-27T19:14:53Z Marco Mitrovich 114460 5545482 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Мали Бечкерек | native_name = Becicherecu Mic | settlement_type = Населба и Општина | image_skyline = Biserica „Mutarea moaștelor Sf. Nicolae”.JPG | image_alt = | image_caption = Српска православна црква во Мали Бечкерек | image_shield = ROU TM Becicherecu Mic CoA.PNG | nickname = | pushpin_map = Романија | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 45 |latm = 49 |lats = 44 |latNS = N | longd = 21 |longm = 3 |longs = 5 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = inline,title | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Романија]] | subdivision_type1 = [[Окрузи во Романија|Округ]] | subdivision_name1 = Тимиш | subdivision_type2 = [[Општини во Романија|Општина]] | subdivision_name2 = Мали Бечкерек | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 84 | population_footnotes = | population_total = 2.875 | population_as_of = 2021 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Источноевропско време|EET]] |utc_offset = +2 | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[Источноевропско време|EEST]] |utc_offset_DST = +3 | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 307040 | area_code_type = | area_code = 0256 | registration_plate = TM }} '''Мали Бечкерек''' ({{langx|ro|Becicherecu Mic}}) е населено место и општина во округот Тимиш, [[Романија]]. Според пописот од 2021 година имало 2.875 жители.<ref>[http://pop-stat.mashke.org/romania-census.htm All places: 1992, 2002, 2011, 2021 censuses] pop-stat.mashke.org</ref> == Историја == Според „Романската енциклопедија“, Мали Бечерек е средновековно место, првпат споменато во католичките списи во 1232 година.<ref>Стеван Бугарски, Љубомир Степанов: "Историјски и културни споменици Срба у румунском Банату", Темишвар 2008. године</ref> Во 1774 година, царскиот ревизор Ерлер забележал дека местото Мали Бечерек, во округот Сентендреш, било претежно населено со [[Срби]] и имало пошта - камбиатура.<ref>Ј.Ј. Ерлер: "Банат", репринт, Панчево 2003. године</ref> Парохиската титула во местото била воспоставена во 1779 година, од кога се водат граѓанските регистри. Кога православното свештенство било попишано во 1797 година, во местото имало двајца свештеници. Парохиските свештеници, свештеникот Павле Надашки (рукоп. 1788) и свештеникот Петар Радосављевиќ (1793), користеле српски и романски јазик.<ref>"Темишварски зборник", Нови Сад 8/2015.</ref> Според податоците од митрополитенскиот попис од 1865 година, во селото имало 1.152 српски души со парохија од прв ред. [[Романци]]те не се споменати.<ref>"Српски летопис", Нови Сад 1866. године</ref> Во 1905 година, Мали Бечкерек била голема општина во округот Темишвар. Имала 3.738 жители во 681 куќа. [[Германци]]те доминирале, а Србите броеле 612 православни души (или 16%) со 124 куќи. Од српските јавни згради, имало православна црква и јавно училиште. Во населбата работеле ПТТ комуникации.<ref>Мата Косовац: "Српска православна парохија Карловачка по подацима из 1905. године", Карловци 1910. године</ref> == Црква == Православната црква во селото за прв пат е детално опишана во 1815 година, како дрвена градба зајакната со тули, со дрвен храм кој веројатно бил живописан во 1773 година. Православната црква посветена на празникот на летниот Свети Никола е изградена во 1823 година. Во црквата во Мали Бечкерек, Димитрије Цикиндеал (1775-1818) служел како парохиски свештеник помеѓу 1805 и 1813 година. Прво бил учител во Белинац во 1794 година, потоа во Немет, а од 1802 година бил учител во Бечкерек. Посетувал српско училиште во Мали Бечкерек и добро го научил српскиот јазик. Неговиот татко, Захарие, бил локален парохиски свештеник многу години. Димитрије работел извесно време како предавач во подготвителното училиште во [[Арад]], а потоа станал инспектор и директор на романските училишта во Арад. Се занимавал со литература и преведувал од српски на дако-романски јазик и објавил три книги од [[Доситеј Обрадовиќ]] помеѓу 1802 и 1814 година. Црквата посветена на празникот Свети Никола е изградена во 1823 година. Во 1846 година, парохијата имала 1287 православни жители, а свештеници биле Атанасије Надашки и Прокопије Митиќ. Според царскиот указ од 1868 година, бројот на парохии бил намален, оставајќи само една српска парохија во населба. Иконостасот бил изрезбан во 1853 година од Михаил Јаниќ од Арад, а сликарските работи му биле доверени во 1861 година на Никола Алексиќ, кому му помагал неговиот син Душан. Позлатувањето го извршил стручњакот Василије Шепецан. Во 1870 година, една од книгите на [[Вук Караџиќ]] била претплатена од парохискиот свештеник Тана Надашки. Тој подоцна бил и парохиски свештеник, а се споменува во 1892 година. На крајот на 19 век, Мали Бечкерек, како сиромашна општина, добивал 100 ф. годишно од парохискиот фонд. На крајот на 1891 година, Мали Бечкерек имал една неподелена парохија, со една црква и еден свештеник. Имало 913 Срби кои живееле во 171 куќа, како и 241 Романци.<ref>"Српски сион", Карловци 1892. године</ref> Во 1891 година, јеромонахот Амфилохије Михаиловиќ од манастирот Свети Ѓорѓи бил назначен за администратор на парохијата. === Поделба на црковен имот === [[Податотека:Église 03565.JPG|мини|250п|Црква во Мали Бечкерек]] Започнатиот судски имотен спор со Романците сè уште траел во 1900 година и бил последната општина што не била поделена. Романците имале развиена стратегија да им го одземат имотот на Србите, на кој честопати немале право. Тие развиле бројни парични институти и, здружувајќи ги силите, собирале капитал за акцијата. Веќе на почетокот на поделбата, тие граделе нови цркви и училишта без никакви проблеми. Тие не само што ги поддржувале своите свештеници и учители, туку вршеле и активна пропаганда на други места, каде што спорот започнал или каде што само ќе започне. Тие барале насекаде каква било правна основа, а потоа го решавале исходот со пари. Србите во мешаните заедници тогаш биле во опаѓање, живеејќи под голем притисок во сиромаштија и блокада на имотот. Епархијата дејствувала преку своите пратеници во Мали Бечкерек, обидувајќи се да ги спречи Србите и Романците да влезат во поделба, но немало ефект. Романците добиле парична помош и изградиле нова зграда во 1909 година. Млад свештеник, свештеникот Светозар Јевриќ, бил назначен за администратор на парохијата во 1897 година, заменувајќи го покојниот свештеник Јакшиќ. Во 1905 година, местото имало српска црковна заедница, собранието било редовно, а под претседателство на Перо Ѓуричин. Храмот тогаш бил во добра состојба, портата била оградена и уредена, а имало и српски православни гробишта. Православната парохија била од најниската шеста плата, имала парохиска куќа и парохиска сесија од 30 кј ​​земјиште. Парохиски свештеник во тоа време бил свештеникот Слободан Костиќ како администратор, роден во Бачфелдварац.<ref name="#1">Мата Косовац, наведено дело</ref> Закхеј Иванов бил парохиски свештеник на Мали Бечкерек во 1907 година. Помеѓу двете светски војни, постоело „Црковно пеачко друштво Мали Бечкерек“ (1935).<ref>"Политика", Београд 1935. године</ref> == Училиште == Во 1844 година, Стефан Ракиќ, филозоф и теолог од Мали Бечкерек, бил наведен како претплатник на српска книга. Според државниот попис на православното свештенство на [[Унгарија]], во 1846 година во селото имало 43 ученици, со кои работел учителот Грегориј Ракиќ. Учителот во селото и претплатник на педагошка книга во 1860 година бил Коста Казер.<ref>Ђорђе Рајковић: "Школа и живот" чланци, Нови Сад 186. године</ref> Истата година, 1860 година, учителот Константин зел уште пет примероци од книга за пчеларство. Во 1867 година, училиштето во Бечкерек било српско-романско, а учителот морал да ги знае двата јазика, и добивал 148 ф. основна плата и три синџири земја, 10 фатоми огревно дрво и бесплатен стан.<ref>"Школски лист", Сомбор 1867. године</ref> Општината осиромашила по поделбата со Романците, така што платата на наставникот не надминувала 300 ф. годишно. Владимир Павловиќ бил назначен за нов наставник во местото. Во 1872 година, „српскиот учител“ Павловиќ го купил германско-српскиот речник на Вук, објавен во [[Виена]]. Наставникот Ѓура Надашки починал на 70-годишна возраст во 1897 година во неговиот Мали Бечкерек. Дипломирал на целосната гимназија во [[Дебрецин]] во 1848 година. Потоа, но редовно, го завршил подготвителното училиште во [[Сомбор]] во 1855 година, а потоа работел континуирано 42 години само во Мали Бечкерек. Потоа започнала нередовната ситуација со многу приправници кои често биле заменувани. Оглас за работно место наставник со повисока плата бил објавен во 1901 година. Во 1902 година, во Мали Бечкерек имало петкласно училиште и нов наставник бил баран преку конкурс. Покрај плата од 384 круни, дрва за огрев, стан и други бенефиции, му биле понудени две градини со засадени лозја и овошје. Директор на училиштето бил Милан Теодор, а старател на училиштето бил Ника Панин. Училишната зграда во Мали Бечкерек во 1905 година не била изградена според прописите. Тоа била училишна зграда која била изградена дури во 1905 година. Наставник во тоа време веќе бил Анѓелија Остојиќ. Од 1908 година, постојан наставник бил Милан Вујковиќ. Во 1907 година, наставничкиот кадар во Српското верско училиште се состоел исклучиво од Јелена Марцикиќ, наставничка од Немачка Паланка, која била заменета истата година од нејзината колешка Мита Марковиќ. Во тоа време, 59 ученици посетувале редовна настава, а 28 постари ученици посетувале воннаставно училиште.<ref name="#1"/> Во 1908 година, привремена наставничка, Љубица Петковиќ, била назначена да работи во локалното училиште. Пред [[Прва светска војна|Првата светска војна]], наставник во локалното српско училиште бил Јосиф Лаковиќ. Српската земјоделска задруга постоела во 1905 година во Мали Бечкерек. Нејзиниот капитал изнесувал 4.791 к, а ја воделе: претседателот Душан Милин и управителот Милко Брашован.<ref>Мата Косовац: "Српска православна митрополија Карловачка по подацима из 1905. године", Карловци 1910. године</ref> == Поврзано == * [[Велики Бечкерек]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Тимиш (округ)]] [[Категорија:Населени места во Романија]] [[Категорија:Општини во Романија]] jbsyauhk4g6b67e7jlx0t6emhw0ko4e Екипаж 0 1392821 5545439 2026-04-27T17:22:59Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: [[File:Gorskii 00955u.jpg|thumb|Екипажот на паробродот „Шексна“, 1909 г.]] [[File:T26 21-1-.jpg|thumb|Екипаж на тенкот [[Т-26]]]] [[File:ISU-152 crew.svg|thumb|Распоред на екипажот во самоодна артилериска единица [[ИСУ-152]]: 1. Возач механичар, 2. Командир, 3. Нишанџија, 4. Помошник полнач, 5. Полнач]] ... 5545439 wikitext text/x-wiki [[File:Gorskii 00955u.jpg|thumb|Екипажот на паробродот „Шексна“, 1909 г.]] [[File:T26 21-1-.jpg|thumb|Екипаж на тенкот [[Т-26]]]] [[File:ISU-152 crew.svg|thumb|Распоред на екипажот во самоодна артилериска единица [[ИСУ-152]]: 1. Возач механичар, 2. Командир, 3. Нишанџија, 4. Помошник полнач, 5. Полнач]] [[File:US Navy 040518-N-9662L-023 Chilean crew members aboard the training ship Esmeralda (BE 43) sing the Chilean Navy Helm.jpg|thumb|Бродскиот екипаж на „Есмералда“]] '''Екипаж''' ({{Langx|fr|équipage}} — „опрема, бродска екипа“, од ''équiper'' — „опремува (брод)“) — група [[луѓе]] (некогаш и едно лице), обединети во уредена хиерархиска структура со цел извршување заедничка работа или заедничка задача на одредено [[превозно средство]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%9A%D0%BE%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D1%81_%D0%B2%D0%BD%D1%83%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D0%BE_%D0%B2%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%A0%D0%A4/%D0%93%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B0_V|title=Кодекс внутреннего водного транспорта РФ/Глава V — Викитека|work=ru.wikisource.org|language=ru|accessdate=2026-04-27}}</ref><ref>{{ОДРМЈ|екипаж}}</ref><ref>{{ДРМЈ|екипаж}}</ref> Зборот „екипаж“ потекнува од поморската пракса, каде што на [[Едреник|едрениците]] луѓето што извршувале различни функции се обединувале во екипаж за заедничко управување со бродот. Претходно, во поширока поморска смисла, екипажот ги опфаќал сите чинови на бродот: капетан, навигатори, [[Морнар|морнари]], машинисти, ложачи и послуга. Екипажот на помало пловило може да се состои и од само едно лице што управува со него. == Бродски екипаж == Бродскиот екипаж го сочинуваат [[Морнар|морнарите]], офицерите и другите чинови на еден [[Трговски брод|трговски]] или воен брод. Составот на екипажот вклучува: заповедник на бродот — капетан, неговите помошници, помлади командири и извршители — морнари. Во современиот состав на морскиот екипаж влегуваат луѓе од многу специјалности: навигатори, мотористи, радисти, готвач, бродски лекар и други. Секој поединец во екипажот се нарекува „член на екипажот“. Понекогаш како [[синоним]] за зборот екипаж се користи зборот „екипа“ или „команда“. Во современата морнарица, зборот екипаж се применува како за екипажите на воените бродови (на чело со командир на брод), така и за кадарот на трговските и другите граѓански пловила (на чело со капетан). == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.onboardonline.com/industry-article-index/career-and-training/yacht-job-descriptions-and-salary-guide/ Yacht Job Descriptions and Salary Guide] [[Категорија:Професии]] [[Категорија:Општествени групи]] [[Категорија:Воени единици и формации]] [[Категорија:Воена наука]] [[Категорија:Флоти]] tbno584j9jzz1kqf1ppbztqpg0jvd64 5545441 5545439 2026-04-27T17:23:45Z Andrew012p 85224 отстранета [[Категорија:Професии]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5545441 wikitext text/x-wiki [[File:Gorskii 00955u.jpg|thumb|Екипажот на паробродот „Шексна“, 1909 г.]] [[File:T26 21-1-.jpg|thumb|Екипаж на тенкот [[Т-26]]]] [[File:ISU-152 crew.svg|thumb|Распоред на екипажот во самоодна артилериска единица [[ИСУ-152]]: 1. Возач механичар, 2. Командир, 3. Нишанџија, 4. Помошник полнач, 5. Полнач]] [[File:US Navy 040518-N-9662L-023 Chilean crew members aboard the training ship Esmeralda (BE 43) sing the Chilean Navy Helm.jpg|thumb|Бродскиот екипаж на „Есмералда“]] '''Екипаж''' ({{Langx|fr|équipage}} — „опрема, бродска екипа“, од ''équiper'' — „опремува (брод)“) — група [[луѓе]] (некогаш и едно лице), обединети во уредена хиерархиска структура со цел извршување заедничка работа или заедничка задача на одредено [[превозно средство]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%9A%D0%BE%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D1%81_%D0%B2%D0%BD%D1%83%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D0%BE_%D0%B2%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%A0%D0%A4/%D0%93%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B0_V|title=Кодекс внутреннего водного транспорта РФ/Глава V — Викитека|work=ru.wikisource.org|language=ru|accessdate=2026-04-27}}</ref><ref>{{ОДРМЈ|екипаж}}</ref><ref>{{ДРМЈ|екипаж}}</ref> Зборот „екипаж“ потекнува од поморската пракса, каде што на [[Едреник|едрениците]] луѓето што извршувале различни функции се обединувале во екипаж за заедничко управување со бродот. Претходно, во поширока поморска смисла, екипажот ги опфаќал сите чинови на бродот: капетан, навигатори, [[Морнар|морнари]], машинисти, ложачи и послуга. Екипажот на помало пловило може да се состои и од само едно лице што управува со него. == Бродски екипаж == Бродскиот екипаж го сочинуваат [[Морнар|морнарите]], офицерите и другите чинови на еден [[Трговски брод|трговски]] или воен брод. Составот на екипажот вклучува: заповедник на бродот — капетан, неговите помошници, помлади командири и извршители — морнари. Во современиот состав на морскиот екипаж влегуваат луѓе од многу специјалности: навигатори, мотористи, радисти, готвач, бродски лекар и други. Секој поединец во екипажот се нарекува „член на екипажот“. Понекогаш како [[синоним]] за зборот екипаж се користи зборот „екипа“ или „команда“. Во современата морнарица, зборот екипаж се применува како за екипажите на воените бродови (на чело со командир на брод), така и за кадарот на трговските и другите граѓански пловила (на чело со капетан). == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.onboardonline.com/industry-article-index/career-and-training/yacht-job-descriptions-and-salary-guide/ Yacht Job Descriptions and Salary Guide] [[Категорија:Општествени групи]] [[Категорија:Воени единици и формации]] [[Категорија:Воена наука]] [[Категорија:Флоти]] aaxu5zxrrta7l3423lfoq3wmnyz1l76 5545442 5545441 2026-04-27T17:24:00Z Andrew012p 85224 5545442 wikitext text/x-wiki [[File:Gorskii 00955u.jpg|thumb|Екипажот на паробродот „Шексна“, 1909 г.]] [[File:T26 21-1-.jpg|thumb|Екипаж на тенкот [[Т-26]]]] [[File:ISU-152 crew.svg|thumb|Распоред на екипажот во самоодна артилериска единица [[ИСУ-152]]: 1. Возач механичар, 2. Командир, 3. Нишанџија, 4. Помошник полнач, 5. Полнач]] [[File:US Navy 040518-N-9662L-023 Chilean crew members aboard the training ship Esmeralda (BE 43) sing the Chilean Navy Helm.jpg|thumb|Бродскиот екипаж на „Есмералда“]] '''Екипаж''' ({{Langx|fr|équipage}} — „опрема, бродска екипа“, од ''équiper'' — „опремува (брод)“) — група [[луѓе]] (некогаш и едно лице), обединети во уредена хиерархиска структура со цел извршување заедничка работа или заедничка задача на одредено [[превозно средство]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%9A%D0%BE%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D1%81_%D0%B2%D0%BD%D1%83%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D0%BE_%D0%B2%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%A0%D0%A4/%D0%93%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B0_V|title=Кодекс внутреннего водного транспорта РФ/Глава V — Викитека|work=ru.wikisource.org|language=ru|accessdate=2026-04-27}}</ref><ref>{{ОДРМЈ|екипаж}}</ref><ref>{{ДРМЈ|екипаж}}</ref> Зборот „екипаж“ потекнува од поморската пракса, каде што на [[Едреник|едрениците]] луѓето што извршувале различни функции се обединувале во екипаж за заедничко управување со бродот. Претходно, во поширока поморска смисла, екипажот ги опфаќал сите чинови на бродот: капетан, навигатори, [[Морнар|морнари]], машинисти, ложачи и послуга. Екипажот на помало пловило може да се состои и од само едно лице што управува со него. == Бродски екипаж == Бродскиот екипаж го сочинуваат [[Морнар|морнарите]], офицерите и другите чинови на еден [[Трговски брод|трговски]] или [[воен брод]]. Составот на екипажот вклучува: заповедник на бродот — капетан, неговите помошници, помлади командири и извршители — морнари. Во современиот состав на морскиот екипаж влегуваат луѓе од многу специјалности: навигатори, мотористи, радисти, готвач, бродски лекар и други. Секој поединец во екипажот се нарекува „член на екипажот“. Понекогаш како [[синоним]] за зборот екипаж се користи зборот „екипа“ или „команда“. Во современата морнарица, зборот екипаж се применува како за екипажите на воените бродови (на чело со командир на брод), така и за кадарот на трговските и другите граѓански пловила (на чело со капетан). == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.onboardonline.com/industry-article-index/career-and-training/yacht-job-descriptions-and-salary-guide/ Yacht Job Descriptions and Salary Guide] [[Категорија:Општествени групи]] [[Категорија:Воени единици и формации]] [[Категорија:Воена наука]] [[Категорија:Флоти]] 4gywutjg4tt36jst8t8blemo5piietr Разговор:Екипаж 1 1392822 5545440 2026-04-27T17:23:11Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{СЗР}} 5545440 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx Татјана Караткјевич 0 1392823 5545457 2026-04-27T17:40:55Z 19user99 72391 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1304315611|Tatsyana Karatkyevich]]“ 5545457 wikitext text/x-wiki '''Татјана Микалаевна Караткјевич''' ({{Langx|be|Таццяна Мікалаеўна Караткевіч|}}; {{Langx|ru|Татьяна Николаевна Короткевич|}}; родена на 8 март 1977 година) — белоруска политичарка и членка на граѓанската кампања „Кажи ја вистината“. Караткјевич станала член на „Кажи ја вистината“ во 2010 година, како и на други иницијативни групи кои биле незадоволни од Владата. <ref name="tut">{{Наведени вести|url=http://news.tut.by/politics/441643.html|title=Кандидатом в президенты может стать женщина. Сделайте свой выбор|date=1 August 2015|work=Tut|access-date=1 April 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20150801094240/http://news.tut.by/politics/441643.html|archive-date=1 August 2015}}</ref> Таа била кандидатка за претседателските избори во 2015 година, освојувајќи 4,4% од гласовите. <ref>{{Наведени вести|url=https://belta.by/politics/view/tsik-belarusi-utverdil-itogi-vyborov-prezidenta-166921-2015/|title=ЦИК Беларуси опубликовал окончательные итоги выборов Президента|date=16 October 2015|work=BELTA|access-date=1 April 2025|language=ru-RU}}</ref> Во 2020 година, Татјана Караткевич ја предводеше иницијативната група за номинирање на копретседателот на „Кажи ја вистината“ , Андреј Дмитријеу, за кандидат на претседателските избори во 2020 година . Во 2024 година, Караткевич доби 15 дена административен притвор според политичка статија за „забранета“ фотографија на нејзините социјални мрежи. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://reform.news/jeks-kandidatku-v-prezidenty-tatjanu-korotkevich-arestovali-na-15-sutok-nasha-niva|title=Экс-кандидатку в президенты Татьяну Короткевич арестовали на 15 суток — «Наша Нiва»|work={{ill|Reform.news|be}}|language=ru}}</ref> == Ран и личен живот == Караткевич била родена на 8 март 1977 година во [[Минск]], тогашен дел од [[Белоруска Советска Социјалистичка Република|Белоруската ССР]]. <ref name="of">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.belarus.by/ru/government/belarus-elections/presidential-elections-belarus-2015/candidates|title=Кандидаты на пост Президента Беларуси|work=www.belarus.by|accessdate=1 April 2025}}</ref> Дипломирала на Белорускиот државен педагошки универзитет „Максим Танк“, каде што потоа работела како наставник по [[психологија]] 11 години, како и на Белорускиот државен универзитет. <ref name="tut">{{Наведени вести|url=http://news.tut.by/politics/441643.html|title=Кандидатом в президенты может стать женщина. Сделайте свой выбор|date=1 August 2015|work=Tut|access-date=1 April 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20150801094240/http://news.tut.by/politics/441643.html|archive-date=1 August 2015}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20150801094240/http://news.tut.by/politics/441643.html "Кандидатом в президенты может стать женщина. Сделайте свой выбор"]. ''Tut''. 1 August 2015. Archived from [http://news.tut.by/politics/441643.html the original] on 1 August 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">1 April</span> 2025</span>.</cite></ref> Три години раководела со одделот за рехабилитација во Територијалниот центар за социјални услуги во Минск, а потоа 2 години била директорка на институцијата „Семејно игралиште“. <ref name="of" /> Првично се приклучила на Белоруската социјалдемократска партија (БСДП) во 1999 година, партија против [[Александар Лукашенко]], <ref>{{Наведени вести|url=https://gazetaby.com/post/social-demokraty-podderzhali-vydvizhenie-korotkevich-kandidatom-v-prezidenty/93390/|title=Социал-демократы поддержали выдвижение Короткевич кандидатом в президенты|date=19 April 2015|work=Gazetaby|access-date=1 April 2025}}</ref> пред да ја напушти партијата во 2016 година. Оттогаш била опишана како пријателка на БСДП. <ref>{{Наведени вести|url=https://euroradio.fm/en/karatkevich-i-was-invited-parliament-because-we-initiated-dialogue|title=Karatkevich: I was invited to Parliament, because we initiated dialogue {{!}} Belarus news ❘ euroradio.fm|date=19 May 2016|work=Euro Radio|access-date=1 April 2025|language=en}}</ref> Таа била во брак со автомеханичар за брза помош и има син по име Елисеј. <ref>{{Наведени вести|url=https://gazetaby.com/post/belorusy-xotyat-chtoby-my-prishli-i-pomenyali-prezidenta/54187/|title=«Белорусы хотят, чтобы мы пришли и поменяли президента…»|date=8 March 2013|work=Gazetaby|access-date=1 April 2025}}</ref> Се развела од својот сопруг во 2016 година, што го припишала на тоа што повеќе не ги сакале истите работи и стресот од нејзиниот личен политички живот. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.kp.ru/daily/26683.3/3707981/?ysclid=m8xr3aaxww475937516|title=Экс-кандидат в президенты Беларуси Татьяна Короткевич: Самое сложное было – объяснить сыну, почему я не стала президентом|last=ШАХНОВИЧ|first=Татьяна|date=30 May 2017|work=KP|access-date=1 April 2025}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://zapraudu.info/author/korotkevich/ Биографија на „Кажи ја вистината“] * {{Facebook|karatkevich}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1977 година]] p5b3hl7ymkicmigccdw4h8afmmswa1m 5545481 5545457 2026-04-27T19:10:56Z 19user99 72391 5545481 wikitext text/x-wiki {{Infobox politician | native_name = Таццяна Караткевіч | image = File:Tacciana Karatkievič.jpeg | caption = Татјана Караткјевич во 2015 година | birth_date = {{Birth date and age|1977|03|08}} | party = [[Белоруската социјалдемократска партија|БСДП]] }} '''Татјана Микалаевна Караткјевич''' ({{Langx|be|Таццяна Мікалаеўна Караткевіч|}}; {{Langx|ru|Татьяна Николаевна Короткевич|}}; родена на 8 март 1977 година) — белоруска политичарка и членка на граѓанската кампања „Кажи ја вистината“. Караткјевич станала член на „Кажи ја вистината“ во 2010 година, како и на други иницијативни групи кои биле незадоволни од Владата.<ref name="tut">{{Наведени вести|url=http://news.tut.by/politics/441643.html|title=Кандидатом в президенты может стать женщина. Сделайте свой выбор|date=1 August 2015|work=Tut|access-date=1 April 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20150801094240/http://news.tut.by/politics/441643.html|archive-date=1 August 2015}}</ref> Таа била кандидатка за претседателските избори во 2015 година, освојувајќи 4,4% од гласовите.<ref>{{Наведени вести|url=https://belta.by/politics/view/tsik-belarusi-utverdil-itogi-vyborov-prezidenta-166921-2015/|title=ЦИК Беларуси опубликовал окончательные итоги выборов Президента|date=16 October 2015|work=BELTA|access-date=1 April 2025|language=ru-RU}}</ref> Во 2020 година, Татјана Караткјевич ја предводеше иницијативната група за номинирање на копретседателот на „Кажи ја вистината“, Андреј Дмитријеу, за кандидат на претседателските избори во 2020 година. Во 2024 година, Караткјевич доби 15 дена административен притвор според политичка статија за „забранета“ фотографија на нејзините социјални мрежи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://reform.news/jeks-kandidatku-v-prezidenty-tatjanu-korotkevich-arestovali-na-15-sutok-nasha-niva|title=Экс-кандидатку в президенты Татьяну Короткевич арестовали на 15 суток — «Наша Нiва»|work={{ill|Reform.news|be}}|language=ru}}</ref> == Ран и личен живот == Караткјевич била родена на 8 март 1977 година во [[Минск]], тогашен дел од [[Белоруска Советска Социјалистичка Република|Белоруската ССР]].<ref name="of">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.belarus.by/ru/government/belarus-elections/presidential-elections-belarus-2015/candidates|title=Кандидаты на пост Президента Беларуси|work=www.belarus.by|accessdate=1 April 2025}}</ref> Дипломирала на Белорускиот државен педагошки универзитет „Максим Танк“, каде што потоа работела како наставник по [[психологија]] 11 години, како и на Белорускиот државен универзитет.<ref name="tut">{{Наведени вести|url=http://news.tut.by/politics/441643.html|title=Кандидатом в президенты может стать женщина. Сделайте свой выбор|date=1 August 2015|work=Tut|access-date=1 April 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20150801094240/http://news.tut.by/politics/441643.html|archive-date=1 August 2015}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20150801094240/http://news.tut.by/politics/441643.html "Кандидатом в президенты может стать женщина. Сделайте свой выбор"]. ''Tut''. 1 August 2015. Archived from [http://news.tut.by/politics/441643.html the original] on 1 August 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">1 April</span> 2025</span>.</cite></ref> Три години раководела со одделот за рехабилитација во Територијалниот центар за социјални услуги во Минск, а потоа 2 години била директорка на институцијата „Семејно игралиште“.<ref name="of" /> Првично се приклучила на Белоруската социјалдемократска партија (БСДП) во 1999 година, партија против [[Александар Лукашенко]],<ref>{{Наведени вести|url=https://gazetaby.com/post/social-demokraty-podderzhali-vydvizhenie-korotkevich-kandidatom-v-prezidenty/93390/|title=Социал-демократы поддержали выдвижение Короткевич кандидатом в президенты|date=19 April 2015|work=Gazetaby|access-date=1 April 2025}}</ref> пред да ја напушти партијата во 2016 година. Оттогаш била опишана како пријателка на БСДП.<ref>{{Наведени вести|url=https://euroradio.fm/en/karatkevich-i-was-invited-parliament-because-we-initiated-dialogue|title=Karatkevich: I was invited to Parliament, because we initiated dialogue {{!}} Belarus news ❘ euroradio.fm|date=19 May 2016|work=Euro Radio|access-date=1 April 2025|language=en}}</ref> Таа била во брак со автомеханичар за брза помош и има син по име Елисеј.<ref>{{Наведени вести|url=https://gazetaby.com/post/belorusy-xotyat-chtoby-my-prishli-i-pomenyali-prezidenta/54187/|title=«Белорусы хотят, чтобы мы пришли и поменяли президента…»|date=8 March 2013|work=Gazetaby|access-date=1 April 2025}}</ref> Се развела од својот сопруг во 2016 година, што го припишала на тоа што повеќе не ги сакале истите работи и стресот од нејзиниот личен политички живот.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.kp.ru/daily/26683.3/3707981/?ysclid=m8xr3aaxww475937516|title=Экс-кандидат в президенты Беларуси Татьяна Короткевич: Самое сложное было – объяснить сыну, почему я не стала президентом|last=ШАХНОВИЧ|first=Татьяна|date=30 May 2017|work=KP|access-date=1 April 2025}}</ref> ==Социјални и политички активности== Таа била вклучена во општествени и политички активности од 1999 година.[4] Била членка на Белоруската социјалдемократска партија[8] до 2016 година. Од 2010 година, активно учествувала во кампањата „Кажи ја вистината“. Нејзината работа вклучувала помагање на граѓански иницијативни групи незадоволни од плановите за развој на Минск, собирање потписи за именување улица и метро станица во Минск по писателот Васил Биков и учество во кампањата „Народен референдум“.[5][9][10] Караткјевич се кандидирала за претседател на парламентарните избори во 2012 година во изборната единица Калваријски во Минск, но не била избрана. ==Учество на претседателските избори во 2015 година== Татјана Караткјевич била номинирана за кандидат за претседателските избори во 2015 година од страна на опозициската коалиција „Народен референдум“, составена од кампањата „Кажи ја вистината“, движењето „За слобода“, партијата БПФ и белоруската социјалдемократска партија „Храмада“.[13] На онлајн гласањето во март 2015 година, Караткјевич убедливо ги победила другите кандидати во опозициската публика.[14] Караткјевич собрала 110.000 потписи во поддршка на нејзината номинација. На 29 август, по завршувањето на кампањата за собирање потписи, партијата БПФ ја повлекла својата поддршка за Караткјевич.[15] Сепак, нејзин претставник во Централната изборна комисија бил заменик-претседателот на партијата, Игор Љалков.[16] На 10 септември 2015 година, по собирањето и проверката на потписите на гласачите, таа била регистрирана од Централната изборна комисија на Република Белорусија како претседателски кандидат.[17] Во интервју за белоруската служба на Радио Либерти таа изјавила: „Јас сум демократски кандидат на опозицијата. Денес се случи да сум единствениот демократски кандидат“. Караткјевич станала првата жена претседателски кандидат во историјата на Белорусија.[18] Според Централната комисија на Република Белорусија за избори и републикански референдуми, 271.426 гласачи гласале за Татјана Караткјевич на претседателските избори на 11 октомври 2015 година, што претставувало 4,44% од вкупниот број гласачи кои учествувале на изборите.[19] Така, Татјана Караткјевич завршила втора по актуелниот претседател Александар Лукашенко. ==По 2015 година== Во 2020 година, Татјана Короткевич ја предводела иницијативната група за номинирање на копретседателот на „Кажи ја вистината“, Андреј Дмитриев, за кандидат на претседателските избори во 2020 година. Во 2024 година, Короткевич добила 15 дена административен притвор поради објавување на „забранета“ фотографија на нејзините социјални медиуми.[20] == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://zapraudu.info/author/korotkevich/ Биографија на „Кажи ја вистината“] * {{Facebook|karatkevich}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1977 година]] em0vffug2phwa05is2v6g384bcwk4tx 5545484 5545481 2026-04-27T19:16:13Z 19user99 72391 5545484 wikitext text/x-wiki {{Infobox politician | native_name = Таццяна Караткевіч | image = File:Tacciana Karatkievič.jpeg | caption = Татјана Караткјевич во 2015 година | birth_date = {{Birth date and age|1977|03|08}} | party = [[Белоруската социјалдемократска партија|БСДП]] }} '''Татјана Микалаевна Караткјевич''' ({{Langx|be|Таццяна Мікалаеўна Караткевіч|}}; {{Langx|ru|Татьяна Николаевна Короткевич|}}; родена на 8 март 1977 година) — белоруска политичарка и членка на граѓанската кампања „Кажи ја вистината“. Караткјевич станала член на „Кажи ја вистината“ во 2010 година, како и на други иницијативни групи кои биле незадоволни од Владата.<ref name="tut"/> Таа била кандидатка за претседателските избори во 2015 година, освојувајќи 4,4% од гласовите.<ref>{{Наведени вести|url=https://belta.by/politics/view/tsik-belarusi-utverdil-itogi-vyborov-prezidenta-166921-2015/|title=ЦИК Беларуси опубликовал окончательные итоги выборов Президента|date=16 October 2015|work=BELTA|access-date=1 April 2025|language=ru-RU}}</ref> Во 2020 година, Татјана Караткјевич ја предводеше иницијативната група за номинирање на копретседателот на „Кажи ја вистината“, Андреј Дмитријеу, за кандидат на претседателските избори во 2020 година. Во 2024 година, Караткјевич доби 15 дена административен притвор според политичка статија за „забранета“ фотографија на нејзините социјални мрежи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://reform.news/jeks-kandidatku-v-prezidenty-tatjanu-korotkevich-arestovali-na-15-sutok-nasha-niva|title=Экс-кандидатку в президенты Татьяну Короткевич арестовали на 15 суток — «Наша Нiва»|work={{ill|Reform.news|be}}|language=ru}}</ref> == Ран и личен живот == Караткјевич била родена на 8 март 1977 година во [[Минск]], тогашен дел од [[Белоруска Советска Социјалистичка Република|Белоруската ССР]].<ref name="of">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.belarus.by/ru/government/belarus-elections/presidential-elections-belarus-2015/candidates|title=Кандидаты на пост Президента Беларуси|work=www.belarus.by|accessdate=1 April 2025}}</ref> Дипломирала на Белорускиот државен педагошки универзитет „Максим Танк“, каде што потоа работела како наставник по [[психологија]] 11 години, како и на Белорускиот државен универзитет.<ref name="tut">{{Наведени вести|url=http://news.tut.by/politics/441643.html|title=Кандидатом в президенты может стать женщина. Сделайте свой выбор|date=1 August 2015|work=Tut|access-date=1 April 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20150801094240/http://news.tut.by/politics/441643.html|archive-date=1 August 2015}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20150801094240/http://news.tut.by/politics/441643.html "Кандидатом в президенты может стать женщина. Сделайте свой выбор"]. ''Tut''. 1 August 2015. Archived from [http://news.tut.by/politics/441643.html the original] on 1 August 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">1 April</span> 2025</span>.</cite></ref> Три години раководела со одделот за рехабилитација во Територијалниот центар за социјални услуги во Минск, а потоа 2 години била директорка на институцијата „Семејно игралиште“.<ref name="of" /> Првично се приклучила на Белоруската социјалдемократска партија (БСДП) во 1999 година, партија против [[Александар Лукашенко]],<ref>{{Наведени вести|url=https://gazetaby.com/post/social-demokraty-podderzhali-vydvizhenie-korotkevich-kandidatom-v-prezidenty/93390/|title=Социал-демократы поддержали выдвижение Короткевич кандидатом в президенты|date=19 April 2015|work=Gazetaby|access-date=1 April 2025}}</ref> пред да ја напушти партијата во 2016 година. Оттогаш била опишана како пријателка на БСДП.<ref>{{Наведени вести|url=https://euroradio.fm/en/karatkevich-i-was-invited-parliament-because-we-initiated-dialogue|title=Karatkevich: I was invited to Parliament, because we initiated dialogue {{!}} Belarus news ❘ euroradio.fm|date=19 May 2016|work=Euro Radio|access-date=1 April 2025|language=en}}</ref> Таа била во брак со автомеханичар за брза помош и има син по име Елисеј.<ref>{{Наведени вести|url=https://gazetaby.com/post/belorusy-xotyat-chtoby-my-prishli-i-pomenyali-prezidenta/54187/|title=«Белорусы хотят, чтобы мы пришли и поменяли президента…»|date=8 March 2013|work=Gazetaby|access-date=1 April 2025}}</ref> Се развела од својот сопруг во 2016 година, што го припишала на тоа што повеќе не ги сакале истите работи и стресот од нејзиниот личен политички живот.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.kp.ru/daily/26683.3/3707981/?ysclid=m8xr3aaxww475937516|title=Экс-кандидат в президенты Беларуси Татьяна Короткевич: Самое сложное было – объяснить сыну, почему я не стала президентом|last=ШАХНОВИЧ|first=Татьяна|date=30 May 2017|work=KP|access-date=1 April 2025}}</ref> ==Социјални и политички активности== Таа била вклучена во општествени и политички активности од 1999 година. Била членка на Белоруската социјалдемократска партија до 2016 година.<ref>{{Cite web |url=http://www.bsdp.org/sites/bsdp/files/publications/_5_q222.pdf |title=Архивированная копия |access-date=2022-02-21 |archive-date=2021-12-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229005922/http://bsdp.org/sites/bsdp/files/publications/_5_q222.pdf |url-status=live }}</ref> Од 2010 година, активно учествувала во кампањата „Кажи ја вистината“. Нејзината работа вклучувала помагање на граѓански иницијативни групи незадоволни од плановите за развој на Минск, собирање потписи за именување улица и метро станица во Минск по писателот Васил Биков и учество во кампањата „Народен референдум“.<ref>{{cite web |author=Ольга Слуцкая. |date=2014-08-27 |url=http://gazetaby.com/cont/art.php?sn_nid=80629 |title=Кампания «Говори правду» передала в Минский совет депутатов 100 тысяч подписей за улицу Быкова |publisher={{нп3|Салідарнасць|Салідарнасць|uk|Салідарнасць}} |access-date=2015-09-14 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304090857/http://gazetaby.com/cont/art.php?sn_nid=80629 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |date=2014-08-15 |url=http://www.belaruspartisan.org/politic/276983/ |title="Народный референдум" скукожился до общественных слушаний |work=[[Белорусский партизан]] |access-date=2015-09-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304131932/http://www.belaruspartisan.org/politic/276983/ |archive-date=2016-03-04 |url-status=dead }}</ref> Караткјевич се кандидирала за претседател на парламентарните избори во 2012 година во изборната единица Калваријски во Минск, но не била избрана. ==Учество на претседателските избори во 2015 година== Татјана Караткјевич била номинирана за кандидат за претседателските избори во 2015 година од страна на опозициската коалиција „Народен референдум“, составена од кампањата „Кажи ја вистината“, движењето „За слобода“, партијата БПФ и белоруската социјалдемократска партија „Храмада“.[13] На онлајн гласањето во март 2015 година, Караткјевич убедливо ги победила другите кандидати во опозициската публика.[14] Караткјевич собрала 110.000 потписи во поддршка на нејзината номинација.<ref>[https://www.naviny.media/rubrics/elections/2015/06/29/ic_news_623_459893/ Татьяна Короткевич: я выдвигаюсь не как партийный кандидат, а как кандидат от «Народного референдума»] // [[naviny.by]]</ref><ref>{{Cite web |url=http://gazetaby.com/cont/art.php?sn_nid=92584 |title=На виртуальных праймериз Короткевич разгромила Лебедько |publisher={{нп3|Салідарнасць|Салідарнасць|uk|Салідарнасць}} |access-date=2015-09-12 |archive-date=2016-09-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160911181110/http://gazetaby.com/cont/art.php?sn_nid=92584 |url-status=live }}</ref> На 29 август, по завршувањето на кампањата за собирање потписи, партијата БПФ ја повлекла својата поддршка за Караткјевич. Сепак, нејзин претставник во Централната изборна комисија бил заменик-претседателот на партијата, Игор Љалков. На 10 септември 2015 година, по собирањето и проверката на потписите на гласачите, таа била регистрирана од Централната изборна комисија на Република Белорусија како претседателски кандидат. Во интервју за белоруската служба на Радио Либерти таа изјавила: „Јас сум демократски кандидат на опозицијата. Денес се случи да сум единствениот демократски кандидат“.<ref>[http://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/2250750 Первым кандидатом в президенты Белоруссии зарегистрирована Татьяна Короткевич] {{Wayback|url=http://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/2250750 |date=20150925223639 }} // [[ТАСС]]</ref><ref>{{cite web |date=2015-09-10 |url=http://www.belgazeta.by/ru/news/tema/31538/ |title=ЦИК зарегистрировал четырех кандидатов в президенты |publisher=[[БелГазета]] |access-date=2015-09-12 |archive-date=2015-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925031754/http://www.belgazeta.by/ru/news/tema/31538 |url-status=live }}</ref> Караткјевич станала првата жена претседателски кандидат во историјата на Белорусија.<ref>{{Cite web |url=https://twitter.com/zerkalo_io/status/641923126968848384 |title=Архивированная копия |access-date=2022-02-21 |archive-date=2022-02-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220221135213/https://twitter.com/zerkalo_io/status/641923126968848384 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://dsk-brest.by/wp-content/uploads/2020/09/9cd9ee38e208d650bb05abedf5c6ad70.pdf |title=Архивированная копия |access-date=2022-02-21 |archive-date=2022-02-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220221135217/https://dsk-brest.by/wp-content/uploads/2020/09/9cd9ee38e208d650bb05abedf5c6ad70.pdf |url-status=live }}</ref> Според Централната комисија на Република Белорусија за избори и републикански референдуми, 271.426 гласачи гласале за Татјана Караткјевич на претседателските избори на 11 октомври 2015 година, што претставувало 4,44% од вкупниот број гласачи кои учествувале на изборите. Така, Татјана Караткјевич завршила втора по актуелниот претседател Александар Лукашенко.<ref>{{Cite web|url = http://www.rec.gov.by/sites/default/files/pdf/Elections-PRB2015-itog.pdf|title = Центральная комиссия Республики Беларусь по выборам и проведению республиканских референдумов. СВЕДЕНИЯ о результатах голосования 11 октября 2015 года|author = |work = |date = |publisher = |access-date = 2015-10-19|archive-date = 2015-10-17|archive-url = https://web.archive.org/web/20151017100153/http://rec.gov.by/sites/default/files/pdf/Elections-PRB2015-itog.pdf|url-status = dead}}</ref> ==По 2015 година== Во 2020 година, Татјана Короткевич ја предводела иницијативната група за номинирање на копретседателот на „Кажи ја вистината“, Андреј Дмитриев, за кандидат на претседателските избори во 2020 година. Во 2024 година, Короткевич добила 15 дена административен притвор поради објавување на „забранета“ фотографија на нејзините социјални медиуми.<ref>{{cite web|url=https://reform.news/jeks-kandidatku-v-prezidenty-tatjanu-korotkevich-arestovali-na-15-sutok-nasha-niva|title=Экс-кандидатку в президенты Татьяну Короткевич арестовали на 15 суток — «Наша Нiва»|work=[[Reform.news]]|lang=ru|archive-date=2024-11-04|access-date=2024-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20241104235622/https://reform.news/jeks-kandidatku-v-prezidenty-tatjanu-korotkevich-arestovali-na-15-sutok-nasha-niva|url-status=live}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://zapraudu.info/author/korotkevich/ Биографија на „Кажи ја вистината“] * {{Facebook|karatkevich}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1977 година]] nj8o6ddklewmw6yx8jhy86dswtle8ms 5545491 5545484 2026-04-27T19:19:46Z 19user99 72391 5545491 wikitext text/x-wiki {{Infobox politician | native_name = Таццяна Караткевіч | image = File:Tacciana Karatkievič.jpeg | caption = Татјана Караткјевич во 2015 година | birth_date = {{Birth date and age|1977|03|08}} | party = [[Белоруската социјалдемократска партија|БСДП]] }} '''Татјана Микалаевна Караткјевич''' ({{Langx|be|Таццяна Мікалаеўна Караткевіч|}}; {{Langx|ru|Татьяна Николаевна Короткевич|}}; родена на 8 март 1977 година) — белоруска политичарка и членка на граѓанската кампања „Кажи ја вистината“. Караткјевич станала член на „Кажи ја вистината“ во 2010 година, како и на други иницијативни групи кои биле незадоволни од [[Влада на Белорусија|Владата на Белорусија]].<ref name="tut"/> Таа била кандидатка за претседателските избори во 2015 година, освојувајќи 4,4% од гласовите.<ref>{{Наведени вести|url=https://belta.by/politics/view/tsik-belarusi-utverdil-itogi-vyborov-prezidenta-166921-2015/|title=ЦИК Беларуси опубликовал окончательные итоги выборов Президента|date=16 October 2015|work=BELTA|access-date=1 April 2025|language=ru-RU}}</ref> Во 2020 година, Татјана Караткјевич ја предводеше иницијативната група за номинирање на копретседателот на „Кажи ја вистината“, Андреј Дмитријеу, за кандидат на претседателските избори во 2020 година. Во 2024 година, Караткјевич доби 15 дена административен притвор според политичка статија за „забранета“ фотографија на нејзините социјални мрежи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://reform.news/jeks-kandidatku-v-prezidenty-tatjanu-korotkevich-arestovali-na-15-sutok-nasha-niva|title=Экс-кандидатку в президенты Татьяну Короткевич арестовали на 15 суток — «Наша Нiва»|work={{ill|Reform.news|be}}|language=ru}}</ref> == Ран и личен живот == Караткјевич била родена на 8 март 1977 година во [[Минск]], тогашен дел од [[Белоруска Советска Социјалистичка Република|Белоруската ССР]].<ref name="of">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.belarus.by/ru/government/belarus-elections/presidential-elections-belarus-2015/candidates|title=Кандидаты на пост Президента Беларуси|work=www.belarus.by|accessdate=1 April 2025}}</ref> Дипломирала на Белорускиот државен педагошки универзитет „Максим Танк“, каде што потоа работела како наставник по [[психологија]] 11 години, како и на Белорускиот државен универзитет.<ref name="tut">{{Наведени вести|url=http://news.tut.by/politics/441643.html|title=Кандидатом в президенты может стать женщина. Сделайте свой выбор|date=1 August 2015|work=Tut|access-date=1 April 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20150801094240/http://news.tut.by/politics/441643.html|archive-date=1 August 2015}}</ref> Три години раководела со одделот за рехабилитација во Територијалниот центар за социјални услуги во Минск, а потоа 2 години била директорка на институцијата „Семејно игралиште“.<ref name="of" /> Првично се приклучила на Белоруската социјалдемократска партија (БСДП) во 1999 година, партија против [[Александар Лукашенко]],<ref>{{Наведени вести|url=https://gazetaby.com/post/social-demokraty-podderzhali-vydvizhenie-korotkevich-kandidatom-v-prezidenty/93390/|title=Социал-демократы поддержали выдвижение Короткевич кандидатом в президенты|date=19 April 2015|work=Gazetaby|access-date=1 April 2025}}</ref> пред да ја напушти партијата во 2016 година. Оттогаш била опишана како пријателка на БСДП.<ref>{{Наведени вести|url=https://euroradio.fm/en/karatkevich-i-was-invited-parliament-because-we-initiated-dialogue|title=Karatkevich: I was invited to Parliament, because we initiated dialogue {{!}} Belarus news ❘ euroradio.fm|date=19 May 2016|work=Euro Radio|access-date=1 April 2025|language=en}}</ref> Таа била во брак со автомеханичар за брза помош и има син по име Елисеј.<ref>{{Наведени вести|url=https://gazetaby.com/post/belorusy-xotyat-chtoby-my-prishli-i-pomenyali-prezidenta/54187/|title=«Белорусы хотят, чтобы мы пришли и поменяли президента…»|date=8 March 2013|work=Gazetaby|access-date=1 April 2025}}</ref> Се развела од својот сопруг во 2016 година, што го припишала на тоа што повеќе не ги сакале истите работи и стресот од нејзиниот личен политички живот.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.kp.ru/daily/26683.3/3707981/?ysclid=m8xr3aaxww475937516|title=Экс-кандидат в президенты Беларуси Татьяна Короткевич: Самое сложное было – объяснить сыну, почему я не стала президентом|last=ШАХНОВИЧ|first=Татьяна|date=30 May 2017|work=KP|access-date=1 April 2025}}</ref> ==Социјални и политички активности== Таа била вклучена во општествени и политички активности од 1999 година. Била членка на Белоруската социјалдемократска партија до 2016 година.<ref>{{Cite web |url=http://www.bsdp.org/sites/bsdp/files/publications/_5_q222.pdf |title=Архивированная копия |access-date=2022-02-21 |archive-date=2021-12-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229005922/http://bsdp.org/sites/bsdp/files/publications/_5_q222.pdf |url-status=live }}</ref> Од 2010 година, активно учествувала во кампањата „Кажи ја вистината“. Нејзината работа вклучувала помагање на граѓански иницијативни групи незадоволни од плановите за развој на Минск, собирање потписи за именување улица и метро станица во Минск по писателот [[Васил Биков]] и учество во кампањата „Народен референдум“.<ref>{{cite web |author=Ольга Слуцкая. |date=2014-08-27 |url=http://gazetaby.com/cont/art.php?sn_nid=80629 |title=Кампания «Говори правду» передала в Минский совет депутатов 100 тысяч подписей за улицу Быкова |publisher={{нп3|Салідарнасць|Салідарнасць|uk|Салідарнасць}} |access-date=2015-09-14 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304090857/http://gazetaby.com/cont/art.php?sn_nid=80629 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |date=2014-08-15 |url=http://www.belaruspartisan.org/politic/276983/ |title="Народный референдум" скукожился до общественных слушаний |work=[[Белорусский партизан]] |access-date=2015-09-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304131932/http://www.belaruspartisan.org/politic/276983/ |archive-date=2016-03-04 |url-status=dead }}</ref> Караткјевич се кандидирала за претседател на парламентарните избори во 2012 година во изборната единица [[Калваријски]] во Минск, но не била избрана. ==Учество на претседателските избори во 2015 година== Татјана Караткјевич била номинирана за кандидат за претседателските избори во 2015 година од страна на опозициската коалиција „Народен референдум“, составена од кампањата „Кажи ја вистината“, движењето „За слобода“, партијата БПФ и белоруската социјалдемократска партија „Храмада“. На онлајн гласањето во март 2015 година, Караткјевич убедливо ги победила другите кандидати во опозициската публика.[14] Караткјевич собрала 110.000 потписи во поддршка на нејзината номинација.<ref>[https://www.naviny.media/rubrics/elections/2015/06/29/ic_news_623_459893/ Татьяна Короткевич: я выдвигаюсь не как партийный кандидат, а как кандидат от «Народного референдума»] // [[naviny.by]]</ref><ref>{{Cite web |url=http://gazetaby.com/cont/art.php?sn_nid=92584 |title=На виртуальных праймериз Короткевич разгромила Лебедько |publisher={{нп3|Салідарнасць|Салідарнасць|uk|Салідарнасць}} |access-date=2015-09-12 |archive-date=2016-09-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160911181110/http://gazetaby.com/cont/art.php?sn_nid=92584 |url-status=live }}</ref> На 29 август, по завршувањето на кампањата за собирање потписи, партијата БПФ ја повлекла својата поддршка за Караткјевич. Сепак, нејзин претставник во Централната изборна комисија бил заменик-претседателот на партијата, [[Игор Љалков]]. На 10 септември 2015 година, по собирањето и проверката на потписите на гласачите, таа била регистрирана од Централната изборна комисија на Република Белорусија како претседателски кандидат. Во интервју за белоруската служба на Радио Либерти таа изјавила: „Јас сум демократски кандидат на опозицијата. Денес се случи да сум единствениот демократски кандидат“.<ref>[http://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/2250750 Первым кандидатом в президенты Белоруссии зарегистрирована Татьяна Короткевич] {{Wayback|url=http://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/2250750 |date=20150925223639 }} // [[ТАСС]]</ref><ref>{{cite web |date=2015-09-10 |url=http://www.belgazeta.by/ru/news/tema/31538/ |title=ЦИК зарегистрировал четырех кандидатов в президенты |publisher=[[БелГазета]] |access-date=2015-09-12 |archive-date=2015-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925031754/http://www.belgazeta.by/ru/news/tema/31538 |url-status=live }}</ref> Караткјевич станала првата жена претседателски кандидат во историјата на Белорусија.<ref>{{Cite web |url=https://twitter.com/zerkalo_io/status/641923126968848384 |title=Архивированная копия |access-date=2022-02-21 |archive-date=2022-02-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220221135213/https://twitter.com/zerkalo_io/status/641923126968848384 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://dsk-brest.by/wp-content/uploads/2020/09/9cd9ee38e208d650bb05abedf5c6ad70.pdf |title=Архивированная копия |access-date=2022-02-21 |archive-date=2022-02-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220221135217/https://dsk-brest.by/wp-content/uploads/2020/09/9cd9ee38e208d650bb05abedf5c6ad70.pdf |url-status=live }}</ref> Според Централната комисија на Република Белорусија за избори и републикански референдуми, 271.426 гласачи гласале за Татјана Караткјевич на претседателските избори на 11 октомври 2015 година, што претставувало 4,44% од вкупниот број гласачи кои учествувале на изборите. Така, Татјана Караткјевич завршила втора по актуелниот претседател [[Александар Лукашенко]].<ref>{{Cite web|url = http://www.rec.gov.by/sites/default/files/pdf/Elections-PRB2015-itog.pdf|title = Центральная комиссия Республики Беларусь по выборам и проведению республиканских референдумов. СВЕДЕНИЯ о результатах голосования 11 октября 2015 года|author = |work = |date = |publisher = |access-date = 2015-10-19|archive-date = 2015-10-17|archive-url = https://web.archive.org/web/20151017100153/http://rec.gov.by/sites/default/files/pdf/Elections-PRB2015-itog.pdf|url-status = dead}}</ref> ==По 2015 година== Во 2020 година, Татјана Караткјевич ја предводела иницијативната група за номинирање на копретседателот на „Кажи ја вистината“, [[Андреј Дмитриев]], за кандидат на претседателските избори во 2020 година. Во 2024 година, Караткјевич добила 15 дена административен притвор поради објавување на „забранета“ фотографија на нејзините социјални медиуми.<ref>{{cite web|url=https://reform.news/jeks-kandidatku-v-prezidenty-tatjanu-korotkevich-arestovali-na-15-sutok-nasha-niva|title=Экс-кандидатку в президенты Татьяну Короткевич арестовали на 15 суток — «Наша Нiва»|work=[[Reform.news]]|lang=ru|archive-date=2024-11-04|access-date=2024-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20241104235622/https://reform.news/jeks-kandidatku-v-prezidenty-tatjanu-korotkevich-arestovali-na-15-sutok-nasha-niva|url-status=live}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://zapraudu.info/author/korotkevich/ Биографија на „Кажи ја вистината“] * {{Facebook|karatkevich}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1977 година]] 3dny7l46kiddejie1mdcm6e9j2vtull 5545496 5545491 2026-04-27T19:20:28Z 19user99 72391 5545496 wikitext text/x-wiki {{Infobox politician | native_name = Таццяна Караткевіч | image = File:Tacciana Karatkievič.jpeg | caption = Татјана Караткјевич во 2015 година | birth_date = {{Birth date and age|1977|03|08}} | party = [[Белоруската социјалдемократска партија|БСДП]] }} '''Татјана Микалаевна Караткјевич''' ({{Langx|be|Таццяна Мікалаеўна Караткевіч|}}; {{Langx|ru|Татьяна Николаевна Короткевич|}}; родена на 8 март 1977 година) — белоруска политичарка и членка на граѓанската кампања „Кажи ја вистината“. Караткјевич станала член на „Кажи ја вистината“ во 2010 година, како и на други иницијативни групи кои биле незадоволни од [[Влада на Белорусија|Владата на Белорусија]].<ref name="tut"/> Таа била кандидатка за претседателските избори во 2015 година, освојувајќи 4,4% од гласовите.<ref>{{Наведени вести|url=https://belta.by/politics/view/tsik-belarusi-utverdil-itogi-vyborov-prezidenta-166921-2015/|title=ЦИК Беларуси опубликовал окончательные итоги выборов Президента|date=16 October 2015|work=BELTA|access-date=1 April 2025|language=ru-RU}}</ref> Во 2020 година, Татјана Караткјевич ја предводеше иницијативната група за номинирање на копретседателот на „Кажи ја вистината“, Андреј Дмитријеу, за кандидат на претседателските избори во 2020 година. Во 2024 година, Караткјевич доби 15 дена административен притвор според политичка статија за „забранета“ фотографија на нејзините социјални мрежи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://reform.news/jeks-kandidatku-v-prezidenty-tatjanu-korotkevich-arestovali-na-15-sutok-nasha-niva|title=Экс-кандидатку в президенты Татьяну Короткевич арестовали на 15 суток — «Наша Нiва»|work={{ill|Reform.news|be}}|language=ru}}</ref> == Биографија == Караткјевич била родена на 8 март 1977 година во [[Минск]], тогашен дел од [[Белоруска Советска Социјалистичка Република|Белоруската ССР]].<ref name="of">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.belarus.by/ru/government/belarus-elections/presidential-elections-belarus-2015/candidates|title=Кандидаты на пост Президента Беларуси|work=www.belarus.by|accessdate=1 April 2025}}</ref> Дипломирала на Белорускиот државен педагошки универзитет „Максим Танк“, каде што потоа работела како наставник по [[психологија]] 11 години, како и на Белорускиот државен универзитет.<ref name="tut">{{Наведени вести|url=http://news.tut.by/politics/441643.html|title=Кандидатом в президенты может стать женщина. Сделайте свой выбор|date=1 August 2015|work=Tut|access-date=1 April 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20150801094240/http://news.tut.by/politics/441643.html|archive-date=1 August 2015}}</ref> Три години раководела со одделот за рехабилитација во Територијалниот центар за социјални услуги во Минск, а потоа 2 години била директорка на институцијата „Семејно игралиште“.<ref name="of" /> Првично се приклучила на Белоруската социјалдемократска партија (БСДП) во 1999 година, партија против [[Александар Лукашенко]],<ref>{{Наведени вести|url=https://gazetaby.com/post/social-demokraty-podderzhali-vydvizhenie-korotkevich-kandidatom-v-prezidenty/93390/|title=Социал-демократы поддержали выдвижение Короткевич кандидатом в президенты|date=19 April 2015|work=Gazetaby|access-date=1 April 2025}}</ref> пред да ја напушти партијата во 2016 година. Оттогаш била опишана како пријателка на БСДП.<ref>{{Наведени вести|url=https://euroradio.fm/en/karatkevich-i-was-invited-parliament-because-we-initiated-dialogue|title=Karatkevich: I was invited to Parliament, because we initiated dialogue {{!}} Belarus news ❘ euroradio.fm|date=19 May 2016|work=Euro Radio|access-date=1 April 2025|language=en}}</ref> Таа била во брак со автомеханичар за брза помош и има син по име Елисеј.<ref>{{Наведени вести|url=https://gazetaby.com/post/belorusy-xotyat-chtoby-my-prishli-i-pomenyali-prezidenta/54187/|title=«Белорусы хотят, чтобы мы пришли и поменяли президента…»|date=8 March 2013|work=Gazetaby|access-date=1 April 2025}}</ref> Се развела од својот сопруг во 2016 година, што го припишала на тоа што повеќе не ги сакале истите работи и стресот од нејзиниот личен политички живот.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.kp.ru/daily/26683.3/3707981/?ysclid=m8xr3aaxww475937516|title=Экс-кандидат в президенты Беларуси Татьяна Короткевич: Самое сложное было – объяснить сыну, почему я не стала президентом|last=ШАХНОВИЧ|first=Татьяна|date=30 May 2017|work=KP|access-date=1 April 2025}}</ref> ==Социјални и политички активности== Таа била вклучена во општествени и политички активности од 1999 година. Била членка на Белоруската социјалдемократска партија до 2016 година.<ref>{{Cite web |url=http://www.bsdp.org/sites/bsdp/files/publications/_5_q222.pdf |title=Архивированная копия |access-date=2022-02-21 |archive-date=2021-12-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229005922/http://bsdp.org/sites/bsdp/files/publications/_5_q222.pdf |url-status=live }}</ref> Од 2010 година, активно учествувала во кампањата „Кажи ја вистината“. Нејзината работа вклучувала помагање на граѓански иницијативни групи незадоволни од плановите за развој на Минск, собирање потписи за именување улица и метро станица во Минск по писателот [[Васил Биков]] и учество во кампањата „Народен референдум“.<ref>{{cite web |author=Ольга Слуцкая. |date=2014-08-27 |url=http://gazetaby.com/cont/art.php?sn_nid=80629 |title=Кампания «Говори правду» передала в Минский совет депутатов 100 тысяч подписей за улицу Быкова |publisher={{нп3|Салідарнасць|Салідарнасць|uk|Салідарнасць}} |access-date=2015-09-14 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304090857/http://gazetaby.com/cont/art.php?sn_nid=80629 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |date=2014-08-15 |url=http://www.belaruspartisan.org/politic/276983/ |title="Народный референдум" скукожился до общественных слушаний |work=[[Белорусский партизан]] |access-date=2015-09-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304131932/http://www.belaruspartisan.org/politic/276983/ |archive-date=2016-03-04 |url-status=dead }}</ref> Караткјевич се кандидирала за претседател на парламентарните избори во 2012 година во изборната единица [[Калваријски]] во Минск, но не била избрана. ==Учество на претседателските избори во 2015 година== Татјана Караткјевич била номинирана за кандидат за претседателските избори во 2015 година од страна на опозициската коалиција „Народен референдум“, составена од кампањата „Кажи ја вистината“, движењето „За слобода“, партијата БПФ и белоруската социјалдемократска партија „Храмада“. На онлајн гласањето во март 2015 година, Караткјевич убедливо ги победила другите кандидати во опозициската публика.[14] Караткјевич собрала 110.000 потписи во поддршка на нејзината номинација.<ref>[https://www.naviny.media/rubrics/elections/2015/06/29/ic_news_623_459893/ Татьяна Короткевич: я выдвигаюсь не как партийный кандидат, а как кандидат от «Народного референдума»] // [[naviny.by]]</ref><ref>{{Cite web |url=http://gazetaby.com/cont/art.php?sn_nid=92584 |title=На виртуальных праймериз Короткевич разгромила Лебедько |publisher={{нп3|Салідарнасць|Салідарнасць|uk|Салідарнасць}} |access-date=2015-09-12 |archive-date=2016-09-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160911181110/http://gazetaby.com/cont/art.php?sn_nid=92584 |url-status=live }}</ref> На 29 август, по завршувањето на кампањата за собирање потписи, партијата БПФ ја повлекла својата поддршка за Караткјевич. Сепак, нејзин претставник во Централната изборна комисија бил заменик-претседателот на партијата, [[Игор Љалков]]. На 10 септември 2015 година, по собирањето и проверката на потписите на гласачите, таа била регистрирана од Централната изборна комисија на Република Белорусија како претседателски кандидат. Во интервју за белоруската служба на Радио Либерти таа изјавила: „Јас сум демократски кандидат на опозицијата. Денес се случи да сум единствениот демократски кандидат“.<ref>[http://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/2250750 Первым кандидатом в президенты Белоруссии зарегистрирована Татьяна Короткевич] {{Wayback|url=http://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/2250750 |date=20150925223639 }} // [[ТАСС]]</ref><ref>{{cite web |date=2015-09-10 |url=http://www.belgazeta.by/ru/news/tema/31538/ |title=ЦИК зарегистрировал четырех кандидатов в президенты |publisher=[[БелГазета]] |access-date=2015-09-12 |archive-date=2015-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925031754/http://www.belgazeta.by/ru/news/tema/31538 |url-status=live }}</ref> Караткјевич станала првата жена претседателски кандидат во историјата на Белорусија.<ref>{{Cite web |url=https://twitter.com/zerkalo_io/status/641923126968848384 |title=Архивированная копия |access-date=2022-02-21 |archive-date=2022-02-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220221135213/https://twitter.com/zerkalo_io/status/641923126968848384 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://dsk-brest.by/wp-content/uploads/2020/09/9cd9ee38e208d650bb05abedf5c6ad70.pdf |title=Архивированная копия |access-date=2022-02-21 |archive-date=2022-02-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220221135217/https://dsk-brest.by/wp-content/uploads/2020/09/9cd9ee38e208d650bb05abedf5c6ad70.pdf |url-status=live }}</ref> Според Централната комисија на Република Белорусија за избори и републикански референдуми, 271.426 гласачи гласале за Татјана Караткјевич на претседателските избори на 11 октомври 2015 година, што претставувало 4,44% од вкупниот број гласачи кои учествувале на изборите. Така, Татјана Караткјевич завршила втора по актуелниот претседател [[Александар Лукашенко]].<ref>{{Cite web|url = http://www.rec.gov.by/sites/default/files/pdf/Elections-PRB2015-itog.pdf|title = Центральная комиссия Республики Беларусь по выборам и проведению республиканских референдумов. СВЕДЕНИЯ о результатах голосования 11 октября 2015 года|author = |work = |date = |publisher = |access-date = 2015-10-19|archive-date = 2015-10-17|archive-url = https://web.archive.org/web/20151017100153/http://rec.gov.by/sites/default/files/pdf/Elections-PRB2015-itog.pdf|url-status = dead}}</ref> ==По 2015 година== Во 2020 година, Татјана Караткјевич ја предводела иницијативната група за номинирање на копретседателот на „Кажи ја вистината“, [[Андреј Дмитриев]], за кандидат на претседателските избори во 2020 година. Во 2024 година, Караткјевич добила 15 дена административен притвор поради објавување на „забранета“ фотографија на нејзините социјални медиуми.<ref>{{cite web|url=https://reform.news/jeks-kandidatku-v-prezidenty-tatjanu-korotkevich-arestovali-na-15-sutok-nasha-niva|title=Экс-кандидатку в президенты Татьяну Короткевич арестовали на 15 суток — «Наша Нiва»|work=[[Reform.news]]|lang=ru|archive-date=2024-11-04|access-date=2024-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20241104235622/https://reform.news/jeks-kandidatku-v-prezidenty-tatjanu-korotkevich-arestovali-na-15-sutok-nasha-niva|url-status=live}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://zapraudu.info/author/korotkevich/ Биографија на „Кажи ја вистината“] * {{Facebook|karatkevich}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1977 година]] 2g7r7r0mn11kapqbe5g5vxu1d2hq10w Категорија:Дрва по место 14 1392824 5545460 2026-04-27T17:53:36Z Dandarmkd 31127 Создадена страница со: {{Commons category|Trees by location}} [[Категорија:Дрва| ]] [[Категорија:Растенија по место]] 5545460 wikitext text/x-wiki {{Commons category|Trees by location}} [[Категорија:Дрва| ]] [[Категорија:Растенија по место]] 5r5i434zkzmpbyos80998tlcjstkatb Разговор:Аеродинамика 1 1392825 5545462 2026-04-27T17:56:24Z P.Nedelkovski 47736 Создадена страница со: {{СЗР}} 5545462 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx Либерти Хајд Бејли 0 1392826 5545466 2026-04-27T18:43:35Z Kirca 08 128218 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1350076506|Liberty Hyde Bailey]]“ 5545466 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Научник|name=Либерти Хајд Бејли|image=Portrait of Liberty Hyde Bailey.jpg|image_size=255px|caption=|birth_date={{Birth date|1858|3|15}}|birth_place=[[Саут Хејвен, Мичиген]], САД|death_date={{death date and age|1954|12|25|1858|3|15}}|death_place=[[Итача, Њу Јорк]], САД|residence=|citizenship=|nationality=|field=[[Ботаника]]|work_institutions=Државен универзитет Мичиген, Универзитет Корнел|alma_mater=Земјоделски колеџ на Мичиген (сега [[Државен универзитет Мичиген]])|doctoral_advisor=|doctoral_students=|known_for=|author_abbrev_zoo=|prizes=[[Вејчова спомен-медалја]] <small>(1897)</small>|footnotes=|signature=|author_abbrev_bot=L.H. Bailey}} '''Либерти Хајд Бејли''' роден на15 март 1858, а починал на 25 декември 1954, бил американски [[Хортикултура|хортикултурист]] и застапник за рурални реформи во Соединетите Американски Држави. Тој бил коосновач на [[Американското друштво за хортикултурна наука]].{{Rp|10–15}}За време на [[прогресивната ера]], Бејли одиграл клучна улога во создавањето на [[Кооперативниот систем за проширување]], програмите за развој на младите [[4-H]], движењето [[за проучување на природата]], [[пратки по пошта]] и [[електрификација на руралните средини]].{{Sfn|Banks|1994}}<ref>{{Наведено списание|last=Connors|first=James J.|date=2012|title=Liberty Hyde Bailey: Agricultural Educator and Philosopher|url=https://www.jstor.org/stable/nactajournal.56.4.44|journal=NACTA Journal|volume=56|issue=4|pages=44–51|doi=10.2307/nactajournal.56.4.44|issn=0149-4910}}</ref><sup>:44</sup> Во 1903 година, Бејли го основал [[Државниот колеџ за земјоделство на Њујорк]] на [[Универзитет Корнел|Универзитетот Корнел]] и бил негов прв декан до 1913 година{{Sfn|Banks|1994}} <sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[Википедија:Наведување на извори|<span title="This citation requires a reference to the specific page or range of pages in which the material appears. (November 2025)">страница&nbsp;потребно</span>]]'' &#x5D;</sup> Делото на Бејли било многу влијателно во дефинирањето на [[руралната социологија]] како посебна и вредна област на студии во Соединетите Американски Држави.{{Sfn|Banks|1994}} == Биографија == Тој бил роден во [[Саут Хејвен, Мичиген]], како трет син на земјоделците Либерти Хајд Бејли постариот и Сара Харисон Бејли. Во 1876 година, Бејли ја запознал [[Луси Милингтон,]] која што го зголемила неговиот интерес за ботаника и му била ментор.<ref>{{Наведено списание|last=Bailey|first=Liberty Hyde|date=1939-01-01|title=Lucy Millington|url=https://biodiversitylibrary.org/page/32128731|journal=Torreya; A Monthly Journal of Botanical Notes and News|volume=39|pages=159–163|via=Biodiversity Heritage Library}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=The Science Education of American Girls: a Historical Perspective.|last=Tolley|first=Kim|date=2014|publisher=Taylor and Francis|isbn=9781135339203|location=Hoboken|page=116|oclc=876513332}}</ref>Исто така Бејли се запишал на Земјоделскиот колеџ во Мичиген (MAC, сега [[Државен универзитет во Мичиген]] ) во 1877 година и дипломирал во 1882 година (тој земал една година пауза од студиите поради здравствени причини). Следната година, станал асистент на познатиот ботаничар [[Аса Греј]] од [[Харвард|Универзитетот Харвард]]. Ова го организирал професорот на MAC, [[Вилијам Џејмс Бил]].<ref>{{Наведена книга|title=Asa Gray, American Botanist, Friend of Darwin|last=Dupree|first=A. Hunter|publisher=Johns Hopkins University Press|year=1988|isbn=978-0-801-83741-8|location=Baltimore, Maryland|pages=384–385, 388}}</ref> Бејли поминал две години со Греј како негов асистент за хербариум.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://botlib.huh.harvard.edu/libraries/archives/BAILEYH.html|title=Liberty Hyde Bailey Jr. (1858-1954) Papers|publisher=Harvard University Herbaria|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402154749/http://botlib.huh.harvard.edu/libraries/archives/BAILEYH.html|archive-date=April 2, 2015|accessdate=March 8, 2015}}</ref> Истата година, се оженил со Анет Смит, ќерка на одгледувач на добиток од Мичиген, која ја запознал на Земјоделскиот колеџ во Мичиген. Тие имале две ќерки, Сара Меј, родена во 1887 година, и [[Етел Зои Бејли|Етел Зои]], родена во 1889 година. Во 1884 година, Бејли се вратил во MAC за да стане професор и претседател на Одделот за хортикултура и пејзажно градинарство, основајќи го првиот оддел за хортикултура во земјата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rise.natsci.msu.edu/about/who-was-liberty-hyde-bailey/|title=Who Was Liberty Hyde Bailey?|archive-url=https://web.archive.org/web/20200414142802/https://rise.natsci.msu.edu/about/who-was-liberty-hyde-bailey/|archive-date=2020-04-14|accessdate=2017-12-21}}</ref> Во 1888 година, тој се преселил на [[Универзитет Корнел|Универзитетот Корнел]] во [[Итака, Њујорк]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://bhort.bh.cornell.edu/bailey.htm|title=Liberty Hyde Bailey|accessdate=September 26, 2017}}</ref> каде што ја презел функцијата претседател на Практично и експериментално хортикултурно образование. Во 1896 година, тој бил избран во [[Американското филозофско друштво]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=Liberty+H.+Bailey&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=&year-max=&dead=&keyword=&smode=advanced|title=APS Member History|work=search.amphilsoc.org|accessdate=2024-03-08}}</ref> Во 1900 година бил избран за придружен член на [[Американска академија на уметностите и науките|Американската академија на уметностите и науките.]]<ref name="AAAS">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.amacad.org/publications/BookofMembers/ChapterB.pdf|title=Book of Members, 1780-2010: Chapter B|publisher=American Academy of Arts and Sciences|accessdate=5 May 2011}}</ref> Тој го основал [[Колеџот за земјоделство]], а во 1904 година успеал да обезбеди јавно финансирање. Од 1903 до 1913 година бил декан на тогашниот Колеџ за земјоделство на државата Њујорк. Во 1908 година, претседателот [[Теодор Рузвелт]] го назначил Бејли за претседател на [[Националната комисија за живот на село]]. Во нејзиниот извештај од 1909 година се повикувал на обнова на голема земјоделска цивилизација во Америка. Во 1913 година, се пензионирал за да стане приватен научник и да посвети повеќе време на социјалните и политичките прашања. А во 1917 година бил избран за член на [[Националната академија на науките на Соединетите Американски Држави]].<ref>{{Наведено списание|last=Banks, Harlan P.|year=1994|title=Liberty Hyde Bailey 1858—1954|url=http://www.nasonline.org/publications/biographical-memoirs/memoir-pdfs/bailey-liberty-h.pdf|journal=Biographical Memoirs|volume=64}}</ref> Тој исто така ги уредувал делата: ''„Циклопедија на американското земјоделство“'' (1907–09), „ ''Циклопедија на американското хортикултура“'' (1900–02) (продолжеток ''Стандардна енциклопедија на хортикултура'' (1916–1919){{Sfn|Bailey|1919}}) и серијата прирачници ''„Рурална наука“, „Рурален учебник“, „Гарденкрафт“'' и ''„Библиотека на млади луѓе“'' . Тој бил основачки уредник на списанијата ''„Country Life in America“'' и „ ''Cornell Countryman“.'' Доминирал и во областа на хортикултурната литература, пишувајќи околу шеесет и пет книги, кои заедно продале повеќе од милион примероци, вклучувајќи научни дела, кои што биле многу напорни за објаснување на ботаниката на лаиците, збирка [[поезија]]; Тој исто така уредувал повеќе од сто книги од други автори и објавил најмалку 1.300 статии и над 100 трудови во чиста таксономија.<ref name="cornell">{{Наведена мрежна страница|url=https://rmc.library.cornell.edu/bailey/writings/index.html|title=Liberty Hyde Bailey Writings|publisher=Cornell University Library|accessdate=September 21, 2013}}</ref> Тој ги измислил зборовите ''[[cultivar]]'', ''[[cultigen]]'', и ''[[Индиген|indigen]]''. Неговите најзначајни и трајни придонеси биле во ботаничката студија на култивирани растенија. Издавач на Бејли бил [[Џорџ Плат Брет, постариот]] од [[Macmillan Publishers (САД)]].<ref>{{Наведена книга|title=Biographic Memoirs V. 64|page=9}}</ref> == Смрт == [[Податотека:LakeViewCemeteryMausoleum.jpg|алт=|мини|300x300пкс|Либерти Хајд Бејли го дизајнирала мавзолејот на гробиштата Лејк Вју, Итака, Њујорк.]] Бејли и неговото семејство се погребани во голем мавзолеј во стилот [[на египетската преродба,]] по негов сопствен дизајн, на [[гробиштата Лејк Вју]] во Итака, Њујорк.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://lakeview-ithaca.org/cemetery-history/|title=Cemetery History – Lake View Cemetery Co., Inc}}</ref> == Повторно откривање на делото на Грегор Мендел == Бејли бил еден од првите што ја препознал целокупната важност на делото на [[Грегор Мендел]]. Тој ги цитирал трудовите на Мендел од 1865 и 1869 година во библиографијата што го придружувал неговиот труд од 1892 година, „Вкрстување и хибридизација“. Мендел бил повторно споменат во изданието од 1895 година на „Одгледување на растенија“ на Бејли. == Аграрна идеологија ==   Бејли претставувал [[аграризам]] кој стоел во традицијата на [[Томас Џеферсон]]. Тој имал визија за исполнување на целото високо образование, вклучително и хортикултурата, со дух на јавна работа и интегрирање на „експертското знаење“ во поширок контекст на демократско дејствување во заедницата.<ref>Stephen L. Elkin, Karol Edward Sołtan: [https://books.google.com/books?id=-mq4m4MgJ7IC&pg=PA272 ''Citizen competence and democratic institutions''] p. 272. Penn State Press, 1999. {{ISBN|978-0-271-01816-4}}</ref> Како лидер на [[Движењето за селски живот]], тој се многу стремел да ја зачувал американската [[Село (средина)|рурална]] цивилизација, која ја сметал за витална и здрава алтернатива на безличниот и корумпирачки градски живот. За разлика од другите [[прогресивни]] мислители во тоа време, тој го поддржувал семејството, кое, како што признавал, играл единствена улога во социјализацијата. Особено [[семејната фарма]] имал бенигно влијание како природна кооперативна единица каде што секој имал вистински должности и одговорности. Независноста што ја негувал ги направил земјоделците „природна корекција против луѓето од организацијата, вообичаените реформатори и екстремистите“. Било неопходно да се одржила плодноста за да се одржувала благосостојбата на идните генерации. Според Бејли, американското рурално население, сепак, било заостанато, незнаечко и оптоварено со несоодветни институции. Клучот за неговата реформска програма бил водството од образована елита кон нов општествен поредок.<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[Википедија:Се бара извор|<span title="This claim needs references to reliable sources. (October 2025)">потребен цитат</span>]]'' &#x5D;</sup> [[Системот за проширување]] делумно го вовел Бејли. Пограндиозниот дизајн на нова рурална општествена структура барал филозофска визија што можела да инспирира и мотивира. Бејли предложил Друштвото на Светата Земја во својата книга „''Светата Земја“'' (1915). Тој замислувал земјоделци и други кои се издигнувале до задачата за управување со земјата, шумите, океаните и целото создание. ''„Светата Земја“'' била препознаена како ран текст на еколошката теологија.<ref>{{Наведена книга|title=The Holy Earth: The Birth of a New Land Ethic, edited by John Linstrom|last=Bailey|first=Liberty H.|publisher=Counterpoint|year=2015|isbn=9781619025875|location=Berkeley, California}}</ref> Според [[Алан Ц. Карлсон]], вистинското наследство на Бејли биле темите и насоката што тој му ги дал на новото аграрно движење, тоа биле идеи многу различни од претходната аграрна мисла. Тој ја сметал технолошката иновација за пријателска кон семејната фарма и неизбежно резултирачка со децентрализација. Тој ги презирал вистинските форми на селски живот и сакал да го трансформира со тоа што ќе ги ослободил земјоделците од „ропството на старите ограничувања“. Парохиските и комуналните општествени групи требале да се разградат и да се заменат со „меѓусоседски“ и „меѓузаеднички“ групи, додека нови лидери би биле повикани „кои ќе промовираат инклузивна, а не ексклузивна дружељубивост“. Бејли и неговите следбеници имале квазирелигиозна вера во образованието од страна на просветени експерти, што значело потиснување на наследените начини и замена со прогресивни начини. Тоа всушност било придружено со соодветно непријателство кон традиционалната религија. Истовременото прифаќање на руралната цивилизација и технолошкиот напредок од страна на Бејли се темелело на негирање на можноста за [[прекумерно производство]] на земјоделски производи. Кога тоа станало реалност во 1920-тите, тој се свртел кон „нова економија“ која им дала на земјоделците посебен третман. Конечно, откако очајно си поиграл со [[Комунизам|комунизмот]], тој морал да избере помеѓу помалку земјоделци и земјоделски семејства и ограничување на технологијата или производството. Тој избрал да ја зачувал технологијата, а не семејните фарми. После ова, тој се повлекол од движењето „Селски живот“ и се посветил на научни студии. Влијанието на Бејли врз современиот американски аграризам останувало одлучувачко. Вродените противречности на неговите идеи биле подеднакво постојани: тензијата помеѓу вистинските земјоделци и руралните луѓе и кампањата „Селски живот“; тешкотиите во разбирањето на оперативните економски сили; потпирањето на државните училишта за заштита на семејните фарми; и непријателството кон традиционалната христијанска вера. == Студии на дланка == Бејли дал значаен придонес во таксономските студии на [[Палми|палмите]]. Неговиот интерес за растенијата наводно произлегол од неговата неспособност да ги одговорил прашањата на неговата сопруга за растенијата за време на семејното патување на [[Јамајка]] во 1910 година.<ref name="Dorf1956">{{Наведена книга|title=Liberty Hyde Bailey; An Informal Biography|last=Dorf|first=Philip|publisher=Cornell University Press|year=1956|location=Ithaca, New York}}</ref>{{Rp|182}}Откако се пензионирал како декан на [[Колеџот за земјоделство и биолошки науки при Универзитетот Корнел]] во 1913 година, тој го посветил поголемиот дел од три децении на пронаоѓање, собирање и пишување за палми.<ref name=":1">{{Наведено списание|last=Moon|first=Mary H.|date=June 1958|title=Botanical Explorations of Liberty Hyde Bailey 2. The Caribbean Islands and Bermuda|journal=Baileya|volume=6|pages=73–82}}</ref> Тој развил детален метод за собирање примероци од палми што вклучувале фотографирање на дрвото во целост, конзервирање на цвеќиња и плодови во алкохол, притискање на цветни гроздови и внимателно превиткување на делови од листовите за да се вклопувале во листовите [[за хербариум]].<ref>{{Наведено списание|last=Bailey|first=Liberty Hyde|date=July 17, 1946|title=The palm herbarium - with remarks on certain taxonomic practices|url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015035572612&view=1up&seq=11|journal=Gentes Herbarum|volume=7|pages=151–180|via=HathiTrust}}</ref> Бејли многу патувал во потрага по палми и други растенија. Во 1920-тите, тој често бил придружуван од неговата ќерка и научна соработничка, [[Етел Зои Бејли]].<ref name=":1">{{Наведено списание|last=Moon|first=Mary H.|date=June 1958|title=Botanical Explorations of Liberty Hyde Bailey 2. The Caribbean Islands and Bermuda|journal=Baileya|volume=6|pages=73–82}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFMoon1958">Moon, Mary H. (June 1958). "Botanical Explorations of Liberty Hyde Bailey 2. The Caribbean Islands and Bermuda". ''Baileya''. '''6''': <span class="nowrap">73–</span>82.</cite></ref>Тој исто така во своите педесетти години кога почнал да ги проучува палмите, Бејли продолжил да собира до своите 90-ти години. Често бил во странство на својот роденден, 15 март. Така, можел да се сети дека го поминал својот 79-ти роденден во [[Порт о Пренс|Порт-о-Пренс, Хаити]], својот 82-ри роденден во [[Оахака|Оахака, Мексико]], својот 88-ми роденден во [[Тринидад]], својот 90-ти роденден во [[Гренада]] и својот 91-ви роденден на море на мала едрилица помеѓу [[Свети Евстахиј]] и [[Свети Кристофер|Свети Китс]].<ref name=":1" /> Исто така пријателите и колегите на [[Универзитет Корнел|Корнел]] се надевале дека ќе организирале прослава по повод 90-тиот роденден на Бејли, и тоа го направиле, но дури откако нивниот почесен гостин се вратил во Итака во мај.<ref name=":1" /> Кога Бејли почнал да ги проучува палмите, биле идентификувани околу 700 видови. Бројот достигнал 1000 до 1946 година, а зголемувањето во голема мера се должело на неговото интензивно проучување на семејството.<ref name="Dorf1956">{{Наведена книга|title=Liberty Hyde Bailey; An Informal Biography|last=Dorf|first=Philip|publisher=Cornell University Press|year=1956|location=Ithaca, New York}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFDorf1956">Dorf, Philip (1956). ''Liberty Hyde Bailey; An Informal Biography''. Ithaca, New York: Cornell University Press.</cite></ref>{{Rp|219}}Лошото здравје конечно го принудиле Бејли да престане да собира во странство во 1949 година, на 91-годишна возраст<ref name=":1">{{Наведено списание|last=Moon|first=Mary H.|date=June 1958|title=Botanical Explorations of Liberty Hyde Bailey 2. The Caribbean Islands and Bermuda|journal=Baileya|volume=6|pages=73–82}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFMoon1958">Moon, Mary H. (June 1958). "Botanical Explorations of Liberty Hyde Bailey 2. The Caribbean Islands and Bermuda". ''Baileya''. '''6''': <span class="nowrap">73–</span>82.</cite></ref> Тој продолжил да ги проучува, споредува и пишува своите примероци од палми. Неговата крајна цел била да создаде авторитативен водич за сите палми, насловен како ''[[Genera Palmarum]]''.<ref name=":1" /> Кога починал, оставил ракопис од првата страница од воведот. ''Genera Palmarum'' конечно бил објавен од д-р [[Натали Ул]] и [[Џон Дрансфилд]] во 1987 година.<ref>{{Наведена книга|title=Genera Palmarum: a classification of palms based on the work of Harold E. Moore, Jr.|last=Uhl|first=Natalie W.|last2=Dransfield|first2=John|date=1987|publisher=L.H. Bailey Hortorium|isbn=0935868305|location=Lawrence, Kan.|oclc=15641317}}</ref> Второто, проширеното издание било објавено во 2008 година.<ref>{{Наведена книга|title=Genera Palmarum: the evolution and classification of palms|last=Dransfield|first=John|last2=Uhl|first2=Natalie W.|last3=Asmussen|first3=Conny B.|last4=Baker|first4=William J.|last5=Harley|first5=Madeline|last6=Lewis|first6=Carl|date=2008|publisher=Kew Pub|isbn=9781842461822|location=Richmond, Surrey, UK|oclc=265983827}}</ref> == Комисијата за живот на село == Либерти Хајд Бејли бил широко признаен како клучен лидер во [[Движењето за селски живот]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ndstudies.gov/gr8/content/unit-iv-modern-north-dakota-1921-present/lesson-3-building-communities/topic-1-youth-organizations/section-2-4h|title=Section 2: 4H {{!}} 8th Grade North Dakota Studies|work=North Dakota Studies Grade 4 Curriculum|language=en|accessdate=2025-11-04}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Malvasi|first=Mark G.|last2=Carlson|first2=Allan|date=2001|title=The New Agrarian Mind: The Movement toward Decentralist Thought in Twentieth-Century America|url=https://academic.oup.com/jah/article-lookup/doi/10.2307/2675240|journal=The Journal of American History|volume=88|issue=2|pages=730|doi=10.2307/2675240}}</ref> Во раните 1900-ти, руралните заедници во Соединетите Американски Држави се соочувле со многу предизвици. Руралните области немале можности за економски раст, се бореле да усвојат нови технолошки достигнувања и се справувале со значителен недостиг на работна сила по Граѓанската војна.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://blogs.ifas.ufl.edu/ifascomm/2014/02/04/country-life/|title=Country Life|last=Palmer|first=Darryl|date=2014-02-04|work=Communications|language=en|accessdate=2025-11-04}}</ref> Лошите услови во рурална Америка предизвикале многу жители на руралните заедници да се преселат во урбаните средини. Овој тренд имало загрижувачки импликации за американската економија, бидејќи неговиот успех зависел од силната земјоделска индустрија.<ref name=":0" /> Во 1908 година, [[Теодор Рузвелт|претседателот Теодор Рузвелт]] формирал Комисија за живот на село за да истражил можни решенија за промовирање на ревитализацијата на руралните заедници. Тој го назначил Бејли за претседател на комисијата.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://blogs.ifas.ufl.edu/ifascomm/2014/02/04/country-life/|title=Country Life|last=Palmer|first=Darryl|date=2014-02-04|work=Communications|language=en|accessdate=2025-11-04}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFPalmer2014">Palmer, Darryl (2014-02-04). [https://blogs.ifas.ufl.edu/ifascomm/2014/02/04/country-life/ "Country Life"]. ''Communications''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2025-11-04</span></span>.</cite></ref> Комисијата спровела триесет јавни расправи со граѓани низ целата земја, дистрибуирала над 500.000 анкети за руралниот живот и организирала состаноци во заедницата за да ги чуела перспективите на граѓаните за руралните прашања.<ref name=":2">{{Наведена мрежна страница|url=https://rmc.library.cornell.edu/bailey/commission/index.html|title=Liberty Hyde Bailey - A Man for All Seasons|work=rmc.library.cornell.edu|accessdate=2025-11-04}}</ref> Извештајот на Комисијата за прв пат бил објавен во 1911 година и повторно бил издаден во 1944 година. Комисијата дала три клучни препораки. Прво, тие повикале за воспоставување на национална мрежа за земјоделско [[проширување]]. Второ, тие охрабриле континуирано собирање податоци во руралните заедници за да помогнале во создавањето на колеџ програми по [[рурална социологија]] и [[земјоделска економија]]. Трето, тие ја повикале федералната влада за да спроведе поголема национална кампања за подобрување на руралните средини.<ref name=":2">{{Наведена мрежна страница|url=https://rmc.library.cornell.edu/bailey/commission/index.html|title=Liberty Hyde Bailey - A Man for All Seasons|work=rmc.library.cornell.edu|accessdate=2025-11-04}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://rmc.library.cornell.edu/bailey/commission/index.html "Liberty Hyde Bailey - A Man for All Seasons"]. ''rmc.library.cornell.edu''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2025-11-04</span></span>.</cite></ref> Во врска со службата на Бејли во Комисијата за живот во село, претседателот Рузвелт напишал: „Сакам да можам детално да пишувам за восхитувачката работа што ја извршил директорот Бејли како претседател на Комисијата за живот во село… [Ни] човек во нашата земја не направил подобра работа за земјата отколку што тој направи во таа комисија.“ [[Податотека:Bailey-hall-cornell.JPG|десно|мини|Бејли Хол на [[Универзитет Корнел|Универзитетот Корнел]]]] Корнел го одбележил Бејли со тоа што ја посветил [[Салата Бејли]] во негова чест, како и Хорториумот и Хербариумот на ЛХ Бејли, која што била именувана во професорска позиција, и списанието ''[[Бејли]]''. Хербариумот содржел многу од неговите колекции на палми, како и асортиман на фотографии, портрет и неколку негови лични предмети, вклучувајќи ја и неговата работна маса. Од 1958 година, [[Американското хортикултурно друштво]] ја издавал годишната награда Либерти Хајд Бејли.<ref name="ahs">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ahs.org/gardening-programs/national-awards/great-american-gardeners/previous-winners|title=Previous Winners: Honoring Horticultural Heroes|accessdate=September 21, 2013}}</ref> Студентски дом во [[комплексот Броди]] на [[Државниот универзитет во Мичиген]] и основно училиште во [[Ист Ленсинг, Мичиген]], исто така биле именувани по него. Бејли бил награден [[со Медалот Вејч]] од [[Кралското хортикултурно друштво]] во 1897 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://brandwein.org/anss/liberty-hyde-bailey/|title=Liberty Hyde Bailey {{!}} Brandwein Institute|work=brandwein.org|accessdate=2025-11-11}}</ref> Во 1928 година, дрво (''[[Sterculia foetida]]'') кое што било посветено на Бејли било засадено на [[Универзитетот на Хаваи во Арборетумот на кампусот Маноа]], и сега било наведено таму како исклучително дрво.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://manoa.hawaii.edu/landscaping/plants/collections.php|title=UH Mānoa · Campus Plant Collections|work=manoa.hawaii.edu|archive-url=https://web.archive.org/web/20160514153306/http://manoa.hawaii.edu/landscaping/plants/collections.php|archive-date=2016-05-14|accessdate=2017-03-26}}</ref> Околу 140 години по неговото раѓање, Програмата за стипендисти „Либерти Хајд Бејли“ била создадена на [[Државниот универзитет во Мичиген]], институцијата за високо образование каде што Бејли се школувал и ја започнал својата кариера. Програмата за стипендисти „Бејли“ ја вклучувало љубовта на Л.Х. Бејли кон учењето и експресивните стилови на учење за да им обезбедил простор на студентите да се образуваат во области што ги интересираат. [[Родното место на Либерти Хајд Бејли]] било наведено во [[Националниот регистар на историски места]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://lhbaileyproject.com/bailey-today/|title=Bailey Today|date=2020-06-04|work=The Liberty Hyde Bailey Project|language=en|accessdate=2025-11-11}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.southhavenmi.com/list/member/the-bailey-museum-1483|title=The Bailey Museum|work=www.southhavenmi.com|language=en-US|accessdate=2025-11-11}}</ref> Со [[Роуз Агнес Гринвел]], Бејли открил растение од кентакиски бобинки кое го нарекол ''[[Rubus rosagnetis]]'' во нејзина чест.<ref>{{Наведено списание|last=Gunn|first=Charles R.|date=1959|title=A Flora of Bernheim Forest, Bullitt County, Kentucky|url=http://www.jstor.org/stable/4031814|journal=Castanea|volume=24|issue=3|pages=61–98|issn=0008-7475|jstor=4031814}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Davis|first=H. A.|last2=Fuller|first2=Albert M.|last3=Davis|first3=Tyreeca|date=1968|title=Contributions toward the Revision of the Eubati of Eastern North America. III. Flagellares|url=http://www.jstor.org/stable/4032218|journal=Castanea|volume=33|issue=3|pages=206–241|issn=0008-7475|jstor=4032218}}</ref><sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="The material near this tag may contain information that is not relevant to the article's main topic. Is a plant named after his collaborator, named when he was alive, really appropriate for a section regarding his legacy? (November 2025)">релевантно?</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> {{Ботаничар|L.H.Bailey|Bailey, Liberty Hyde}} == Избрани дела ==   == Видете исто така == * Движење за селски живот * Категорија:Таксони именувани од Либерти Хајд Бејли == Наводи == {{Наводи|30em}} === Библиографија ===   == Надворешни врски == {{Ризница-врска}}{{Wikisource|works=or}} * [http://libertyhydebailey.org/ Музеј „Либерти Хајд Бејли“, Саут Хејвен, Мичиген] * [https://rmc.library.cornell.edu/bailey Човек за сите годишни времиња: Либерти Хајд Бејли. Онлајн изложба на библиотеката на Универзитетот Корнел] * Works by Liberty Hyde Bailey * Works by or about Liberty Hyde Bailey *   {{Претседатели на Американското ботаничко друштво|state=collapsed}}{{Presidents of the American Association for the Advancement of Science}}{{Нормативна контрола}}{{DEFAULTSORT:Bailey, Liberty Hyde}} [[Категорија:Членови на Американското филозофско друштво]] [[Категорија:Професори на универзитетот „Корнел“]] [[Категорија:Членови на Националната академија на науките на САД]] [[Категорија:Членови на Американската академија на уметностите и науките]] [[Категорија:Починати во 1954 година]] [[Категорија:Родени во 1858 година]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] orq2x2e7w3mh9788i0616ra53eez1gt 5545603 5545466 2026-04-28T06:56:13Z BosaFi 115936 5545603 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Научник|name=Либерти Хајд Бејли|image=Portrait of Liberty Hyde Bailey.jpg|image_size=255px|caption=|birth_date={{Birth date|1858|3|15}}|birth_place=[[Саут Хејвен, Мичиген]], САД|death_date={{death date and age|1954|12|25|1858|3|15}}|death_place=[[Итача, Њу Јорк]], САД|residence=|citizenship=|nationality=|field=[[Ботаника]]|work_institutions=Државен универзитет Мичиген, Универзитет Корнел|alma_mater=Земјоделски колеџ на Мичиген (сега [[Државен универзитет Мичиген]])|doctoral_advisor=|doctoral_students=|known_for=|author_abbrev_zoo=|prizes=[[Вејчова спомен-медалја]] <small>(1897)</small>|footnotes=|signature=|author_abbrev_bot=L.H. Bailey}} '''Либерти Хајд Бејли''' роден на15 март 1858, а починал на 25 декември 1954, бил американски [[Хортикултура|хортикултурист]] и застапник за рурални реформи во Соединетите Американски Држави. Тој бил коосновач на [[Американското друштво за хортикултурна наука]].{{Rp|10–15}}За време на [[прогресивната ера]], Бејли одиграл клучна улога во создавањето на [[Кооперативниот систем за проширување]], програмите за развој на младите [[4-H]], движењето [[за проучување на природата]], [[пратки по пошта]] и [[електрификација на руралните средини]].{{Sfn|Banks|1994}}<ref>{{Наведено списание|last=Connors|first=James J.|date=2012|title=Liberty Hyde Bailey: Agricultural Educator and Philosopher|url=https://www.jstor.org/stable/nactajournal.56.4.44|journal=NACTA Journal|volume=56|issue=4|pages=44–51|doi=10.2307/nactajournal.56.4.44|issn=0149-4910}}</ref><sup>:44</sup> Во 1903 година, Бејли го основал [[Државниот колеџ за земјоделство на Њујорк]] на [[Универзитет Корнел|Универзитетот Корнел]] и бил негов прв декан до 1913 година. Делото на Бејли било многу влијателно во дефинирањето на [[руралната социологија]] како посебна и вредна област на студии во Соединетите Американски Држави.{{Sfn|Banks|1994}} == Биографија == Тој бил роден во [[Саут Хејвен, Мичиген]], како трет син на земјоделците Либерти Хајд Бејли постариот и Сара Харисон Бејли. Во 1876 година, Бејли ја запознал [[Луси Милингтон,]] која што го зголемила неговиот интерес за ботаника и му била ментор.<ref>{{Наведено списание|last=Bailey|first=Liberty Hyde|date=1939-01-01|title=Lucy Millington|url=https://biodiversitylibrary.org/page/32128731|journal=Torreya; A Monthly Journal of Botanical Notes and News|volume=39|pages=159–163|via=Biodiversity Heritage Library}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=The Science Education of American Girls: a Historical Perspective.|last=Tolley|first=Kim|date=2014|publisher=Taylor and Francis|isbn=9781135339203|location=Hoboken|page=116|oclc=876513332}}</ref>Исто така Бејли се запишал на Земјоделскиот колеџ во Мичиген (MAC, сега [[Државен универзитет во Мичиген]] ) во 1877 година и дипломирал во 1882 година (тој земал една година пауза од студиите поради здравствени причини). Следната година, станал асистент на познатиот ботаничар [[Аса Греј]] од [[Харвард|Универзитетот Харвард]]. Ова го организирал професорот на MAC, [[Вилијам Џејмс Бил]].<ref>{{Наведена книга|title=Asa Gray, American Botanist, Friend of Darwin|last=Dupree|first=A. Hunter|publisher=Johns Hopkins University Press|year=1988|isbn=978-0-801-83741-8|location=Baltimore, Maryland|pages=384–385, 388}}</ref> Бејли поминал две години со Греј како негов асистент за хербариум.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://botlib.huh.harvard.edu/libraries/archives/BAILEYH.html|title=Liberty Hyde Bailey Jr. (1858-1954) Papers|publisher=Harvard University Herbaria|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402154749/http://botlib.huh.harvard.edu/libraries/archives/BAILEYH.html|archive-date=April 2, 2015|accessdate=March 8, 2015}}</ref> Истата година, се оженил со Анет Смит, ќерка на одгледувач на добиток од Мичиген, која ја запознал на Земјоделскиот колеџ во Мичиген. Тие имале две ќерки, Сара Меј, родена во 1887 година, и [[Етел Зои Бејли|Етел Зои]], родена во 1889 година. Во 1884 година, Бејли се вратил во MAC за да стане професор и претседател на Одделот за хортикултура и пејзажно градинарство, основајќи го првиот оддел за хортикултура во земјата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rise.natsci.msu.edu/about/who-was-liberty-hyde-bailey/|title=Who Was Liberty Hyde Bailey?|archive-url=https://web.archive.org/web/20200414142802/https://rise.natsci.msu.edu/about/who-was-liberty-hyde-bailey/|archive-date=2020-04-14|accessdate=2017-12-21}}</ref> Во 1888 година, тој се преселил на [[Универзитет Корнел|Универзитетот Корнел]] во [[Итака, Њујорк]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://bhort.bh.cornell.edu/bailey.htm|title=Liberty Hyde Bailey|accessdate=September 26, 2017}}</ref> каде што ја презел функцијата претседател на Практично и експериментално хортикултурно образование. Во 1896 година, тој бил избран во [[Американското филозофско друштво]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=Liberty+H.+Bailey&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=&year-max=&dead=&keyword=&smode=advanced|title=APS Member History|work=search.amphilsoc.org|accessdate=2024-03-08}}</ref> Во 1900 година бил избран за придружен член на [[Американска академија на уметностите и науките|Американската академија на уметностите и науките.]]<ref name="AAAS">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.amacad.org/publications/BookofMembers/ChapterB.pdf|title=Book of Members, 1780-2010: Chapter B|publisher=American Academy of Arts and Sciences|accessdate=5 May 2011}}</ref> Тој го основал [[Колеџот за земјоделство]], а во 1904 година успеал да обезбеди јавно финансирање. Од 1903 до 1913 година бил декан на тогашниот Колеџ за земјоделство на државата Њујорк. Во 1908 година, претседателот [[Теодор Рузвелт]] го назначил Бејли за претседател на [[Националната комисија за живот на село]]. Во нејзиниот извештај од 1909 година се повикувал на обнова на голема земјоделска цивилизација во Америка. Во 1913 година, се пензионирал за да стане приватен научник и да посвети повеќе време на социјалните и политичките прашања. А во 1917 година бил избран за член на [[Националната академија на науките на Соединетите Американски Држави]].<ref>{{Наведено списание|last=Banks, Harlan P.|year=1994|title=Liberty Hyde Bailey 1858—1954|url=http://www.nasonline.org/publications/biographical-memoirs/memoir-pdfs/bailey-liberty-h.pdf|journal=Biographical Memoirs|volume=64}}</ref> Тој исто така ги уредувал делата: ''Циклопедија на американското земјоделство'' (1907–09), ''Циклопедија на американското хортикултура'' (1900–02) (продолжеток ''Стандардна енциклопедија на хортикултура'' (1916–1919){{Sfn|Bailey|1919}}) и серијата прирачници ''Рурална наука, Рурален учебник, Гарденкрафт'' и ''Библиотека на млади луѓе''. Бејли бил основачки уредник на списанијата ''Кантри Лајф ин Америка'' и ''Корнел Кантримен.'' Доминирал и во областа на хортикултурната литература, пишувајќи околу шеесет и пет книги, кои заедно продале повеќе од милион примероци, вклучувајќи научни дела, кои што биле многу напорни за објаснување на ботаниката на лаиците, збирка [[поезија]]; Тој исто така уредувал повеќе од сто книги од други автори и објавил најмалку 1.300 статии и над 100 трудови во чиста таксономија.<ref name="cornell">{{Наведена мрежна страница|url=https://rmc.library.cornell.edu/bailey/writings/index.html|title=Liberty Hyde Bailey Writings|publisher=Cornell University Library|accessdate=September 21, 2013}}</ref> Тој ги измислил зборовите ''култивар'', ''култиген'', и ''[[индиген]]''. Неговите најзначајни и трајни придонеси биле во ботаничката студија на култивирани растенија. Издавач на Бејли бил [[Џорџ Плат Брет, постариот]] од Мекмилан Паблишерс (САД).<ref>{{Наведена книга|title=Biographic Memoirs V. 64|page=9}}</ref> == Смрт == [[Податотека:LakeViewCemeteryMausoleum.jpg|алт=|мини|300x300пкс|Либерти Хајд Бејли го дизајнирала мавзолејот на гробиштата Лејк Вју, Итака, Њујорк.]] Бејли и неговото семејство се погребани во голем мавзолеј во стилот на египетската преродба, по негов сопствен дизајн, на гробиштата Лејк Вју во Итака, Њујорк.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://lakeview-ithaca.org/cemetery-history/|title=Cemetery History – Lake View Cemetery Co., Inc}}</ref> == Повторно откривање на делото на Грегор Мендел == Бејли бил еден од првите што ја препознал целокупната важност на делото на [[Грегор Мендел]]. Тој ги цитирал трудовите на Мендел од 1865 и 1869 година во библиографијата што го придружувал неговиот труд од 1892 година, „Вкрстување и хибридизација“. Мендел бил повторно споменат во изданието од 1895 година на „Одгледување на растенија“ на Бејли. == Аграрна идеологија == Бејли претставувал [[аграризам]] кој стоел во традицијата на [[Томас Џеферсон]]. Тој имал визија за исполнување на целото високо образование, вклучително и хортикултурата, со дух на јавна работа и интегрирање на „експертското знаење“ во поширок контекст на демократско дејствување во заедницата.<ref>Stephen L. Elkin, Karol Edward Sołtan: [https://books.google.com/books?id=-mq4m4MgJ7IC&pg=PA272 ''Citizen competence and democratic institutions''] p. 272. Penn State Press, 1999. {{ISBN|978-0-271-01816-4}}</ref> Како лидер на [[Движењето за селски живот]], тој се многу стремел да ја зачувал американската [[Село (средина)|рурална]] цивилизација, која ја сметал за витална и здрава алтернатива на безличниот и корумпирачки градски живот. За разлика од другите прогресивни мислители во тоа време, тој го поддржувал семејството, кое, како што признавал, играл единствена улога во социјализацијата. Особено [[семејната фарма]] имал бенигно влијание како природна кооперативна единица каде што секој имал вистински должности и одговорности. Независноста што ја негувал ги направил земјоделците „природна корекција против луѓето од организацијата, вообичаените реформатори и екстремистите“. Било неопходно да се одржила плодноста за да се одржувала благосостојбата на идните генерации. Според Бејли, американското рурално население, сепак, било заостанато, незнаечко и оптоварено со несоодветни институции. Клучот за неговата реформска програма бил водството од образована елита кон нов општествен поредок. Системот за проширување делумно го вовел Бејли. Пограндиозниот дизајн на нова рурална општествена структура барал филозофска визија што можела да инспирира и мотивира. Бејли предложил Друштвото на Светата Земја во својата книга ''Светата Земја'' (1915). Тој замислувал земјоделци и други кои се издигнувале до задачата за управување со земјата, шумите, океаните и целото создание. ''Светата Земја'' била препознаена како ран текст на еколошката теологија.<ref>{{Наведена книга|title=The Holy Earth: The Birth of a New Land Ethic, edited by John Linstrom|last=Bailey|first=Liberty H.|publisher=Counterpoint|year=2015|isbn=9781619025875|location=Berkeley, California}}</ref> Според [[Алан Ц. Карлсон]], вистинското наследство на Бејли биле темите и насоката што тој му ги дал на новото аграрно движење, тоа биле идеи многу различни од претходната аграрна мисла. Тој ја сметал технолошката иновација за пријателска кон семејната фарма и неизбежно резултирачка со децентрализација. Тој ги презирал вистинските форми на селски живот и сакал да го трансформира со тоа што ќе ги ослободил земјоделците од „ропството на старите ограничувања“. Парохиските и комуналните општествени групи требале да се разградат и да се заменат со „меѓусоседски“ и „меѓузаеднички“ групи, додека нови лидери би биле повикани „кои ќе промовираат инклузивна, а не ексклузивна дружељубивост“. Бејли и неговите следбеници имале квазирелигиозна вера во образованието од страна на просветени експерти, што значело потиснување на наследените начини и замена со прогресивни начини. Тоа всушност било придружено со соодветно непријателство кон традиционалната религија. Истовременото прифаќање на руралната цивилизација и технолошкиот напредок од страна на Бејли се темелело на негирање на можноста за [[прекумерно производство]] на земјоделски производи. Кога тоа станало реалност во 1920-тите, тој се свртел кон „нова економија“ која им дала на земјоделците посебен третман. Конечно, откако очајно си поиграл со [[Комунизам|комунизмот]], тој морал да избере помеѓу помалку земјоделци и земјоделски семејства и ограничување на технологијата или производството. Тој избрал да ја зачува технологијата, а не семејните фарми. После ова, се повлекол од движењето „Селски живот“ и се посветил на научни студии. Влијанието на Бејли врз современиот американски аграризам останувало одлучувачко. Вродените противречности на неговите идеи биле подеднакво постојани: тензијата помеѓу вистинските земјоделци и руралните луѓе и кампањата „Селски живот“; тешкотиите во разбирањето на оперативните економски сили; потпирањето на државните училишта за заштита на семејните фарми; и непријателството кон традиционалната христијанска вера. == Студии на палма == Бејли дал значаен придонес во таксономските студии на [[Палми|палмите]]. Неговиот интерес за растенијата наводно произлегол од неговата неспособност да ги одговорил прашањата на неговата сопруга за растенијата за време на семејното патување на [[Јамајка]] во 1910 година.<ref name="Dorf1956">{{Наведена книга|title=Liberty Hyde Bailey; An Informal Biography|last=Dorf|first=Philip|publisher=Cornell University Press|year=1956|location=Ithaca, New York}}</ref>{{Rp|182}}Откако се пензионирал како декан на [[Колеџот за земјоделство и биолошки науки при Универзитетот Корнел]] во 1913 година, тој го посветил поголемиот дел од три децении на пронаоѓање, собирање и пишување за палми.<ref name=":1">{{Наведено списание|last=Moon|first=Mary H.|date=June 1958|title=Botanical Explorations of Liberty Hyde Bailey 2. The Caribbean Islands and Bermuda|journal=Baileya|volume=6|pages=73–82}}</ref> Тој развил детален метод за собирање примероци од палми што вклучувале фотографирање на дрвото во целост, конзервирање на цвеќиња и плодови во алкохол, притискање на цветни гроздови и внимателно превиткување на делови од листовите за да се вклопувале во листовите [[за хербариум]].<ref>{{Наведено списание|last=Bailey|first=Liberty Hyde|date=July 17, 1946|title=The palm herbarium - with remarks on certain taxonomic practices|url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015035572612&view=1up&seq=11|journal=Gentes Herbarum|volume=7|pages=151–180|via=HathiTrust}}</ref> Бејли многу патувал во потрага по палми и други растенија. Во 1920-тите, тој често бил придружуван од неговата ќерка и научна соработничка, [[Етел Зои Бејли]].<ref name=":1"/> Тој исто така во своите педесетти години кога почнал да ги проучува палмите, Бејли продолжил да собира до своите 90-ти години. Често бил во странство на својот роденден, 15 март. Така, можел да се сети дека го поминал својот 79-ти роденден во [[Порт о Пренс|Порт о Пренс, Хаити]], својот 82-ри роденден во [[Оахака|Оахака, Мексико]], својот 88-ми роденден во [[Тринидад]], својот 90-ти роденден во [[Гренада]] и својот 91-ви роденден на море на мала едрилица помеѓу [[Свети Евстахиј]] и [[Свети Кристофер|Свети Китс]].<ref name=":1" /> Исто така пријателите и колегите на [[Универзитет Корнел|Корнел]] се надевале дека ќе организирале прослава по повод 90-тиот роденден на Бејли, и тоа го направиле, но дури откако нивниот почесен гостин се вратил во Итака во мај.<ref name=":1" /> Кога Бејли почнал да ги проучува палмите, биле идентификувани околу 700 видови. Бројот достигнал 1000 до 1946 година, а зголемувањето во голема мера се должело на неговото интензивно проучување на семејството.<ref name="Dorf1956"/>{{Rp|219}}Лошото здравје конечно го принудиле Бејли да престане да собира во странство во 1949 година, на 91-годишна возраст<ref name=":1"/> Тој продолжил да ги проучува, споредува и пишува своите примероци од палми. Неговата крајна цел била да создаде авторитативен водич за сите палми, насловен како ''[[Genera Palmarum]]''.<ref name=":1" /> Кога починал, оставил ракопис од првата страница од воведот. ''Genera Palmarum'' конечно бил објавен од д-р [[Натали Ул]] и [[Џон Дрансфилд]] во 1987 година.<ref>{{Наведена книга|title=Genera Palmarum: a classification of palms based on the work of Harold E. Moore, Jr.|last=Uhl|first=Natalie W.|last2=Dransfield|first2=John|date=1987|publisher=L.H. Bailey Hortorium|isbn=0935868305|location=Lawrence, Kan.|oclc=15641317}}</ref> Второто, проширеното издание било објавено во 2008 година.<ref>{{Наведена книга|title=Genera Palmarum: the evolution and classification of palms|last=Dransfield|first=John|last2=Uhl|first2=Natalie W.|last3=Asmussen|first3=Conny B.|last4=Baker|first4=William J.|last5=Harley|first5=Madeline|last6=Lewis|first6=Carl|date=2008|publisher=Kew Pub|isbn=9781842461822|location=Richmond, Surrey, UK|oclc=265983827}}</ref> == Комисијата за живот на село == Либерти Хајд Бејли бил широко признаен како клучен лидер во [[Движењето за селски живот]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ndstudies.gov/gr8/content/unit-iv-modern-north-dakota-1921-present/lesson-3-building-communities/topic-1-youth-organizations/section-2-4h|title=Section 2: 4H {{!}} 8th Grade North Dakota Studies|work=North Dakota Studies Grade 4 Curriculum|language=en|accessdate=2025-11-04}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Malvasi|first=Mark G.|last2=Carlson|first2=Allan|date=2001|title=The New Agrarian Mind: The Movement toward Decentralist Thought in Twentieth-Century America|url=https://academic.oup.com/jah/article-lookup/doi/10.2307/2675240|journal=The Journal of American History|volume=88|issue=2|pages=730|doi=10.2307/2675240}}</ref> Во раните 1900-ти, руралните заедници во Соединетите Американски Држави се соочувле со многу предизвици. Руралните области немале можности за економски раст, се бореле да усвојат нови технолошки достигнувања и се справувале со значителен недостиг на работна сила по Граѓанската војна.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://blogs.ifas.ufl.edu/ifascomm/2014/02/04/country-life/|title=Country Life|last=Palmer|first=Darryl|date=2014-02-04|work=Communications|language=en|accessdate=2025-11-04}}</ref> Лошите услови во рурална Америка предизвикале многу жители на руралните заедници да се преселат во урбаните средини. Овој тренд имало загрижувачки импликации за американската економија, бидејќи неговиот успех зависел од силната земјоделска индустрија.<ref name=":0" /> Во 1908 година, [[Теодор Рузвелт|претседателот Теодор Рузвелт]] формирал Комисија за живот на село за да истражи можни решенија за промовирање на ревитализацијата на руралните заедници. Тој го назначил Бејли за претседател на комисијата.<ref name=":0"/> Комисијата спровела триесет јавни расправи со граѓани низ целата земја, дистрибуирала над 500.000 анкети за руралниот живот и организирала состаноци во заедницата за да ги чуела перспективите на граѓаните за руралните прашања.<ref name=":2">{{Наведена мрежна страница|url=https://rmc.library.cornell.edu/bailey/commission/index.html|title=Liberty Hyde Bailey - A Man for All Seasons|work=rmc.library.cornell.edu|accessdate=2025-11-04}}</ref> Извештајот на Комисијата за прв пат бил објавен во 1911 година и повторно бил издаден во 1944 година. Комисијата дала три клучни препораки. Прво, тие повикале за воспоставување на национална мрежа за земјоделско [[проширување]]. Второ, тие охрабриле континуирано собирање податоци во руралните заедници за да помогнале во создавањето на колеџ програми по [[рурална социологија]] и [[земјоделска економија]]. Трето, тие ја повикале федералната влада за да спроведе поголема национална кампања за подобрување на руралните средини.<ref name=":2"/> Во врска со службата на Бејли во Комисијата за живот во село, претседателот Рузвелт напишал: „Сакам да можам детално да пишувам за восхитувачката работа што ја извршил директорот Бејли како претседател на Комисијата за живот во село… [Ни] човек во нашата земја не направил подобра работа за земјата отколку што тој направи во таа комисија.“ [[Податотека:Bailey-hall-cornell.JPG|десно|мини|Бејли Хол на [[Универзитет Корнел|Универзитетот Корнел]]]] Корнел го одбележил Бејли со тоа што ја посветил [[Салата Бејли]] во негова чест, како и Хорториумот и Хербариумот на ЛХ Бејли, која што била именувана во професорска позиција, и списанието ''[[Бејли]]''. Хербариумот содржел многу од неговите колекции на палми, како и асортиман на фотографии, портрет и неколку негови лични предмети, вклучувајќи ја и неговата работна маса. Од 1958 година, [[Американското хортикултурно друштво]] ја издавал годишната награда Либерти Хајд Бејли.<ref name="ahs">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ahs.org/gardening-programs/national-awards/great-american-gardeners/previous-winners|title=Previous Winners: Honoring Horticultural Heroes|accessdate=September 21, 2013}}</ref> Студентски дом во [[комплексот Броди]] на [[Државниот универзитет во Мичиген]] и основно училиште во [[Ист Ленсинг, Мичиген]], исто така биле именувани по него. Бејли бил награден [[со Медалот Вејч]] од [[Кралското хортикултурно друштво]] во 1897 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://brandwein.org/anss/liberty-hyde-bailey/|title=Liberty Hyde Bailey {{!}} Brandwein Institute|work=brandwein.org|accessdate=2025-11-11}}</ref> Во 1928 година, дрво (''[[Sterculia foetida]]'') кое што било посветено на Бејли било засадено на [[Универзитетот на Хаваи во Арборетумот на кампусот Маноа]], и сега било наведено таму како исклучително дрво.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://manoa.hawaii.edu/landscaping/plants/collections.php|title=UH Mānoa · Campus Plant Collections|work=manoa.hawaii.edu|archive-url=https://web.archive.org/web/20160514153306/http://manoa.hawaii.edu/landscaping/plants/collections.php|archive-date=2016-05-14|accessdate=2017-03-26}}</ref> Околу 140 години по неговото раѓање, Програмата за стипендисти „Либерти Хајд Бејли“ била создадена на [[Државниот универзитет во Мичиген]], институцијата за високо образование каде што Бејли се школувал и ја започнал својата кариера. Програмата за стипендисти „Бејли“ ја вклучувало љубовта на Л.Х. Бејли кон учењето и експресивните стилови на учење за да им обезбедил простор на студентите да се образуваат во области што ги интересираат. [[Родното место на Либерти Хајд Бејли]] било наведено во [[Националниот регистар на историски места]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://lhbaileyproject.com/bailey-today/|title=Bailey Today|date=2020-06-04|work=The Liberty Hyde Bailey Project|language=en|accessdate=2025-11-11}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.southhavenmi.com/list/member/the-bailey-museum-1483|title=The Bailey Museum|work=www.southhavenmi.com|language=en-US|accessdate=2025-11-11}}</ref> Со [[Роуз Агнес Гринвел]], Бејли открил растение од кентакиски бобинки кое го нарекол ''[[Rubus rosagnetis]]'' во нејзина чест.<ref>{{Наведено списание|last=Gunn|first=Charles R.|date=1959|title=A Flora of Bernheim Forest, Bullitt County, Kentucky|url=http://www.jstor.org/stable/4031814|journal=Castanea|volume=24|issue=3|pages=61–98|issn=0008-7475|jstor=4031814}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Davis|first=H. A.|last2=Fuller|first2=Albert M.|last3=Davis|first3=Tyreeca|date=1968|title=Contributions toward the Revision of the Eubati of Eastern North America. III. Flagellares|url=http://www.jstor.org/stable/4032218|journal=Castanea|volume=33|issue=3|pages=206–241|issn=0008-7475|jstor=4032218}}</ref> {{Ботаничар|L.H.Bailey|Bailey, Liberty Hyde}} == Поврзано == * [[Движење за селски живот]] == Наводи == {{Наводи|30em}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска}} * [http://libertyhydebailey.org/ Музеј „Либерти Хајд Бејли“, Саут Хејвен, Мичиген] * [https://rmc.library.cornell.edu/bailey Човек за сите годишни времиња: Либерти Хајд Бејли. Онлајн изложба на библиотеката на Универзитетот Корнел]  {{Претседатели на Американското ботаничко друштво|state=collapsed}}{{Нормативна контрола}}{{DEFAULTSORT:Бејли, Либерти Хајд}} [[Категорија:Членови на Американското филозофско друштво]] [[Категорија:Професори на универзитетот „Корнел“]] [[Категорија:Членови на Националната академија на науките на САД]] [[Категорија:Членови на Американската академија на уметностите и науките]] [[Категорија:Починати во 1954 година]] [[Категорија:Родени во 1858 година]] [[Категорија:Американски ботаничари]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] 37sl1km9sgmlh5exl4o87bvgrpwaur7 Питер Баас 0 1392827 5545479 2026-04-27T19:09:29Z Andrew012p 85224 Andrew012p ја премести страницата [[Питер Баас]] на [[Питер Бас]] 5545479 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Питер Бас]] 320q17y3pryoqkqwi60qeuqn69lazsf Лазар Шулев 0 1392828 5545485 2026-04-27T19:17:39Z Gurther 105215 Создадена страница со: {{Инфокутија Личност|name=Лазар Шулев|birth_name=Лазар Димев Шулев|birth_date=[[1875]]|birth_place=[[Велес]], [[Отоманска Македонија]]|death_date=после [[1943]]|death_place=[[Велес]], [[Вардарска Македонија]]}} '''Лазар Димев Шулев''' ([[Велес]], [[1875]] — [[Велес]]) — [[Македонци|македонски]] револу... 5545485 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Личност|name=Лазар Шулев|birth_name=Лазар Димев Шулев|birth_date=[[1875]]|birth_place=[[Велес]], [[Отоманска Македонија]]|death_date=после [[1943]]|death_place=[[Велес]], [[Вардарска Македонија]]}} '''Лазар Димев Шулев''' ([[Велес]], [[1875]] — [[Велес]]) — [[Македонци|македонски]] револуционер и учител. Деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":0">{{cite book|url=https://www.strumski.com/books/makedono_odrinski_svidetelstva_tom1_del1_2021.pdf|title=Македоно-одрински свидетелства. Регистър на участниците в освободителните борби в Македония, Тракия и Добруджа, получили български народни пенсии през 1943 г|last=Пеловски|first=Филип|publisher=Библиотека Струмски|year=2021|isbn=978-619-1885718|editor=|editor-link=|edition=|volume=I. Дел I|location=София|pages=360|doi=|authorlink=|coauthors=}}</ref> == Животопис == Лазар Шулев е роден во [[1875|1875 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Отоманското Царство]].<ref name=":2">{{cite book|url=https://www.strumski.com/books/makedono_odrinski_svidetelstva_tom1_del1_2021.pdf|title=Македоно-одрински свидетелства. Регистър на участниците в освободителните борби в Македония, Тракия и Добруджа, получили български народни пенсии през 1943 г|last=Пеловски|first=Филип|publisher=Библиотека Струмски|year=2021|isbn=978-619-1885718|editor=|editor-link=|edition=|volume=I. Дел I|location=София|pages=361|doi=|authorlink=|coauthors=}}</ref> Потекнува од историското велешко семејство [[Шулеви]].<ref name=":2" /> Неговиот дедо Петруш Шулев бил наведен во [[Список на Прцоречки градоначалници|списокот на Прцоречки градоначалници]] од [[Јордан Хаџи Константинов Џинот]].<ref name=":1">{{Наведени вести|url=http://www.promacedonia.org/bmark/jhk/jhk_2.htm#7|title=Статистическо описаніе Велесъ|last=Хаџи Константинов|first=Јордан|date=7 март 1859|work=[[Цариградски весник]]|author-link=Јордан Хаџи Константинов-Џинот}}</ref> Стекнал основно образование во неговиот мајчин град. Од [[1901]] и [[1912|1912 година]] работел како учител во [[Бугарската егзархија]]. Учителствувал во [[Велешко|Велешкиот]] и [[Струмичко|Струмичкиот регион]]. Подоцна се приклучил во [[Македонската револуционерна организација]]. Работел како курир за [[Мирчо Атанасов]], [[Дачо Јотов]], [[Панчо Константинов]] и [[Пано Манев|Пано Ветерски]].<ref name=":0" /> Во учебната 1912/[[1913|1913 година]] учителствувал во [[Дреново (Велешко)|Дреново]].<ref>[[commons:File:BASA-246K-1-706.99.jpg|ДАА-ЦДА, Ф. 246К, оп. 1, а.е. 706, л. 99]]</ref> На [[9 март]] [[1943|1943 година]], за време на [[Бугарија во Втората светска војна|Бугарската фашистичка окупација]], поднесол молба за народна пенсија.<ref name=":0" /> Подоцна била одобрена од Министерскиот совет на [[Царството Бугарија]].<ref name=":2" /> == Наводи == {{Наводи}} mwxb2s3wsqfucblwbd1l2pb5lxopixr 5545487 5545485 2026-04-27T19:18:34Z Gurther 105215 додадена [[Категорија:Луѓе од Велес]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5545487 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Личност|name=Лазар Шулев|birth_name=Лазар Димев Шулев|birth_date=[[1875]]|birth_place=[[Велес]], [[Отоманска Македонија]]|death_date=после [[1943]]|death_place=[[Велес]], [[Вардарска Македонија]]}} '''Лазар Димев Шулев''' ([[Велес]], [[1875]] — [[Велес]]) — [[Македонци|македонски]] револуционер и учител. Деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":0">{{cite book|url=https://www.strumski.com/books/makedono_odrinski_svidetelstva_tom1_del1_2021.pdf|title=Македоно-одрински свидетелства. Регистър на участниците в освободителните борби в Македония, Тракия и Добруджа, получили български народни пенсии през 1943 г|last=Пеловски|first=Филип|publisher=Библиотека Струмски|year=2021|isbn=978-619-1885718|editor=|editor-link=|edition=|volume=I. Дел I|location=София|pages=360|doi=|authorlink=|coauthors=}}</ref> == Животопис == Лазар Шулев е роден во [[1875|1875 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Отоманското Царство]].<ref name=":2">{{cite book|url=https://www.strumski.com/books/makedono_odrinski_svidetelstva_tom1_del1_2021.pdf|title=Македоно-одрински свидетелства. Регистър на участниците в освободителните борби в Македония, Тракия и Добруджа, получили български народни пенсии през 1943 г|last=Пеловски|first=Филип|publisher=Библиотека Струмски|year=2021|isbn=978-619-1885718|editor=|editor-link=|edition=|volume=I. Дел I|location=София|pages=361|doi=|authorlink=|coauthors=}}</ref> Потекнува од историското велешко семејство [[Шулеви]].<ref name=":2" /> Неговиот дедо Петруш Шулев бил наведен во [[Список на Прцоречки градоначалници|списокот на Прцоречки градоначалници]] од [[Јордан Хаџи Константинов Џинот]].<ref name=":1">{{Наведени вести|url=http://www.promacedonia.org/bmark/jhk/jhk_2.htm#7|title=Статистическо описаніе Велесъ|last=Хаџи Константинов|first=Јордан|date=7 март 1859|work=[[Цариградски весник]]|author-link=Јордан Хаџи Константинов-Џинот}}</ref> Стекнал основно образование во неговиот мајчин град. Од [[1901]] и [[1912|1912 година]] работел како учител во [[Бугарската егзархија]]. Учителствувал во [[Велешко|Велешкиот]] и [[Струмичко|Струмичкиот регион]]. Подоцна се приклучил во [[Македонската револуционерна организација]]. Работел како курир за [[Мирчо Атанасов]], [[Дачо Јотов]], [[Панчо Константинов]] и [[Пано Манев|Пано Ветерски]].<ref name=":0" /> Во учебната 1912/[[1913|1913 година]] учителствувал во [[Дреново (Велешко)|Дреново]].<ref>[[commons:File:BASA-246K-1-706.99.jpg|ДАА-ЦДА, Ф. 246К, оп. 1, а.е. 706, л. 99]]</ref> На [[9 март]] [[1943|1943 година]], за време на [[Бугарија во Втората светска војна|Бугарската фашистичка окупација]], поднесол молба за народна пенсија.<ref name=":0" /> Подоцна била одобрена од Министерскиот совет на [[Царството Бугарија]].<ref name=":2" /> == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Луѓе од Велес]] emyxcvr47cdd8u44gk4339xen9ek64o 5545488 5545487 2026-04-27T19:18:41Z Gurther 105215 додадена [[Категорија:Родени во 1875 година]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5545488 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Личност|name=Лазар Шулев|birth_name=Лазар Димев Шулев|birth_date=[[1875]]|birth_place=[[Велес]], [[Отоманска Македонија]]|death_date=после [[1943]]|death_place=[[Велес]], [[Вардарска Македонија]]}} '''Лазар Димев Шулев''' ([[Велес]], [[1875]] — [[Велес]]) — [[Македонци|македонски]] револуционер и учител. Деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":0">{{cite book|url=https://www.strumski.com/books/makedono_odrinski_svidetelstva_tom1_del1_2021.pdf|title=Македоно-одрински свидетелства. Регистър на участниците в освободителните борби в Македония, Тракия и Добруджа, получили български народни пенсии през 1943 г|last=Пеловски|first=Филип|publisher=Библиотека Струмски|year=2021|isbn=978-619-1885718|editor=|editor-link=|edition=|volume=I. Дел I|location=София|pages=360|doi=|authorlink=|coauthors=}}</ref> == Животопис == Лазар Шулев е роден во [[1875|1875 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Отоманското Царство]].<ref name=":2">{{cite book|url=https://www.strumski.com/books/makedono_odrinski_svidetelstva_tom1_del1_2021.pdf|title=Македоно-одрински свидетелства. Регистър на участниците в освободителните борби в Македония, Тракия и Добруджа, получили български народни пенсии през 1943 г|last=Пеловски|first=Филип|publisher=Библиотека Струмски|year=2021|isbn=978-619-1885718|editor=|editor-link=|edition=|volume=I. Дел I|location=София|pages=361|doi=|authorlink=|coauthors=}}</ref> Потекнува од историското велешко семејство [[Шулеви]].<ref name=":2" /> Неговиот дедо Петруш Шулев бил наведен во [[Список на Прцоречки градоначалници|списокот на Прцоречки градоначалници]] од [[Јордан Хаџи Константинов Џинот]].<ref name=":1">{{Наведени вести|url=http://www.promacedonia.org/bmark/jhk/jhk_2.htm#7|title=Статистическо описаніе Велесъ|last=Хаџи Константинов|first=Јордан|date=7 март 1859|work=[[Цариградски весник]]|author-link=Јордан Хаџи Константинов-Џинот}}</ref> Стекнал основно образование во неговиот мајчин град. Од [[1901]] и [[1912|1912 година]] работел како учител во [[Бугарската егзархија]]. Учителствувал во [[Велешко|Велешкиот]] и [[Струмичко|Струмичкиот регион]]. Подоцна се приклучил во [[Македонската револуционерна организација]]. Работел како курир за [[Мирчо Атанасов]], [[Дачо Јотов]], [[Панчо Константинов]] и [[Пано Манев|Пано Ветерски]].<ref name=":0" /> Во учебната 1912/[[1913|1913 година]] учителствувал во [[Дреново (Велешко)|Дреново]].<ref>[[commons:File:BASA-246K-1-706.99.jpg|ДАА-ЦДА, Ф. 246К, оп. 1, а.е. 706, л. 99]]</ref> На [[9 март]] [[1943|1943 година]], за време на [[Бугарија во Втората светска војна|Бугарската фашистичка окупација]], поднесол молба за народна пенсија.<ref name=":0" /> Подоцна била одобрена од Министерскиот совет на [[Царството Бугарија]].<ref name=":2" /> == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Луѓе од Велес]] [[Категорија:Родени во 1875 година]] f9mziypyaw0dqbaljdb9vza6ipg4hdm 5545489 5545488 2026-04-27T19:18:49Z Gurther 105215 додадена [[Категорија:Македонски револуционери]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5545489 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Личност|name=Лазар Шулев|birth_name=Лазар Димев Шулев|birth_date=[[1875]]|birth_place=[[Велес]], [[Отоманска Македонија]]|death_date=после [[1943]]|death_place=[[Велес]], [[Вардарска Македонија]]}} '''Лазар Димев Шулев''' ([[Велес]], [[1875]] — [[Велес]]) — [[Македонци|македонски]] револуционер и учител. Деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":0">{{cite book|url=https://www.strumski.com/books/makedono_odrinski_svidetelstva_tom1_del1_2021.pdf|title=Македоно-одрински свидетелства. Регистър на участниците в освободителните борби в Македония, Тракия и Добруджа, получили български народни пенсии през 1943 г|last=Пеловски|first=Филип|publisher=Библиотека Струмски|year=2021|isbn=978-619-1885718|editor=|editor-link=|edition=|volume=I. Дел I|location=София|pages=360|doi=|authorlink=|coauthors=}}</ref> == Животопис == Лазар Шулев е роден во [[1875|1875 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Отоманското Царство]].<ref name=":2">{{cite book|url=https://www.strumski.com/books/makedono_odrinski_svidetelstva_tom1_del1_2021.pdf|title=Македоно-одрински свидетелства. Регистър на участниците в освободителните борби в Македония, Тракия и Добруджа, получили български народни пенсии през 1943 г|last=Пеловски|first=Филип|publisher=Библиотека Струмски|year=2021|isbn=978-619-1885718|editor=|editor-link=|edition=|volume=I. Дел I|location=София|pages=361|doi=|authorlink=|coauthors=}}</ref> Потекнува од историското велешко семејство [[Шулеви]].<ref name=":2" /> Неговиот дедо Петруш Шулев бил наведен во [[Список на Прцоречки градоначалници|списокот на Прцоречки градоначалници]] од [[Јордан Хаџи Константинов Џинот]].<ref name=":1">{{Наведени вести|url=http://www.promacedonia.org/bmark/jhk/jhk_2.htm#7|title=Статистическо описаніе Велесъ|last=Хаџи Константинов|first=Јордан|date=7 март 1859|work=[[Цариградски весник]]|author-link=Јордан Хаџи Константинов-Џинот}}</ref> Стекнал основно образование во неговиот мајчин град. Од [[1901]] и [[1912|1912 година]] работел како учител во [[Бугарската егзархија]]. Учителствувал во [[Велешко|Велешкиот]] и [[Струмичко|Струмичкиот регион]]. Подоцна се приклучил во [[Македонската револуционерна организација]]. Работел како курир за [[Мирчо Атанасов]], [[Дачо Јотов]], [[Панчо Константинов]] и [[Пано Манев|Пано Ветерски]].<ref name=":0" /> Во учебната 1912/[[1913|1913 година]] учителствувал во [[Дреново (Велешко)|Дреново]].<ref>[[commons:File:BASA-246K-1-706.99.jpg|ДАА-ЦДА, Ф. 246К, оп. 1, а.е. 706, л. 99]]</ref> На [[9 март]] [[1943|1943 година]], за време на [[Бугарија во Втората светска војна|Бугарската фашистичка окупација]], поднесол молба за народна пенсија.<ref name=":0" /> Подоцна била одобрена од Министерскиот совет на [[Царството Бугарија]].<ref name=":2" /> == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Луѓе од Велес]] [[Категорија:Родени во 1875 година]] [[Категорија:Македонски револуционери]] 18i0j0qaapimp38znyzejw9fh1lp0lz 5545490 5545489 2026-04-27T19:19:01Z Gurther 105215 додадена [[Категорија:Починати во Велес]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5545490 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Личност|name=Лазар Шулев|birth_name=Лазар Димев Шулев|birth_date=[[1875]]|birth_place=[[Велес]], [[Отоманска Македонија]]|death_date=после [[1943]]|death_place=[[Велес]], [[Вардарска Македонија]]}} '''Лазар Димев Шулев''' ([[Велес]], [[1875]] — [[Велес]]) — [[Македонци|македонски]] револуционер и учител. Деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":0">{{cite book|url=https://www.strumski.com/books/makedono_odrinski_svidetelstva_tom1_del1_2021.pdf|title=Македоно-одрински свидетелства. Регистър на участниците в освободителните борби в Македония, Тракия и Добруджа, получили български народни пенсии през 1943 г|last=Пеловски|first=Филип|publisher=Библиотека Струмски|year=2021|isbn=978-619-1885718|editor=|editor-link=|edition=|volume=I. Дел I|location=София|pages=360|doi=|authorlink=|coauthors=}}</ref> == Животопис == Лазар Шулев е роден во [[1875|1875 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Отоманското Царство]].<ref name=":2">{{cite book|url=https://www.strumski.com/books/makedono_odrinski_svidetelstva_tom1_del1_2021.pdf|title=Македоно-одрински свидетелства. Регистър на участниците в освободителните борби в Македония, Тракия и Добруджа, получили български народни пенсии през 1943 г|last=Пеловски|first=Филип|publisher=Библиотека Струмски|year=2021|isbn=978-619-1885718|editor=|editor-link=|edition=|volume=I. Дел I|location=София|pages=361|doi=|authorlink=|coauthors=}}</ref> Потекнува од историското велешко семејство [[Шулеви]].<ref name=":2" /> Неговиот дедо Петруш Шулев бил наведен во [[Список на Прцоречки градоначалници|списокот на Прцоречки градоначалници]] од [[Јордан Хаџи Константинов Џинот]].<ref name=":1">{{Наведени вести|url=http://www.promacedonia.org/bmark/jhk/jhk_2.htm#7|title=Статистическо описаніе Велесъ|last=Хаџи Константинов|first=Јордан|date=7 март 1859|work=[[Цариградски весник]]|author-link=Јордан Хаџи Константинов-Џинот}}</ref> Стекнал основно образование во неговиот мајчин град. Од [[1901]] и [[1912|1912 година]] работел како учител во [[Бугарската егзархија]]. Учителствувал во [[Велешко|Велешкиот]] и [[Струмичко|Струмичкиот регион]]. Подоцна се приклучил во [[Македонската револуционерна организација]]. Работел како курир за [[Мирчо Атанасов]], [[Дачо Јотов]], [[Панчо Константинов]] и [[Пано Манев|Пано Ветерски]].<ref name=":0" /> Во учебната 1912/[[1913|1913 година]] учителствувал во [[Дреново (Велешко)|Дреново]].<ref>[[commons:File:BASA-246K-1-706.99.jpg|ДАА-ЦДА, Ф. 246К, оп. 1, а.е. 706, л. 99]]</ref> На [[9 март]] [[1943|1943 година]], за време на [[Бугарија во Втората светска војна|Бугарската фашистичка окупација]], поднесол молба за народна пенсија.<ref name=":0" /> Подоцна била одобрена од Министерскиот совет на [[Царството Бугарија]].<ref name=":2" /> == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Луѓе од Велес]] [[Категорија:Родени во 1875 година]] [[Категорија:Македонски револуционери]] [[Категорија:Починати во Велес]] e2zamden1q1w4hb2tpjla5y4zxkxm6o 5545492 5545490 2026-04-27T19:19:55Z Gurther 105215 додадена [[Категорија:Дејци на МРО]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5545492 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Личност|name=Лазар Шулев|birth_name=Лазар Димев Шулев|birth_date=[[1875]]|birth_place=[[Велес]], [[Отоманска Македонија]]|death_date=после [[1943]]|death_place=[[Велес]], [[Вардарска Македонија]]}} '''Лазар Димев Шулев''' ([[Велес]], [[1875]] — [[Велес]]) — [[Македонци|македонски]] револуционер и учител. Деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":0">{{cite book|url=https://www.strumski.com/books/makedono_odrinski_svidetelstva_tom1_del1_2021.pdf|title=Македоно-одрински свидетелства. Регистър на участниците в освободителните борби в Македония, Тракия и Добруджа, получили български народни пенсии през 1943 г|last=Пеловски|first=Филип|publisher=Библиотека Струмски|year=2021|isbn=978-619-1885718|editor=|editor-link=|edition=|volume=I. Дел I|location=София|pages=360|doi=|authorlink=|coauthors=}}</ref> == Животопис == Лазар Шулев е роден во [[1875|1875 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Отоманското Царство]].<ref name=":2">{{cite book|url=https://www.strumski.com/books/makedono_odrinski_svidetelstva_tom1_del1_2021.pdf|title=Македоно-одрински свидетелства. Регистър на участниците в освободителните борби в Македония, Тракия и Добруджа, получили български народни пенсии през 1943 г|last=Пеловски|first=Филип|publisher=Библиотека Струмски|year=2021|isbn=978-619-1885718|editor=|editor-link=|edition=|volume=I. Дел I|location=София|pages=361|doi=|authorlink=|coauthors=}}</ref> Потекнува од историското велешко семејство [[Шулеви]].<ref name=":2" /> Неговиот дедо Петруш Шулев бил наведен во [[Список на Прцоречки градоначалници|списокот на Прцоречки градоначалници]] од [[Јордан Хаџи Константинов Џинот]].<ref name=":1">{{Наведени вести|url=http://www.promacedonia.org/bmark/jhk/jhk_2.htm#7|title=Статистическо описаніе Велесъ|last=Хаџи Константинов|first=Јордан|date=7 март 1859|work=[[Цариградски весник]]|author-link=Јордан Хаџи Константинов-Џинот}}</ref> Стекнал основно образование во неговиот мајчин град. Од [[1901]] и [[1912|1912 година]] работел како учител во [[Бугарската егзархија]]. Учителствувал во [[Велешко|Велешкиот]] и [[Струмичко|Струмичкиот регион]]. Подоцна се приклучил во [[Македонската револуционерна организација]]. Работел како курир за [[Мирчо Атанасов]], [[Дачо Јотов]], [[Панчо Константинов]] и [[Пано Манев|Пано Ветерски]].<ref name=":0" /> Во учебната 1912/[[1913|1913 година]] учителствувал во [[Дреново (Велешко)|Дреново]].<ref>[[commons:File:BASA-246K-1-706.99.jpg|ДАА-ЦДА, Ф. 246К, оп. 1, а.е. 706, л. 99]]</ref> На [[9 март]] [[1943|1943 година]], за време на [[Бугарија во Втората светска војна|Бугарската фашистичка окупација]], поднесол молба за народна пенсија.<ref name=":0" /> Подоцна била одобрена од Министерскиот совет на [[Царството Бугарија]].<ref name=":2" /> == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Луѓе од Велес]] [[Категорија:Родени во 1875 година]] [[Категорија:Македонски револуционери]] [[Категорија:Починати во Велес]] [[Категорија:Дејци на МРО]] di78lovyer7jlcqwunystshx521dawm 5545493 5545492 2026-04-27T19:20:05Z Gurther 105215 додадена [[Категорија:Македонски просветители]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5545493 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Личност|name=Лазар Шулев|birth_name=Лазар Димев Шулев|birth_date=[[1875]]|birth_place=[[Велес]], [[Отоманска Македонија]]|death_date=после [[1943]]|death_place=[[Велес]], [[Вардарска Македонија]]}} '''Лазар Димев Шулев''' ([[Велес]], [[1875]] — [[Велес]]) — [[Македонци|македонски]] револуционер и учител. Деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":0">{{cite book|url=https://www.strumski.com/books/makedono_odrinski_svidetelstva_tom1_del1_2021.pdf|title=Македоно-одрински свидетелства. Регистър на участниците в освободителните борби в Македония, Тракия и Добруджа, получили български народни пенсии през 1943 г|last=Пеловски|first=Филип|publisher=Библиотека Струмски|year=2021|isbn=978-619-1885718|editor=|editor-link=|edition=|volume=I. Дел I|location=София|pages=360|doi=|authorlink=|coauthors=}}</ref> == Животопис == Лазар Шулев е роден во [[1875|1875 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Отоманското Царство]].<ref name=":2">{{cite book|url=https://www.strumski.com/books/makedono_odrinski_svidetelstva_tom1_del1_2021.pdf|title=Македоно-одрински свидетелства. Регистър на участниците в освободителните борби в Македония, Тракия и Добруджа, получили български народни пенсии през 1943 г|last=Пеловски|first=Филип|publisher=Библиотека Струмски|year=2021|isbn=978-619-1885718|editor=|editor-link=|edition=|volume=I. Дел I|location=София|pages=361|doi=|authorlink=|coauthors=}}</ref> Потекнува од историското велешко семејство [[Шулеви]].<ref name=":2" /> Неговиот дедо Петруш Шулев бил наведен во [[Список на Прцоречки градоначалници|списокот на Прцоречки градоначалници]] од [[Јордан Хаџи Константинов Џинот]].<ref name=":1">{{Наведени вести|url=http://www.promacedonia.org/bmark/jhk/jhk_2.htm#7|title=Статистическо описаніе Велесъ|last=Хаџи Константинов|first=Јордан|date=7 март 1859|work=[[Цариградски весник]]|author-link=Јордан Хаџи Константинов-Џинот}}</ref> Стекнал основно образование во неговиот мајчин град. Од [[1901]] и [[1912|1912 година]] работел како учител во [[Бугарската егзархија]]. Учителствувал во [[Велешко|Велешкиот]] и [[Струмичко|Струмичкиот регион]]. Подоцна се приклучил во [[Македонската револуционерна организација]]. Работел како курир за [[Мирчо Атанасов]], [[Дачо Јотов]], [[Панчо Константинов]] и [[Пано Манев|Пано Ветерски]].<ref name=":0" /> Во учебната 1912/[[1913|1913 година]] учителствувал во [[Дреново (Велешко)|Дреново]].<ref>[[commons:File:BASA-246K-1-706.99.jpg|ДАА-ЦДА, Ф. 246К, оп. 1, а.е. 706, л. 99]]</ref> На [[9 март]] [[1943|1943 година]], за време на [[Бугарија во Втората светска војна|Бугарската фашистичка окупација]], поднесол молба за народна пенсија.<ref name=":0" /> Подоцна била одобрена од Министерскиот совет на [[Царството Бугарија]].<ref name=":2" /> == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Луѓе од Велес]] [[Категорија:Родени во 1875 година]] [[Категорија:Македонски револуционери]] [[Категорија:Починати во Велес]] [[Категорија:Дејци на МРО]] [[Категорија:Македонски просветители]] 5tc5wlv55hbghkh2h4j8w1rsqrua1cl 5545494 5545493 2026-04-27T19:20:14Z Gurther 105215 додадена [[Категорија:Македонски учители]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5545494 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Личност|name=Лазар Шулев|birth_name=Лазар Димев Шулев|birth_date=[[1875]]|birth_place=[[Велес]], [[Отоманска Македонија]]|death_date=после [[1943]]|death_place=[[Велес]], [[Вардарска Македонија]]}} '''Лазар Димев Шулев''' ([[Велес]], [[1875]] — [[Велес]]) — [[Македонци|македонски]] револуционер и учител. Деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":0">{{cite book|url=https://www.strumski.com/books/makedono_odrinski_svidetelstva_tom1_del1_2021.pdf|title=Македоно-одрински свидетелства. Регистър на участниците в освободителните борби в Македония, Тракия и Добруджа, получили български народни пенсии през 1943 г|last=Пеловски|first=Филип|publisher=Библиотека Струмски|year=2021|isbn=978-619-1885718|editor=|editor-link=|edition=|volume=I. Дел I|location=София|pages=360|doi=|authorlink=|coauthors=}}</ref> == Животопис == Лазар Шулев е роден во [[1875|1875 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Отоманското Царство]].<ref name=":2">{{cite book|url=https://www.strumski.com/books/makedono_odrinski_svidetelstva_tom1_del1_2021.pdf|title=Македоно-одрински свидетелства. Регистър на участниците в освободителните борби в Македония, Тракия и Добруджа, получили български народни пенсии през 1943 г|last=Пеловски|first=Филип|publisher=Библиотека Струмски|year=2021|isbn=978-619-1885718|editor=|editor-link=|edition=|volume=I. Дел I|location=София|pages=361|doi=|authorlink=|coauthors=}}</ref> Потекнува од историското велешко семејство [[Шулеви]].<ref name=":2" /> Неговиот дедо Петруш Шулев бил наведен во [[Список на Прцоречки градоначалници|списокот на Прцоречки градоначалници]] од [[Јордан Хаџи Константинов Џинот]].<ref name=":1">{{Наведени вести|url=http://www.promacedonia.org/bmark/jhk/jhk_2.htm#7|title=Статистическо описаніе Велесъ|last=Хаџи Константинов|first=Јордан|date=7 март 1859|work=[[Цариградски весник]]|author-link=Јордан Хаџи Константинов-Џинот}}</ref> Стекнал основно образование во неговиот мајчин град. Од [[1901]] и [[1912|1912 година]] работел како учител во [[Бугарската егзархија]]. Учителствувал во [[Велешко|Велешкиот]] и [[Струмичко|Струмичкиот регион]]. Подоцна се приклучил во [[Македонската револуционерна организација]]. Работел како курир за [[Мирчо Атанасов]], [[Дачо Јотов]], [[Панчо Константинов]] и [[Пано Манев|Пано Ветерски]].<ref name=":0" /> Во учебната 1912/[[1913|1913 година]] учителствувал во [[Дреново (Велешко)|Дреново]].<ref>[[commons:File:BASA-246K-1-706.99.jpg|ДАА-ЦДА, Ф. 246К, оп. 1, а.е. 706, л. 99]]</ref> На [[9 март]] [[1943|1943 година]], за време на [[Бугарија во Втората светска војна|Бугарската фашистичка окупација]], поднесол молба за народна пенсија.<ref name=":0" /> Подоцна била одобрена од Министерскиот совет на [[Царството Бугарија]].<ref name=":2" /> == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Луѓе од Велес]] [[Категорија:Родени во 1875 година]] [[Категорија:Македонски револуционери]] [[Категорија:Починати во Велес]] [[Категорија:Дејци на МРО]] [[Категорија:Македонски просветители]] [[Категорија:Македонски учители]] 3zl210w2u1tiutx14f8pwwzgubdawo4 5545495 5545494 2026-04-27T19:20:27Z Gurther 105215 додадена [[Категорија:Учители на Бугарската егзархија]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5545495 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Личност|name=Лазар Шулев|birth_name=Лазар Димев Шулев|birth_date=[[1875]]|birth_place=[[Велес]], [[Отоманска Македонија]]|death_date=после [[1943]]|death_place=[[Велес]], [[Вардарска Македонија]]}} '''Лазар Димев Шулев''' ([[Велес]], [[1875]] — [[Велес]]) — [[Македонци|македонски]] револуционер и учител. Деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":0">{{cite book|url=https://www.strumski.com/books/makedono_odrinski_svidetelstva_tom1_del1_2021.pdf|title=Македоно-одрински свидетелства. Регистър на участниците в освободителните борби в Македония, Тракия и Добруджа, получили български народни пенсии през 1943 г|last=Пеловски|first=Филип|publisher=Библиотека Струмски|year=2021|isbn=978-619-1885718|editor=|editor-link=|edition=|volume=I. Дел I|location=София|pages=360|doi=|authorlink=|coauthors=}}</ref> == Животопис == Лазар Шулев е роден во [[1875|1875 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Отоманското Царство]].<ref name=":2">{{cite book|url=https://www.strumski.com/books/makedono_odrinski_svidetelstva_tom1_del1_2021.pdf|title=Македоно-одрински свидетелства. Регистър на участниците в освободителните борби в Македония, Тракия и Добруджа, получили български народни пенсии през 1943 г|last=Пеловски|first=Филип|publisher=Библиотека Струмски|year=2021|isbn=978-619-1885718|editor=|editor-link=|edition=|volume=I. Дел I|location=София|pages=361|doi=|authorlink=|coauthors=}}</ref> Потекнува од историското велешко семејство [[Шулеви]].<ref name=":2" /> Неговиот дедо Петруш Шулев бил наведен во [[Список на Прцоречки градоначалници|списокот на Прцоречки градоначалници]] од [[Јордан Хаџи Константинов Џинот]].<ref name=":1">{{Наведени вести|url=http://www.promacedonia.org/bmark/jhk/jhk_2.htm#7|title=Статистическо описаніе Велесъ|last=Хаџи Константинов|first=Јордан|date=7 март 1859|work=[[Цариградски весник]]|author-link=Јордан Хаџи Константинов-Џинот}}</ref> Стекнал основно образование во неговиот мајчин град. Од [[1901]] и [[1912|1912 година]] работел како учител во [[Бугарската егзархија]]. Учителствувал во [[Велешко|Велешкиот]] и [[Струмичко|Струмичкиот регион]]. Подоцна се приклучил во [[Македонската револуционерна организација]]. Работел како курир за [[Мирчо Атанасов]], [[Дачо Јотов]], [[Панчо Константинов]] и [[Пано Манев|Пано Ветерски]].<ref name=":0" /> Во учебната 1912/[[1913|1913 година]] учителствувал во [[Дреново (Велешко)|Дреново]].<ref>[[commons:File:BASA-246K-1-706.99.jpg|ДАА-ЦДА, Ф. 246К, оп. 1, а.е. 706, л. 99]]</ref> На [[9 март]] [[1943|1943 година]], за време на [[Бугарија во Втората светска војна|Бугарската фашистичка окупација]], поднесол молба за народна пенсија.<ref name=":0" /> Подоцна била одобрена од Министерскиот совет на [[Царството Бугарија]].<ref name=":2" /> == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Луѓе од Велес]] [[Категорија:Родени во 1875 година]] [[Категорија:Македонски револуционери]] [[Категорија:Починати во Велес]] [[Категорија:Дејци на МРО]] [[Категорија:Македонски просветители]] [[Категорија:Македонски учители]] [[Категорија:Учители на Бугарската егзархија]] 90jiwgxwm0y92ini53ud2jo024e9rzh Разговор:Лазар Шулев 1 1392829 5545486 2026-04-27T19:18:18Z Gurther 105215 Создадена страница со: {{СЗР}}{{ВПМ}} 5545486 wikitext text/x-wiki {{СЗР}}{{ВПМ}} m6tsgukl5dkhkx06fnvahclsxq8jq4m Категорија:Категории по култура 14 1392830 5545499 2026-04-27T19:30:45Z Dandarmkd 31127 Создадена страница со: {{Container category}} {{Commons category|Categories by culture}} [[Категорија:Култури| Категории]] [[Категорија:Категории по параметар|Култура]] 5545499 wikitext text/x-wiki {{Container category}} {{Commons category|Categories by culture}} [[Категорија:Култури| Категории]] [[Категорија:Категории по параметар|Култура]] 9uctg5jw3jck0w60i8kmoh09s38fng2 Томас Алан Стивенсон 0 1392831 5545500 2026-04-27T19:30:52Z Baek147 77146 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1332207214|Thomas Alan Stephenson]]“ 5545500 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Научник|name=|birth_name=Thomas Alan Stephenson|native_name_lang=|image=Thomas Stephenson with apparatus for photographing corals, Low Islands, Queensland, circa 1928 - C.M. Yonge (26544167848).jpg|image_size=|alt=|caption=Stephenson during the [[1928 Great Barrier Reef expedition]]|birth_date={{Birth date|df=y|1898|1|19}}|birth_place=[[Burnham-on-Sea]]|death_date={{Death date and age|df=y|1961|4|3|1898|1|19}}|death_place=London|resting_place=|resting_place_coordinates=<!-- {{Coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline,title}} -->|other_names=|residence=|citizenship=|nationality=|fields=|workplaces=[[Aberystwyth University]]|alma_mater=[[Aberystwyth University]]|thesis_title=|thesis_url=|thesis_year=|doctoral_advisor=|academic_advisors=|doctoral_students=|notable_students=|known_for=|author_abbrev_bot=T.A.Stephenson|author_abbrev_zoo=T.A.Stephenson|influences=|influenced=|awards=[[Fellow of the Royal Society]]<ref name=BP.19510316/>|signature=<!--(filename only)-->|signature_alt=|website=<!-- {{URL|www.example.com}} -->|footnotes=|spouse=|children=}} '''Томас Алан Стивенсон''' [[Кралско друштво|(]]19 јануари 1898 – 3 април 1961) бил британски [[Природонаука|природонаучник]] и морски биолог кој бил специјализиран за морски анемони.. == Поранешен живот == Томас Алан Стивенсон, кој се претставувал под своето средно име бил роден на 19 јануари 1898 година во Бернам-он-Си во [[Сари]], Англија.{{Sfn|Yonge|1962}} Тој бил најстариот од тројцата кои биле родени од Томас Стивенсон, веслијански свештеник и аматерски [[Ботаника|ботаничар]],{{Sfn|Brokenshire|1949}} и Маргарет Стивенсон (родена Флечер); брат и сестра ќе следат.{{Sfn|Yonge|1962}} Првите шест години од живот на Стивенсон тој ги поминал во Ричмонд,Сари, каде што неговиот татко бил тутор на Теолошкиот колеџ Ричмонд ;татко на негова мајка бил гувернер на колеџот.{{Sfn|Yonge|1962}} {{Sfn|Brokenshire|1949}} Овие години, според неговиот некролог, биле најпријатните во детството на Алан Стивенсон“.{{Sfn|Yonge|1962}} Како што подоцна се присетил Стивенсон, живеевме во добро опремена куќа на гувернер и управувавме со голем двор на колеџот и кујнска градина, така што бевме воспитани во сите средини и околности вообичаени за благородници со добро образование во едвардијански период. Бевме опкружени со цветни градини, го имавме паркот Ричмонд и Терасни градини и [[Темза|река]] во близина (да не ги спомнуваме сите прилично подалечни атракции на лондонска област) и ни беше обезбеден соодветен персонал од добро обучени дадилки, слуги и градинари“{{Sfn|Yonge|1962}} Во 1904 година, таткото на Стивенсон го напуштил колеџ и ја презел традиционална улога на веслијански свештеник: кружејќи“, обично по три години, поминати на различни локации.{{Sfn|Yonge|1962}} Овие кружни средби започнале во Клапам и вклучувале престој (меѓу многу други локации) во Рексам, Тимперли и Абериствит.{{Sfn|Yonge|1962}} Честите преселби биле тешки за Стивенсон, чие образование било неизбежно фрагментирано и на кого му било невозможно да воспостави пријателства од детство.{{Sfn|Yonge|1962}} == Образование == Стивенсон посетувал училишта и во Клапам и во Рексам.{{Sfn|Yonge|1962}} Живеејќи во Рексам Стивенсон се запознал со Харолд Дринквотер, лекар и аматерски ботаничар, кој бил и вешт сликар.{{Sfn|Yonge|1962}} „Д-р Дринквотер“, напишал подоцна Стивенсон, „беше извонреден човек. Надарен за цртање, тој не ја користеше својата способност посебно сè до околу 60-годишна возраст, кога интересот за ботаника го наведе да почне да слика долга серија на портрети на британски растенија. За таа цел, тој измисли свој метод. Тврдејќи дека портретот на растение изгледа многу неприродно на бела позадина, тој самиот научи да слика на прилично груба хартија со жалфија, користејќи [[Цинк оксид|кинеска бела боја]] во подвлакна како основа за брилијантни бои на надсликање. За неколку години тој создаде извонредна серија слики, од кои многу сега се во Национален музеј на Велс во [[Кардиф]] . Имав среќа да го запознам во неговиот најпродуктивен период а тој беше повеќе од љубезен кон мене. Ми дозволи да сликам цвеќиња со него, така што научив сè што можеше да се научи; ме водеше на обиколки со себе; тој и неговата сопруга ме направија трајно добредојден во нивната куќа; и ми набави анатомски материјал преку кој го остварив моето прво запознавање со човечка анатомија. Ова пријателство го одржуваше сè додека беше жив, потоа моето семејство „го напушти Рексам.“ {{Sfn|Yonge|1962}} По Рексам, Стивенсон се сместил во училиштето Кингсвуд во [[Бат (Самерсет)|Бат]].{{Sfn|Yonge|1962}} Живеејќи во студентски дом за 50 лица и со малку места за седење покрај библиотека и училници, Стивенсон ги избегнувал училишни игри во корист на долги прошетки низ село.{{Sfn|Yonge|1962}} Академска кариера на Стивенсон можеби се должела само на случајноста на патувања на негов татко, кои го однеле семејството во Абериствит од 1914 до 1919 година. {{Sfn|Yonge|1962}} [ белешка 1 ] Стивенсон се запишал на Универзитетски колеџ во Абериствит во октомври 1915 година, иако неговите студии биле прекинати од болест: туберкулозни инфекции на абдоминални и цервикални жлезди, кои подоцна го вклучиле и слепо црево, што барало операција и престој во санаториум.{{Sfn|Yonge|1962}} Ова значело атипично колеџ искуство, кое вклучувало и курсеви и приватна настава.{{Sfn|Yonge|1962}} Стивенсон бил под посебна заштита на [[Зоологија|зоологот]] и [[географ]] Х.Ј. Флер, „уникатен и извонреден човек“, според зборови на Стивенсон, кој „ме охрабрувал неуморно од самиот почеток“.{{Sfn|Yonge|1962}} Флер го негувал веќе растечки интерес на Стивенсон за морски анемони и го назначил за студент-демонстратор во 1916 година.{{Sfn|Yonge|1962}} Флер, исто така, му го олесни пристап на Стивенсон до морски анемони собрани за време на [[Британска антарктичка експедиција (1910—1913)|експедиција ''„Тера Нова“'']] на [[Антарктик]] од 1910 до 1913 година и го насочил Стивенсон во нивно проучување.{{Sfn|Yonge|1962}} Ова резултирало со прва од неколку статии на оваа тема,{{Sfn|Stephenson|1918}} објавени кога Стивенсон имал 20 години.{{Sfn|Yonge|1962}} Во 1920 година и со поддршка на Флер, на Стивенсон му било дозволено да се стекне со магистерска титула врз основа на негови публикации.{{Sfn|Yonge|1962}} Од 1920 до 1922 или 1923 година, Стивенсон презел истражувачка работа во Абериствит, поддржана со грант од Оддел за научни и индустриски истражувања.{{Sfn|Yonge|1962}} Стивенсон, исто така, започнал да соработува со својот татко на серија трудови за орхидеи.{{Sfn|Yonge|1962}} Двајцата биле коавтори на повеќе од 20 трудови и белешки помеѓу 1920 и 1926 година.{{Sfn|Yonge|1962}} Голем дел од оваа работа се фокусирал на родови ''Epipactis'' и ''Dactylorhiza.'' [ белешка 2 ] „Можеби нивен најважен поединечен придонес“, според В.С. Самерхејс, ботаничар задолжен за хербариумот за орхидеи во [[Кралски ботанички градини во Кју]], „било нивно препознавање и дефиниција на ''Orchis purpurella'' “ - сега ''Dactylorhiza purpurella'' - „која сега е позната како широко распространет член на британска флора“.{{Sfn|Yonge|1962}} Друг придонес било препознавање на разликата помеѓу варијантите ''Epipactis dunensis'' (сега признати како вид) и ''Epipactis phyllanthes'' var. ''vectensis'' . {{Sfn|Yonge|1962}} Во 1923 година, повторно со поддршка на Флер, Стивенсон се стекнал со докторат на науки на ист начин како што го стекнал и свој магистерски степен; {{Sfn|Yonge|1962}} публикации поднесени во поддршка на негова диплома вклучувале и оние за морски анемони и орхидеи. == Кариера == Во 1922 година, Стивенсон бил назначен за предавач по зоологија на Универзитетски колеџ во Лондон.{{Sfn|Yonge|1962}} Негова работа на орхидеи и морски анемони продолжила а во 1928 година го објавил прв од два тома на ''„Британски морски анемони'' “.{{Sfn|Stephenson|1928}} {{Sfn|Yonge|1962}} Работа на втор том била одложена, но иста година, Стивенсон се придружил на експедиција на Голем корален гребен во 1928 година, на покана на Морис Јонг, водач на експедиција.{{Sfn|Yonge|1962}} Стивенсон бил „очигледен избор“, напишал подоцна Јонг, со оглед на „негово интимно запознавање со група животни најтесно поврзани со мадрепораријански корали и негов интензивен интерес за морска биологија“.{{Sfn|Yonge|1962}} Стивенсон имал голем број академски позиции во Британија и на Универзитет во Кејптаун, [[Јужноафриканска Република|Јужна Африка]]. Негова последна позиција била професор и раководител на Оддел за зоологија на Универзитетски колеџ во Велс, Абериствит. Национална библиотека за морска биологија при Здружение за морска биологија во Плимут чува дел од негови лични и научни записи, вклучувајќи слики, негативи и тетратки за Јужна Африка. == Личен живот == Стивенсон се оженил за Ен Вуд во 1922 година.{{Sfn|Yonge|1962}} Таа била помлада од сестри близначки родени од Џозеф Дор Вуд, секретар на компанија за инженерство „Бари Грејвинг Док енд Инженеринг“, која градела пристаништа во јужен Велс и Ана Елиза Вуд. Стивенсонови немале деца. Стивенсон починал на 3 април 1961 година, на 63-годишна возраст, во лондонска болница. == Публикации == === Книги === * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=tknKUAV7N8AC|title=The British Sea Anemones, Volume I|last=Stephenson|first=Thomas Alan|date=1928|publisher=[[Ray Society]]|series=Ray Society Publications|volume=113|location=London|oclc=931327099}} :* {{Наведена книга|title=The British Sea Anemones, Volume II|last=Stephenson|first=Thomas Alan|date=1935|publisher=[[Ray Society]]|series=Ray Society Publications|volume=121|location=London|oclc=931327099|ref=none}} * {{Наведена книга|title=Seashore Life and Pattern|last=Stephenson|first=Thomas Alan|date=1944|publisher=[[Penguin Books#King Penguin Books|The King Penguin Books]]|location=London|oclc=1199112|ref=none}} * {{Наведена книга|title=Experiments in design|last=Stephenson|first=Thomas Alan|publisher=Unpublished typescript|oclc=1008128841|ref=none}} :* Врзана копија што ја чува Национална уметничка библиотека, заедно со фотографии наменети како плочи. * {{Наведена книга|title=A scientist looks at modern art|last=Stephenson|first=Thomas Alan|publisher=Unpublished typescript|oclc=1008433864|ref=none}} :* Врзана копија (во два тома) што ја чува Национална уметничка библиотека, заедно со фотографии наменети како плочи. :* Цитирано во предавање од Алистер Харди; повторно објавено како; објавено онлајн како {{Слободен пристап}} === Поглавја === * {{Наведена книга|title=Essays in Marine Biology|last=Stephenson|first=Thomas Alan|date=1953|publisher=[[Oliver and Boyd]]|editor-last=Marshall|editor-first=Sheina Macalister|editor-link=Sheina Marshall|location=Edinburgh|pages=73–100|chapter=The World Between Tidemarks|oclc=1498862|ref=none|editor-last2=Orr|editor-first2=Andrew Picken|editor-link2=Andrew Picken Orr}} === Статии === * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas|last2=Stephenson|first2=Thomas Alan|date=January 1918|title=A New Form of ''Helleborine Viridiflora''|url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/33942#page/7|journal=[[Journal of Botany, British and Foreign]]|location=London|publisher=[[Taylor & Francis|Taylor and Francis]]|volume=LVI|issue=661|pages=1–4|ref=none}} {{Отворен пристап}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas Alan|date=27 April 1918|title=Coelenterata, Part I: Actiniaria|url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/195218#page/11|journal=British Antarctic ("Terra Nova") Expedition, 1910: Natural History Report|location=London|publisher=[[British Museum|Trustees of the British Museum]]|volume=V|issue=1|pages=1–68}} {{Отворен пристап}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas Alan|date=November 1918|title=On Certain Actiniaria Collected off Ireland by the Irish Fisheries Department, during the Years 1899–1913|url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=umn.31951d005865660&view=1up&seq=276|journal=[[Proceedings of the Royal Irish Academy]]|publisher=[[Royal Irish Academy]]|volume=XXXIV|issue=B7|pages=106–168|jstor=20490280|ref=none}} {{Отворен пристап}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas Alan|date=1920|title=The Genus Corallimorphus|url=https://books.google.com/books?id=8HpIAAAAYAAJ&pg=RA1-PA178|journal=[[Proceedings of the Royal Irish Academy]]|publisher=[[Royal Irish Academy]]|volume=XXXV|issue=B9|pages=178–186|jstor=20517059|ref=none}} {{Отворен пристап}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas Alan|date=July 1920|title=On the Classification of Actiniaria. Part I.—Forms with Acontia and Forms with a Mesoglœal Sphincter|journal=[[Journal of Cell Science|Quarterly Journal of Microscopical Science]]|series=New Series|volume=64|issue=256|pages=425–572|doi=10.1242/jcs.s2-64.256.425|ref=none|doi-access=free}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas|last2=Stephenson|first2=Thomas Alan|date=July 1920|title=A New Marsh Orchis|url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/33758#page/204|journal=[[Journal of Botany, British and Foreign]]|location=London|publisher=[[Taylor & Francis|Taylor and Francis]]|volume=LVIII|issue=691|pages=164–170|ref=none}} {{Отворен пристап}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas|last2=Stephenson|first2=Thomas Alan|date=September 1920|title=The Genus ''Epipactis'' in Britain|url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/33758#page/256|journal=[[Journal of Botany, British and Foreign]]|location=London|publisher=[[Taylor & Francis|Taylor and Francis]]|volume=LVIII|issue=693|pages=209–213|ref=none}} {{Отворен пристап}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas|last2=Stephenson|first2=Thomas Alan|date=October 1920|title=The British Marsh Orchids in relation to Mendelian Principles|url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/33758#page/295|journal=[[Journal of Botany, British and Foreign]]|location=London|publisher=[[Taylor & Francis|Taylor and Francis]]|volume=LVIII|issue=694|pages=243–247|ref=none}} {{Отворен пристап}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas|last2=Stephenson|first2=Thomas Alan|date=November 1920|title=The British Palmate Orchids|url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/33758#page/314|journal=[[Journal of Botany, British and Foreign]]|location=London|publisher=[[Taylor & Francis|Taylor and Francis]]|volume=LVIII|issue=695|pages=257–262|ref=none}} {{Отворен пристап}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas|last2=Stephenson|first2=Thomas Alan|date=January 1921|title=''Orchis latifolia'' in Britain|url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/34333#page/11|journal=[[Journal of Botany, British and Foreign]]|location=London|publisher=[[Taylor & Francis|Taylor and Francis]]|volume=LIX|issue=697|pages=1–7|ref=none}} {{Отворен пристап}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas|last2=Stephenson|first2=Thomas Alan|date=February 1921|title=''Epipactis latifolia'' in Britain|url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/34333#page/47|journal=[[Journal of Botany, British and Foreign]]|location=London|publisher=[[Taylor & Francis|Taylor and Francis]]|volume=LIX|issue=698|pages=33–39|ref=none}} {{Отворен пристап}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas|last2=Stephenson|first2=Thomas Alan|date=May 1921|title=The forms of ''Orchis maculata''|url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/34333#page/150|journal=[[Journal of Botany, British and Foreign]]|location=London|publisher=[[Taylor & Francis|Taylor and Francis]]|volume=LIX|issue=701|pages=121–128|ref=none}} {{Отворен пристап}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas Alan|date=November 1921|title=On the Classification of Actiniaria. Part II.—Consideration of the whole group and its relationships, with special reference to forms not treated in Part I|journal=[[Journal of Cell Science|Quarterly Journal of Microscopical Science]]|series=New Series|location=London|publisher=[[Oxford University Press]]|volume=65|issue=260|pages=493–576|doi=10.1242/jcs.s2-65.260.493|ref=none|doi-access=free}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas|last2=Stephenson|first2=Thomas Alan|date=November 1921|title=Natural Hybrid Orchids from Arran|url=https://archive.org/details/mobot31753003515068/page/131|journal=[[The Orchid Review]]|location=[[Richmond, London|Richmond, Surrey]]|publisher=Orchid Review, Ltd.|volume=XXIX|issue=341|pages=131–133|ref=none}} {{Отворен пристап}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas|last2=Stephenson|first2=Thomas Alan|date=December 1921|title=''Orchis purpurella''|url=https://archive.org/details/mobot31753003515068/page/163|journal=[[The Orchid Review]]|location=[[Richmond, London|Richmond, Surrey]]|publisher=Orchid Review, Ltd.|volume=XXIX|issue=342|pages=163–165|ref=none}} {{Отворен пристап}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas|last2=Stephenson|first2=Thomas Alan|date=February 1922|title=Hybrids of ''Orchis purpurella''|url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/33755#page/46|journal=[[Journal of Botany, British and Foreign]]|location=London|publisher=[[Taylor & Francis|Taylor and Francis]]|volume=LX|issue=710|pages=33–35|ref=none}} {{Отворен пристап}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas|last2=Stephenson|first2=Thomas Alan|date=April 1922|title=Hybrids of ''Gymnadenia conopsea'' and ''Cœloglossum viride''|url=https://archive.org/details/mobot31753003515084/page/100|journal=[[The Orchid Review]]|location=[[Richmond, London|Richmond, Surrey]]|publisher=Orchid Review, Ltd.|volume=XXX|issue=346|pages=101–103|ref=none}} {{Отворен пристап}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas Alan|date=June 1922|title=On the Classification of Actiniaria. Part III.—Definitions connected with the forms dealt with in Part II|journal=[[Journal of Cell Science|Quarterly Journal of Microscopical Science]]|series=New Series|location=London|publisher=[[John Churchill (publisher)|J. & A. Churchill]]|volume=66|issue=262|pages=247–319|doi=10.1242/jcs.s2-66.262.247|ref=none|doi-access=free}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas Alan|date=October 1922|title=The Genus ''Ilyanthus'', Forbes|url=https://books.google.com/books?id=rmFMAAAAMAAJ&pg=PA819|journal=[[Journal of the Marine Biological Association of the United Kingdom]]|series=New Series|location=Plymouth|publisher=[[Marine Biological Association of the United Kingdom]]|volume=XII|issue=4|pages=819–828|doi=10.1017/S0025315400009826|url-access=subscription|ref=none}} {{Отворен пристап}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas|last2=Stephenson|first2=Thomas Alan|date=March 1923|title=''Orchis prætermissa'' Druce|url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/270542#page/84|journal=[[Journal of Botany, British and Foreign]]|location=London|publisher=[[Taylor & Francis|Taylor and Francis]]|volume=LXI|issue=723|pages=65–68|ref=none}} {{Отворен пристап}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas|last2=Stephenson|first2=Thomas Alan|date=November 1923|title=The British Forms of ''Orchis incarnata''|url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/270542#page/330|journal=[[Journal of Botany, British and Foreign]]|location=London|publisher=[[Taylor & Francis|Taylor and Francis]]|volume=LXI|issue=731|pages=273–278|ref=none}} {{Отворен пристап}} * {{Наведено списание|last=Godfery|first=Masters John|last2=Stephenson|first2=Thomas|last3=Stephenson|first3=Thomas Alan|date=June 1924|title=The British Dactylorchids|url=http://archive.bsbi.org.uk/Journal_of_Botany_1924.pdf|journal=[[Journal of Botany, British and Foreign]]|location=London|publisher=[[Taylor & Francis|Taylor and Francis]]|volume=LXII|issue=738|pages=175–178|ref=none}} {{Отворен пристап}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas Alan|date=November 1924|title=Notes on ''Haliotis tuberculata'': I|url=https://plymsea.ac.uk/id/eprint/549/1/Notes_on_Haliotis_teberculata.pdf|journal=[[Journal of the Marine Biological Association of the United Kingdom]]|series=New Series|location=Plymouth|publisher=[[Marine Biological Association of the United Kingdom]]|volume=XIII|issue=2|pages=480–495|doi=10.1017/S0025315400007621|ref=none}} {{Отворен пристап}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas Alan|date=April 1925|title=On Sea Anemones|url=https://books.google.com/books?id=7I4FAAAAMAAJ&pg=PA119|journal=Discovery: A Monthly Popular Journal of Knowledge|volume=VI|issue=64|pages=119–122|issn=0366-9238|ref=none}} {{Отворен пристап}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas|last2=Stephenson|first2=Thomas Alan|date=April 1925|title=Some French Marsh Orchids|url=https://books.google.com/books?id=6G4QAQAAMAAJ&pg=PA92-IA2|journal=[[Journal of Botany, British and Foreign]]|location=London|publisher=[[Taylor & Francis|Taylor and Francis]]|volume=LXIII|issue=748|pages=93–97|ref=none}} {{Отворен пристап}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas Alan|date=October 1925|title=On a New British Sea Anemone|url=https://books.google.com/books?id=D2NMAAAAMAAJ&pg=PA880|journal=[[Journal of the Marine Biological Association of the United Kingdom]]|series=New Series|location=Plymouth|publisher=[[Marine Biological Association of the United Kingdom]]|volume=XIII|issue=4|pages=880–890|doi=10.1017/S0025315400009310|url-access=subscription|ref=none}} {{Отворен пристап}} * {{Наведено списание|last=Carlgren|first=Oskar|last2=Stephenson|first2=Thomas Alan|date=February 1928|title=The British Edwardsidae|url=https://plymsea.ac.uk/id/eprint/569/1/The_British_Edwardsidae.pdf|journal=[[Journal of the Marine Biological Association of the United Kingdom]]|series=New Series|location=Plymouth|publisher=[[Marine Biological Association of the United Kingdom]]|volume=XV|issue=1|pages=1–31|doi=10.1017/S002531540005551X|archive-url=https://web.archive.org/web/20220706180816/http://plymsea.ac.uk/id/eprint/569/1/The_British_Edwardsidae.pdf|archive-date=6 July 2022|ref=none}} {{Слободен пристап}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas Alan|date=1929|title=A Contribution to Actinian Morphology: the Genera ''Phellia'' and ''Sagartia''|journal=[[Royal Society of Edinburgh|Transactions of the Royal Society of Edinburgh]]|volume=LVI|issue=1|pages=121–139|doi=10.1017/S0080456800027757|ref=none}} {{Затворен пристап}} * {{Наведено списание|last=Carlgren|first=Oskar|last2=Stephenson|first2=Thomas Alan|date=April 1929|title=Actiniaria|url=https://mawsonshuts.antarctica.gov.au/site/assets/files/1541/c_09_02.pdf|journal=Australasian Antarctic Expedition 1911–14: Scientific Reports|series=Series C|location=Sydney|publisher=Alfred James Kent|volume=IX|issue=2|pages=1–34|ref=none}} {{Слободен пристап}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas Alan|date=May 1929|title=On Methods of Reproduction as Specific Characters|url=https://plymsea.ac.uk/id/eprint/616/1/On_methods_of_reproduction_as_specific_characters.pdf|journal=[[Journal of the Marine Biological Association of the United Kingdom]]|series=New Series|location=Plymouth|publisher=[[Marine Biological Association of the United Kingdom]]|volume=XVI|issue=1|pages=131–172|doi=10.1017/S0025315400029751|ref=none}} {{Слободен пристап}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas Alan|date=May 1929|title=On the Nematocysts of Sea Anemones|url=https://plymsea.ac.uk/id/eprint/617/1/On_the_nematocysts_of_sea_anemones.pdf|journal=[[Journal of the Marine Biological Association of the United Kingdom]]|series=New Series|location=Plymouth|publisher=[[Marine Biological Association of the United Kingdom]]|volume=XVI|issue=1|pages=173–200|doi=10.1017/S0025315400029763|ref=none}} {{Слободен пристап}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas Alan|date=March 1930|title=How Animals Breed in the Sea|journal=Discovery: A Monthly Popular Journal of Knowledge|volume=XI|issue=123|pages=94–97|issn=0366-9238|oclc=1566764|ref=none}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas Alan|last2=Stephenson|first2=Anne|last3=Tandy|first3=Geoffrey|author-link3=Geoffrey Tandy|last4=Spender|first4=Michael|author-link4=Michael Spender|date=25 July 1931|title=The Structure and Ecology of Low Isles and Other Reefs|url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/49466256#page/37|journal=Great Barrier Reef Expedition, 1928–29: Scientific Reports|location=London|publisher=[[British Museum|Trustees of the British Museum]]|volume=III|issue=2|pages=17–112|ref=none}} {{Слободен пристап}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas Alan|date=15 August 1931|title=Development and the Formation of Colonies in Pocillopora and Porites—Part I|url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/49466450#page/243|journal=Great Barrier Reef Expedition, 1928–29: Scientific Reports|location=London|publisher=[[British Museum|Trustees of the British Museum]]|volume=III|issue=3|pages=113–134|ref=none}} {{Слободен пристап}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas Alan|last2=Stephenson|first2=Anne|date=25 February 1933|title=Growth and Asexual Reproduction in Corals|url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/49466558#page/351|journal=Great Barrier Reef Expedition, 1928–29: Scientific Reports|location=London|publisher=[[British Museum|Trustees of the British Museum]]|volume=III|issue=7|pages=167–217|ref=none}} {{Слободен пристап}} * {{Наведено списание|last=Marshall|first=Sheina M.|last2=Stephenson|first2=Thomas Alan|date=25 March 1933|title=The Breeding of Reef Animals: Part I, the Corals|url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/49466650#page/443|journal=Great Barrier Reef Expedition, 1928–29: Scientific Reports|location=London|publisher=[[British Museum|Trustees of the British Museum]]|volume=III|issue=8|pages=219–245|ref=none}} {{Слободен пристап}} :* ''види исто така'' {{Слободен пристап}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas Alan|last2=Zoond|first2=Alexander|last3=Eyre|first3=Joyce|date=April 1934|title=The Liberation and Utilisation of Oxygen by the Population of Rock-Pools|journal=[[The Journal of Experimental Biology]]|location=London|publisher=[[Cambridge University Press]]|volume=XI|issue=2|pages=162–172|doi=10.1242/jeb.11.2.162|ref=none|doi-access=free}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas Alan|date=27 March 1936|title=The marine ecology of the South African coasts, with special reference to the habits of limpets|journal=Proceedings of the Linnean Society of London|location=London|publisher=[[Linnean Society of London]]|volume=148|issue=2|pages=74–79|doi=10.1111/j.1095-8312.1936.tb00094.x|ref=none}} {{Затворен пристап}} * {{Наведено списание|last=Manton|first=Sidnie Milana|last2=Stephenson|first2=Thomas Alan|date=27 July 1936|title=Ecological Surveys of Coral Reefs|url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/49466714#page/507|journal=Great Barrier Reef Expedition, 1928–29: Scientific Reports|location=London|publisher=[[British Museum|Trustees of the British Museum]]|volume=III|issue=10|pages=273–312|ref=none}} {{Слободен пристап}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas Alan|last2=Stephenson|first2=Anne|last3=Du Toit|first3=Cornelius Albertus|year=1937|title=The South African Intertidal Zone and its Relation to Ocean Currents, I: A Temperate Indian Ocean Shore|journal=Transactions of the Royal Society of South Africa|publisher=[[Royal Society of South Africa]]|volume=XXIV|issue=4|pages=341–382|doi=10.1080/00359193709518928|ref=none}} {{Затворен пристап}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas Alan|last2=Stephenson|first2=Anne|last3=Bright|first3=Katherine Marjorie Frances|author-link3=Marjorie Scott|date=December 1938|title=The South African Intertidal Zone and its Relation to Ocean Currents, IV: The Port Elizabeth District|journal=[[African Invertebrates|Annals of the Natal Museum]]|publisher=Adlard & Son, Ltd.|volume=IX|issue=1|pages=1–20|ref=none}} * {{Наведено списание|last=Eyre|first=Joyce|last2=Stephenson|first2=Thomas Alan|date=December 1938|title=The South African Intertidal Zone and its Relation to Ocean Currents, V: A Sub-tropical Indian Ocean Shore|journal=[[African Invertebrates|Annals of the Natal Museum]]|publisher=Adlard & Son, Ltd.|volume=IX|issue=1|pages=21–46|ref=none}} * {{Наведено списание|last=Bokenham|first=Naomi A. H.|last2=Stephenson|first2=Thomas Alan|date=December 1938|title=The Colonization of Denuded Rock Surfaces in the Intertidal Region of the Cape Peninsula|journal=[[African Invertebrates|Annals of the Natal Museum]]|publisher=Adlard & Son, Ltd.|volume=IX|issue=1|pages=47–81|ref=none}} * {{Наведено списание|last=Bokenham|first=Naomi A. H.|last2=Neugebauer|first2=F. L. M.|last3=Stephenson|first3=Thomas Alan|date=December 1938|title=The Vertical Distribution of certain Intertidal Marine Gastropods in False Bay, with Notes on the Development of Two of Them|journal=[[African Invertebrates|Annals of the Natal Museum]]|publisher=Adlard & Son, Ltd.|volume=IX|issue=1|pages=113–137|ref=none}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas Alan|date=January 1939|title=The constitution of the intertidal fauna and flora of South Africa.–Part I|journal=[[Zoological Journal of the Linnean Society|Journal of the Linnean Society of London, Zoology]]|location=London|publisher=[[Linnean Society of London]]|volume=XL|issue=273|pages=487–586|doi=10.1111/j.1096-3642.1939.tb01691.x|ref=none}} {{Затворен пристап}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas Alan|last2=Stephenson|first2=Anne|last3=Day|first3=John H.|author-link3=John H. Day|date=12 July 1940|title=The South African Intertidal Zone and its Relation to Ocean Currents, VIII: Lamberts Bay and the West Coast|journal=[[African Invertebrates|Annals of the Natal Museum]]|publisher=Adlard & Son, Ltd.|volume=IX|issue=3|pages=345–380|ref=none}} * {{Наведено списание|last=Tomlin|first=John Read le Brockton|last2=Stephenson|first2=Thomas Alan|date=23 January 1942|title=South African Patellidae|journal=[[Journal of Molluscan Studies|Proceedings of the Malacological Society of London]]|location=London|publisher=[[Malacological Society of London]]|volume=25|issue=1|pages=4–9|doi=10.1093/oxfordjournals.mollus.a064424|ref=none}} {{Затворен пристап}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas Alan|date=June 1943|title=A Symposium on Intertidal Zonation of Animals and Plants: (1) The Causes of the Vertical and Horizontal Distribution of Organisms Between Tidemarks in South Africa|journal=Proceedings of the Linnean Society of London|location=London|publisher=[[Linnean Society of London]]|volume=154|issue=3|pages=219–232|doi=10.1111/j.1095-8312.1943.tb00322.x|ref=none}} {{Затворен пристап}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas Alan|date=December 1944|title=The Constitution of the Intertidal Fauna and Flora of South Africa: Part II|journal=[[African Invertebrates|Annals of the Natal Museum]]|publisher=Adlard & Son, Ltd.|volume=X|issue=3|pages=261–356|ref=none}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas Alan|date=July 1946|title=Coral reefs|journal=[[Endeavour (journal)|Endeavour]]|location=London|publisher=[[Imperial Chemical Industries|Imperial Chemical Industries Limited]]|volume=V|issue=19|pages=96–106|oclc=1567873|ref=none}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas Alan|date=October 1947|title=The colours of marine animals|journal=[[Endeavour (journal)|Endeavour]]|location=London|publisher=[[Imperial Chemical Industries|Imperial Chemical Industries Limited]]|volume=VI|issue=24|pages=152–159|oclc=1567873|ref=none}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas Alan|date=March 1948|title=The Constitution of the Intertidal Fauna and Flora of South Africa: Part III|journal=[[African Invertebrates|Annals of the Natal Museum]]|publisher=Adlard & Son, Ltd.|volume=XI|issue=2|pages=207–324|ref=none}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas Alan|last2=Stephenson|first2=Anne|date=December 1949|title=The Universal Features of Zonation Between Tide-Marks on Rocky Coasts|journal=[[Journal of Ecology|The Journal of Ecology]]|location=London|publisher=[[Cambridge University Press]]|volume=37|issue=2|pages=289–305|doi=10.2307/2256610|jstor=2256610|ref=none}} {{Затворен пристап}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas Alan|last2=Stephenson|first2=Anne|date=January 1950|title=Life between tidemarks in North America|journal=[[Endeavour (journal)|Endeavour]]|location=London|publisher=[[Imperial Chemical Industries|Imperial Chemical Industries Limited]]|volume=IX|issue=33|pages=11–17|oclc=1567873|ref=none}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas Alan|last2=Stephenson|first2=Anne|date=November 1950|title=Life Between Tide-Marks in North America, I: The Florida Keys|journal=[[Journal of Ecology|The Journal of Ecology]]|location=London|publisher=[[Cambridge University Press]]|volume=38|issue=2|pages=354–402|doi=10.2307/2256451|jstor=2256451|ref=none}} {{Затворен пристап}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas Alan|last2=Stephenson|first2=Anne|date=February 1952|title=Life Between Tide-Marks in North America, II: Northern Florida and the Carolinas|journal=[[Journal of Ecology|The Journal of Ecology]]|location=London|publisher=[[Cambridge University Press]]|volume=40|issue=1|pages=1–49|doi=10.2307/2258019|jstor=2258019|ref=none}} {{Затворен пристап}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas Alan|last2=Stephenson|first2=Anne|date=January 1954|title=Life Between Tide-Marks in North America, IIIA: Nova Scotia and Prince Edward Island: Description of the Region|journal=[[Journal of Ecology|The Journal of Ecology]]|location=London|publisher=[[Cambridge University Press]]|volume=42|issue=1|pages=14–45|doi=10.2307/2256977|jstor=2256977|ref=none}} {{Затворен пристап}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas Alan|last2=Stephenson|first2=Anne|date=January 1954|title=Life Between Tide-Marks in North America, IIIB: Nova Scotia and Prince Edward Island: The Geographical Features of the Region|journal=[[Journal of Ecology|The Journal of Ecology]]|location=London|publisher=[[Cambridge University Press]]|volume=42|issue=1|pages=46–70|doi=10.2307/2256978|jstor=2256978|ref=none}} {{Затворен пристап}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas Alan|last2=Stephenson|first2=Anne|date=April 1954|title=The Bermuda Islands|journal=[[Endeavour (journal)|Endeavour]]|location=London|publisher=[[Imperial Chemical Industries|Imperial Chemical Industries Limited]]|volume=XIII|issue=50|pages=72–80|oclc=1567873|ref=none}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas Alan|last2=Stephenson|first2=Anne|date=January 1955|title=The mode of Occurrence of the Universal Intertidal Zones in Great Britain, II: A Further Comment on the Results|journal=[[Journal of Ecology|The Journal of Ecology]]|location=London|publisher=[[Cambridge University Press]]|volume=43|issue=1|pages=286–290|doi=10.2307/2257135|jstor=2257135|ref=none}} {{Затворен пристап}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas Alan|date=12 July 1960|title=The southern cold temperate coasts, with special reference to South Africa|journal=Proceedings of the Royal Society of London. Series B. Biological Sciences|location=London|publisher=[[Royal Society|The Royal Society of London]]|volume=152|issue=949|pages=635–638|bibcode=1960RSPSB.152..635S|doi=10.1098/rspb.1960.0072|jstor=75295|ref=none}} {{Слободен пристап}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas Alan|last2=Stephenson|first2=Anne|date=February 1961|title=Life Between Tide-Marks in North America, IVA: Vancouver Island, I|journal=[[Journal of Ecology|The Journal of Ecology]]|location=Oxford|publisher=[[Wiley-Blackwell|Blackwell Scientific Publications]]|volume=49|issue=1|pages=1–29|doi=10.2307/2257420|jstor=2257420|ref=none}} {{Затворен пристап}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas Alan|last2=Stephenson|first2=Anne|date=June 1961|title=Life Between Tide-Marks in North America, IVB: Vancouver Island, II|journal=[[Journal of Ecology|The Journal of Ecology]]|location=Oxford|publisher=[[Wiley-Blackwell|Blackwell Scientific Publications]]|volume=49|issue=2|pages=227–243|doi=10.2307/2257258|jstor=2257258|ref=none}} {{Затворен пристап}} === Останато === * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas|last2=Stephenson|first2=Thomas Alan|date=July 1921|title=''Epipactis viridiflora''|url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/34333#page/243|journal=[[Journal of Botany, British and Foreign]]|location=London|publisher=[[Taylor & Francis|Taylor and Francis]]|volume=LIX|issue=703|page=205|ref=none}} {{Отворен пристап}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas|last2=Stephenson|first2=Thomas Alan|date=August 1921|title=''Orchis prætermissa'' Druce and ''O. purpurella'' Stephenson|url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/34333#page/276|journal=[[Journal of Botany, British and Foreign]]|location=London|publisher=[[Taylor & Francis|Taylor and Francis]]|volume=LIX|issue=704|page=234|ref=none}} {{Отворен пристап}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas|last2=Stephenson|first2=Thomas Alan|date=September 1921|title=Epipactis|url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/192656#page/52|journal=The Botanical Society and Exchange Club of the British Isles: Report for 1920|location=Abroath|publisher=T. Buncle & Co.|volume=VI|issue=I|pages=44–46|ref=none}} {{Отворен пристап}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas|last2=Stephenson|first2=Thomas Alan|date=September 1922|title=Epipactis Viridiflora Reichb.|url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/192656#page/326|journal=The Botanical Society and Exchange Club of the British Isles: Report for 1921|location=Abroath|publisher=T. Buncle & Co.|volume=VI|issue=III|pages=308–309|ref=none}} {{Отворен пристап}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas|last2=Stephenson|first2=Thomas Alan|date=September 1922|title=O. Purpurella|url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/192656#page/329|journal=The Botanical Society and Exchange Club of the British Isles: Report for 1921|location=Abroath|publisher=T. Buncle & Co.|volume=VI|issue=III|pages=311–314|ref=none}} {{Отворен пристап}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas|last2=Stephenson|first2=Thomas Alan|date=November 1922|title=''Orchis elodes'' Grisebach|url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/33755#page/393|journal=[[Journal of Botany, British and Foreign]]|location=London|publisher=[[Taylor & Francis|Taylor and Francis]]|volume=LX|issue=719|pages=337|ref=none}} {{Отворен пристап}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas|last2=Stephenson|first2=Thomas Alan|date=February 1926|title=Abnormal Form of ''Anacamptis pyramidalis''|url=https://books.google.com/books?id=_XMhAQAAIAAJ&pg=PA51|journal=[[The Orchid Review]]|location=[[Richmond, London|Richmond, Surrey]]|publisher=Orchid Review, Ltd.|volume=XXXIV|issue=392|page=51|ref=none}} {{Отворен пристап}} *   == Белешки == {{Наводи|group=note}} == Наводи == {{Наводи|20em|refs=<ref name=SWDN.18920906>{{cite news | title = Wood–Broomfield | newspaper = [[Media Wales|South Wales Daily News]] | department = Births, Marriages, Deaths | page = 4 | issue = 6,317 | date = 6 September 1892 | url = https://newspapers.library.wales/view/3723907/3723911/17/ | access-date = 31 January 2023 | archive-date = 31 January 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230131053124/https://newspapers.library.wales/view/3723907/3723911/17/ | url-status = live }} {{open access}}</ref> <ref name=WM.18990218>{{cite news | title = Wood | newspaper = [[The Weekly Mail|Weekly Mail]] | department = Deaths | page = 12 | issue = 1,433 | date = 18 February 1899 | url = https://newspapers.library.wales/view/3371415/3371427 | access-date = 31 January 2023 | archive-date = 31 January 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230131053131/https://newspapers.library.wales/view/3371415/3371427 | url-status = live }} {{open access}}</ref> <ref name=BH.18991020>{{cite news | title = Death of a Barry Gentleman: Sudden Demise at Barry | newspaper = [[Barry Herald]] | location = [[Barry, Vale of Glamorgan]] | page = 5 | volume = 4 | issue = 192 | date = 20 October 1899 | url = https://newspapers.library.wales/view/3791754/3791759/62/ | access-date = 31 January 2023 | archive-date = 31 January 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230131053120/https://newspapers.library.wales/view/3791754/3791759/62/ | url-status = live }} {{open access}}</ref> <ref name=MEC.1916>{{cite report | title = Report for the Year 1915 | date = 1916 | publisher = [[British Bryological Society|Moss Exchange Club]], Section II | pages = 1–2 | url = https://www.britishbryologicalsociety.org.uk/wp-content/uploads/2020/12/MEC-Section-II.1915.pp_.1-17.pdf | access-date = 20 September 2023 | archive-date = 7 March 2022 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220307173054/https://www.britishbryologicalsociety.org.uk/wp-content/uploads/2020/12/MEC-Section-II.1915.pp_.1-17.pdf | url-status = live }} {{open access}}</ref> <ref name=MEC.1917>{{cite report | title = Report for the Year 1916 | date = 1917 | publisher = [[British Bryological Society|Moss Exchange Club]], Section II | page = 4 | url = https://www.britishbryologicalsociety.org.uk/wp-content/uploads/2020/12/MEC-Section-II.1916.pp_.1-20.pdf | access-date = 20 September 2023 | archive-date = 2 March 2022 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220302135135/https://www.britishbryologicalsociety.org.uk/wp-content/uploads/2020/12/MEC-Section-II.1916.pp_.1-20.pdf | url-status = live }} {{open access}}</ref> <ref name=MEC.1918>{{cite report | title = Report for the Year 1917 | date = 1918 | publisher = [[British Bryological Society|Moss Exchange Club]], Section II | page = 4 | url = https://www.britishbryologicalsociety.org.uk/wp-content/uploads/2020/12/MEC-Section-II.1917.pp_.1-18.pdf | access-date = 20 September 2023 | archive-date = 7 March 2022 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220307172028/https://www.britishbryologicalsociety.org.uk/wp-content/uploads/2020/12/MEC-Section-II.1917.pp_.1-18.pdf | url-status = live }} {{open access}}</ref> <ref name=MEC.1919>{{cite report | title = Report for the Year 1918 | date = 1919 | publisher = [[British Bryological Society|Moss Exchange Club]], Section II | page = 5 | url = https://www.britishbryologicalsociety.org.uk/wp-content/uploads/2020/12/MEC-Section-II.1918.pp_.1-26.pdf | access-date = 20 September 2023 | archive-date = 2 March 2022 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220302135050/https://www.britishbryologicalsociety.org.uk/wp-content/uploads/2020/12/MEC-Section-II.1918.pp_.1-26.pdf | url-status = live }} {{open access}}</ref> <ref name=WDP.19220920>{{cite news | title = Mr. T. A. Stephenson | newspaper = [[Western Daily Press|The Western Daily Press]] | location = Bristol | page = 8 | volume = 129 | issue = 20,054 | date = 20 September 1922 | url = https://www.newspapers.com/article/148509873 | access-date = 1 June 2024 | archive-date = 1 June 2024 | archive-url = https://web.archive.org/web/20240601201433/https://www.newspapers.com/article/western-daily-press-mr-t-a-stephenson/148509873/ | url-status = live }} {{free access}}</ref> <ref name=TT.19480420>{{cite news | ref = none | title = The Rev. T. Stephenson | newspaper = [[The Times]] | location = London | department = Obituary | page = 2 | issue = 51,050 | date = 20 April 1948 | url = https://callisto.ggsrv.com/imgsrv/FastFetch/UBER2/0FFO-1948-APR20-007?crop=2868+2741+693+484&format=jpeg | access-date = 17 January 2023 | archive-date = 17 January 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230117000348/https://callisto.ggsrv.com/imgsrv/FastFetch/UBER2/0FFO-1948-APR20-007?crop=2868+2741+693+484&format=jpeg | url-status = live }} {{free access}}</ref> <ref name=N.19480522>{{cite journal | last = Summerhayes | first = Victor Samuel | author-link = V. S. Summerhayes | date = 22 May 1948 | title = Dr. Thomas Stephenson | journal = [[Nature (journal)|Nature]] | publisher = [[Nature Portfolio|Nature Publishing Group]] | volume = CLXI | issue = 4099 | page = 899 | doi = 10.1038/161799a0 | bibcode = 1948Natur.161..799S | s2cid = 35982489 | doi-access = }}</ref> <ref name=BP.19510316>{{cite news | title = New Fellows of Royal Society | newspaper = [[Birmingham Post|The Birmingham Post]] | location = Birmingham | page = 3 | issue = 28,889 | date = 16 March 1951 | url = https://www.newspapers.com/clip/113690216 | access-date = 27 November 2022 | archive-date = 20 September 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230920215728/https://www.newspapers.com/article/113690216/ | url-status = live }} {{free access}}</ref> <ref name=BPB.1961>{{cite journal | last = N. | first = L. | date = 1961 | title = Professor T. A. Stephenson | journal = British Phycological Bulletin | publisher = [[British Phycological Society]] | volume = 2 | issue = 2 | page = 94 | doi = 10.1080/00071616100650101 | doi-access = }}</ref> <ref name=TT.19610405>{{cite news | title = Prof. T. A. Stephenson | newspaper = [[The Times]] | location = London | issue = 55,047 | department = Obituary | page = 15 | date = 5 April 1961 | url = https://callisto.ggsrv.com/imgsrv/FastFetch/UBER2/0FFO-1961-APR05-015?legacy=no&crop=65+120+703+3094&format=jpeg | archive-date = 26 November 2022 | archive-url = https://web.archive.org/web/20221126061624/https://callisto.ggsrv.com/imgsrv/FastFetch/UBER2/0FFO-1961-APR05-015?crop=65+120+703+3094&format=jpeg | url-status = live }} {{free access}}</ref> <ref name=DT.19610405>{{cite news | title = Prof. Thomas Alan Stephenson | newspaper = [[The Daily Telegraph]] | location = London | issue = 27,035 | department = Obituary | page = 14 | date = 5 April 1961 | url = https://callisto.ggsrv.com/imgsrv/FastFetch/UBER2/TGRH-1961-0405-0014?crop=2458+4490+490+1110&format=jpeg | archive-date = 26 November 2022 | archive-url = https://web.archive.org/web/20221126063620/https://callisto.ggsrv.com/imgsrv/FastFetch/UBER2/TGRH-1961-0405-0014?crop=2458+4490+490+1110&format=jpeg | url-status = live }} {{free access}}</ref> <ref name=TG.19610406>{{cite news | ref = none | title = Prof. T. A. Stephenson | newspaper = [[The Guardian]] | location = London | department = Obituary | page = 2 | issue = 35,693 | date = 6 April 1961 | url = https://www.newspapers.com/clip/113691243 | access-date = 27 November 2022 | archive-date = 20 September 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230920215728/https://www.newspapers.com/article/113691243/ | url-status = live }} {{free access}}</ref> <ref name=ODNB>{{cite ODNB | last = Yonge | first = Charles Maurice | author-link = Maurice Yonge | id = 36281 | title = Stephenson, Thomas Alan | date = 23 September 2004 }}</ref> <ref name=NLW>{{cite web | title = D. Sc. papers of Thomas Alan Stephenson / Thomas Alan Stephenson | website = [[National Library of Wales|The National Library of Wales]] | url = https://discover.library.wales/permalink/44WHELF_NLW/6kpfmq/alma99252569102419 | access-date = 31 January 2023 | url-status = live | archive-url = https://web.archive.org/web/20230131054806/https://discover.library.wales/discovery/fulldisplay?&context=L&vid=44WHELF_NLW:44WHELF_NLW_NUI&search_scope=In_The_Library&tab=In_The_Library&docid=alma99252569102419 | archive-date = 31 January 2023 }} {{free access}}</ref>}} == Библиографија == * {{Наведена мрежна страница|url=http://www.mba.ac.uk/NMBL/archives/archives_personal/personal_papers.htm|title=Archives Collection: Personal and Scientific Papers - Description|work=National Marine Biological Library|publisher=[[Marine Biological Association of the United Kingdom]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20170126092331/http://www.mba.ac.uk/NMBL/archives/archives_personal/personal_papers.htm|archive-date=26 January 2017}} {{Слободен пристап}} * {{Наведено списание|last=Brokenshire|first=F.A.|date=October 1949|title=The Rev. Thomas Stephenson, B.A., D.D. (1855–1948)|url=https://archive.org/details/watsonia01bota/page/186|journal=[[New Journal of Botany|Watsonia]]|publisher=[[Botanical Society of Britain and Ireland|Botanical Society of the British Isles]]|volume=I|issue=III|pages=187–189}} {{Слободен пристап}} * {{Наведено списание|last=Brown|first=Alexander Claude|year=2003|title=Centennial history of the Zoology Department, University of Cape Town, 1903–2003: A personal memoir|journal=Transactions of the Royal Society of South Africa|publisher=[[Royal Society of South Africa]]|volume=58|issue=1|pages=11–34|doi=10.1080/00359190309519932|issn=0035-919X}} {{Затворен пристап}} * {{Наведена мрежна страница|url=https://royalsociety.org/blog/2022/05/partners-in-paint|title=Partners in paint|last=Embleton|first=Ellen|date=3 May 2022|work=Royal Society Blog|publisher=[[Royal Society|The Royal Society]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20221126064037/https://royalsociety.org/blog/2022/05/partners-in-paint|archive-date=26 November 2022|accessdate=26 November 2022}} {{Слободен пристап}} * {{Наведени вести|url=https://callisto.ggsrv.com/imgsrv/FastFetch/UBER2/0FFO-1961-APR06-017?crop=25+3755+730+570&format=jpeg|title=Prof. T. A. Stephenson|last=H.|first=E. G.|date=6 April 1961|work=[[The Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20221126061902/https://callisto.ggsrv.com/imgsrv/FastFetch/UBER2/0FFO-1961-APR06-017?crop=25+3755+730+570&format=jpeg|archive-date=26 November 2022|issue=55,048|department=Obituary|location=London|page=17}} {{Слободен пристап}} * {{Наведено списание|last=Hutchings|first=Pat|last2=Brown|first2=Barbara E.|last3=Byrne|first3=Maria|author-link3=Maria Byrne (biologist)|last4=Hamylton|first4=Sarah|last5=Spencer|first5=Tom|date=21 September 2022|title=The remarkable contributions of ten outstanding women to Australian coral reef science|url=https://www.publish.csiro.au/hr/pdf/HR22009|journal=[[Historical Records of Australian Science]]|publisher=[[CSIRO Publishing]]|volume=34|issue=|pages=A–Q|doi=10.1071/HR22009|archive-url=https://web.archive.org/web/20221126065708/https://www.publish.csiro.au/hr/pdf/HR22009|archive-date=26 November 2022|ref=none|doi-access=free}} {{Слободен пристап}} * {{Наведена мрежна страница|url=https://royalsociety.org/blog/2013/12/fairytale-of-aberystwyth/|title=Fairytale of Aberystwyth|last=Moore|first=Keith|date=19 December 2013|work=Royal Society Blog|publisher=[[Royal Society|The Royal Society]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20221126203708/https://royalsociety.org/blog/2013/12/fairytale-of-aberystwyth/|archive-date=26 November 2022|accessdate=26 November 2016}} {{Слободен пристап}} * {{Наведено списание|last=Pantin|first=Carl Frederick Abel|author-link=Carl Pantin|date=September 1963|title=Obituaries: Thomas Alan Stephenson|journal=Proceedings of the Linnean Society of London|location=London|publisher=[[Linnean Society of London]]|volume=174|issue=2|pages=153–155|doi=10.1111/j.1095-8312.1963.tb00917.x|ref=none}} {{Затворен пристап}} * {{Наведени вести|url=https://callisto.ggsrv.com/imgsrv/FastFetch/UBER2/0FFO-1961-APR08-012?crop=89+5000+675+560&format=jpeg|title=Prof. T. A. Stephenson|last=R.|first=E. H.|date=8 April 1961|work=[[The Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20221126061530/https://callisto.ggsrv.com/imgsrv/FastFetch/UBER2/0FFO-1961-APR08-012?crop=89+5000+675+560&format=jpeg|archive-date=26 November 2022|issue=55,050|department=Obituary|location=London|page=12}} {{Слободен пристап}} * {{Наведено списание|last=Russell|first=Frederick Stratten|author-link=Frederick Stratten Russell|date=13 May 1961|title=Prof. Thomas Alan Stephenson, F.R.S.|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|publisher=Nature Publishing Group|volume=190|issue=4776|page=586|bibcode=1961Natur.190..586R|doi=10.1038/190586a0|ref=none|doi-access=free}} * {{Наведена книга|title=Oceanography and Marine Biology: An Annual Review|last=Spencer|first=Tom|last2=Brown|first2=Barbara E.|last3=Hamylton|first3=Sarah M.|last4=McLean|first4=Roger F.|date=2001|publisher=[[CRC Press]]|isbn=978-0-367-68522-5|editor-last=Hawkins|editor-first=Stephen|volume=59|location=Boca Raton, Florida|pages=89–138|chapter='A Close and Friendly Alliance': Biology, Geology and the Great Barrier Reef Expedition of 1928–1929|doi=10.1201/9781003138846-2|issn=0078-3218|editor-last2=Lemasson|editor-first2=Anaëlle J.|editor-last3=Allcock|editor-first3=Anne Louise|editor-link3=Louise Allcock|editor-last4=Bates|editor-first4=Amanda E.|editor-last5=Byrne|editor-first5=Maria|editor-link5=Maria Byrne (biologist)|editor-last6=Evans|editor-first6=Ally J.|editor-last7=Firth|editor-first7=Louise B.|editor-last8=Marzinelli|editor-first8=Ezequiel M.|editor-last9=Russell|editor-first9=Bayden D.|doi-access=free}} * {{Наведена мрежна страница|url=https://catalogues.royalsociety.org/CalmView/Record.aspx?src=CalmView.Persons&id=NA2379|title=Stephenson; Thomas Alan|work=The Royal Society|archive-url=https://web.archive.org/web/20220519085519/https://catalogues.royalsociety.org/CalmView/Record.aspx?src=CalmView.Persons&id=NA2379|archive-date=19 May 2022}} {{Слободен пристап}} * {{Наведена мрежна страница|url=http://www.nhm.ac.uk/nature-online/online-ex/art-themes/20thcentury/more/seaweed_more_info.htm|title=Thomas Alan Stephenson (1898-1961)|work=[[Natural History Museum, London]]|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20120614023207/http://www.nhm.ac.uk/nature-online/art-nature-imaging/collections/art-themes/20thcentury/more/seaweed_more_info.htm|archive-date=14 June 2012}} {{Слободен пристап}} * {{Наведено списание|last=Williams|first=Raymond Barry|last2=Moore|first2=Peter Geoffrey|date=October 2011|title=An annotated catalogue of the marine biological paintings of Thomas Alan Stephenson (1898–1961)|journal=[[Archives of Natural History]]|publisher=[[Edinburgh University Press]]|volume=38|issue=2|pages=242–266|doi=10.3366/anh.2011.0032|ref=none}} {{Затворен пристап}} * {{Наведено списание|last=Williams|first=Raymond Barry|date=April 2012|title=An annotated catalogue of the marine biological paintings of Thomas Alan Stephenson – additional notes|journal=[[Archives of Natural History]]|publisher=[[Edinburgh University Press]]|volume=39|issue=1|pages=169–171|doi=10.3366/anh.2012.0072|ref=none}} {{Затворен пристап}} * {{Наведено списание|last=Williams|first=Raymond Barry|date=April 2014|title=An annotated catalogue of the marine biological paintings of Thomas Alan Stephenson – a fourth missing painting found|journal=[[Archives of Natural History]]|publisher=[[Edinburgh University Press]]|volume=41|issue=1|pages=167–168|doi=10.3366/anh.2014.0222|ref=none}} {{Затворен пристап}} * {{Наведено списание|last=Williams|first=Raymond Barry|date=October 2014|title=An annotated catalogue of the botanical paintings of Thomas Alan Stephenson FLS (1898–1961)|url=https://ca1-tls.edcdn.com/documents/Linnean_Vol-30_2_-Oct-2014_web.pdf|journal=The Linnean|publisher=[[Linnean Society of London]]|volume=30|issue=2|pages=37–46|archive-url=https://web.archive.org/web/20221126193651/https://ca1-tls.edcdn.com/documents/Linnean_Vol-30_2_-Oct-2014_web.pdf|archive-date=26 November 2022|ref=none}} {{Слободен пристап}} * {{Наведено списание|last=Yonge|first=Charles Maurice|author-link=Maurice Yonge|date=November 1962|title=Thomas Alan Stephenson: 1898–1961|journal=Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society|publisher=[[Royal Society|The Royal Society]]|volume=8|pages=137–148|doi=10.1098/rsbm.1962.0010|doi-access=free}} == Надворешни врски == * [https://trove.nla.gov.au/search/category/newspapers?keyword=%22T.%20A.%20Stephenson%22%20and%20%22reef%22 Статии во весници] за експедицијата на Големиот корален гребен од 1928 година * {{FRS 1951}}{{Нормативна контрола}} [[Категорија:Починати во 1961 година]] [[Категорија:Родени во 1898 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Британски соработници на Кралско друштво]] fvahwbe42oh4kfwaoygzy5dvwmpwcok 5545605 5545500 2026-04-28T07:15:28Z BosaFi 115936 5545605 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Научник|name=|birth_name=Томас Алан Стивенсон|native_name_lang=|image=Thomas Stephenson with apparatus for photographing corals, Low Islands, Queensland, circa 1928 - C.M. Yonge (26544167848).jpg|image_size=|alt=|caption=Стивенсон за време на 1928 Експедиција на Големиот корален гребен|birth_date={{Birth date|df=y|1898|1|19}}|birth_place=[[Бурнам он Си]]|death_date={{Death date and age|df=y|1961|4|3|1898|1|19}}|death_place=Лондон|resting_place=|resting_place_coordinates=<!-- {{Coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline,title}} -->|other_names=|residence=|citizenship=|nationality=|fields=|workplaces=[[Универзитет Абериствит]]|alma_mater=[[Универзитет Абериствит]]|thesis_title=|thesis_url=|thesis_year=|doctoral_advisor=|academic_advisors=|doctoral_students=|notable_students=|known_for=|author_abbrev_bot=T.A.Stephenson|author_abbrev_zoo=T.A.Stephenson|influences=|influenced=|awards=[[Кралско друштво]]>|footnotes=|spouse=|children=}} '''Томас Алан Стивенсон''' [[Кралско друштво|(]]19 јануари 1898 – 3 април 1961) бил британски [[Природонаука|природонаучник]] и морски биолог кој бил специјализиран за морски анемони. == Поранешен живот == Томас Алан Стивенсон, кој се претставувал под своето средно име бил роден на 19 јануари 1898 година во Бернам он Си во [[Сари]], Англија.{{Sfn|Yonge|1962}} Тој бил најстариот од тројцата кои биле родени од Томас Стивенсон, веслијански свештеник и аматерски [[Ботаника|ботаничар]],{{Sfn|Brokenshire|1949}} и Маргарет Стивенсон (родена Флечер); брат и сестра ќе следат.{{Sfn|Yonge|1962}} Првите шест години од живот на Стивенсон тој ги поминал во Ричмонд, Сари, каде што неговиот татко бил тутор на Теолошкиот колеџ Ричмонд; неговиот дедо по мајка бил гувернер на колеџот.{{Sfn|Yonge|1962}}{{Sfn|Brokenshire|1949}} Овие години, според неговиот некролог, биле најпријатните во детството на Алан Стивенсон.{{Sfn|Yonge|1962}} Како што подоцна се присетил Стивенсон, „Живеевме во добро опремена куќа на гувернер и управувавме со голем двор на колеџот и кујнска градина, така што бевме воспитани во сите средини и околности вообичаени за благородници со добро образование во едвардијански период. Бевме опкружени со цветни градини, го имавме паркот Ричмонд и Терасни градини и [[Темза|река]] во близина (да не ги спомнуваме сите прилично подалечни атракции на лондонска област) и ни беше обезбеден соодветен персонал од добро обучени дадилки, слуги и градинари“{{Sfn|Yonge|1962}} Во 1904 година, таткото на Стивенсон го напуштил колеџ и ја презел традиционална улога на веслијански свештеник: кружејќи, обично по три години, поминати на различни локации.{{Sfn|Yonge|1962}} Овие кружни средби започнале во Клапам и вклучувале престој (меѓу многу други локации) во Рексам, Тимперли и Абериствит.{{Sfn|Yonge|1962}} Честите преселби биле тешки за Стивенсон, чие образование било неизбежно фрагментирано и на кого му било невозможно да воспостави пријателства од детство.{{Sfn|Yonge|1962}} == Образование == Стивенсон посетувал училишта и во Клапам и во Рексам.{{Sfn|Yonge|1962}} Живеејќи во Рексам Стивенсон се запознал со Харолд Дринквотер, лекар и аматерски ботаничар, кој бил и вешт сликар.{{Sfn|Yonge|1962}} „Д-р Дринквотер“, напишал подоцна Стивенсон, „беше извонреден човек. Надарен за цртање, тој не ја користеше својата способност посебно сè до околу 60-годишна возраст, кога интересот за ботаника го наведе да почне да слика долга серија на портрети на британски растенија. За таа цел, тој измисли свој метод. Тврдејќи дека портретот на растение изгледа многу неприродно на бела позадина, тој самиот научи да слика на прилично груба хартија со жалфија, користејќи [[Цинк оксид|кинеска бела боја]] во подвлакна како основа за брилијантни бои на надсликање. За неколку години тој создаде извонредна серија слики, од кои многу сега се во Национален музеј на Велс во [[Кардиф]]. Имав среќа да го запознам во неговиот најпродуктивен период а тој беше повеќе од љубезен кон мене. Ми дозволи да сликам цвеќиња со него, така што научив сè што можеше да се научи; ме водеше на обиколки со себе; тој и неговата сопруга ме направија трајно добредојден во нивната куќа; и ми набави анатомски материјал преку кој го остварив моето прво запознавање со човечка анатомија. Ова пријателство го одржуваше сè додека беше жив, потоа моето семејство „го напушти Рексам.“ {{Sfn|Yonge|1962}} По Рексам, Стивенсон се сместил во училиштето Кингсвуд во [[Бат (Самерсет)|Бат]].{{Sfn|Yonge|1962}} Живеејќи во студентски дом за 50 лица и со малку места за седење покрај библиотека и училници, Стивенсон ги избегнувал училишни игри во корист на долги прошетки низ село.{{Sfn|Yonge|1962}} Академска кариера на Стивенсон можеби се должела само на случајноста на патувања на негов татко, кои го однеле семејството во Абериствит од 1914 до 1919 година.{{Sfn|Yonge|1962}} Стивенсон се запишал на Универзитетски колеџ во Абериствит во октомври 1915 година, иако неговите студии биле прекинати од болест: туберкулозни инфекции на абдоминални и цервикални жлезди, кои подоцна го вклучиле и слепо црево, што барало операција и престој во санаториум.{{Sfn|Yonge|1962}} Ова значело атипично колеџ искуство, кое вклучувало и курсеви и приватна настава.{{Sfn|Yonge|1962}} Стивенсон бил под посебна заштита на [[Зоологија|зоологот]] и [[географ]] Х.Ј. Флер, „уникатен и извонреден човек“, според зборови на Стивенсон, кој „ме охрабрувал неуморно од самиот почеток“.{{Sfn|Yonge|1962}} Флер го негувал веќе растечки интерес на Стивенсон за морски анемони и го назначил за студент-демонстратор во 1916 година.{{Sfn|Yonge|1962}} Флер, исто така, му го олесни пристап на Стивенсон до морски анемони собрани за време на [[Британска антарктичка експедиција (1910—1913)|експедиција ''„Тера Нова“'']] на [[Антарктик]] од 1910 до 1913 година и го насочил Стивенсон во нивно проучување.{{Sfn|Yonge|1962}} Ова резултирало со прва од неколку статии на оваа тема,{{Sfn|Stephenson|1918}} објавени кога Стивенсон имал 20 години.{{Sfn|Yonge|1962}} Во 1920 година и со поддршка на Флер, на Стивенсон му било дозволено да се стекне со магистерска титула врз основа на негови публикации.{{Sfn|Yonge|1962}} Од 1920 до 1922 или 1923 година, Стивенсон презел истражувачка работа во Абериствит, поддржана со грант од Оддел за научни и индустриски истражувања.{{Sfn|Yonge|1962}} Стивенсон, исто така, започнал да соработува со својот татко на серија трудови за орхидеи.{{Sfn|Yonge|1962}} Двајцата биле коавтори на повеќе од 20 трудови и белешки помеѓу 1920 и 1926 година.{{Sfn|Yonge|1962}} Голем дел од оваа работа се фокусирал на родови ''Epipactis'' и ''Dactylorhiza.'' „Можеби нивен најважен поединечен придонес“, според В.С. Самерхејс, ботаничар задолжен за хербариумот за орхидеи во [[Кралски ботанички градини во Кју]], „било нивно препознавање и дефиниција на ''Orchis purpurella'' “ - сега ''Dactylorhiza purpurella'' - „која сега е позната како широко распространет член на британска флора“.{{Sfn|Yonge|1962}} Друг придонес било препознавање на разликата помеѓу варијантите ''Epipactis dunensis'' (сега признати како вид) и ''Epipactis phyllanthes'' var. ''vectensis''.{{Sfn|Yonge|1962}} Во 1923 година, повторно со поддршка на Флер, Стивенсон се стекнал со докторат на науки на ист начин како што го стекнал и свој магистерски степен;{{Sfn|Yonge|1962}} публикации поднесени во поддршка на негова диплома вклучувале и оние за морски анемони и орхидеи. == Кариера == Во 1922 година, Стивенсон бил назначен за предавач по зоологија на Универзитетски колеџ во Лондон.{{Sfn|Yonge|1962}} Негова работа на орхидеи и морски анемони продолжила а во 1928 година го објавил прв од два тома на ''Британски морски анемони''.{{Sfn|Stephenson|1928}}{{Sfn|Yonge|1962}} Работа на втор том била одложена, но иста година, Стивенсон се придружил на експедиција на Голем корален гребен во 1928 година, на покана на Морис Јонг, водач на експедиција.{{Sfn|Yonge|1962}} Стивенсон бил „очигледен избор“, напишал подоцна Јонг, со оглед на „негово интимно запознавање со група животни најтесно поврзани со мадрепораријански корали и негов интензивен интерес за морска биологија“.{{Sfn|Yonge|1962}} Стивенсон имал голем број академски позиции во Британија и на Универзитет во Кејптаун, [[Јужноафриканска Република|Јужна Африка]]. Негова последна позиција била професор и раководител на Оддел за зоологија на Универзитетски колеџ во Велс, Абериствит. Национална библиотека за морска биологија при Здружение за морска биологија во Плимут чува дел од негови лични и научни записи, вклучувајќи слики, негативи и тетратки за Јужна Африка. == Личен живот == Стивенсон се оженил за Ен Вуд во 1922 година.{{Sfn|Yonge|1962}} Таа била помлада од сестри близначки родени од Џозеф Дор Вуд, секретар на компанија за инженерство „Бари Грејвинг Док енд Инженеринг“, која градела пристаништа во јужен Велс и Ана Елиза Вуд. Стивенсонови немале деца. Стивенсон починал на 3 април 1961 година, на 63-годишна возраст, во лондонска болница. == Публикации == === Книги === * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=tknKUAV7N8AC|title=The British Sea Anemones, Volume I|last=Stephenson|first=Thomas Alan|date=1928|publisher=[[Ray Society]]|series=Ray Society Publications|volume=113|location=London|oclc=931327099}} :* {{Наведена книга|title=The British Sea Anemones, Volume II|last=Stephenson|first=Thomas Alan|date=1935|publisher=[[Ray Society]]|series=Ray Society Publications|volume=121|location=London|oclc=931327099|ref=none}} * {{Наведена книга|title=Seashore Life and Pattern|last=Stephenson|first=Thomas Alan|date=1944|publisher=[[Penguin Books#King Penguin Books|The King Penguin Books]]|location=London|oclc=1199112|ref=none}} * {{Наведена книга|title=Experiments in design|last=Stephenson|first=Thomas Alan|publisher=Unpublished typescript|oclc=1008128841|ref=none}} :* Врзана копија што ја чува Национална уметничка библиотека, заедно со фотографии наменети како плочи. * {{Наведена книга|title=A scientist looks at modern art|last=Stephenson|first=Thomas Alan|publisher=Unpublished typescript|oclc=1008433864|ref=none}} :* Врзана копија (во два тома) што ја чува Национална уметничка библиотека, заедно со фотографии наменети како плочи. :* Цитирано во предавање од Алистер Харди; повторно објавено како; објавено онлајн како {{Слободен пристап}} === Поглавја === * {{Наведена книга|title=Essays in Marine Biology|last=Stephenson|first=Thomas Alan|date=1953|publisher=[[Oliver and Boyd]]|editor-last=Marshall|editor-first=Sheina Macalister|editor-link=Sheina Marshall|location=Edinburgh|pages=73–100|chapter=The World Between Tidemarks|oclc=1498862|ref=none|editor-last2=Orr|editor-first2=Andrew Picken|editor-link2=Andrew Picken Orr}} === Статии === * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas|last2=Stephenson|first2=Thomas Alan|date=January 1918|title=A New Form of ''Helleborine Viridiflora''|url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/33942#page/7|journal=[[Journal of Botany, British and Foreign]]|location=London|publisher=[[Taylor & Francis|Taylor and Francis]]|volume=LVI|issue=661|pages=1–4|ref=none}} {{Отворен пристап}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas Alan|date=27 April 1918|title=Coelenterata, Part I: Actiniaria|url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/195218#page/11|journal=British Antarctic ("Terra Nova") Expedition, 1910: Natural History Report|location=London|publisher=[[British Museum|Trustees of the British Museum]]|volume=V|issue=1|pages=1–68}} {{Отворен пристап}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas Alan|date=November 1918|title=On Certain Actiniaria Collected off Ireland by the Irish Fisheries Department, during the Years 1899–1913|url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=umn.31951d005865660&view=1up&seq=276|journal=[[Proceedings of the Royal Irish Academy]]|publisher=[[Royal Irish Academy]]|volume=XXXIV|issue=B7|pages=106–168|jstor=20490280|ref=none}} {{Отворен пристап}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas Alan|date=1920|title=The Genus Corallimorphus|url=https://books.google.com/books?id=8HpIAAAAYAAJ&pg=RA1-PA178|journal=[[Proceedings of the Royal Irish Academy]]|publisher=[[Royal Irish Academy]]|volume=XXXV|issue=B9|pages=178–186|jstor=20517059|ref=none}} {{Отворен пристап}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas Alan|date=July 1920|title=On the Classification of Actiniaria. Part I.—Forms with Acontia and Forms with a Mesoglœal Sphincter|journal=[[Journal of Cell Science|Quarterly Journal of Microscopical Science]]|series=New Series|volume=64|issue=256|pages=425–572|doi=10.1242/jcs.s2-64.256.425|ref=none|doi-access=free}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas|last2=Stephenson|first2=Thomas Alan|date=July 1920|title=A New Marsh Orchis|url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/33758#page/204|journal=[[Journal of Botany, British and Foreign]]|location=London|publisher=[[Taylor & Francis|Taylor and Francis]]|volume=LVIII|issue=691|pages=164–170|ref=none}} {{Отворен пристап}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas|last2=Stephenson|first2=Thomas Alan|date=September 1920|title=The Genus ''Epipactis'' in Britain|url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/33758#page/256|journal=[[Journal of Botany, British and Foreign]]|location=London|publisher=[[Taylor & Francis|Taylor and Francis]]|volume=LVIII|issue=693|pages=209–213|ref=none}} {{Отворен пристап}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas|last2=Stephenson|first2=Thomas Alan|date=October 1920|title=The British Marsh Orchids in relation to Mendelian Principles|url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/33758#page/295|journal=[[Journal of Botany, British and Foreign]]|location=London|publisher=[[Taylor & Francis|Taylor and Francis]]|volume=LVIII|issue=694|pages=243–247|ref=none}} {{Отворен пристап}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas|last2=Stephenson|first2=Thomas Alan|date=November 1920|title=The British Palmate Orchids|url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/33758#page/314|journal=[[Journal of Botany, British and Foreign]]|location=London|publisher=[[Taylor & Francis|Taylor and Francis]]|volume=LVIII|issue=695|pages=257–262|ref=none}} {{Отворен пристап}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas|last2=Stephenson|first2=Thomas Alan|date=January 1921|title=''Orchis latifolia'' in Britain|url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/34333#page/11|journal=[[Journal of Botany, British and Foreign]]|location=London|publisher=[[Taylor & Francis|Taylor and Francis]]|volume=LIX|issue=697|pages=1–7|ref=none}} {{Отворен пристап}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas|last2=Stephenson|first2=Thomas Alan|date=February 1921|title=''Epipactis latifolia'' in Britain|url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/34333#page/47|journal=[[Journal of Botany, British and Foreign]]|location=London|publisher=[[Taylor & Francis|Taylor and Francis]]|volume=LIX|issue=698|pages=33–39|ref=none}} {{Отворен пристап}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas|last2=Stephenson|first2=Thomas Alan|date=May 1921|title=The forms of ''Orchis maculata''|url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/34333#page/150|journal=[[Journal of Botany, British and Foreign]]|location=London|publisher=[[Taylor & Francis|Taylor and Francis]]|volume=LIX|issue=701|pages=121–128|ref=none}} {{Отворен пристап}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas Alan|date=November 1921|title=On the Classification of Actiniaria. Part II.—Consideration of the whole group and its relationships, with special reference to forms not treated in Part I|journal=[[Journal of Cell Science|Quarterly Journal of Microscopical Science]]|series=New Series|location=London|publisher=[[Oxford University Press]]|volume=65|issue=260|pages=493–576|doi=10.1242/jcs.s2-65.260.493|ref=none|doi-access=free}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas|last2=Stephenson|first2=Thomas Alan|date=November 1921|title=Natural Hybrid Orchids from Arran|url=https://archive.org/details/mobot31753003515068/page/131|journal=[[The Orchid Review]]|location=[[Richmond, London|Richmond, Surrey]]|publisher=Orchid Review, Ltd.|volume=XXIX|issue=341|pages=131–133|ref=none}} {{Отворен пристап}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas|last2=Stephenson|first2=Thomas Alan|date=December 1921|title=''Orchis purpurella''|url=https://archive.org/details/mobot31753003515068/page/163|journal=[[The Orchid Review]]|location=[[Richmond, London|Richmond, Surrey]]|publisher=Orchid Review, Ltd.|volume=XXIX|issue=342|pages=163–165|ref=none}} {{Отворен пристап}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas|last2=Stephenson|first2=Thomas Alan|date=February 1922|title=Hybrids of ''Orchis purpurella''|url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/33755#page/46|journal=[[Journal of Botany, British and Foreign]]|location=London|publisher=[[Taylor & Francis|Taylor and Francis]]|volume=LX|issue=710|pages=33–35|ref=none}} {{Отворен пристап}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas|last2=Stephenson|first2=Thomas Alan|date=April 1922|title=Hybrids of ''Gymnadenia conopsea'' and ''Cœloglossum viride''|url=https://archive.org/details/mobot31753003515084/page/100|journal=[[The Orchid Review]]|location=[[Richmond, London|Richmond, Surrey]]|publisher=Orchid Review, Ltd.|volume=XXX|issue=346|pages=101–103|ref=none}} {{Отворен пристап}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas Alan|date=June 1922|title=On the Classification of Actiniaria. Part III.—Definitions connected with the forms dealt with in Part II|journal=[[Journal of Cell Science|Quarterly Journal of Microscopical Science]]|series=New Series|location=London|publisher=[[John Churchill (publisher)|J. & A. Churchill]]|volume=66|issue=262|pages=247–319|doi=10.1242/jcs.s2-66.262.247|ref=none|doi-access=free}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas Alan|date=October 1922|title=The Genus ''Ilyanthus'', Forbes|url=https://books.google.com/books?id=rmFMAAAAMAAJ&pg=PA819|journal=[[Journal of the Marine Biological Association of the United Kingdom]]|series=New Series|location=Plymouth|publisher=[[Marine Biological Association of the United Kingdom]]|volume=XII|issue=4|pages=819–828|doi=10.1017/S0025315400009826|url-access=subscription|ref=none}} {{Отворен пристап}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas|last2=Stephenson|first2=Thomas Alan|date=March 1923|title=''Orchis prætermissa'' Druce|url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/270542#page/84|journal=[[Journal of Botany, British and Foreign]]|location=London|publisher=[[Taylor & Francis|Taylor and Francis]]|volume=LXI|issue=723|pages=65–68|ref=none}} {{Отворен пристап}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas|last2=Stephenson|first2=Thomas Alan|date=November 1923|title=The British Forms of ''Orchis incarnata''|url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/270542#page/330|journal=[[Journal of Botany, British and Foreign]]|location=London|publisher=[[Taylor & Francis|Taylor and Francis]]|volume=LXI|issue=731|pages=273–278|ref=none}} {{Отворен пристап}} * {{Наведено списание|last=Godfery|first=Masters John|last2=Stephenson|first2=Thomas|last3=Stephenson|first3=Thomas Alan|date=June 1924|title=The British Dactylorchids|url=http://archive.bsbi.org.uk/Journal_of_Botany_1924.pdf|journal=[[Journal of Botany, British and Foreign]]|location=London|publisher=[[Taylor & Francis|Taylor and Francis]]|volume=LXII|issue=738|pages=175–178|ref=none}} {{Отворен пристап}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas Alan|date=November 1924|title=Notes on ''Haliotis tuberculata'': I|url=https://plymsea.ac.uk/id/eprint/549/1/Notes_on_Haliotis_teberculata.pdf|journal=[[Journal of the Marine Biological Association of the United Kingdom]]|series=New Series|location=Plymouth|publisher=[[Marine Biological Association of the United Kingdom]]|volume=XIII|issue=2|pages=480–495|doi=10.1017/S0025315400007621|ref=none}} {{Отворен пристап}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas Alan|date=April 1925|title=On Sea Anemones|url=https://books.google.com/books?id=7I4FAAAAMAAJ&pg=PA119|journal=Discovery: A Monthly Popular Journal of Knowledge|volume=VI|issue=64|pages=119–122|issn=0366-9238|ref=none}} {{Отворен пристап}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas|last2=Stephenson|first2=Thomas Alan|date=April 1925|title=Some French Marsh Orchids|url=https://books.google.com/books?id=6G4QAQAAMAAJ&pg=PA92-IA2|journal=[[Journal of Botany, British and Foreign]]|location=London|publisher=[[Taylor & Francis|Taylor and Francis]]|volume=LXIII|issue=748|pages=93–97|ref=none}} {{Отворен пристап}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas Alan|date=October 1925|title=On a New British Sea Anemone|url=https://books.google.com/books?id=D2NMAAAAMAAJ&pg=PA880|journal=[[Journal of the Marine Biological Association of the United Kingdom]]|series=New Series|location=Plymouth|publisher=[[Marine Biological Association of the United Kingdom]]|volume=XIII|issue=4|pages=880–890|doi=10.1017/S0025315400009310|url-access=subscription|ref=none}} {{Отворен пристап}} * {{Наведено списание|last=Carlgren|first=Oskar|last2=Stephenson|first2=Thomas Alan|date=February 1928|title=The British Edwardsidae|url=https://plymsea.ac.uk/id/eprint/569/1/The_British_Edwardsidae.pdf|journal=[[Journal of the Marine Biological Association of the United Kingdom]]|series=New Series|location=Plymouth|publisher=[[Marine Biological Association of the United Kingdom]]|volume=XV|issue=1|pages=1–31|doi=10.1017/S002531540005551X|archive-url=https://web.archive.org/web/20220706180816/http://plymsea.ac.uk/id/eprint/569/1/The_British_Edwardsidae.pdf|archive-date=6 July 2022|ref=none}} {{Слободен пристап}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas Alan|date=1929|title=A Contribution to Actinian Morphology: the Genera ''Phellia'' and ''Sagartia''|journal=[[Royal Society of Edinburgh|Transactions of the Royal Society of Edinburgh]]|volume=LVI|issue=1|pages=121–139|doi=10.1017/S0080456800027757|ref=none}} {{Затворен пристап}} * {{Наведено списание|last=Carlgren|first=Oskar|last2=Stephenson|first2=Thomas Alan|date=April 1929|title=Actiniaria|url=https://mawsonshuts.antarctica.gov.au/site/assets/files/1541/c_09_02.pdf|journal=Australasian Antarctic Expedition 1911–14: Scientific Reports|series=Series C|location=Sydney|publisher=Alfred James Kent|volume=IX|issue=2|pages=1–34|ref=none}} {{Слободен пристап}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas Alan|date=May 1929|title=On Methods of Reproduction as Specific Characters|url=https://plymsea.ac.uk/id/eprint/616/1/On_methods_of_reproduction_as_specific_characters.pdf|journal=[[Journal of the Marine Biological Association of the United Kingdom]]|series=New Series|location=Plymouth|publisher=[[Marine Biological Association of the United Kingdom]]|volume=XVI|issue=1|pages=131–172|doi=10.1017/S0025315400029751|ref=none}} {{Слободен пристап}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas Alan|date=May 1929|title=On the Nematocysts of Sea Anemones|url=https://plymsea.ac.uk/id/eprint/617/1/On_the_nematocysts_of_sea_anemones.pdf|journal=[[Journal of the Marine Biological Association of the United Kingdom]]|series=New Series|location=Plymouth|publisher=[[Marine Biological Association of the United Kingdom]]|volume=XVI|issue=1|pages=173–200|doi=10.1017/S0025315400029763|ref=none}} {{Слободен пристап}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas Alan|date=March 1930|title=How Animals Breed in the Sea|journal=Discovery: A Monthly Popular Journal of Knowledge|volume=XI|issue=123|pages=94–97|issn=0366-9238|oclc=1566764|ref=none}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas Alan|last2=Stephenson|first2=Anne|last3=Tandy|first3=Geoffrey|author-link3=Geoffrey Tandy|last4=Spender|first4=Michael|author-link4=Michael Spender|date=25 July 1931|title=The Structure and Ecology of Low Isles and Other Reefs|url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/49466256#page/37|journal=Great Barrier Reef Expedition, 1928–29: Scientific Reports|location=London|publisher=[[British Museum|Trustees of the British Museum]]|volume=III|issue=2|pages=17–112|ref=none}} {{Слободен пристап}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas Alan|date=15 August 1931|title=Development and the Formation of Colonies in Pocillopora and Porites—Part I|url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/49466450#page/243|journal=Great Barrier Reef Expedition, 1928–29: Scientific Reports|location=London|publisher=[[British Museum|Trustees of the British Museum]]|volume=III|issue=3|pages=113–134|ref=none}} {{Слободен пристап}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas Alan|last2=Stephenson|first2=Anne|date=25 February 1933|title=Growth and Asexual Reproduction in Corals|url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/49466558#page/351|journal=Great Barrier Reef Expedition, 1928–29: Scientific Reports|location=London|publisher=[[British Museum|Trustees of the British Museum]]|volume=III|issue=7|pages=167–217|ref=none}} {{Слободен пристап}} * {{Наведено списание|last=Marshall|first=Sheina M.|last2=Stephenson|first2=Thomas Alan|date=25 March 1933|title=The Breeding of Reef Animals: Part I, the Corals|url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/49466650#page/443|journal=Great Barrier Reef Expedition, 1928–29: Scientific Reports|location=London|publisher=[[British Museum|Trustees of the British Museum]]|volume=III|issue=8|pages=219–245|ref=none}} {{Слободен пристап}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas Alan|last2=Zoond|first2=Alexander|last3=Eyre|first3=Joyce|date=April 1934|title=The Liberation and Utilisation of Oxygen by the Population of Rock-Pools|journal=[[The Journal of Experimental Biology]]|location=London|publisher=[[Cambridge University Press]]|volume=XI|issue=2|pages=162–172|doi=10.1242/jeb.11.2.162|ref=none|doi-access=free}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas Alan|date=27 March 1936|title=The marine ecology of the South African coasts, with special reference to the habits of limpets|journal=Proceedings of the Linnean Society of London|location=London|publisher=[[Linnean Society of London]]|volume=148|issue=2|pages=74–79|doi=10.1111/j.1095-8312.1936.tb00094.x|ref=none}} {{Затворен пристап}} * {{Наведено списание|last=Manton|first=Sidnie Milana|last2=Stephenson|first2=Thomas Alan|date=27 July 1936|title=Ecological Surveys of Coral Reefs|url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/49466714#page/507|journal=Great Barrier Reef Expedition, 1928–29: Scientific Reports|location=London|publisher=[[British Museum|Trustees of the British Museum]]|volume=III|issue=10|pages=273–312|ref=none}} {{Слободен пристап}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas Alan|last2=Stephenson|first2=Anne|last3=Du Toit|first3=Cornelius Albertus|year=1937|title=The South African Intertidal Zone and its Relation to Ocean Currents, I: A Temperate Indian Ocean Shore|journal=Transactions of the Royal Society of South Africa|publisher=[[Royal Society of South Africa]]|volume=XXIV|issue=4|pages=341–382|doi=10.1080/00359193709518928|ref=none}} {{Затворен пристап}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas Alan|last2=Stephenson|first2=Anne|last3=Bright|first3=Katherine Marjorie Frances|author-link3=Marjorie Scott|date=December 1938|title=The South African Intertidal Zone and its Relation to Ocean Currents, IV: The Port Elizabeth District|journal=[[African Invertebrates|Annals of the Natal Museum]]|publisher=Adlard & Son, Ltd.|volume=IX|issue=1|pages=1–20|ref=none}} * {{Наведено списание|last=Eyre|first=Joyce|last2=Stephenson|first2=Thomas Alan|date=December 1938|title=The South African Intertidal Zone and its Relation to Ocean Currents, V: A Sub-tropical Indian Ocean Shore|journal=[[African Invertebrates|Annals of the Natal Museum]]|publisher=Adlard & Son, Ltd.|volume=IX|issue=1|pages=21–46|ref=none}} * {{Наведено списание|last=Bokenham|first=Naomi A. H.|last2=Stephenson|first2=Thomas Alan|date=December 1938|title=The Colonization of Denuded Rock Surfaces in the Intertidal Region of the Cape Peninsula|journal=[[African Invertebrates|Annals of the Natal Museum]]|publisher=Adlard & Son, Ltd.|volume=IX|issue=1|pages=47–81|ref=none}} * {{Наведено списание|last=Bokenham|first=Naomi A. H.|last2=Neugebauer|first2=F. L. M.|last3=Stephenson|first3=Thomas Alan|date=December 1938|title=The Vertical Distribution of certain Intertidal Marine Gastropods in False Bay, with Notes on the Development of Two of Them|journal=[[African Invertebrates|Annals of the Natal Museum]]|publisher=Adlard & Son, Ltd.|volume=IX|issue=1|pages=113–137|ref=none}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas Alan|date=January 1939|title=The constitution of the intertidal fauna and flora of South Africa.–Part I|journal=[[Zoological Journal of the Linnean Society|Journal of the Linnean Society of London, Zoology]]|location=London|publisher=[[Linnean Society of London]]|volume=XL|issue=273|pages=487–586|doi=10.1111/j.1096-3642.1939.tb01691.x|ref=none}} {{Затворен пристап}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas Alan|last2=Stephenson|first2=Anne|last3=Day|first3=John H.|author-link3=John H. Day|date=12 July 1940|title=The South African Intertidal Zone and its Relation to Ocean Currents, VIII: Lamberts Bay and the West Coast|journal=[[African Invertebrates|Annals of the Natal Museum]]|publisher=Adlard & Son, Ltd.|volume=IX|issue=3|pages=345–380|ref=none}} * {{Наведено списание|last=Tomlin|first=John Read le Brockton|last2=Stephenson|first2=Thomas Alan|date=23 January 1942|title=South African Patellidae|journal=[[Journal of Molluscan Studies|Proceedings of the Malacological Society of London]]|location=London|publisher=[[Malacological Society of London]]|volume=25|issue=1|pages=4–9|doi=10.1093/oxfordjournals.mollus.a064424|ref=none}} {{Затворен пристап}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas Alan|date=June 1943|title=A Symposium on Intertidal Zonation of Animals and Plants: (1) The Causes of the Vertical and Horizontal Distribution of Organisms Between Tidemarks in South Africa|journal=Proceedings of the Linnean Society of London|location=London|publisher=[[Linnean Society of London]]|volume=154|issue=3|pages=219–232|doi=10.1111/j.1095-8312.1943.tb00322.x|ref=none}} {{Затворен пристап}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas Alan|date=December 1944|title=The Constitution of the Intertidal Fauna and Flora of South Africa: Part II|journal=[[African Invertebrates|Annals of the Natal Museum]]|publisher=Adlard & Son, Ltd.|volume=X|issue=3|pages=261–356|ref=none}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas Alan|date=July 1946|title=Coral reefs|journal=[[Endeavour (journal)|Endeavour]]|location=London|publisher=[[Imperial Chemical Industries|Imperial Chemical Industries Limited]]|volume=V|issue=19|pages=96–106|oclc=1567873|ref=none}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas Alan|date=October 1947|title=The colours of marine animals|journal=[[Endeavour (journal)|Endeavour]]|location=London|publisher=[[Imperial Chemical Industries|Imperial Chemical Industries Limited]]|volume=VI|issue=24|pages=152–159|oclc=1567873|ref=none}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas Alan|date=March 1948|title=The Constitution of the Intertidal Fauna and Flora of South Africa: Part III|journal=[[African Invertebrates|Annals of the Natal Museum]]|publisher=Adlard & Son, Ltd.|volume=XI|issue=2|pages=207–324|ref=none}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas Alan|last2=Stephenson|first2=Anne|date=December 1949|title=The Universal Features of Zonation Between Tide-Marks on Rocky Coasts|journal=[[Journal of Ecology|The Journal of Ecology]]|location=London|publisher=[[Cambridge University Press]]|volume=37|issue=2|pages=289–305|doi=10.2307/2256610|jstor=2256610|ref=none}} {{Затворен пристап}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas Alan|last2=Stephenson|first2=Anne|date=January 1950|title=Life between tidemarks in North America|journal=[[Endeavour (journal)|Endeavour]]|location=London|publisher=[[Imperial Chemical Industries|Imperial Chemical Industries Limited]]|volume=IX|issue=33|pages=11–17|oclc=1567873|ref=none}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas Alan|last2=Stephenson|first2=Anne|date=November 1950|title=Life Between Tide-Marks in North America, I: The Florida Keys|journal=[[Journal of Ecology|The Journal of Ecology]]|location=London|publisher=[[Cambridge University Press]]|volume=38|issue=2|pages=354–402|doi=10.2307/2256451|jstor=2256451|ref=none}} {{Затворен пристап}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas Alan|last2=Stephenson|first2=Anne|date=February 1952|title=Life Between Tide-Marks in North America, II: Northern Florida and the Carolinas|journal=[[Journal of Ecology|The Journal of Ecology]]|location=London|publisher=[[Cambridge University Press]]|volume=40|issue=1|pages=1–49|doi=10.2307/2258019|jstor=2258019|ref=none}} {{Затворен пристап}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas Alan|last2=Stephenson|first2=Anne|date=January 1954|title=Life Between Tide-Marks in North America, IIIA: Nova Scotia and Prince Edward Island: Description of the Region|journal=[[Journal of Ecology|The Journal of Ecology]]|location=London|publisher=[[Cambridge University Press]]|volume=42|issue=1|pages=14–45|doi=10.2307/2256977|jstor=2256977|ref=none}} {{Затворен пристап}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas Alan|last2=Stephenson|first2=Anne|date=January 1954|title=Life Between Tide-Marks in North America, IIIB: Nova Scotia and Prince Edward Island: The Geographical Features of the Region|journal=[[Journal of Ecology|The Journal of Ecology]]|location=London|publisher=[[Cambridge University Press]]|volume=42|issue=1|pages=46–70|doi=10.2307/2256978|jstor=2256978|ref=none}} {{Затворен пристап}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas Alan|last2=Stephenson|first2=Anne|date=April 1954|title=The Bermuda Islands|journal=[[Endeavour (journal)|Endeavour]]|location=London|publisher=[[Imperial Chemical Industries|Imperial Chemical Industries Limited]]|volume=XIII|issue=50|pages=72–80|oclc=1567873|ref=none}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas Alan|last2=Stephenson|first2=Anne|date=January 1955|title=The mode of Occurrence of the Universal Intertidal Zones in Great Britain, II: A Further Comment on the Results|journal=[[Journal of Ecology|The Journal of Ecology]]|location=London|publisher=[[Cambridge University Press]]|volume=43|issue=1|pages=286–290|doi=10.2307/2257135|jstor=2257135|ref=none}} {{Затворен пристап}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas Alan|date=12 July 1960|title=The southern cold temperate coasts, with special reference to South Africa|journal=Proceedings of the Royal Society of London. Series B. Biological Sciences|location=London|publisher=[[Royal Society|The Royal Society of London]]|volume=152|issue=949|pages=635–638|bibcode=1960RSPSB.152..635S|doi=10.1098/rspb.1960.0072|jstor=75295|ref=none}} {{Слободен пристап}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas Alan|last2=Stephenson|first2=Anne|date=February 1961|title=Life Between Tide-Marks in North America, IVA: Vancouver Island, I|journal=[[Journal of Ecology|The Journal of Ecology]]|location=Oxford|publisher=[[Wiley-Blackwell|Blackwell Scientific Publications]]|volume=49|issue=1|pages=1–29|doi=10.2307/2257420|jstor=2257420|ref=none}} {{Затворен пристап}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas Alan|last2=Stephenson|first2=Anne|date=June 1961|title=Life Between Tide-Marks in North America, IVB: Vancouver Island, II|journal=[[Journal of Ecology|The Journal of Ecology]]|location=Oxford|publisher=[[Wiley-Blackwell|Blackwell Scientific Publications]]|volume=49|issue=2|pages=227–243|doi=10.2307/2257258|jstor=2257258|ref=none}} {{Затворен пристап}} === Останато === * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas|last2=Stephenson|first2=Thomas Alan|date=July 1921|title=''Epipactis viridiflora''|url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/34333#page/243|journal=[[Journal of Botany, British and Foreign]]|location=London|publisher=[[Taylor & Francis|Taylor and Francis]]|volume=LIX|issue=703|page=205|ref=none}} {{Отворен пристап}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas|last2=Stephenson|first2=Thomas Alan|date=August 1921|title=''Orchis prætermissa'' Druce and ''O. purpurella'' Stephenson|url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/34333#page/276|journal=[[Journal of Botany, British and Foreign]]|location=London|publisher=[[Taylor & Francis|Taylor and Francis]]|volume=LIX|issue=704|page=234|ref=none}} {{Отворен пристап}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas|last2=Stephenson|first2=Thomas Alan|date=September 1921|title=Epipactis|url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/192656#page/52|journal=The Botanical Society and Exchange Club of the British Isles: Report for 1920|location=Abroath|publisher=T. Buncle & Co.|volume=VI|issue=I|pages=44–46|ref=none}} {{Отворен пристап}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas|last2=Stephenson|first2=Thomas Alan|date=September 1922|title=Epipactis Viridiflora Reichb.|url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/192656#page/326|journal=The Botanical Society and Exchange Club of the British Isles: Report for 1921|location=Abroath|publisher=T. Buncle & Co.|volume=VI|issue=III|pages=308–309|ref=none}} {{Отворен пристап}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas|last2=Stephenson|first2=Thomas Alan|date=September 1922|title=O. Purpurella|url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/192656#page/329|journal=The Botanical Society and Exchange Club of the British Isles: Report for 1921|location=Abroath|publisher=T. Buncle & Co.|volume=VI|issue=III|pages=311–314|ref=none}} {{Отворен пристап}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas|last2=Stephenson|first2=Thomas Alan|date=November 1922|title=''Orchis elodes'' Grisebach|url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/33755#page/393|journal=[[Journal of Botany, British and Foreign]]|location=London|publisher=[[Taylor & Francis|Taylor and Francis]]|volume=LX|issue=719|pages=337|ref=none}} {{Отворен пристап}} * {{Наведено списание|last=Stephenson|first=Thomas|last2=Stephenson|first2=Thomas Alan|date=February 1926|title=Abnormal Form of ''Anacamptis pyramidalis''|url=https://books.google.com/books?id=_XMhAQAAIAAJ&pg=PA51|journal=[[The Orchid Review]]|location=[[Richmond, London|Richmond, Surrey]]|publisher=Orchid Review, Ltd.|volume=XXXIV|issue=392|page=51|ref=none}} {{Отворен пристап}}  == Наводи == {{наводи}} == Библиографија == * {{Наведена мрежна страница|url=http://www.mba.ac.uk/NMBL/archives/archives_personal/personal_papers.htm|title=Archives Collection: Personal and Scientific Papers - Description|work=National Marine Biological Library|publisher=[[Marine Biological Association of the United Kingdom]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20170126092331/http://www.mba.ac.uk/NMBL/archives/archives_personal/personal_papers.htm|archive-date=26 January 2017}} {{Слободен пристап}} * {{Наведено списание|last=Brokenshire|first=F.A.|date=October 1949|title=The Rev. Thomas Stephenson, B.A., D.D. (1855–1948)|url=https://archive.org/details/watsonia01bota/page/186|journal=[[New Journal of Botany|Watsonia]]|publisher=[[Botanical Society of Britain and Ireland|Botanical Society of the British Isles]]|volume=I|issue=III|pages=187–189}} {{Слободен пристап}} * {{Наведено списание|last=Brown|first=Alexander Claude|year=2003|title=Centennial history of the Zoology Department, University of Cape Town, 1903–2003: A personal memoir|journal=Transactions of the Royal Society of South Africa|publisher=[[Royal Society of South Africa]]|volume=58|issue=1|pages=11–34|doi=10.1080/00359190309519932|issn=0035-919X}} {{Затворен пристап}} * {{Наведена мрежна страница|url=https://royalsociety.org/blog/2022/05/partners-in-paint|title=Partners in paint|last=Embleton|first=Ellen|date=3 May 2022|work=Royal Society Blog|publisher=[[Royal Society|The Royal Society]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20221126064037/https://royalsociety.org/blog/2022/05/partners-in-paint|archive-date=26 November 2022|accessdate=26 November 2022}} {{Слободен пристап}} * {{Наведени вести|url=https://callisto.ggsrv.com/imgsrv/FastFetch/UBER2/0FFO-1961-APR06-017?crop=25+3755+730+570&format=jpeg|title=Prof. T. A. Stephenson|last=H.|first=E. G.|date=6 April 1961|work=[[The Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20221126061902/https://callisto.ggsrv.com/imgsrv/FastFetch/UBER2/0FFO-1961-APR06-017?crop=25+3755+730+570&format=jpeg|archive-date=26 November 2022|issue=55,048|department=Obituary|location=London|page=17}} {{Слободен пристап}} * {{Наведено списание|last=Hutchings|first=Pat|last2=Brown|first2=Barbara E.|last3=Byrne|first3=Maria|author-link3=Maria Byrne (biologist)|last4=Hamylton|first4=Sarah|last5=Spencer|first5=Tom|date=21 September 2022|title=The remarkable contributions of ten outstanding women to Australian coral reef science|url=https://www.publish.csiro.au/hr/pdf/HR22009|journal=[[Historical Records of Australian Science]]|publisher=[[CSIRO Publishing]]|volume=34|issue=|pages=A–Q|doi=10.1071/HR22009|archive-url=https://web.archive.org/web/20221126065708/https://www.publish.csiro.au/hr/pdf/HR22009|archive-date=26 November 2022|ref=none|doi-access=free}} {{Слободен пристап}} * {{Наведена мрежна страница|url=https://royalsociety.org/blog/2013/12/fairytale-of-aberystwyth/|title=Fairytale of Aberystwyth|last=Moore|first=Keith|date=19 December 2013|work=Royal Society Blog|publisher=[[Royal Society|The Royal Society]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20221126203708/https://royalsociety.org/blog/2013/12/fairytale-of-aberystwyth/|archive-date=26 November 2022|accessdate=26 November 2016}} {{Слободен пристап}} * {{Наведено списание|last=Pantin|first=Carl Frederick Abel|author-link=Carl Pantin|date=September 1963|title=Obituaries: Thomas Alan Stephenson|journal=Proceedings of the Linnean Society of London|location=London|publisher=[[Linnean Society of London]]|volume=174|issue=2|pages=153–155|doi=10.1111/j.1095-8312.1963.tb00917.x|ref=none}} {{Затворен пристап}} * {{Наведени вести|url=https://callisto.ggsrv.com/imgsrv/FastFetch/UBER2/0FFO-1961-APR08-012?crop=89+5000+675+560&format=jpeg|title=Prof. T. A. Stephenson|last=R.|first=E. H.|date=8 April 1961|work=[[The Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20221126061530/https://callisto.ggsrv.com/imgsrv/FastFetch/UBER2/0FFO-1961-APR08-012?crop=89+5000+675+560&format=jpeg|archive-date=26 November 2022|issue=55,050|department=Obituary|location=London|page=12}} {{Слободен пристап}} * {{Наведено списание|last=Russell|first=Frederick Stratten|author-link=Frederick Stratten Russell|date=13 May 1961|title=Prof. Thomas Alan Stephenson, F.R.S.|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|publisher=Nature Publishing Group|volume=190|issue=4776|page=586|bibcode=1961Natur.190..586R|doi=10.1038/190586a0|ref=none|doi-access=free}} * {{Наведена книга|title=Oceanography and Marine Biology: An Annual Review|last=Spencer|first=Tom|last2=Brown|first2=Barbara E.|last3=Hamylton|first3=Sarah M.|last4=McLean|first4=Roger F.|date=2001|publisher=[[CRC Press]]|isbn=978-0-367-68522-5|editor-last=Hawkins|editor-first=Stephen|volume=59|location=Boca Raton, Florida|pages=89–138|chapter='A Close and Friendly Alliance': Biology, Geology and the Great Barrier Reef Expedition of 1928–1929|doi=10.1201/9781003138846-2|issn=0078-3218|editor-last2=Lemasson|editor-first2=Anaëlle J.|editor-last3=Allcock|editor-first3=Anne Louise|editor-link3=Louise Allcock|editor-last4=Bates|editor-first4=Amanda E.|editor-last5=Byrne|editor-first5=Maria|editor-link5=Maria Byrne (biologist)|editor-last6=Evans|editor-first6=Ally J.|editor-last7=Firth|editor-first7=Louise B.|editor-last8=Marzinelli|editor-first8=Ezequiel M.|editor-last9=Russell|editor-first9=Bayden D.|doi-access=free}} * {{Наведена мрежна страница|url=https://catalogues.royalsociety.org/CalmView/Record.aspx?src=CalmView.Persons&id=NA2379|title=Stephenson; Thomas Alan|work=The Royal Society|archive-url=https://web.archive.org/web/20220519085519/https://catalogues.royalsociety.org/CalmView/Record.aspx?src=CalmView.Persons&id=NA2379|archive-date=19 May 2022}} {{Слободен пристап}} * {{Наведена мрежна страница|url=http://www.nhm.ac.uk/nature-online/online-ex/art-themes/20thcentury/more/seaweed_more_info.htm|title=Thomas Alan Stephenson (1898-1961)|work=[[Natural History Museum, London]]|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20120614023207/http://www.nhm.ac.uk/nature-online/art-nature-imaging/collections/art-themes/20thcentury/more/seaweed_more_info.htm|archive-date=14 June 2012}} {{Слободен пристап}} * {{Наведено списание|last=Williams|first=Raymond Barry|last2=Moore|first2=Peter Geoffrey|date=October 2011|title=An annotated catalogue of the marine biological paintings of Thomas Alan Stephenson (1898–1961)|journal=[[Archives of Natural History]]|publisher=[[Edinburgh University Press]]|volume=38|issue=2|pages=242–266|doi=10.3366/anh.2011.0032|ref=none}} {{Затворен пристап}} * {{Наведено списание|last=Williams|first=Raymond Barry|date=April 2012|title=An annotated catalogue of the marine biological paintings of Thomas Alan Stephenson – additional notes|journal=[[Archives of Natural History]]|publisher=[[Edinburgh University Press]]|volume=39|issue=1|pages=169–171|doi=10.3366/anh.2012.0072|ref=none}} {{Затворен пристап}} * {{Наведено списание|last=Williams|first=Raymond Barry|date=April 2014|title=An annotated catalogue of the marine biological paintings of Thomas Alan Stephenson – a fourth missing painting found|journal=[[Archives of Natural History]]|publisher=[[Edinburgh University Press]]|volume=41|issue=1|pages=167–168|doi=10.3366/anh.2014.0222|ref=none}} {{Затворен пристап}} * {{Наведено списание|last=Williams|first=Raymond Barry|date=October 2014|title=An annotated catalogue of the botanical paintings of Thomas Alan Stephenson FLS (1898–1961)|url=https://ca1-tls.edcdn.com/documents/Linnean_Vol-30_2_-Oct-2014_web.pdf|journal=The Linnean|publisher=[[Linnean Society of London]]|volume=30|issue=2|pages=37–46|archive-url=https://web.archive.org/web/20221126193651/https://ca1-tls.edcdn.com/documents/Linnean_Vol-30_2_-Oct-2014_web.pdf|archive-date=26 November 2022|ref=none}} {{Слободен пристап}} * {{Наведено списание|last=Yonge|first=Charles Maurice|author-link=Maurice Yonge|date=November 1962|title=Thomas Alan Stephenson: 1898–1961|journal=Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society|publisher=[[Royal Society|The Royal Society]]|volume=8|pages=137–148|doi=10.1098/rsbm.1962.0010|doi-access=free}} == Надворешни врски == * [https://trove.nla.gov.au/search/category/newspapers?keyword=%22T.%20A.%20Stephenson%22%20and%20%22reef%22 Статии во весници] за експедицијата на Големиот корален гребен од 1928 година {{Нормативна контрола}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Стивенсон, Томас Алан }} [[Категорија:Починати во 1961 година]] [[Категорија:Родени во 1898 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Британски соработници на Кралско друштво]] [[Категорија:Британски ботаничари]] sy89lpntnex62066bo36k9h7s84dl7f Категорија:Митологија по место 14 1392832 5545503 2026-04-27T19:35:53Z Dandarmkd 31127 Создадена страница со: {{Commons|Mythology by location}} [[Категорија:Митологија| место]] [[Категорија:Категории по место]] 5545503 wikitext text/x-wiki {{Commons|Mythology by location}} [[Категорија:Митологија| место]] [[Категорија:Категории по место]] 7qugyvzfyvosxyfuenbnt1w4nmcfxf2 Ќингдао 0 1392833 5545508 2026-04-27T19:48:04Z P.Nedelkovski 47736 P.Nedelkovski ја премести страницата [[Ќингдао]] на [[Чјингдао]]: Транскрипција согласно Правописот на македонскиот јазик од 2017 5545508 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Чјингдао]] d1uamm4m5nhr3puykohk36fj0xfvkc0 Разговор:Ќингдао 1 1392834 5545510 2026-04-27T19:48:04Z P.Nedelkovski 47736 P.Nedelkovski ја премести страницата [[Разговор:Ќингдао]] на [[Разговор:Чјингдао]]: Транскрипција согласно Правописот на македонскиот јазик од 2017 5545510 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Разговор:Чјингдао]] 0wq3jb8qaum267wsovqa4lyfngj80mv Список на џамии во Одрин 0 1392835 5545515 2026-04-27T19:53:49Z Тиверополник 1815 нс 5545515 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" |Број |Слика |Име |Година на изградба |Други имиња |- |1 | |[[Џамија Алаџа Мустафа-паша]] |15 век | |- |2 |[[File:Arif Ağa Camii 30.JPG|frameless]] |[[Џамија Ариф-ага (Одрин)| Џамија Ариф-ага]] |15 век | |- |3 |[[File:Atik Ali Paşa Camii, Edirne 22.JPG|frameless]] |[[Џамија Атик Али-паша (Одрин)|Џамија Атик Али-паша]] |~1506 | |- |4 |[[File:Ayse Kadın Camii 6494.jpg|frameless]] |[[Џамија Ајшекaдин]] |1468 | |- |5 |[[File:Beylerbeyi Camii, Edirne - 2025 (3).jpg|frameless]] |[[Џамија Бејлербеј (Одрин)|Џамија Бејлербеј]] |1429 | |- |6 |[[File:Defterdar Mustafa Paşa Camii, Edirne 22.JPG|frameless]] |[[Џамија Дефтердар Мустафа-паша]] |16 век |Џамија Дефтердар |- |7 |[[File:Gazi Hoca Camii34.JPG|frameless]] |[[Џамија Гази Хоџа]] |14 век | |- |8 |[[File:Edirne Ghazi Mihal Bey mosque in 2017 156.jpg|frameless]] |[[Џамија Гази Михал-бег]] |1422 | |- |9 |[[File:Hıdır ağa camii ve şadırvan (cropped).jpg|frameless]] |[[Џамија Хидир-ага]] |15–16 век | |- |10 |[[File:Baturhane Camii-2025.jpg|frameless]] |[[Џамија Исмаил-ага]] |15 век |Џамија Барутхане |- |11 |[[File:Kadı Bedreddin Camii 33.JPG|frameless]] |[[Џамија Кади Бедредин]] |15 век | |- |12 | |[[Џамија Евлија Касим-паша|Џамија Евлија Касим-паша]] |1478 | |- |13 |[[File:Kuşçu Doğan Camii 30.JPG|frameless]] |[[Џамија Кушчу Доган]] |15 век | |- |14 |[[File:Lari camii 2025.jpg|frameless]] |[[Џамија Лари]] |16 век |Џамија Лалели |- |15 |[[File:Mezitbey Camii - 2025.jpg|frameless]] |[[Џамија Мезит-бег]] |15 век |Џамија Јешилџе |- |16 |[[File:Selçuk Hatun Camii 2025c.jpg|frameless]] |[[Џамија Селчук хатун]] |1456 |Џамија Селчек хатун |- |17 |[[File:Sitti Sultan Camii 22.JPG|frameless]] |[[Џамија Сити шах султан]] |1482 | |- |18 |[[File:Şah Melek mosque in 2024 0132.jpg|frameless]] |[[Џамија Шах Мелек]] |1428 |Џамија Шах Мелек-паша |- |19 |[[File:Şehabeddin Paşa Camii *1c.jpg|frameless]] |[[Џамија Шехабедин-паша]] |1436 |Џамија Киразли |- |20 |[[File:Şeyhi Çelebi Camii 2025 - 2c.jpg|frameless]] |[[Џамија Шејхи Челеби]] |1574 | |- |21 |[[File:Sarıcapaşa Camii 2025c.jpg|frameless]] |[[Џамија Сариџа-паша]] |15 век |Џамија Саруча-паша |- |22 |[[File:Yahya Bey Camii 22.JPG|frameless]] |[[Џамија Јахја-бег]] |1577/8 | |- |23 | |[[Џамија Херсекзаде Ахмет-паша]] |1511 | |- |24 | |[[Џамија Акмесџид]] |16 век | |- |25 |[[File:Bademlik mosque in 2024 0161.jpg|frameless]] |[[Џамија Бадемлик]] |15 век |Џамија Емир Хусеин-бег |- |26 |[[File:Balaban Paşa Camii - 2025 - 2c.jpg|frameless]] |[[Месџид Балабан-паша]] |15 век | |- |27 |[[File:Molla Mustafa Paşa Camii -2025 Dış.jpg|frameless]] |[[Џамија Молла Мустафа-паша]] | - |Џамија Бурунџуклу Молла Мустафа-паша, Нова џамија Кијаџак |- |28 |[[File:Bedevizade Ahmed Bey Mescidi44.JPG|frameless]] |[[Џамија Бедевизаде Ахмед-бег]] | - |Џамија Алаџа месџид |- |29 |[[File:Çakır Ağa Camii, Edirne 45.JPG|frameless]] |[[Џамија Чакир-ага (Одрин)|Џамија Чакир-ага]] |1453 | |- |30 |[[File:Darülhadis Camii - 2025c.jpg|frameless]] |[[Џамија Дарулхадис]] |1435 | |- |31 |[[File:Eski_Cami_hdr.jpg|frameless]] |[[Стара џамија (Одрин)|Стара џамија]] |1414 |Улу џамија |- |32 |[[File:Hasan Sezai Hazretleri lodge Exterior in 2024 5843.jpg|frameless]] |[[Џамија Хасан Сезаи]] |1486 |Џамија Хасан Сезаи Гулшени |- |33 |[[File:Karaağaç Eski Camii, 40.JPG|frameless]] |[[Стара џамија Караагач]] |~1920 | |- |34 |[[File:Kazzaz Salih Camii in 2024 5824.jpg|frameless]] |[[Џамија Казаз Салих]] |15 век | |- |35 |[[File:Muradiye mosque 3468.jpg|frameless]] |[[Џамија Мурадије (Одрин)|Џамија Мурадије]] |1435 | |- |36 |[[File:Medrese Ali Bey Camii bahçe kapısı 2025c.jpg|frameless]] |[[Џамија Медресе Али-бег]] |1498 | |- |37 |[[File:Sofu Beyazıt Camii 2025c.jpg|frameless]] |[[Џамија Софу Бејазит]] |1402 |Џамија Сари Селим |- |38 |[[File:Selimiye Mosque (15051985908) (cropped).jpg|frameless]] |[[Џамија Селимије (Одрин)|Џамија Селимије]] |1574 | |- |39 |[[File:Edirne (15466208355).jpg|frameless]] |[[Џамија Бајазит II]] |1484 | |- |40 |[[File:Süle Çelebi mosque in 2024 6224.jpg|frameless]] |[[Џамија Суле Челеби]] |1559 | |- |41 |[[File:Gazi Süleyman Paşa in 2024 5802.jpg|frameless]] |[[Џамија Сулејманије (Одрин)|Џамија Сулејманије]] |1458 |Џамија Сулејман-паша |- |42 |[[File:Edirne Unidentifed minaret remains 2017 3425.jpg|frameless]] |[[Џамија Шеик Шуџа]] |15 век |Џамија Суџадетин Џамија Шејх Шуџа |- |43 |[[File:Taşlık Camii *8 (cropped).jpg|frameless]] |[[Џамија Ташлик]] |15 век |Џамија Махмут-паша |- |44 |[[File:Timurtaş Paşa Camii, 30.JPG|frameless]] |[[Џамија Тимурташ-паша]] |15 век |Џамија Демирташ |- |45 |[[File:Tamburacılar Camii.jpg|frameless]] |[[Џамија Тамбураџилар]] | | |- |46 |[[File:Edirne 5218.jpg|frameless]] |[[Џамија Уч Шерефели]] |1410 | |- |47 |[[File:Zehr-i Mar Camii haziresi-3.jpg|frameless]] |[[Џамија Зехр-и Мар]] | | |- |48 |[[File:Yıldırım Beyazıt Mosque Remote view in 2024 5653.jpg|frameless]] |[[Џамија Јилдирим Бајазит]] |15 век | |} f3qhrm2c1g7xamw2d7lbw7ja0q1t53o 5545518 5545515 2026-04-27T19:57:06Z Тиверополник 1815 5545518 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" |Број |Слика |Име |Година на изградба |Други имиња |- |1 | |[[Џамија Алаџа Мустафа-паша]] |15 век | |- |2 |[[File:Arif Ağa Camii 30.JPG|frameless]] |[[Џамија Ариф-ага (Одрин)| Џамија Ариф-ага]] |15 век | |- |3 |[[File:Atik Ali Paşa Camii, Edirne 22.JPG|frameless]] |[[Џамија Атик Али-паша (Одрин)|Џамија Атик Али-паша]] |~1506 | |- |4 |[[File:Ayse Kadın Camii 6494.jpg|frameless]] |[[Џамија Ајшекaдин]] |1468 | |- |5 |[[File:Beylerbeyi Camii, Edirne - 2025 (3).jpg|frameless]] |[[Џамија Бејлербеј (Одрин)|Џамија Бејлербеј]] |1429 | |- |6 |[[File:Defterdar Mustafa Paşa Camii, Edirne 22.JPG|frameless]] |[[Џамија Дефтердар Мустафа-паша]] |16 век |Џамија Дефтердар |- |7 |[[File:Gazi Hoca Camii34.JPG|frameless]] |[[Џамија Гази Хоџа]] |14 век | |- |8 |[[File:Edirne Ghazi Mihal Bey mosque in 2017 156.jpg|frameless]] |[[Џамија Гази Михал-бег]] |1422 | |- |9 |[[File:Hıdır ağa camii ve şadırvan (cropped).jpg|frameless]] |[[Џамија Хидир-ага]] |15–16 век | |- |10 |[[File:Baturhane Camii-2025.jpg|frameless]] |[[Џамија Исмаил-ага]] |15 век |Џамија Барутхане |- |11 |[[File:Kadı Bedreddin Camii 33.JPG|frameless]] |[[Џамија Кади Бедредин]] |15 век | |- |12 | |[[Џамија Евлија Касим-паша|Џамија Евлија Касим-паша]] |1478 | |- |13 |[[File:Kuşçu Doğan Camii 30.JPG|frameless]] |[[Џамија Кушчу Доган]] |15 век | |- |14 |[[File:Lari camii 2025.jpg|frameless]] |[[Џамија Лари]] |16 век |Џамија Лалели |- |15 |[[File:Mezitbey Camii - 2025.jpg|frameless]] |[[Џамија Мезит-бег]] |15 век |Џамија Јешилџе |- |16 |[[File:Selçuk Hatun Camii 2025c.jpg|frameless]] |[[Џамија Селчук хатун]] |1456 |Џамија Селчек хатун |- |17 |[[File:Sitti Sultan Camii 22.JPG|frameless]] |[[Џамија Сити шах султан]] |1482 | |- |18 |[[File:Şah Melek mosque in 2024 0132.jpg|frameless]] |[[Џамија Шах Мелек]] |1428 |Џамија Шах Мелек-паша |- |19 |[[File:Şehabeddin Paşa Camii *1c.jpg|frameless]] |[[Џамија Шехабедин-паша]] |1436 |Џамија Киразли |- |20 |[[File:Şeyhi Çelebi Camii 2025 - 2c.jpg|frameless]] |[[Џамија Шејхи Челеби]] |1574 | |- |21 |[[File:Sarıcapaşa Camii 2025c.jpg|frameless]] |[[Џамија Сариџа-паша]] |15 век |Џамија Саруча-паша |- |22 |[[File:Yahya Bey Camii 22.JPG|frameless]] |[[Џамија Јахја-бег]] |1577/8 | |- |23 | |[[Џамија Херсекзаде Ахмет-паша]] |1511 | |- |24 | |[[Џамија Акмесџид]] |16 век | |- |25 |[[File:Bademlik mosque in 2024 0161.jpg|frameless]] |[[Џамија Бадемлик]] |15 век |Џамија Емир Хусеин-бег |- |26 |[[File:Balaban Paşa Camii - 2025 - 2c.jpg|frameless]] |[[Месџид Балабан-паша]] |15 век | |- |27 |[[File:Molla Mustafa Paşa Camii -2025 Dış.jpg|frameless]] |[[Џамија Молла Мустафа-паша]] | - |Џамија Бурунџуклу Молла Мустафа-паша, Нова џамија Кијаџак |- |28 |[[File:Bedevizade Ahmed Bey Mescidi44.JPG|frameless]] |[[Џамија Бедевизаде Ахмед-бег]] | - |Џамија Алаџа месџид |- |29 |[[File:Çakır Ağa Camii, Edirne 45.JPG|frameless]] |[[Џамија Чакир-ага (Одрин)|Џамија Чакир-ага]] |1453 | |- |30 |[[File:Darülhadis Camii - 2025c.jpg|frameless]] |[[Џамија Дарулхадис]] |1435 | |- |31 |[[File:Eski_Cami_hdr.jpg|frameless]] |[[Стара џамија (Одрин)|Стара џамија]] |1414 |Улу џамија |- |32 |[[File:Hasan Sezai Hazretleri lodge Exterior in 2024 5843.jpg|frameless]] |[[Џамија Хасан Сезаи]] |1486 |Џамија Хасан Сезаи Гулшени |- |33 |[[File:Karaağaç Eski Camii, 40.JPG|frameless]] |[[Стара џамија Караагач]] |~1920 | |- |34 |[[File:Kazzaz Salih Camii in 2024 5824.jpg|frameless]] |[[Џамија Казаз Салих]] |15 век | |- |35 |[[File:Muradiye mosque 3468.jpg|frameless]] |[[Џамија Мурадије (Одрин)|Џамија Мурадије]] |1435 | |- |36 |[[File:Medrese Ali Bey Camii bahçe kapısı 2025c.jpg|frameless]] |[[Џамија Медресе Али-бег]] |1498 | |- |37 |[[File:Sofu Beyazıt Camii 2025c.jpg|frameless]] |[[Џамија Софу Бејазит]] |1402 |Џамија Сари Селим |- |38 |[[File:Selimiye Mosque (15051985908) (cropped).jpg|frameless]] |[[Џамија Селимије (Одрин)|Џамија Селимије]] |1574 | |- |39 |[[File:Edirne (15466208355).jpg|frameless]] |[[Џамија Бајазит II]] |1484 | |- |40 |[[File:Süle Çelebi mosque in 2024 6224.jpg|frameless]] |[[Џамија Суле Челеби]] |1559 | |- |41 |[[File:Gazi Süleyman Paşa in 2024 5802.jpg|frameless]] |[[Џамија Сулејманије (Одрин)|Џамија Сулејманије]] |1458 |Џамија Сулејман-паша |- |42 |[[File:Edirne Unidentifed minaret remains 2017 3425.jpg|frameless]] |[[Џамија Шеик Шуџа]] |15 век |Џамија Суџадетин Џамија Шејх Шуџа |- |43 |[[File:Taşlık Camii *8 (cropped).jpg|frameless]] |[[Џамија Ташлик]] |15 век |Џамија Махмут-паша |- |44 |[[File:Timurtaş Paşa Camii, 30.JPG|frameless]] |[[Џамија Тимурташ-паша]] |15 век |Џамија Демирташ |- |45 |[[File:Tamburacılar Camii.jpg|frameless]] |[[Џамија Тамбураџилар]] | | |- |46 |[[File:Edirne 5218.jpg|frameless]] |[[Џамија Уч Шерефели]] |1410 | |- |47 |[[File:Zehr-i Mar Camii haziresi-3.jpg|frameless]] |[[Џамија Зехр-и Мар]] | | |- |48 |[[File:Yıldırım Beyazıt Mosque Remote view in 2024 5653.jpg|frameless]] |[[Џамија Јилдирим Бајазит]] |15 век | |} [[Категорија:Отомански џамии во Одрин]] 5st6tyghvgk8feyhlf4mt2dz7m3kaxh 5545519 5545518 2026-04-27T20:00:03Z Тиверополник 1815 5545519 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" |Број |Слика |Име |Година на изградба |Други имиња |- |1 | |[[Џамија Алаџа Мустафа-паша]] |15 век | |- |2 |[[File:Arif Ağa Camii 30.JPG|frameless]] |[[Џамија Ариф-ага (Одрин)| Џамија Ариф-ага]] |15 век | |- |3 |[[File:Atik Ali Paşa Camii, Edirne 22.JPG|frameless]] |[[Џамија Атик Али-паша (Одрин)|Џамија Атик Али-паша]] |~1506 | |- |4 |[[File:Ayse Kadın Camii 6494.jpg|frameless]] |[[Џамија Ајшекaдин]] |1468 | |- |5 |[[File:Beylerbeyi Camii, Edirne - 2025 (3).jpg|frameless]] |[[Бејлербегова џамија (Едрене)|Бејлербегова џамија]] |1429 | |- |6 |[[File:Defterdar Mustafa Paşa Camii, Edirne 22.JPG|frameless]] |[[Џамија Дефтердар Мустафа-паша]] |16 век |Џамија Дефтердар |- |7 |[[File:Gazi Hoca Camii34.JPG|frameless]] |[[Џамија Гази Хоџа]] |14 век | |- |8 |[[File:Edirne Ghazi Mihal Bey mosque in 2017 156.jpg|frameless]] |[[Џамија Гази Михал-бег]] |1422 | |- |9 |[[File:Hıdır ağa camii ve şadırvan (cropped).jpg|frameless]] |[[Џамија Хидир-ага]] |15–16 век | |- |10 |[[File:Baturhane Camii-2025.jpg|frameless]] |[[Џамија Исмаил-ага]] |15 век |Џамија Барутхане |- |11 |[[File:Kadı Bedreddin Camii 33.JPG|frameless]] |[[Џамија Кади Бедредин]] |15 век | |- |12 | |[[Џамија Евлија Касим-паша|Џамија Евлија Касим-паша]] |1478 | |- |13 |[[File:Kuşçu Doğan Camii 30.JPG|frameless]] |[[Џамија Кушчу Доган]] |15 век | |- |14 |[[File:Lari camii 2025.jpg|frameless]] |[[Џамија Лари]] |16 век |Џамија Лалели |- |15 |[[File:Mezitbey Camii - 2025.jpg|frameless]] |[[Џамија Мезит-бег]] |15 век |Џамија Јешилџе |- |16 |[[File:Selçuk Hatun Camii 2025c.jpg|frameless]] |[[Џамија Селчук хатун]] |1456 |Џамија Селчек хатун |- |17 |[[File:Sitti Sultan Camii 22.JPG|frameless]] |[[Џамија Сити шах султан]] |1482 | |- |18 |[[File:Şah Melek mosque in 2024 0132.jpg|frameless]] |[[Џамија Шах Мелек]] |1428 |Џамија Шах Мелек-паша |- |19 |[[File:Şehabeddin Paşa Camii *1c.jpg|frameless]] |[[Џамија Шехабедин-паша]] |1436 |Џамија Киразли |- |20 |[[File:Şeyhi Çelebi Camii 2025 - 2c.jpg|frameless]] |[[Џамија Шејхи Челеби]] |1574 | |- |21 |[[File:Sarıcapaşa Camii 2025c.jpg|frameless]] |[[Џамија Сариџа-паша]] |15 век |Џамија Саруча-паша |- |22 |[[File:Yahya Bey Camii 22.JPG|frameless]] |[[Џамија Јахја-бег]] |1577/8 | |- |23 | |[[Џамија Херсекзаде Ахмет-паша]] |1511 | |- |24 | |[[Џамија Акмесџид]] |16 век | |- |25 |[[File:Bademlik mosque in 2024 0161.jpg|frameless]] |[[Џамија Бадемлик]] |15 век |Џамија Емир Хусеин-бег |- |26 |[[File:Balaban Paşa Camii - 2025 - 2c.jpg|frameless]] |[[Месџид Балабан-паша]] |15 век | |- |27 |[[File:Molla Mustafa Paşa Camii -2025 Dış.jpg|frameless]] |[[Џамија Молла Мустафа-паша]] | - |Џамија Бурунџуклу Молла Мустафа-паша, Нова џамија Кијаџак |- |28 |[[File:Bedevizade Ahmed Bey Mescidi44.JPG|frameless]] |[[Џамија Бедевизаде Ахмед-бег]] | - |Џамија Алаџа месџид |- |29 |[[File:Çakır Ağa Camii, Edirne 45.JPG|frameless]] |[[Џамија Чакир-ага (Одрин)|Џамија Чакир-ага]] |1453 | |- |30 |[[File:Darülhadis Camii - 2025c.jpg|frameless]] |[[Џамија Дарулхадис]] |1435 | |- |31 |[[File:Eski_Cami_hdr.jpg|frameless]] |[[Стара џамија (Одрин)|Стара џамија]] |1414 |Улу џамија |- |32 |[[File:Hasan Sezai Hazretleri lodge Exterior in 2024 5843.jpg|frameless]] |[[Џамија Хасан Сезаи]] |1486 |Џамија Хасан Сезаи Гулшени |- |33 |[[File:Karaağaç Eski Camii, 40.JPG|frameless]] |[[Стара џамија Караагач]] |~1920 | |- |34 |[[File:Kazzaz Salih Camii in 2024 5824.jpg|frameless]] |[[Џамија Казаз Салих]] |15 век | |- |35 |[[File:Muradiye mosque 3468.jpg|frameless]] |[[Џамија Мурадије (Одрин)|Џамија Мурадије]] |1435 | |- |36 |[[File:Medrese Ali Bey Camii bahçe kapısı 2025c.jpg|frameless]] |[[Џамија Медресе Али-бег]] |1498 | |- |37 |[[File:Sofu Beyazıt Camii 2025c.jpg|frameless]] |[[Џамија Софу Бејазит]] |1402 |Џамија Сари Селим |- |38 |[[File:Selimiye Mosque (15051985908) (cropped).jpg|frameless]] |[[Селимова џамија]] |1574 | |- |39 |[[File:Edirne (15466208355).jpg|frameless]] |[[Џамија Бајазит II]] |1484 | |- |40 |[[File:Süle Çelebi mosque in 2024 6224.jpg|frameless]] |[[Џамија Суле Челеби]] |1559 | |- |41 |[[File:Gazi Süleyman Paşa in 2024 5802.jpg|frameless]] |[[Џамија Сулејманије (Одрин)|Џамија Сулејманије]] |1458 |Џамија Сулејман-паша |- |42 |[[File:Edirne Unidentifed minaret remains 2017 3425.jpg|frameless]] |[[Џамија Шеик Шуџа]] |15 век |Џамија Суџадетин Џамија Шејх Шуџа |- |43 |[[File:Taşlık Camii *8 (cropped).jpg|frameless]] |[[Џамија Ташлик]] |15 век |Џамија Махмут-паша |- |44 |[[File:Timurtaş Paşa Camii, 30.JPG|frameless]] |[[Џамија Тимурташ-паша]] |15 век |Џамија Демирташ |- |45 |[[File:Tamburacılar Camii.jpg|frameless]] |[[Џамија Тамбураџилар]] | | |- |46 |[[File:Edirne 5218.jpg|frameless]] |[[Џамија Уч Шерефели]] |1410 | |- |47 |[[File:Zehr-i Mar Camii haziresi-3.jpg|frameless]] |[[Џамија Зехр-и Мар]] | | |- |48 |[[File:Yıldırım Beyazıt Mosque Remote view in 2024 5653.jpg|frameless]] |[[Џамија Јилдирим Бајазит]] |15 век | |} [[Категорија:Отомански џамии во Одрин| ]] bs9ugcs31uhoo8yv8i5x6bgbfvb82tj Разговор:Список на џамии во Одрин 1 1392836 5545516 2026-04-27T19:55:04Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: {{СЗР}}{{СИЕ Пролет 2026|корисник=Тиверополник|тема=Историја|земја=Турција}} 5545516 wikitext text/x-wiki {{СЗР}}{{СИЕ Пролет 2026|корисник=Тиверополник|тема=Историја|земја=Турција}} ofpviup27gzt3yj9y4t2xxysa71urpi Семирамида (Росини) 0 1392837 5545522 2026-04-27T20:07:18Z P.Nedelkovski 47736 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1333867777|Semiramide]]“ 5545522 wikitext text/x-wiki '''''Семирамида''''' - [[опера]] во два чина од [[Џоакино Росини]]. [[Либрето|Либретото]] од [[Гаетано Роси]] е засновано на [[Трагедија|трагедијата]] ''[[Семирамида (трагедија)|„Семирамида“]]'' од [[Франсоа Волтер|Волтер]], која пак од своја страна е заснована на [[Легенда|легендата]] за [[Семирамида]] од [[Асирија]]. Операта за прв пат е изведена во [[Ла Фениче]] во [[Венеција]] на 3 февруари 1823 година. ''„Семирамида“'' била последната италијанска опера на Росини и според Ричард Осборн, „може добро да се нарече ''Ревизија на Танкреди''“.{{Sfn|Osborne|1990}} Како и во ''[[Танкреди|„Танкреди“]]'', либретото на Роси е засновано на трагедија од Волтер. Музиката имала облик на враќање кон вокалните традиции на младоста на Росини и била [[мелодрама]] во која тој „ја пресоздал барокната традиција на декоративно пеење со неспоредлива вештина“. Сцените во ансамблот (особено дуетите помеѓу Арзас и Семирамида) и хоровите се од висок ред, како и оркестарското пишување, кое целосно ја користи големата поставка. По ова прекрасно дело, едно од неговите најдобри во [[Жанр|жанрот]], Росини ѝ го свртел грбот на Италија и се преселил во [[Париз]]. Освен ''[[Патување во Ремс|„Патувањето во Ремс“]]'', кое сè уште е на италијански јазик, неговите последни опери биле или изворни композиции на француски јазик или опширно преработени адаптации на француски јазик на претходни италијански опери. Музикологот [[Родолфо Челети]] ја сумира важноста на ''„Семирамида“'' наведувајќи дека таа „беше последната опера од големата барокна традиција: најубавата, најимагинативната, можеби најцелосната; но исто така, непоправливо, последната“.<ref>Raymond Monelle 1992, ''Semiramide redenta: archetipi, fonti classiche, censure antropologiche nel melodramma'', ''[[Music & Letters]]'', '''73(3)''', pp. 448–450</ref> == Историја на композицијата == Откако оставил белег со голем број блескави [[Комична опера|комични опери]] (најзначајни се ''[[Севилскиот бербер|„Севилскиот бербер“]]'', ''[[Пепелашка (Росини)|„Пепелашка“]]'', ''[[Турчин во Италија|„Турчин во Италија“]]'' и ''[[Италијанка во Алжир|„Италијанка во Алжир]]'' “, Росини сè повеќе се свртува кон сериозната опера (''opere seria''). Од 1813 (кога Росини го компонирал ''[[Танкреди|„Танкреди]]''“) до 1822 година, напишал значителна низа, главно за [[Театро ди Сан Карло]], [[Неапол]]. Една од причините за неговиот нов интерес за сериозниот жанр била неговата врска со големата [[Драмски сопран|драмска сопранистка]] [[Изабела Колбран]], која прво му била љубовница, а потоа и сопруга. Таа ги играла главните женски улоги во ''[[Елизабета, кралицата на Англија|„Елизабета, кралицата на Англија]]''“ (1815), „''[[Отело (Росини)|Отело“]]'' (1816), ''[[Армида (Росини)|„Армида“]]'' (1817), ''[[Мојсеј во Египет (Росини)|„Мојсеј во Египет“]]'' (1818), ''[[Мехмед II (Росини)|„Мехмед II]]''“ (1820) и пет други опери од Росини, сè до неговиот последен придонес во жанрот, ''„Семирамида“'', која исто така била напишана за Колбран во главната улога. Работата со либретистот започнала во октомври 1822 година, композиторот и либретистот ја зеле приказната на Волтер и направиле значајни измени. На Росини му биле потребни 33 дена за да го заврши делото.{{Sfn|Osborne|1994}} == Историја на изведбите == === 19 век === По премиерата, операта била изведена дваесет и осум пати<ref name="Osborne-pp113-14">{{Harvnb|Osborne|1994}}</ref> до крајот на сезоната во Венеција (и, во одреден момент, четири ноќи по ред) {{Sfn|Migliavacca|1998}} и продолжила со претстави низ цела Италија и Европа, вклучувајќи го Париз во 1825 година, [[Милано]] во 1829 и 1831 година и [[Виена]] во 1830 година. Стигнала во [[Лондон]] на 15 јули 1824 година, ја имала својата премиера во САД во театарот „Сент Чарлс“ во [[Њу Орлеанс]] на 1 мај 1837 година, но била изведена во [[Њујорк (град)|Њујорк]] дури на 3 јануари 1845 година.<ref name="Osborne-pp113-14" /> Други примадони се појавиле во главните улоги до околу 1825 година, бидејќи вокалните моќи на Колбран значително се намалиле до времето на премиерните изведби во Венеција и таа „не била во состојба никогаш повторно да ја отпее улогата“.<ref name="Mpage92">{{Harvnb|Migliavacca|1998}}</ref> 25 години по 1830 година, [[Џулија Гризи]] блескала во улогата особено во [[Санкт Петербург]] во 1849 година и Њујорк во 1854 година. До крајот на 1800-тите, операта практично исчезнала од репертоарот. Сепак, во 1880 година била избрана за отворање на Театро Костанци, и се појавила како дел од Фестивалот на операта во Синсинати во 1882 година, на кој присуствувал и [[Оскар Вајлд]], а на кој настапила и познатата дива [[Аделина Пати]], која ја избрала аријата „Bel raggio lusinghiero“ за нејзината проштална изведба. [[Метрополитенска опера|Метрополитенската опера]] ја обновила ''„Семирамида“'' во 1892, 1894 (со [[Нели Мелба]]) и 1895 година. === 20 век и по него === Операта повторно била оживеана во 1932 година (во германски превод) во [[Росток]], а потоа повторно се појавила под диригентската палка на [[Тулио Серафин]] на [[Фирентински музички мај]] во 1940 година. Претставите во [[Ла Скала (Милано)|Ла Скала]] во Милано во декември 1962 година со [[Џоан Сатерленд]] и [[Џулиета Симионато]] барале повторно составување на целата партитура од ракописот на Росини, бидејќи не било познато дека постојат други текстови.<ref name="Gossett">{{Harvnb|Gossett|2006}}</ref> Музикологот [[Филип Госет]] забележал дека помеѓу 1962 и 1990 година „околу седумдесет оперски куќи го вклучиле делото во една или повеќе сезони“.<ref name="Gossett">{{Harvnb|Gossett|2006}}</ref> Големото оживување на [[Оперски фестивал во Екс-ан-Прованс|Оперскиот фестивал во Екс-ан-Прованс]] во 1980 година го режирал [[Пјер Луиџи Пици]], а во него се појавила [[Монсерат Кабаље]] во главната улога, а [[Мерилин Хорн]] го играл Арсас. Истата поставка потоа била претставена последователно од Театро Карло Феличе во Џенова и од Театро Реџо во Торино, кој ја копродуцирал, со Лела Куберли /Мартин Дипуи и Катја Ричарели / Лучија Валентини Терани во главните улоги. Дури во оживувањето на Метрополитен театарот во 1990 година, по речиси 100 години, била поставена продукција заснована на ново критичко издание. Во неа наизменично се појавувале Лела Куберли и [[Џун Андерсон]] во главната улога, а повторно Мерилин Хорн како Арсас.<ref>Raymond Monelle 1992, ''Semiramide redenta: archetipi, fonti classiche, censure antropologiche nel melodramma'', ''[[Music & Letters]]'', '''73(3)''', pp. 448–450</ref> Меѓу другите изведби, делото било изведено на фестивалот [[Росини во Вајлдбед|„Росини во Вајлдбед“]] во 2012 година, кое било снимено со [[Алекс Пенда]] во главната улога. Во ноември 2017 година, Кралската опера во Лондон ја поставила својата прва продукција на операта од 1890-тите, со [[Џојс Дидонато]] во главната улога. == Улоги == {| class="wikitable" |+  !Улога ![[Пејачки глас]] !Премиера, 3 февруари 1823<br /><br />(Диригент: Антонио Камера) |- |[[Семирамида]], ''кралица на Вавилон, вдовица на кралот Нино'' |[[сопран]] |[[Изабела Колбран]] |- |Арзас, ''командир на Асирската војска'' |[[Контраалт (опера)|контраалт]] |[[Роза Маријани]] |- |Асур, ''принц, потомок на Баал'' |[[бас]] |[[Филипо Гали (бас)|Филипо Гали]] |- |Идрено, ''индијански крал'' |[[тенор]] |Џон Синклер |- |Орое'', првосвештеник на мудреците'' |бас |[[Лучано Маријани]] |- |Азема, ''принцеза, потомок на Баал'' |[[сопран]] |Матилде Спања |- |Митран, ''капетан на гардата'' |тенор |Гаетано Рамбалди |- |Духот на Нино |бас |Натале Чоли |} : Време: Антика{{Sfn|Osborne|1994}} или „Околу 2.000 години пред христијанската ера“{{Sfn|Migliavacca|1998}} : Место: [[Вавилон]] == Наводи == == Литература == * Celletti, Rodolfo (1983), ''A History of Bel Canto'' (pub. as ''Storia del belcanto''), Discanto (1983) and Oxford University Press, 1996, in translation. {{ISBN|0-19-816641-9}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-19-816641-9|<bdi>0-19-816641-9</bdi>]] * Gossett, Philip (2003),[http://hum.uchicago.edu/orgs/ciao/Introductory/Essays%20from%20CIAO/Selling%20Semiramide.htm#_edn1 "Piracy in Venice: The Selling of ''Semiramide''"] Archived 2015-03-06 at the Wayback Machine, online at uchicago.edu. Originally published in David Rosen; Claire Brook (Eds.) (2003), ''Words on Music: Essays in Honor of Andrew Porter on the Occasion of His 75th Birthday''. Hillsdale, New York, Pendragon Press. * Narici, Ilaria, ''Semiramide'', in Gelli, Piero & Poletti, Filippo (Eds.) (2007), ''Dizionario dell'Opera 2008''. Milan: Baldini Castoldi Dalai, pp. 1204-1207. {{ISBN|978-88-6073-184-5}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-88-6073-184-5|<bdi>978-88-6073-184-5</bdi>]] * Osborne, Richard (1998), "''Semiramide''", in Stanley Sadie, (Ed.), ''The New Grove Dictionary of Opera'', Vol. Four. London: Macmillan Publishers, Inc. 1998 {{ISBN|0-333-73432-7}} {{ISBN|1-56159-228-5}} * Toye, Francis (1947), ''Rossini: The Man and His Music'', Dover Publications, 1987. {{ISBN|0486253961}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0486253961|<bdi>0486253961</bdi>]] {{ISBN|0-486-25396-1}} == Надворешни врски == * {{Ризница-ред|Semiramide (Rossini)|''Semiramide'' (Rossini)}} * Semiramide: Scores at the International Music Score Library Project {{Џоакино Росини}}{{Нормативна контрола}} [[Категорија:Опери засновани на драмски текст]] [[Категорија:Опери]] [[Категорија:Италијански опери]] [[Категорија:Опери на Џоакино Росини]] lafl1kojkbr2y3nkeqj7nxab85s9gra 5545523 5545522 2026-04-27T20:08:30Z P.Nedelkovski 47736 поправки 5545523 wikitext text/x-wiki '''''Семирамида''''' — [[опера]] во два чина од [[Џоакино Росини]]. [[Либрето|Либретото]] од [[Гаетано Роси]] е засновано на [[Трагедија|трагедијата]] ''[[Семирамида (трагедија)|„Семирамида“]]'' од [[Франсоа Волтер|Волтер]], која пак од своја страна е заснована на [[Легенда|легендата]] за [[Семирамида]] од [[Асирија]]. Операта за прв пат е изведена во [[Ла Фениче]] во [[Венеција]] на 3 февруари 1823 година. ''„Семирамида“'' била последната италијанска опера на Росини и според Ричард Осборн, „може добро да се нарече ''Ревизија на Танкреди''“.{{Sfn|Osborne|1990}} Како и во ''[[Танкреди|„Танкреди“]]'', либретото на Роси е засновано на трагедија од Волтер. Музиката имала облик на враќање кон вокалните традиции на младоста на Росини и била [[мелодрама]] во која тој „ја пресоздал барокната традиција на декоративно пеење со неспоредлива вештина“. Сцените во ансамблот (особено дуетите помеѓу Арзас и Семирамида) и хоровите се од висок ред, како и оркестарското пишување, кое целосно ја користи големата поставка. По ова прекрасно дело, едно од неговите најдобри во [[Жанр|жанрот]], Росини ѝ го свртел грбот на Италија и се преселил во [[Париз]]. Освен ''[[Патување во Ремс|„Патувањето во Ремс“]]'', кое сè уште е на италијански јазик, неговите последни опери биле или изворни композиции на француски јазик или опширно преработени адаптации на француски јазик на претходни италијански опери. Музикологот [[Родолфо Челети]] ја сумира важноста на ''„Семирамида“'' наведувајќи дека таа „беше последната опера од големата барокна традиција: најубавата, најимагинативната, можеби најцелосната; но исто така, непоправливо, последната“.<ref>Raymond Monelle 1992, ''Semiramide redenta: archetipi, fonti classiche, censure antropologiche nel melodramma'', ''[[Music & Letters]]'', '''73(3)''', pp. 448–450</ref> == Историја на композицијата == Откако оставил белег со голем број блескави [[Комична опера|комични опери]] (најзначајни се ''[[Севилскиот бербер|„Севилскиот бербер“]]'', ''[[Пепелашка (Росини)|„Пепелашка“]]'', ''[[Турчин во Италија|„Турчин во Италија“]]'' и ''[[Италијанка во Алжир|„Италијанка во Алжир]]'' “, Росини сè повеќе се свртува кон сериозната опера (''opere seria''). Од 1813 (кога Росини го компонирал ''[[Танкреди|„Танкреди]]''“) до 1822 година, напишал значителна низа, главно за [[Театро ди Сан Карло]], [[Неапол]]. Една од причините за неговиот нов интерес за сериозниот жанр била неговата врска со големата [[Драмски сопран|драмска сопранистка]] [[Изабела Колбран]], која прво му била љубовница, а потоа и сопруга. Таа ги играла главните женски улоги во ''[[Елизабета, кралицата на Англија|„Елизабета, кралицата на Англија]]''“ (1815), „''[[Отело (Росини)|Отело“]]'' (1816), ''[[Армида (Росини)|„Армида“]]'' (1817), ''[[Мојсеј во Египет (Росини)|„Мојсеј во Египет“]]'' (1818), ''[[Мехмед II (Росини)|„Мехмед II]]''“ (1820) и пет други опери од Росини, сè до неговиот последен придонес во жанрот, ''„Семирамида“'', која исто така била напишана за Колбран во главната улога. Работата со либретистот започнала во октомври 1822 година, композиторот и либретистот ја зеле приказната на Волтер и направиле значајни измени. На Росини му биле потребни 33 дена за да го заврши делото.{{Sfn|Osborne|1994}} == Историја на изведбите == === 19 век === По премиерата, операта била изведена дваесет и осум пати<ref name="Osborne-pp113-14">{{Harvnb|Osborne|1994}}</ref> до крајот на сезоната во Венеција (и, во одреден момент, четири ноќи по ред) {{Sfn|Migliavacca|1998}} и продолжила со претстави низ цела Италија и Европа, вклучувајќи го Париз во 1825 година, [[Милано]] во 1829 и 1831 година и [[Виена]] во 1830 година. Стигнала во [[Лондон]] на 15 јули 1824 година, ја имала својата премиера во САД во театарот „Сент Чарлс“ во [[Њу Орлеанс]] на 1 мај 1837 година, но била изведена во [[Њујорк (град)|Њујорк]] дури на 3 јануари 1845 година.<ref name="Osborne-pp113-14" /> Други примадони се појавиле во главните улоги до околу 1825 година, бидејќи вокалните моќи на Колбран значително се намалиле до времето на премиерните изведби во Венеција и таа „не била во состојба никогаш повторно да ја отпее улогата“.<ref name="Mpage92">{{Harvnb|Migliavacca|1998}}</ref> 25 години по 1830 година, [[Џулија Гризи]] блескала во улогата особено во [[Санкт Петербург]] во 1849 година и Њујорк во 1854 година. До крајот на 1800-тите, операта практично исчезнала од репертоарот. Сепак, во 1880 година била избрана за отворање на Театро Костанци, и се појавила како дел од Фестивалот на операта во Синсинати во 1882 година, на кој присуствувал и [[Оскар Вајлд]], а на кој настапила и познатата дива [[Аделина Пати]], која ја избрала аријата „Bel raggio lusinghiero“ за нејзината проштална изведба. [[Метрополитенска опера|Метрополитенската опера]] ја обновила ''„Семирамида“'' во 1892, 1894 (со [[Нели Мелба]]) и 1895 година. === 20 век и по него === Операта повторно била оживеана во 1932 година (во германски превод) во [[Росток]], а потоа повторно се појавила под диригентската палка на [[Тулио Серафин]] на [[Фирентински музички мај]] во 1940 година. Претставите во [[Ла Скала (Милано)|Ла Скала]] во Милано во декември 1962 година со [[Џоан Сатерленд]] и [[Џулиета Симионато]] барале повторно составување на целата партитура од ракописот на Росини, бидејќи не било познато дека постојат други текстови.<ref name="Gossett">{{Harvnb|Gossett|2006}}</ref> Музикологот [[Филип Госет]] забележал дека помеѓу 1962 и 1990 година „околу седумдесет оперски куќи го вклучиле делото во една или повеќе сезони“.<ref name="Gossett">{{Harvnb|Gossett|2006}}</ref> Големото оживување на [[Оперски фестивал во Екс-ан-Прованс|Оперскиот фестивал во Екс-ан-Прованс]] во 1980 година го режирал [[Пјер Луиџи Пици]], а во него се појавила [[Монсерат Кабаље]] во главната улога, а [[Мерилин Хорн]] го играл Арсас. Истата поставка потоа била претставена последователно од Театро Карло Феличе во Џенова и од Театро Реџо во Торино, кој ја копродуцирал, со Лела Куберли /Мартин Дипуи и Катја Ричарели / Лучија Валентини Терани во главните улоги. Дури во оживувањето на Метрополитен театарот во 1990 година, по речиси 100 години, била поставена продукција заснована на ново критичко издание. Во неа наизменично се појавувале Лела Куберли и [[Џун Андерсон]] во главната улога, а повторно Мерилин Хорн како Арсас.<ref>Raymond Monelle 1992, ''Semiramide redenta: archetipi, fonti classiche, censure antropologiche nel melodramma'', ''[[Music & Letters]]'', '''73(3)''', pp. 448–450</ref> Меѓу другите изведби, делото било изведено на фестивалот [[Росини во Вајлдбед|„Росини во Вајлдбед“]] во 2012 година, кое било снимено со [[Алекс Пенда]] во главната улога. Во ноември 2017 година, Кралската опера во Лондон ја поставила својата прва продукција на операта од 1890-тите, со [[Џојс Дидонато]] во главната улога. == Улоги == {| class="wikitable" |+  !Улога ![[Пејачки глас]] !Премиера, 3 февруари 1823<br /><br />(Диригент: Антонио Камера) |- |[[Семирамида]], ''кралица на Вавилон, вдовица на кралот Нино'' |[[сопран]] |[[Изабела Колбран]] |- |Арзас, ''командир на Асирската војска'' |[[Контраалт (опера)|контраалт]] |[[Роза Маријани]] |- |Асур, ''принц, потомок на Баал'' |[[бас]] |[[Филипо Гали (бас)|Филипо Гали]] |- |Идрено, ''индијански крал'' |[[тенор]] |Џон Синклер |- |Орое'', првосвештеник на мудреците'' |бас |[[Лучано Маријани]] |- |Азема, ''принцеза, потомок на Баал'' |[[сопран]] |Матилде Спања |- |Митран, ''капетан на гардата'' |тенор |Гаетано Рамбалди |- |Духот на Нино |бас |Натале Чоли |} : Време: Антика{{Sfn|Osborne|1994}} или „Околу 2.000 години пред христијанската ера“{{Sfn|Migliavacca|1998}} : Место: [[Вавилон]] == Наводи == {{наводи}} == Литература == * Celletti, Rodolfo (1983), ''A History of Bel Canto'' (pub. as ''Storia del belcanto''), Discanto (1983) and Oxford University Press, 1996, in translation. {{ISBN|0-19-816641-9}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-19-816641-9|<bdi>0-19-816641-9</bdi>]] * Gossett, Philip (2003),[http://hum.uchicago.edu/orgs/ciao/Introductory/Essays%20from%20CIAO/Selling%20Semiramide.htm#_edn1 "Piracy in Venice: The Selling of ''Semiramide''"] Archived 2015-03-06 at the Wayback Machine, online at uchicago.edu. Originally published in David Rosen; Claire Brook (Eds.) (2003), ''Words on Music: Essays in Honor of Andrew Porter on the Occasion of His 75th Birthday''. Hillsdale, New York, Pendragon Press. * Narici, Ilaria, ''Semiramide'', in Gelli, Piero & Poletti, Filippo (Eds.) (2007), ''Dizionario dell'Opera 2008''. Milan: Baldini Castoldi Dalai, pp. 1204-1207. {{ISBN|978-88-6073-184-5}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-88-6073-184-5|<bdi>978-88-6073-184-5</bdi>]] * Osborne, Richard (1998), "''Semiramide''", in Stanley Sadie, (Ed.), ''The New Grove Dictionary of Opera'', Vol. Four. London: Macmillan Publishers, Inc. 1998 {{ISBN|0-333-73432-7}} {{ISBN|1-56159-228-5}} * Toye, Francis (1947), ''Rossini: The Man and His Music'', Dover Publications, 1987. {{ISBN|0486253961}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0486253961|<bdi>0486253961</bdi>]] {{ISBN|0-486-25396-1}} == Надворешни врски == * {{Ризница-ред|Semiramide (Rossini)|''Semiramide'' (Rossini)}} * Semiramide: Scores at the International Music Score Library Project {{Џоакино Росини}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Опери засновани на драмски текст]] [[Категорија:Опери]] [[Категорија:Италијански опери]] [[Категорија:Опери на Џоакино Росини]] ecj96161un1cacwk6z9575k5udjsj79 5545527 5545523 2026-04-27T20:14:01Z P.Nedelkovski 47736 додадена/изменета предлошка 5545527 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}} {{Infobox opera | name = Семирамида | genre = [[Опера]] | composer = [[Џоакино Росини]] | image = Rossini - Semiramide - Paris 1825 - Hippolyte Lecomte - Semiramis 1er Costume (Mdme Fodor) (cropped).jpg | image_upright = | caption = [[Жозефин Фодор]] како Семирамида на изведбата во Париз во 1825 година | other_name = | librettist = [[Гаетано Роси]] | language = Италијански | based_on = {{based on|''[[Семирамида(трагедија)|Семирамида]]''|[[Волтер]]}} | premiere_date = {{Start date|1823|02|03|df=y}} | premiere_location = [[Ла Фениче]], Венеција }} '''''Семирамида''''' — [[опера]] во два чина од [[Џоакино Росини]]. [[Либрето|Либретото]] од [[Гаетано Роси]] е засновано на [[Трагедија|трагедијата]] ''[[Семирамида (трагедија)|„Семирамида“]]'' од [[Франсоа Волтер|Волтер]], која пак од своја страна е заснована на [[Легенда|легендата]] за [[Семирамида]] од [[Асирија]]. Операта за прв пат е изведена во [[Ла Фениче]] во [[Венеција]] на 3 февруари 1823 година. ''„Семирамида“'' била последната италијанска опера на Росини и според Ричард Осборн, „може добро да се нарече ''Ревизија на Танкреди''“.{{Sfn|Osborne|1990}} Како и во ''[[Танкреди|„Танкреди“]]'', либретото на Роси е засновано на трагедија од Волтер. Музиката имала облик на враќање кон вокалните традиции на младоста на Росини и била [[мелодрама]] во која тој „ја пресоздал барокната традиција на декоративно пеење со неспоредлива вештина“. Сцените во ансамблот (особено дуетите помеѓу Арзас и Семирамида) и хоровите се од висок ред, како и оркестарското пишување, кое целосно ја користи големата поставка. По ова прекрасно дело, едно од неговите најдобри во [[Жанр|жанрот]], Росини ѝ го свртел грбот на Италија и се преселил во [[Париз]]. Освен ''[[Патување во Ремс|„Патувањето во Ремс“]]'', кое сè уште е на италијански јазик, неговите последни опери биле или изворни композиции на француски јазик или опширно преработени адаптации на француски јазик на претходни италијански опери. Музикологот [[Родолфо Челети]] ја сумира важноста на ''„Семирамида“'' наведувајќи дека таа „беше последната опера од големата барокна традиција: најубавата, најимагинативната, можеби најцелосната; но исто така, непоправливо, последната“.<ref>Raymond Monelle 1992, ''Semiramide redenta: archetipi, fonti classiche, censure antropologiche nel melodramma'', ''[[Music & Letters]]'', '''73(3)''', pp. 448–450</ref> == Историја на композицијата == Откако оставил белег со голем број блескави [[Комична опера|комични опери]] (најзначајни се ''[[Севилскиот бербер|„Севилскиот бербер“]]'', ''[[Пепелашка (Росини)|„Пепелашка“]]'', ''[[Турчин во Италија|„Турчин во Италија“]]'' и ''[[Италијанка во Алжир|„Италијанка во Алжир]]'' “, Росини сè повеќе се свртува кон сериозната опера (''opere seria''). Од 1813 (кога Росини го компонирал ''[[Танкреди|„Танкреди]]''“) до 1822 година, напишал значителна низа, главно за [[Театро ди Сан Карло]], [[Неапол]]. Една од причините за неговиот нов интерес за сериозниот жанр била неговата врска со големата [[Драмски сопран|драмска сопранистка]] [[Изабела Колбран]], која прво му била љубовница, а потоа и сопруга. Таа ги играла главните женски улоги во ''[[Елизабета, кралицата на Англија|„Елизабета, кралицата на Англија]]''“ (1815), „''[[Отело (Росини)|Отело“]]'' (1816), ''[[Армида (Росини)|„Армида“]]'' (1817), ''[[Мојсеј во Египет (Росини)|„Мојсеј во Египет“]]'' (1818), ''[[Мехмед II (Росини)|„Мехмед II]]''“ (1820) и пет други опери од Росини, сè до неговиот последен придонес во жанрот, ''„Семирамида“'', која исто така била напишана за Колбран во главната улога. Работата со либретистот започнала во октомври 1822 година, композиторот и либретистот ја зеле приказната на Волтер и направиле значајни измени. На Росини му биле потребни 33 дена за да го заврши делото.{{Sfn|Osborne|1994}} == Историја на изведбите == === 19 век === По премиерата, операта била изведена дваесет и осум пати<ref name="Osborne-pp113-14">{{Harvnb|Osborne|1994}}</ref> до крајот на сезоната во Венеција (и, во одреден момент, четири ноќи по ред) {{Sfn|Migliavacca|1998}} и продолжила со претстави низ цела Италија и Европа, вклучувајќи го Париз во 1825 година, [[Милано]] во 1829 и 1831 година и [[Виена]] во 1830 година. Стигнала во [[Лондон]] на 15 јули 1824 година, ја имала својата премиера во САД во театарот „Сент Чарлс“ во [[Њу Орлеанс]] на 1 мај 1837 година, но била изведена во [[Њујорк (град)|Њујорк]] дури на 3 јануари 1845 година.<ref name="Osborne-pp113-14" /> Други примадони се појавиле во главните улоги до околу 1825 година, бидејќи вокалните моќи на Колбран значително се намалиле до времето на премиерните изведби во Венеција и таа „не била во состојба никогаш повторно да ја отпее улогата“.<ref name="Mpage92">{{Harvnb|Migliavacca|1998}}</ref> 25 години по 1830 година, [[Џулија Гризи]] блескала во улогата особено во [[Санкт Петербург]] во 1849 година и Њујорк во 1854 година. До крајот на 1800-тите, операта практично исчезнала од репертоарот. Сепак, во 1880 година била избрана за отворање на Театро Костанци, и се појавила како дел од Фестивалот на операта во Синсинати во 1882 година, на кој присуствувал и [[Оскар Вајлд]], а на кој настапила и познатата дива [[Аделина Пати]], која ја избрала аријата „Bel raggio lusinghiero“ за нејзината проштална изведба. [[Метрополитенска опера|Метрополитенската опера]] ја обновила ''„Семирамида“'' во 1892, 1894 (со [[Нели Мелба]]) и 1895 година. === 20 век и по него === Операта повторно била оживеана во 1932 година (во германски превод) во [[Росток]], а потоа повторно се појавила под диригентската палка на [[Тулио Серафин]] на [[Фирентински музички мај]] во 1940 година. Претставите во [[Ла Скала (Милано)|Ла Скала]] во Милано во декември 1962 година со [[Џоан Сатерленд]] и [[Џулиета Симионато]] барале повторно составување на целата партитура од ракописот на Росини, бидејќи не било познато дека постојат други текстови.<ref name="Gossett">{{Harvnb|Gossett|2006}}</ref> Музикологот [[Филип Госет]] забележал дека помеѓу 1962 и 1990 година „околу седумдесет оперски куќи го вклучиле делото во една или повеќе сезони“.<ref name="Gossett">{{Harvnb|Gossett|2006}}</ref> Големото оживување на [[Оперски фестивал во Екс-ан-Прованс|Оперскиот фестивал во Екс-ан-Прованс]] во 1980 година го режирал [[Пјер Луиџи Пици]], а во него се појавила [[Монсерат Кабаље]] во главната улога, а [[Мерилин Хорн]] го играл Арсас. Истата поставка потоа била претставена последователно од Театро Карло Феличе во Џенова и од Театро Реџо во Торино, кој ја копродуцирал, со Лела Куберли /Мартин Дипуи и Катја Ричарели / Лучија Валентини Терани во главните улоги. Дури во оживувањето на Метрополитен театарот во 1990 година, по речиси 100 години, била поставена продукција заснована на ново критичко издание. Во неа наизменично се појавувале Лела Куберли и [[Џун Андерсон]] во главната улога, а повторно Мерилин Хорн како Арсас.<ref>Raymond Monelle 1992, ''Semiramide redenta: archetipi, fonti classiche, censure antropologiche nel melodramma'', ''[[Music & Letters]]'', '''73(3)''', pp. 448–450</ref> Меѓу другите изведби, делото било изведено на фестивалот [[Росини во Вајлдбед|„Росини во Вајлдбед“]] во 2012 година, кое било снимено со [[Алекс Пенда]] во главната улога. Во ноември 2017 година, Кралската опера во Лондон ја поставила својата прва продукција на операта од 1890-тите, со [[Џојс Дидонато]] во главната улога. == Улоги == {| class="wikitable" |+  !Улога ![[Пејачки глас]] !Премиера, 3 февруари 1823<br /><br />(Диригент: Антонио Камера) |- |[[Семирамида]], ''кралица на Вавилон, вдовица на кралот Нино'' |[[сопран]] |[[Изабела Колбран]] |- |Арзас, ''командир на Асирската војска'' |[[Контраалт (опера)|контраалт]] |[[Роза Маријани]] |- |Асур, ''принц, потомок на Баал'' |[[бас]] |[[Филипо Гали (бас)|Филипо Гали]] |- |Идрено, ''индијански крал'' |[[тенор]] |Џон Синклер |- |Орое'', првосвештеник на мудреците'' |бас |[[Лучано Маријани]] |- |Азема, ''принцеза, потомок на Баал'' |[[сопран]] |Матилде Спања |- |Митран, ''капетан на гардата'' |тенор |Гаетано Рамбалди |- |Духот на Нино |бас |Натале Чоли |} : Време: Антика{{Sfn|Osborne|1994}} или „Околу 2.000 години пред христијанската ера“{{Sfn|Migliavacca|1998}} : Место: [[Вавилон]] == Наводи == {{наводи}} == Литература == * Celletti, Rodolfo (1983), ''A History of Bel Canto'' (pub. as ''Storia del belcanto''), Discanto (1983) and Oxford University Press, 1996, in translation. {{ISBN|0-19-816641-9}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-19-816641-9|<bdi>0-19-816641-9</bdi>]] * Gossett, Philip (2003),[http://hum.uchicago.edu/orgs/ciao/Introductory/Essays%20from%20CIAO/Selling%20Semiramide.htm#_edn1 "Piracy in Venice: The Selling of ''Semiramide''"] Archived 2015-03-06 at the Wayback Machine, online at uchicago.edu. Originally published in David Rosen; Claire Brook (Eds.) (2003), ''Words on Music: Essays in Honor of Andrew Porter on the Occasion of His 75th Birthday''. Hillsdale, New York, Pendragon Press. * Narici, Ilaria, ''Semiramide'', in Gelli, Piero & Poletti, Filippo (Eds.) (2007), ''Dizionario dell'Opera 2008''. Milan: Baldini Castoldi Dalai, pp. 1204-1207. {{ISBN|978-88-6073-184-5}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-88-6073-184-5|<bdi>978-88-6073-184-5</bdi>]] * Osborne, Richard (1998), "''Semiramide''", in Stanley Sadie, (Ed.), ''The New Grove Dictionary of Opera'', Vol. Four. London: Macmillan Publishers, Inc. 1998 {{ISBN|0-333-73432-7}} {{ISBN|1-56159-228-5}} * Toye, Francis (1947), ''Rossini: The Man and His Music'', Dover Publications, 1987. {{ISBN|0486253961}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0486253961|<bdi>0486253961</bdi>]] {{ISBN|0-486-25396-1}} == Надворешни врски == * {{Ризница-ред|Semiramide (Rossini)|''Semiramide'' (Rossini)}} * Semiramide: Scores at the International Music Score Library Project {{Џоакино Росини}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Опери засновани на драмски текст]] [[Категорија:Опери]] [[Категорија:Италијански опери]] [[Категорија:Опери на Џоакино Росини]] 6pebvgv2jj0rf8c72js5b63lasdcxbv Џамија Ариф-ага (Одрин) 0 1392838 5545524 2026-04-27T20:10:06Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: {{Infobox religious building | building_name = Џамија Ариф-ага | native_name = Ариф-агова џамија | religious_affiliation = [[сунитски ислам]] | image = Arif Ağa Camii 30.JPG | coordinates = {{coord|41.68072|26.55347|format=dms|type:landmark_region:TR|display=inline,title}} | caption = | location = [[Одрин]], Турција | status... 5545524 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious building | building_name = Џамија Ариф-ага | native_name = Ариф-агова џамија | religious_affiliation = [[сунитски ислам]] | image = Arif Ağa Camii 30.JPG | coordinates = {{coord|41.68072|26.55347|format=dms|type:landmark_region:TR|display=inline,title}} | caption = | location = [[Одрин]], Турција | status = | functional_status = | architect = | architecture_type = џамија | architecture_style = [[османлиска архитектура]] | year_completed = ~1506 | minaret_quantity = 1 | designation1_type = Cultural | designation1_criteria = i, iv | designation1_date = | designation1_number = | designation1_free1name = | designation1_free1value = | designation1_free2name = | designation1_free2value = | image_skyline = | image_size = | latitude = | longitude = | architecture = yes }} '''Џамија Ариф Ага''' ([[Турски јазик|турски]]: ''Arif Ağa Camii'') — [[џамија]] изградена од Ариф-ага во 15 век, која се наоѓа во центарот на [[Одрин]], [[Турција]]. Џамијата Ариф-ага е популарно позната како Џамија Кунбед.<ref>{{cite book|access-date=7 December 2024 |date=1999 |language=tr |page=137 |publisher=TC Başbakanlık Vakıflar Genel Müdürlüğü |title=Edirne Evkaf-ı İslamiyye Tarihi Cilt:1 – Camiler ve Mescidler. |url=https://cdn.vgm.gov.tr/yayin/dergi/muhtelif/edirne-evkaf-i-islamiyye-tarihi--camiler-ve-mescit.pdf}}<!-- auto-translated from Turkish by Module:CS1 translator --></ref> Џамијата е изградена од делкан камен со квадратен план. Минарето на џамијата е во западниот агол.<ref>{{cite web|access-date=7 December 2024 |archive-date=19 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419062149/https://edirnekultur.com/detay/arif-aga-camii-609 |language=tr-TR |last=@edirnekultur22 |title=Arif Ağa Camii |url=https://edirnekultur.com/detay/arif-aga-camii-609 |url-status=live |work=Arif Ağa Camii}}<!-- auto-translated from Turkish by Module:CS1 translator --></ref> Џамијата, која била поправена од регионалната дирекција за фондации во 1992 година, била повторно отворена за богослужба во 1993 година. <ref>{{cite web|access-date=3 December 2024 |archive-date=8 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241208030445/https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/edirne/kulturenvanteri/arif-aga-camii |title=Arif Ağa Camii |url=https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/edirne/kulturenvanteri/arif-aga-camii |work=Kültür Portalı}}<!-- auto-translated from Turkish by Module:CS1 translator --></ref> == Наводи == {{наводи}} {{Отомански џамии во Одрин}} [[Категорија:Отомански џамии во Одрин|Ариф-ага]] 5y7urfu043lo33ehenx5ve5pzufk3oo Разговор:Џамија Ариф-ага (Одрин) 1 1392839 5545525 2026-04-27T20:11:29Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: {{СЗР}}{{СИЕ Пролет 2026|корисник=Тиверополник|тема=Уметност|земја=Турција}} 5545525 wikitext text/x-wiki {{СЗР}}{{СИЕ Пролет 2026|корисник=Тиверополник|тема=Уметност|земја=Турција}} hf7j2491907wmusbsqbmazxgusf8rx2 Разговор:Семирамида (Росини) 1 1392840 5545529 2026-04-27T20:14:32Z P.Nedelkovski 47736 Создадена страница со: {{СЗР}} 5545529 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx Џамија Чакир-ага (Одрин) 0 1392841 5545538 2026-04-27T20:25:23Z Тиверополник 1815 нс 5545538 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious building | building_name = Џамија Чакир-ага | native_name = Чакир-агова џамија | religious_affiliation = [[сунитски ислам]] | image = Çakır Ağa Camii, Edirne 45.JPG | coordinates = {{coord|41.684167|26.555556|format=dms|type:landmark_region:TR|display=inline,title}} | caption = | location = [[Одрин]], Турција | status = | functional_status = | architect = | architecture_type = џамија | architecture_style = [[османлиска архитектура]] | year_completed = 1453 | minaret_quantity = 1 | designation1_type = | designation1_criteria = | designation1_date = | designation1_number = | designation1_free1name = | designation1_free1value = | designation1_free2name = | designation1_free2value = | image_skyline = | image_size = | latitude = | longitude = | architecture = yes }} '''Џамија Чакир-ага ''' ([[Турски јазик|турски]]: ''Çakır Ağa Camii'') — [[џамија]] изградена од Чакир-ага Скопски, кој бил началник на јаничарите. Џамијата била изградена во времето на [[Мехмед Освојувачот]] во 1453 година и денес се наоѓа во центарот на [[Одрин]], [[Турција]]. Џамијата Чакир-ага, со својата квадратна главна сала и минаре во североисточниот агол, е типичен пример за раната [[отоманска архитектура]]. Во ѕидовите на џамијата се користени грубо делкани и кршени камења, додека во минарето се користени тули и фино делкан камен. Џамијата има прозорци на два реда на фасадите. Дрвената мимбона на џамијата, обоена во кафеава боја, има побогата орнаментација од михработ. Сместена во градина формирана од ѕидови на источната, западната и северната страна, џамијата има два влеза. Џамијата Чакир Ага претрпела обемни поправки во 1859 година.[2] Првично покриена со купола, џамијата била повторно изградена со покрив откако била уништена во 1905 година. Повторно била поправена во 1973 година а џамијата последен пат била реставрирана во ноември 2013 година.[3] 75% од трошоците за реставрација на џамијата од 463.833 турски лири биле покриени од Агенцијата за развој на Тракија. Џамијата била повторно отворена за богослужба на 23 февруари 2015 година, по реставраторски работи што траеле приближно 15 месеци.[4][5] 9viruylof9q1y2g6ub02bgrsfxmnwck 5545541 5545538 2026-04-27T20:28:53Z Тиверополник 1815 5545541 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious building | building_name = Џамија Чакир-ага | native_name = Чакир-агова џамија | religious_affiliation = [[сунитски ислам]] | image = Çakır Ağa Camii, Edirne 45.JPG | coordinates = {{coord|41.684167|26.555556|format=dms|type:landmark_region:TR|display=inline,title}} | caption = | location = [[Одрин]], Турција | status = | functional_status = | architect = | architecture_type = џамија | architecture_style = [[османлиска архитектура]] | year_completed = 1453 | minaret_quantity = 1 | designation1_type = | designation1_criteria = | designation1_date = | designation1_number = | designation1_free1name = | designation1_free1value = | designation1_free2name = | designation1_free2value = | image_skyline = | image_size = | latitude = | longitude = | architecture = yes }} '''Џамија Чакир-ага ''' ([[Турски јазик|турски]]: ''Çakır Ağa Camii'') — [[џамија]] изградена од Чакир-ага Скопски, кој бил началник на јаничарите. Џамијата била изградена во времето на [[Мехмед Освојувачот]] во 1453 година и денес се наоѓа во центарот на [[Одрин]], [[Турција]].<ref>[https://archive.org/details/edirneevkafiislamiyyetarihicamilermescitler/page/n57/mode/2up?q=%C3%A7ak%C4%B1r Edirne Evkaf-ı İslamiyye Tarihi Camiler ve Mescitler.] </ref> Џамијата Чакир-ага, со својата квадратна главна сала и минаре во североисточниот агол, е типичен пример за раната [[отоманска архитектура]]. Во ѕидовите на џамијата се користени грубо делкани и кршени камења, додека во минарето се користени тули и фино делкан камен. Џамијата има прозорци на два реда на фасадите. Дрвената мимбона на џамијата, обоена во кафеава боја, има побогата орнаментација од михработ. Сместена во градина формирана од ѕидови на источната, западната и северната страна, џамијата има два влеза. Џамијата Чакир Ага претрпела обемни поправки во 1859 година.[2] Првично покриена со купола, џамијата била повторно изградена со покрив откако била уништена во 1905 година. Повторно била поправена во 1973 година а џамијата последен пат била реставрирана во ноември 2013 година.[3] 75% од трошоците за реставрација на џамијата од 463.833 турски лири биле покриени од Агенцијата за развој на Тракија. Џамијата била повторно отворена за богослужба на 23 февруари 2015 година, по реставраторски работи што траеле приближно 15 месеци.[4][5] == Наводи == {{наводи}} {{Отомански џамии во Одрин}} [[Категорија:Отомански џамии во Одрин|Чакир-ага]] mob740ia47fxcdwyr28j3mb6s394g4g 5545545 5545541 2026-04-27T20:33:07Z Тиверополник 1815 5545545 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious building | building_name = Џамија Чакир-ага | native_name = Чакир-агова џамија | religious_affiliation = [[сунитски ислам]] | image = Çakır Ağa Camii, Edirne 45.JPG | coordinates = {{coord|41.684167|26.555556|format=dms|type:landmark_region:TR|display=inline,title}} | caption = | location = [[Одрин]], Турција | status = | functional_status = | architect = | architecture_type = џамија | architecture_style = [[османлиска архитектура]] | year_completed = 1453 | minaret_quantity = 1 | designation1_type = | designation1_criteria = | designation1_date = | designation1_number = | designation1_free1name = | designation1_free1value = | designation1_free2name = | designation1_free2value = | image_skyline = | image_size = | latitude = | longitude = | architecture = yes }} '''Џамија Чакир-ага ''' ([[Турски јазик|турски]]: ''Çakır Ağa Camii'') — [[џамија]] изградена од Чакир-ага Скопски, кој бил началник на јаничарите. Џамијата била изградена во времето на [[Мехмед Освојувачот]] во 1453 година и денес се наоѓа во центарот на [[Одрин]], [[Турција]].<ref>[https://archive.org/details/edirneevkafiislamiyyetarihicamilermescitler/page/n57/mode/2up?q=%C3%A7ak%C4%B1r Edirne Evkaf-ı İslamiyye Tarihi Camiler ve Mescitler.] </ref> Џамијата Чакир-ага, со својата квадратна главна сала и минаре во североисточниот агол, е типичен пример за раната [[отоманска архитектура]]. Во ѕидовите на џамијата се користени грубо делкани и кршени камења, додека во минарето се користени тули и фино делкан камен. Џамијата има прозорци на два реда на фасадите. Дрвената мимбона на џамијата, обоена во кафеава боја, има побогата орнаментација од михработ. Сместена во градина формирана од ѕидови на источната, западната и северната страна, џамијата има два влеза. Џамијата Чакир Ага претрпела обемни поправки во 1859 година.<ref>[https://belleten.gov.tr/eng/full-text/396/tur "XV. Yüzyıl Bânilerinden Çakır Ağa ve Mimari Eserleri".]</ref> Првично покриена со купола, џамијата била повторно изградена со покрив откако била уништена во 1905 година. Повторно била поправена во 1973 година а џамијата последен пат била реставрирана во ноември 2013 година.<ref>[https://belleten.gov.tr/tam-metin/396/tur Çakır Ağa Camii Restorasyonu Başladı İhlas Haber Ajansı.]</ref> 75% од трошоците за реставрација на џамијата од 463.833 турски лири биле покриени од Агенцијата за развој на Тракија. Џамијата била повторно отворена за богослужба на 23 февруари 2015 година, по реставраторски работи што траеле приближно 15 месеци.<ref>[https://edirnekultur.com/detay/cakir-aga-camii-271 @edirnekultur22. "Çakır Ağa Camii".]</ref><ref>[https://www.milliyet.com.tr/yerel-haberler/edirne/edirne-de-562-yillik-tarihi-cami-yeniden-ibadete-acildi-10632009 "Edirne'de 562 Yıllık Tarihi Cami Yeniden İbadete Açıldı".]</ref> == Наводи == {{наводи}} {{Отомански џамии во Одрин}} [[Категорија:Отомански џамии во Одрин|Чакир-ага]] n9cnblxknpih3qbjzz5aznrw0h9ejfg Разговор:Џамија Чакир-ага (Одрин) 1 1392842 5545539 2026-04-27T20:26:03Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: {{СЗР}}{{СИЕ Пролет 2026|корисник=Тиверополник|тема=Уметност|земја=Турција}} 5545539 wikitext text/x-wiki {{СЗР}}{{СИЕ Пролет 2026|корисник=Тиверополник|тема=Уметност|земја=Турција}} hf7j2491907wmusbsqbmazxgusf8rx2 Рајан Гравенберх 0 1392843 5545559 2026-04-27T21:57:46Z Carshalton 30527 Создадена страница со: {{Infobox football biography 3 | playername = Рајан Гравенберх | image = [[File:2022-07-30 Fußball, Männer, DFL-Supercup, RB Leipzig - FC Bayern München 1DX 3342 by Stepro (cropped).jpg|200px]] | fullname = Рајан Џиро Гравенберх<ref>{{cite web |url=https://www.premierleague.com/news/3681595 |title=2023/24 Premier League squad lists |publisher=Premier League |date=13 Septemb... 5545559 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Рајан Гравенберх | image = [[File:2022-07-30 Fußball, Männer, DFL-Supercup, RB Leipzig - FC Bayern München 1DX 3342 by Stepro (cropped).jpg|200px]] | fullname = Рајан Џиро Гравенберх<ref>{{cite web |url=https://www.premierleague.com/news/3681595 |title=2023/24 Premier League squad lists |publisher=Premier League |date=13 September 2023 |access-date=14 September 2023 |archive-date=3 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231003172303/https://www.premierleague.com/news/3681595 |url-status=live }}</ref> | height = {{height|m=1.90}}<ref>{{cite web |url=https://www.premierleague.com/en/players/441266/ryan-gravenberch/overview |title=Ryan Gravenberch: Overview |publisher=Premier League |access-date=29 November 2025}}</ref> | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|2002|5|16}}<ref>{{cite web |url=https://www.11v11.com/players/ryan-gravenberch-266142/ |title=Ryan Gravenberch |website=11v11.com |publisher=AFS Enterprises |access-date=25 July 2025 |archive-date=25 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250725135831/https://www.11v11.com/players/ryan-gravenberch-266142/ |url-status=live }}</ref> | cityofbirth = {{роден во|Амстердам|}} | countryofbirth = [[Холандија]] | nationality = {{flagsport|NED}} [[Холандија]] | currentclub = {{Fb team Liverpool}} | clubnumber = 38 | position = [[Среден ред (фудбал)|среден ред]] | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Ajax}} | years1 = 2018-2020 | caps1 = 44 | goals1 = 8 | clubs1 = {{Fb team Jong Ajax}} | years2 = 2018-2022 | caps2 = 72 | goals2 = 7 | clubs2 = {{Fb team Ajax}} | years3 = 2022-2023 | caps3 = 25 | goals3 = 0 | clubs3 = {{Fb team Bayern Munchen}} | years4 = 2023- | caps4 = 95 | goals4 = 5 | clubs4 = {{Fb team Liverpool}} | nationalyears1 = 2017-2018 | nationalcaps1 = 6 | nationalgoals1 = 1 | nationalteam1 = {{flagsport|NED}} [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 16 години|Холандија 16]] | nationalyears2 = 2018 | nationalcaps2 = 4 | nationalgoals2 = 0 | nationalteam2 = {{flagsport|NED}} [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 17 години|Холандија 17]] | nationalyears3 = 2018-2020 | nationalcaps3 = 8 | nationalgoals3 = 0 | nationalteam3 = {{flagsport|NED}} [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 19 години|Холандија 19]] | nationalyears4 = 2020-2023 | nationalcaps4 = 11 | nationalgoals4 = 1 | nationalteam4 = {{flagsport|NED}} [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 21 година|Холандија 21]] | nationalyears5 = 2021- | nationalcaps5 = 25 | nationalgoals5 = 1 | nationalteam5 = {{flagsport|NED}} [[Фудбалска репрезентација на Холандија|Холандија]] }} '''Рајан Гравенбергх''' (роден на [[16 мај]] [[2002]] година, во [[Амстердам]]) — [[Холандија|холандски]] [[фудбал]]ер, {{Football/MF/player}} на {{Fb team (N) Liverpool}} и на [[Фудбалска репрезентација на Холандија|холандската репрезентација]]. ==Биографија== Гравенберх е роден во Холандија од родители со [[Суринам|суринамско]] потекло.<ref>{{cite web|url=https://football-wonderkids.co.uk/player/ryan-gravenberch/|title=Ryan Gravenberch|date=2 July 2024|access-date=2026-03-15|website=Football-Wonderkids}}</ref> Неговиот постар брат [[Данзел Гравенберх|Данзел]] е исто така поранешен фудбалер.<ref>{{cite web|url=http://www.elfvoetbal.nl/Binnenland/272634/Ryan-Gravenberch-een-Raiola-diamant-die-wl-bij-Ajax-blijft-Wil-eerste-halen|title=Ryan Gravenberch, een Raiola-diamant die wél bij Ajax blijft: "Wil eerste halen"|website=Elfvoetbal.nl|trans-title=Ryan Gravenberch, a Raiola diamond who is staying at Ajax: "Want to reach the first team"}}</ref> Во август 2025 година, Гравенберх и неговата партнерка Синди Пероти го објавиле раѓањето на нивното прво дете, ќерката Џотс.<ref>{{cite web |last1=Quinlan |first1=James |title=Liverpool midfielder Ryan Gravenberch and partner supported as they issue family update |url=https://www.liverpoolecho.co.uk/sport/football/football-news/liverpool-midfielder-ryan-gravenberch-partner-32301619 |website=[[Liverpool Echo]] |access-date=25 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250825062854/https://www.liverpoolecho.co.uk/sport/football/football-news/liverpool-midfielder-ryan-gravenberch-partner-32301619 |archive-date=25 August 2025 |date=18 August 2025}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.facebook.com/liverpool.transfer.news/posts/ryan-gravenberch-and-his-wife-decided-to-name-their-newborn-baby-jots-gravenberc/1100769978830432/|title=Ryan Gravenberch and his wife decided to name their newborn baby Jots Gravenberch ❤️👶 You will live forever Diogo|publisher=LFC News on Facebook|date=24 август 2025|access-date=27 април 2026}}</ref> ==Технички карактеристики== [[Среден ред (фудбал)|Играч од среден ред]], кој може да игра во неколку улоги како [[Среден ред (фудбал)#Дефанзивен играч од среден ред|медијано]], [[Среден ред (фудбал)#Дефанзивен играч од среден ред|плејмејкер]] и [[Среден ред (фудбал)#Централен играч од среден ред|мецала]].<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Cite web|url=https://corrieredellosport.it/news/calcio/talent-scout/2021/10/07-86038446/guus_til_e_la_nuova_olanda_di_van_gaal_la_mezzala_del_feyenoord_accende_il_mercato|title=Guus Til e la nuova Olanda di Van Gaal: la mezzala del Feyenoord accende il mercato|access-date=2021-10-09}}</ref> Одличен во изнесување на топката,<ref>{{Cite news|language=en-US|name=James|surname=Pearce|url=https://www.nytimes.com/athletic/6646636/2025/09/21/ryan-gravenberch-liverpool-midfielder-analysis/|title=How Ryan Gravenberch became the Premier League’s most complete midfielder|publisher=The New York Times|date=2025-09-21|access-date=2026-03-11}}</ref> благодарение на добриот и разноврсен [[дриблинг]] кој му помага да се ослободи од притисокот на противниците,<ref>{{Cite web|language=it|url=https://ultimouomo.com/la-danza-di-gravenberch-a-centrocampo|title=La danza di Gravenberch a centrocampo – Ultimo Uomo|website=ultimouomo.com|access-date=2026-03-11}}</ref> но и добрата основна техника која ја поседува. Поради неговата физичка сила, елегантните движења и добриот шут од далечина, тој често е споредуван со [[Пол Погба]].<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.footballscouting.it/rubriche/alla-scoperta-di-ryan-gravenberch-il-pogba-di-casa-ajax/|title=Alla scoperta di Ryan Gravenberch, il Pogba di casa Ajax|date=4 февруари 2018}}</ref><ref name=":1" /> == Клупска кариера == === Ајакс === Гравенберх се приклучил на младинската академија на [[ФК Ајакс|Ајакс]] во 2010 година и напредувал низ младинските категории.<ref>{{cite web|url=https://www.bijlmerenmeer.nl/toptalent-ryan-gravenberch-uit-zuidoost-tekent-bij-ajax/|title=Toptalent Ryan Gravenberch uit Zuidoost tekent bij Ajax – Bijlmer en Meer|work=Bijlmer en Meer |date=10 July 2018|trans-title=Top talent Ryan Gravenberch from Zuidoost signs with Ajax – Bijlmer and More}}</ref> На 7 јуни 2018 година, тој ја добил наградата „Трофеј [[Абделхак Нури]]“, која се доделува на најдобриот талент во академијата на Ајакс.<ref>{{Cite web |date=2018-06-08 |title=Ajax renames talent award after Abdelhak Nouri |url=https://nltimes.nl/2018/06/08/ajax-renames-talent-award-abdelhak-nouri|access-date=2026-03-15 |website=NL Times |language=en}}</ref> Истиот ден го потпишал својот прв професионален договор со Ајакс, во трајност до 2023 година.<ref name=":3">{{cite web|url=http://www.football-oranje.com/gravenberch-and-brobbey-sign-first-ajax-contracts/|title=Gravenberch and Brobbey sign first Ajax contracts|date=7 June 2018|access-date=2026-03-15|website=Football Oranje}}</ref> Своето деби како професионален фудбалер, Гравенберх го направил со [[Јонг Ајакс]], резервниот тим на Ајакс, во победата со 5–2 во [[Ерсте дивиси]] против [[ФК Дордехт Дордехт|Дордехт]] на 24 август 2018 година.<ref>{{cite web|url=https://int.soccerway.com/matches/2018/08/24/netherlands/eerste-divisie/jong-ajax/bvo-fc-dordrecht/2794387/|title=Ajax II vs. Dordrecht – 24 August 2018 – Soccerway|website=Soccerway|access-date=2026-03-15}}</ref> Гравенберх го направил своето деби за првиот тим на Ајакс на 23 септември 2018 година, во поразот со 3–0 од [[ФК ПСВ Ајндховен|ПСВ]] во [[Ередивиси]].<ref>{{cite web|url=https://int.soccerway.com/matches/2018/09/23/netherlands/eredivisie/psv-nv/afc-ajax/2793980/|title=PSV vs. Ajax – 23 September 2018 – Soccerway|website=Soccerway|access-date=2026-03-15}}</ref> Тој станал најмладиот играч на Ајакс што настапил во Ередивиси, на возраст од 16 години и 130 дена, надминувајќи го рекордот од 16 години и 242 дена поставен од [[Кларенс Седорф]].<ref>{{cite web |date=23 September 2018 |title=Gravenberch jongste Ajax-speler ooit in eredivisie |url=https://www.gelderlander.nl/nederlands-voetbal/gravenberch-jongste-ajax-speler-ooit-in-eredivisie~ac2d49eb/|website=de Gelderlander |publisher=DPG Media |language=nl|trans-title=Gravenberch youngest Ajax player ever in Eredivisie}}</ref> Три дена подоцна, го имал својот прв старт за Ајакс, постигнувајќи гол во победата од 7–0 во [[Фудбалски куп на Холандија|Купот на Холандија]] против [[ХВВ Те Верве|Те Верве]], со што станал најмладиот стрелец во историјата на клубот.<ref>{{cite web |url=https://www.liverpoolfc.com/news/factfile-all-you-need-know-about-ryan-gravenberch|title=Factfile: All you need to know about Ryan Gravenberch |publisher=Liverpool F.C. |date=1 September 2023|access-date=11 November 2024 }}</ref> На 25 ноември 2020 година, Гравенберх го постигна својот прв гол во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]] во победата од 3–1 против [[FC Midtjylland|Midtjylland]] во сезоната [[2020–21 UEFA Champions League|2020–21]].<ref>{{cite web |url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/match/2029429--ajax-vs-midtjylland/|title=Ajax 3–1 Midtjylland |publisher=UEFA |date=25 November 2020 }}</ref> На 18 април 2021 година, Гравенберх го постигна првиот гол во победата од 2–1 против [[SBV Vitesse|Vitesse]] во финалето на [[2021 KNVB Cup final]].<ref>{{Cite news |date=18 April 2021 |title=Neres' stoppage-time goal seals Dutch Cup win |publisher=AFC Ajax |url=https://english.ajax.nl/articles/neres-stoppage-time-goal-seals-dutch-cup-win/|access-date=5 April 2022}}</ref> === Баерн Минхен === На 13 јуни 2022 година, Гравенберх потпиша за клубот од [[Bundesliga]] [[FC Bayern Munich|Баерн Минхен]] со петгодишен договор.<ref name=":2">{{Cite web |date=13 June 2022 |title=Ryan Gravenberch signs five-year deal |url=https://fcbayern.com/en/news/2022/06/gravenberch-signing |access-date=13 June 2022 |publisher=FC Bayern Munich}}</ref> Трансферната сума што ја плати Ајакс изнесуваше околу 18 милиони евра, со дополнителни 5 милиони во бонуси.<ref>{{Cite web |last=Summerfield |first=Jude |date=12 June 2022 |title=Bayern Munich director further confirms Ryan Gravenberch transfer |url=https://www.90min.com/posts/bayern-munich-director-further-confirms-ryan-gravenberch-transfer |access-date=13 June 2022 |publisher=[[90min]]}}</ref> На 31 август, тој го постигна својот прв гол и забележа асистенција во победата од 5–0 против [[FC Viktoria Köln|Viktoria Köln]] во [[2022–23 DFB-Pokal|DFB-Pokal]].<ref>{{cite web |url=https://www.kicker.de/vikt-koeln-gegen-bayern-2022-dfb-pokal-4774111/spielbericht |title=Tor und Assist: Gravenberch bringt Bayerns Sieg auf den Weg |website=[[Kicker (magazine)|Kicker]] |language=de |date=31 August 2022 |trans-title=Goal and assist: Gravenberch sets Bayern's victory on its way}}</ref> === Ливерпул === На 1 септември 2023 година, последниот ден од трансферниот период во [[Premier League]], Гравенберх потпиша за [[Liverpool F.C.|Ливерпул]] со петгодишен договор.<ref>{{Cite web |date=2023-09-01 |title=Liverpool complete signing of midfielder Ryan Gravenberch - Liverpool FC |url=https://www.liverpoolfc.com/news/liverpool-complete-signing-midfielder-ryan-gravenberch |access-date=2026-03-15 |website=www.liverpoolfc.com |language=en}}</ref> Сумата, официјално необјавена, се проценува на околу 40 милиони евра.<ref>{{Cite news |date=2023-08-31 |title=Ryan Gravenberch: Liverpool agree £34m deal for Netherlands midfielder with Bayern Munich |url=https://www.bbc.com/sport/football/66677935 |access-date=2026-03-15 |work=BBC Sport |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |last=Joyce |first=Paul |date=2023-08-31 |title=Ryan Gravenberch set for Liverpool medical after club agree £34m deal |url=https://www.thetimes.com/sport/football/article/ryan-gravenberch-set-for-liverpool-medical-after-club-agree-34m-deal-3rm0960f7 |access-date=2026-03-15 |website=www.thetimes.com |language=en-GB |issn=0140-0460}}</ref> На 16 септември, Гравенберх дебитираше за Ливерпул, влегувајќи како замена во продолжението на натпреварот наместо [[Mohamed Salah]] во 93-та минута во победата на гости против [[Wolverhampton Wanderers F.C.|Вулверхемптон Вондерерс]].<ref>{{Cite news |title=Premier League RECAP: Wolves vs Liverpool - plus six more fixtures - radio & live text |url=https://www.bbc.com/sport/live/football/65930748 |access-date=2026-03-15 |work=BBC Sport |language=en-GB}}</ref> На 21 септември, Гравенберх упати долг пас во шеснаесетникот за асистенција на [[Luis Díaz (footballer, born 1997)|Луис Дијаз]], неговата прва асистенција за Ливерпул, во натпревар од групната фаза на [[UEFA Europa League|Лига Европа]] против [[LASK]], кој заврши со победа од 3–1.<ref>{{Cite news |date=2023-09-20 |title=LASK 1-3 Liverpool: Nunez, Diaz and Salah score as Reds come from behind |url=https://www.bbc.com/sport/football/66869810 |access-date=2026-03-15 |work=BBC Sport |language=en-GB}}</ref> На 5 октомври, го постигна својот прв гол за Ливерпул во победата од 2–0 против [[Royale Union Saint-Gilloise|Унион Сен-Жилоаз]] во [[2023–24 UEFA Europa League|Лига Европа]].<ref>{{Cite news |date=2023-10-04 |title=Liverpool 2-0 Union Saint-Gilloise: Ryan Gravenberch scores first goal in Europa League win |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/67011455 |access-date=2026-03-15 |work=BBC Sport |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |last=Lynch |first=David |date=2023-11-05 |title=7mcn |url=https://svizanasgrad.me/ |access-date=2026-03-15 |website=Svizanasgrad |language=en-GB}}</ref> Гравенберх започна неколку натпревари во Премиер лигата во октомври и ноември 2023 година поради отсуството на стандарниот првотимец [[Curtis Jones (footballer, born 2001)|Кертис Џонс]] поради суспензија и повреда.<ref>{{Cite web |last=Lynch |first=David |date=2023-11-05 |title=Why Jones is not in the Liverpool squad vs. Luton |url=https://www.thisisanfield.com/2023/11/why-curtis-jones-is-not-in-the-liverpool-squad-vs-luton/ |access-date=2026-03-15 |website=This Is Anfield |language=en-GB}}</ref> На 21 април 2024 година, го постигна својот прв гол во Премиер лигата во победата од 3–1 против [[Fulham F.C.|Фулам]].<ref>{{Cite news |date=2024-04-19 |title=Fulham 1-3 Liverpool: Trent Alexander-Arnold sets Reds on way to reigniting Premier League title bid |url=https://www.bbc.com/sport/football/68810621 |access-date=2026-03-15 |work=BBC Sport |language=en-GB}}</ref> На почетокот на сезоната [[2024–25 Liverpool F.C. season|2024–25]], Гравенберх беше преместен од новиот менаџер [[Arne Slot]] во подлабока улога во средниот ред, како централен дефанзивен играч во формацијата 4-2-3-1.<ref>{{cite web |title=Ryan Gravenberch reveals Arne Slot talks about midfield position |date=24 August 2024 |url=https://www.liverpoolfc.com/news/ryan-gravenberch-reveals-arne-slot-talks-about-midfield-position |publisher=Liverpool F.C. |access-date=5 September 2024}}</ref> Тој доби пофалби за своите настапи во оваа нова позиција, особено за доминацијата во победата од 3–0 против [[Manchester United F.C.|Манчестер Јунајтед]] на [[Old Trafford]].<ref>{{Cite news |last=McAleer |first=Ben |date=2024-09-03 |title=Why has Ryan Gravenberch become a key midfield cog for Slot at Liverpool? |url=https://www.theguardian.com/football/who-scored-blog/article/2024/sep/03/why-has-ryan-gravenberch-become-a-key-midfield-cog-for-slot-at-liverpool |access-date=2026-03-15 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Тој беше широко пофален од аналитичарите за настапите во оваа улога.<ref>{{Cite web |date=29 September 2024 |title=Why Ryan Gravenberch finally realized his potential |url=https://worldsoccertalk.com/news/why-ryan-gravenberch-finally-realized-his-potential/ |access-date=2024-10-26 |website=World Soccer Talk |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Key CHANGE that makes Ryan Gravenberch the world’s BEST DM |url=https://www.msn.com/en-gb/sport/football/key-change-that-makes-ryan-gravenberch-the-world-s-best-dm/ar-AA1sz3lN |access-date=2024-10-26 |publisher=MSN}}</ref> На 27 април 2025 година, Ливерпул го победи [[Tottenham Hotspur F.C.|Тотенхем Хотспур]] со 5–1 и ја обезбеди титулата во [[2024–25 Premier League|Премиер лигата]], при што Гравенберх асистираше за голот на [[Alexis Mac Allister]].<ref>{{Cite web |title=Liverpool vs Tottenham Hotspur: Premier League preview, team news, stats & head-to-head |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/live/cj3x2ee1261t#Report |access-date=2025-04-28 |website=BBC Sport }}</ref> Гравенберх доби пофалби за својот придонес во успешната сезона и пробивот во новата улога во средниот ред.<ref>{{Cite web |date=19 December 2024 |title=Liverpool: Ryan Gravenberch's new role under Arne Slot |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/c8rjv0x1ry5o |access-date=2025-04-28 |website=BBC Sport }}</ref><ref>{{Cite web |date=2 October 2024 |title=Liverpool 2–0 Bologna: Ryan Gravenberch impresses in Champions League tie at Anfield |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/czrm1lje4ero |access-date=2025-04-28 |website=BBC Sport }}</ref><ref>{{Cite web |last=Anfield |first=Index |date=3 October 2024 |title=Gravenberch's Stunning Rise to Liverpool's Midfield Maestro |url=https://sports.yahoo.com/gravenberch-stunning-rise-liverpool-midfield-195000807.html |access-date=2025-04-28 |website=Yahoo Sports |language=en-US}}</ref> На крајот од сезоната, Гравенберх ја освои наградата [[Premier League Young Player of the Season]].<ref name="RG38" /> На 7 март 2026 година, Гравенберх потпиша нов шестгодишен договор со клубот, кој според извештаите го задржува во клубот до 2032 година.<ref>{{cite web |title=Ryan Gravenberch signs new long-term Liverpool contract - Liverpool FC |url=https://www.liverpoolfc.com/news/ryan-gravenberch-signs-new-long-term-liverpool-contract |website=www.liverpoolfc.com |language=en |date=7 March 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Paul |first=Joyce |date=2026-03-07 |title=Ryan Gravenberch signs new six-year deal with Liverpool |url=https://www.thetimes.com/sport/football/article/ryan-gravenberch-signs-new-six-year-deal-liverpool-70srp3zdn |access-date=2026-03-15 |website=www.thetimes.com |language=en-GB}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Холандија |image3=Flag of Netherlands.svg }} * [https://www.soccerway.com/player/gravenberch-ryan/Y5aFd8V4/ Рајан Гравенберх на soccerway] * [https://www.transfermarkt.com/ryan-gravenberch/profil/spieler/478573 Рајан Гравенберх на transfermarkt] * [https://www.espn.com/soccer/player/_/id/274632/ryan-gravenberch Рајан Гравенберх на espn] * [https://www.whoscored.com/players/363884/show/ryan-gravenberch Рајан Гравенберх на whoscored] {{Состав на ФК Ливерпул}} {{Состав на Холандија на ЕП фудбал 2020}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Гравенберх, Рајан}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Холандски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Ајакс]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Бајерн Минхен]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Ливерпул]] [[Категорија:Родени во 2002 година]] lw3jgh3g77qc48xd74pw2sx4s1iuvr5 5545560 5545559 2026-04-27T21:58:05Z Carshalton 30527 /* Баерн Минхен */ 5545560 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Рајан Гравенберх | image = [[File:2022-07-30 Fußball, Männer, DFL-Supercup, RB Leipzig - FC Bayern München 1DX 3342 by Stepro (cropped).jpg|200px]] | fullname = Рајан Џиро Гравенберх<ref>{{cite web |url=https://www.premierleague.com/news/3681595 |title=2023/24 Premier League squad lists |publisher=Premier League |date=13 September 2023 |access-date=14 September 2023 |archive-date=3 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231003172303/https://www.premierleague.com/news/3681595 |url-status=live }}</ref> | height = {{height|m=1.90}}<ref>{{cite web |url=https://www.premierleague.com/en/players/441266/ryan-gravenberch/overview |title=Ryan Gravenberch: Overview |publisher=Premier League |access-date=29 November 2025}}</ref> | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|2002|5|16}}<ref>{{cite web |url=https://www.11v11.com/players/ryan-gravenberch-266142/ |title=Ryan Gravenberch |website=11v11.com |publisher=AFS Enterprises |access-date=25 July 2025 |archive-date=25 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250725135831/https://www.11v11.com/players/ryan-gravenberch-266142/ |url-status=live }}</ref> | cityofbirth = {{роден во|Амстердам|}} | countryofbirth = [[Холандија]] | nationality = {{flagsport|NED}} [[Холандија]] | currentclub = {{Fb team Liverpool}} | clubnumber = 38 | position = [[Среден ред (фудбал)|среден ред]] | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Ajax}} | years1 = 2018-2020 | caps1 = 44 | goals1 = 8 | clubs1 = {{Fb team Jong Ajax}} | years2 = 2018-2022 | caps2 = 72 | goals2 = 7 | clubs2 = {{Fb team Ajax}} | years3 = 2022-2023 | caps3 = 25 | goals3 = 0 | clubs3 = {{Fb team Bayern Munchen}} | years4 = 2023- | caps4 = 95 | goals4 = 5 | clubs4 = {{Fb team Liverpool}} | nationalyears1 = 2017-2018 | nationalcaps1 = 6 | nationalgoals1 = 1 | nationalteam1 = {{flagsport|NED}} [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 16 години|Холандија 16]] | nationalyears2 = 2018 | nationalcaps2 = 4 | nationalgoals2 = 0 | nationalteam2 = {{flagsport|NED}} [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 17 години|Холандија 17]] | nationalyears3 = 2018-2020 | nationalcaps3 = 8 | nationalgoals3 = 0 | nationalteam3 = {{flagsport|NED}} [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 19 години|Холандија 19]] | nationalyears4 = 2020-2023 | nationalcaps4 = 11 | nationalgoals4 = 1 | nationalteam4 = {{flagsport|NED}} [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 21 година|Холандија 21]] | nationalyears5 = 2021- | nationalcaps5 = 25 | nationalgoals5 = 1 | nationalteam5 = {{flagsport|NED}} [[Фудбалска репрезентација на Холандија|Холандија]] }} '''Рајан Гравенбергх''' (роден на [[16 мај]] [[2002]] година, во [[Амстердам]]) — [[Холандија|холандски]] [[фудбал]]ер, {{Football/MF/player}} на {{Fb team (N) Liverpool}} и на [[Фудбалска репрезентација на Холандија|холандската репрезентација]]. ==Биографија== Гравенберх е роден во Холандија од родители со [[Суринам|суринамско]] потекло.<ref>{{cite web|url=https://football-wonderkids.co.uk/player/ryan-gravenberch/|title=Ryan Gravenberch|date=2 July 2024|access-date=2026-03-15|website=Football-Wonderkids}}</ref> Неговиот постар брат [[Данзел Гравенберх|Данзел]] е исто така поранешен фудбалер.<ref>{{cite web|url=http://www.elfvoetbal.nl/Binnenland/272634/Ryan-Gravenberch-een-Raiola-diamant-die-wl-bij-Ajax-blijft-Wil-eerste-halen|title=Ryan Gravenberch, een Raiola-diamant die wél bij Ajax blijft: "Wil eerste halen"|website=Elfvoetbal.nl|trans-title=Ryan Gravenberch, a Raiola diamond who is staying at Ajax: "Want to reach the first team"}}</ref> Во август 2025 година, Гравенберх и неговата партнерка Синди Пероти го објавиле раѓањето на нивното прво дете, ќерката Џотс.<ref>{{cite web |last1=Quinlan |first1=James |title=Liverpool midfielder Ryan Gravenberch and partner supported as they issue family update |url=https://www.liverpoolecho.co.uk/sport/football/football-news/liverpool-midfielder-ryan-gravenberch-partner-32301619 |website=[[Liverpool Echo]] |access-date=25 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250825062854/https://www.liverpoolecho.co.uk/sport/football/football-news/liverpool-midfielder-ryan-gravenberch-partner-32301619 |archive-date=25 August 2025 |date=18 August 2025}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.facebook.com/liverpool.transfer.news/posts/ryan-gravenberch-and-his-wife-decided-to-name-their-newborn-baby-jots-gravenberc/1100769978830432/|title=Ryan Gravenberch and his wife decided to name their newborn baby Jots Gravenberch ❤️👶 You will live forever Diogo|publisher=LFC News on Facebook|date=24 август 2025|access-date=27 април 2026}}</ref> ==Технички карактеристики== [[Среден ред (фудбал)|Играч од среден ред]], кој може да игра во неколку улоги како [[Среден ред (фудбал)#Дефанзивен играч од среден ред|медијано]], [[Среден ред (фудбал)#Дефанзивен играч од среден ред|плејмејкер]] и [[Среден ред (фудбал)#Централен играч од среден ред|мецала]].<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Cite web|url=https://corrieredellosport.it/news/calcio/talent-scout/2021/10/07-86038446/guus_til_e_la_nuova_olanda_di_van_gaal_la_mezzala_del_feyenoord_accende_il_mercato|title=Guus Til e la nuova Olanda di Van Gaal: la mezzala del Feyenoord accende il mercato|access-date=2021-10-09}}</ref> Одличен во изнесување на топката,<ref>{{Cite news|language=en-US|name=James|surname=Pearce|url=https://www.nytimes.com/athletic/6646636/2025/09/21/ryan-gravenberch-liverpool-midfielder-analysis/|title=How Ryan Gravenberch became the Premier League’s most complete midfielder|publisher=The New York Times|date=2025-09-21|access-date=2026-03-11}}</ref> благодарение на добриот и разноврсен [[дриблинг]] кој му помага да се ослободи од притисокот на противниците,<ref>{{Cite web|language=it|url=https://ultimouomo.com/la-danza-di-gravenberch-a-centrocampo|title=La danza di Gravenberch a centrocampo – Ultimo Uomo|website=ultimouomo.com|access-date=2026-03-11}}</ref> но и добрата основна техника која ја поседува. Поради неговата физичка сила, елегантните движења и добриот шут од далечина, тој често е споредуван со [[Пол Погба]].<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.footballscouting.it/rubriche/alla-scoperta-di-ryan-gravenberch-il-pogba-di-casa-ajax/|title=Alla scoperta di Ryan Gravenberch, il Pogba di casa Ajax|date=4 февруари 2018}}</ref><ref name=":1" /> == Клупска кариера == === Ајакс === Гравенберх се приклучил на младинската академија на [[ФК Ајакс|Ајакс]] во 2010 година и напредувал низ младинските категории.<ref>{{cite web|url=https://www.bijlmerenmeer.nl/toptalent-ryan-gravenberch-uit-zuidoost-tekent-bij-ajax/|title=Toptalent Ryan Gravenberch uit Zuidoost tekent bij Ajax – Bijlmer en Meer|work=Bijlmer en Meer |date=10 July 2018|trans-title=Top talent Ryan Gravenberch from Zuidoost signs with Ajax – Bijlmer and More}}</ref> На 7 јуни 2018 година, тој ја добил наградата „Трофеј [[Абделхак Нури]]“, која се доделува на најдобриот талент во академијата на Ајакс.<ref>{{Cite web |date=2018-06-08 |title=Ajax renames talent award after Abdelhak Nouri |url=https://nltimes.nl/2018/06/08/ajax-renames-talent-award-abdelhak-nouri|access-date=2026-03-15 |website=NL Times |language=en}}</ref> Истиот ден го потпишал својот прв професионален договор со Ајакс, во трајност до 2023 година.<ref name=":3">{{cite web|url=http://www.football-oranje.com/gravenberch-and-brobbey-sign-first-ajax-contracts/|title=Gravenberch and Brobbey sign first Ajax contracts|date=7 June 2018|access-date=2026-03-15|website=Football Oranje}}</ref> Своето деби како професионален фудбалер, Гравенберх го направил со [[Јонг Ајакс]], резервниот тим на Ајакс, во победата со 5–2 во [[Ерсте дивиси]] против [[ФК Дордехт Дордехт|Дордехт]] на 24 август 2018 година.<ref>{{cite web|url=https://int.soccerway.com/matches/2018/08/24/netherlands/eerste-divisie/jong-ajax/bvo-fc-dordrecht/2794387/|title=Ajax II vs. Dordrecht – 24 August 2018 – Soccerway|website=Soccerway|access-date=2026-03-15}}</ref> Гравенберх го направил своето деби за првиот тим на Ајакс на 23 септември 2018 година, во поразот со 3–0 од [[ФК ПСВ Ајндховен|ПСВ]] во [[Ередивиси]].<ref>{{cite web|url=https://int.soccerway.com/matches/2018/09/23/netherlands/eredivisie/psv-nv/afc-ajax/2793980/|title=PSV vs. Ajax – 23 September 2018 – Soccerway|website=Soccerway|access-date=2026-03-15}}</ref> Тој станал најмладиот играч на Ајакс што настапил во Ередивиси, на возраст од 16 години и 130 дена, надминувајќи го рекордот од 16 години и 242 дена поставен од [[Кларенс Седорф]].<ref>{{cite web |date=23 September 2018 |title=Gravenberch jongste Ajax-speler ooit in eredivisie |url=https://www.gelderlander.nl/nederlands-voetbal/gravenberch-jongste-ajax-speler-ooit-in-eredivisie~ac2d49eb/|website=de Gelderlander |publisher=DPG Media |language=nl|trans-title=Gravenberch youngest Ajax player ever in Eredivisie}}</ref> Три дена подоцна, го имал својот прв старт за Ајакс, постигнувајќи гол во победата од 7–0 во [[Фудбалски куп на Холандија|Купот на Холандија]] против [[ХВВ Те Верве|Те Верве]], со што станал најмладиот стрелец во историјата на клубот.<ref>{{cite web |url=https://www.liverpoolfc.com/news/factfile-all-you-need-know-about-ryan-gravenberch|title=Factfile: All you need to know about Ryan Gravenberch |publisher=Liverpool F.C. |date=1 September 2023|access-date=11 November 2024 }}</ref> На 25 ноември 2020 година, Гравенберх го постигна својот прв гол во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]] во победата од 3–1 против [[FC Midtjylland|Midtjylland]] во сезоната [[2020–21 UEFA Champions League|2020–21]].<ref>{{cite web |url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/match/2029429--ajax-vs-midtjylland/|title=Ajax 3–1 Midtjylland |publisher=UEFA |date=25 November 2020 }}</ref> На 18 април 2021 година, Гравенберх го постигна првиот гол во победата од 2–1 против [[SBV Vitesse|Vitesse]] во финалето на [[2021 KNVB Cup final]].<ref>{{Cite news |date=18 April 2021 |title=Neres' stoppage-time goal seals Dutch Cup win |publisher=AFC Ajax |url=https://english.ajax.nl/articles/neres-stoppage-time-goal-seals-dutch-cup-win/|access-date=5 April 2022}}</ref> === Бајерн Минхен === На 13 јуни 2022 година, Гравенберх потпиша за клубот од [[Bundesliga]] [[FC Bayern Munich|Баерн Минхен]] со петгодишен договор.<ref name=":2">{{Cite web |date=13 June 2022 |title=Ryan Gravenberch signs five-year deal |url=https://fcbayern.com/en/news/2022/06/gravenberch-signing |access-date=13 June 2022 |publisher=FC Bayern Munich}}</ref> Трансферната сума што ја плати Ајакс изнесуваше околу 18 милиони евра, со дополнителни 5 милиони во бонуси.<ref>{{Cite web |last=Summerfield |first=Jude |date=12 June 2022 |title=Bayern Munich director further confirms Ryan Gravenberch transfer |url=https://www.90min.com/posts/bayern-munich-director-further-confirms-ryan-gravenberch-transfer |access-date=13 June 2022 |publisher=[[90min]]}}</ref> На 31 август, тој го постигна својот прв гол и забележа асистенција во победата од 5–0 против [[FC Viktoria Köln|Viktoria Köln]] во [[2022–23 DFB-Pokal|DFB-Pokal]].<ref>{{cite web |url=https://www.kicker.de/vikt-koeln-gegen-bayern-2022-dfb-pokal-4774111/spielbericht |title=Tor und Assist: Gravenberch bringt Bayerns Sieg auf den Weg |website=[[Kicker (magazine)|Kicker]] |language=de |date=31 August 2022 |trans-title=Goal and assist: Gravenberch sets Bayern's victory on its way}}</ref> === Ливерпул === На 1 септември 2023 година, последниот ден од трансферниот период во [[Premier League]], Гравенберх потпиша за [[Liverpool F.C.|Ливерпул]] со петгодишен договор.<ref>{{Cite web |date=2023-09-01 |title=Liverpool complete signing of midfielder Ryan Gravenberch - Liverpool FC |url=https://www.liverpoolfc.com/news/liverpool-complete-signing-midfielder-ryan-gravenberch |access-date=2026-03-15 |website=www.liverpoolfc.com |language=en}}</ref> Сумата, официјално необјавена, се проценува на околу 40 милиони евра.<ref>{{Cite news |date=2023-08-31 |title=Ryan Gravenberch: Liverpool agree £34m deal for Netherlands midfielder with Bayern Munich |url=https://www.bbc.com/sport/football/66677935 |access-date=2026-03-15 |work=BBC Sport |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |last=Joyce |first=Paul |date=2023-08-31 |title=Ryan Gravenberch set for Liverpool medical after club agree £34m deal |url=https://www.thetimes.com/sport/football/article/ryan-gravenberch-set-for-liverpool-medical-after-club-agree-34m-deal-3rm0960f7 |access-date=2026-03-15 |website=www.thetimes.com |language=en-GB |issn=0140-0460}}</ref> На 16 септември, Гравенберх дебитираше за Ливерпул, влегувајќи како замена во продолжението на натпреварот наместо [[Mohamed Salah]] во 93-та минута во победата на гости против [[Wolverhampton Wanderers F.C.|Вулверхемптон Вондерерс]].<ref>{{Cite news |title=Premier League RECAP: Wolves vs Liverpool - plus six more fixtures - radio & live text |url=https://www.bbc.com/sport/live/football/65930748 |access-date=2026-03-15 |work=BBC Sport |language=en-GB}}</ref> На 21 септември, Гравенберх упати долг пас во шеснаесетникот за асистенција на [[Luis Díaz (footballer, born 1997)|Луис Дијаз]], неговата прва асистенција за Ливерпул, во натпревар од групната фаза на [[UEFA Europa League|Лига Европа]] против [[LASK]], кој заврши со победа од 3–1.<ref>{{Cite news |date=2023-09-20 |title=LASK 1-3 Liverpool: Nunez, Diaz and Salah score as Reds come from behind |url=https://www.bbc.com/sport/football/66869810 |access-date=2026-03-15 |work=BBC Sport |language=en-GB}}</ref> На 5 октомври, го постигна својот прв гол за Ливерпул во победата од 2–0 против [[Royale Union Saint-Gilloise|Унион Сен-Жилоаз]] во [[2023–24 UEFA Europa League|Лига Европа]].<ref>{{Cite news |date=2023-10-04 |title=Liverpool 2-0 Union Saint-Gilloise: Ryan Gravenberch scores first goal in Europa League win |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/67011455 |access-date=2026-03-15 |work=BBC Sport |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |last=Lynch |first=David |date=2023-11-05 |title=7mcn |url=https://svizanasgrad.me/ |access-date=2026-03-15 |website=Svizanasgrad |language=en-GB}}</ref> Гравенберх започна неколку натпревари во Премиер лигата во октомври и ноември 2023 година поради отсуството на стандарниот првотимец [[Curtis Jones (footballer, born 2001)|Кертис Џонс]] поради суспензија и повреда.<ref>{{Cite web |last=Lynch |first=David |date=2023-11-05 |title=Why Jones is not in the Liverpool squad vs. Luton |url=https://www.thisisanfield.com/2023/11/why-curtis-jones-is-not-in-the-liverpool-squad-vs-luton/ |access-date=2026-03-15 |website=This Is Anfield |language=en-GB}}</ref> На 21 април 2024 година, го постигна својот прв гол во Премиер лигата во победата од 3–1 против [[Fulham F.C.|Фулам]].<ref>{{Cite news |date=2024-04-19 |title=Fulham 1-3 Liverpool: Trent Alexander-Arnold sets Reds on way to reigniting Premier League title bid |url=https://www.bbc.com/sport/football/68810621 |access-date=2026-03-15 |work=BBC Sport |language=en-GB}}</ref> На почетокот на сезоната [[2024–25 Liverpool F.C. season|2024–25]], Гравенберх беше преместен од новиот менаџер [[Arne Slot]] во подлабока улога во средниот ред, како централен дефанзивен играч во формацијата 4-2-3-1.<ref>{{cite web |title=Ryan Gravenberch reveals Arne Slot talks about midfield position |date=24 August 2024 |url=https://www.liverpoolfc.com/news/ryan-gravenberch-reveals-arne-slot-talks-about-midfield-position |publisher=Liverpool F.C. |access-date=5 September 2024}}</ref> Тој доби пофалби за своите настапи во оваа нова позиција, особено за доминацијата во победата од 3–0 против [[Manchester United F.C.|Манчестер Јунајтед]] на [[Old Trafford]].<ref>{{Cite news |last=McAleer |first=Ben |date=2024-09-03 |title=Why has Ryan Gravenberch become a key midfield cog for Slot at Liverpool? |url=https://www.theguardian.com/football/who-scored-blog/article/2024/sep/03/why-has-ryan-gravenberch-become-a-key-midfield-cog-for-slot-at-liverpool |access-date=2026-03-15 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Тој беше широко пофален од аналитичарите за настапите во оваа улога.<ref>{{Cite web |date=29 September 2024 |title=Why Ryan Gravenberch finally realized his potential |url=https://worldsoccertalk.com/news/why-ryan-gravenberch-finally-realized-his-potential/ |access-date=2024-10-26 |website=World Soccer Talk |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Key CHANGE that makes Ryan Gravenberch the world’s BEST DM |url=https://www.msn.com/en-gb/sport/football/key-change-that-makes-ryan-gravenberch-the-world-s-best-dm/ar-AA1sz3lN |access-date=2024-10-26 |publisher=MSN}}</ref> На 27 април 2025 година, Ливерпул го победи [[Tottenham Hotspur F.C.|Тотенхем Хотспур]] со 5–1 и ја обезбеди титулата во [[2024–25 Premier League|Премиер лигата]], при што Гравенберх асистираше за голот на [[Alexis Mac Allister]].<ref>{{Cite web |title=Liverpool vs Tottenham Hotspur: Premier League preview, team news, stats & head-to-head |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/live/cj3x2ee1261t#Report |access-date=2025-04-28 |website=BBC Sport }}</ref> Гравенберх доби пофалби за својот придонес во успешната сезона и пробивот во новата улога во средниот ред.<ref>{{Cite web |date=19 December 2024 |title=Liverpool: Ryan Gravenberch's new role under Arne Slot |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/c8rjv0x1ry5o |access-date=2025-04-28 |website=BBC Sport }}</ref><ref>{{Cite web |date=2 October 2024 |title=Liverpool 2–0 Bologna: Ryan Gravenberch impresses in Champions League tie at Anfield |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/czrm1lje4ero |access-date=2025-04-28 |website=BBC Sport }}</ref><ref>{{Cite web |last=Anfield |first=Index |date=3 October 2024 |title=Gravenberch's Stunning Rise to Liverpool's Midfield Maestro |url=https://sports.yahoo.com/gravenberch-stunning-rise-liverpool-midfield-195000807.html |access-date=2025-04-28 |website=Yahoo Sports |language=en-US}}</ref> На крајот од сезоната, Гравенберх ја освои наградата [[Premier League Young Player of the Season]].<ref name="RG38" /> На 7 март 2026 година, Гравенберх потпиша нов шестгодишен договор со клубот, кој според извештаите го задржува во клубот до 2032 година.<ref>{{cite web |title=Ryan Gravenberch signs new long-term Liverpool contract - Liverpool FC |url=https://www.liverpoolfc.com/news/ryan-gravenberch-signs-new-long-term-liverpool-contract |website=www.liverpoolfc.com |language=en |date=7 March 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Paul |first=Joyce |date=2026-03-07 |title=Ryan Gravenberch signs new six-year deal with Liverpool |url=https://www.thetimes.com/sport/football/article/ryan-gravenberch-signs-new-six-year-deal-liverpool-70srp3zdn |access-date=2026-03-15 |website=www.thetimes.com |language=en-GB}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Холандија |image3=Flag of Netherlands.svg }} * [https://www.soccerway.com/player/gravenberch-ryan/Y5aFd8V4/ Рајан Гравенберх на soccerway] * [https://www.transfermarkt.com/ryan-gravenberch/profil/spieler/478573 Рајан Гравенберх на transfermarkt] * [https://www.espn.com/soccer/player/_/id/274632/ryan-gravenberch Рајан Гравенберх на espn] * [https://www.whoscored.com/players/363884/show/ryan-gravenberch Рајан Гравенберх на whoscored] {{Состав на ФК Ливерпул}} {{Состав на Холандија на ЕП фудбал 2020}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Гравенберх, Рајан}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Холандски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Ајакс]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Бајерн Минхен]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Ливерпул]] [[Категорија:Родени во 2002 година]] q7a6klqy7xtg8qh1vykujpzhqiwd62t 5545663 5545560 2026-04-28T08:55:21Z Carshalton 30527 /* Клупска кариера */ 5545663 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Рајан Гравенберх | image = [[File:2022-07-30 Fußball, Männer, DFL-Supercup, RB Leipzig - FC Bayern München 1DX 3342 by Stepro (cropped).jpg|200px]] | fullname = Рајан Џиро Гравенберх<ref>{{cite web |url=https://www.premierleague.com/news/3681595 |title=2023/24 Premier League squad lists |publisher=Premier League |date=13 September 2023 |access-date=14 September 2023 |archive-date=3 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231003172303/https://www.premierleague.com/news/3681595 |url-status=live }}</ref> | height = {{height|m=1.90}}<ref>{{cite web |url=https://www.premierleague.com/en/players/441266/ryan-gravenberch/overview |title=Ryan Gravenberch: Overview |publisher=Premier League |access-date=29 November 2025}}</ref> | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|2002|5|16}}<ref>{{cite web |url=https://www.11v11.com/players/ryan-gravenberch-266142/ |title=Ryan Gravenberch |website=11v11.com |publisher=AFS Enterprises |access-date=25 July 2025 |archive-date=25 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250725135831/https://www.11v11.com/players/ryan-gravenberch-266142/ |url-status=live }}</ref> | cityofbirth = {{роден во|Амстердам|}} | countryofbirth = [[Холандија]] | nationality = {{flagsport|NED}} [[Холандија]] | currentclub = {{Fb team Liverpool}} | clubnumber = 38 | position = [[Среден ред (фудбал)|среден ред]] | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Ajax}} | years1 = 2018-2020 | caps1 = 44 | goals1 = 8 | clubs1 = {{Fb team Jong Ajax}} | years2 = 2018-2022 | caps2 = 72 | goals2 = 7 | clubs2 = {{Fb team Ajax}} | years3 = 2022-2023 | caps3 = 25 | goals3 = 0 | clubs3 = {{Fb team Bayern Munchen}} | years4 = 2023- | caps4 = 95 | goals4 = 5 | clubs4 = {{Fb team Liverpool}} | nationalyears1 = 2017-2018 | nationalcaps1 = 6 | nationalgoals1 = 1 | nationalteam1 = {{flagsport|NED}} [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 16 години|Холандија 16]] | nationalyears2 = 2018 | nationalcaps2 = 4 | nationalgoals2 = 0 | nationalteam2 = {{flagsport|NED}} [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 17 години|Холандија 17]] | nationalyears3 = 2018-2020 | nationalcaps3 = 8 | nationalgoals3 = 0 | nationalteam3 = {{flagsport|NED}} [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 19 години|Холандија 19]] | nationalyears4 = 2020-2023 | nationalcaps4 = 11 | nationalgoals4 = 1 | nationalteam4 = {{flagsport|NED}} [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 21 година|Холандија 21]] | nationalyears5 = 2021- | nationalcaps5 = 25 | nationalgoals5 = 1 | nationalteam5 = {{flagsport|NED}} [[Фудбалска репрезентација на Холандија|Холандија]] }} '''Рајан Гравенбергх''' (роден на [[16 мај]] [[2002]] година, во [[Амстердам]]) — [[Холандија|холандски]] [[фудбал]]ер, {{Football/MF/player}} на {{Fb team (N) Liverpool}} и на [[Фудбалска репрезентација на Холандија|холандската репрезентација]]. ==Биографија== Гравенберх е роден во Холандија од родители со [[Суринам|суринамско]] потекло.<ref>{{cite web|url=https://football-wonderkids.co.uk/player/ryan-gravenberch/|title=Ryan Gravenberch|date=2 July 2024|access-date=2026-03-15|website=Football-Wonderkids}}</ref> Неговиот постар брат [[Данзел Гравенберх|Данзел]] е исто така поранешен фудбалер.<ref>{{cite web|url=http://www.elfvoetbal.nl/Binnenland/272634/Ryan-Gravenberch-een-Raiola-diamant-die-wl-bij-Ajax-blijft-Wil-eerste-halen|title=Ryan Gravenberch, een Raiola-diamant die wél bij Ajax blijft: "Wil eerste halen"|website=Elfvoetbal.nl|trans-title=Ryan Gravenberch, a Raiola diamond who is staying at Ajax: "Want to reach the first team"}}</ref> Во август 2025 година, Гравенберх и неговата партнерка Синди Пероти го објавиле раѓањето на нивното прво дете, ќерката Џотс.<ref>{{cite web |last1=Quinlan |first1=James |title=Liverpool midfielder Ryan Gravenberch and partner supported as they issue family update |url=https://www.liverpoolecho.co.uk/sport/football/football-news/liverpool-midfielder-ryan-gravenberch-partner-32301619 |website=[[Liverpool Echo]] |access-date=25 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250825062854/https://www.liverpoolecho.co.uk/sport/football/football-news/liverpool-midfielder-ryan-gravenberch-partner-32301619 |archive-date=25 August 2025 |date=18 August 2025}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.facebook.com/liverpool.transfer.news/posts/ryan-gravenberch-and-his-wife-decided-to-name-their-newborn-baby-jots-gravenberc/1100769978830432/|title=Ryan Gravenberch and his wife decided to name their newborn baby Jots Gravenberch ❤️👶 You will live forever Diogo|publisher=LFC News on Facebook|date=24 август 2025|access-date=27 април 2026}}</ref> ==Технички карактеристики== [[Среден ред (фудбал)|Играч од среден ред]], кој може да игра во неколку улоги како [[Среден ред (фудбал)#Дефанзивен играч од среден ред|медијано]], [[Среден ред (фудбал)#Дефанзивен играч од среден ред|плејмејкер]] и [[Среден ред (фудбал)#Централен играч од среден ред|мецала]].<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Cite web|url=https://corrieredellosport.it/news/calcio/talent-scout/2021/10/07-86038446/guus_til_e_la_nuova_olanda_di_van_gaal_la_mezzala_del_feyenoord_accende_il_mercato|title=Guus Til e la nuova Olanda di Van Gaal: la mezzala del Feyenoord accende il mercato|access-date=2021-10-09}}</ref> Одличен во изнесување на топката,<ref>{{Cite news|language=en-US|name=James|surname=Pearce|url=https://www.nytimes.com/athletic/6646636/2025/09/21/ryan-gravenberch-liverpool-midfielder-analysis/|title=How Ryan Gravenberch became the Premier League’s most complete midfielder|publisher=The New York Times|date=2025-09-21|access-date=2026-03-11}}</ref> благодарение на добриот и разноврсен [[дриблинг]] кој му помага да се ослободи од притисокот на противниците,<ref>{{Cite web|language=it|url=https://ultimouomo.com/la-danza-di-gravenberch-a-centrocampo|title=La danza di Gravenberch a centrocampo – Ultimo Uomo|website=ultimouomo.com|access-date=2026-03-11}}</ref> но и добрата основна техника која ја поседува. Поради неговата физичка сила, елегантните движења и добриот шут од далечина, тој често е споредуван со [[Пол Погба]].<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.footballscouting.it/rubriche/alla-scoperta-di-ryan-gravenberch-il-pogba-di-casa-ajax/|title=Alla scoperta di Ryan Gravenberch, il Pogba di casa Ajax|date=4 февруари 2018}}</ref><ref name=":1" /> == Клупска кариера == === Ајакс === Гравенберх се приклучил на младинската академија на [[ФК Ајакс|Ајакс]] во 2010 година и напредувал низ младинските категории.<ref>{{cite web|url=https://www.bijlmerenmeer.nl/toptalent-ryan-gravenberch-uit-zuidoost-tekent-bij-ajax/|title=Toptalent Ryan Gravenberch uit Zuidoost tekent bij Ajax – Bijlmer en Meer|work=Bijlmer en Meer |date=10 July 2018|trans-title=Top talent Ryan Gravenberch from Zuidoost signs with Ajax – Bijlmer and More}}</ref> На 7 јуни 2018 година, тој ја добил наградата „Трофеј [[Абделхак Нури]]“, која се доделува на најдобриот талент во академијата на Ајакс.<ref>{{Cite web |date=2018-06-08 |title=Ajax renames talent award after Abdelhak Nouri |url=https://nltimes.nl/2018/06/08/ajax-renames-talent-award-abdelhak-nouri|access-date=2026-03-15 |website=NL Times |language=en}}</ref> Истиот ден го потпишал својот прв професионален договор со Ајакс, во трајност до 2023 година.<ref name=":3">{{cite web|url=http://www.football-oranje.com/gravenberch-and-brobbey-sign-first-ajax-contracts/|title=Gravenberch and Brobbey sign first Ajax contracts|date=7 June 2018|access-date=2026-03-15|website=Football Oranje}}</ref> Своето деби како професионален фудбалер, Гравенберх го направил со [[Јонг Ајакс]], резервниот тим на Ајакс, во победата со 5–2 во [[Ерсте дивиси]] против [[ФК Дордехт Дордехт|Дордехт]] на 24 август 2018 година.<ref>{{cite web|url=https://int.soccerway.com/matches/2018/08/24/netherlands/eerste-divisie/jong-ajax/bvo-fc-dordrecht/2794387/|title=Ajax II vs. Dordrecht – 24 August 2018 – Soccerway|website=Soccerway|access-date=2026-03-15}}</ref> Гравенберх го направил своето деби за првиот тим на Ајакс на 23 септември 2018 година, во поразот со 3–0 од [[ФК ПСВ Ајндховен|ПСВ]] во [[Ередивиси]].<ref>{{cite web|url=https://int.soccerway.com/matches/2018/09/23/netherlands/eredivisie/psv-nv/afc-ajax/2793980/|title=PSV vs. Ajax – 23 September 2018 – Soccerway|website=Soccerway|access-date=2026-03-15}}</ref> Тој станал најмладиот играч на Ајакс што настапил во Ередивиси, на возраст од 16 години и 130 дена, надминувајќи го рекордот од 16 години и 242 дена поставен од [[Кларенс Седорф]].<ref>{{cite web |date=23 September 2018 |title=Gravenberch jongste Ajax-speler ooit in eredivisie |url=https://www.gelderlander.nl/nederlands-voetbal/gravenberch-jongste-ajax-speler-ooit-in-eredivisie~ac2d49eb/|website=de Gelderlander |publisher=DPG Media |language=nl|trans-title=Gravenberch youngest Ajax player ever in Eredivisie}}</ref> Три дена подоцна, го имал својот прв старт за Ајакс, постигнувајќи гол во победата од 7–0 во [[Фудбалски куп на Холандија|Купот на Холандија]] против [[ХВВ Те Верве|Те Верве]], со што станал најмладиот стрелец во историјата на клубот.<ref>{{cite web |url=https://www.liverpoolfc.com/news/factfile-all-you-need-know-about-ryan-gravenberch|title=Factfile: All you need to know about Ryan Gravenberch |publisher=Liverpool F.C. |date=1 September 2023|access-date=11 November 2024 }}</ref> На 25 ноември 2020 година, Гравенберх го постигнал својот прв гол во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]] во победата од 3–1 против [[ФК Митјиланд|Митјиланд]] во [[УЕФА Лига на шампиони 2020–2021 (групна фаза)|групната фаза]].<ref>{{cite web |url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/match/2029429--ajax-vs-midtjylland/|title=Ajax 3–1 Midtjylland |publisher=UEFA |date=25 November 2020 }}</ref> На 18 април 2021 година, Гравенберх го постигнал првиот гол во победата од 2–1 против [[ФК Витесе|Витесе]] во финалето на [[Фудбалски куп на Холандија 2020-2021|Купот на Холандија]].<ref>{{Cite news |date=18 April 2021 |title=Neres' stoppage-time goal seals Dutch Cup win |publisher=AFC Ajax |url=https://english.ajax.nl/articles/neres-stoppage-time-goal-seals-dutch-cup-win/|access-date=5 April 2022}}</ref> === Бајерн Минхен === На 13 јуни 2022 година, Гравенберх потпиша за клубот од [[Bundesliga]] [[FC Bayern Munich|Баерн Минхен]] со петгодишен договор.<ref name=":2">{{Cite web |date=13 June 2022 |title=Ryan Gravenberch signs five-year deal |url=https://fcbayern.com/en/news/2022/06/gravenberch-signing |access-date=13 June 2022 |publisher=FC Bayern Munich}}</ref> Трансферната сума што ја плати Ајакс изнесуваше околу 18 милиони евра, со дополнителни 5 милиони во бонуси.<ref>{{Cite web |last=Summerfield |first=Jude |date=12 June 2022 |title=Bayern Munich director further confirms Ryan Gravenberch transfer |url=https://www.90min.com/posts/bayern-munich-director-further-confirms-ryan-gravenberch-transfer |access-date=13 June 2022 |publisher=[[90min]]}}</ref> На 31 август, тој го постигна својот прв гол и забележа асистенција во победата од 5–0 против [[FC Viktoria Köln|Viktoria Köln]] во [[2022–23 DFB-Pokal|DFB-Pokal]].<ref>{{cite web |url=https://www.kicker.de/vikt-koeln-gegen-bayern-2022-dfb-pokal-4774111/spielbericht |title=Tor und Assist: Gravenberch bringt Bayerns Sieg auf den Weg |website=[[Kicker (magazine)|Kicker]] |language=de |date=31 August 2022 |trans-title=Goal and assist: Gravenberch sets Bayern's victory on its way}}</ref> === Ливерпул === На 1 септември 2023 година, последниот ден од трансферниот период во [[Premier League]], Гравенберх потпиша за [[Liverpool F.C.|Ливерпул]] со петгодишен договор.<ref>{{Cite web |date=2023-09-01 |title=Liverpool complete signing of midfielder Ryan Gravenberch - Liverpool FC |url=https://www.liverpoolfc.com/news/liverpool-complete-signing-midfielder-ryan-gravenberch |access-date=2026-03-15 |website=www.liverpoolfc.com |language=en}}</ref> Сумата, официјално необјавена, се проценува на околу 40 милиони евра.<ref>{{Cite news |date=2023-08-31 |title=Ryan Gravenberch: Liverpool agree £34m deal for Netherlands midfielder with Bayern Munich |url=https://www.bbc.com/sport/football/66677935 |access-date=2026-03-15 |work=BBC Sport |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |last=Joyce |first=Paul |date=2023-08-31 |title=Ryan Gravenberch set for Liverpool medical after club agree £34m deal |url=https://www.thetimes.com/sport/football/article/ryan-gravenberch-set-for-liverpool-medical-after-club-agree-34m-deal-3rm0960f7 |access-date=2026-03-15 |website=www.thetimes.com |language=en-GB |issn=0140-0460}}</ref> На 16 септември, Гравенберх дебитираше за Ливерпул, влегувајќи како замена во продолжението на натпреварот наместо [[Mohamed Salah]] во 93-та минута во победата на гости против [[Wolverhampton Wanderers F.C.|Вулверхемптон Вондерерс]].<ref>{{Cite news |title=Premier League RECAP: Wolves vs Liverpool - plus six more fixtures - radio & live text |url=https://www.bbc.com/sport/live/football/65930748 |access-date=2026-03-15 |work=BBC Sport |language=en-GB}}</ref> На 21 септември, Гравенберх упати долг пас во шеснаесетникот за асистенција на [[Luis Díaz (footballer, born 1997)|Луис Дијаз]], неговата прва асистенција за Ливерпул, во натпревар од групната фаза на [[UEFA Europa League|Лига Европа]] против [[LASK]], кој заврши со победа од 3–1.<ref>{{Cite news |date=2023-09-20 |title=LASK 1-3 Liverpool: Nunez, Diaz and Salah score as Reds come from behind |url=https://www.bbc.com/sport/football/66869810 |access-date=2026-03-15 |work=BBC Sport |language=en-GB}}</ref> На 5 октомври, го постигна својот прв гол за Ливерпул во победата од 2–0 против [[Royale Union Saint-Gilloise|Унион Сен-Жилоаз]] во [[2023–24 UEFA Europa League|Лига Европа]].<ref>{{Cite news |date=2023-10-04 |title=Liverpool 2-0 Union Saint-Gilloise: Ryan Gravenberch scores first goal in Europa League win |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/67011455 |access-date=2026-03-15 |work=BBC Sport |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |last=Lynch |first=David |date=2023-11-05 |title=7mcn |url=https://svizanasgrad.me/ |access-date=2026-03-15 |website=Svizanasgrad |language=en-GB}}</ref> Гравенберх започна неколку натпревари во Премиер лигата во октомври и ноември 2023 година поради отсуството на стандарниот првотимец [[Curtis Jones (footballer, born 2001)|Кертис Џонс]] поради суспензија и повреда.<ref>{{Cite web |last=Lynch |first=David |date=2023-11-05 |title=Why Jones is not in the Liverpool squad vs. Luton |url=https://www.thisisanfield.com/2023/11/why-curtis-jones-is-not-in-the-liverpool-squad-vs-luton/ |access-date=2026-03-15 |website=This Is Anfield |language=en-GB}}</ref> На 21 април 2024 година, го постигна својот прв гол во Премиер лигата во победата од 3–1 против [[Fulham F.C.|Фулам]].<ref>{{Cite news |date=2024-04-19 |title=Fulham 1-3 Liverpool: Trent Alexander-Arnold sets Reds on way to reigniting Premier League title bid |url=https://www.bbc.com/sport/football/68810621 |access-date=2026-03-15 |work=BBC Sport |language=en-GB}}</ref> На почетокот на сезоната [[2024–25 Liverpool F.C. season|2024–25]], Гравенберх беше преместен од новиот менаџер [[Arne Slot]] во подлабока улога во средниот ред, како централен дефанзивен играч во формацијата 4-2-3-1.<ref>{{cite web |title=Ryan Gravenberch reveals Arne Slot talks about midfield position |date=24 August 2024 |url=https://www.liverpoolfc.com/news/ryan-gravenberch-reveals-arne-slot-talks-about-midfield-position |publisher=Liverpool F.C. |access-date=5 September 2024}}</ref> Тој доби пофалби за своите настапи во оваа нова позиција, особено за доминацијата во победата од 3–0 против [[Manchester United F.C.|Манчестер Јунајтед]] на [[Old Trafford]].<ref>{{Cite news |last=McAleer |first=Ben |date=2024-09-03 |title=Why has Ryan Gravenberch become a key midfield cog for Slot at Liverpool? |url=https://www.theguardian.com/football/who-scored-blog/article/2024/sep/03/why-has-ryan-gravenberch-become-a-key-midfield-cog-for-slot-at-liverpool |access-date=2026-03-15 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Тој беше широко пофален од аналитичарите за настапите во оваа улога.<ref>{{Cite web |date=29 September 2024 |title=Why Ryan Gravenberch finally realized his potential |url=https://worldsoccertalk.com/news/why-ryan-gravenberch-finally-realized-his-potential/ |access-date=2024-10-26 |website=World Soccer Talk |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Key CHANGE that makes Ryan Gravenberch the world’s BEST DM |url=https://www.msn.com/en-gb/sport/football/key-change-that-makes-ryan-gravenberch-the-world-s-best-dm/ar-AA1sz3lN |access-date=2024-10-26 |publisher=MSN}}</ref> На 27 април 2025 година, Ливерпул го победи [[Tottenham Hotspur F.C.|Тотенхем Хотспур]] со 5–1 и ја обезбеди титулата во [[2024–25 Premier League|Премиер лигата]], при што Гравенберх асистираше за голот на [[Alexis Mac Allister]].<ref>{{Cite web |title=Liverpool vs Tottenham Hotspur: Premier League preview, team news, stats & head-to-head |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/live/cj3x2ee1261t#Report |access-date=2025-04-28 |website=BBC Sport }}</ref> Гравенберх доби пофалби за својот придонес во успешната сезона и пробивот во новата улога во средниот ред.<ref>{{Cite web |date=19 December 2024 |title=Liverpool: Ryan Gravenberch's new role under Arne Slot |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/c8rjv0x1ry5o |access-date=2025-04-28 |website=BBC Sport }}</ref><ref>{{Cite web |date=2 October 2024 |title=Liverpool 2–0 Bologna: Ryan Gravenberch impresses in Champions League tie at Anfield |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/czrm1lje4ero |access-date=2025-04-28 |website=BBC Sport }}</ref><ref>{{Cite web |last=Anfield |first=Index |date=3 October 2024 |title=Gravenberch's Stunning Rise to Liverpool's Midfield Maestro |url=https://sports.yahoo.com/gravenberch-stunning-rise-liverpool-midfield-195000807.html |access-date=2025-04-28 |website=Yahoo Sports |language=en-US}}</ref> На крајот од сезоната, Гравенберх ја освои наградата [[Premier League Young Player of the Season]].<ref name="RG38" /> На 7 март 2026 година, Гравенберх потпиша нов шестгодишен договор со клубот, кој според извештаите го задржува во клубот до 2032 година.<ref>{{cite web |title=Ryan Gravenberch signs new long-term Liverpool contract - Liverpool FC |url=https://www.liverpoolfc.com/news/ryan-gravenberch-signs-new-long-term-liverpool-contract |website=www.liverpoolfc.com |language=en |date=7 March 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Paul |first=Joyce |date=2026-03-07 |title=Ryan Gravenberch signs new six-year deal with Liverpool |url=https://www.thetimes.com/sport/football/article/ryan-gravenberch-signs-new-six-year-deal-liverpool-70srp3zdn |access-date=2026-03-15 |website=www.thetimes.com |language=en-GB}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Холандија |image3=Flag of Netherlands.svg }} * [https://www.soccerway.com/player/gravenberch-ryan/Y5aFd8V4/ Рајан Гравенберх на soccerway] * [https://www.transfermarkt.com/ryan-gravenberch/profil/spieler/478573 Рајан Гравенберх на transfermarkt] * [https://www.espn.com/soccer/player/_/id/274632/ryan-gravenberch Рајан Гравенберх на espn] * [https://www.whoscored.com/players/363884/show/ryan-gravenberch Рајан Гравенберх на whoscored] {{Состав на ФК Ливерпул}} {{Состав на Холандија на ЕП фудбал 2020}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Гравенберх, Рајан}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Холандски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Ајакс]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Бајерн Минхен]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Ливерпул]] [[Категорија:Родени во 2002 година]] t4gfvrjdvzvfnex5qkdw8a8bbdokzo3 5545665 5545663 2026-04-28T08:56:37Z Carshalton 30527 /* Бајерн Минхен */ 5545665 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Рајан Гравенберх | image = [[File:2022-07-30 Fußball, Männer, DFL-Supercup, RB Leipzig - FC Bayern München 1DX 3342 by Stepro (cropped).jpg|200px]] | fullname = Рајан Џиро Гравенберх<ref>{{cite web |url=https://www.premierleague.com/news/3681595 |title=2023/24 Premier League squad lists |publisher=Premier League |date=13 September 2023 |access-date=14 September 2023 |archive-date=3 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231003172303/https://www.premierleague.com/news/3681595 |url-status=live }}</ref> | height = {{height|m=1.90}}<ref>{{cite web |url=https://www.premierleague.com/en/players/441266/ryan-gravenberch/overview |title=Ryan Gravenberch: Overview |publisher=Premier League |access-date=29 November 2025}}</ref> | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|2002|5|16}}<ref>{{cite web |url=https://www.11v11.com/players/ryan-gravenberch-266142/ |title=Ryan Gravenberch |website=11v11.com |publisher=AFS Enterprises |access-date=25 July 2025 |archive-date=25 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250725135831/https://www.11v11.com/players/ryan-gravenberch-266142/ |url-status=live }}</ref> | cityofbirth = {{роден во|Амстердам|}} | countryofbirth = [[Холандија]] | nationality = {{flagsport|NED}} [[Холандија]] | currentclub = {{Fb team Liverpool}} | clubnumber = 38 | position = [[Среден ред (фудбал)|среден ред]] | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Ajax}} | years1 = 2018-2020 | caps1 = 44 | goals1 = 8 | clubs1 = {{Fb team Jong Ajax}} | years2 = 2018-2022 | caps2 = 72 | goals2 = 7 | clubs2 = {{Fb team Ajax}} | years3 = 2022-2023 | caps3 = 25 | goals3 = 0 | clubs3 = {{Fb team Bayern Munchen}} | years4 = 2023- | caps4 = 95 | goals4 = 5 | clubs4 = {{Fb team Liverpool}} | nationalyears1 = 2017-2018 | nationalcaps1 = 6 | nationalgoals1 = 1 | nationalteam1 = {{flagsport|NED}} [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 16 години|Холандија 16]] | nationalyears2 = 2018 | nationalcaps2 = 4 | nationalgoals2 = 0 | nationalteam2 = {{flagsport|NED}} [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 17 години|Холандија 17]] | nationalyears3 = 2018-2020 | nationalcaps3 = 8 | nationalgoals3 = 0 | nationalteam3 = {{flagsport|NED}} [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 19 години|Холандија 19]] | nationalyears4 = 2020-2023 | nationalcaps4 = 11 | nationalgoals4 = 1 | nationalteam4 = {{flagsport|NED}} [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 21 година|Холандија 21]] | nationalyears5 = 2021- | nationalcaps5 = 25 | nationalgoals5 = 1 | nationalteam5 = {{flagsport|NED}} [[Фудбалска репрезентација на Холандија|Холандија]] }} '''Рајан Гравенбергх''' (роден на [[16 мај]] [[2002]] година, во [[Амстердам]]) — [[Холандија|холандски]] [[фудбал]]ер, {{Football/MF/player}} на {{Fb team (N) Liverpool}} и на [[Фудбалска репрезентација на Холандија|холандската репрезентација]]. ==Биографија== Гравенберх е роден во Холандија од родители со [[Суринам|суринамско]] потекло.<ref>{{cite web|url=https://football-wonderkids.co.uk/player/ryan-gravenberch/|title=Ryan Gravenberch|date=2 July 2024|access-date=2026-03-15|website=Football-Wonderkids}}</ref> Неговиот постар брат [[Данзел Гравенберх|Данзел]] е исто така поранешен фудбалер.<ref>{{cite web|url=http://www.elfvoetbal.nl/Binnenland/272634/Ryan-Gravenberch-een-Raiola-diamant-die-wl-bij-Ajax-blijft-Wil-eerste-halen|title=Ryan Gravenberch, een Raiola-diamant die wél bij Ajax blijft: "Wil eerste halen"|website=Elfvoetbal.nl|trans-title=Ryan Gravenberch, a Raiola diamond who is staying at Ajax: "Want to reach the first team"}}</ref> Во август 2025 година, Гравенберх и неговата партнерка Синди Пероти го објавиле раѓањето на нивното прво дете, ќерката Џотс.<ref>{{cite web |last1=Quinlan |first1=James |title=Liverpool midfielder Ryan Gravenberch and partner supported as they issue family update |url=https://www.liverpoolecho.co.uk/sport/football/football-news/liverpool-midfielder-ryan-gravenberch-partner-32301619 |website=[[Liverpool Echo]] |access-date=25 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250825062854/https://www.liverpoolecho.co.uk/sport/football/football-news/liverpool-midfielder-ryan-gravenberch-partner-32301619 |archive-date=25 August 2025 |date=18 August 2025}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.facebook.com/liverpool.transfer.news/posts/ryan-gravenberch-and-his-wife-decided-to-name-their-newborn-baby-jots-gravenberc/1100769978830432/|title=Ryan Gravenberch and his wife decided to name their newborn baby Jots Gravenberch ❤️👶 You will live forever Diogo|publisher=LFC News on Facebook|date=24 август 2025|access-date=27 април 2026}}</ref> ==Технички карактеристики== [[Среден ред (фудбал)|Играч од среден ред]], кој може да игра во неколку улоги како [[Среден ред (фудбал)#Дефанзивен играч од среден ред|медијано]], [[Среден ред (фудбал)#Дефанзивен играч од среден ред|плејмејкер]] и [[Среден ред (фудбал)#Централен играч од среден ред|мецала]].<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Cite web|url=https://corrieredellosport.it/news/calcio/talent-scout/2021/10/07-86038446/guus_til_e_la_nuova_olanda_di_van_gaal_la_mezzala_del_feyenoord_accende_il_mercato|title=Guus Til e la nuova Olanda di Van Gaal: la mezzala del Feyenoord accende il mercato|access-date=2021-10-09}}</ref> Одличен во изнесување на топката,<ref>{{Cite news|language=en-US|name=James|surname=Pearce|url=https://www.nytimes.com/athletic/6646636/2025/09/21/ryan-gravenberch-liverpool-midfielder-analysis/|title=How Ryan Gravenberch became the Premier League’s most complete midfielder|publisher=The New York Times|date=2025-09-21|access-date=2026-03-11}}</ref> благодарение на добриот и разноврсен [[дриблинг]] кој му помага да се ослободи од притисокот на противниците,<ref>{{Cite web|language=it|url=https://ultimouomo.com/la-danza-di-gravenberch-a-centrocampo|title=La danza di Gravenberch a centrocampo – Ultimo Uomo|website=ultimouomo.com|access-date=2026-03-11}}</ref> но и добрата основна техника која ја поседува. Поради неговата физичка сила, елегантните движења и добриот шут од далечина, тој често е споредуван со [[Пол Погба]].<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.footballscouting.it/rubriche/alla-scoperta-di-ryan-gravenberch-il-pogba-di-casa-ajax/|title=Alla scoperta di Ryan Gravenberch, il Pogba di casa Ajax|date=4 февруари 2018}}</ref><ref name=":1" /> == Клупска кариера == === Ајакс === Гравенберх се приклучил на младинската академија на [[ФК Ајакс|Ајакс]] во 2010 година и напредувал низ младинските категории.<ref>{{cite web|url=https://www.bijlmerenmeer.nl/toptalent-ryan-gravenberch-uit-zuidoost-tekent-bij-ajax/|title=Toptalent Ryan Gravenberch uit Zuidoost tekent bij Ajax – Bijlmer en Meer|work=Bijlmer en Meer |date=10 July 2018|trans-title=Top talent Ryan Gravenberch from Zuidoost signs with Ajax – Bijlmer and More}}</ref> На 7 јуни 2018 година, тој ја добил наградата „Трофеј [[Абделхак Нури]]“, која се доделува на најдобриот талент во академијата на Ајакс.<ref>{{Cite web |date=2018-06-08 |title=Ajax renames talent award after Abdelhak Nouri |url=https://nltimes.nl/2018/06/08/ajax-renames-talent-award-abdelhak-nouri|access-date=2026-03-15 |website=NL Times |language=en}}</ref> Истиот ден го потпишал својот прв професионален договор со Ајакс, во трајност до 2023 година.<ref name=":3">{{cite web|url=http://www.football-oranje.com/gravenberch-and-brobbey-sign-first-ajax-contracts/|title=Gravenberch and Brobbey sign first Ajax contracts|date=7 June 2018|access-date=2026-03-15|website=Football Oranje}}</ref> Своето деби како професионален фудбалер, Гравенберх го направил со [[Јонг Ајакс]], резервниот тим на Ајакс, во победата со 5–2 во [[Ерсте дивиси]] против [[ФК Дордехт Дордехт|Дордехт]] на 24 август 2018 година.<ref>{{cite web|url=https://int.soccerway.com/matches/2018/08/24/netherlands/eerste-divisie/jong-ajax/bvo-fc-dordrecht/2794387/|title=Ajax II vs. Dordrecht – 24 August 2018 – Soccerway|website=Soccerway|access-date=2026-03-15}}</ref> Гравенберх го направил своето деби за првиот тим на Ајакс на 23 септември 2018 година, во поразот со 3–0 од [[ФК ПСВ Ајндховен|ПСВ]] во [[Ередивиси]].<ref>{{cite web|url=https://int.soccerway.com/matches/2018/09/23/netherlands/eredivisie/psv-nv/afc-ajax/2793980/|title=PSV vs. Ajax – 23 September 2018 – Soccerway|website=Soccerway|access-date=2026-03-15}}</ref> Тој станал најмладиот играч на Ајакс што настапил во Ередивиси, на возраст од 16 години и 130 дена, надминувајќи го рекордот од 16 години и 242 дена поставен од [[Кларенс Седорф]].<ref>{{cite web |date=23 September 2018 |title=Gravenberch jongste Ajax-speler ooit in eredivisie |url=https://www.gelderlander.nl/nederlands-voetbal/gravenberch-jongste-ajax-speler-ooit-in-eredivisie~ac2d49eb/|website=de Gelderlander |publisher=DPG Media |language=nl|trans-title=Gravenberch youngest Ajax player ever in Eredivisie}}</ref> Три дена подоцна, го имал својот прв старт за Ајакс, постигнувајќи гол во победата од 7–0 во [[Фудбалски куп на Холандија|Купот на Холандија]] против [[ХВВ Те Верве|Те Верве]], со што станал најмладиот стрелец во историјата на клубот.<ref>{{cite web |url=https://www.liverpoolfc.com/news/factfile-all-you-need-know-about-ryan-gravenberch|title=Factfile: All you need to know about Ryan Gravenberch |publisher=Liverpool F.C. |date=1 September 2023|access-date=11 November 2024 }}</ref> На 25 ноември 2020 година, Гравенберх го постигнал својот прв гол во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]] во победата од 3–1 против [[ФК Митјиланд|Митјиланд]] во [[УЕФА Лига на шампиони 2020–2021 (групна фаза)|групната фаза]].<ref>{{cite web |url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/match/2029429--ajax-vs-midtjylland/|title=Ajax 3–1 Midtjylland |publisher=UEFA |date=25 November 2020 }}</ref> На 18 април 2021 година, Гравенберх го постигнал првиот гол во победата од 2–1 против [[ФК Витесе|Витесе]] во финалето на [[Фудбалски куп на Холандија 2020-2021|Купот на Холандија]].<ref>{{Cite news |date=18 April 2021 |title=Neres' stoppage-time goal seals Dutch Cup win |publisher=AFC Ajax |url=https://english.ajax.nl/articles/neres-stoppage-time-goal-seals-dutch-cup-win/|access-date=5 April 2022}}</ref> === Бајерн Минхен === На 13 јуни 2022 година, Гравенберх потпишал петгодишен договор со [[Германија|германскиот]] клуб [[ФК Бајерн Минхен|Бајерн Минхен]].<ref name=":2">{{Cite web |date=13 June 2022 |title=Ryan Gravenberch signs five-year deal |url=https://fcbayern.com/en/news/2022/06/gravenberch-signing|access-date=13 June 2022 |publisher=FC Bayern Munich}}</ref> Трансферната сума што ја плати Ајакс изнесуваше околу 18 милиони евра, со дополнителни 5 милиони во бонуси.<ref>{{Cite web |last=Summerfield |first=Jude |date=12 June 2022 |title=Bayern Munich director further confirms Ryan Gravenberch transfer |url=https://www.90min.com/posts/bayern-munich-director-further-confirms-ryan-gravenberch-transfer |access-date=13 June 2022 |publisher=[[90min]]}}</ref> На 31 август, тој го постигна својот прв гол и забележа асистенција во победата од 5–0 против [[FC Viktoria Köln|Viktoria Köln]] во [[2022–23 DFB-Pokal|DFB-Pokal]].<ref>{{cite web |url=https://www.kicker.de/vikt-koeln-gegen-bayern-2022-dfb-pokal-4774111/spielbericht |title=Tor und Assist: Gravenberch bringt Bayerns Sieg auf den Weg |website=[[Kicker (magazine)|Kicker]] |language=de |date=31 August 2022 |trans-title=Goal and assist: Gravenberch sets Bayern's victory on its way}}</ref> === Ливерпул === На 1 септември 2023 година, последниот ден од трансферниот период во [[Premier League]], Гравенберх потпиша за [[Liverpool F.C.|Ливерпул]] со петгодишен договор.<ref>{{Cite web |date=2023-09-01 |title=Liverpool complete signing of midfielder Ryan Gravenberch - Liverpool FC |url=https://www.liverpoolfc.com/news/liverpool-complete-signing-midfielder-ryan-gravenberch |access-date=2026-03-15 |website=www.liverpoolfc.com |language=en}}</ref> Сумата, официјално необјавена, се проценува на околу 40 милиони евра.<ref>{{Cite news |date=2023-08-31 |title=Ryan Gravenberch: Liverpool agree £34m deal for Netherlands midfielder with Bayern Munich |url=https://www.bbc.com/sport/football/66677935 |access-date=2026-03-15 |work=BBC Sport |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |last=Joyce |first=Paul |date=2023-08-31 |title=Ryan Gravenberch set for Liverpool medical after club agree £34m deal |url=https://www.thetimes.com/sport/football/article/ryan-gravenberch-set-for-liverpool-medical-after-club-agree-34m-deal-3rm0960f7 |access-date=2026-03-15 |website=www.thetimes.com |language=en-GB |issn=0140-0460}}</ref> На 16 септември, Гравенберх дебитираше за Ливерпул, влегувајќи како замена во продолжението на натпреварот наместо [[Mohamed Salah]] во 93-та минута во победата на гости против [[Wolverhampton Wanderers F.C.|Вулверхемптон Вондерерс]].<ref>{{Cite news |title=Premier League RECAP: Wolves vs Liverpool - plus six more fixtures - radio & live text |url=https://www.bbc.com/sport/live/football/65930748 |access-date=2026-03-15 |work=BBC Sport |language=en-GB}}</ref> На 21 септември, Гравенберх упати долг пас во шеснаесетникот за асистенција на [[Luis Díaz (footballer, born 1997)|Луис Дијаз]], неговата прва асистенција за Ливерпул, во натпревар од групната фаза на [[UEFA Europa League|Лига Европа]] против [[LASK]], кој заврши со победа од 3–1.<ref>{{Cite news |date=2023-09-20 |title=LASK 1-3 Liverpool: Nunez, Diaz and Salah score as Reds come from behind |url=https://www.bbc.com/sport/football/66869810 |access-date=2026-03-15 |work=BBC Sport |language=en-GB}}</ref> На 5 октомври, го постигна својот прв гол за Ливерпул во победата од 2–0 против [[Royale Union Saint-Gilloise|Унион Сен-Жилоаз]] во [[2023–24 UEFA Europa League|Лига Европа]].<ref>{{Cite news |date=2023-10-04 |title=Liverpool 2-0 Union Saint-Gilloise: Ryan Gravenberch scores first goal in Europa League win |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/67011455 |access-date=2026-03-15 |work=BBC Sport |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |last=Lynch |first=David |date=2023-11-05 |title=7mcn |url=https://svizanasgrad.me/ |access-date=2026-03-15 |website=Svizanasgrad |language=en-GB}}</ref> Гравенберх започна неколку натпревари во Премиер лигата во октомври и ноември 2023 година поради отсуството на стандарниот првотимец [[Curtis Jones (footballer, born 2001)|Кертис Џонс]] поради суспензија и повреда.<ref>{{Cite web |last=Lynch |first=David |date=2023-11-05 |title=Why Jones is not in the Liverpool squad vs. Luton |url=https://www.thisisanfield.com/2023/11/why-curtis-jones-is-not-in-the-liverpool-squad-vs-luton/ |access-date=2026-03-15 |website=This Is Anfield |language=en-GB}}</ref> На 21 април 2024 година, го постигна својот прв гол во Премиер лигата во победата од 3–1 против [[Fulham F.C.|Фулам]].<ref>{{Cite news |date=2024-04-19 |title=Fulham 1-3 Liverpool: Trent Alexander-Arnold sets Reds on way to reigniting Premier League title bid |url=https://www.bbc.com/sport/football/68810621 |access-date=2026-03-15 |work=BBC Sport |language=en-GB}}</ref> На почетокот на сезоната [[2024–25 Liverpool F.C. season|2024–25]], Гравенберх беше преместен од новиот менаџер [[Arne Slot]] во подлабока улога во средниот ред, како централен дефанзивен играч во формацијата 4-2-3-1.<ref>{{cite web |title=Ryan Gravenberch reveals Arne Slot talks about midfield position |date=24 August 2024 |url=https://www.liverpoolfc.com/news/ryan-gravenberch-reveals-arne-slot-talks-about-midfield-position |publisher=Liverpool F.C. |access-date=5 September 2024}}</ref> Тој доби пофалби за своите настапи во оваа нова позиција, особено за доминацијата во победата од 3–0 против [[Manchester United F.C.|Манчестер Јунајтед]] на [[Old Trafford]].<ref>{{Cite news |last=McAleer |first=Ben |date=2024-09-03 |title=Why has Ryan Gravenberch become a key midfield cog for Slot at Liverpool? |url=https://www.theguardian.com/football/who-scored-blog/article/2024/sep/03/why-has-ryan-gravenberch-become-a-key-midfield-cog-for-slot-at-liverpool |access-date=2026-03-15 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Тој беше широко пофален од аналитичарите за настапите во оваа улога.<ref>{{Cite web |date=29 September 2024 |title=Why Ryan Gravenberch finally realized his potential |url=https://worldsoccertalk.com/news/why-ryan-gravenberch-finally-realized-his-potential/ |access-date=2024-10-26 |website=World Soccer Talk |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Key CHANGE that makes Ryan Gravenberch the world’s BEST DM |url=https://www.msn.com/en-gb/sport/football/key-change-that-makes-ryan-gravenberch-the-world-s-best-dm/ar-AA1sz3lN |access-date=2024-10-26 |publisher=MSN}}</ref> На 27 април 2025 година, Ливерпул го победи [[Tottenham Hotspur F.C.|Тотенхем Хотспур]] со 5–1 и ја обезбеди титулата во [[2024–25 Premier League|Премиер лигата]], при што Гравенберх асистираше за голот на [[Alexis Mac Allister]].<ref>{{Cite web |title=Liverpool vs Tottenham Hotspur: Premier League preview, team news, stats & head-to-head |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/live/cj3x2ee1261t#Report |access-date=2025-04-28 |website=BBC Sport }}</ref> Гравенберх доби пофалби за својот придонес во успешната сезона и пробивот во новата улога во средниот ред.<ref>{{Cite web |date=19 December 2024 |title=Liverpool: Ryan Gravenberch's new role under Arne Slot |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/c8rjv0x1ry5o |access-date=2025-04-28 |website=BBC Sport }}</ref><ref>{{Cite web |date=2 October 2024 |title=Liverpool 2–0 Bologna: Ryan Gravenberch impresses in Champions League tie at Anfield |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/czrm1lje4ero |access-date=2025-04-28 |website=BBC Sport }}</ref><ref>{{Cite web |last=Anfield |first=Index |date=3 October 2024 |title=Gravenberch's Stunning Rise to Liverpool's Midfield Maestro |url=https://sports.yahoo.com/gravenberch-stunning-rise-liverpool-midfield-195000807.html |access-date=2025-04-28 |website=Yahoo Sports |language=en-US}}</ref> На крајот од сезоната, Гравенберх ја освои наградата [[Premier League Young Player of the Season]].<ref name="RG38" /> На 7 март 2026 година, Гравенберх потпиша нов шестгодишен договор со клубот, кој според извештаите го задржува во клубот до 2032 година.<ref>{{cite web |title=Ryan Gravenberch signs new long-term Liverpool contract - Liverpool FC |url=https://www.liverpoolfc.com/news/ryan-gravenberch-signs-new-long-term-liverpool-contract |website=www.liverpoolfc.com |language=en |date=7 March 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Paul |first=Joyce |date=2026-03-07 |title=Ryan Gravenberch signs new six-year deal with Liverpool |url=https://www.thetimes.com/sport/football/article/ryan-gravenberch-signs-new-six-year-deal-liverpool-70srp3zdn |access-date=2026-03-15 |website=www.thetimes.com |language=en-GB}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Холандија |image3=Flag of Netherlands.svg }} * [https://www.soccerway.com/player/gravenberch-ryan/Y5aFd8V4/ Рајан Гравенберх на soccerway] * [https://www.transfermarkt.com/ryan-gravenberch/profil/spieler/478573 Рајан Гравенберх на transfermarkt] * [https://www.espn.com/soccer/player/_/id/274632/ryan-gravenberch Рајан Гравенберх на espn] * [https://www.whoscored.com/players/363884/show/ryan-gravenberch Рајан Гравенберх на whoscored] {{Состав на ФК Ливерпул}} {{Состав на Холандија на ЕП фудбал 2020}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Гравенберх, Рајан}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Холандски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Ајакс]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Бајерн Минхен]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Ливерпул]] [[Категорија:Родени во 2002 година]] pt9x6n48gbm9s4xwh3wkti335tm29lo 5545669 5545665 2026-04-28T09:13:31Z Carshalton 30527 /* Бајерн Минхен */ 5545669 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Рајан Гравенберх | image = [[File:2022-07-30 Fußball, Männer, DFL-Supercup, RB Leipzig - FC Bayern München 1DX 3342 by Stepro (cropped).jpg|200px]] | fullname = Рајан Џиро Гравенберх<ref>{{cite web |url=https://www.premierleague.com/news/3681595 |title=2023/24 Premier League squad lists |publisher=Premier League |date=13 September 2023 |access-date=14 September 2023 |archive-date=3 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231003172303/https://www.premierleague.com/news/3681595 |url-status=live }}</ref> | height = {{height|m=1.90}}<ref>{{cite web |url=https://www.premierleague.com/en/players/441266/ryan-gravenberch/overview |title=Ryan Gravenberch: Overview |publisher=Premier League |access-date=29 November 2025}}</ref> | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|2002|5|16}}<ref>{{cite web |url=https://www.11v11.com/players/ryan-gravenberch-266142/ |title=Ryan Gravenberch |website=11v11.com |publisher=AFS Enterprises |access-date=25 July 2025 |archive-date=25 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250725135831/https://www.11v11.com/players/ryan-gravenberch-266142/ |url-status=live }}</ref> | cityofbirth = {{роден во|Амстердам|}} | countryofbirth = [[Холандија]] | nationality = {{flagsport|NED}} [[Холандија]] | currentclub = {{Fb team Liverpool}} | clubnumber = 38 | position = [[Среден ред (фудбал)|среден ред]] | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Ajax}} | years1 = 2018-2020 | caps1 = 44 | goals1 = 8 | clubs1 = {{Fb team Jong Ajax}} | years2 = 2018-2022 | caps2 = 72 | goals2 = 7 | clubs2 = {{Fb team Ajax}} | years3 = 2022-2023 | caps3 = 25 | goals3 = 0 | clubs3 = {{Fb team Bayern Munchen}} | years4 = 2023- | caps4 = 95 | goals4 = 5 | clubs4 = {{Fb team Liverpool}} | nationalyears1 = 2017-2018 | nationalcaps1 = 6 | nationalgoals1 = 1 | nationalteam1 = {{flagsport|NED}} [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 16 години|Холандија 16]] | nationalyears2 = 2018 | nationalcaps2 = 4 | nationalgoals2 = 0 | nationalteam2 = {{flagsport|NED}} [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 17 години|Холандија 17]] | nationalyears3 = 2018-2020 | nationalcaps3 = 8 | nationalgoals3 = 0 | nationalteam3 = {{flagsport|NED}} [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 19 години|Холандија 19]] | nationalyears4 = 2020-2023 | nationalcaps4 = 11 | nationalgoals4 = 1 | nationalteam4 = {{flagsport|NED}} [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 21 година|Холандија 21]] | nationalyears5 = 2021- | nationalcaps5 = 25 | nationalgoals5 = 1 | nationalteam5 = {{flagsport|NED}} [[Фудбалска репрезентација на Холандија|Холандија]] }} '''Рајан Гравенбергх''' (роден на [[16 мај]] [[2002]] година, во [[Амстердам]]) — [[Холандија|холандски]] [[фудбал]]ер, {{Football/MF/player}} на {{Fb team (N) Liverpool}} и на [[Фудбалска репрезентација на Холандија|холандската репрезентација]]. ==Биографија== Гравенберх е роден во Холандија од родители со [[Суринам|суринамско]] потекло.<ref>{{cite web|url=https://football-wonderkids.co.uk/player/ryan-gravenberch/|title=Ryan Gravenberch|date=2 July 2024|access-date=2026-03-15|website=Football-Wonderkids}}</ref> Неговиот постар брат [[Данзел Гравенберх|Данзел]] е исто така поранешен фудбалер.<ref>{{cite web|url=http://www.elfvoetbal.nl/Binnenland/272634/Ryan-Gravenberch-een-Raiola-diamant-die-wl-bij-Ajax-blijft-Wil-eerste-halen|title=Ryan Gravenberch, een Raiola-diamant die wél bij Ajax blijft: "Wil eerste halen"|website=Elfvoetbal.nl|trans-title=Ryan Gravenberch, a Raiola diamond who is staying at Ajax: "Want to reach the first team"}}</ref> Во август 2025 година, Гравенберх и неговата партнерка Синди Пероти го објавиле раѓањето на нивното прво дете, ќерката Џотс.<ref>{{cite web |last1=Quinlan |first1=James |title=Liverpool midfielder Ryan Gravenberch and partner supported as they issue family update |url=https://www.liverpoolecho.co.uk/sport/football/football-news/liverpool-midfielder-ryan-gravenberch-partner-32301619 |website=[[Liverpool Echo]] |access-date=25 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250825062854/https://www.liverpoolecho.co.uk/sport/football/football-news/liverpool-midfielder-ryan-gravenberch-partner-32301619 |archive-date=25 August 2025 |date=18 August 2025}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.facebook.com/liverpool.transfer.news/posts/ryan-gravenberch-and-his-wife-decided-to-name-their-newborn-baby-jots-gravenberc/1100769978830432/|title=Ryan Gravenberch and his wife decided to name their newborn baby Jots Gravenberch ❤️👶 You will live forever Diogo|publisher=LFC News on Facebook|date=24 август 2025|access-date=27 април 2026}}</ref> ==Технички карактеристики== [[Среден ред (фудбал)|Играч од среден ред]], кој може да игра во неколку улоги како [[Среден ред (фудбал)#Дефанзивен играч од среден ред|медијано]], [[Среден ред (фудбал)#Дефанзивен играч од среден ред|плејмејкер]] и [[Среден ред (фудбал)#Централен играч од среден ред|мецала]].<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Cite web|url=https://corrieredellosport.it/news/calcio/talent-scout/2021/10/07-86038446/guus_til_e_la_nuova_olanda_di_van_gaal_la_mezzala_del_feyenoord_accende_il_mercato|title=Guus Til e la nuova Olanda di Van Gaal: la mezzala del Feyenoord accende il mercato|access-date=2021-10-09}}</ref> Одличен во изнесување на топката,<ref>{{Cite news|language=en-US|name=James|surname=Pearce|url=https://www.nytimes.com/athletic/6646636/2025/09/21/ryan-gravenberch-liverpool-midfielder-analysis/|title=How Ryan Gravenberch became the Premier League’s most complete midfielder|publisher=The New York Times|date=2025-09-21|access-date=2026-03-11}}</ref> благодарение на добриот и разноврсен [[дриблинг]] кој му помага да се ослободи од притисокот на противниците,<ref>{{Cite web|language=it|url=https://ultimouomo.com/la-danza-di-gravenberch-a-centrocampo|title=La danza di Gravenberch a centrocampo – Ultimo Uomo|website=ultimouomo.com|access-date=2026-03-11}}</ref> но и добрата основна техника која ја поседува. Поради неговата физичка сила, елегантните движења и добриот шут од далечина, тој често е споредуван со [[Пол Погба]].<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.footballscouting.it/rubriche/alla-scoperta-di-ryan-gravenberch-il-pogba-di-casa-ajax/|title=Alla scoperta di Ryan Gravenberch, il Pogba di casa Ajax|date=4 февруари 2018}}</ref><ref name=":1" /> == Клупска кариера == === Ајакс === Гравенберх се приклучил на младинската академија на [[ФК Ајакс|Ајакс]] во 2010 година и напредувал низ младинските категории.<ref>{{cite web|url=https://www.bijlmerenmeer.nl/toptalent-ryan-gravenberch-uit-zuidoost-tekent-bij-ajax/|title=Toptalent Ryan Gravenberch uit Zuidoost tekent bij Ajax – Bijlmer en Meer|work=Bijlmer en Meer |date=10 July 2018|trans-title=Top talent Ryan Gravenberch from Zuidoost signs with Ajax – Bijlmer and More}}</ref> На 7 јуни 2018 година, тој ја добил наградата „Трофеј [[Абделхак Нури]]“, која се доделува на најдобриот талент во академијата на Ајакс.<ref>{{Cite web |date=2018-06-08 |title=Ajax renames talent award after Abdelhak Nouri |url=https://nltimes.nl/2018/06/08/ajax-renames-talent-award-abdelhak-nouri|access-date=2026-03-15 |website=NL Times |language=en}}</ref> Истиот ден го потпишал својот прв професионален договор со Ајакс, во трајност до 2023 година.<ref name=":3">{{cite web|url=http://www.football-oranje.com/gravenberch-and-brobbey-sign-first-ajax-contracts/|title=Gravenberch and Brobbey sign first Ajax contracts|date=7 June 2018|access-date=2026-03-15|website=Football Oranje}}</ref> Своето деби како професионален фудбалер, Гравенберх го направил со [[Јонг Ајакс]], резервниот тим на Ајакс, во победата со 5–2 во [[Ерсте дивиси]] против [[ФК Дордехт Дордехт|Дордехт]] на 24 август 2018 година.<ref>{{cite web|url=https://int.soccerway.com/matches/2018/08/24/netherlands/eerste-divisie/jong-ajax/bvo-fc-dordrecht/2794387/|title=Ajax II vs. Dordrecht – 24 August 2018 – Soccerway|website=Soccerway|access-date=2026-03-15}}</ref> Гравенберх го направил своето деби за првиот тим на Ајакс на 23 септември 2018 година, во поразот со 3–0 од [[ФК ПСВ Ајндховен|ПСВ]] во [[Ередивиси]].<ref>{{cite web|url=https://int.soccerway.com/matches/2018/09/23/netherlands/eredivisie/psv-nv/afc-ajax/2793980/|title=PSV vs. Ajax – 23 September 2018 – Soccerway|website=Soccerway|access-date=2026-03-15}}</ref> Тој станал најмладиот играч на Ајакс што настапил во Ередивиси, на возраст од 16 години и 130 дена, надминувајќи го рекордот од 16 години и 242 дена поставен од [[Кларенс Седорф]].<ref>{{cite web |date=23 September 2018 |title=Gravenberch jongste Ajax-speler ooit in eredivisie |url=https://www.gelderlander.nl/nederlands-voetbal/gravenberch-jongste-ajax-speler-ooit-in-eredivisie~ac2d49eb/|website=de Gelderlander |publisher=DPG Media |language=nl|trans-title=Gravenberch youngest Ajax player ever in Eredivisie}}</ref> Три дена подоцна, го имал својот прв старт за Ајакс, постигнувајќи гол во победата од 7–0 во [[Фудбалски куп на Холандија|Купот на Холандија]] против [[ХВВ Те Верве|Те Верве]], со што станал најмладиот стрелец во историјата на клубот.<ref>{{cite web |url=https://www.liverpoolfc.com/news/factfile-all-you-need-know-about-ryan-gravenberch|title=Factfile: All you need to know about Ryan Gravenberch |publisher=Liverpool F.C. |date=1 September 2023|access-date=11 November 2024 }}</ref> На 25 ноември 2020 година, Гравенберх го постигнал својот прв гол во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]] во победата од 3–1 против [[ФК Митјиланд|Митјиланд]] во [[УЕФА Лига на шампиони 2020–2021 (групна фаза)|групната фаза]].<ref>{{cite web |url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/match/2029429--ajax-vs-midtjylland/|title=Ajax 3–1 Midtjylland |publisher=UEFA |date=25 November 2020 }}</ref> На 18 април 2021 година, Гравенберх го постигнал првиот гол во победата од 2–1 против [[ФК Витесе|Витесе]] во финалето на [[Фудбалски куп на Холандија 2020-2021|Купот на Холандија]].<ref>{{Cite news |date=18 April 2021 |title=Neres' stoppage-time goal seals Dutch Cup win |publisher=AFC Ajax |url=https://english.ajax.nl/articles/neres-stoppage-time-goal-seals-dutch-cup-win/|access-date=5 April 2022}}</ref> === Бајерн Минхен === На 13 јуни 2022 година, Гравенберх потпишал петгодишен договор со [[Германија|германскиот]] клуб [[ФК Бајерн Минхен|Бајерн Минхен]].<ref name=":2">{{Cite web |date=13 June 2022 |title=Ryan Gravenberch signs five-year deal |url=https://fcbayern.com/en/news/2022/06/gravenberch-signing|access-date=13 June 2022 |publisher=FC Bayern Munich}}</ref> Сумата на трансферот изнесувала околу 18 милиони евра, со дополнителни 5 милиони во бонуси.<ref>{{Cite web |last=Summerfield |first=Jude |date=12 June 2022 |title=Bayern Munich director further confirms Ryan Gravenberch transfer |url=https://www.90min.com/posts/bayern-munich-director-further-confirms-ryan-gravenberch-transfer |access-date=13 June 2022 |publisher=[[90min]]}}</ref> Своето деби во [[Прва Бундеслига (фудбал)|Бундеслигата]] го имал на 5 август 2022, во победата со 1-6 на гостувањето кај [[Ајнтрахт Франкфурт]], заменувајќи го [[Марсел Забицер]] во 57-мата минута од натпреварот. На 31 август, тој го постигна својот прв гол и забележал асистенција во победата од 5–0 против [[ФК Викторија Келн|Викторија Келн]] во [[Фудбалски куп на Германија 2022–2023|Купот на Германија]].<ref>{{cite web |url=https://www.kicker.de/vikt-koeln-gegen-bayern-2022-dfb-pokal-4774111/spielbericht|title=Tor und Assist: Gravenberch bringt Bayerns Sieg auf den Weg |website=[[Kicker (magazine)|Kicker]] |language=de |date=31 August 2022 |trans-title=Goal and assist: Gravenberch sets Bayern's victory on its way}}</ref> Во дресот на Бајерн, Гравенберх одиграл само една единствена сезона забележувајќи во сите натпреварувања 33 настапи и еден гол === Ливерпул === На 1 септември 2023 година, последниот ден од трансферниот период во [[Premier League]], Гравенберх потпиша за [[Liverpool F.C.|Ливерпул]] со петгодишен договор.<ref>{{Cite web |date=2023-09-01 |title=Liverpool complete signing of midfielder Ryan Gravenberch - Liverpool FC |url=https://www.liverpoolfc.com/news/liverpool-complete-signing-midfielder-ryan-gravenberch |access-date=2026-03-15 |website=www.liverpoolfc.com |language=en}}</ref> Сумата, официјално необјавена, се проценува на околу 40 милиони евра.<ref>{{Cite news |date=2023-08-31 |title=Ryan Gravenberch: Liverpool agree £34m deal for Netherlands midfielder with Bayern Munich |url=https://www.bbc.com/sport/football/66677935 |access-date=2026-03-15 |work=BBC Sport |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |last=Joyce |first=Paul |date=2023-08-31 |title=Ryan Gravenberch set for Liverpool medical after club agree £34m deal |url=https://www.thetimes.com/sport/football/article/ryan-gravenberch-set-for-liverpool-medical-after-club-agree-34m-deal-3rm0960f7 |access-date=2026-03-15 |website=www.thetimes.com |language=en-GB |issn=0140-0460}}</ref> На 16 септември, Гравенберх дебитираше за Ливерпул, влегувајќи како замена во продолжението на натпреварот наместо [[Mohamed Salah]] во 93-та минута во победата на гости против [[Wolverhampton Wanderers F.C.|Вулверхемптон Вондерерс]].<ref>{{Cite news |title=Premier League RECAP: Wolves vs Liverpool - plus six more fixtures - radio & live text |url=https://www.bbc.com/sport/live/football/65930748 |access-date=2026-03-15 |work=BBC Sport |language=en-GB}}</ref> На 21 септември, Гравенберх упати долг пас во шеснаесетникот за асистенција на [[Luis Díaz (footballer, born 1997)|Луис Дијаз]], неговата прва асистенција за Ливерпул, во натпревар од групната фаза на [[UEFA Europa League|Лига Европа]] против [[LASK]], кој заврши со победа од 3–1.<ref>{{Cite news |date=2023-09-20 |title=LASK 1-3 Liverpool: Nunez, Diaz and Salah score as Reds come from behind |url=https://www.bbc.com/sport/football/66869810 |access-date=2026-03-15 |work=BBC Sport |language=en-GB}}</ref> На 5 октомври, го постигна својот прв гол за Ливерпул во победата од 2–0 против [[Royale Union Saint-Gilloise|Унион Сен-Жилоаз]] во [[2023–24 UEFA Europa League|Лига Европа]].<ref>{{Cite news |date=2023-10-04 |title=Liverpool 2-0 Union Saint-Gilloise: Ryan Gravenberch scores first goal in Europa League win |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/67011455 |access-date=2026-03-15 |work=BBC Sport |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |last=Lynch |first=David |date=2023-11-05 |title=7mcn |url=https://svizanasgrad.me/ |access-date=2026-03-15 |website=Svizanasgrad |language=en-GB}}</ref> Гравенберх започна неколку натпревари во Премиер лигата во октомври и ноември 2023 година поради отсуството на стандарниот првотимец [[Curtis Jones (footballer, born 2001)|Кертис Џонс]] поради суспензија и повреда.<ref>{{Cite web |last=Lynch |first=David |date=2023-11-05 |title=Why Jones is not in the Liverpool squad vs. Luton |url=https://www.thisisanfield.com/2023/11/why-curtis-jones-is-not-in-the-liverpool-squad-vs-luton/ |access-date=2026-03-15 |website=This Is Anfield |language=en-GB}}</ref> На 21 април 2024 година, го постигна својот прв гол во Премиер лигата во победата од 3–1 против [[Fulham F.C.|Фулам]].<ref>{{Cite news |date=2024-04-19 |title=Fulham 1-3 Liverpool: Trent Alexander-Arnold sets Reds on way to reigniting Premier League title bid |url=https://www.bbc.com/sport/football/68810621 |access-date=2026-03-15 |work=BBC Sport |language=en-GB}}</ref> На почетокот на сезоната [[2024–25 Liverpool F.C. season|2024–25]], Гравенберх беше преместен од новиот менаџер [[Arne Slot]] во подлабока улога во средниот ред, како централен дефанзивен играч во формацијата 4-2-3-1.<ref>{{cite web |title=Ryan Gravenberch reveals Arne Slot talks about midfield position |date=24 August 2024 |url=https://www.liverpoolfc.com/news/ryan-gravenberch-reveals-arne-slot-talks-about-midfield-position |publisher=Liverpool F.C. |access-date=5 September 2024}}</ref> Тој доби пофалби за своите настапи во оваа нова позиција, особено за доминацијата во победата од 3–0 против [[Manchester United F.C.|Манчестер Јунајтед]] на [[Old Trafford]].<ref>{{Cite news |last=McAleer |first=Ben |date=2024-09-03 |title=Why has Ryan Gravenberch become a key midfield cog for Slot at Liverpool? |url=https://www.theguardian.com/football/who-scored-blog/article/2024/sep/03/why-has-ryan-gravenberch-become-a-key-midfield-cog-for-slot-at-liverpool |access-date=2026-03-15 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Тој беше широко пофален од аналитичарите за настапите во оваа улога.<ref>{{Cite web |date=29 September 2024 |title=Why Ryan Gravenberch finally realized his potential |url=https://worldsoccertalk.com/news/why-ryan-gravenberch-finally-realized-his-potential/ |access-date=2024-10-26 |website=World Soccer Talk |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Key CHANGE that makes Ryan Gravenberch the world’s BEST DM |url=https://www.msn.com/en-gb/sport/football/key-change-that-makes-ryan-gravenberch-the-world-s-best-dm/ar-AA1sz3lN |access-date=2024-10-26 |publisher=MSN}}</ref> На 27 април 2025 година, Ливерпул го победи [[Tottenham Hotspur F.C.|Тотенхем Хотспур]] со 5–1 и ја обезбеди титулата во [[2024–25 Premier League|Премиер лигата]], при што Гравенберх асистираше за голот на [[Alexis Mac Allister]].<ref>{{Cite web |title=Liverpool vs Tottenham Hotspur: Premier League preview, team news, stats & head-to-head |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/live/cj3x2ee1261t#Report |access-date=2025-04-28 |website=BBC Sport }}</ref> Гравенберх доби пофалби за својот придонес во успешната сезона и пробивот во новата улога во средниот ред.<ref>{{Cite web |date=19 December 2024 |title=Liverpool: Ryan Gravenberch's new role under Arne Slot |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/c8rjv0x1ry5o |access-date=2025-04-28 |website=BBC Sport }}</ref><ref>{{Cite web |date=2 October 2024 |title=Liverpool 2–0 Bologna: Ryan Gravenberch impresses in Champions League tie at Anfield |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/czrm1lje4ero |access-date=2025-04-28 |website=BBC Sport }}</ref><ref>{{Cite web |last=Anfield |first=Index |date=3 October 2024 |title=Gravenberch's Stunning Rise to Liverpool's Midfield Maestro |url=https://sports.yahoo.com/gravenberch-stunning-rise-liverpool-midfield-195000807.html |access-date=2025-04-28 |website=Yahoo Sports |language=en-US}}</ref> На крајот од сезоната, Гравенберх ја освои наградата [[Premier League Young Player of the Season]].<ref name="RG38" /> На 7 март 2026 година, Гравенберх потпиша нов шестгодишен договор со клубот, кој според извештаите го задржува во клубот до 2032 година.<ref>{{cite web |title=Ryan Gravenberch signs new long-term Liverpool contract - Liverpool FC |url=https://www.liverpoolfc.com/news/ryan-gravenberch-signs-new-long-term-liverpool-contract |website=www.liverpoolfc.com |language=en |date=7 March 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Paul |first=Joyce |date=2026-03-07 |title=Ryan Gravenberch signs new six-year deal with Liverpool |url=https://www.thetimes.com/sport/football/article/ryan-gravenberch-signs-new-six-year-deal-liverpool-70srp3zdn |access-date=2026-03-15 |website=www.thetimes.com |language=en-GB}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Холандија |image3=Flag of Netherlands.svg }} * [https://www.soccerway.com/player/gravenberch-ryan/Y5aFd8V4/ Рајан Гравенберх на soccerway] * [https://www.transfermarkt.com/ryan-gravenberch/profil/spieler/478573 Рајан Гравенберх на transfermarkt] * [https://www.espn.com/soccer/player/_/id/274632/ryan-gravenberch Рајан Гравенберх на espn] * [https://www.whoscored.com/players/363884/show/ryan-gravenberch Рајан Гравенберх на whoscored] {{Состав на ФК Ливерпул}} {{Состав на Холандија на ЕП фудбал 2020}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Гравенберх, Рајан}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Холандски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Ајакс]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Бајерн Минхен]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Ливерпул]] [[Категорија:Родени во 2002 година]] 91g7g7cqp7crhj10y2ko335umi9m5i9 5545673 5545669 2026-04-28T09:16:55Z Carshalton 30527 /* Бајерн Минхен */ 5545673 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Рајан Гравенберх | image = [[File:2022-07-30 Fußball, Männer, DFL-Supercup, RB Leipzig - FC Bayern München 1DX 3342 by Stepro (cropped).jpg|200px]] | fullname = Рајан Џиро Гравенберх<ref>{{cite web |url=https://www.premierleague.com/news/3681595 |title=2023/24 Premier League squad lists |publisher=Premier League |date=13 September 2023 |access-date=14 September 2023 |archive-date=3 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231003172303/https://www.premierleague.com/news/3681595 |url-status=live }}</ref> | height = {{height|m=1.90}}<ref>{{cite web |url=https://www.premierleague.com/en/players/441266/ryan-gravenberch/overview |title=Ryan Gravenberch: Overview |publisher=Premier League |access-date=29 November 2025}}</ref> | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|2002|5|16}}<ref>{{cite web |url=https://www.11v11.com/players/ryan-gravenberch-266142/ |title=Ryan Gravenberch |website=11v11.com |publisher=AFS Enterprises |access-date=25 July 2025 |archive-date=25 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250725135831/https://www.11v11.com/players/ryan-gravenberch-266142/ |url-status=live }}</ref> | cityofbirth = {{роден во|Амстердам|}} | countryofbirth = [[Холандија]] | nationality = {{flagsport|NED}} [[Холандија]] | currentclub = {{Fb team Liverpool}} | clubnumber = 38 | position = [[Среден ред (фудбал)|среден ред]] | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Ajax}} | years1 = 2018-2020 | caps1 = 44 | goals1 = 8 | clubs1 = {{Fb team Jong Ajax}} | years2 = 2018-2022 | caps2 = 72 | goals2 = 7 | clubs2 = {{Fb team Ajax}} | years3 = 2022-2023 | caps3 = 25 | goals3 = 0 | clubs3 = {{Fb team Bayern Munchen}} | years4 = 2023- | caps4 = 95 | goals4 = 5 | clubs4 = {{Fb team Liverpool}} | nationalyears1 = 2017-2018 | nationalcaps1 = 6 | nationalgoals1 = 1 | nationalteam1 = {{flagsport|NED}} [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 16 години|Холандија 16]] | nationalyears2 = 2018 | nationalcaps2 = 4 | nationalgoals2 = 0 | nationalteam2 = {{flagsport|NED}} [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 17 години|Холандија 17]] | nationalyears3 = 2018-2020 | nationalcaps3 = 8 | nationalgoals3 = 0 | nationalteam3 = {{flagsport|NED}} [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 19 години|Холандија 19]] | nationalyears4 = 2020-2023 | nationalcaps4 = 11 | nationalgoals4 = 1 | nationalteam4 = {{flagsport|NED}} [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 21 година|Холандија 21]] | nationalyears5 = 2021- | nationalcaps5 = 25 | nationalgoals5 = 1 | nationalteam5 = {{flagsport|NED}} [[Фудбалска репрезентација на Холандија|Холандија]] }} '''Рајан Гравенбергх''' (роден на [[16 мај]] [[2002]] година, во [[Амстердам]]) — [[Холандија|холандски]] [[фудбал]]ер, {{Football/MF/player}} на {{Fb team (N) Liverpool}} и на [[Фудбалска репрезентација на Холандија|холандската репрезентација]]. ==Биографија== Гравенберх е роден во Холандија од родители со [[Суринам|суринамско]] потекло.<ref>{{cite web|url=https://football-wonderkids.co.uk/player/ryan-gravenberch/|title=Ryan Gravenberch|date=2 July 2024|access-date=2026-03-15|website=Football-Wonderkids}}</ref> Неговиот постар брат [[Данзел Гравенберх|Данзел]] е исто така поранешен фудбалер.<ref>{{cite web|url=http://www.elfvoetbal.nl/Binnenland/272634/Ryan-Gravenberch-een-Raiola-diamant-die-wl-bij-Ajax-blijft-Wil-eerste-halen|title=Ryan Gravenberch, een Raiola-diamant die wél bij Ajax blijft: "Wil eerste halen"|website=Elfvoetbal.nl|trans-title=Ryan Gravenberch, a Raiola diamond who is staying at Ajax: "Want to reach the first team"}}</ref> Во август 2025 година, Гравенберх и неговата партнерка Синди Пероти го објавиле раѓањето на нивното прво дете, ќерката Џотс.<ref>{{cite web |last1=Quinlan |first1=James |title=Liverpool midfielder Ryan Gravenberch and partner supported as they issue family update |url=https://www.liverpoolecho.co.uk/sport/football/football-news/liverpool-midfielder-ryan-gravenberch-partner-32301619 |website=[[Liverpool Echo]] |access-date=25 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250825062854/https://www.liverpoolecho.co.uk/sport/football/football-news/liverpool-midfielder-ryan-gravenberch-partner-32301619 |archive-date=25 August 2025 |date=18 August 2025}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.facebook.com/liverpool.transfer.news/posts/ryan-gravenberch-and-his-wife-decided-to-name-their-newborn-baby-jots-gravenberc/1100769978830432/|title=Ryan Gravenberch and his wife decided to name their newborn baby Jots Gravenberch ❤️👶 You will live forever Diogo|publisher=LFC News on Facebook|date=24 август 2025|access-date=27 април 2026}}</ref> ==Технички карактеристики== [[Среден ред (фудбал)|Играч од среден ред]], кој може да игра во неколку улоги како [[Среден ред (фудбал)#Дефанзивен играч од среден ред|медијано]], [[Среден ред (фудбал)#Дефанзивен играч од среден ред|плејмејкер]] и [[Среден ред (фудбал)#Централен играч од среден ред|мецала]].<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Cite web|url=https://corrieredellosport.it/news/calcio/talent-scout/2021/10/07-86038446/guus_til_e_la_nuova_olanda_di_van_gaal_la_mezzala_del_feyenoord_accende_il_mercato|title=Guus Til e la nuova Olanda di Van Gaal: la mezzala del Feyenoord accende il mercato|access-date=2021-10-09}}</ref> Одличен во изнесување на топката,<ref>{{Cite news|language=en-US|name=James|surname=Pearce|url=https://www.nytimes.com/athletic/6646636/2025/09/21/ryan-gravenberch-liverpool-midfielder-analysis/|title=How Ryan Gravenberch became the Premier League’s most complete midfielder|publisher=The New York Times|date=2025-09-21|access-date=2026-03-11}}</ref> благодарение на добриот и разноврсен [[дриблинг]] кој му помага да се ослободи од притисокот на противниците,<ref>{{Cite web|language=it|url=https://ultimouomo.com/la-danza-di-gravenberch-a-centrocampo|title=La danza di Gravenberch a centrocampo – Ultimo Uomo|website=ultimouomo.com|access-date=2026-03-11}}</ref> но и добрата основна техника која ја поседува. Поради неговата физичка сила, елегантните движења и добриот шут од далечина, тој често е споредуван со [[Пол Погба]].<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.footballscouting.it/rubriche/alla-scoperta-di-ryan-gravenberch-il-pogba-di-casa-ajax/|title=Alla scoperta di Ryan Gravenberch, il Pogba di casa Ajax|date=4 февруари 2018}}</ref><ref name=":1" /> == Клупска кариера == === Ајакс === Гравенберх се приклучил на младинската академија на [[ФК Ајакс|Ајакс]] во 2010 година и напредувал низ младинските категории.<ref>{{cite web|url=https://www.bijlmerenmeer.nl/toptalent-ryan-gravenberch-uit-zuidoost-tekent-bij-ajax/|title=Toptalent Ryan Gravenberch uit Zuidoost tekent bij Ajax – Bijlmer en Meer|work=Bijlmer en Meer |date=10 July 2018|trans-title=Top talent Ryan Gravenberch from Zuidoost signs with Ajax – Bijlmer and More}}</ref> На 7 јуни 2018 година, тој ја добил наградата „Трофеј [[Абделхак Нури]]“, која се доделува на најдобриот талент во академијата на Ајакс.<ref>{{Cite web |date=2018-06-08 |title=Ajax renames talent award after Abdelhak Nouri |url=https://nltimes.nl/2018/06/08/ajax-renames-talent-award-abdelhak-nouri|access-date=2026-03-15 |website=NL Times |language=en}}</ref> Истиот ден го потпишал својот прв професионален договор со Ајакс, во трајност до 2023 година.<ref name=":3">{{cite web|url=http://www.football-oranje.com/gravenberch-and-brobbey-sign-first-ajax-contracts/|title=Gravenberch and Brobbey sign first Ajax contracts|date=7 June 2018|access-date=2026-03-15|website=Football Oranje}}</ref> Своето деби како професионален фудбалер, Гравенберх го направил со [[Јонг Ајакс]], резервниот тим на Ајакс, во победата со 5–2 во [[Ерсте дивиси]] против [[ФК Дордехт Дордехт|Дордехт]] на 24 август 2018 година.<ref>{{cite web|url=https://int.soccerway.com/matches/2018/08/24/netherlands/eerste-divisie/jong-ajax/bvo-fc-dordrecht/2794387/|title=Ajax II vs. Dordrecht – 24 August 2018 – Soccerway|website=Soccerway|access-date=2026-03-15}}</ref> Гравенберх го направил своето деби за првиот тим на Ајакс на 23 септември 2018 година, во поразот со 3–0 од [[ФК ПСВ Ајндховен|ПСВ]] во [[Ередивиси]].<ref>{{cite web|url=https://int.soccerway.com/matches/2018/09/23/netherlands/eredivisie/psv-nv/afc-ajax/2793980/|title=PSV vs. Ajax – 23 September 2018 – Soccerway|website=Soccerway|access-date=2026-03-15}}</ref> Тој станал најмладиот играч на Ајакс што настапил во Ередивиси, на возраст од 16 години и 130 дена, надминувајќи го рекордот од 16 години и 242 дена поставен од [[Кларенс Седорф]].<ref>{{cite web |date=23 September 2018 |title=Gravenberch jongste Ajax-speler ooit in eredivisie |url=https://www.gelderlander.nl/nederlands-voetbal/gravenberch-jongste-ajax-speler-ooit-in-eredivisie~ac2d49eb/|website=de Gelderlander |publisher=DPG Media |language=nl|trans-title=Gravenberch youngest Ajax player ever in Eredivisie}}</ref> Три дена подоцна, го имал својот прв старт за Ајакс, постигнувајќи гол во победата од 7–0 во [[Фудбалски куп на Холандија|Купот на Холандија]] против [[ХВВ Те Верве|Те Верве]], со што станал најмладиот стрелец во историјата на клубот.<ref>{{cite web |url=https://www.liverpoolfc.com/news/factfile-all-you-need-know-about-ryan-gravenberch|title=Factfile: All you need to know about Ryan Gravenberch |publisher=Liverpool F.C. |date=1 September 2023|access-date=11 November 2024 }}</ref> На 25 ноември 2020 година, Гравенберх го постигнал својот прв гол во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]] во победата од 3–1 против [[ФК Митјиланд|Митјиланд]] во [[УЕФА Лига на шампиони 2020–2021 (групна фаза)|групната фаза]].<ref>{{cite web |url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/match/2029429--ajax-vs-midtjylland/|title=Ajax 3–1 Midtjylland |publisher=UEFA |date=25 November 2020 }}</ref> На 18 април 2021 година, Гравенберх го постигнал првиот гол во победата од 2–1 против [[ФК Витесе|Витесе]] во финалето на [[Фудбалски куп на Холандија 2020-2021|Купот на Холандија]].<ref>{{Cite news |date=18 April 2021 |title=Neres' stoppage-time goal seals Dutch Cup win |publisher=AFC Ajax |url=https://english.ajax.nl/articles/neres-stoppage-time-goal-seals-dutch-cup-win/|access-date=5 April 2022}}</ref> === Бајерн Минхен === На 13 јуни 2022 година, Гравенберх потпишал петгодишен договор со [[Германија|германскиот]] клуб [[ФК Бајерн Минхен|Бајерн Минхен]].<ref name=":2">{{Cite web |date=13 June 2022 |title=Ryan Gravenberch signs five-year deal |url=https://fcbayern.com/en/news/2022/06/gravenberch-signing|access-date=13 June 2022 |publisher=FC Bayern Munich}}</ref> Сумата на трансферот изнесувала околу 18 милиони евра, со дополнителни 5 милиони во бонуси.<ref>{{Cite web |last=Summerfield |first=Jude |date=12 June 2022 |title=Bayern Munich director further confirms Ryan Gravenberch transfer |url=https://www.90min.com/posts/bayern-munich-director-further-confirms-ryan-gravenberch-transfer |access-date=13 June 2022 |publisher=[[90min]]}}</ref> Своето деби во [[Прва Бундеслига (фудбал)|Бундеслигата]] го имал на 5 август 2022, во победата со 1-6 на гостувањето кај [[Ајнтрахт Франкфурт]], заменувајќи го [[Марсел Забицер]] во 57-мата минута од натпреварот. На 31 август, тој го постигнал својот прв гол и забележал асистенција во победата од 5–0 против [[ФК Викторија Келн|Викторија Келн]] во [[Фудбалски куп на Германија 2022–2023|Купот на Германија]].<ref>{{cite web |url=https://www.kicker.de/vikt-koeln-gegen-bayern-2022-dfb-pokal-4774111/spielbericht|title=Tor und Assist: Gravenberch bringt Bayerns Sieg auf den Weg |website=[[Kicker (magazine)|Kicker]] |language=de |date=31 August 2022 |trans-title=Goal and assist: Gravenberch sets Bayern's victory on its way}}</ref> Во дресот на Бајерн, Гравенберх одиграл само една единствена сезона, забележувајќи во сите натпреварувања 33 настапи и еден гол, освојувајќи ги титулите во [[Прва Бундеслига 2022-2023|Бундеслигата]] и [[Суперкуп на Германија 2022|Суперкупот на Германија]]. === Ливерпул === На 1 септември 2023 година, последниот ден од трансферниот период во [[Premier League]], Гравенберх потпиша за [[Liverpool F.C.|Ливерпул]] со петгодишен договор.<ref>{{Cite web |date=2023-09-01 |title=Liverpool complete signing of midfielder Ryan Gravenberch - Liverpool FC |url=https://www.liverpoolfc.com/news/liverpool-complete-signing-midfielder-ryan-gravenberch |access-date=2026-03-15 |website=www.liverpoolfc.com |language=en}}</ref> Сумата, официјално необјавена, се проценува на околу 40 милиони евра.<ref>{{Cite news |date=2023-08-31 |title=Ryan Gravenberch: Liverpool agree £34m deal for Netherlands midfielder with Bayern Munich |url=https://www.bbc.com/sport/football/66677935 |access-date=2026-03-15 |work=BBC Sport |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |last=Joyce |first=Paul |date=2023-08-31 |title=Ryan Gravenberch set for Liverpool medical after club agree £34m deal |url=https://www.thetimes.com/sport/football/article/ryan-gravenberch-set-for-liverpool-medical-after-club-agree-34m-deal-3rm0960f7 |access-date=2026-03-15 |website=www.thetimes.com |language=en-GB |issn=0140-0460}}</ref> На 16 септември, Гравенберх дебитираше за Ливерпул, влегувајќи како замена во продолжението на натпреварот наместо [[Mohamed Salah]] во 93-та минута во победата на гости против [[Wolverhampton Wanderers F.C.|Вулверхемптон Вондерерс]].<ref>{{Cite news |title=Premier League RECAP: Wolves vs Liverpool - plus six more fixtures - radio & live text |url=https://www.bbc.com/sport/live/football/65930748 |access-date=2026-03-15 |work=BBC Sport |language=en-GB}}</ref> На 21 септември, Гравенберх упати долг пас во шеснаесетникот за асистенција на [[Luis Díaz (footballer, born 1997)|Луис Дијаз]], неговата прва асистенција за Ливерпул, во натпревар од групната фаза на [[UEFA Europa League|Лига Европа]] против [[LASK]], кој заврши со победа од 3–1.<ref>{{Cite news |date=2023-09-20 |title=LASK 1-3 Liverpool: Nunez, Diaz and Salah score as Reds come from behind |url=https://www.bbc.com/sport/football/66869810 |access-date=2026-03-15 |work=BBC Sport |language=en-GB}}</ref> На 5 октомври, го постигна својот прв гол за Ливерпул во победата од 2–0 против [[Royale Union Saint-Gilloise|Унион Сен-Жилоаз]] во [[2023–24 UEFA Europa League|Лига Европа]].<ref>{{Cite news |date=2023-10-04 |title=Liverpool 2-0 Union Saint-Gilloise: Ryan Gravenberch scores first goal in Europa League win |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/67011455 |access-date=2026-03-15 |work=BBC Sport |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |last=Lynch |first=David |date=2023-11-05 |title=7mcn |url=https://svizanasgrad.me/ |access-date=2026-03-15 |website=Svizanasgrad |language=en-GB}}</ref> Гравенберх започна неколку натпревари во Премиер лигата во октомври и ноември 2023 година поради отсуството на стандарниот првотимец [[Curtis Jones (footballer, born 2001)|Кертис Џонс]] поради суспензија и повреда.<ref>{{Cite web |last=Lynch |first=David |date=2023-11-05 |title=Why Jones is not in the Liverpool squad vs. Luton |url=https://www.thisisanfield.com/2023/11/why-curtis-jones-is-not-in-the-liverpool-squad-vs-luton/ |access-date=2026-03-15 |website=This Is Anfield |language=en-GB}}</ref> На 21 април 2024 година, го постигна својот прв гол во Премиер лигата во победата од 3–1 против [[Fulham F.C.|Фулам]].<ref>{{Cite news |date=2024-04-19 |title=Fulham 1-3 Liverpool: Trent Alexander-Arnold sets Reds on way to reigniting Premier League title bid |url=https://www.bbc.com/sport/football/68810621 |access-date=2026-03-15 |work=BBC Sport |language=en-GB}}</ref> На почетокот на сезоната [[2024–25 Liverpool F.C. season|2024–25]], Гравенберх беше преместен од новиот менаџер [[Arne Slot]] во подлабока улога во средниот ред, како централен дефанзивен играч во формацијата 4-2-3-1.<ref>{{cite web |title=Ryan Gravenberch reveals Arne Slot talks about midfield position |date=24 August 2024 |url=https://www.liverpoolfc.com/news/ryan-gravenberch-reveals-arne-slot-talks-about-midfield-position |publisher=Liverpool F.C. |access-date=5 September 2024}}</ref> Тој доби пофалби за своите настапи во оваа нова позиција, особено за доминацијата во победата од 3–0 против [[Manchester United F.C.|Манчестер Јунајтед]] на [[Old Trafford]].<ref>{{Cite news |last=McAleer |first=Ben |date=2024-09-03 |title=Why has Ryan Gravenberch become a key midfield cog for Slot at Liverpool? |url=https://www.theguardian.com/football/who-scored-blog/article/2024/sep/03/why-has-ryan-gravenberch-become-a-key-midfield-cog-for-slot-at-liverpool |access-date=2026-03-15 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Тој беше широко пофален од аналитичарите за настапите во оваа улога.<ref>{{Cite web |date=29 September 2024 |title=Why Ryan Gravenberch finally realized his potential |url=https://worldsoccertalk.com/news/why-ryan-gravenberch-finally-realized-his-potential/ |access-date=2024-10-26 |website=World Soccer Talk |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Key CHANGE that makes Ryan Gravenberch the world’s BEST DM |url=https://www.msn.com/en-gb/sport/football/key-change-that-makes-ryan-gravenberch-the-world-s-best-dm/ar-AA1sz3lN |access-date=2024-10-26 |publisher=MSN}}</ref> На 27 април 2025 година, Ливерпул го победи [[Tottenham Hotspur F.C.|Тотенхем Хотспур]] со 5–1 и ја обезбеди титулата во [[2024–25 Premier League|Премиер лигата]], при што Гравенберх асистираше за голот на [[Alexis Mac Allister]].<ref>{{Cite web |title=Liverpool vs Tottenham Hotspur: Premier League preview, team news, stats & head-to-head |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/live/cj3x2ee1261t#Report |access-date=2025-04-28 |website=BBC Sport }}</ref> Гравенберх доби пофалби за својот придонес во успешната сезона и пробивот во новата улога во средниот ред.<ref>{{Cite web |date=19 December 2024 |title=Liverpool: Ryan Gravenberch's new role under Arne Slot |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/c8rjv0x1ry5o |access-date=2025-04-28 |website=BBC Sport }}</ref><ref>{{Cite web |date=2 October 2024 |title=Liverpool 2–0 Bologna: Ryan Gravenberch impresses in Champions League tie at Anfield |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/czrm1lje4ero |access-date=2025-04-28 |website=BBC Sport }}</ref><ref>{{Cite web |last=Anfield |first=Index |date=3 October 2024 |title=Gravenberch's Stunning Rise to Liverpool's Midfield Maestro |url=https://sports.yahoo.com/gravenberch-stunning-rise-liverpool-midfield-195000807.html |access-date=2025-04-28 |website=Yahoo Sports |language=en-US}}</ref> На крајот од сезоната, Гравенберх ја освои наградата [[Premier League Young Player of the Season]].<ref name="RG38" /> На 7 март 2026 година, Гравенберх потпиша нов шестгодишен договор со клубот, кој според извештаите го задржува во клубот до 2032 година.<ref>{{cite web |title=Ryan Gravenberch signs new long-term Liverpool contract - Liverpool FC |url=https://www.liverpoolfc.com/news/ryan-gravenberch-signs-new-long-term-liverpool-contract |website=www.liverpoolfc.com |language=en |date=7 March 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Paul |first=Joyce |date=2026-03-07 |title=Ryan Gravenberch signs new six-year deal with Liverpool |url=https://www.thetimes.com/sport/football/article/ryan-gravenberch-signs-new-six-year-deal-liverpool-70srp3zdn |access-date=2026-03-15 |website=www.thetimes.com |language=en-GB}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Холандија |image3=Flag of Netherlands.svg }} * [https://www.soccerway.com/player/gravenberch-ryan/Y5aFd8V4/ Рајан Гравенберх на soccerway] * [https://www.transfermarkt.com/ryan-gravenberch/profil/spieler/478573 Рајан Гравенберх на transfermarkt] * [https://www.espn.com/soccer/player/_/id/274632/ryan-gravenberch Рајан Гравенберх на espn] * [https://www.whoscored.com/players/363884/show/ryan-gravenberch Рајан Гравенберх на whoscored] {{Состав на ФК Ливерпул}} {{Состав на Холандија на ЕП фудбал 2020}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Гравенберх, Рајан}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Холандски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Ајакс]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Бајерн Минхен]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Ливерпул]] [[Категорија:Родени во 2002 година]] orft77pmdahqr5s79ae75nva6m63tyo 5545674 5545673 2026-04-28T09:17:54Z Carshalton 30527 /* Бајерн Минхен */ 5545674 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Рајан Гравенберх | image = [[File:2022-07-30 Fußball, Männer, DFL-Supercup, RB Leipzig - FC Bayern München 1DX 3342 by Stepro (cropped).jpg|200px]] | fullname = Рајан Џиро Гравенберх<ref>{{cite web |url=https://www.premierleague.com/news/3681595 |title=2023/24 Premier League squad lists |publisher=Premier League |date=13 September 2023 |access-date=14 September 2023 |archive-date=3 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231003172303/https://www.premierleague.com/news/3681595 |url-status=live }}</ref> | height = {{height|m=1.90}}<ref>{{cite web |url=https://www.premierleague.com/en/players/441266/ryan-gravenberch/overview |title=Ryan Gravenberch: Overview |publisher=Premier League |access-date=29 November 2025}}</ref> | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|2002|5|16}}<ref>{{cite web |url=https://www.11v11.com/players/ryan-gravenberch-266142/ |title=Ryan Gravenberch |website=11v11.com |publisher=AFS Enterprises |access-date=25 July 2025 |archive-date=25 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250725135831/https://www.11v11.com/players/ryan-gravenberch-266142/ |url-status=live }}</ref> | cityofbirth = {{роден во|Амстердам|}} | countryofbirth = [[Холандија]] | nationality = {{flagsport|NED}} [[Холандија]] | currentclub = {{Fb team Liverpool}} | clubnumber = 38 | position = [[Среден ред (фудбал)|среден ред]] | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Ajax}} | years1 = 2018-2020 | caps1 = 44 | goals1 = 8 | clubs1 = {{Fb team Jong Ajax}} | years2 = 2018-2022 | caps2 = 72 | goals2 = 7 | clubs2 = {{Fb team Ajax}} | years3 = 2022-2023 | caps3 = 25 | goals3 = 0 | clubs3 = {{Fb team Bayern Munchen}} | years4 = 2023- | caps4 = 95 | goals4 = 5 | clubs4 = {{Fb team Liverpool}} | nationalyears1 = 2017-2018 | nationalcaps1 = 6 | nationalgoals1 = 1 | nationalteam1 = {{flagsport|NED}} [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 16 години|Холандија 16]] | nationalyears2 = 2018 | nationalcaps2 = 4 | nationalgoals2 = 0 | nationalteam2 = {{flagsport|NED}} [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 17 години|Холандија 17]] | nationalyears3 = 2018-2020 | nationalcaps3 = 8 | nationalgoals3 = 0 | nationalteam3 = {{flagsport|NED}} [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 19 години|Холандија 19]] | nationalyears4 = 2020-2023 | nationalcaps4 = 11 | nationalgoals4 = 1 | nationalteam4 = {{flagsport|NED}} [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 21 година|Холандија 21]] | nationalyears5 = 2021- | nationalcaps5 = 25 | nationalgoals5 = 1 | nationalteam5 = {{flagsport|NED}} [[Фудбалска репрезентација на Холандија|Холандија]] }} '''Рајан Гравенбергх''' (роден на [[16 мај]] [[2002]] година, во [[Амстердам]]) — [[Холандија|холандски]] [[фудбал]]ер, {{Football/MF/player}} на {{Fb team (N) Liverpool}} и на [[Фудбалска репрезентација на Холандија|холандската репрезентација]]. ==Биографија== Гравенберх е роден во Холандија од родители со [[Суринам|суринамско]] потекло.<ref>{{cite web|url=https://football-wonderkids.co.uk/player/ryan-gravenberch/|title=Ryan Gravenberch|date=2 July 2024|access-date=2026-03-15|website=Football-Wonderkids}}</ref> Неговиот постар брат [[Данзел Гравенберх|Данзел]] е исто така поранешен фудбалер.<ref>{{cite web|url=http://www.elfvoetbal.nl/Binnenland/272634/Ryan-Gravenberch-een-Raiola-diamant-die-wl-bij-Ajax-blijft-Wil-eerste-halen|title=Ryan Gravenberch, een Raiola-diamant die wél bij Ajax blijft: "Wil eerste halen"|website=Elfvoetbal.nl|trans-title=Ryan Gravenberch, a Raiola diamond who is staying at Ajax: "Want to reach the first team"}}</ref> Во август 2025 година, Гравенберх и неговата партнерка Синди Пероти го објавиле раѓањето на нивното прво дете, ќерката Џотс.<ref>{{cite web |last1=Quinlan |first1=James |title=Liverpool midfielder Ryan Gravenberch and partner supported as they issue family update |url=https://www.liverpoolecho.co.uk/sport/football/football-news/liverpool-midfielder-ryan-gravenberch-partner-32301619 |website=[[Liverpool Echo]] |access-date=25 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250825062854/https://www.liverpoolecho.co.uk/sport/football/football-news/liverpool-midfielder-ryan-gravenberch-partner-32301619 |archive-date=25 August 2025 |date=18 August 2025}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.facebook.com/liverpool.transfer.news/posts/ryan-gravenberch-and-his-wife-decided-to-name-their-newborn-baby-jots-gravenberc/1100769978830432/|title=Ryan Gravenberch and his wife decided to name their newborn baby Jots Gravenberch ❤️👶 You will live forever Diogo|publisher=LFC News on Facebook|date=24 август 2025|access-date=27 април 2026}}</ref> ==Технички карактеристики== [[Среден ред (фудбал)|Играч од среден ред]], кој може да игра во неколку улоги како [[Среден ред (фудбал)#Дефанзивен играч од среден ред|медијано]], [[Среден ред (фудбал)#Дефанзивен играч од среден ред|плејмејкер]] и [[Среден ред (фудбал)#Централен играч од среден ред|мецала]].<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Cite web|url=https://corrieredellosport.it/news/calcio/talent-scout/2021/10/07-86038446/guus_til_e_la_nuova_olanda_di_van_gaal_la_mezzala_del_feyenoord_accende_il_mercato|title=Guus Til e la nuova Olanda di Van Gaal: la mezzala del Feyenoord accende il mercato|access-date=2021-10-09}}</ref> Одличен во изнесување на топката,<ref>{{Cite news|language=en-US|name=James|surname=Pearce|url=https://www.nytimes.com/athletic/6646636/2025/09/21/ryan-gravenberch-liverpool-midfielder-analysis/|title=How Ryan Gravenberch became the Premier League’s most complete midfielder|publisher=The New York Times|date=2025-09-21|access-date=2026-03-11}}</ref> благодарение на добриот и разноврсен [[дриблинг]] кој му помага да се ослободи од притисокот на противниците,<ref>{{Cite web|language=it|url=https://ultimouomo.com/la-danza-di-gravenberch-a-centrocampo|title=La danza di Gravenberch a centrocampo – Ultimo Uomo|website=ultimouomo.com|access-date=2026-03-11}}</ref> но и добрата основна техника која ја поседува. Поради неговата физичка сила, елегантните движења и добриот шут од далечина, тој често е споредуван со [[Пол Погба]].<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.footballscouting.it/rubriche/alla-scoperta-di-ryan-gravenberch-il-pogba-di-casa-ajax/|title=Alla scoperta di Ryan Gravenberch, il Pogba di casa Ajax|date=4 февруари 2018}}</ref><ref name=":1" /> == Клупска кариера == === Ајакс === Гравенберх се приклучил на младинската академија на [[ФК Ајакс|Ајакс]] во 2010 година и напредувал низ младинските категории.<ref>{{cite web|url=https://www.bijlmerenmeer.nl/toptalent-ryan-gravenberch-uit-zuidoost-tekent-bij-ajax/|title=Toptalent Ryan Gravenberch uit Zuidoost tekent bij Ajax – Bijlmer en Meer|work=Bijlmer en Meer |date=10 July 2018|trans-title=Top talent Ryan Gravenberch from Zuidoost signs with Ajax – Bijlmer and More}}</ref> На 7 јуни 2018 година, тој ја добил наградата „Трофеј [[Абделхак Нури]]“, која се доделува на најдобриот талент во академијата на Ајакс.<ref>{{Cite web |date=2018-06-08 |title=Ajax renames talent award after Abdelhak Nouri |url=https://nltimes.nl/2018/06/08/ajax-renames-talent-award-abdelhak-nouri|access-date=2026-03-15 |website=NL Times |language=en}}</ref> Истиот ден го потпишал својот прв професионален договор со Ајакс, во трајност до 2023 година.<ref name=":3">{{cite web|url=http://www.football-oranje.com/gravenberch-and-brobbey-sign-first-ajax-contracts/|title=Gravenberch and Brobbey sign first Ajax contracts|date=7 June 2018|access-date=2026-03-15|website=Football Oranje}}</ref> Своето деби како професионален фудбалер, Гравенберх го направил со [[Јонг Ајакс]], резервниот тим на Ајакс, во победата со 5–2 во [[Ерсте дивиси]] против [[ФК Дордехт Дордехт|Дордехт]] на 24 август 2018 година.<ref>{{cite web|url=https://int.soccerway.com/matches/2018/08/24/netherlands/eerste-divisie/jong-ajax/bvo-fc-dordrecht/2794387/|title=Ajax II vs. Dordrecht – 24 August 2018 – Soccerway|website=Soccerway|access-date=2026-03-15}}</ref> Гравенберх го направил своето деби за првиот тим на Ајакс на 23 септември 2018 година, во поразот со 3–0 од [[ФК ПСВ Ајндховен|ПСВ]] во [[Ередивиси]].<ref>{{cite web|url=https://int.soccerway.com/matches/2018/09/23/netherlands/eredivisie/psv-nv/afc-ajax/2793980/|title=PSV vs. Ajax – 23 September 2018 – Soccerway|website=Soccerway|access-date=2026-03-15}}</ref> Тој станал најмладиот играч на Ајакс што настапил во Ередивиси, на возраст од 16 години и 130 дена, надминувајќи го рекордот од 16 години и 242 дена поставен од [[Кларенс Седорф]].<ref>{{cite web |date=23 September 2018 |title=Gravenberch jongste Ajax-speler ooit in eredivisie |url=https://www.gelderlander.nl/nederlands-voetbal/gravenberch-jongste-ajax-speler-ooit-in-eredivisie~ac2d49eb/|website=de Gelderlander |publisher=DPG Media |language=nl|trans-title=Gravenberch youngest Ajax player ever in Eredivisie}}</ref> Три дена подоцна, го имал својот прв старт за Ајакс, постигнувајќи гол во победата од 7–0 во [[Фудбалски куп на Холандија|Купот на Холандија]] против [[ХВВ Те Верве|Те Верве]], со што станал најмладиот стрелец во историјата на клубот.<ref>{{cite web |url=https://www.liverpoolfc.com/news/factfile-all-you-need-know-about-ryan-gravenberch|title=Factfile: All you need to know about Ryan Gravenberch |publisher=Liverpool F.C. |date=1 September 2023|access-date=11 November 2024 }}</ref> На 25 ноември 2020 година, Гравенберх го постигнал својот прв гол во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]] во победата од 3–1 против [[ФК Митјиланд|Митјиланд]] во [[УЕФА Лига на шампиони 2020–2021 (групна фаза)|групната фаза]].<ref>{{cite web |url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/match/2029429--ajax-vs-midtjylland/|title=Ajax 3–1 Midtjylland |publisher=UEFA |date=25 November 2020 }}</ref> На 18 април 2021 година, Гравенберх го постигнал првиот гол во победата од 2–1 против [[ФК Витесе|Витесе]] во финалето на [[Фудбалски куп на Холандија 2020-2021|Купот на Холандија]].<ref>{{Cite news |date=18 April 2021 |title=Neres' stoppage-time goal seals Dutch Cup win |publisher=AFC Ajax |url=https://english.ajax.nl/articles/neres-stoppage-time-goal-seals-dutch-cup-win/|access-date=5 April 2022}}</ref> === Бајерн Минхен === На 13 јуни 2022 година, Гравенберх потпишал петгодишен договор со [[Германија|германскиот]] клуб [[ФК Бајерн Минхен|Бајерн Минхен]].<ref name=":2">{{Cite web |date=13 June 2022 |title=Ryan Gravenberch signs five-year deal |url=https://fcbayern.com/en/news/2022/06/gravenberch-signing|access-date=13 June 2022 |publisher=FC Bayern Munich}}</ref> Сумата на трансферот изнесувала околу 18 милиони евра, со дополнителни 5 милиони во бонуси.<ref>{{Cite web |last=Summerfield |first=Jude |date=12 June 2022 |title=Bayern Munich director further confirms Ryan Gravenberch transfer |url=https://www.90min.com/posts/bayern-munich-director-further-confirms-ryan-gravenberch-transfer |access-date=13 June 2022 |publisher=[[90min]]}}</ref> Своето деби во [[Прва Бундеслига (фудбал)|Бундеслигата]] го имал на 5 август 2022, во победата со 1-6 на гостувањето кај [[Ајнтрахт Франкфурт]], заменувајќи го [[Марсел Забицер]] во 57-мата минута од натпреварот. На 31 август, тој го постигнал својот прв гол и забележал асистенција во победата од 5–0 против [[ФК Викторија Келн|Викторија Келн]] во [[Фудбалски куп на Германија 2022–2023|Купот на Германија]].<ref>{{cite web |url=https://www.kicker.de/vikt-koeln-gegen-bayern-2022-dfb-pokal-4774111/spielbericht|title=Tor und Assist: Gravenberch bringt Bayerns Sieg auf den Weg |website=[[Kicker (magazine)|Kicker]] |language=de |date=31 August 2022 |trans-title=Goal and assist: Gravenberch sets Bayern's victory on its way}}</ref> Во дресот на Бајерн, Гравенберх одиграл само една единствена сезона, забележувајќи во сите натпреварувања 33 настапи и еден гол, придонесувајќи за освојувањето на титулите во [[Прва Бундеслига 2022-2023|Бундеслигата]] и [[Суперкуп на Германија 2022|Суперкупот на Германија]]. === Ливерпул === На 1 септември 2023 година, последниот ден од трансферниот период во [[Premier League]], Гравенберх потпиша за [[Liverpool F.C.|Ливерпул]] со петгодишен договор.<ref>{{Cite web |date=2023-09-01 |title=Liverpool complete signing of midfielder Ryan Gravenberch - Liverpool FC |url=https://www.liverpoolfc.com/news/liverpool-complete-signing-midfielder-ryan-gravenberch |access-date=2026-03-15 |website=www.liverpoolfc.com |language=en}}</ref> Сумата, официјално необјавена, се проценува на околу 40 милиони евра.<ref>{{Cite news |date=2023-08-31 |title=Ryan Gravenberch: Liverpool agree £34m deal for Netherlands midfielder with Bayern Munich |url=https://www.bbc.com/sport/football/66677935 |access-date=2026-03-15 |work=BBC Sport |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |last=Joyce |first=Paul |date=2023-08-31 |title=Ryan Gravenberch set for Liverpool medical after club agree £34m deal |url=https://www.thetimes.com/sport/football/article/ryan-gravenberch-set-for-liverpool-medical-after-club-agree-34m-deal-3rm0960f7 |access-date=2026-03-15 |website=www.thetimes.com |language=en-GB |issn=0140-0460}}</ref> На 16 септември, Гравенберх дебитираше за Ливерпул, влегувајќи како замена во продолжението на натпреварот наместо [[Mohamed Salah]] во 93-та минута во победата на гости против [[Wolverhampton Wanderers F.C.|Вулверхемптон Вондерерс]].<ref>{{Cite news |title=Premier League RECAP: Wolves vs Liverpool - plus six more fixtures - radio & live text |url=https://www.bbc.com/sport/live/football/65930748 |access-date=2026-03-15 |work=BBC Sport |language=en-GB}}</ref> На 21 септември, Гравенберх упати долг пас во шеснаесетникот за асистенција на [[Luis Díaz (footballer, born 1997)|Луис Дијаз]], неговата прва асистенција за Ливерпул, во натпревар од групната фаза на [[UEFA Europa League|Лига Европа]] против [[LASK]], кој заврши со победа од 3–1.<ref>{{Cite news |date=2023-09-20 |title=LASK 1-3 Liverpool: Nunez, Diaz and Salah score as Reds come from behind |url=https://www.bbc.com/sport/football/66869810 |access-date=2026-03-15 |work=BBC Sport |language=en-GB}}</ref> На 5 октомври, го постигна својот прв гол за Ливерпул во победата од 2–0 против [[Royale Union Saint-Gilloise|Унион Сен-Жилоаз]] во [[2023–24 UEFA Europa League|Лига Европа]].<ref>{{Cite news |date=2023-10-04 |title=Liverpool 2-0 Union Saint-Gilloise: Ryan Gravenberch scores first goal in Europa League win |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/67011455 |access-date=2026-03-15 |work=BBC Sport |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |last=Lynch |first=David |date=2023-11-05 |title=7mcn |url=https://svizanasgrad.me/ |access-date=2026-03-15 |website=Svizanasgrad |language=en-GB}}</ref> Гравенберх започна неколку натпревари во Премиер лигата во октомври и ноември 2023 година поради отсуството на стандарниот првотимец [[Curtis Jones (footballer, born 2001)|Кертис Џонс]] поради суспензија и повреда.<ref>{{Cite web |last=Lynch |first=David |date=2023-11-05 |title=Why Jones is not in the Liverpool squad vs. Luton |url=https://www.thisisanfield.com/2023/11/why-curtis-jones-is-not-in-the-liverpool-squad-vs-luton/ |access-date=2026-03-15 |website=This Is Anfield |language=en-GB}}</ref> На 21 април 2024 година, го постигна својот прв гол во Премиер лигата во победата од 3–1 против [[Fulham F.C.|Фулам]].<ref>{{Cite news |date=2024-04-19 |title=Fulham 1-3 Liverpool: Trent Alexander-Arnold sets Reds on way to reigniting Premier League title bid |url=https://www.bbc.com/sport/football/68810621 |access-date=2026-03-15 |work=BBC Sport |language=en-GB}}</ref> На почетокот на сезоната [[2024–25 Liverpool F.C. season|2024–25]], Гравенберх беше преместен од новиот менаџер [[Arne Slot]] во подлабока улога во средниот ред, како централен дефанзивен играч во формацијата 4-2-3-1.<ref>{{cite web |title=Ryan Gravenberch reveals Arne Slot talks about midfield position |date=24 August 2024 |url=https://www.liverpoolfc.com/news/ryan-gravenberch-reveals-arne-slot-talks-about-midfield-position |publisher=Liverpool F.C. |access-date=5 September 2024}}</ref> Тој доби пофалби за своите настапи во оваа нова позиција, особено за доминацијата во победата од 3–0 против [[Manchester United F.C.|Манчестер Јунајтед]] на [[Old Trafford]].<ref>{{Cite news |last=McAleer |first=Ben |date=2024-09-03 |title=Why has Ryan Gravenberch become a key midfield cog for Slot at Liverpool? |url=https://www.theguardian.com/football/who-scored-blog/article/2024/sep/03/why-has-ryan-gravenberch-become-a-key-midfield-cog-for-slot-at-liverpool |access-date=2026-03-15 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Тој беше широко пофален од аналитичарите за настапите во оваа улога.<ref>{{Cite web |date=29 September 2024 |title=Why Ryan Gravenberch finally realized his potential |url=https://worldsoccertalk.com/news/why-ryan-gravenberch-finally-realized-his-potential/ |access-date=2024-10-26 |website=World Soccer Talk |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Key CHANGE that makes Ryan Gravenberch the world’s BEST DM |url=https://www.msn.com/en-gb/sport/football/key-change-that-makes-ryan-gravenberch-the-world-s-best-dm/ar-AA1sz3lN |access-date=2024-10-26 |publisher=MSN}}</ref> На 27 април 2025 година, Ливерпул го победи [[Tottenham Hotspur F.C.|Тотенхем Хотспур]] со 5–1 и ја обезбеди титулата во [[2024–25 Premier League|Премиер лигата]], при што Гравенберх асистираше за голот на [[Alexis Mac Allister]].<ref>{{Cite web |title=Liverpool vs Tottenham Hotspur: Premier League preview, team news, stats & head-to-head |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/live/cj3x2ee1261t#Report |access-date=2025-04-28 |website=BBC Sport }}</ref> Гравенберх доби пофалби за својот придонес во успешната сезона и пробивот во новата улога во средниот ред.<ref>{{Cite web |date=19 December 2024 |title=Liverpool: Ryan Gravenberch's new role under Arne Slot |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/c8rjv0x1ry5o |access-date=2025-04-28 |website=BBC Sport }}</ref><ref>{{Cite web |date=2 October 2024 |title=Liverpool 2–0 Bologna: Ryan Gravenberch impresses in Champions League tie at Anfield |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/czrm1lje4ero |access-date=2025-04-28 |website=BBC Sport }}</ref><ref>{{Cite web |last=Anfield |first=Index |date=3 October 2024 |title=Gravenberch's Stunning Rise to Liverpool's Midfield Maestro |url=https://sports.yahoo.com/gravenberch-stunning-rise-liverpool-midfield-195000807.html |access-date=2025-04-28 |website=Yahoo Sports |language=en-US}}</ref> На крајот од сезоната, Гравенберх ја освои наградата [[Premier League Young Player of the Season]].<ref name="RG38" /> На 7 март 2026 година, Гравенберх потпиша нов шестгодишен договор со клубот, кој според извештаите го задржува во клубот до 2032 година.<ref>{{cite web |title=Ryan Gravenberch signs new long-term Liverpool contract - Liverpool FC |url=https://www.liverpoolfc.com/news/ryan-gravenberch-signs-new-long-term-liverpool-contract |website=www.liverpoolfc.com |language=en |date=7 March 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Paul |first=Joyce |date=2026-03-07 |title=Ryan Gravenberch signs new six-year deal with Liverpool |url=https://www.thetimes.com/sport/football/article/ryan-gravenberch-signs-new-six-year-deal-liverpool-70srp3zdn |access-date=2026-03-15 |website=www.thetimes.com |language=en-GB}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Холандија |image3=Flag of Netherlands.svg }} * [https://www.soccerway.com/player/gravenberch-ryan/Y5aFd8V4/ Рајан Гравенберх на soccerway] * [https://www.transfermarkt.com/ryan-gravenberch/profil/spieler/478573 Рајан Гравенберх на transfermarkt] * [https://www.espn.com/soccer/player/_/id/274632/ryan-gravenberch Рајан Гравенберх на espn] * [https://www.whoscored.com/players/363884/show/ryan-gravenberch Рајан Гравенберх на whoscored] {{Состав на ФК Ливерпул}} {{Состав на Холандија на ЕП фудбал 2020}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Гравенберх, Рајан}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Холандски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Ајакс]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Бајерн Минхен]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Ливерпул]] [[Категорија:Родени во 2002 година]] 70fa9slws6t8tv2fpem32nytmtrq09q 5545686 5545674 2026-04-28T09:42:14Z Carshalton 30527 /* Ливерпул */ 5545686 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Рајан Гравенберх | image = [[File:2022-07-30 Fußball, Männer, DFL-Supercup, RB Leipzig - FC Bayern München 1DX 3342 by Stepro (cropped).jpg|200px]] | fullname = Рајан Џиро Гравенберх<ref>{{cite web |url=https://www.premierleague.com/news/3681595 |title=2023/24 Premier League squad lists |publisher=Premier League |date=13 September 2023 |access-date=14 September 2023 |archive-date=3 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231003172303/https://www.premierleague.com/news/3681595 |url-status=live }}</ref> | height = {{height|m=1.90}}<ref>{{cite web |url=https://www.premierleague.com/en/players/441266/ryan-gravenberch/overview |title=Ryan Gravenberch: Overview |publisher=Premier League |access-date=29 November 2025}}</ref> | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|2002|5|16}}<ref>{{cite web |url=https://www.11v11.com/players/ryan-gravenberch-266142/ |title=Ryan Gravenberch |website=11v11.com |publisher=AFS Enterprises |access-date=25 July 2025 |archive-date=25 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250725135831/https://www.11v11.com/players/ryan-gravenberch-266142/ |url-status=live }}</ref> | cityofbirth = {{роден во|Амстердам|}} | countryofbirth = [[Холандија]] | nationality = {{flagsport|NED}} [[Холандија]] | currentclub = {{Fb team Liverpool}} | clubnumber = 38 | position = [[Среден ред (фудбал)|среден ред]] | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Ajax}} | years1 = 2018-2020 | caps1 = 44 | goals1 = 8 | clubs1 = {{Fb team Jong Ajax}} | years2 = 2018-2022 | caps2 = 72 | goals2 = 7 | clubs2 = {{Fb team Ajax}} | years3 = 2022-2023 | caps3 = 25 | goals3 = 0 | clubs3 = {{Fb team Bayern Munchen}} | years4 = 2023- | caps4 = 95 | goals4 = 5 | clubs4 = {{Fb team Liverpool}} | nationalyears1 = 2017-2018 | nationalcaps1 = 6 | nationalgoals1 = 1 | nationalteam1 = {{flagsport|NED}} [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 16 години|Холандија 16]] | nationalyears2 = 2018 | nationalcaps2 = 4 | nationalgoals2 = 0 | nationalteam2 = {{flagsport|NED}} [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 17 години|Холандија 17]] | nationalyears3 = 2018-2020 | nationalcaps3 = 8 | nationalgoals3 = 0 | nationalteam3 = {{flagsport|NED}} [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 19 години|Холандија 19]] | nationalyears4 = 2020-2023 | nationalcaps4 = 11 | nationalgoals4 = 1 | nationalteam4 = {{flagsport|NED}} [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 21 година|Холандија 21]] | nationalyears5 = 2021- | nationalcaps5 = 25 | nationalgoals5 = 1 | nationalteam5 = {{flagsport|NED}} [[Фудбалска репрезентација на Холандија|Холандија]] }} '''Рајан Гравенбергх''' (роден на [[16 мај]] [[2002]] година, во [[Амстердам]]) — [[Холандија|холандски]] [[фудбал]]ер, {{Football/MF/player}} на {{Fb team (N) Liverpool}} и на [[Фудбалска репрезентација на Холандија|холандската репрезентација]]. ==Биографија== Гравенберх е роден во Холандија од родители со [[Суринам|суринамско]] потекло.<ref>{{cite web|url=https://football-wonderkids.co.uk/player/ryan-gravenberch/|title=Ryan Gravenberch|date=2 July 2024|access-date=2026-03-15|website=Football-Wonderkids}}</ref> Неговиот постар брат [[Данзел Гравенберх|Данзел]] е исто така поранешен фудбалер.<ref>{{cite web|url=http://www.elfvoetbal.nl/Binnenland/272634/Ryan-Gravenberch-een-Raiola-diamant-die-wl-bij-Ajax-blijft-Wil-eerste-halen|title=Ryan Gravenberch, een Raiola-diamant die wél bij Ajax blijft: "Wil eerste halen"|website=Elfvoetbal.nl|trans-title=Ryan Gravenberch, a Raiola diamond who is staying at Ajax: "Want to reach the first team"}}</ref> Во август 2025 година, Гравенберх и неговата партнерка Синди Пероти го објавиле раѓањето на нивното прво дете, ќерката Џотс.<ref>{{cite web |last1=Quinlan |first1=James |title=Liverpool midfielder Ryan Gravenberch and partner supported as they issue family update |url=https://www.liverpoolecho.co.uk/sport/football/football-news/liverpool-midfielder-ryan-gravenberch-partner-32301619 |website=[[Liverpool Echo]] |access-date=25 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250825062854/https://www.liverpoolecho.co.uk/sport/football/football-news/liverpool-midfielder-ryan-gravenberch-partner-32301619 |archive-date=25 August 2025 |date=18 August 2025}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.facebook.com/liverpool.transfer.news/posts/ryan-gravenberch-and-his-wife-decided-to-name-their-newborn-baby-jots-gravenberc/1100769978830432/|title=Ryan Gravenberch and his wife decided to name their newborn baby Jots Gravenberch ❤️👶 You will live forever Diogo|publisher=LFC News on Facebook|date=24 август 2025|access-date=27 април 2026}}</ref> ==Технички карактеристики== [[Среден ред (фудбал)|Играч од среден ред]], кој може да игра во неколку улоги како [[Среден ред (фудбал)#Дефанзивен играч од среден ред|медијано]], [[Среден ред (фудбал)#Дефанзивен играч од среден ред|плејмејкер]] и [[Среден ред (фудбал)#Централен играч од среден ред|мецала]].<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Cite web|url=https://corrieredellosport.it/news/calcio/talent-scout/2021/10/07-86038446/guus_til_e_la_nuova_olanda_di_van_gaal_la_mezzala_del_feyenoord_accende_il_mercato|title=Guus Til e la nuova Olanda di Van Gaal: la mezzala del Feyenoord accende il mercato|access-date=2021-10-09}}</ref> Одличен во изнесување на топката,<ref>{{Cite news|language=en-US|name=James|surname=Pearce|url=https://www.nytimes.com/athletic/6646636/2025/09/21/ryan-gravenberch-liverpool-midfielder-analysis/|title=How Ryan Gravenberch became the Premier League’s most complete midfielder|publisher=The New York Times|date=2025-09-21|access-date=2026-03-11}}</ref> благодарение на добриот и разноврсен [[дриблинг]] кој му помага да се ослободи од притисокот на противниците,<ref>{{Cite web|language=it|url=https://ultimouomo.com/la-danza-di-gravenberch-a-centrocampo|title=La danza di Gravenberch a centrocampo – Ultimo Uomo|website=ultimouomo.com|access-date=2026-03-11}}</ref> но и добрата основна техника која ја поседува. Поради неговата физичка сила, елегантните движења и добриот шут од далечина, тој често е споредуван со [[Пол Погба]].<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.footballscouting.it/rubriche/alla-scoperta-di-ryan-gravenberch-il-pogba-di-casa-ajax/|title=Alla scoperta di Ryan Gravenberch, il Pogba di casa Ajax|date=4 февруари 2018}}</ref><ref name=":1" /> == Клупска кариера == === Ајакс === Гравенберх се приклучил на младинската академија на [[ФК Ајакс|Ајакс]] во 2010 година и напредувал низ младинските категории.<ref>{{cite web|url=https://www.bijlmerenmeer.nl/toptalent-ryan-gravenberch-uit-zuidoost-tekent-bij-ajax/|title=Toptalent Ryan Gravenberch uit Zuidoost tekent bij Ajax – Bijlmer en Meer|work=Bijlmer en Meer |date=10 July 2018|trans-title=Top talent Ryan Gravenberch from Zuidoost signs with Ajax – Bijlmer and More}}</ref> На 7 јуни 2018 година, тој ја добил наградата „Трофеј [[Абделхак Нури]]“, која се доделува на најдобриот талент во академијата на Ајакс.<ref>{{Cite web |date=2018-06-08 |title=Ajax renames talent award after Abdelhak Nouri |url=https://nltimes.nl/2018/06/08/ajax-renames-talent-award-abdelhak-nouri|access-date=2026-03-15 |website=NL Times |language=en}}</ref> Истиот ден го потпишал својот прв професионален договор со Ајакс, во трајност до 2023 година.<ref name=":3">{{cite web|url=http://www.football-oranje.com/gravenberch-and-brobbey-sign-first-ajax-contracts/|title=Gravenberch and Brobbey sign first Ajax contracts|date=7 June 2018|access-date=2026-03-15|website=Football Oranje}}</ref> Своето деби како професионален фудбалер, Гравенберх го направил со [[Јонг Ајакс]], резервниот тим на Ајакс, во победата со 5–2 во [[Ерсте дивиси]] против [[ФК Дордехт Дордехт|Дордехт]] на 24 август 2018 година.<ref>{{cite web|url=https://int.soccerway.com/matches/2018/08/24/netherlands/eerste-divisie/jong-ajax/bvo-fc-dordrecht/2794387/|title=Ajax II vs. Dordrecht – 24 August 2018 – Soccerway|website=Soccerway|access-date=2026-03-15}}</ref> Гравенберх го направил своето деби за првиот тим на Ајакс на 23 септември 2018 година, во поразот со 3–0 од [[ФК ПСВ Ајндховен|ПСВ]] во [[Ередивиси]].<ref>{{cite web|url=https://int.soccerway.com/matches/2018/09/23/netherlands/eredivisie/psv-nv/afc-ajax/2793980/|title=PSV vs. Ajax – 23 September 2018 – Soccerway|website=Soccerway|access-date=2026-03-15}}</ref> Тој станал најмладиот играч на Ајакс што настапил во Ередивиси, на возраст од 16 години и 130 дена, надминувајќи го рекордот од 16 години и 242 дена поставен од [[Кларенс Седорф]].<ref>{{cite web |date=23 September 2018 |title=Gravenberch jongste Ajax-speler ooit in eredivisie |url=https://www.gelderlander.nl/nederlands-voetbal/gravenberch-jongste-ajax-speler-ooit-in-eredivisie~ac2d49eb/|website=de Gelderlander |publisher=DPG Media |language=nl|trans-title=Gravenberch youngest Ajax player ever in Eredivisie}}</ref> Три дена подоцна, го имал својот прв старт за Ајакс, постигнувајќи гол во победата од 7–0 во [[Фудбалски куп на Холандија|Купот на Холандија]] против [[ХВВ Те Верве|Те Верве]], со што станал најмладиот стрелец во историјата на клубот.<ref>{{cite web |url=https://www.liverpoolfc.com/news/factfile-all-you-need-know-about-ryan-gravenberch|title=Factfile: All you need to know about Ryan Gravenberch |publisher=Liverpool F.C. |date=1 September 2023|access-date=11 November 2024 }}</ref> На 25 ноември 2020 година, Гравенберх го постигнал својот прв гол во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]] во победата од 3–1 против [[ФК Митјиланд|Митјиланд]] во [[УЕФА Лига на шампиони 2020–2021 (групна фаза)|групната фаза]].<ref>{{cite web |url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/match/2029429--ajax-vs-midtjylland/|title=Ajax 3–1 Midtjylland |publisher=UEFA |date=25 November 2020 }}</ref> На 18 април 2021 година, Гравенберх го постигнал првиот гол во победата од 2–1 против [[ФК Витесе|Витесе]] во финалето на [[Фудбалски куп на Холандија 2020-2021|Купот на Холандија]].<ref>{{Cite news |date=18 April 2021 |title=Neres' stoppage-time goal seals Dutch Cup win |publisher=AFC Ajax |url=https://english.ajax.nl/articles/neres-stoppage-time-goal-seals-dutch-cup-win/|access-date=5 April 2022}}</ref> === Бајерн Минхен === На 13 јуни 2022 година, Гравенберх потпишал петгодишен договор со [[Германија|германскиот]] клуб [[ФК Бајерн Минхен|Бајерн Минхен]].<ref name=":2">{{Cite web |date=13 June 2022 |title=Ryan Gravenberch signs five-year deal |url=https://fcbayern.com/en/news/2022/06/gravenberch-signing|access-date=13 June 2022 |publisher=FC Bayern Munich}}</ref> Сумата на трансферот изнесувала околу 18 милиони евра, со дополнителни 5 милиони во бонуси.<ref>{{Cite web |last=Summerfield |first=Jude |date=12 June 2022 |title=Bayern Munich director further confirms Ryan Gravenberch transfer |url=https://www.90min.com/posts/bayern-munich-director-further-confirms-ryan-gravenberch-transfer |access-date=13 June 2022 |publisher=[[90min]]}}</ref> Своето деби во [[Прва Бундеслига (фудбал)|Бундеслигата]] го имал на 5 август 2022, во победата со 1-6 на гостувањето кај [[Ајнтрахт Франкфурт]], заменувајќи го [[Марсел Забицер]] во 57-мата минута од натпреварот. На 31 август, тој го постигнал својот прв гол и забележал асистенција во победата од 5–0 против [[ФК Викторија Келн|Викторија Келн]] во [[Фудбалски куп на Германија 2022–2023|Купот на Германија]].<ref>{{cite web |url=https://www.kicker.de/vikt-koeln-gegen-bayern-2022-dfb-pokal-4774111/spielbericht|title=Tor und Assist: Gravenberch bringt Bayerns Sieg auf den Weg |website=[[Kicker (magazine)|Kicker]] |language=de |date=31 August 2022 |trans-title=Goal and assist: Gravenberch sets Bayern's victory on its way}}</ref> Во дресот на Бајерн, Гравенберх одиграл само една единствена сезона, забележувајќи во сите натпреварувања 33 настапи и еден гол, придонесувајќи за освојувањето на титулите во [[Прва Бундеслига 2022-2023|Бундеслигата]] и [[Суперкуп на Германија 2022|Суперкупот на Германија]]. === Ливерпул === На 1 септември 2023 година, на последниот ден од трансферниот прозорец во [[Премиер лига на Англија|Премиер лигата на Англија]], Гравенберх потпишал петгодишен договор со [[ФК Ливерпул|Ливерпул]]<ref>{{Cite web |date=2023-09-01 |title=Liverpool complete signing of midfielder Ryan Gravenberch - Liverpool FC |url=https://www.liverpoolfc.com/news/liverpool-complete-signing-midfielder-ryan-gravenberch|access-date=2026-03-15 |website=www.liverpoolfc.com|language=en}}</ref> Износот кој ''„црвените“'' го платиле, официјално ностанал необјавен, но се проценува дека бил околу 40 милиони евра.<ref>{{Cite news |date=2023-08-31 |title=Ryan Gravenberch: Liverpool agree £34m deal for Netherlands midfielder with Bayern Munich |url=https://www.bbc.com/sport/football/66677935|access-date=2026-03-15 |work=BBC Sport |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |last=Joyce |first=Paul |date=2023-08-31 |title=Ryan Gravenberch set for Liverpool medical after club agree £34m deal |url=https://www.thetimes.com/sport/football/article/ryan-gravenberch-set-for-liverpool-medical-after-club-agree-34m-deal-3rm0960f7|access-date=2026-03-15 |website=www.thetimes.com|language=en-GB |issn=0140-0460}}</ref> Своето деби со Ливерпул го имал на 16 септември, влегувајќи како замена за [[Мохамед Салах]] во судиското продолжение од натпреварот добиен во гости против [[ФК Вулверхемптон Вондерерс|Вулверхемптон Вондерерс]].<ref>{{Cite news |title=Premier League RECAP: Wolves vs Liverpool - plus six more fixtures - radio & live text |url=https://www.bbc.com/sport/live/football/65930748 |access-date=2026-03-15 |work=BBC Sport |language=en-GB}}</ref> На 21 септември, Гравенберх упатил долго додавање во шеснаесетникот што се претворило во асистенција за голот на [[Луис Дијас (фудбалер 1997)|Луис Дијас]], неговата прва асистенција за Ливерпул, во натпреварот од групната фаза на [[УЕФА Лига Европа|Лига Европа]] против [[ФК ЛАСК|ЛАСК]], кој завршил со победа на ''„црвените“'' од 3–1.<ref>{{Cite news |date=2023-09-20 |title=LASK 1-3 Liverpool: Nunez, Diaz and Salah score as Reds come from behind |url=https://www.bbc.com/sport/football/66869810|access-date=2026-03-15 |work=BBC Sport |language=en-GB}}</ref> На 5 октомври, го постигнал својот прв гол за Ливерпул во победата од 2–0 против [[Ројал Јунион Сен Жилоаз|Јунион Сен Жилоаз]] повторно во Лига Европа.<ref>{{Cite news |date=2023-10-04 |title=Liverpool 2-0 Union Saint-Gilloise: Ryan Gravenberch scores first goal in Europa League win |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/67011455 |access-date=2026-03-15 |work=BBC Sport |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |last=Lynch |first=David |date=2023-11-05 |title=7mcn |url=https://svizanasgrad.me/ |access-date=2026-03-15 |website=Svizanasgrad |language=en-GB}}</ref> Гравенберх започнал неколку натпревари во Премиер лигата во октомври и ноември 2023 година, поради отсуството на стандарниот првотимец [[Картис Џонс (фудбалер)|Картис Џонс]] поради суспензија и повреда.<ref>{{Cite web |last=Lynch |first=David |date=2023-11-05 |title=Why Jones is not in the Liverpool squad vs. Luton |url=https://www.thisisanfield.com/2023/11/why-curtis-jones-is-not-in-the-liverpool-squad-vs-luton/|access-date=2026-03-15 |website=This Is Anfield |language=en-GB}}</ref> На 21 април 2024 година, го постигнал својот прв гол во Премиер лигата во победата од 3–1 против [[ФК Фулам|Фулам]].<ref>{{Cite news |date=2024-04-19 |title=Fulham 1-3 Liverpool: Trent Alexander-Arnold sets Reds on way to reigniting Premier League title bid |url=https://www.bbc.com/sport/football/68810621|access-date=2026-03-15 |work=BBC Sport |language=en-GB}}</ref> На почетокот на сезоната [[ФК Ливерпул сезона 2024–2025|2024–2025]], Гравенберх бил преместен од новиот менаџер [[Арне Слот]] во подлабока улога во средниот ред, како централен дефанзивен играч во формацијата 4-2-3-1.<ref>{{cite web |title=Ryan Gravenberch reveals Arne Slot talks about midfield position |date=24 August 2024 |url=https://www.liverpoolfc.com/news/ryan-gravenberch-reveals-arne-slot-talks-about-midfield-position|publisher=Liverpool F.C. |access-date=5 September 2024}}</ref> Тој добил пофалби за своите настапи во оваа нова позиција, особено за доминацијата во победата од 3–0 против [[ФК Манчестер Јунајтед|Манчестер Јунајтед]] на [[Олд Трафорд]].<ref>{{Cite news |last=McAleer |first=Ben |date=2024-09-03 |title=Why has Ryan Gravenberch become a key midfield cog for Slot at Liverpool? |url=https://www.theguardian.com/football/who-scored-blog/article/2024/sep/03/why-has-ryan-gravenberch-become-a-key-midfield-cog-for-slot-at-liverpool|access-date=2026-03-15 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Тој, исто така, бил широко пофален и од аналитичарите за настапите во оваа улога.<ref>{{Cite web |date=29 September 2024 |title=Why Ryan Gravenberch finally realized his potential |url=https://worldsoccertalk.com/news/why-ryan-gravenberch-finally-realized-his-potential/|access-date=2024-10-26 |website=World Soccer Talk |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Key CHANGE that makes Ryan Gravenberch the world’s BEST DM |url=https://www.msn.com/en-gb/sport/football/key-change-that-makes-ryan-gravenberch-the-world-s-best-dm/ar-AA1sz3lN|access-date=2024-10-26 |publisher=MSN}}</ref> На 27 април 2025 година, Ливерпул го победил [[ФК Тотенхем Хотспар|Тотенхем]] со 5–1, успех со којшто си ја обезбедиле титулата во [[Премиер лига на Англија 2024–2025|Премиер лигата]], а Гравенберх асистирал за вториот гол во натпреварот постигнат од [[Алексис Макалистер]].<ref>{{Cite web |title=Liverpool vs Tottenham Hotspur: Premier League preview, team news, stats & head-to-head |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/live/cj3x2ee1261t#Report |access-date=2025-04-28 |website=BBC Sport }}</ref> Гравенберх добил пофалби за својот придонес во успешната сезона и пробивот во новата улога во средниот ред.<ref>{{Cite web |date=19 December 2024 |title=Liverpool: Ryan Gravenberch's new role under Arne Slot |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/c8rjv0x1ry5o|access-date=2025-04-28 |website=BBC Sport }}</ref><ref>{{Cite web |date=2 October 2024 |title=Liverpool 2–0 Bologna: Ryan Gravenberch impresses in Champions League tie at Anfield |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/czrm1lje4ero|access-date=2025-04-28 |website=BBC Sport }}</ref><ref>{{Cite web |last=Anfield |first=Index |date=3 October 2024 |title=Gravenberch's Stunning Rise to Liverpool's Midfield Maestro |url=https://sports.yahoo.com/gravenberch-stunning-rise-liverpool-midfield-195000807.html|access-date=2025-04-28 |website=Yahoo Sports |language=en-US}}</ref> На крајот од сезоната, тој ја освоил наградата [[Млад играч на сезоната во Премиер лигата]].<ref name="RG38" /> На 7 март 2026 година, Гравенберх потпишал нов шестгодишен договор со клубот, кој според извештаите ќе го задржи во клубот до 2032 година.<ref>{{cite web |title=Ryan Gravenberch signs new long-term Liverpool contract - Liverpool FC |url=https://www.liverpoolfc.com/news/ryan-gravenberch-signs-new-long-term-liverpool-contract|website=www.liverpoolfc.com|language=en |date=7 March 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Paul |first=Joyce |date=2026-03-07 |title=Ryan Gravenberch signs new six-year deal with Liverpool |url=https://www.thetimes.com/sport/football/article/ryan-gravenberch-signs-new-six-year-deal-liverpool-70srp3zdn|access-date=2026-03-15 |website=www.thetimes.com|language=en-GB}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Холандија |image3=Flag of Netherlands.svg }} * [https://www.soccerway.com/player/gravenberch-ryan/Y5aFd8V4/ Рајан Гравенберх на soccerway] * [https://www.transfermarkt.com/ryan-gravenberch/profil/spieler/478573 Рајан Гравенберх на transfermarkt] * [https://www.espn.com/soccer/player/_/id/274632/ryan-gravenberch Рајан Гравенберх на espn] * [https://www.whoscored.com/players/363884/show/ryan-gravenberch Рајан Гравенберх на whoscored] {{Состав на ФК Ливерпул}} {{Состав на Холандија на ЕП фудбал 2020}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Гравенберх, Рајан}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Холандски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Ајакс]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Бајерн Минхен]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Ливерпул]] [[Категорија:Родени во 2002 година]] dz8h4koxkfsnwfdmiegw8rci9z4697n 5545730 5545686 2026-04-28T10:41:55Z Carshalton 30527 5545730 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Рајан Гравенберх | image = [[File:2022-07-30 Fußball, Männer, DFL-Supercup, RB Leipzig - FC Bayern München 1DX 3342 by Stepro (cropped).jpg|200px]] | fullname = Рајан Џиро Гравенберх<ref>{{cite web |url=https://www.premierleague.com/news/3681595 |title=2023/24 Premier League squad lists |publisher=Premier League |date=13 September 2023 |access-date=14 September 2023 |archive-date=3 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231003172303/https://www.premierleague.com/news/3681595 |url-status=live }}</ref> | height = {{height|m=1.90}}<ref>{{cite web |url=https://www.premierleague.com/en/players/441266/ryan-gravenberch/overview |title=Ryan Gravenberch: Overview |publisher=Premier League |access-date=29 November 2025}}</ref> | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|2002|5|16}}<ref>{{cite web |url=https://www.11v11.com/players/ryan-gravenberch-266142/ |title=Ryan Gravenberch |website=11v11.com |publisher=AFS Enterprises |access-date=25 July 2025 |archive-date=25 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250725135831/https://www.11v11.com/players/ryan-gravenberch-266142/ |url-status=live }}</ref> | cityofbirth = {{роден во|Амстердам|}} | countryofbirth = [[Холандија]] | nationality = {{flagsport|NED}} [[Холандија]] | currentclub = {{Fb team Liverpool}} | clubnumber = 38 | position = [[Среден ред (фудбал)|среден ред]] | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Ajax}} | years1 = 2018-2020 | caps1 = 44 | goals1 = 8 | clubs1 = {{Fb team Jong Ajax}} | years2 = 2018-2022 | caps2 = 72 | goals2 = 7 | clubs2 = {{Fb team Ajax}} | years3 = 2022-2023 | caps3 = 25 | goals3 = 0 | clubs3 = {{Fb team Bayern Munchen}} | years4 = 2023- | caps4 = 95 | goals4 = 5 | clubs4 = {{Fb team Liverpool}} | nationalyears1 = 2017-2018 | nationalcaps1 = 6 | nationalgoals1 = 1 | nationalteam1 = {{flagsport|NED}} [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 16 години|Холандија 16]] | nationalyears2 = 2018 | nationalcaps2 = 4 | nationalgoals2 = 0 | nationalteam2 = {{flagsport|NED}} [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 17 години|Холандија 17]] | nationalyears3 = 2018-2020 | nationalcaps3 = 8 | nationalgoals3 = 0 | nationalteam3 = {{flagsport|NED}} [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 19 години|Холандија 19]] | nationalyears4 = 2020-2023 | nationalcaps4 = 11 | nationalgoals4 = 1 | nationalteam4 = {{flagsport|NED}} [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 21 година|Холандија 21]] | nationalyears5 = 2021- | nationalcaps5 = 25 | nationalgoals5 = 1 | nationalteam5 = {{flagsport|NED}} [[Фудбалска репрезентација на Холандија|Холандија]] }} '''Рајан Гравенбергх''' (роден на [[16 мај]] [[2002]] година, во [[Амстердам]]) — [[Холандија|холандски]] [[фудбал]]ер, {{Football/MF/player}} на {{Fb team (N) Liverpool}} и на [[Фудбалска репрезентација на Холандија|холандската репрезентација]]. ==Биографија== Гравенберх е роден во Холандија од родители со [[Суринам|суринамско]] потекло.<ref>{{cite web|url=https://football-wonderkids.co.uk/player/ryan-gravenberch/|title=Ryan Gravenberch|date=2 July 2024|access-date=2026-03-15|website=Football-Wonderkids}}</ref> Неговиот постар брат [[Данзел Гравенберх|Данзел]] е исто така поранешен фудбалер.<ref>{{cite web|url=http://www.elfvoetbal.nl/Binnenland/272634/Ryan-Gravenberch-een-Raiola-diamant-die-wl-bij-Ajax-blijft-Wil-eerste-halen|title=Ryan Gravenberch, een Raiola-diamant die wél bij Ajax blijft: "Wil eerste halen"|website=Elfvoetbal.nl|trans-title=Ryan Gravenberch, a Raiola diamond who is staying at Ajax: "Want to reach the first team"}}</ref> Во август 2025 година, Гравенберх и неговата партнерка Синди Пероти го објавиле раѓањето на нивното прво дете, ќерката Џотс.<ref>{{cite web |last1=Quinlan |first1=James |title=Liverpool midfielder Ryan Gravenberch and partner supported as they issue family update |url=https://www.liverpoolecho.co.uk/sport/football/football-news/liverpool-midfielder-ryan-gravenberch-partner-32301619 |website=[[Liverpool Echo]] |access-date=25 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250825062854/https://www.liverpoolecho.co.uk/sport/football/football-news/liverpool-midfielder-ryan-gravenberch-partner-32301619 |archive-date=25 August 2025 |date=18 August 2025}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.facebook.com/liverpool.transfer.news/posts/ryan-gravenberch-and-his-wife-decided-to-name-their-newborn-baby-jots-gravenberc/1100769978830432/|title=Ryan Gravenberch and his wife decided to name their newborn baby Jots Gravenberch ❤️👶 You will live forever Diogo|publisher=LFC News on Facebook|date=24 август 2025|access-date=27 април 2026}}</ref> ==Технички карактеристики== [[Среден ред (фудбал)|Играч од среден ред]], кој може да игра во неколку улоги како [[Среден ред (фудбал)#Дефанзивен играч од среден ред|медијано]], [[Среден ред (фудбал)#Дефанзивен играч од среден ред|плејмејкер]] и [[Среден ред (фудбал)#Централен играч од среден ред|мецала]].<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Cite web|url=https://corrieredellosport.it/news/calcio/talent-scout/2021/10/07-86038446/guus_til_e_la_nuova_olanda_di_van_gaal_la_mezzala_del_feyenoord_accende_il_mercato|title=Guus Til e la nuova Olanda di Van Gaal: la mezzala del Feyenoord accende il mercato|access-date=2021-10-09}}</ref> Одличен во изнесување на топката,<ref>{{Cite news|language=en-US|name=James|surname=Pearce|url=https://www.nytimes.com/athletic/6646636/2025/09/21/ryan-gravenberch-liverpool-midfielder-analysis/|title=How Ryan Gravenberch became the Premier League’s most complete midfielder|publisher=The New York Times|date=2025-09-21|access-date=2026-03-11}}</ref> благодарение на добриот и разноврсен [[дриблинг]] кој му помага да се ослободи од притисокот на противниците,<ref>{{Cite web|language=it|url=https://ultimouomo.com/la-danza-di-gravenberch-a-centrocampo|title=La danza di Gravenberch a centrocampo – Ultimo Uomo|website=ultimouomo.com|access-date=2026-03-11}}</ref> но и добрата основна техника која ја поседува. Поради неговата физичка сила, елегантните движења и добриот шут од далечина, тој често е споредуван со [[Пол Погба]].<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.footballscouting.it/rubriche/alla-scoperta-di-ryan-gravenberch-il-pogba-di-casa-ajax/|title=Alla scoperta di Ryan Gravenberch, il Pogba di casa Ajax|date=4 февруари 2018}}</ref><ref name=":1" /> == Клупска кариера == === Ајакс === Гравенберх се приклучил на младинската академија на [[ФК Ајакс|Ајакс]] во 2010 година и напредувал низ младинските категории.<ref>{{cite web|url=https://www.bijlmerenmeer.nl/toptalent-ryan-gravenberch-uit-zuidoost-tekent-bij-ajax/|title=Toptalent Ryan Gravenberch uit Zuidoost tekent bij Ajax – Bijlmer en Meer|work=Bijlmer en Meer |date=10 July 2018|trans-title=Top talent Ryan Gravenberch from Zuidoost signs with Ajax – Bijlmer and More}}</ref> На 7 јуни 2018 година, тој ја добил наградата „Трофеј [[Абделхак Нури]]“, која се доделува на најдобриот талент во академијата на Ајакс.<ref>{{Cite web |date=2018-06-08 |title=Ajax renames talent award after Abdelhak Nouri |url=https://nltimes.nl/2018/06/08/ajax-renames-talent-award-abdelhak-nouri|access-date=2026-03-15 |website=NL Times |language=en}}</ref> Истиот ден го потпишал својот прв професионален договор со Ајакс, во трајност до 2023 година.<ref name=":3">{{cite web|url=http://www.football-oranje.com/gravenberch-and-brobbey-sign-first-ajax-contracts/|title=Gravenberch and Brobbey sign first Ajax contracts|date=7 June 2018|access-date=2026-03-15|website=Football Oranje}}</ref> Своето деби како професионален фудбалер, Гравенберх го направил со [[Јонг Ајакс]], резервниот тим на Ајакс, во победата со 5–2 во [[Ерсте дивиси]] против [[ФК Дордехт Дордехт|Дордехт]] на 24 август 2018 година.<ref>{{cite web|url=https://int.soccerway.com/matches/2018/08/24/netherlands/eerste-divisie/jong-ajax/bvo-fc-dordrecht/2794387/|title=Ajax II vs. Dordrecht – 24 August 2018 – Soccerway|website=Soccerway|access-date=2026-03-15}}</ref> Гравенберх го направил своето деби за првиот тим на Ајакс на 23 септември 2018 година, во поразот со 3–0 од [[ФК ПСВ Ајндховен|ПСВ]] во [[Ередивиси]].<ref>{{cite web|url=https://int.soccerway.com/matches/2018/09/23/netherlands/eredivisie/psv-nv/afc-ajax/2793980/|title=PSV vs. Ajax – 23 September 2018 – Soccerway|website=Soccerway|access-date=2026-03-15}}</ref> Тој станал најмладиот играч на Ајакс што настапил во Ередивиси, на возраст од 16 години и 130 дена, надминувајќи го рекордот од 16 години и 242 дена поставен од [[Кларенс Седорф]].<ref>{{cite web |date=23 September 2018 |title=Gravenberch jongste Ajax-speler ooit in eredivisie |url=https://www.gelderlander.nl/nederlands-voetbal/gravenberch-jongste-ajax-speler-ooit-in-eredivisie~ac2d49eb/|website=de Gelderlander |publisher=DPG Media |language=nl|trans-title=Gravenberch youngest Ajax player ever in Eredivisie}}</ref> Три дена подоцна, го имал својот прв старт за Ајакс, постигнувајќи гол во победата од 7–0 во [[Фудбалски куп на Холандија|Купот на Холандија]] против [[ХВВ Те Верве|Те Верве]], со што станал најмладиот стрелец во историјата на клубот.<ref>{{cite web |url=https://www.liverpoolfc.com/news/factfile-all-you-need-know-about-ryan-gravenberch|title=Factfile: All you need to know about Ryan Gravenberch |publisher=Liverpool F.C. |date=1 September 2023|access-date=11 November 2024 }}</ref> На 25 ноември 2020 година, Гравенберх го постигнал својот прв гол во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]] во победата од 3–1 против [[ФК Митјиланд|Митјиланд]] во [[УЕФА Лига на шампиони 2020–2021 (групна фаза)|групната фаза]].<ref>{{cite web |url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/match/2029429--ajax-vs-midtjylland/|title=Ajax 3–1 Midtjylland |publisher=UEFA |date=25 November 2020 }}</ref> На 18 април 2021 година, Гравенберх го постигнал првиот гол во победата од 2–1 против [[ФК Витесе|Витесе]] во финалето на [[Фудбалски куп на Холандија 2020-2021|Купот на Холандија]].<ref>{{Cite news |date=18 April 2021 |title=Neres' stoppage-time goal seals Dutch Cup win |publisher=AFC Ajax |url=https://english.ajax.nl/articles/neres-stoppage-time-goal-seals-dutch-cup-win/|access-date=5 April 2022}}</ref> === Бајерн Минхен === [[File:2022-07-30 Fußball, Männer, DFL-Supercup, RB Leipzig - FC Bayern München 1DX 3326 by Stepro.jpg|thumb|Гравенберх (лево) со [[ФК Бајерн Минхен|Бајерн Минхен]]]] На 13 јуни 2022 година, Гравенберх потпишал петгодишен договор со [[Германија|германскиот]] клуб [[ФК Бајерн Минхен|Бајерн Минхен]].<ref name=":2">{{Cite web |date=13 June 2022 |title=Ryan Gravenberch signs five-year deal |url=https://fcbayern.com/en/news/2022/06/gravenberch-signing|access-date=13 June 2022 |publisher=FC Bayern Munich}}</ref> Сумата на трансферот изнесувала околу 18 милиони евра, со дополнителни 5 милиони во бонуси.<ref>{{Cite web |last=Summerfield |first=Jude |date=12 June 2022 |title=Bayern Munich director further confirms Ryan Gravenberch transfer |url=https://www.90min.com/posts/bayern-munich-director-further-confirms-ryan-gravenberch-transfer |access-date=13 June 2022 |publisher=[[90min]]}}</ref> Своето деби во [[Прва Бундеслига (фудбал)|Бундеслигата]] го имал на 5 август 2022, во победата со 1-6 на гостувањето кај [[Ајнтрахт Франкфурт]], заменувајќи го [[Марсел Забицер]] во 57-мата минута од натпреварот. На 31 август, тој го постигнал својот прв гол и забележал асистенција во победата од 5–0 против [[ФК Викторија Келн|Викторија Келн]] во [[Фудбалски куп на Германија 2022–2023|Купот на Германија]].<ref>{{cite web |url=https://www.kicker.de/vikt-koeln-gegen-bayern-2022-dfb-pokal-4774111/spielbericht|title=Tor und Assist: Gravenberch bringt Bayerns Sieg auf den Weg |website=[[Kicker (magazine)|Kicker]] |language=de |date=31 August 2022 |trans-title=Goal and assist: Gravenberch sets Bayern's victory on its way}}</ref> Во дресот на Бајерн, Гравенберх одиграл само една единствена сезона, забележувајќи во сите натпреварувања 33 настапи и еден гол, придонесувајќи за освојувањето на титулите во [[Прва Бундеслига 2022-2023|Бундеслигата]] и [[Суперкуп на Германија 2022|Суперкупот на Германија]]. === Ливерпул === На 1 септември 2023 година, на последниот ден од трансферниот прозорец во [[Премиер лига на Англија|Премиер лигата на Англија]], Гравенберх потпишал петгодишен договор со [[ФК Ливерпул|Ливерпул]]<ref>{{Cite web |date=2023-09-01 |title=Liverpool complete signing of midfielder Ryan Gravenberch - Liverpool FC |url=https://www.liverpoolfc.com/news/liverpool-complete-signing-midfielder-ryan-gravenberch|access-date=2026-03-15 |website=www.liverpoolfc.com|language=en}}</ref> Износот кој ''„црвените“'' го платиле, официјално ностанал необјавен, но се проценува дека бил околу 40 милиони евра.<ref>{{Cite news |date=2023-08-31 |title=Ryan Gravenberch: Liverpool agree £34m deal for Netherlands midfielder with Bayern Munich |url=https://www.bbc.com/sport/football/66677935|access-date=2026-03-15 |work=BBC Sport |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |last=Joyce |first=Paul |date=2023-08-31 |title=Ryan Gravenberch set for Liverpool medical after club agree £34m deal |url=https://www.thetimes.com/sport/football/article/ryan-gravenberch-set-for-liverpool-medical-after-club-agree-34m-deal-3rm0960f7|access-date=2026-03-15 |website=www.thetimes.com|language=en-GB |issn=0140-0460}}</ref> Своето деби со Ливерпул го имал на 16 септември, влегувајќи како замена за [[Мохамед Салах]] во судиското продолжение од натпреварот добиен во гости против [[ФК Вулверхемптон Вондерерс|Вулверхемптон Вондерерс]].<ref>{{Cite news |title=Premier League RECAP: Wolves vs Liverpool - plus six more fixtures - radio & live text |url=https://www.bbc.com/sport/live/football/65930748 |access-date=2026-03-15 |work=BBC Sport |language=en-GB}}</ref> На 21 септември, Гравенберх упатил долго додавање во шеснаесетникот што се претворило во асистенција за голот на [[Луис Дијас (фудбалер 1997)|Луис Дијас]], неговата прва асистенција за Ливерпул, во натпреварот од групната фаза на [[УЕФА Лига Европа|Лига Европа]] против [[ФК ЛАСК|ЛАСК]], кој завршил со победа на ''„црвените“'' од 3–1.<ref>{{Cite news |date=2023-09-20 |title=LASK 1-3 Liverpool: Nunez, Diaz and Salah score as Reds come from behind |url=https://www.bbc.com/sport/football/66869810|access-date=2026-03-15 |work=BBC Sport |language=en-GB}}</ref> На 5 октомври, го постигнал својот прв гол за Ливерпул во победата од 2–0 против [[Ројал Јунион Сен Жилоаз|Јунион Сен Жилоаз]] повторно во Лига Европа.<ref>{{Cite news |date=2023-10-04 |title=Liverpool 2-0 Union Saint-Gilloise: Ryan Gravenberch scores first goal in Europa League win |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/67011455 |access-date=2026-03-15 |work=BBC Sport |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |last=Lynch |first=David |date=2023-11-05 |title=7mcn |url=https://svizanasgrad.me/ |access-date=2026-03-15 |website=Svizanasgrad |language=en-GB}}</ref> Гравенберх започнал неколку натпревари во Премиер лигата во октомври и ноември 2023 година, поради отсуството на стандарниот првотимец [[Картис Џонс (фудбалер)|Картис Џонс]] поради суспензија и повреда.<ref>{{Cite web |last=Lynch |first=David |date=2023-11-05 |title=Why Jones is not in the Liverpool squad vs. Luton |url=https://www.thisisanfield.com/2023/11/why-curtis-jones-is-not-in-the-liverpool-squad-vs-luton/|access-date=2026-03-15 |website=This Is Anfield |language=en-GB}}</ref> На 21 април 2024 година, го постигнал својот прв гол во Премиер лигата во победата од 3–1 против [[ФК Фулам|Фулам]].<ref>{{Cite news |date=2024-04-19 |title=Fulham 1-3 Liverpool: Trent Alexander-Arnold sets Reds on way to reigniting Premier League title bid |url=https://www.bbc.com/sport/football/68810621|access-date=2026-03-15 |work=BBC Sport |language=en-GB}}</ref> На почетокот на сезоната [[ФК Ливерпул сезона 2024–2025|2024–2025]], Гравенберх бил преместен од новиот менаџер [[Арне Слот]] во подлабока улога во средниот ред, како централен дефанзивен играч во формацијата 4-2-3-1.<ref>{{cite web |title=Ryan Gravenberch reveals Arne Slot talks about midfield position |date=24 August 2024 |url=https://www.liverpoolfc.com/news/ryan-gravenberch-reveals-arne-slot-talks-about-midfield-position|publisher=Liverpool F.C. |access-date=5 September 2024}}</ref> Тој добил пофалби за своите настапи во оваа нова позиција, особено за доминацијата во победата од 3–0 против [[ФК Манчестер Јунајтед|Манчестер Јунајтед]] на [[Олд Трафорд]].<ref>{{Cite news |last=McAleer |first=Ben |date=2024-09-03 |title=Why has Ryan Gravenberch become a key midfield cog for Slot at Liverpool? |url=https://www.theguardian.com/football/who-scored-blog/article/2024/sep/03/why-has-ryan-gravenberch-become-a-key-midfield-cog-for-slot-at-liverpool|access-date=2026-03-15 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Тој, исто така, бил широко пофален и од аналитичарите за настапите во оваа улога.<ref>{{Cite web |date=29 September 2024 |title=Why Ryan Gravenberch finally realized his potential |url=https://worldsoccertalk.com/news/why-ryan-gravenberch-finally-realized-his-potential/|access-date=2024-10-26 |website=World Soccer Talk |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Key CHANGE that makes Ryan Gravenberch the world’s BEST DM |url=https://www.msn.com/en-gb/sport/football/key-change-that-makes-ryan-gravenberch-the-world-s-best-dm/ar-AA1sz3lN|access-date=2024-10-26 |publisher=MSN}}</ref> На 27 април 2025 година, Ливерпул го победил [[ФК Тотенхем Хотспар|Тотенхем]] со 5–1, успех со којшто си ја обезбедиле титулата во [[Премиер лига на Англија 2024–2025|Премиер лигата]], а Гравенберх асистирал за вториот гол во натпреварот постигнат од [[Алексис Макалистер]].<ref>{{Cite web |title=Liverpool vs Tottenham Hotspur: Premier League preview, team news, stats & head-to-head |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/live/cj3x2ee1261t#Report |access-date=2025-04-28 |website=BBC Sport }}</ref> Гравенберх добил пофалби за својот придонес во успешната сезона и пробивот во новата улога во средниот ред.<ref>{{Cite web |date=19 December 2024 |title=Liverpool: Ryan Gravenberch's new role under Arne Slot |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/c8rjv0x1ry5o|access-date=2025-04-28 |website=BBC Sport }}</ref><ref>{{Cite web |date=2 October 2024 |title=Liverpool 2–0 Bologna: Ryan Gravenberch impresses in Champions League tie at Anfield |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/czrm1lje4ero|access-date=2025-04-28 |website=BBC Sport }}</ref><ref>{{Cite web |last=Anfield |first=Index |date=3 October 2024 |title=Gravenberch's Stunning Rise to Liverpool's Midfield Maestro |url=https://sports.yahoo.com/gravenberch-stunning-rise-liverpool-midfield-195000807.html|access-date=2025-04-28 |website=Yahoo Sports |language=en-US}}</ref> На крајот од сезоната, тој ја освоил наградата [[Млад играч на сезоната во Премиер лигата]].<ref name="RG38" /> На 7 март 2026 година, Гравенберх потпишал нов шестгодишен договор со клубот, кој според извештаите ќе го задржи во клубот до 2032 година.<ref>{{cite web |title=Ryan Gravenberch signs new long-term Liverpool contract - Liverpool FC |url=https://www.liverpoolfc.com/news/ryan-gravenberch-signs-new-long-term-liverpool-contract|website=www.liverpoolfc.com|language=en |date=7 March 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Paul |first=Joyce |date=2026-03-07 |title=Ryan Gravenberch signs new six-year deal with Liverpool |url=https://www.thetimes.com/sport/football/article/ryan-gravenberch-signs-new-six-year-deal-liverpool-70srp3zdn|access-date=2026-03-15 |website=www.thetimes.com|language=en-GB}}</ref> ==Репрезентативна кариера== Гравенберх ја претставувал Холандија во неколку младински селекции: [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 16 години|под 16]], [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 17 години|под 17]] и [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 19 години|под 19 години]]. На 4 септември 2020 година, на 18-годишна возраст, тој дебитирал за [[Фудбалска репрезентација на Холандија под 21 година|холандската репрезентација под 21 година]] во победата со 7-0 на гости против [[Фудбалска репрезентација на Белорусија под 21 година|Белорусија]] одигран во [[Жодино]]. Три години подоцна, иако веќе бил редовен член на сениорската репрезентација, Гравенберх се вратил во репрезентацијата под 21 година и учествувал на [[Европско првенство во фудбал за играчи под 21 година 2023|Европското првенство во категоријата]], играјќи ги сите три натпревари во групната фаза, после која неговата земја била елиминирана од турнирот. Тој првпат бил повикан во [[фудбалска репрезентација на Холандија|сениорската репрезентација]] во ноември 2020 година.<ref>{{cite news |title=Netherlands 3–1 Bosnia & Herzegovina |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/54952579|work=BBC Sport |access-date=16 November 2020}}</ref> Своето деби го имал на 24 март 2021 година во натпреварот од [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2022|Квалификациите за Светското првенство 2022]] против [[Фудбалска репрезентација на Турција|Турција]]. На 2 јуни 2021 година, Гравенберх бил избран во составот на Холандија за [[Европско првенство во фудбал 2020|Европското првенство 2020]].<ref>{{Cite news |date=2021-12-14 |title=The Netherlands’ full 24-man Euro 2020 squad |url=https://www.nytimes.com/athletic/4211011/2021/06/01/the-netherlands-full-24-man-euro-2020-squad/ |access-date=2026-03-15 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Четири дена подоцна, тој го постигнал својот прв погодок во дресот на холандската репрезентација во победата од 3–0 против [[Фудбалска репрезентација на Грузија|Грузија]] во пријателски натпревар пред почетокот на турнирот.<ref>{{cite web|publisher=FIFA|url=https://www.fifa.com/worldcup/preliminaries/europe/matches/match/400155684/|archive-url=https://web.archive.org/web/20210122034714/https://www.fifa.com/worldcup/preliminaries/europe/matches/match/400155684/|url-status=dead|archive-date=22 January 2021|title=Turkey v Netherlands game report|date=24 March 2021}}</ref><ref name=":2" /> На Европското првенство, Гравенберх се појавил како замена во вториот натпревар од групата против [[Фудбалска репрезентација на Австрија|Австрија]],<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/match/2024443--netherlands-vs-austria/|title=Netherlands vs Austria|date=17 June 2021|access-date=12 June 2024|publisher=UEFA}}</ref> и ги одиграл сите 90 минути во последниот натпревар од групата против [[Фудбалска репрезентација на Македонија|Македонија]].<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/match/2024445--north-macedonia-vs-netherlands/|title=North Macedonia vs Netherlands|date=21 June 2021|access-date=12 June 2024|publisher=UEFA}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Холандија |image3=Flag of Netherlands.svg }} * [https://www.soccerway.com/player/gravenberch-ryan/Y5aFd8V4/ Рајан Гравенберх на soccerway] * [https://www.transfermarkt.com/ryan-gravenberch/profil/spieler/478573 Рајан Гравенберх на transfermarkt] * [https://www.espn.com/soccer/player/_/id/274632/ryan-gravenberch Рајан Гравенберх на espn] * [https://www.whoscored.com/players/363884/show/ryan-gravenberch Рајан Гравенберх на whoscored] {{Состав на ФК Ливерпул}} {{Состав на Холандија на ЕП фудбал 2020}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Гравенберх, Рајан}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Холандски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Ајакс]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Бајерн Минхен]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Ливерпул]] [[Категорија:Родени во 2002 година]] h5ilq4hpk6hjq0bixq4ww7vbfzks254 Kagurabachi 0 1392844 5545561 2026-04-27T22:00:28Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{Infobox animanga/Header | image = Kagurabachi Volume 1 Cover.jpg | caption = Корица на првиот том, вклучувајќи го Чихиро Рокухира (во средина) | ja_kanji = カグラバチ | ja_romaji = Kagurabachi | genre = [[Акција (жанр)|акција]]<br>мрачна фантазија }} {{Infobox animanga/Print | type = manga | author = [[Такеру Хоказоно]] |... 5545561 wikitext text/x-wiki {{Infobox animanga/Header | image = Kagurabachi Volume 1 Cover.jpg | caption = Корица на првиот том, вклучувајќи го Чихиро Рокухира (во средина) | ja_kanji = カグラバチ | ja_romaji = Kagurabachi | genre = [[Акција (жанр)|акција]]<br>мрачна фантазија }} {{Infobox animanga/Print | type = manga | author = [[Такеру Хоказоно]] | publisher = [[Shueisha]] | publisher_en = [[Viz Media]] | imprint = [[Jump Comics]] | magazine = [[Weekly Shоnen Jump]] | first = 19 септември 2023 | last = | volumes = 10 | volume_list = }} {{Infobox animanga/Video | type = tv series | director = Тецуја Такеучи | producer = | writer = | music = | studio = [[Cypic]] | licensee = [[Muse Communication]] | network = | network_en = | first = април 2027 | last = | episodes = | episode_list = }} {{Infobox animanga/Footer|portal=yes}} '''Kagurabachi''' ({{Langx|ja|カグラバチ}}, [[Македонски јазик|македонски]]: ''Кагурабачи'') — [[Манга|манга]] напишана и илустрирана од Такеру Хоказоно. Од септември 2023 г., серијата излегува во неделното списание ''[[Weekly Shonen Jump]]'' на издавачката куќа [[Shueisha]]. Заклучно со јули 2025 г., објавени се 8 тома [[танкобон]]. До мај 2025 г., тиражот на мангата изнесувал над 2,2 милиони примероци. Серијата ја добила 10-тата награда Next Manga Award во категоријата на печатена манга и била номинирана за 70-тата награда Shogakukan Manga Award во 2024 г. == Сиже == Чихиро Рокухира е син на Кунишиге Рокухира, познат [[ковач]] што исковал шест моќни катани познати како „Зачарани мечеви“. Тие одиграле клучна улога во завршувањето на Војната Сеитеи. По долго време поминато во криење, семејството Рокухира е откриено и нападнато од злосторничка група волшебници наречена Хишаку. Хишаку го убиваат Кунишиге и ги крадат Зачараните мечеви. Вооружен со седмиот Зачаран меч по име Ентен, Чихиро тргнува на крвав пат на одмазда за да ги уништи Хишаку и да го врати украденото [[оружје]]. == Ликови == ; Чихиро Рокухира (六平 千鉱) : 18-годишниот син на покојниот Кунишиге Рокухира. Чихиро од детство учел од својот татко за занаетот на мечувалството. По убиството на татко му, тој се заколнува на одмазда против групата Хишаку. Го користи последниот меч на татко му, Ентен. Иако е тивок и повлечен, Чихиро покажува сочувство и се грижи граѓаните да не настрадаат во неговите битки. ; Хакури Сазанами (漣 伯理) : Поранешен член на кланот Сазанами, избркан поради наводен недостиг на способности. Се здружува со Чихиро за да го уништи црниот пазар Ракузаичи што е под контрола на неговото семејство. Хакури поседува ретка способност да користи две техники истовремено. ; Иори Самура (吉浦 イヲリ) : Ќерка на Сеичи Самура. По смртта на мајка ѝ и тешкото детство, таа открива во себе скриена мајсторија во мечувањето додека инстинктивно заштитува свој соученик. ; Того Шиба (柴登 吾) : Исклучително вешт волшебник што е специјализиран за телепортација. Тој е стар пријател на семејството Рокухира и му помага на Чихиро во неговата мисија. Шиба е ведар по карактер, но исклучително заштитнички настроен кон Чихиро. ; Хинао (ヒナオ) : Пријателка на Шиба и сопственичка на кафулето „Хару-Хару“, кое служи како место за средби помеѓу волшебниците и разни муштерии. ; Шар Кјонаги (鏡凪 シャル) : Млада сирачка со моќи за регенерација. Таа била заробена од злосторникот Соџо што вршел експерименти врз неа. Чихиро ја спасува, а таа подоцна ги користи своите моќи за да ги лекува раните на другите. == Издавање == Мангата започнала со серијализација во списанието ''[[Weekly Shonen Jump]]'' на 19 септември 2023 г. Првиот собран том [[танкобон]] бил објавен на 2 февруари 2024 г. [[Viz Media]] и апликацијата ''Manga Plus'' ја издаваат серијата на англиски јазик. === Список на томови === {| class="wikitable" style="width: 100%; text-align: left;" |- style="background: #B23A26; color: white;" ! style="width: 7%;" | Том ! style="width: 30%;" | Датум на издавање ! style="width: 35%;" | ISBN |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | 1 | 2 февруари 2024 | ISBN 978-4-08-883819-9 |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | 2 | 2 мај 2024 | ISBN 978-4-08-883880-9 |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | 3 | 4 јули 2024 | ISBN 978-4-08-884116-8 |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | 4 | 4 октомври 2024 | ISBN 978-4-08-884209-7 |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | 5 | 4 декември 2024 | ISBN 978-4-08-884348-3 |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | 6 | 4 март 2025 | ISBN 978-4-08-884399-5 |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | 7 | 2 мај 2025 | ISBN 978-4-08-884413-8 |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | 8 | 4 јули 2025 | ISBN 978-4-08-884566-1 |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|https://www.shonenjump.com/j/rensai/kagurabachi.html|Матична страница на ''Weekly Shonen Jump''}} * {{Official website|https://anime.kagurabachi.jp/|Матична страница на анимето}} * {{Anime News Network|манга|29928}} [[Категорија:Манги]] [[Категорија:Аниме-серии]] [[Категорија:Манга од 2023 година]] 5icblk017byw4ibolohj03ziy2cdni8 5545564 5545561 2026-04-27T22:05:02Z Andrew012p 85224 5545564 wikitext text/x-wiki {{Infobox animanga/Header | image = [[Податотека:Kagurabachi Volume1 Cover.jpg|230px]] | caption = Корица на првиот том, вклучувајќи го Чихиро Рокухира (во средина) | ja_kanji = カグラバチ | ja_romaji = Kagurabachi | genre = [[Акција (жанр)|акција]]<br>мрачна фантазија }} {{Infobox animanga/Print | type = manga | author = [[Такеру Хоказоно]] | publisher = [[Shueisha]] | publisher_en = [[Viz Media]] | imprint = [[Jump Comics]] | magazine = [[Weekly Shоnen Jump]] | first = 19 септември 2023 | last = | volumes = 10 | volume_list = }} {{Infobox animanga/Video | type = tv series | director = Тецуја Такеучи | producer = | writer = | music = | studio = [[Cypic]] | licensee = [[Muse Communication]] | network = | network_en = | first = април 2027 | last = | episodes = | episode_list = }} {{Infobox animanga/Footer|portal=yes}} {{Нихонго-н|'''''Kagurabachi'''''|カグラバチ|4=Кагурабачи}} — [[Манга|манга]] напишана и илустрирана од Такеру Хоказоно. Од септември 2023 г., серијата излегува во неделното списание ''[[Weekly Shonen Jump]]'' на издавачката куќа [[Shueisha]]. Заклучно со јули 2025 г., објавени се 8 тома [[танкобон]]. До мај 2025 г., тиражот на мангата изнесувал над 2,2 милиони примероци. Серијата ја добила 10-тата награда Next Manga Award во категоријата на печатена манга и била номинирана за 70-тата награда Shogakukan Manga Award во 2024 г. == Сиже == Чихиро Рокухира е син на Кунишиге Рокухира, познат [[ковач]] што исковал шест моќни катани познати како „Зачарани мечеви“. Тие одиграле клучна улога во завршувањето на Војната Сеитеи. По долго време поминато во криење, семејството Рокухира е откриено и нападнато од злосторничка група волшебници наречена Хишаку. Хишаку го убиваат Кунишиге и ги крадат Зачараните мечеви. Вооружен со седмиот Зачаран меч по име Ентен, Чихиро тргнува на крвав пат на одмазда за да ги уништи Хишаку и да го врати украденото [[оружје]]. == Ликови == ; {{Нихонго-н|Чихиро Рокухира|六平 千鉱}} : 18-годишниот син на покојниот Кунишиге Рокухира. Чихиро од детство учел од својот татко за занаетот на мечувалството. По убиството на татко му, тој се заколнува на одмазда против групата Хишаку. Го користи последниот меч на татко му, Ентен. Иако е тивок и повлечен, Чихиро покажува сочувство и се грижи граѓаните да не настрадаат во неговите битки. ; Хакури Сазанами (јап. 漣 伯理) : Поранешен член на кланот Сазанами, избркан поради наводен недостиг на способности. Се здружува со Чихиро за да го уништи црниот пазар Ракузаичи што е под контрола на неговото семејство. Хакури поседува ретка способност да користи две техники истовремено. ; Иори Самура (јап. 吉浦 イヲリ) : Ќерка на Сеичи Самура. По смртта на мајка ѝ и тешкото детство, таа открива во себе скриена мајсторија во мечувањето додека инстинктивно заштитува свој соученик. ; Того Шиба (јап. 柴登 吾) : Исклучително вешт волшебник што е специјализиран за телепортација. Тој е стар пријател на семејството Рокухира и му помага на Чихиро во неговата мисија. Шиба е ведар по карактер, но исклучително заштитнички настроен кон Чихиро. ; Хинао (јап. ヒナオ) : Пријателка на Шиба и сопственичка на кафулето „Хару-Хару“, кое служи како место за средби помеѓу волшебниците и разни муштерии. ; Шар Кјонаги (鏡凪 シャル) : Млада сирачка со моќи за регенерација. Таа била заробена од злосторникот Соџо што вршел експерименти врз неа. Чихиро ја спасува, а таа подоцна ги користи своите моќи за да ги лекува раните на другите. == Издавање == Мангата започнала со серијализација во списанието ''[[Weekly Shonen Jump]]'' на 19 септември 2023 г. Првиот собран том [[танкобон]] бил објавен на 2 февруари 2024 г. [[Viz Media]] и апликацијата ''Manga Plus'' ја издаваат серијата на англиски јазик. === Список на томови === {| class="wikitable" style="width: 100%; text-align: left;" |- style="background: #B23A26; color: white;" ! style="width: 7%;" | Том ! style="width: 30%;" | Датум на издавање ! style="width: 35%;" | ISBN |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | 1 | 2 февруари 2024 | ISBN 978-4-08-883819-9 |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | 2 | 2 мај 2024 | ISBN 978-4-08-883880-9 |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | 3 | 4 јули 2024 | ISBN 978-4-08-884116-8 |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | 4 | 4 октомври 2024 | ISBN 978-4-08-884209-7 |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | 5 | 4 декември 2024 | ISBN 978-4-08-884348-3 |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | 6 | 4 март 2025 | ISBN 978-4-08-884399-5 |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | 7 | 2 мај 2025 | ISBN 978-4-08-884413-8 |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | 8 | 4 јули 2025 | ISBN 978-4-08-884566-1 |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|https://www.shonenjump.com/j/rensai/kagurabachi.html|Матична страница на ''Weekly Shonen Jump''}} * {{Official website|https://anime.kagurabachi.jp/|Матична страница на анимето}} * {{Anime News Network|манга|29928}} [[Категорија:Манги]] [[Категорија:Аниме-серии]] [[Категорија:Манга од 2023 година]] 7x61xqr62oqjh0g6d8yn44c1s471cq5 5545565 5545564 2026-04-27T22:05:26Z Andrew012p 85224 5545565 wikitext text/x-wiki {{Infobox animanga/Header | image = [[Податотека:Kagurabachi Volume1 Cover.jpg|230px]] | caption = Корица на првиот том, вклучувајќи го Чихиро Рокухира (во средина) | ja_kanji = カグラバチ | ja_romaji = Кагурабачи | genre = [[Акција (жанр)|акција]]<br>мрачна фантазија }} {{Infobox animanga/Print | type = manga | author = [[Такеру Хоказоно]] | publisher = [[Shueisha]] | publisher_en = [[Viz Media]] | imprint = [[Jump Comics]] | magazine = [[Weekly Shоnen Jump]] | first = 19 септември 2023 | last = | volumes = 10 | volume_list = }} {{Infobox animanga/Video | type = tv series | director = Тецуја Такеучи | producer = | writer = | music = | studio = [[Cypic]] | licensee = [[Muse Communication]] | network = | network_en = | first = април 2027 | last = | episodes = | episode_list = }} {{Infobox animanga/Footer|portal=yes}} {{Нихонго-н|'''''Kagurabachi'''''|カグラバチ|4=Кагурабачи}} — [[Манга|манга]] напишана и илустрирана од Такеру Хоказоно. Од септември 2023 г., серијата излегува во неделното списание ''[[Weekly Shonen Jump]]'' на издавачката куќа [[Shueisha]]. Заклучно со јули 2025 г., објавени се 8 тома [[танкобон]]. До мај 2025 г., тиражот на мангата изнесувал над 2,2 милиони примероци. Серијата ја добила 10-тата награда Next Manga Award во категоријата на печатена манга и била номинирана за 70-тата награда Shogakukan Manga Award во 2024 г. == Сиже == Чихиро Рокухира е син на Кунишиге Рокухира, познат [[ковач]] што исковал шест моќни катани познати како „Зачарани мечеви“. Тие одиграле клучна улога во завршувањето на Војната Сеитеи. По долго време поминато во криење, семејството Рокухира е откриено и нападнато од злосторничка група волшебници наречена Хишаку. Хишаку го убиваат Кунишиге и ги крадат Зачараните мечеви. Вооружен со седмиот Зачаран меч по име Ентен, Чихиро тргнува на крвав пат на одмазда за да ги уништи Хишаку и да го врати украденото [[оружје]]. == Ликови == ; {{Нихонго-н|Чихиро Рокухира|六平 千鉱}} : 18-годишниот син на покојниот Кунишиге Рокухира. Чихиро од детство учел од својот татко за занаетот на мечувалството. По убиството на татко му, тој се заколнува на одмазда против групата Хишаку. Го користи последниот меч на татко му, Ентен. Иако е тивок и повлечен, Чихиро покажува сочувство и се грижи граѓаните да не настрадаат во неговите битки. ; Хакури Сазанами (јап. 漣 伯理) : Поранешен член на кланот Сазанами, избркан поради наводен недостиг на способности. Се здружува со Чихиро за да го уништи црниот пазар Ракузаичи што е под контрола на неговото семејство. Хакури поседува ретка способност да користи две техники истовремено. ; Иори Самура (јап. 吉浦 イヲリ) : Ќерка на Сеичи Самура. По смртта на мајка ѝ и тешкото детство, таа открива во себе скриена мајсторија во мечувањето додека инстинктивно заштитува свој соученик. ; Того Шиба (јап. 柴登 吾) : Исклучително вешт волшебник што е специјализиран за телепортација. Тој е стар пријател на семејството Рокухира и му помага на Чихиро во неговата мисија. Шиба е ведар по карактер, но исклучително заштитнички настроен кон Чихиро. ; Хинао (јап. ヒナオ) : Пријателка на Шиба и сопственичка на кафулето „Хару-Хару“, кое служи како место за средби помеѓу волшебниците и разни муштерии. ; Шар Кјонаги (鏡凪 シャル) : Млада сирачка со моќи за регенерација. Таа била заробена од злосторникот Соџо што вршел експерименти врз неа. Чихиро ја спасува, а таа подоцна ги користи своите моќи за да ги лекува раните на другите. == Издавање == Мангата започнала со серијализација во списанието ''[[Weekly Shonen Jump]]'' на 19 септември 2023 г. Првиот собран том [[танкобон]] бил објавен на 2 февруари 2024 г. [[Viz Media]] и апликацијата ''Manga Plus'' ја издаваат серијата на англиски јазик. === Список на томови === {| class="wikitable" style="width: 100%; text-align: left;" |- style="background: #B23A26; color: white;" ! style="width: 7%;" | Том ! style="width: 30%;" | Датум на издавање ! style="width: 35%;" | ISBN |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | 1 | 2 февруари 2024 | ISBN 978-4-08-883819-9 |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | 2 | 2 мај 2024 | ISBN 978-4-08-883880-9 |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | 3 | 4 јули 2024 | ISBN 978-4-08-884116-8 |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | 4 | 4 октомври 2024 | ISBN 978-4-08-884209-7 |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | 5 | 4 декември 2024 | ISBN 978-4-08-884348-3 |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | 6 | 4 март 2025 | ISBN 978-4-08-884399-5 |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | 7 | 2 мај 2025 | ISBN 978-4-08-884413-8 |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | 8 | 4 јули 2025 | ISBN 978-4-08-884566-1 |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|https://www.shonenjump.com/j/rensai/kagurabachi.html|Матична страница на ''Weekly Shonen Jump''}} * {{Official website|https://anime.kagurabachi.jp/|Матична страница на анимето}} * {{Anime News Network|манга|29928}} [[Категорија:Манги]] [[Категорија:Аниме-серии]] [[Категорија:Манга од 2023 година]] dkzdpeyij1eiwpokfhubbx66g8swmww 5545566 5545565 2026-04-27T22:05:50Z Andrew012p 85224 5545566 wikitext text/x-wiki {{Infobox animanga/Header | image = [[Податотека:Kagurabachi Volume1 Cover.jpg|230px]] | caption = Корица на првиот том, вклучувајќи го Чихиро Рокухира (во средина) | ja_kanji = カグラバチ | ja_romaji = Кагурабачи | genre = [[Акција (жанр)|акција]]<br>мрачна фантазија }} {{Infobox animanga/Print | type = manga | author = [[Такеру Хоказоно]] | publisher = [[Shueisha]] | publisher_en = [[Viz Media]] | imprint = [[Jump Comics]] | magazine = [[Weekly Shоnen Jump]] | first = 19 септември 2023 | last = | volumes = 10 | volume_list = }} {{Infobox animanga/Video | type = tv series | director = Тецуја Такеучи | producer = | writer = | music = | studio = [[Cypic]] | licensee = [[Muse Communication]] | network = | network_en = | first = април 2027 | last = | episodes = | episode_list = }} {{Infobox animanga/Footer|portal=yes}} {{Закосен наслов}}{{Нихонго-н|'''''Kagurabachi'''''|カグラバチ|4=Кагурабачи}} — [[Манга|манга]] напишана и илустрирана од Такеру Хоказоно. Од септември 2023 г., серијата излегува во неделното списание ''[[Weekly Shonen Jump]]'' на издавачката куќа [[Shueisha]]. Заклучно со јули 2025 г., објавени се 8 тома [[танкобон]]. До мај 2025 г., тиражот на мангата изнесувал над 2,2 милиони примероци. Серијата ја добила 10-тата награда Next Manga Award во категоријата на печатена манга и била номинирана за 70-тата награда Shogakukan Manga Award во 2024 г. == Сиже == Чихиро Рокухира е син на Кунишиге Рокухира, познат [[ковач]] што исковал шест моќни катани познати како „Зачарани мечеви“. Тие одиграле клучна улога во завршувањето на Војната Сеитеи. По долго време поминато во криење, семејството Рокухира е откриено и нападнато од злосторничка група волшебници наречена Хишаку. Хишаку го убиваат Кунишиге и ги крадат Зачараните мечеви. Вооружен со седмиот Зачаран меч по име Ентен, Чихиро тргнува на крвав пат на одмазда за да ги уништи Хишаку и да го врати украденото [[оружје]]. == Ликови == ; {{Нихонго-н|Чихиро Рокухира|六平 千鉱}} : 18-годишниот син на покојниот Кунишиге Рокухира. Чихиро од детство учел од својот татко за занаетот на мечувалството. По убиството на татко му, тој се заколнува на одмазда против групата Хишаку. Го користи последниот меч на татко му, Ентен. Иако е тивок и повлечен, Чихиро покажува сочувство и се грижи граѓаните да не настрадаат во неговите битки. ; Хакури Сазанами (јап. 漣 伯理) : Поранешен член на кланот Сазанами, избркан поради наводен недостиг на способности. Се здружува со Чихиро за да го уништи црниот пазар Ракузаичи што е под контрола на неговото семејство. Хакури поседува ретка способност да користи две техники истовремено. ; Иори Самура (јап. 吉浦 イヲリ) : Ќерка на Сеичи Самура. По смртта на мајка ѝ и тешкото детство, таа открива во себе скриена мајсторија во мечувањето додека инстинктивно заштитува свој соученик. ; Того Шиба (јап. 柴登 吾) : Исклучително вешт волшебник што е специјализиран за телепортација. Тој е стар пријател на семејството Рокухира и му помага на Чихиро во неговата мисија. Шиба е ведар по карактер, но исклучително заштитнички настроен кон Чихиро. ; Хинао (јап. ヒナオ) : Пријателка на Шиба и сопственичка на кафулето „Хару-Хару“, кое служи како место за средби помеѓу волшебниците и разни муштерии. ; Шар Кјонаги (鏡凪 シャル) : Млада сирачка со моќи за регенерација. Таа била заробена од злосторникот Соџо што вршел експерименти врз неа. Чихиро ја спасува, а таа подоцна ги користи своите моќи за да ги лекува раните на другите. == Издавање == Мангата започнала со серијализација во списанието ''[[Weekly Shonen Jump]]'' на 19 септември 2023 г. Првиот собран том [[танкобон]] бил објавен на 2 февруари 2024 г. [[Viz Media]] и апликацијата ''Manga Plus'' ја издаваат серијата на англиски јазик. === Список на томови === {| class="wikitable" style="width: 100%; text-align: left;" |- style="background: #B23A26; color: white;" ! style="width: 7%;" | Том ! style="width: 30%;" | Датум на издавање ! style="width: 35%;" | ISBN |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | 1 | 2 февруари 2024 | ISBN 978-4-08-883819-9 |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | 2 | 2 мај 2024 | ISBN 978-4-08-883880-9 |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | 3 | 4 јули 2024 | ISBN 978-4-08-884116-8 |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | 4 | 4 октомври 2024 | ISBN 978-4-08-884209-7 |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | 5 | 4 декември 2024 | ISBN 978-4-08-884348-3 |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | 6 | 4 март 2025 | ISBN 978-4-08-884399-5 |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | 7 | 2 мај 2025 | ISBN 978-4-08-884413-8 |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | 8 | 4 јули 2025 | ISBN 978-4-08-884566-1 |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|https://www.shonenjump.com/j/rensai/kagurabachi.html|Матична страница на ''Weekly Shonen Jump''}} * {{Official website|https://anime.kagurabachi.jp/|Матична страница на анимето}} * {{Anime News Network|манга|29928}} [[Категорија:Манги]] [[Категорија:Аниме-серии]] [[Категорија:Манга од 2023 година]] mj03bsi086ifp58ucb8nsftym7azati 5545567 5545566 2026-04-27T22:06:42Z Andrew012p 85224 /* Сиже */ 5545567 wikitext text/x-wiki {{Infobox animanga/Header | image = [[Податотека:Kagurabachi Volume1 Cover.jpg|230px]] | caption = Корица на првиот том, вклучувајќи го Чихиро Рокухира (во средина) | ja_kanji = カグラバチ | ja_romaji = Кагурабачи | genre = [[Акција (жанр)|акција]]<br>мрачна фантазија }} {{Infobox animanga/Print | type = manga | author = [[Такеру Хоказоно]] | publisher = [[Shueisha]] | publisher_en = [[Viz Media]] | imprint = [[Jump Comics]] | magazine = [[Weekly Shоnen Jump]] | first = 19 септември 2023 | last = | volumes = 10 | volume_list = }} {{Infobox animanga/Video | type = tv series | director = Тецуја Такеучи | producer = | writer = | music = | studio = [[Cypic]] | licensee = [[Muse Communication]] | network = | network_en = | first = април 2027 | last = | episodes = | episode_list = }} {{Infobox animanga/Footer|portal=yes}} {{Закосен наслов}}{{Нихонго-н|'''''Kagurabachi'''''|カグラバチ|4=Кагурабачи}} — [[Манга|манга]] напишана и илустрирана од Такеру Хоказоно. Од септември 2023 г., серијата излегува во неделното списание ''[[Weekly Shonen Jump]]'' на издавачката куќа [[Shueisha]]. Заклучно со јули 2025 г., објавени се 8 тома [[танкобон]]. До мај 2025 г., тиражот на мангата изнесувал над 2,2 милиони примероци. Серијата ја добила 10-тата награда Next Manga Award во категоријата на печатена манга и била номинирана за 70-тата награда Shogakukan Manga Award во 2024 г. == Содржина == Чихиро Рокухира е син на Кунишиге Рокухира, познат [[ковач]] што исковал шест моќни катани познати како „Зачарани мечеви“. Тие одиграле клучна улога во завршувањето на Војната Сеитеи. По долго време поминато во криење, семејството Рокухира е откриено и нападнато од злосторничка група волшебници наречена Хишаку. Хишаку го убиваат Кунишиге и ги крадат Зачараните мечеви. Вооружен со седмиот Зачаран меч по име Ентен, Чихиро тргнува на крвав пат на одмазда за да ги уништи Хишаку и да го врати украденото [[оружје]]. == Ликови == ; {{Нихонго-н|Чихиро Рокухира|六平 千鉱}} : 18-годишниот син на покојниот Кунишиге Рокухира. Чихиро од детство учел од својот татко за занаетот на мечувалството. По убиството на татко му, тој се заколнува на одмазда против групата Хишаку. Го користи последниот меч на татко му, Ентен. Иако е тивок и повлечен, Чихиро покажува сочувство и се грижи граѓаните да не настрадаат во неговите битки. ; Хакури Сазанами (јап. 漣 伯理) : Поранешен член на кланот Сазанами, избркан поради наводен недостиг на способности. Се здружува со Чихиро за да го уништи црниот пазар Ракузаичи што е под контрола на неговото семејство. Хакури поседува ретка способност да користи две техники истовремено. ; Иори Самура (јап. 吉浦 イヲリ) : Ќерка на Сеичи Самура. По смртта на мајка ѝ и тешкото детство, таа открива во себе скриена мајсторија во мечувањето додека инстинктивно заштитува свој соученик. ; Того Шиба (јап. 柴登 吾) : Исклучително вешт волшебник што е специјализиран за телепортација. Тој е стар пријател на семејството Рокухира и му помага на Чихиро во неговата мисија. Шиба е ведар по карактер, но исклучително заштитнички настроен кон Чихиро. ; Хинао (јап. ヒナオ) : Пријателка на Шиба и сопственичка на кафулето „Хару-Хару“, кое служи како место за средби помеѓу волшебниците и разни муштерии. ; Шар Кјонаги (鏡凪 シャル) : Млада сирачка со моќи за регенерација. Таа била заробена од злосторникот Соџо што вршел експерименти врз неа. Чихиро ја спасува, а таа подоцна ги користи своите моќи за да ги лекува раните на другите. == Издавање == Мангата започнала со серијализација во списанието ''[[Weekly Shonen Jump]]'' на 19 септември 2023 г. Првиот собран том [[танкобон]] бил објавен на 2 февруари 2024 г. [[Viz Media]] и апликацијата ''Manga Plus'' ја издаваат серијата на англиски јазик. === Список на томови === {| class="wikitable" style="width: 100%; text-align: left;" |- style="background: #B23A26; color: white;" ! style="width: 7%;" | Том ! style="width: 30%;" | Датум на издавање ! style="width: 35%;" | ISBN |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | 1 | 2 февруари 2024 | ISBN 978-4-08-883819-9 |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | 2 | 2 мај 2024 | ISBN 978-4-08-883880-9 |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | 3 | 4 јули 2024 | ISBN 978-4-08-884116-8 |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | 4 | 4 октомври 2024 | ISBN 978-4-08-884209-7 |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | 5 | 4 декември 2024 | ISBN 978-4-08-884348-3 |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | 6 | 4 март 2025 | ISBN 978-4-08-884399-5 |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | 7 | 2 мај 2025 | ISBN 978-4-08-884413-8 |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | 8 | 4 јули 2025 | ISBN 978-4-08-884566-1 |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|https://www.shonenjump.com/j/rensai/kagurabachi.html|Матична страница на ''Weekly Shonen Jump''}} * {{Official website|https://anime.kagurabachi.jp/|Матична страница на анимето}} * {{Anime News Network|манга|29928}} [[Категорија:Манги]] [[Категорија:Аниме-серии]] [[Категорија:Манга од 2023 година]] 9990503vhsgrjo923wfwiud0gtqj8qy 5545574 5545567 2026-04-27T22:16:22Z Andrew012p 85224 5545574 wikitext text/x-wiki {{Infobox animanga/Header | image = [[Податотека:Kagurabachi Volume1 Cover.jpg|230px]] | caption = Корица на првиот том, вклучувајќи го Чихиро Рокухира (во средина) | ja_kanji = カグラバチ | ja_romaji = Кагурабачи | genre = [[Акција (жанр)|акција]]<br>мрачна фантазија }} {{Infobox animanga/Print | type = manga | author = [[Такеру Хоказоно]] | publisher = [[Shueisha]] | publisher_en = [[Viz Media]] | imprint = [[Jump Comics]] | magazine = [[Weekly Shоnen Jump]] | first = 19 септември 2023 | last = | volumes = 10 | volume_list = }} {{Infobox animanga/Video | type = tv series | director = Тецуја Такеучи | producer = | writer = | music = | studio = [[Cypic]] | licensee = [[Muse Communication]] | network = | network_en = | first = април 2027 | last = | episodes = | episode_list = }} {{Infobox animanga/Footer|portal=yes}} {{Закосен наслов}}{{Нихонго-н|'''''Kagurabachi'''''|カグラバチ|4=Кагурабачи}} — [[Манга|манга]] напишана и илустрирана од Такеру Хоказоно. Од септември 2023 г., серијата излегува во неделното списание ''[[Weekly Shonen Jump]]'' на издавачката куќа [[Shueisha]]. Заклучно со јули 2025 г., објавени се 8 тома [[танкобон]]. До мај 2025 г., тиражот на мангата изнесувал над 2,2 милиони примероци. Серијата ја добила 10-тата награда Next Manga Award во категоријата на печатена манга и била номинирана за 70-тата награда Shogakukan Manga Award во 2024 г. == Содржина == Чихиро Рокухира е син на Кунишиге Рокухира, познат [[ковач]] што исковал шест моќни катани познати како „Зачарани мечеви“. Тие одиграле клучна улога во завршувањето на Војната Сеитеи. По долго време поминато во криење, семејството Рокухира е откриено и нападнато од злосторничка група волшебници наречена Хишаку. Хишаку го убиваат Кунишиге и ги крадат Зачараните мечеви. Вооружен со седмиот Зачаран меч по име Ентен, Чихиро тргнува на крвав пат на одмазда за да ги уништи Хишаку и да го врати украденото [[оружје]]. == Ликови == ; {{Нихонго-н|Чихиро Рокухира|六平 千鉱}} : 18-годишниот син на покојниот Кунишиге Рокухира. Чихиро од детство учел од својот татко за занаетот на мечувалството. По убиството на татко му, тој се заколнува на одмазда против групата Хишаку. Го користи последниот меч на татко му, Ентен. Иако е тивок и повлечен, Чихиро покажува сочувство и се грижи граѓаните да не настрадаат во неговите битки. ; Хакури Сазанами (јап. 漣 伯理) : Поранешен член на кланот Сазанами, избркан поради наводен недостиг на способности. Се здружува со Чихиро за да го уништи црниот пазар Ракузаичи што е под контрола на неговото семејство. Хакури поседува ретка способност да користи две техники истовремено. ; Иори Самура (јап. 吉浦 イヲリ) : Ќерка на Сеичи Самура. По смртта на мајка ѝ и тешкото детство, таа открива во себе скриена мајсторија во мечувањето додека инстинктивно заштитува свој соученик. ; Того Шиба (јап. 柴登 吾) : Исклучително вешт волшебник што е специјализиран за телепортација. Тој е стар пријател на семејството Рокухира и му помага на Чихиро во неговата мисија. Шиба е ведар по карактер, но исклучително заштитнички настроен кон Чихиро. ; Хинао (јап. ヒナオ) : Пријателка на Шиба и сопственичка на кафулето „Хару-Хару“, кое служи како место за средби помеѓу волшебниците и разни муштерии. ; Шар Кјонаги (鏡凪 シャル) : Млада сирачка со моќи за регенерација. Таа била заробена од злосторникот Соџо што вршел експерименти врз неа. Чихиро ја спасува, а таа подоцна ги користи своите моќи за да ги лекува раните на другите. == Издавање == Мангата започнала со серијализација во списанието ''[[Weekly Shonen Jump]]'' на 19 септември 2023 г. Првиот собран том [[танкобон]] бил објавен на 2 февруари 2024 г. [[Viz Media]] и апликацијата ''Manga Plus'' ја издаваат серијата на англиски јазик.<ref>{{cite web|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2024-03-06/viz-media-to-release-kagurabachi-manga-in-print-in-fall/.208379|title=Viz Media to Release Kagurabachi Manga in Print in Fall|last=Mateo|first=Alex|date=March 6, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240306204346/https://www.animenewsnetwork.com/news/2024-03-06/viz-media-to-release-kagurabachi-manga-in-print-in-fall/.208379|archive-date=6 март 2024|website=[[Anime News Network]]|access-date=6 март 2024|url-status=live}}</ref> === Список на томови === {| class="wikitable" style="width: 100%; text-align: left;" |- style="background: #B23A26; color: white;" ! style="width: 7%;" | Том ! style="width: 30%;" | Датум на издавање ! style="width: 35%;" | ISBN |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | 1 | 2 февруари 2024 | ISBN 978-4-08-883819-9 |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | 2 | 2 мај 2024 | ISBN 978-4-08-883880-9 |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | 3 | 4 јули 2024 | ISBN 978-4-08-884116-8 |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | 4 | 4 октомври 2024 | ISBN 978-4-08-884209-7 |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | 5 | 4 декември 2024 | ISBN 978-4-08-884348-3 |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | 6 | 4 март 2025 | ISBN 978-4-08-884399-5 |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | 7 | 2 мај 2025 | ISBN 978-4-08-884413-8 |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | 8 | 4 јули 2025 | ISBN 978-4-08-884566-1 |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|https://www.shonenjump.com/j/rensai/kagurabachi.html|Матична страница на ''Weekly Shonen Jump''}} * {{Official website|https://anime.kagurabachi.jp/|Матична страница на анимето}} * {{Anime News Network|манга|29928}} [[Категорија:Манги]] [[Категорија:Аниме-серии]] [[Категорија:Манга од 2023 година]] pbo6uupuadodj0hohdx58tzxh7xyfas 5545575 5545574 2026-04-27T22:16:40Z Andrew012p 85224 /* Ликови */ 5545575 wikitext text/x-wiki {{Infobox animanga/Header | image = [[Податотека:Kagurabachi Volume1 Cover.jpg|230px]] | caption = Корица на првиот том, вклучувајќи го Чихиро Рокухира (во средина) | ja_kanji = カグラバチ | ja_romaji = Кагурабачи | genre = [[Акција (жанр)|акција]]<br>мрачна фантазија }} {{Infobox animanga/Print | type = manga | author = [[Такеру Хоказоно]] | publisher = [[Shueisha]] | publisher_en = [[Viz Media]] | imprint = [[Jump Comics]] | magazine = [[Weekly Shоnen Jump]] | first = 19 септември 2023 | last = | volumes = 10 | volume_list = }} {{Infobox animanga/Video | type = tv series | director = Тецуја Такеучи | producer = | writer = | music = | studio = [[Cypic]] | licensee = [[Muse Communication]] | network = | network_en = | first = април 2027 | last = | episodes = | episode_list = }} {{Infobox animanga/Footer|portal=yes}} {{Закосен наслов}}{{Нихонго-н|'''''Kagurabachi'''''|カグラバチ|4=Кагурабачи}} — [[Манга|манга]] напишана и илустрирана од Такеру Хоказоно. Од септември 2023 г., серијата излегува во неделното списание ''[[Weekly Shonen Jump]]'' на издавачката куќа [[Shueisha]]. Заклучно со јули 2025 г., објавени се 8 тома [[танкобон]]. До мај 2025 г., тиражот на мангата изнесувал над 2,2 милиони примероци. Серијата ја добила 10-тата награда Next Manga Award во категоријата на печатена манга и била номинирана за 70-тата награда Shogakukan Manga Award во 2024 г. == Содржина == Чихиро Рокухира е син на Кунишиге Рокухира, познат [[ковач]] што исковал шест моќни катани познати како „Зачарани мечеви“. Тие одиграле клучна улога во завршувањето на Војната Сеитеи. По долго време поминато во криење, семејството Рокухира е откриено и нападнато од злосторничка група волшебници наречена Хишаку. Хишаку го убиваат Кунишиге и ги крадат Зачараните мечеви. Вооружен со седмиот Зачаран меч по име Ентен, Чихиро тргнува на крвав пат на одмазда за да ги уништи Хишаку и да го врати украденото [[оружје]]. == Ликови == ; {{Нихонго-н|Чихиро Рокухира|六平 千鉱}} : 18-годишниот син на покојниот Кунишиге Рокухира. Чихиро од детство учел од својот татко за занаетот на мечувалството. По убиството на татко му, тој се заколнува на одмазда против групата Хишаку. Го користи последниот меч на татко му, Ентен. Иако е тивок и повлечен, Чихиро покажува сочувство и се грижи граѓаните да не настрадаат во неговите битки. ; Хакури Сазанами (јап. 漣 伯理) : Поранешен член на кланот Сазанами, избркан поради наводен недостиг на способности. Се здружува со Чихиро за да го уништи црниот пазар Ракузаичи што е под контрола на неговото семејство. Хакури поседува ретка способност да користи две техники истовремено. ; Иори Самура (јап. 吉浦 イヲリ) : Ќерка на Сеичи Самура. По смртта на мајка ѝ и тешкото детство, таа открива во себе скриена мајсторија во мечувањето додека инстинктивно заштитува свој соученик. ; Того Шиба (јап. 柴登 吾) : Исклучително вешт волшебник што е специјализиран за телепортација. Тој е стар пријател на семејството Рокухира и му помага на Чихиро во неговата мисија. Шиба е ведар по карактер, но исклучително заштитнички настроен кон Чихиро. ; Хинао (јап. ヒナオ) : Пријателка на Шиба и сопственичка на кафулето „Хару-Хару“, кое служи како место за средби помеѓу волшебниците и разни муштерии. ; Шар Кјонаги (鏡凪 シャル) : Млада сирачка со моќи за регенерација. Таа била заробена од злосторникот Соџо што вршел експерименти врз неа. Чихиро ја спасува, а таа подоцна ги користи своите моќи за да ги лекува раните на другите. == Издавање == Мангата започнала со серијализација во списанието ''[[Weekly Shonen Jump]]'' на 19 септември 2023 г. Првиот собран том [[танкобон]] бил објавен на 2 февруари 2024 г. [[Viz Media]] и апликацијата ''Manga Plus'' ја издаваат серијата на англиски јазик.<ref>{{cite web|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2024-03-06/viz-media-to-release-kagurabachi-manga-in-print-in-fall/.208379|title=Viz Media to Release Kagurabachi Manga in Print in Fall|last=Mateo|first=Alex|date=6 март 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240306204346/https://www.animenewsnetwork.com/news/2024-03-06/viz-media-to-release-kagurabachi-manga-in-print-in-fall/.208379|archive-date=6 март 2024|website=[[Anime News Network]]|access-date=6 март 2024|url-status=live}}</ref> === Список на томови === {| class="wikitable" style="width: 100%; text-align: left;" |- style="background: #B23A26; color: white;" ! style="width: 7%;" | Том ! style="width: 30%;" | Датум на издавање ! style="width: 35%;" | ISBN |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | 1 | 2 февруари 2024 | ISBN 978-4-08-883819-9 |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | 2 | 2 мај 2024 | ISBN 978-4-08-883880-9 |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | 3 | 4 јули 2024 | ISBN 978-4-08-884116-8 |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | 4 | 4 октомври 2024 | ISBN 978-4-08-884209-7 |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | 5 | 4 декември 2024 | ISBN 978-4-08-884348-3 |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | 6 | 4 март 2025 | ISBN 978-4-08-884399-5 |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | 7 | 2 мај 2025 | ISBN 978-4-08-884413-8 |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | 8 | 4 јули 2025 | ISBN 978-4-08-884566-1 |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|https://www.shonenjump.com/j/rensai/kagurabachi.html|Матична страница на ''Weekly Shonen Jump''}} * {{Official website|https://anime.kagurabachi.jp/|Матична страница на анимето}} * {{Anime News Network|манга|29928}} [[Категорија:Манги]] [[Категорија:Аниме-серии]] [[Категорија:Манга од 2023 година]] nk4kc6tsfyyxxk81d1hmnf8rns6xohs 5545576 5545575 2026-04-27T22:17:02Z Andrew012p 85224 /* Ликови */ 5545576 wikitext text/x-wiki {{Infobox animanga/Header | image = [[Податотека:Kagurabachi Volume1 Cover.jpg|230px]] | caption = Корица на првиот том, вклучувајќи го Чихиро Рокухира (во средина) | ja_kanji = カグラバチ | ja_romaji = Кагурабачи | genre = [[Акција (жанр)|акција]]<br>мрачна фантазија }} {{Infobox animanga/Print | type = manga | author = [[Такеру Хоказоно]] | publisher = [[Shueisha]] | publisher_en = [[Viz Media]] | imprint = [[Jump Comics]] | magazine = [[Weekly Shоnen Jump]] | first = 19 септември 2023 | last = | volumes = 10 | volume_list = }} {{Infobox animanga/Video | type = tv series | director = Тецуја Такеучи | producer = | writer = | music = | studio = [[Cypic]] | licensee = [[Muse Communication]] | network = | network_en = | first = април 2027 | last = | episodes = | episode_list = }} {{Infobox animanga/Footer|portal=yes}} {{Закосен наслов}}{{Нихонго-н|'''''Kagurabachi'''''|カグラバチ|4=Кагурабачи}} — [[Манга|манга]] напишана и илустрирана од Такеру Хоказоно. Од септември 2023 г., серијата излегува во неделното списание ''[[Weekly Shonen Jump]]'' на издавачката куќа [[Shueisha]]. Заклучно со јули 2025 г., објавени се 8 тома [[танкобон]]. До мај 2025 г., тиражот на мангата изнесувал над 2,2 милиони примероци. Серијата ја добила 10-тата награда Next Manga Award во категоријата на печатена манга и била номинирана за 70-тата награда Shogakukan Manga Award во 2024 г. == Содржина == Чихиро Рокухира е син на Кунишиге Рокухира, познат [[ковач]] што исковал шест моќни катани познати како „Зачарани мечеви“. Тие одиграле клучна улога во завршувањето на Војната Сеитеи. По долго време поминато во криење, семејството Рокухира е откриено и нападнато од злосторничка група волшебници наречена Хишаку. Хишаку го убиваат Кунишиге и ги крадат Зачараните мечеви. Вооружен со седмиот Зачаран меч по име Ентен, Чихиро тргнува на крвав пат на одмазда за да ги уништи Хишаку и да го врати украденото [[оружје]]. == Ликови == ; {{Нихонго-н|Чихиро Рокухира|六平 千鉱}} : 18-годишниот син на покојниот Кунишиге Рокухира. Чихиро од детство учел од својот татко за занаетот на мечувалството. По убиството на татко му, тој се заколнува на одмазда против групата Хишаку. Го користи последниот меч на татко му, Ентен. Иако е тивок и повлечен, Чихиро покажува сочувство и се грижи граѓаните да не настрадаат во неговите битки. ; Хакури Сазанами (јап. 漣 伯理) : Поранешен член на кланот Сазанами, избркан поради наводен недостиг на способности. Се здружува со Чихиро за да го уништи црниот пазар Ракузаичи што е под контрола на неговото семејство. Хакури поседува ретка способност да користи две техники истовремено. ; Иори Самура (јап. 吉浦 イヲリ) : Ќерка на Сеичи Самура. По смртта на мајка ѝ и тешкото детство, таа открива во себе скриена мајсторија во мечувањето додека инстинктивно заштитува свој соученик. ; Того Шиба (јап. 柴登 吾) : Исклучително вешт волшебник што е специјализиран за телепортација. Тој е стар пријател на семејството Рокухира и му помага на Чихиро во неговата мисија. Шиба е ведар по карактер, но исклучително заштитнички настроен кон Чихиро. ; Хинао (јап. ヒナオ) : Пријателка на Шиба и сопственичка на кафулето „Хару-Хару“, кое служи како место за средби помеѓу волшебниците и разни муштерии. ; Шар Кјонаги (јап. 鏡凪 シャル) : Млада сирачка со моќи за регенерација. Таа била заробена од злосторникот Соџо што вршел експерименти врз неа. Чихиро ја спасува, а таа подоцна ги користи своите моќи за да ги лекува раните на другите. == Издавање == Мангата започнала со серијализација во списанието ''[[Weekly Shonen Jump]]'' на 19 септември 2023 г. Првиот собран том [[танкобон]] бил објавен на 2 февруари 2024 г. [[Viz Media]] и апликацијата ''Manga Plus'' ја издаваат серијата на англиски јазик.<ref>{{cite web|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2024-03-06/viz-media-to-release-kagurabachi-manga-in-print-in-fall/.208379|title=Viz Media to Release Kagurabachi Manga in Print in Fall|last=Mateo|first=Alex|date=6 март 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240306204346/https://www.animenewsnetwork.com/news/2024-03-06/viz-media-to-release-kagurabachi-manga-in-print-in-fall/.208379|archive-date=6 март 2024|website=[[Anime News Network]]|access-date=6 март 2024|url-status=live}}</ref> === Список на томови === {| class="wikitable" style="width: 100%; text-align: left;" |- style="background: #B23A26; color: white;" ! style="width: 7%;" | Том ! style="width: 30%;" | Датум на издавање ! style="width: 35%;" | ISBN |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | 1 | 2 февруари 2024 | ISBN 978-4-08-883819-9 |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | 2 | 2 мај 2024 | ISBN 978-4-08-883880-9 |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | 3 | 4 јули 2024 | ISBN 978-4-08-884116-8 |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | 4 | 4 октомври 2024 | ISBN 978-4-08-884209-7 |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | 5 | 4 декември 2024 | ISBN 978-4-08-884348-3 |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | 6 | 4 март 2025 | ISBN 978-4-08-884399-5 |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | 7 | 2 мај 2025 | ISBN 978-4-08-884413-8 |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | 8 | 4 јули 2025 | ISBN 978-4-08-884566-1 |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|https://www.shonenjump.com/j/rensai/kagurabachi.html|Матична страница на ''Weekly Shonen Jump''}} * {{Official website|https://anime.kagurabachi.jp/|Матична страница на анимето}} * {{Anime News Network|манга|29928}} [[Категорија:Манги]] [[Категорија:Аниме-серии]] [[Категорија:Манга од 2023 година]] iaqmpm8x65ki2ntqenut6ntksfjtzub 5545577 5545576 2026-04-27T22:21:15Z Andrew012p 85224 /* Ликови */ 5545577 wikitext text/x-wiki {{Infobox animanga/Header | image = [[Податотека:Kagurabachi Volume1 Cover.jpg|230px]] | caption = Корица на првиот том, вклучувајќи го Чихиро Рокухира (во средина) | ja_kanji = カグラバチ | ja_romaji = Кагурабачи | genre = [[Акција (жанр)|акција]]<br>мрачна фантазија }} {{Infobox animanga/Print | type = manga | author = [[Такеру Хоказоно]] | publisher = [[Shueisha]] | publisher_en = [[Viz Media]] | imprint = [[Jump Comics]] | magazine = [[Weekly Shоnen Jump]] | first = 19 септември 2023 | last = | volumes = 10 | volume_list = }} {{Infobox animanga/Video | type = tv series | director = Тецуја Такеучи | producer = | writer = | music = | studio = [[Cypic]] | licensee = [[Muse Communication]] | network = | network_en = | first = април 2027 | last = | episodes = | episode_list = }} {{Infobox animanga/Footer|portal=yes}} {{Закосен наслов}}{{Нихонго-н|'''''Kagurabachi'''''|カグラバチ|4=Кагурабачи}} — [[Манга|манга]] напишана и илустрирана од Такеру Хоказоно. Од септември 2023 г., серијата излегува во неделното списание ''[[Weekly Shonen Jump]]'' на издавачката куќа [[Shueisha]]. Заклучно со јули 2025 г., објавени се 8 тома [[танкобон]]. До мај 2025 г., тиражот на мангата изнесувал над 2,2 милиони примероци. Серијата ја добила 10-тата награда Next Manga Award во категоријата на печатена манга и била номинирана за 70-тата награда Shogakukan Manga Award во 2024 г. == Содржина == Чихиро Рокухира е син на Кунишиге Рокухира, познат [[ковач]] што исковал шест моќни катани познати како „Зачарани мечеви“. Тие одиграле клучна улога во завршувањето на Војната Сеитеи. По долго време поминато во криење, семејството Рокухира е откриено и нападнато од злосторничка група волшебници наречена Хишаку. Хишаку го убиваат Кунишиге и ги крадат Зачараните мечеви. Вооружен со седмиот Зачаран меч по име Ентен, Чихиро тргнува на крвав пат на одмазда за да ги уништи Хишаку и да го врати украденото [[оружје]]. == Ликови == {{Нихонго-н|Чихиро Рокухира|六平 千鉱}} : 18-годишниот син на покојниот Кунишиге Рокухира. Чихиро од детство учел од својот татко за занаетот на мечувалството. По убиството на татко му, тој се заколнува на одмазда против групата Хишаку. Го користи последниот меч на татко му, Ентен. Иако е тивок и повлечен, Чихиро покажува сочувство и се грижи граѓаните да не настрадаат во неговите битки. ; Хакури Сазанами (јап. 漣 伯理) : Поранешен член на кланот Сазанами, избркан поради наводен недостиг на способности. Се здружува со Чихиро за да го уништи црниот пазар Ракузаичи што е под контрола на неговото семејство. Хакури поседува ретка способност да користи две техники истовремено. ; Иори Самура (јап. 吉浦 イヲリ) : Ќерка на Сеичи Самура. По смртта на мајка ѝ и тешкото детство, таа открива во себе скриена мајсторија во мечувањето додека инстинктивно заштитува свој соученик. ; Того Шиба (јап. 柴登 吾) : Исклучително вешт волшебник што е специјализиран за телепортација. Тој е стар пријател на семејството Рокухира и му помага на Чихиро во неговата мисија. Шиба е ведар по карактер, но исклучително заштитнички настроен кон Чихиро. ; Хинао (јап. ヒナオ) : Пријателка на Шиба и сопственичка на кафулето „Хару-Хару“, кое служи како место за средби помеѓу волшебниците и разни муштерии. ; Шар Кјонаги (јап. 鏡凪 シャル) : Млада сирачка со моќи за регенерација. Таа била заробена од злосторникот Соџо што вршел експерименти врз неа. Чихиро ја спасува, а таа подоцна ги користи своите моќи за да ги лекува раните на другите. == Издавање == Мангата започнала со серијализација во списанието ''[[Weekly Shonen Jump]]'' на 19 септември 2023 г. Првиот собран том [[танкобон]] бил објавен на 2 февруари 2024 г. [[Viz Media]] и апликацијата ''Manga Plus'' ја издаваат серијата на англиски јазик.<ref>{{cite web|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2024-03-06/viz-media-to-release-kagurabachi-manga-in-print-in-fall/.208379|title=Viz Media to Release Kagurabachi Manga in Print in Fall|last=Mateo|first=Alex|date=6 март 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240306204346/https://www.animenewsnetwork.com/news/2024-03-06/viz-media-to-release-kagurabachi-manga-in-print-in-fall/.208379|archive-date=6 март 2024|website=[[Anime News Network]]|access-date=6 март 2024|url-status=live}}</ref> === Список на томови === {| class="wikitable" style="width: 100%; text-align: left;" |- style="background: #B23A26; color: white;" ! style="width: 7%;" | Том ! style="width: 30%;" | Датум на издавање ! style="width: 35%;" | ISBN |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | 1 | 2 февруари 2024 | ISBN 978-4-08-883819-9 |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | 2 | 2 мај 2024 | ISBN 978-4-08-883880-9 |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | 3 | 4 јули 2024 | ISBN 978-4-08-884116-8 |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | 4 | 4 октомври 2024 | ISBN 978-4-08-884209-7 |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | 5 | 4 декември 2024 | ISBN 978-4-08-884348-3 |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | 6 | 4 март 2025 | ISBN 978-4-08-884399-5 |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | 7 | 2 мај 2025 | ISBN 978-4-08-884413-8 |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | 8 | 4 јули 2025 | ISBN 978-4-08-884566-1 |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|https://www.shonenjump.com/j/rensai/kagurabachi.html|Матична страница на ''Weekly Shonen Jump''}} * {{Official website|https://anime.kagurabachi.jp/|Матична страница на анимето}} * {{Anime News Network|манга|29928}} [[Категорија:Манги]] [[Категорија:Аниме-серии]] [[Категорија:Манга од 2023 година]] qe4aervp2kk5o2lmujjlk2ok0luk1bl 5545578 5545577 2026-04-27T22:22:12Z Andrew012p 85224 /* Ликови */ 5545578 wikitext text/x-wiki {{Infobox animanga/Header | image = [[Податотека:Kagurabachi Volume1 Cover.jpg|230px]] | caption = Корица на првиот том, вклучувајќи го Чихиро Рокухира (во средина) | ja_kanji = カグラバチ | ja_romaji = Кагурабачи | genre = [[Акција (жанр)|акција]]<br>мрачна фантазија }} {{Infobox animanga/Print | type = manga | author = [[Такеру Хоказоно]] | publisher = [[Shueisha]] | publisher_en = [[Viz Media]] | imprint = [[Jump Comics]] | magazine = [[Weekly Shоnen Jump]] | first = 19 септември 2023 | last = | volumes = 10 | volume_list = }} {{Infobox animanga/Video | type = tv series | director = Тецуја Такеучи | producer = | writer = | music = | studio = [[Cypic]] | licensee = [[Muse Communication]] | network = | network_en = | first = април 2027 | last = | episodes = | episode_list = }} {{Infobox animanga/Footer|portal=yes}} {{Закосен наслов}}{{Нихонго-н|'''''Kagurabachi'''''|カグラバチ|4=Кагурабачи}} — [[Манга|манга]] напишана и илустрирана од Такеру Хоказоно. Од септември 2023 г., серијата излегува во неделното списание ''[[Weekly Shonen Jump]]'' на издавачката куќа [[Shueisha]]. Заклучно со јули 2025 г., објавени се 8 тома [[танкобон]]. До мај 2025 г., тиражот на мангата изнесувал над 2,2 милиони примероци. Серијата ја добила 10-тата награда Next Manga Award во категоријата на печатена манга и била номинирана за 70-тата награда Shogakukan Manga Award во 2024 г. == Содржина == Чихиро Рокухира е син на Кунишиге Рокухира, познат [[ковач]] што исковал шест моќни катани познати како „Зачарани мечеви“. Тие одиграле клучна улога во завршувањето на Војната Сеитеи. По долго време поминато во криење, семејството Рокухира е откриено и нападнато од злосторничка група волшебници наречена Хишаку. Хишаку го убиваат Кунишиге и ги крадат Зачараните мечеви. Вооружен со седмиот Зачаран меч по име Ентен, Чихиро тргнува на крвав пат на одмазда за да ги уништи Хишаку и да го врати украденото [[оружје]]. == Ликови == {{Нихонго-н|'''Чихиро Рокухира'''|六平 千鉱}} : 18-годишниот син на покојниот Кунишиге Рокухира. Чихиро од детство учел од својот татко за занаетот на мечувалството. По убиството на татко му, тој се заколнува на одмазда против групата Хишаку. Го користи последниот меч на татко му, Ентен. Иако е тивок и повлечен, Чихиро покажува сочувство и се грижи граѓаните да не настрадаат во неговите битки. '''Хакури Сазанами''' (јап. 漣 伯理) : Поранешен член на кланот Сазанами, избркан поради наводен недостиг на способности. Се здружува со Чихиро за да го уништи црниот пазар Ракузаичи што е под контрола на неговото семејство. Хакури поседува ретка способност да користи две техники истовремено. '''Иори Самура''' (јап. 吉浦 イヲリ) : Ќерка на Сеичи Самура. По смртта на мајка ѝ и тешкото детство, таа открива во себе скриена мајсторија во мечувањето додека инстинктивно заштитува свој соученик. '''Того Шиба''' (јап. 柴登 吾) : Исклучително вешт волшебник што е специјализиран за телепортација. Тој е стар пријател на семејството Рокухира и му помага на Чихиро во неговата мисија. Шиба е ведар по карактер, но исклучително заштитнички настроен кон Чихиро. '''Хинао''' (јап. ヒナオ) : Пријателка на Шиба и сопственичка на кафулето „Хару-Хару“, кое служи како место за средби помеѓу волшебниците и разни муштерии. '''Шар Кјонаги''' (јап. 鏡凪 シャル) : Млада сирачка со моќи за регенерација. Таа била заробена од злосторникот Соџо што вршел експерименти врз неа. Чихиро ја спасува, а таа подоцна ги користи своите моќи за да ги лекува раните на другите. == Издавање == Мангата започнала со серијализација во списанието ''[[Weekly Shonen Jump]]'' на 19 септември 2023 г. Првиот собран том [[танкобон]] бил објавен на 2 февруари 2024 г. [[Viz Media]] и апликацијата ''Manga Plus'' ја издаваат серијата на англиски јазик.<ref>{{cite web|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2024-03-06/viz-media-to-release-kagurabachi-manga-in-print-in-fall/.208379|title=Viz Media to Release Kagurabachi Manga in Print in Fall|last=Mateo|first=Alex|date=6 март 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240306204346/https://www.animenewsnetwork.com/news/2024-03-06/viz-media-to-release-kagurabachi-manga-in-print-in-fall/.208379|archive-date=6 март 2024|website=[[Anime News Network]]|access-date=6 март 2024|url-status=live}}</ref> === Список на томови === {| class="wikitable" style="width: 100%; text-align: left;" |- style="background: #B23A26; color: white;" ! style="width: 7%;" | Том ! style="width: 30%;" | Датум на издавање ! style="width: 35%;" | ISBN |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | 1 | 2 февруари 2024 | ISBN 978-4-08-883819-9 |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | 2 | 2 мај 2024 | ISBN 978-4-08-883880-9 |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | 3 | 4 јули 2024 | ISBN 978-4-08-884116-8 |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | 4 | 4 октомври 2024 | ISBN 978-4-08-884209-7 |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | 5 | 4 декември 2024 | ISBN 978-4-08-884348-3 |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | 6 | 4 март 2025 | ISBN 978-4-08-884399-5 |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | 7 | 2 мај 2025 | ISBN 978-4-08-884413-8 |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | 8 | 4 јули 2025 | ISBN 978-4-08-884566-1 |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|https://www.shonenjump.com/j/rensai/kagurabachi.html|Матична страница на ''Weekly Shonen Jump''}} * {{Official website|https://anime.kagurabachi.jp/|Матична страница на анимето}} * {{Anime News Network|манга|29928}} [[Категорија:Манги]] [[Категорија:Аниме-серии]] [[Категорија:Манга од 2023 година]] gy3l1sd5sqk0sld42l27iquimbljj7e 5545579 5545578 2026-04-27T22:22:31Z Andrew012p 85224 /* Издавање */ 5545579 wikitext text/x-wiki {{Infobox animanga/Header | image = [[Податотека:Kagurabachi Volume1 Cover.jpg|230px]] | caption = Корица на првиот том, вклучувајќи го Чихиро Рокухира (во средина) | ja_kanji = カグラバチ | ja_romaji = Кагурабачи | genre = [[Акција (жанр)|акција]]<br>мрачна фантазија }} {{Infobox animanga/Print | type = manga | author = [[Такеру Хоказоно]] | publisher = [[Shueisha]] | publisher_en = [[Viz Media]] | imprint = [[Jump Comics]] | magazine = [[Weekly Shоnen Jump]] | first = 19 септември 2023 | last = | volumes = 10 | volume_list = }} {{Infobox animanga/Video | type = tv series | director = Тецуја Такеучи | producer = | writer = | music = | studio = [[Cypic]] | licensee = [[Muse Communication]] | network = | network_en = | first = април 2027 | last = | episodes = | episode_list = }} {{Infobox animanga/Footer|portal=yes}} {{Закосен наслов}}{{Нихонго-н|'''''Kagurabachi'''''|カグラバチ|4=Кагурабачи}} — [[Манга|манга]] напишана и илустрирана од Такеру Хоказоно. Од септември 2023 г., серијата излегува во неделното списание ''[[Weekly Shonen Jump]]'' на издавачката куќа [[Shueisha]]. Заклучно со јули 2025 г., објавени се 8 тома [[танкобон]]. До мај 2025 г., тиражот на мангата изнесувал над 2,2 милиони примероци. Серијата ја добила 10-тата награда Next Manga Award во категоријата на печатена манга и била номинирана за 70-тата награда Shogakukan Manga Award во 2024 г. == Содржина == Чихиро Рокухира е син на Кунишиге Рокухира, познат [[ковач]] што исковал шест моќни катани познати како „Зачарани мечеви“. Тие одиграле клучна улога во завршувањето на Војната Сеитеи. По долго време поминато во криење, семејството Рокухира е откриено и нападнато од злосторничка група волшебници наречена Хишаку. Хишаку го убиваат Кунишиге и ги крадат Зачараните мечеви. Вооружен со седмиот Зачаран меч по име Ентен, Чихиро тргнува на крвав пат на одмазда за да ги уништи Хишаку и да го врати украденото [[оружје]]. == Ликови == {{Нихонго-н|'''Чихиро Рокухира'''|六平 千鉱}} : 18-годишниот син на покојниот Кунишиге Рокухира. Чихиро од детство учел од својот татко за занаетот на мечувалството. По убиството на татко му, тој се заколнува на одмазда против групата Хишаку. Го користи последниот меч на татко му, Ентен. Иако е тивок и повлечен, Чихиро покажува сочувство и се грижи граѓаните да не настрадаат во неговите битки. '''Хакури Сазанами''' (јап. 漣 伯理) : Поранешен член на кланот Сазанами, избркан поради наводен недостиг на способности. Се здружува со Чихиро за да го уништи црниот пазар Ракузаичи што е под контрола на неговото семејство. Хакури поседува ретка способност да користи две техники истовремено. '''Иори Самура''' (јап. 吉浦 イヲリ) : Ќерка на Сеичи Самура. По смртта на мајка ѝ и тешкото детство, таа открива во себе скриена мајсторија во мечувањето додека инстинктивно заштитува свој соученик. '''Того Шиба''' (јап. 柴登 吾) : Исклучително вешт волшебник што е специјализиран за телепортација. Тој е стар пријател на семејството Рокухира и му помага на Чихиро во неговата мисија. Шиба е ведар по карактер, но исклучително заштитнички настроен кон Чихиро. '''Хинао''' (јап. ヒナオ) : Пријателка на Шиба и сопственичка на кафулето „Хару-Хару“, кое служи како место за средби помеѓу волшебниците и разни муштерии. '''Шар Кјонаги''' (јап. 鏡凪 シャル) : Млада сирачка со моќи за регенерација. Таа била заробена од злосторникот Соџо што вршел експерименти врз неа. Чихиро ја спасува, а таа подоцна ги користи своите моќи за да ги лекува раните на другите. == Издавање == Мангата започнала со серијализација во списанието ''[[Weekly Shonen Jump]]'' на 19 септември 2023 г. Првиот собран том [[танкобон]] бил објавен на 2 февруари 2024 г. [[Viz Media]] и апликацијата ''Manga Plus'' ја издаваат серијата на англиски јазик.<ref>{{cite web|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2024-03-06/viz-media-to-release-kagurabachi-manga-in-print-in-fall/.208379|title=Viz Media to Release Kagurabachi Manga in Print in Fall|last=Mateo|first=Alex|date=6 март 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240306204346/https://www.animenewsnetwork.com/news/2024-03-06/viz-media-to-release-kagurabachi-manga-in-print-in-fall/.208379|archive-date=6 март 2024|website=[[Anime News Network]]|access-date=6 март 2024|url-status=live}}</ref> === Список на томови === {| class="wikitable" style="width: 100%; text-align: left;" |- style="background: #B23A26; color: white;" ! style="width: 7%;" | Том ! style="width: 30%;" | Датум на издавање ! style="width: 35%;" | ISBN |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | 1 | 2 февруари 2024 | ISBN 978-4-08-883819-9 |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | 2 | 2 мај 2024 | ISBN 978-4-08-883880-9 |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | 3 | 4 јули 2024 | ISBN 978-4-08-884116-8 |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | 4 | 4 октомври 2024 | ISBN 978-4-08-884209-7 |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | 5 | 4 декември 2024 | ISBN 978-4-08-884348-3 |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | 6 | 4 март 2025 | ISBN 978-4-08-884399-5 |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | 7 | 2 мај 2025 | ISBN 978-4-08-884413-8 |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | 8 | 4 јули 2025 | ISBN 978-4-08-884566-1 |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|https://www.shonenjump.com/j/rensai/kagurabachi.html|Матична страница на ''Weekly Shonen Jump''}} * {{Official website|https://anime.kagurabachi.jp/|Матична страница на анимето}} * {{Anime News Network|манга|29928}} [[Категорија:Манги]] [[Категорија:Аниме-серии]] [[Категорија:Манга од 2023 година]] nkdjv0vyce8fhfwpho48fsjdyu81ecs 5545580 5545579 2026-04-27T22:25:32Z Andrew012p 85224 5545580 wikitext text/x-wiki {{Infobox animanga/Header | image = [[Податотека:Kagurabachi Volume1 Cover.jpg|230px]] | caption = Корица на првиот том, вклучувајќи го Чихиро Рокухира (во средина) | ja_kanji = カグラバチ | ja_romaji = Кагурабачи | genre = [[Акција (жанр)|акција]]<br>мрачна фантазија }} {{Infobox animanga/Print | type = manga | author = [[Такеру Хоказоно]] | publisher = [[Shueisha]] | publisher_en = [[Viz Media]] | imprint = [[Jump Comics]] | magazine = [[Weekly Shоnen Jump]] | first = 19 септември 2023 | last = | volumes = 10 | volume_list = }} {{Infobox animanga/Video | type = tv series | director = Тецуја Такеучи | producer = | writer = | music = | studio = [[Cypic]] | licensee = [[Muse Communication]] | network = | network_en = | first = април 2027 | last = | episodes = | episode_list = }} {{Infobox animanga/Footer|portal=yes}} {{Закосен наслов}}{{Нихонго-н|'''''Kagurabachi'''''|カグラバチ|4=Кагурабачи}} — [[Манга|манга]] напишана и илустрирана од Такеру Хоказоно. Од септември 2023 г., серијата излегува во неделното списание ''[[Weekly Shonen Jump]]'' на издавачката куќа [[Shueisha]]. Заклучно со јули 2025 г., објавени се 8 тома [[танкобон]]. До мај 2025 г., тиражот на мангата изнесувал над 2,2 милиони примероци. Серијата ја добила 10-тата награда Next Manga Award во категоријата на печатена манга и била номинирана за 70-тата награда Shogakukan Manga Award во 2024 г. == Содржина == Чихиро Рокухира е син на Кунишиге Рокухира, познат [[ковач]] што исковал шест моќни катани познати како „Маѓепсаните мечеви“. Тие одиграле клучна улога во завршувањето на војната Сеитеи. По долго време поминато во криење, семејството Рокухира е откриено и нападнато од злосторничка група волшебници наречена Хишаку. Хишаку го убиваат Кунишиге и ги крадат Маѓепсаните мечеви. Вооружен со седмиот Маѓепсан меч по име Ентен, Чихиро тргнува на крвав пат на одмазда за да ги уништи Хишаку и да го врати украденото [[оружје]]. == Ликови == {{Нихонго-н|'''Чихиро Рокухира'''|六平 千鉱}} : 18-годишниот син на покојниот Кунишиге Рокухира. Чихиро од детство учел од својот татко за занаетот на мечувалството. По убиството на татко му, тој се заколнува на одмазда против групата Хишаку. Го користи последниот меч на татко му, Ентен. Иако е тивок и повлечен, Чихиро покажува сочувство и се грижи граѓаните да не настрадаат во неговите битки. '''Хакури Сазанами''' (јап. 漣 伯理) : Поранешен член на кланот Сазанами, избркан поради наводен недостиг на способности. Се здружува со Чихиро за да го уништи црниот пазар Ракузаичи што е под контрола на неговото семејство. Хакури поседува ретка способност да користи две техники истовремено. '''Иори Самура''' (јап. 吉浦 イヲリ) : Ќерка на Сеичи Самура. По смртта на мајка ѝ и тешкото детство, таа открива во себе скриена мајсторија во мечувањето додека инстинктивно заштитува свој соученик. '''Того Шиба''' (јап. 柴登 吾) : Исклучително вешт волшебник што е специјализиран за телепортација. Тој е стар пријател на семејството Рокухира и му помага на Чихиро во неговата мисија. Шиба е ведар по карактер, но исклучително заштитнички настроен кон Чихиро. '''Хинао''' (јап. ヒナオ) : Пријателка на Шиба и сопственичка на кафулето „Хару-Хару“, кое служи како место за средби помеѓу волшебниците и разни муштерии. '''Шар Кјонаги''' (јап. 鏡凪 シャル) : Млада сирачка со моќи за регенерација. Таа била заробена од злосторникот Соџо што вршел експерименти врз неа. Чихиро ја спасува, а таа подоцна ги користи своите моќи за да ги лекува раните на другите. == Издавање == Мангата започнала со серијализација во списанието ''[[Weekly Shonen Jump]]'' на 19 септември 2023 г. Првиот собран том [[танкобон]] бил објавен на 2 февруари 2024 г. [[Viz Media]] и апликацијата ''Manga Plus'' ја издаваат серијата на англиски јазик.<ref>{{cite web|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2024-03-06/viz-media-to-release-kagurabachi-manga-in-print-in-fall/.208379|title=Viz Media to Release Kagurabachi Manga in Print in Fall|last=Mateo|first=Alex|date=6 март 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240306204346/https://www.animenewsnetwork.com/news/2024-03-06/viz-media-to-release-kagurabachi-manga-in-print-in-fall/.208379|archive-date=6 март 2024|website=[[Anime News Network]]|access-date=6 март 2024|url-status=live}}</ref> === Список на томови === {| class="wikitable" style="width: 100%; text-align: left;" |- style="background: #B23A26; color: white;" ! style="width: 7%;" | Том ! style="width: 30%;" | Датум на издавање ! style="width: 35%;" | ISBN |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | 1 | 2 февруари 2024 | ISBN 978-4-08-883819-9 |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | 2 | 2 мај 2024 | ISBN 978-4-08-883880-9 |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | 3 | 4 јули 2024 | ISBN 978-4-08-884116-8 |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | 4 | 4 октомври 2024 | ISBN 978-4-08-884209-7 |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | 5 | 4 декември 2024 | ISBN 978-4-08-884348-3 |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | 6 | 4 март 2025 | ISBN 978-4-08-884399-5 |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | 7 | 2 мај 2025 | ISBN 978-4-08-884413-8 |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | 8 | 4 јули 2025 | ISBN 978-4-08-884566-1 |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|https://www.shonenjump.com/j/rensai/kagurabachi.html|Матична страница на ''Weekly Shonen Jump''}} * {{Official website|https://anime.kagurabachi.jp/|Матична страница на анимето}} * {{Anime News Network|манга|29928}} [[Категорија:Манги]] [[Категорија:Аниме-серии]] [[Категорија:Манга од 2023 година]] kdpnkm16vrehxweop6m43ktmdvrqg6o 5545583 5545580 2026-04-27T22:39:29Z Andrew012p 85224 5545583 wikitext text/x-wiki {{Infobox animanga/Header | image = [[Податотека:Kagurabachi Volume1 Cover.jpg|230px]] | caption = Корицата на првиот том, вклучувајќи го Чихиро Рокухира (во средина) | ja_kanji = カグラバチ | ja_romaji = Кагурабачи | genre = [[Акција (жанр)|акција]]<br>мрачна фантазија }} {{Infobox animanga/Print | type = manga | author = [[Такеру Хоказоно]] | publisher = [[Shueisha]] | publisher_en = [[Viz Media]] | imprint = [[Jump Comics]] | magazine = [[Weekly Shоnen Jump]] | first = 19 септември 2023 | last = | volumes = 10 | volume_list = }} {{Infobox animanga/Video | type = tv series | director = Тецуја Такеучи | producer = | writer = | music = | studio = [[Cypic]] | licensee = [[Muse Communication]] | network = | network_en = | first = април 2027 | last = | episodes = | episode_list = }} {{Infobox animanga/Footer|portal=yes}} {{Закосен наслов}}{{Нихонго-н|'''''Kagurabachi'''''|カグラバチ|4=Кагурабачи}} — [[Манга|манга]] напишана и илустрирана од Такеру Хоказоно. Од септември 2023 г., серијата излегува во неделното списание ''[[Weekly Shonen Jump]]'' на издавачката куќа [[Shueisha]]. Заклучно со јули 2025 г., објавени се 8 тома [[танкобон]]. До мај 2025 г., тиражот на мангата изнесувал над 2,2 милиони примероци. Серијата ја добила 10-тата награда Next Manga Award во категоријата на печатена манга и била номинирана за 70-тата награда Shogakukan Manga Award во 2024 г. == Содржина == Чихиро Рокухира е син на Кунишиге Рокухира, познат [[ковач]] што исковал шест моќни катани познати како „Маѓепсаните мечеви“. Тие одиграле клучна улога во завршувањето на војната Сеитеи. По долго време поминато во криење, семејството Рокухира е откриено и нападнато од злосторничка група волшебници наречена Хишаку. Хишаку го убиваат Кунишиге и ги крадат Маѓепсаните мечеви. Вооружен со седмиот Маѓепсан меч по име Ентен, Чихиро тргнува на крвав пат на одмазда за да ги уништи Хишаку и да го врати украденото [[оружје]]. == Ликови == {{Нихонго-н|'''Чихиро Рокухира'''|六平 千鉱}} : 18-годишниот син на покојниот Кунишиге Рокухира. Чихиро од детство учел од својот татко за занаетот на мечувалството. По убиството на татко му, тој се заколнува на одмазда против групата Хишаку. Го користи последниот меч на татко му, Ентен. Иако е тивок и повлечен, Чихиро покажува сочувство и се грижи граѓаните да не настрадаат во неговите битки. '''Хакури Сазанами''' (јап. 漣 伯理) : Поранешен член на кланот Сазанами, избркан поради наводен недостиг на способности. Се здружува со Чихиро за да го уништи црниот пазар Ракузаичи што е под контрола на неговото семејство. Хакури поседува ретка способност да користи две техники истовремено. '''Иори Самура''' (јап. 吉浦 イヲリ) : Ќерка на Сеичи Самура. По смртта на мајка ѝ и тешкото детство, таа открива во себе скриена мајсторија во мечувањето додека инстинктивно заштитува свој соученик. '''Того Шиба''' (јап. 柴登 吾) : Исклучително вешт волшебник што е специјализиран за телепортација. Тој е стар пријател на семејството Рокухира и му помага на Чихиро во неговата мисија. Шиба е ведар по карактер, но исклучително заштитнички настроен кон Чихиро. '''Хинао''' (јап. ヒナオ) : Пријателка на Шиба и сопственичка на кафулето „Хару-Хару“, кое служи како место за средби помеѓу волшебниците и разни муштерии. '''Шар Кјонаги''' (јап. 鏡凪 シャル) : Млада сирачка со моќи за регенерација. Таа била заробена од злосторникот Соџо што вршел експерименти врз неа. Чихиро ја спасува, а таа подоцна ги користи своите моќи за да ги лекува раните на другите. == Издавање == Мангата започнала со серијализација во списанието ''[[Weekly Shonen Jump]]'' на 19 септември 2023 г. Првиот собран том [[танкобон]] бил објавен на 2 февруари 2024 г. [[Viz Media]] и апликацијата ''Manga Plus'' ја издаваат серијата на англиски јазик.<ref>{{cite web|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2024-03-06/viz-media-to-release-kagurabachi-manga-in-print-in-fall/.208379|title=Viz Media to Release Kagurabachi Manga in Print in Fall|last=Mateo|first=Alex|date=6 март 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240306204346/https://www.animenewsnetwork.com/news/2024-03-06/viz-media-to-release-kagurabachi-manga-in-print-in-fall/.208379|archive-date=6 март 2024|website=[[Anime News Network]]|access-date=6 март 2024|url-status=live}}</ref> === Список на томови === {| class="wikitable" style="width: 100%; text-align: left;" |- style="background: #B23A26; color: white;" ! style="width: 7%;" | Том ! style="width: 30%;" | Датум на издавање ! style="width: 35%;" | ISBN |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | 1 | 2 февруари 2024 | ISBN 978-4-08-883819-9 |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | 2 | 2 мај 2024 | ISBN 978-4-08-883880-9 |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | 3 | 4 јули 2024 | ISBN 978-4-08-884116-8 |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | 4 | 4 октомври 2024 | ISBN 978-4-08-884209-7 |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | 5 | 4 декември 2024 | ISBN 978-4-08-884348-3 |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | 6 | 4 март 2025 | ISBN 978-4-08-884399-5 |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | 7 | 2 мај 2025 | ISBN 978-4-08-884413-8 |- | style="text-align: center; font-weight: bold;" | 8 | 4 јули 2025 | ISBN 978-4-08-884566-1 |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|https://www.shonenjump.com/j/rensai/kagurabachi.html|Матична страница на ''Weekly Shonen Jump''}} * {{Official website|https://anime.kagurabachi.jp/|Матична страница на анимето}} * {{Anime News Network|манга|29928}} [[Категорија:Манги]] [[Категорија:Аниме-серии]] [[Категорија:Манга од 2023 година]] 9l8vlgvqwa3b3lrp1gllv8uemuk87cv Разговор:Kagurabachi 1 1392845 5545562 2026-04-27T22:00:40Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{СЗР}} 5545562 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx Податотека:Kagurabachi Volume1 Cover.jpg 6 1392846 5545563 2026-04-27T22:01:41Z Andrew012p 85224 {{Податоци за неслободна слика |Опис = корица на манга |Извор = https://dosbg3xlm0x1t.cloudfront.net/images/items/9784088838199/1200/9784088838199.jpg |Дел = цел |Ниска_резолуција = да |други_информации = }} {{Образложение за неслободна слика |Статија = Kagurabachi |Намена = прикажување |Заменливост = нема }} 5545563 wikitext text/x-wiki == Опис == {{Податоци за неслободна слика |Опис = корица на манга |Извор = https://dosbg3xlm0x1t.cloudfront.net/images/items/9784088838199/1200/9784088838199.jpg |Дел = цел |Ниска_резолуција = да |други_информации = }} {{Образложение за неслободна слика |Статија = Kagurabachi |Намена = прикажување |Заменливост = нема }} == Лиценцирање == {{Корица на книга}} 0twix07qhzbhjr3v8o49m9t49x1n27v Утре наутро (серија) 0 1392847 5545586 2026-04-27T23:10:18Z Andrew012p 85224 Andrew012p ја премести страницата [[Утре наутро (серија)]] на [[Утре наутро (ТВ-серија)]] 5545586 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Утре наутро (ТВ-серија)]] rq10z9e3djizjhz5d4sinx8famr6zk5 Пестиш 0 1392848 5545595 2026-04-28T04:54:33Z Marco Mitrovich 114460 Создадена страница со: {{Инфокутија Населено место | name = Пестиш | native_name = Пестиш | settlement_type = Населба | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | pushpin_map = Serbia | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 43 |latm = 08 |lats = 00 |la... 5545595 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Пестиш | native_name = Пестиш | settlement_type = Населба | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | pushpin_map = Serbia | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 43 |latm = 08 |lats = 00 |latNS = N | longd = 21 |longm = 27 |longs = 49 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Србија]] | subdivision_type1 = Традиционален регион | subdivision_name1 = [[Јужна Србија]] | subdivision_type2 = Управен Округ | subdivision_name2 = [[Топлички Управен Округ|Топлички]] | subdivision_type3 = Град | subdivision_name3 = [[Прокупље]] | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 539 | population_footnotes = | population_total = 1 | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Средноевропско време|CET]] |utc_offset = +1 | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[Средноевропско летно време|CEST]] |utc_offset_DST = +2 | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 18409 | area_code_type = | area_code = 027 | registration_plate = PK }} '''Пестиш''' — населено место во градот [[Прокупље]] [[Топлички Управен Округ]], [[Србија]]. Според пописот од 2022 година имало 1 жител.<ref>[http://pop-stat.mashke.org/serbia-census.htm All places: 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2002, 2011, 2022 censuses] pop-stat.mashke.org </ref> == Поврзано == * [[Прокупље]] * [[Топлички Управен Округ]] * [[Јужна Србија]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Населени места во Прокупље]] [[Категорија:Населени места во Јужна Србија]] khk5wu6oc5voq3qnvsrgcaeit3apwr7 Петровац (Прокупље) 0 1392849 5545596 2026-04-28T05:04:31Z Marco Mitrovich 114460 Создадена страница со: {{Инфокутија Населено место | name = Петровац | native_name = Петровац | settlement_type = Населба | image_skyline = Petrovac, Prokuplje.jpg | image_alt = | image_caption = Црква во Петровац | nickname = | pushpin_map = Serbia | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pus... 5545596 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Петровац | native_name = Петровац | settlement_type = Населба | image_skyline = Petrovac, Prokuplje.jpg | image_alt = | image_caption = Црква во Петровац | nickname = | pushpin_map = Serbia | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 43 |latm = 19 |lats = 08 |latNS = N | longd = 21 |longm = 34 |longs = 28 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Србија]] | subdivision_type1 = Традиционален регион | subdivision_name1 = [[Јужна Србија]] | subdivision_type2 = Управен Округ | subdivision_name2 = [[Топлички Управен Округ|Топлички]] | subdivision_type3 = Град | subdivision_name3 = [[Прокупље]] | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 504 | population_footnotes = | population_total = 215 | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Средноевропско време|CET]] |utc_offset = +1 | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[Средноевропско летно време|CEST]] |utc_offset_DST = +2 | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 18405 | area_code_type = | area_code = 027 | registration_plate = PK }} '''Петровац''' — населено место во градот [[Прокупље]] [[Топлички Управен Округ]], [[Србија]]. Според пописот од 2022 година имало 215 жители.<ref>[http://pop-stat.mashke.org/serbia-census.htm All places: 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2002, 2011, 2022 censuses] pop-stat.mashke.org </ref> == Поврзано == * [[Прокупље]] * [[Топлички Управен Округ]] * [[Јужна Србија]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Населени места во Прокупље]] [[Категорија:Населени места во Јужна Србија]] aoz6p2qxnp5mnqtojtq1ihnu8tap3jd Пискаље 0 1392850 5545597 2026-04-28T05:13:08Z Marco Mitrovich 114460 Создадена страница со: {{Инфокутија Населено место | name = Пискаље | native_name = Пискаље | settlement_type = Населба | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | pushpin_map = Serbia | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 43 |latm = 11 |lats = 0... 5545597 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Пискаље | native_name = Пискаље | settlement_type = Населба | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | pushpin_map = Serbia | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 43 |latm = 11 |lats = 09 |latNS = N | longd = 21 |longm = 25 |longs = 54 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Србија]] | subdivision_type1 = Традиционален регион | subdivision_name1 = [[Јужна Србија]] | subdivision_type2 = Управен Округ | subdivision_name2 = [[Топлички Управен Округ|Топлички]] | subdivision_type3 = Град | subdivision_name3 = [[Прокупље]] | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 571 | population_footnotes = | population_total = 11 | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Средноевропско време|CET]] |utc_offset = +1 | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[Средноевропско летно време|CEST]] |utc_offset_DST = +2 | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 18424 | area_code_type = | area_code = 027 | registration_plate = PK }} '''Пискаље''' — населено место во градот [[Прокупље]] [[Топлички Управен Округ]], [[Србија]]. Според пописот од 2022 година имало 11 жители.<ref>[http://pop-stat.mashke.org/serbia-census.htm All places: 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2002, 2011, 2022 censuses] pop-stat.mashke.org </ref> == Поврзано == * [[Прокупље]] * [[Топлички Управен Округ]] * [[Јужна Србија]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Населени места во Прокупље]] [[Категорија:Населени места во Јужна Србија]] dwx8tzprlw3jkpf8mqib51ooodlox2r L.H.Bailey 0 1392851 5545604 2026-04-28T06:57:58Z BosaFi 115936 Пренасочување кон [[Либерти Хајд Бејли]] 5545604 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Либерти Хајд Бејли]] dr565pwkxmlagpozci59yv54tq3selj Џамија Дефтердар Мустафа-паша 0 1392852 5545608 2026-04-28T07:44:10Z Тиверополник 1815 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1339690959|Defterdar Mustafa Pasha Mosque]]“ 5545608 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Верски објект|building_name=Џамија Дефтердар Мустафа-паша|native_name=Defterdar Mustafa Paşa Camii|religious_affiliation=[[сунитски ислам]]|image=Defterdar Mustafa Paşa Camii, Edirne 22.JPG|caption=|map_type=|coordinates={{coord|41.6726|26.5616|type:landmark_region:TR|display=inline,title}}|map_size=|map_caption=|location=[[Одрин]], Турција|status=|functional_status=|heritage_designation=|leadership=|website=|architect=[[Мимар Синан]]|architecture_type=Џамија|architecture_style=[[османлиска архитектура]]|general_contractor=|groundbreaking=|year_completed=16 век|facade_direction=|height_max=|dome_dia_outer=|dome_dia_inner=|minaret_quantity=1|minaret_height=|materials=|designation1=|designation1_offname=|designation1_type=Cultural|designation1_criteria=i, iv|designation1_date=|designation1_number=|designation1_free1name=|designation1_free1value=|designation1_free2name=|designation1_free2value=}} '''Џамија Дефтердар Мустафа-паша -''' [[џамија]] која се наоѓа во центарот на [[Одрин|Одрин,]] изградена од Дефтердар Мустафа-паша во втората половина на 16 век од [[Мимар Синан]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://kulturenvanteri.com/tr/yer/defterdar-mustafa-pasa-camii-edirne/#17.1/41.672249/26.561569|title=Kültür Envanteri - Defterdar Mustafa Paşa Camii, Edirne|date=2 March 2020|work=kulturenvanteri.com|language=tr-TR|accessdate=7 December 2024}}</ref> Дефтердар Мустафа-паша џамија била изградена со подршка на Мустафа-паша, кој бил [[дефтердар]] за време на владеењето на [[Сулејман Величествениот]] и [[Селим II]], од страна на архитектот [[Мимар Синан]]. Сместена во населбата Сабуни во центарот на Одрин, џамијата има влезни порти на улицата Теќе Бајири и улицата Тунахан Шеќер. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://edirnekultur.com/detay/defterdar-mustafa-pasa-camii-949|title=Defterdar Mustafa Paşa Camii|last=@edirnekultur22|work=Defterdar Mustafa Paşa Camii|language=tr-TR|archive-url=https://web.archive.org/web/20221205092806/https://edirnekultur.com/detay/defterdar-mustafa-pasa-camii-949|archive-date=5 December 2022|accessdate=7 December 2024}}</ref> Името на џамијата, која се наоѓа во голем двор, во изворите се споменува и како Дефтердар џамија, Дефтердар Мустафа Челеби џамија, Дефтердар Кара Мустафа-паша џамија. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/edirne/gezilecekyer/defterdar-camii|title=DEFTERDAR CAMİİ|work=Kültür Portalı|archive-url=https://web.archive.org/web/20240518195520/https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/edirne/gezilecekyer/defterdar-camii|archive-date=18 May 2024|accessdate=7 December 2024}}</ref> Џамијата, чија [[купола]] се урнала во [[Земјотрес|земјотресот]] што се случил во 1751 година, била повторно отворена за богослужба со дрвен покрив, овој пат со напорите на Хаџи Рушен ефенди. За време на оваа поправка, во дворот била изградена и [[медреса]]. <ref>{{Наведена книга|url=https://cdn.vgm.gov.tr/yayin/dergi/muhtelif/edirne-evkaf-i-islamiyye-tarihi--camiler-ve-mescit.pdf|title=Edirne Evkaf-ı İslamiyye Tarihi Cilt:1 – Camiler ve Mescidler|date=1999|publisher=TC Başbakanlık Vakıflar Genel Müdürlüğü|page=123|language=tr|access-date=7 December 2024}}</ref> Со реставрации кои биле извршени од Генералниот директорат за фондации во 1953 и 1962 година, куполата, последното место за собирање, крунската врата и прозорците на џамијата биле обновени во согласност со оригиналот. Последната реставрација на џамијата започнала во 2020 година. Џамијата, чија реставрација траела две години, била отворена за богослужба на [[21 април]] [[2022]] година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vatandasgazetesi.com.tr/gundem/defterdar-mustafa-pasa-camii-ibadete-hazir-h11333.html|title=“DEFTERDAR MUSTAFA PAŞA CAMİİ” İBADETE HAZIR|work=Vatandaş Gazetesi|language=tr|accessdate=2025-02-14}}</ref> == Надворешни врски == Geographic data related to Defterdar Mustafa Pasha Mosque at OpenStreetMap [[Категорија:Џамии во Одрин]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] ln524j59qe7uk8570ekezivkn3qs1vd 5545610 5545608 2026-04-28T07:46:45Z Тиверополник 1815 5545610 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Верски објект|building_name=Џамија Дефтердар Мустафа-паша|native_name=Defterdar Mustafa Paşa Camii|religious_affiliation=[[сунитски ислам]]|image=Defterdar Mustafa Paşa Camii, Edirne 22.JPG|caption=|map_type=|coordinates={{coord|41.6726|26.5616|type:landmark_region:TR|display=inline,title}}|map_size=|map_caption=|location=[[Одрин]], Турција|status=|functional_status=|heritage_designation=|leadership=|website=|architect=[[Мимар Синан]]|architecture_type=Џамија|architecture_style=[[османлиска архитектура]]|general_contractor=|groundbreaking=|year_completed=16 век|facade_direction=|height_max=|dome_dia_outer=|dome_dia_inner=|minaret_quantity=1|minaret_height=|materials=|designation1=|designation1_offname=|designation1_type=Cultural|designation1_criteria=i, iv|designation1_date=|designation1_number=|designation1_free1name=|designation1_free1value=|designation1_free2name=|designation1_free2value=}} '''Џамија Дефтердар Мустафа-паша -''' [[џамија]] која се наоѓа во центарот на [[Одрин|Одрин,]] изградена од Дефтердар Мустафа-паша во втората половина на 16 век од [[Мимар Синан]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://kulturenvanteri.com/tr/yer/defterdar-mustafa-pasa-camii-edirne/#17.1/41.672249/26.561569|title=Kültür Envanteri - Defterdar Mustafa Paşa Camii, Edirne|date=2 March 2020|work=kulturenvanteri.com|language=tr-TR|accessdate=7 December 2024}}</ref> Дефтердар Мустафа-паша џамија била изградена со подршка на Мустафа-паша, кој бил [[дефтердар]] за време на владеењето на [[Сулејман Величествениот]] и [[Селим II]], од страна на архитектот [[Мимар Синан]]. Сместена во населбата Сабуни во центарот на Одрин, џамијата има влезни порти на улицата Теќе Бајири и улицата Тунахан Шеќер. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://edirnekultur.com/detay/defterdar-mustafa-pasa-camii-949|title=Defterdar Mustafa Paşa Camii|last=@edirnekultur22|work=Defterdar Mustafa Paşa Camii|language=tr-TR|archive-url=https://web.archive.org/web/20221205092806/https://edirnekultur.com/detay/defterdar-mustafa-pasa-camii-949|archive-date=5 December 2022|accessdate=7 December 2024}}</ref> Името на џамијата, која се наоѓа во голем двор, во изворите се споменува и како Дефтердар џамија, Дефтердар Мустафа Челеби џамија, Дефтердар Кара Мустафа-паша џамија. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/edirne/gezilecekyer/defterdar-camii|title=DEFTERDAR CAMİİ|work=Kültür Portalı|archive-url=https://web.archive.org/web/20240518195520/https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/edirne/gezilecekyer/defterdar-camii|archive-date=18 May 2024|accessdate=7 December 2024}}</ref> Џамијата, чија [[купола]] се урнала во [[Земјотрес|земјотресот]] што се случил во 1751 година, била повторно отворена за богослужба со дрвен покрив, овој пат со напорите на Хаџи Рушен ефенди. За време на оваа поправка, во дворот била изградена и [[медреса]]. <ref>{{Наведена книга|url=https://cdn.vgm.gov.tr/yayin/dergi/muhtelif/edirne-evkaf-i-islamiyye-tarihi--camiler-ve-mescit.pdf|title=Edirne Evkaf-ı İslamiyye Tarihi Cilt:1 – Camiler ve Mescidler|date=1999|publisher=TC Başbakanlık Vakıflar Genel Müdürlüğü|page=123|language=tr|access-date=7 December 2024}}</ref> Со реставрации кои биле извршени од Генералниот директорат за фондации во 1953 и 1962 година, куполата, последното место за собирање, крунската врата и прозорците на џамијата биле обновени во согласност со оригиналот. Последната реставрација на џамијата започнала во 2020 година. Џамијата, чија реставрација траела две години, била отворена за богослужба на [[21 април]] [[2022]] година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vatandasgazetesi.com.tr/gundem/defterdar-mustafa-pasa-camii-ibadete-hazir-h11333.html|title=“DEFTERDAR MUSTAFA PAŞA CAMİİ” İBADETE HAZIR|work=Vatandaş Gazetesi|language=tr|accessdate=2025-02-14}}</ref> == Наводи == {{наводи}} {{Отомански џамии во Одрин}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Дефтердар Мустафа-паша}} [[Категорија:Отомански џамии во Одрин]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Градби на Мимар Синан]] [[Категорија:Архитектура од 16 век]] dzg0nusc4g2cigoxqyn0p26fkf44bpx 5545611 5545610 2026-04-28T07:47:10Z Тиверополник 1815 5545611 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Верски објект|building_name=Џамија Дефтердар Мустафа-паша|native_name=Defterdar Mustafa Paşa Camii|religious_affiliation=[[сунитски ислам]]|image=Defterdar Mustafa Paşa Camii, Edirne 22.JPG|caption=|map_type=|coordinates={{coord|41.6726|26.5616|type:landmark_region:TR|display=inline,title}}|map_size=|map_caption=|location=[[Одрин]], Турција|status=|functional_status=|heritage_designation=|leadership=|website=|architect=[[Мимар Синан]]|architecture_type=Џамија|architecture_style=[[османлиска архитектура]]|general_contractor=|groundbreaking=|year_completed=16 век|facade_direction=|height_max=|dome_dia_outer=|dome_dia_inner=|minaret_quantity=1|minaret_height=|materials=|designation1=|designation1_offname=|designation1_type=Cultural|designation1_criteria=i, iv|designation1_date=|designation1_number=|designation1_free1name=|designation1_free1value=|designation1_free2name=|designation1_free2value=}} '''Џамија Дефтердар Мустафа-паша''' — [[џамија]] која се наоѓа во центарот на [[Одрин|Одрин,]] изградена од Дефтердар Мустафа-паша во втората половина на 16 век од [[Мимар Синан]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://kulturenvanteri.com/tr/yer/defterdar-mustafa-pasa-camii-edirne/#17.1/41.672249/26.561569|title=Kültür Envanteri - Defterdar Mustafa Paşa Camii, Edirne|date=2 March 2020|work=kulturenvanteri.com|language=tr-TR|accessdate=7 December 2024}}</ref> Дефтердар Мустафа-паша џамија била изградена со подршка на Мустафа-паша, кој бил [[дефтердар]] за време на владеењето на [[Сулејман Величествениот]] и [[Селим II]], од страна на архитектот [[Мимар Синан]]. Сместена во населбата Сабуни во центарот на Одрин, џамијата има влезни порти на улицата Теќе Бајири и улицата Тунахан Шеќер. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://edirnekultur.com/detay/defterdar-mustafa-pasa-camii-949|title=Defterdar Mustafa Paşa Camii|last=@edirnekultur22|work=Defterdar Mustafa Paşa Camii|language=tr-TR|archive-url=https://web.archive.org/web/20221205092806/https://edirnekultur.com/detay/defterdar-mustafa-pasa-camii-949|archive-date=5 December 2022|accessdate=7 December 2024}}</ref> Името на џамијата, која се наоѓа во голем двор, во изворите се споменува и како Дефтердар џамија, Дефтердар Мустафа Челеби џамија, Дефтердар Кара Мустафа-паша џамија. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/edirne/gezilecekyer/defterdar-camii|title=DEFTERDAR CAMİİ|work=Kültür Portalı|archive-url=https://web.archive.org/web/20240518195520/https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/edirne/gezilecekyer/defterdar-camii|archive-date=18 May 2024|accessdate=7 December 2024}}</ref> Џамијата, чија [[купола]] се урнала во [[Земјотрес|земјотресот]] што се случил во 1751 година, била повторно отворена за богослужба со дрвен покрив, овој пат со напорите на Хаџи Рушен ефенди. За време на оваа поправка, во дворот била изградена и [[медреса]]. <ref>{{Наведена книга|url=https://cdn.vgm.gov.tr/yayin/dergi/muhtelif/edirne-evkaf-i-islamiyye-tarihi--camiler-ve-mescit.pdf|title=Edirne Evkaf-ı İslamiyye Tarihi Cilt:1 – Camiler ve Mescidler|date=1999|publisher=TC Başbakanlık Vakıflar Genel Müdürlüğü|page=123|language=tr|access-date=7 December 2024}}</ref> Со реставрации кои биле извршени од Генералниот директорат за фондации во 1953 и 1962 година, куполата, последното место за собирање, крунската врата и прозорците на џамијата биле обновени во согласност со оригиналот. Последната реставрација на џамијата започнала во 2020 година. Џамијата, чија реставрација траела две години, била отворена за богослужба на [[21 април]] [[2022]] година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vatandasgazetesi.com.tr/gundem/defterdar-mustafa-pasa-camii-ibadete-hazir-h11333.html|title=“DEFTERDAR MUSTAFA PAŞA CAMİİ” İBADETE HAZIR|work=Vatandaş Gazetesi|language=tr|accessdate=2025-02-14}}</ref> == Наводи == {{наводи}} {{Отомански џамии во Одрин}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Дефтердар Мустафа-паша}} [[Категорија:Отомански џамии во Одрин]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Градби на Мимар Синан]] [[Категорија:Архитектура од 16 век]] atiiv911trgva6ipbowccjlw5jbb0kl Разговор:Џамија Дефтердар Мустафа-паша 1 1392853 5545609 2026-04-28T07:44:35Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: {{СЗР}}{{СИЕ Пролет 2026|корисник=Тиверополник|тема=Уметност|земја=Турција}} 5545609 wikitext text/x-wiki {{СЗР}}{{СИЕ Пролет 2026|корисник=Тиверополник|тема=Уметност|земја=Турција}} hf7j2491907wmusbsqbmazxgusf8rx2 Џамија Атик Али-паша (Одрин) 0 1392854 5545612 2026-04-28T07:53:15Z Тиверополник 1815 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1339794394|Atik Ali Pasha Mosque, Edirne]]“ 5545612 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Верски објект|building_name=Џамија Атик Али-паша|native_name=Atik Ali Paşa Camii|religious_affiliation=[[сунитски ислам]]|image=Atik Ali Paşa Camii, Edirne 22.JPG|caption=|map_type=Turkey|coordinates={{coord|41|40|46|N|26|33|40|E|region:TR_type:landmark|display=inline,title}}|map_size=|map_caption=Местоположба на џамијата на картата на Република Турција|location=[[Одрин]], Турција|status=|functional_status=|heritage_designation=|leadership=|website=|architect=|architecture_type=џамија|architecture_style=[[османлиска архитектура]]|general_contractor=|groundbreaking=|year_completed=~1506|facade_direction=|height_max={{convert|43|m|ft|abbr=on}}|dome_dia_outer={{cvt|31.2|m}}|dome_dia_inner=|minaret_quantity=1|minaret_height=|materials=|designation1=|designation1_offname=|designation1_type=Cultural|designation1_criteria=i, iv|designation1_date=|designation1_number=|designation1_free1name=|designation1_free1value=|designation1_free2name=|designation1_free2value=}} '''Џамија Атик Али-паша''' ({{Langx|tr|Atik Ali Paşa Camii}}) -[[џамија]] која се наоѓа во населбата Мејдан во [[Одрин]], [[Турција]]. Сместена на улицата Атик Али-паша, на околу 1,5 км од [[Селимова џамија|Селимовата џамија]], џамијата е отворена за употреба денес. Џамијата, која е под покровителство на Генералниот директорат на фондации, е регистрирана според одлуката на Одборот за заштита на културното и природното наследство на Одрин од 04.07.2003 година и со број 7697. <ref>{{Наведена книга|url=http://www.edirne.gov.tr/kurumlar/edirne.gov.tr/Yayinlar/Kitaplik-30-47/42_Edirne-Envanter-Cilt_I.pdf|title=Atik Ali Pasha Mosque|date=2013|publisher=Edirne Valiliği|pages=68|language=tr}}</ref> == Историја == Иако точниот датум на изградбата на џамијата е непознат, познато е дека ја изградил Атик Али-паша, еден од везирите од периодот на [[Бајазит II]]. Се смета дека џамијата била изградена пред овој датум, бидејќи Атик Али-паша, со прекар [[Кастрација|кастрираниот]], <ref>{{Наведена книга|title=Atik Ali Paşa|last=İpşirli|first=Mehmet|date=1991|work=TDV İslam Ansiklopedisi|volume=4|page=64|language=tr}}</ref> починал во 1506 година. <ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.risalehaber.com/500-yillik-atik-ali-pasa-camii-onarilacak-165522h.htm|title=500 yıllık Atik Ali Paşa Camii onarılacak|date=24 December 2012|work=Risale Haber|language=tr|accessdate=25 January 2025}}</ref> [[Категорија:Отомански џамии во Турција]] [[Категорија:Џамии во Одрин]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] m5b7miacej11zorigm0zywpdj35l93g 5545615 5545612 2026-04-28T07:54:32Z Тиверополник 1815 5545615 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Верски објект|building_name=Џамија Атик Али-паша|native_name=Atik Ali Paşa Camii|religious_affiliation=[[сунитски ислам]]|image=Atik Ali Paşa Camii, Edirne 22.JPG|caption=|map_type=Turkey|coordinates={{coord|41|40|46|N|26|33|40|E|region:TR_type:landmark|display=inline,title}}|map_size=|map_caption=Местоположба на џамијата на картата на Република Турција|location=[[Одрин]], Турција|status=|functional_status=|heritage_designation=|leadership=|website=|architect=|architecture_type=џамија|architecture_style=[[османлиска архитектура]]|general_contractor=|groundbreaking=|year_completed=~1506|facade_direction=|height_max={{convert|43|m|ft|abbr=on}}|dome_dia_outer={{cvt|31.2|m}}|dome_dia_inner=|minaret_quantity=1|minaret_height=|materials=|designation1=|designation1_offname=|designation1_type=Cultural|designation1_criteria=i, iv|designation1_date=|designation1_number=|designation1_free1name=|designation1_free1value=|designation1_free2name=|designation1_free2value=}} '''Џамија Атик Али-паша''' ({{Langx|tr|Atik Ali Paşa Camii}}) -[[џамија]] која се наоѓа во населбата Мејдан во [[Одрин]], [[Турција]]. Сместена на улицата Атик Али-паша, на околу 1,5 км од [[Селимова џамија|Селимовата џамија]], џамијата е отворена за употреба денес. Џамијата, која е под покровителство на Генералниот директорат на фондации, е регистрирана според одлуката на Одборот за заштита на културното и природното наследство на Одрин од 04.07.2003 година и со број 7697. <ref>{{Наведена книга|url=http://www.edirne.gov.tr/kurumlar/edirne.gov.tr/Yayinlar/Kitaplik-30-47/42_Edirne-Envanter-Cilt_I.pdf|title=Atik Ali Pasha Mosque|date=2013|publisher=Edirne Valiliği|pages=68|language=tr}}</ref> == Историја == Иако точниот датум на изградбата на џамијата е непознат, познато е дека ја изградил Атик Али-паша, еден од везирите од периодот на [[Бајазит II]]. Се смета дека џамијата била изградена пред овој датум, бидејќи Атик Али-паша, со прекар [[Кастрација|кастрираниот]], <ref>{{Наведена книга|title=Atik Ali Paşa|last=İpşirli|first=Mehmet|date=1991|work=TDV İslam Ansiklopedisi|volume=4|page=64|language=tr}}</ref> починал во 1506 година. <ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.risalehaber.com/500-yillik-atik-ali-pasa-camii-onarilacak-165522h.htm|title=500 yıllık Atik Ali Paşa Camii onarılacak|date=24 December 2012|work=Risale Haber|language=tr|accessdate=25 January 2025}}</ref> == Наводи == {{наводи}} {{Отомански џамии во Одрин}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Атик Али-паша }} [[Категорија:Отомански џамии во Одрин]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Архитектура од 16 век]] j85l8no36nbuk55qybjjtl3fj5qk10h 5545616 5545615 2026-04-28T07:54:49Z Тиверополник 1815 5545616 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Верски објект|building_name=Џамија Атик Али-паша|native_name=Atik Ali Paşa Camii|religious_affiliation=[[сунитски ислам]]|image=Atik Ali Paşa Camii, Edirne 22.JPG|caption=|map_type=Turkey|coordinates={{coord|41|40|46|N|26|33|40|E|region:TR_type:landmark|display=inline,title}}|map_size=|map_caption=Местоположба на џамијата на картата на Република Турција|location=[[Одрин]], Турција|status=|functional_status=|heritage_designation=|leadership=|website=|architect=|architecture_type=џамија|architecture_style=[[османлиска архитектура]]|general_contractor=|groundbreaking=|year_completed=~1506|facade_direction=|height_max={{convert|43|m|ft|abbr=on}}|dome_dia_outer={{cvt|31.2|m}}|dome_dia_inner=|minaret_quantity=1|minaret_height=|materials=|designation1=|designation1_offname=|designation1_type=Cultural|designation1_criteria=i, iv|designation1_date=|designation1_number=|designation1_free1name=|designation1_free1value=|designation1_free2name=|designation1_free2value=}} '''Џамија Атик Али-паша''' ({{Langx|tr|Atik Ali Paşa Camii}}) -[[џамија]] која се наоѓа во населбата Мејдан во [[Одрин]], [[Турција]]. Сместена на улицата Атик Али-паша, на околу 1,5 км од [[Селимова џамија|Селимовата џамија]], џамијата е отворена за употреба денес. Џамијата, која е под покровителство на Генералниот директорат на фондации, е регистрирана според одлуката на Одборот за заштита на културното и природното наследство на Одрин од 04.07.2003 година и со број 7697. <ref>{{Наведена книга|url=http://www.edirne.gov.tr/kurumlar/edirne.gov.tr/Yayinlar/Kitaplik-30-47/42_Edirne-Envanter-Cilt_I.pdf|title=Atik Ali Pasha Mosque|date=2013|publisher=Edirne Valiliği|pages=68|language=tr}}</ref> == Историја == Иако точниот датум на изградбата на џамијата е непознат, познато е дека ја изградил Атик Али-паша, еден од везирите од периодот на [[Бајазит II]]. Се смета дека џамијата била изградена пред овој датум, бидејќи Атик Али-паша, со прекар [[Кастрација|кастрираниот]], <ref>{{Наведена книга|title=Atik Ali Paşa|last=İpşirli|first=Mehmet|date=1991|work=TDV İslam Ansiklopedisi|volume=4|page=64|language=tr}}</ref> починал во 1506 година. <ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.risalehaber.com/500-yillik-atik-ali-pasa-camii-onarilacak-165522h.htm|title=500 yıllık Atik Ali Paşa Camii onarılacak|date=24 December 2012|work=Risale Haber|language=tr|accessdate=25 January 2025}}</ref> == Наводи == {{наводи}} {{Отомански џамии во Одрин}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Атик Али-паша }} [[Категорија:Отомански џамии во Одрин]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Архитектура од 16 век]] hndcw9dbb6lc6isx0ee0sbixbb0bn1b 5545617 5545616 2026-04-28T07:55:05Z Тиверополник 1815 5545617 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Верски објект|building_name=Џамија Атик Али-паша|native_name=Atik Ali Paşa Camii|religious_affiliation=[[сунитски ислам]]|image=Atik Ali Paşa Camii, Edirne 22.JPG|caption=|map_type=Turkey|coordinates={{coord|41|40|46|N|26|33|40|E|region:TR_type:landmark|display=inline,title}}|map_size=|map_caption=Местоположба на џамијата на картата на Република Турција|location=[[Одрин]], Турција|status=|functional_status=|heritage_designation=|leadership=|website=|architect=|architecture_type=џамија|architecture_style=[[османлиска архитектура]]|general_contractor=|groundbreaking=|year_completed=~1506|facade_direction=|height_max={{convert|43|m|ft|abbr=on}}|dome_dia_outer={{cvt|31.2|m}}|dome_dia_inner=|minaret_quantity=1|minaret_height=|materials=|designation1=|designation1_offname=|designation1_type=Cultural|designation1_criteria=i, iv|designation1_date=|designation1_number=|designation1_free1name=|designation1_free1value=|designation1_free2name=|designation1_free2value=}} '''Џамија Атик Али-паша''' ({{Langx|tr|Atik Ali Paşa Camii}}) — [[џамија]] која се наоѓа во населбата Мејдан во [[Одрин]], [[Турција]]. Сместена на улицата Атик Али-паша, на околу 1,5 км од [[Селимова џамија|Селимовата џамија]], џамијата е отворена за употреба денес. Џамијата, која е под покровителство на Генералниот директорат на фондации, е регистрирана според одлуката на Одборот за заштита на културното и природното наследство на Одрин од 04.07.2003 година и со број 7697. <ref>{{Наведена книга|url=http://www.edirne.gov.tr/kurumlar/edirne.gov.tr/Yayinlar/Kitaplik-30-47/42_Edirne-Envanter-Cilt_I.pdf|title=Atik Ali Pasha Mosque|date=2013|publisher=Edirne Valiliği|pages=68|language=tr}}</ref> == Историја == Иако точниот датум на изградбата на џамијата е непознат, познато е дека ја изградил Атик Али-паша, еден од везирите од периодот на [[Бајазит II]]. Се смета дека џамијата била изградена пред овој датум, бидејќи Атик Али-паша, со прекар [[Кастрација|кастрираниот]], <ref>{{Наведена книга|title=Atik Ali Paşa|last=İpşirli|first=Mehmet|date=1991|work=TDV İslam Ansiklopedisi|volume=4|page=64|language=tr}}</ref> починал во 1506 година. <ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.risalehaber.com/500-yillik-atik-ali-pasa-camii-onarilacak-165522h.htm|title=500 yıllık Atik Ali Paşa Camii onarılacak|date=24 December 2012|work=Risale Haber|language=tr|accessdate=25 January 2025}}</ref> == Наводи == {{наводи}} {{Отомански џамии во Одрин}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Атик Али-паша }} [[Категорија:Отомански џамии во Одрин]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Архитектура од 16 век]] s69pbq13vottsqdxacp4d3awkyo9zsx Разговор:Џамија Атик Али-паша (Одрин) 1 1392855 5545613 2026-04-28T07:53:33Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: {{СЗР}}{{СИЕ Пролет 2026|корисник=Тиверополник|тема=Уметност|земја=Турција}} 5545613 wikitext text/x-wiki {{СЗР}}{{СИЕ Пролет 2026|корисник=Тиверополник|тема=Уметност|земја=Турција}} hf7j2491907wmusbsqbmazxgusf8rx2 Плочник (Прокупље) 0 1392856 5545614 2026-04-28T07:53:43Z Marco Mitrovich 114460 Создадена страница со: {{Инфокутија Населено место | name = Плочник | native_name = Плочник | settlement_type = Населба | image_skyline = Plocnik Prokuplje2.jpg | image_alt = | image_caption = Стара железничка станица во Плочник | nickname = | pushpin_map = Serbia | pushpin_label_position = | pus... 5545614 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Плочник | native_name = Плочник | settlement_type = Населба | image_skyline = Plocnik Prokuplje2.jpg | image_alt = | image_caption = Стара железничка станица во Плочник | nickname = | pushpin_map = Serbia | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 43 |latm = 12 |lats = 07 |latNS = N | longd = 21 |longm = 21 |longs = 20 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Србија]] | subdivision_type1 = Традиционален регион | subdivision_name1 = [[Јужна Србија]] | subdivision_type2 = Управен Округ | subdivision_name2 = [[Топлички Управен Округ|Топлички]] | subdivision_type3 = Град | subdivision_name3 = [[Прокупље]] | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 420 | population_footnotes = | population_total = 101 | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Средноевропско време|CET]] |utc_offset = +1 | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[Средноевропско летно време|CEST]] |utc_offset_DST = +2 | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 18424 | area_code_type = | area_code = 027 | registration_plate = PK }} '''Плочник''' — населено место во градот [[Прокупље]] [[Топлички Управен Округ]], [[Србија]]. Според пописот од 2022 година имало 101 жител.<ref>[http://pop-stat.mashke.org/serbia-census.htm All places: 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2002, 2011, 2022 censuses] pop-stat.mashke.org </ref> == Поврзано == * [[Прокупље]] * [[Топлички Управен Округ]] * [[Јужна Србија]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Населени места во Прокупље]] [[Категорија:Населени места во Јужна Србија]] 00dtqix8xou0l9bs484g4n0v77yety5 5545623 5545614 2026-04-28T08:02:44Z Marco Mitrovich 114460 5545623 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Плочник | native_name = Плочник | settlement_type = Населба | image_skyline = Plocnik Prokuplje2.jpg | image_alt = | image_caption = Стара железничка станица во Плочник | nickname = | pushpin_map = Serbia | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 43 |latm = 12 |lats = 07 |latNS = N | longd = 21 |longm = 21 |longs = 20 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Србија]] | subdivision_type1 = Традиционален регион | subdivision_name1 = [[Јужна Србија]] | subdivision_type2 = Управен Округ | subdivision_name2 = [[Топлички Управен Округ|Топлички]] | subdivision_type3 = Град | subdivision_name3 = [[Прокупље]] | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 420 | population_footnotes = | population_total = 101 | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Средноевропско време|CET]] |utc_offset = +1 | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[Средноевропско летно време|CEST]] |utc_offset_DST = +2 | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 18424 | area_code_type = | area_code = 027 | registration_plate = PK }} '''Плочник''' — населено место во градот [[Прокупље]] [[Топлички Управен Округ]], [[Србија]]. Според пописот од 2022 година имало 101 жител.<ref>[http://pop-stat.mashke.org/serbia-census.htm All places: 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2002, 2011, 2022 censuses] pop-stat.mashke.org </ref> [[Податотека:Плочник 01.jpg|мини|250п|центар|Археолошко наоѓалиште Плочник]] == Поврзано == * [[Плочник (археолошко наоѓалиште)]] * [[Прокупље]] * [[Топлички Управен Округ]] * [[Јужна Србија]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Населени места во Прокупље]] [[Категорија:Населени места во Јужна Србија]] g0iiw4xmppvtzwf9fh41ozafs5vmsiz Џамија Бедевизаде Ахмед-бег 0 1392857 5545620 2026-04-28T08:00:47Z Тиверополник 1815 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1340677775|Bedevizade Ahmed Bey Mosque]]“ 5545620 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Верски објект|building_name=Џамија Бедевизаде Ахмед-бег|native_name=Bedevizade Ahmed Bey Mescidi|native_name_lang=tr|religious_affiliation=[[сунитски ислам]]|image=Bedevizade Ahmed Bey Mescidi44.JPG|caption=|map_type=Turkey|coordinates={{coord|41|41|21|N|26|32|32|E|region:TR_type:landmark|display=inline,title}}|map_size=|map_caption=Location of the mosque in Turkey.|location=|province=[[Одрин]]|country=[[Турција]]|status=|functional_status=|heritage_designation=|leadership=|website=|architect=|architecture_type=Џамија|architecture_style=[[османлиска архитектура]]|funded_by=Балабан-паша|general_contractor=|groundbreaking=|year_completed=|facade_direction=|height_max=|dome_dia_outer=|dome_dia_inner=|minaret_quantity=1|minaret_height=|materials=|designation1=|designation1_offname=|designation1_type=Cultural|designation1_criteria=|designation1_date=|designation1_number=|designation1_free1name=|designation1_free1value=|designation1_free2name=|designation1_free2value=}} '''Џамија Бедевизаде Ахмед-бег''' (турски:Bedevizade Ahmed Bey Mescidi) - турска џамија изградена од Бедевизаде Ахмед-бег во центарот на [[Одрин (покраина)|областа Одрин]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://dinhizmetleri.diyanet.gov.tr/Documents/2021%20Edirne%20Camileri%20ve%20Selimiye%20Sempozyumu.pdf|title=Edirne Camileri ve Selimiye Sempozyumu|work=dinhizmetleri.diyanet.gov.tr|archive-url=https://web.archive.org/web/20241228183744/https://dinhizmetleri.diyanet.gov.tr/Documents/2021%20Edirne%20Camileri%20ve%20Selimiye%20Sempozyumu.pdf|archive-date=28 December 2024|accessdate=28 December 2024}}</ref> Меѓу народот е позната како Алаџа џамија. <ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/riyazibeldeiedirne/page/n49/mode/2up?q=Alaca|title=Riyâz-ı Belde-i Edirne|last=Ahmet Bâdi|first=Ratip Kazancıgil|date=2000}}</ref> Не постојат информации за датумот на изградба на џамијата. Џамијата била срушена до темел во 1954 година и повторно изградена, делумно верна на оригиналот. Се смета дека била изградена во раниот [[Отоманско Царство|отомански период]]. Таа има квадратен план. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://kulturenvanteri.com/arastir/|title=Araştır • Kültür Envanteri|work=kulturenvanteri.com|language=tr|accessdate=2026-02-25}}</ref> Покриена со дрвен покрив, [[Минаре|минарето]] во северозападниот агол на џамијата е направено од [[Тула|тули]] и има еден балкон. Изградена од грубо делкан камен, џамијата има двокатни прозорци на своите фасади. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://kulturportali.gov.tr/turkiye/edirne/kulturenvanteri/bedevizade-ahmet-bey-camii--alaca-mescid-|title=BEDEVİZADE AHMET BEY CAMİİ (ALACA MESCİD)|work=Kültür Portalı|accessdate=2026-02-25}}</ref> Во градината на џамијата има гробишта. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://edirnekultur.com/detay/bedevi-zade-ahmet-mescidi-alaca-mescidi-camii-606|title=Bedevi Zade Ahmet Mescidi (Alaca Mescidi) Camii|last=|work=Bedevi Zade Ahmet Mescidi (Alaca Mescidi) Camii|language=tr-TR|accessdate=2026-02-25}}</ref> Во сопственост на Генералниот директорат за фондации, џамијата е регистрирана како споменик од Група 1 кој бара заштита со одлуката бр. 7697 на Одборот за заштита на културното и природното наследство на Одрин од 04.07.2003 година. <ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/edirnetasinmazkulturvarliklarienvanteri1/page/n91/mode/2up?view=theater&q=Alaca|title=Edirne Taşınmaz Kültür Varlıkları Envanteri Cilt I|date=2013|publisher=Edirne Valiliği Yayınları}}</ref> [[Категорија:Отомански џамии во Турција]] [[Категорија:Џамии во Одрин]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] 2rox6sa4sshekjuvv1yib3kwoooo83g 5545622 5545620 2026-04-28T08:02:26Z Тиверополник 1815 5545622 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Верски објект|building_name=Џамија Бедевизаде Ахмед-бег|native_name=Bedevizade Ahmed Bey Mescidi|native_name_lang=tr|religious_affiliation=[[сунитски ислам]]|image=Bedevizade Ahmed Bey Mescidi44.JPG|caption=|map_type=Turkey|coordinates={{coord|41|41|21|N|26|32|32|E|region:TR_type:landmark|display=inline,title}}|map_size=|map_caption=Location of the mosque in Turkey.|location=|province=[[Одрин]]|country=[[Турција]]|status=|functional_status=|heritage_designation=|leadership=|website=|architect=|architecture_type=Џамија|architecture_style=[[османлиска архитектура]]|funded_by=Балабан-паша|general_contractor=|groundbreaking=|year_completed=|facade_direction=|height_max=|dome_dia_outer=|dome_dia_inner=|minaret_quantity=1|minaret_height=|materials=|designation1=|designation1_offname=|designation1_type=Cultural|designation1_criteria=|designation1_date=|designation1_number=|designation1_free1name=|designation1_free1value=|designation1_free2name=|designation1_free2value=}} '''Џамија Бедевизаде Ахмед-бег''' ([[Турски јазик|турски]]: ''Bedevizade Ahmed Bey Mescidi'') — турска [[џамија]] изградена од Бедевизаде Ахмед-бег во центарот на [[Одрин (покраина)|областа Одрин]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://dinhizmetleri.diyanet.gov.tr/Documents/2021%20Edirne%20Camileri%20ve%20Selimiye%20Sempozyumu.pdf|title=Edirne Camileri ve Selimiye Sempozyumu|work=dinhizmetleri.diyanet.gov.tr|archive-url=https://web.archive.org/web/20241228183744/https://dinhizmetleri.diyanet.gov.tr/Documents/2021%20Edirne%20Camileri%20ve%20Selimiye%20Sempozyumu.pdf|archive-date=28 December 2024|accessdate=28 December 2024}}</ref> Меѓу народот е позната како Алаџа џамија. <ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/riyazibeldeiedirne/page/n49/mode/2up?q=Alaca|title=Riyâz-ı Belde-i Edirne|last=Ahmet Bâdi|first=Ratip Kazancıgil|date=2000}}</ref> Не постојат информации за датумот на изградба на џамијата. Џамијата била срушена до темел во 1954 година и повторно изградена, делумно верна на оригиналот. Се смета дека била изградена во раниот [[Отоманско Царство|отомански период]]. Таа има квадратен план. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://kulturenvanteri.com/arastir/|title=Araştır • Kültür Envanteri|work=kulturenvanteri.com|language=tr|accessdate=2026-02-25}}</ref> Покриена со дрвен покрив, [[Минаре|минарето]] во северозападниот агол на џамијата е направено од [[Тула|тули]] и има еден балкон. Изградена од грубо делкан камен, џамијата има двокатни прозорци на своите фасади. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://kulturportali.gov.tr/turkiye/edirne/kulturenvanteri/bedevizade-ahmet-bey-camii--alaca-mescid-|title=BEDEVİZADE AHMET BEY CAMİİ (ALACA MESCİD)|work=Kültür Portalı|accessdate=2026-02-25}}</ref> Во градината на џамијата има гробишта. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://edirnekultur.com/detay/bedevi-zade-ahmet-mescidi-alaca-mescidi-camii-606|title=Bedevi Zade Ahmet Mescidi (Alaca Mescidi) Camii|last=|work=Bedevi Zade Ahmet Mescidi (Alaca Mescidi) Camii|language=tr-TR|accessdate=2026-02-25}}</ref> Во сопственост на Генералниот директорат за фондации, џамијата е регистрирана како споменик од Група 1 кој бара заштита со одлуката бр. 7697 на Одборот за заштита на културното и природното наследство на Одрин од 04.07.2003 година. <ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/edirnetasinmazkulturvarliklarienvanteri1/page/n91/mode/2up?view=theater&q=Alaca|title=Edirne Taşınmaz Kültür Varlıkları Envanteri Cilt I|date=2013|publisher=Edirne Valiliği Yayınları}}</ref> == Наводи == {{наводи}} {{Отомански џамии во Одрин}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Бедевизаде Ахмед-бег}} [[Категорија:Отомански џамии во Одрин]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Архитектура од 16 век]] i5ys0shixakhbjcbd0atgjgf7fwsm4o Разговор:Џамија Бедевизаде Ахмед-бег 1 1392858 5545621 2026-04-28T08:01:06Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: {{СЗР}}{{СИЕ Пролет 2026|корисник=Тиверополник|тема=Уметност|земја=Турција}} 5545621 wikitext text/x-wiki {{СЗР}}{{СИЕ Пролет 2026|корисник=Тиверополник|тема=Уметност|земја=Турција}} hf7j2491907wmusbsqbmazxgusf8rx2 Џамија Дарулхадис 0 1392859 5545624 2026-04-28T08:05:57Z Тиверополник 1815 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1339690820|Darülhadis Mosque]]“ 5545624 wikitext text/x-wiki   '''Џамија Дарулхадис''' - џамија која се наоѓа во [[Одрин]], [[Турција]]. Џамијата била изградена е во 1435 година од [[Мурат II]] на бреговите на [[Тунџа|реката Тунџа]]. Се водела дебата за тоа дали објектот бил изграден како [[џамија]] или како [[медреса]], и постојат различни мислења. За време на [[Балкански војни|Балканските војни]], неговото минаре било уништено од бугарски артилериски оган. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.edirnevdb.gov.tr/kultur/pdf/edirne_camileri.pdf|title=Edirne Camileri|last=Usal|first=Ahmet|date=25 December 2006|language=tr|trans-title=Edirne Mosques|archive-url=https://web.archive.org/web/20200228073005/http://www.edirnevdb.gov.tr/kultur/pdf/edirne_camileri.pdf|archive-date=28 February 2020|accessdate=23 February 2020}}</ref> На страната од џамијата, која е од страната на [[Кибла (ислам)|киблата]], има две [[Гробница|гробници]] . <ref>{{Наведена енциклопедија|access-date=23 February 2020}}</ref> Овие гробници ги содржат гробовите на двајца синови на Мурат II и децата на [[Мустафа III]] и [[Ахмед III]]. <ref>{{Наведено списание|last=Bozdoğan|first=Melek|last2=Kiran Çakir|first2=Hatice|last3=Özkan|first3=Selma|date=2006|title=Edi̇rne Türbeleri̇ni̇n Mekânsal Anali̇zi̇|url=https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/213761|journal=Trakya Univ J Sci|volume=7|issue=1|pages=23–31|archive-url=https://web.archive.org/web/20200223084150/https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/213761|archive-date=23 February 2020|access-date=23 February 2020}}</ref> [[Категорија:Џамии во Одрин]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] ahsv5qqrqy3zkgsty7pjin5ycip6gwk 5545626 5545624 2026-04-28T08:06:54Z Тиверополник 1815 5545626 wikitext text/x-wiki   '''Џамија Дарулхадис''' - џамија која се наоѓа во [[Одрин]], [[Турција]]. Џамијата била изградена е во 1435 година од [[Мурат II]] на бреговите на [[Тунџа|реката Тунџа]]. Се водела дебата за тоа дали објектот бил изграден како [[џамија]] или како [[медреса]], и постојат различни мислења. За време на [[Балкански војни|Балканските војни]], неговото минаре било уништено од бугарски артилериски оган. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.edirnevdb.gov.tr/kultur/pdf/edirne_camileri.pdf|title=Edirne Camileri|last=Usal|first=Ahmet|date=25 December 2006|language=tr|trans-title=Edirne Mosques|archive-url=https://web.archive.org/web/20200228073005/http://www.edirnevdb.gov.tr/kultur/pdf/edirne_camileri.pdf|archive-date=28 February 2020|accessdate=23 February 2020}}</ref> На страната од џамијата, која е од страната на [[Кибла (ислам)|киблата]], има две [[Гробница|гробници]] . <ref>{{Наведена енциклопедија|access-date=23 February 2020}}</ref> Овие гробници ги содржат гробовите на двајца синови на Мурат II и децата на [[Мустафа III]] и [[Ахмед III]]. <ref>{{Наведено списание|last=Bozdoğan|first=Melek|last2=Kiran Çakir|first2=Hatice|last3=Özkan|first3=Selma|date=2006|title=Edi̇rne Türbeleri̇ni̇n Mekânsal Anali̇zi̇|url=https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/213761|journal=Trakya Univ J Sci|volume=7|issue=1|pages=23–31|archive-url=https://web.archive.org/web/20200223084150/https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/213761|archive-date=23 February 2020|access-date=23 February 2020}}</ref> == Наводи == {{наводи}} {{Отомански џамии во Одрин}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Дарулхадис}} [[Категорија:Отомански џамии во Одрин]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Архитектура од 15 век]] krcr3v3472puqwo4vbredtwxg9890jv 5545627 5545626 2026-04-28T08:08:45Z Тиверополник 1815 5545627 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious building | building_name = Џамија Дарулхадис | native_name = Dar'ül Hadis Camii | native_name_lang = tr | religious_affiliation = [[сунитски ислам]] | image = Darülhadis Camii - 2025c.jpg | caption = | map_type = | map_size = | map_caption = | coordinates = {{coord|41.67867|26.54895|format=dms|type:landmark_region:TR|display=inline,title}} | location = [[Одрин]], Турција | status = | functional_status = | heritage_designation = | leadership = | website = | architect = | architecture_type = џамија | architecture_style = [[османлиска архитектура]] | general_contractor = | groundbreaking = | year_completed = 15 век | facade_direction = | height_max = | dome_dia_outer = | dome_dia_inner = | minaret_quantity = 1 | minaret_height = | materials = | designation1 = | designation1_offname = | designation1_type = Cultural | designation1_criteria = i, iv | designation1_date = | designation1_number = | designation1_free1name = | designation1_free1value = | designation1_free2name = | designation1_free2value = | image_skyline = | image_size = | latitude = | longitude = | architecture = yes }} '''Џамија Дарулхадис''' ([[Турски јазик|турски]]: ''Dar'ül Hadis Camii'') — џамија која се наоѓа во [[Одрин]], [[Турција]]. Џамијата била изградена е во 1435 година од [[Мурат II]] на бреговите на [[Тунџа|реката Тунџа]]. Се водела дебата за тоа дали објектот бил изграден како [[џамија]] или како [[медреса]], и постојат различни мислења. За време на [[Балкански војни|Балканските војни]], неговото минаре било уништено од бугарски артилериски оган. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.edirnevdb.gov.tr/kultur/pdf/edirne_camileri.pdf|title=Edirne Camileri|last=Usal|first=Ahmet|date=25 December 2006|language=tr|trans-title=Edirne Mosques|archive-url=https://web.archive.org/web/20200228073005/http://www.edirnevdb.gov.tr/kultur/pdf/edirne_camileri.pdf|archive-date=28 February 2020|accessdate=23 February 2020}}</ref> На страната од џамијата, која е од страната на [[Кибла (ислам)|киблата]], има две [[Гробница|гробници]] . <ref>{{Наведена енциклопедија|access-date=23 February 2020}}</ref> Овие гробници ги содржат гробовите на двајца синови на Мурат II и децата на [[Мустафа III]] и [[Ахмед III]]. <ref>{{Наведено списание|last=Bozdoğan|first=Melek|last2=Kiran Çakir|first2=Hatice|last3=Özkan|first3=Selma|date=2006|title=Edi̇rne Türbeleri̇ni̇n Mekânsal Anali̇zi̇|url=https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/213761|journal=Trakya Univ J Sci|volume=7|issue=1|pages=23–31|archive-url=https://web.archive.org/web/20200223084150/https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/213761|archive-date=23 February 2020|access-date=23 February 2020}}</ref> == Наводи == {{наводи}} {{Отомански џамии во Одрин}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Дарулхадис}} [[Категорија:Отомански џамии во Одрин]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Архитектура од 15 век]] 9papsv6rp7aveoum9fbmy4byob396n5 Разговор:Џамија Дарулхадис 1 1392860 5545625 2026-04-28T08:06:13Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: {{СЗР}}{{СИЕ Пролет 2026|корисник=Тиверополник|тема=Уметност|земја=Турција}} 5545625 wikitext text/x-wiki {{СЗР}}{{СИЕ Пролет 2026|корисник=Тиверополник|тема=Уметност|земја=Турција}} hf7j2491907wmusbsqbmazxgusf8rx2 Џамија Гази Хоџа 0 1392861 5545630 2026-04-28T08:12:40Z Тиверополник 1815 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1339691557|Gazi Hodja Mosque]]“ 5545630 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Верски објект|building_name=Џамија Гази Хоџа|native_name=Gazi Hoca Camii|religious_affiliation=[[сунитски ислам]]|image=Gazi Hoca Camii34.JPG|caption=|map_type=|coordinates={{coord|41.67867|26.54895|format=dms|type:landmark_region:TR|display=inline,title}}|map_size=|map_caption=|location=[[Одрин]], Турција|status=|functional_status=|heritage_designation=|leadership=|website=|architect=|architecture_type=џамија|architecture_style=[[османлиска архитектура]]|general_contractor=|groundbreaking=|year_completed=14 век|facade_direction=|height_max=|dome_dia_outer=|dome_dia_inner=|minaret_quantity=1|minaret_height=|materials=|designation1=|designation1_offname=|designation1_type=Cultural|designation1_criteria=i, iv|designation1_date=|designation1_number=|designation1_free1name=|designation1_free1value=|designation1_free2name=|designation1_free2value=}} Џамија Гази Хоџа — [[џамија]] која била изградена за време на [[Отоманско Царство|османлискиот период]] во [[Одрин]], Турција. Иако точниот датум на изградба на [[Џамија|џамијата]], која е еднокуполна ѕидана градба, е непознат, во изворите се споменува дека била изградена од Гази Хоџа Рустем во 14 век. <ref>{{Наведено списание|last=ÖZMEN|first=Abdulsamet|date=1 January 2019|title=Hoca-zâde Muhammed Râsim Hikmet Tarafından Kaleme Alınan Kıyâfetnâme Üzerine Bir|url=https://doi.org/10.15247/dev.2715|volume=2|issue=23|pages=775-806|doi=10.15247/dev.2715|issn=1308-6553|url-access=subscription}}</ref> Џамијата, која е под покровителство на Генералниот директорат за фондации, е под заштита од прв степен од страна на Одборот за споменици. Џамијата, која била реставрирана во 1992 година, продолжува да се користи и денес од страна на верниците. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/edirne/kulturenvanteri/gazi-hoca-camii|title=Gazi Hoca Camii|work=Kültür Portalı|accessdate=10 December 2024}}</ref> [[Категорија:Џамии во Одрин]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] kxaausgj2f68a5xeatoz6xgzbmixknc 5545633 5545630 2026-04-28T08:14:01Z Тиверополник 1815 5545633 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Верски објект|building_name=Џамија Гази Хоџа|native_name=Gazi Hoca Camii|religious_affiliation=[[сунитски ислам]]|image=Gazi Hoca Camii34.JPG|caption=|map_type=|coordinates={{coord|41.67867|26.54895|format=dms|type:landmark_region:TR|display=inline,title}}|map_size=|map_caption=|location=[[Одрин]], Турција|status=|functional_status=|heritage_designation=|leadership=|website=|architect=|architecture_type=џамија|architecture_style=[[османлиска архитектура]]|general_contractor=|groundbreaking=|year_completed=14 век|facade_direction=|height_max=|dome_dia_outer=|dome_dia_inner=|minaret_quantity=1|minaret_height=|materials=|designation1=|designation1_offname=|designation1_type=Cultural|designation1_criteria=i, iv|designation1_date=|designation1_number=|designation1_free1name=|designation1_free1value=|designation1_free2name=|designation1_free2value=}} Џамија Гази Хоџа ([[Турски јазик|турски]]: ''Gazi Hoca Camii'') — [[џамија]] која била изградена за време на [[Отоманско Царство|османлискиот период]] во [[Одрин]], Турција. Иако точниот датум на изградба на [[Џамија|џамијата]], која е еднокуполна ѕидана градба, е непознат, во изворите се споменува дека била изградена од Гази Хоџа Рустем во 14 век. <ref>{{Наведено списание|last=ÖZMEN|first=Abdulsamet|date=1 January 2019|title=Hoca-zâde Muhammed Râsim Hikmet Tarafından Kaleme Alınan Kıyâfetnâme Üzerine Bir|url=https://doi.org/10.15247/dev.2715|volume=2|issue=23|pages=775-806|doi=10.15247/dev.2715|issn=1308-6553|url-access=subscription}}</ref> Џамијата, која е под покровителство на Генералниот директорат за фондации, е под заштита од прв степен од страна на Одборот за споменици. Џамијата, која била реставрирана во 1992 година, продолжува да се користи и денес од страна на верниците. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/edirne/kulturenvanteri/gazi-hoca-camii|title=Gazi Hoca Camii|work=Kültür Portalı|accessdate=10 December 2024}}</ref> == Наводи == {{наводи}} {{Отомански џамии во Одрин}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Гази Хоџа}} [[Категорија:Отомански џамии во Одрин]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Архитектура од 14 век]] rhoaoxsko7ka932snfi729m6dit6di9 Поточиќ 0 1392862 5545631 2026-04-28T08:12:56Z Marco Mitrovich 114460 Создадена страница со: {{Инфокутија Населено место | name = Поточиќ | native_name = Поточић | settlement_type = Населба | image_skyline = Поточић раскрсница Прокупље 25 09 2023 Драган Цветковић Ниш.jpg | image_alt = | image_caption = Поточић | nickname = | pushpin_map = Serbia |... 5545631 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Поточиќ | native_name = Поточић | settlement_type = Населба | image_skyline = Поточић раскрсница Прокупље 25 09 2023 Драган Цветковић Ниш.jpg | image_alt = | image_caption = Поточић | nickname = | pushpin_map = Serbia | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 43 |latm = 14 |lats = 23 |latNS = N | longd = 21 |longm = 29 |longs = 22 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Србија]] | subdivision_type1 = Традиционален регион | subdivision_name1 = [[Јужна Србија]] | subdivision_type2 = Управен Округ | subdivision_name2 = [[Топлички Управен Округ|Топлички]] | subdivision_type3 = Град | subdivision_name3 = [[Прокупље]] | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 276 | population_footnotes = | population_total = 359 | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Средноевропско време|CET]] |utc_offset = +1 | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[Средноевропско летно време|CEST]] |utc_offset_DST = +2 | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 18423 | area_code_type = | area_code = 027 | registration_plate = PK }} '''Поточиќ''' ({{langx|sr|Поточић}}) — населено место во градот [[Прокупље]] [[Топлички Управен Округ]], [[Србија]]. Според пописот од 2022 година имало 359 жители.<ref>[http://pop-stat.mashke.org/serbia-census.htm All places: 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2002, 2011, 2022 censuses] pop-stat.mashke.org </ref> == Поврзано == * [[Прокупље]] * [[Топлички Управен Округ]] * [[Јужна Србија]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Населени места во Прокупље]] [[Категорија:Населени места во Јужна Србија]] go6sddrn2ykrfwbui5h8jivjk4qa96y Разговор:Џамија Гази Хоџа 1 1392863 5545632 2026-04-28T08:12:59Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: {{СЗР}}{{СИЕ Пролет 2026|корисник=Тиверополник|тема=Уметност|земја=Турција}} 5545632 wikitext text/x-wiki {{СЗР}}{{СИЕ Пролет 2026|корисник=Тиверополник|тема=Уметност|земја=Турција}} hf7j2491907wmusbsqbmazxgusf8rx2 Прекадин 0 1392864 5545634 2026-04-28T08:20:35Z Marco Mitrovich 114460 Создадена страница со: {{Инфокутија Населено место | name = Прекадин | native_name = Прекадин | settlement_type = Населба | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | pushpin_map = Serbia | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 43 |latm = 13 |lats... 5545634 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Прекадин | native_name = Прекадин | settlement_type = Населба | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | pushpin_map = Serbia | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 43 |latm = 13 |lats = 23 |latNS = N | longd = 21 |longm = 26 |longs = 24 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Србија]] | subdivision_type1 = Традиционален регион | subdivision_name1 = [[Јужна Србија]] | subdivision_type2 = Управен Округ | subdivision_name2 = [[Топлички Управен Округ|Топлички]] | subdivision_type3 = Град | subdivision_name3 = [[Прокупље]] | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 317 | population_footnotes = | population_total = 113 | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Средноевропско време|CET]] |utc_offset = +1 | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[Средноевропско летно време|CEST]] |utc_offset_DST = +2 | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 18424 | area_code_type = | area_code = 027 | registration_plate = PK }} '''Прекадин''' — населено место во градот [[Прокупље]] [[Топлички Управен Округ]], [[Србија]]. Според пописот од 2022 година имало 113 жители.<ref>[http://pop-stat.mashke.org/serbia-census.htm All places: 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2002, 2011, 2022 censuses] pop-stat.mashke.org </ref> == Поврзано == * [[Прокупље]] * [[Топлички Управен Округ]] * [[Јужна Србија]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Населени места во Прокупље]] [[Категорија:Населени места во Јужна Србија]] 9aujgta2yh6n8pqgeknkfs4duu66bgc Џамија Ајшекaдин 0 1392865 5545635 2026-04-28T08:22:18Z Тиверополник 1815 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1339690222|Ayşekadın Mosque]]“ 5545635 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Верски објект|building_name=Џамија Ајшекaдин|native_name=Ayşekadın Camii|religious_affiliation=[[сунитски ислам]]|image=Ayse Kadın Camii 6494.jpg|caption=|map_type=|coordinates={{coord|41.67127|26.56359|format=dms|type:landmark_region:TR|display=inline,title}}|map_size=|map_caption=|location=[[Одрин]], Турција|status=|functional_status=|heritage_designation=|leadership=|website=|architect=|architecture_type=џамија|architecture_style=[[османлиска архитектура]]|general_contractor=|groundbreaking=|year_completed=1468|facade_direction=|height_max=|dome_dia_outer=|dome_dia_inner=|minaret_quantity=1|minaret_height=|materials=|designation1=|designation1_offname=|designation1_type=Cultural|designation1_criteria=i, iv|designation1_date=|designation1_number=|designation1_free1name=|designation1_free1value=|designation1_free2name=|designation1_free2value=}} '''Џамија Ајшекaдин,''' [[џамија]] во населбата Ајше Кадин во [[Одрин]]. Ја изградила Ајше Хатун, ќерка на [[Мехмед I]], во 1468 година. Чешмите за миење покрај џамијата ги изградил Хаџи Мусли во 1647 година. Бади ефенди известил дека нејзината [[купола]] и [[минаре]] биле уништени во [[Земјотрес|земјотресот]] во [[Одрин]] во јули 1752 година, а дека [[Минаре|минарето]] било повторно оштетено во 1889 година од удар на гром. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://islamansiklopedisi.org.tr/aysekadin-camii|title=AYŞEKADIN CAMİİ|work=TDV İslâm Ansiklopedisi|language=tr|archive-url=https://web.archive.org/web/20200813075101/https://islamansiklopedisi.org.tr/aysekadin-camii|archive-date=13 August 2020|accessdate=4 December 2024}}</ref> <ref>{{Наведена книга|url=https://cdn.vgm.gov.tr/yayin/dergi/muhtelif/edirne-evkaf-i-islamiyye-tarihi--camiler-ve-mescit.pdf|title=Edirne Evkaf-ı İslâmiyye Tarihi|last=Dr. Rif'at Osman|date=1999|publisher=[[Vakıflar Genel Müdürlüğü Yayınları]]|page=87|language=tr|chapter=Ayşe Kadın Camii|access-date=8 December 2024}}</ref> [[Категорија:Џамии во Одрин]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] rukt2woy8yomy3w20xptcq6a3alo8h7 5545637 5545635 2026-04-28T08:23:29Z Тиверополник 1815 5545637 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Верски објект|building_name=Џамија Ајшекaдин|native_name=Ayşekadın Camii|religious_affiliation=[[сунитски ислам]]|image=Ayse Kadın Camii 6494.jpg|caption=|map_type=|coordinates={{coord|41.67127|26.56359|format=dms|type:landmark_region:TR|display=inline,title}}|map_size=|map_caption=|location=[[Одрин]], Турција|status=|functional_status=|heritage_designation=|leadership=|website=|architect=|architecture_type=џамија|architecture_style=[[османлиска архитектура]]|general_contractor=|groundbreaking=|year_completed=1468|facade_direction=|height_max=|dome_dia_outer=|dome_dia_inner=|minaret_quantity=1|minaret_height=|materials=|designation1=|designation1_offname=|designation1_type=Cultural|designation1_criteria=i, iv|designation1_date=|designation1_number=|designation1_free1name=|designation1_free1value=|designation1_free2name=|designation1_free2value=}} '''Џамија Ајшекaдин''' ([[Турски јазик|турски]]: ''Ayşekadın Camii'') — [[џамија]] во населбата Ајше Кадин во [[Одрин]]. Ја изградила Ајше Хатун, ќерка на [[Мехмед I]], во 1468 година. Чешмите за миење покрај џамијата ги изградил Хаџи Мусли во 1647 година. Бади ефенди известил дека нејзината [[купола]] и [[минаре]] биле уништени во [[Земјотрес|земјотресот]] во [[Одрин]] во јули 1752 година, а дека [[Минаре|минарето]] било повторно оштетено во 1889 година од удар на гром. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://islamansiklopedisi.org.tr/aysekadin-camii|title=AYŞEKADIN CAMİİ|work=TDV İslâm Ansiklopedisi|language=tr|archive-url=https://web.archive.org/web/20200813075101/https://islamansiklopedisi.org.tr/aysekadin-camii|archive-date=13 August 2020|accessdate=4 December 2024}}</ref> <ref>{{Наведена книга|url=https://cdn.vgm.gov.tr/yayin/dergi/muhtelif/edirne-evkaf-i-islamiyye-tarihi--camiler-ve-mescit.pdf|title=Edirne Evkaf-ı İslâmiyye Tarihi|last=Dr. Rif'at Osman|date=1999|publisher=[[Vakıflar Genel Müdürlüğü Yayınları]]|page=87|language=tr|chapter=Ayşe Kadın Camii|access-date=8 December 2024}}</ref> == Наводи == {{наводи}} {{Отомански џамии во Одрин}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ајшекaдин}} [[Категорија:Отомански џамии во Одрин]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Архитектура од 14 век]] nbnwhhn0utriert66u61lt7ncizdp5d Разговор:Џамија Ајшекaдин 1 1392866 5545636 2026-04-28T08:22:37Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: {{СЗР}}{{СИЕ Пролет 2026|корисник=Тиверополник|тема=Уметност|земја=Турција}} 5545636 wikitext text/x-wiki {{СЗР}}{{СИЕ Пролет 2026|корисник=Тиверополник|тема=Уметност|земја=Турција}} hf7j2491907wmusbsqbmazxgusf8rx2 Прекашница 0 1392867 5545645 2026-04-28T08:34:23Z Marco Mitrovich 114460 Создадена страница со: {{Инфокутија Населено место | name = Прекашница | native_name = Прекашница | settlement_type = Населба | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | pushpin_map = Serbia | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 43 |latm = 1... 5545645 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Прекашница | native_name = Прекашница | settlement_type = Населба | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | pushpin_map = Serbia | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 43 |latm = 11 |lats = 25 |latNS = N | longd = 21 |longm = 26 |longs = 16 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Србија]] | subdivision_type1 = Традиционален регион | subdivision_name1 = [[Јужна Србија]] | subdivision_type2 = Управен Округ | subdivision_name2 = [[Топлички Управен Округ|Топлички]] | subdivision_type3 = Град | subdivision_name3 = [[Прокупље]] | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 421 | population_footnotes = | population_total = 8 | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Средноевропско време|CET]] |utc_offset = +1 | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[Средноевропско летно време|CEST]] |utc_offset_DST = +2 | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 18400 | area_code_type = | area_code = 027 | registration_plate = PK }} '''Прекашница''' — населено место во градот [[Прокупље]] [[Топлички Управен Округ]], [[Србија]]. Според пописот од 2022 година имало 8 жители.<ref>[http://pop-stat.mashke.org/serbia-census.htm All places: 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2002, 2011, 2022 censuses] pop-stat.mashke.org </ref> == Поврзано == * [[Прокупље]] * [[Топлички Управен Округ]] * [[Јужна Србија]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Населени места во Прокупље]] [[Категорија:Населени места во Јужна Србија]] lt7yfydwcoc778pbfrbd3u9miq90gqt Прекопуце 0 1392868 5545652 2026-04-28T08:41:34Z Marco Mitrovich 114460 Создадена страница со: {{Инфокутија Населено место | name = Прекопуце | native_name = Прекопуце | settlement_type = Населба | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | pushpin_map = Serbia | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 43 |latm = 16 |l... 5545652 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Прекопуце | native_name = Прекопуце | settlement_type = Населба | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | pushpin_map = Serbia | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 43 |latm = 16 |lats = 21 |latNS = N | longd = 21 |longm = 25 |longs = 06 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Србија]] | subdivision_type1 = Традиционален регион | subdivision_name1 = [[Јужна Србија]] | subdivision_type2 = Управен Округ | subdivision_name2 = [[Топлички Управен Округ|Топлички]] | subdivision_type3 = Град | subdivision_name3 = [[Прокупље]] | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 345 | population_footnotes = | population_total = 48 | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Средноевропско време|CET]] |utc_offset = +1 | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[Средноевропско летно време|CEST]] |utc_offset_DST = +2 | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 18403 | area_code_type = | area_code = 027 | registration_plate = PK }} '''Прекопуце''' — населено место во градот [[Прокупље]] [[Топлички Управен Округ]], [[Србија]]. Според пописот од 2022 година имало 48 жители.<ref>[http://pop-stat.mashke.org/serbia-census.htm All places: 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2002, 2011, 2022 censuses] pop-stat.mashke.org </ref> == Поврзано == * [[Прокупље]] * [[Топлички Управен Округ]] * [[Јужна Србија]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Населени места во Прокупље]] [[Категорија:Населени места во Јужна Србија]] juni7ndxatazg68qxg1f21xscegeehy Википедија:Уредувачки маратони - Растенијата околу нас: Куманово 4 1392869 5545664 2026-04-28T08:55:57Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: На 1 мај 2026 година се одржа уредувачки маратон посветен на темата „Растенијата околу нас: Куманово“, со ученици членови на [[Википедија:Вики Клуб Куманово|Вики клубот во Куманово]]. Во рамки на настанот зборуваше координаторката на вики клубот Стој... 5545664 wikitext text/x-wiki На 1 мај 2026 година се одржа уредувачки маратон посветен на темата „Растенијата околу нас: Куманово“, со ученици членови на [[Википедија:Вики Клуб Куманово|Вики клубот во Куманово]]. Во рамки на настанот зборуваше координаторката на вики клубот Стојна Арсовска Доневска. На присутните им беше одржана едукативна работилница за X. Учениците членови од Вики Клубот од Куманово на крајот од настанот, напишаа X статии за. == Придонеси== {| class="wikitable sortable" |+Список на учесници !Корисничко име !Статии |- |[[Корисник:|Корисник:]] |{{подреден список|[[статија]] (Н)|}} |- |[[Корисник:|Корисник:]] |{{подреден список|[[статија]] (Н)|}} |- |[[Корисник:|Корисник:]] |{{подреден список|[[статија]] (Н)|}} |- |[[Корисник:|Корисник:]] |{{подреден список|[[статија]] (Н)|}} |- |[[Корисник:|Корисник:]] |{{подреден список|[[статија]] (Н)|}} |- |} ==== Галерија ==== == Надворешни врски == * [[:c:Category:Wikimedia MKD workshops in 2026|Галерија со фотографии од настанoт]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки маратони]] [[Категорија:Википедија:Викимедија МКД во 2026 година]] rkm6n0pvqpgtc3sd09eevzblihoka4h Разговор:Даниел Е. Ата 1 1392870 5545668 2026-04-28T09:12:42Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: {{СЗР}} 5545668 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx Разговор:Просперо Алпини 1 1392871 5545671 2026-04-28T09:14:53Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: {{СЗР}} 5545671 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx Аделаид Лабил-Гијар 0 1392872 5545672 2026-04-28T09:15:53Z BosaFi 115936 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1345501920|Adélaïde Labille-Guiard]]“ 5545672 wikitext text/x-wiki '''Аделаид Лабил-Гиjар''' (11 април 1749 – 24 април 1803), позната и како '''Аделаид Лабил-Гијар де Вертус''', била француска минијатуристка и портретистка.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780195148909.001.0001/acref-9780195148909-e-583|title=The Oxford Encyclopedia Women in World History|last=Auricchio|first=Laura|date=1 January 2008|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-514890-9|language=en|chapter=Labille-Guiard, Adélaïde}}</ref> Таа се залагала жените да имаат исти можности како и мажите за да станат големи сликари. Лабил-Гијар била една од првите жени што станала членка на Кралската академија и првата уметница што добила дозвола да отвори студио за своите ученици во [[Лувр]]. == Ран живот и студии == [[Податотека:Self-Portrait_of_Adélaide_Labille-Guiard.jpg|лево|мини|Автопортрет, минијатура]] Аделаид Лабил била родена на 11 април 1749 година во [[Париз]]. Нејзиниот татко, Клод-Едме Лабил (1705–1788) бил трговец со галантерија за шивачи и кројачи.<ref name=":2">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.oxfordartonline.com/groveart/display/10.1093/gao/9781884446054.001.0001/oao-9781884446054-e-7000048514|title=Labille-Guiard [née Labille], Adélaïde|last=Nicholson|first=Kathleen|year=2003|work=Grove Art Online|language=en|doi=10.1093/gao/9781884446054.article.T048514|isbn=9781884446054}}</ref> се усовршила во изработка на минијатури, пастели и маслени слики. За нејзиното образование и уметничка подготовка се зачувани малку податоци, бидејќи во XVIII век преовладувал ставот дека мајсторите, најчесто мажи, не треба да обучуваат женски ученици. Во тој период жените се сметале за неподобни да посетуваат настава заедно со мажи. Во младоста, Лабил-Гијар учела минијатурно сликарство кај сликарот Франсоа-Ели Винсент, а нејзините први творби биле претставени во Академијата де Сен-Лик. Лабил-Гијар се омажила за Луј-Николас Гијар во 1769 година, но се разделила од него по осум години, способна да се издржува преку своите уметнички дела. Таа чиракувала кај мајсторот на пастели [[Морис Кантен де Латур|Квентин де Латур]] до 1774 година. Од 1776 до 1780 година, почнала да учи [[маслено сликарство]] со нејзиниот пријател од детство Франсоа-Андре Винсент, кој подоцна станал нејзин сопруг.<ref name=":2">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.oxfordartonline.com/groveart/display/10.1093/gao/9781884446054.001.0001/oao-9781884446054-e-7000048514|title=Labille-Guiard [née Labille], Adélaïde|last=Nicholson|first=Kathleen|year=2003|work=Grove Art Online|language=en|doi=10.1093/gao/9781884446054.article.T048514|isbn=9781884446054}}</ref> == Достигнувања == [[Податотека:Adélaïde_Labille-Guiard_-_The_Sculptor_Augustin_Pajou_-_WGA12364.jpg|лево|мини|''Скулпторот Аугустин Пажу'', 1783 година, од Аделаид Лабил-Гијар.]] [[Податотека:Mme_Louise-Elisabeth_with_her_two_year_old_son.jpg|лево|мини|''Портрет на Луиз-Елизабет од Франција со нејзиниот син'' од Аделаид Лабил-Гијар]] === Изложби во Академијата на Сен Лук === Лабил-Гијар била примена во Академијата де Сен-Лик во 1767 година, на дваесетгодишна возраст. Нејзиното приемно дело подоцна се изгубило, а денес не постојат зачувани записи поврзани со него. Членството во Академијата ѝ овозможило простор каде што можела професионално да се занимава со уметност. Во 1774 година таа ги претставила своите дела на салонот на Академијата, а изложбата постигнала голем успех. Тоа предизвикало негодување кај Кралската Академија за сликарство и скулптура, која со поддршка од монархијата во март 1776 година донела указ за укинување на „еснафите, братствата и заедниците на уметности и занаети“. Поради ова, Académie de Saint-Luc била принудена да престане со работа во 1777 година. И покрај тоа, Лабил-Гијар не се откажала од своите уметнички стремежи. === Станување член на Кралската академија === Откако Академијата Сен-Лик ги затворила своите врати, Лабил-Гијар почнала да учи маслено сликарство, за да може да аплицира во Кралската академија, која барала од неа да презентира барем една слика во масло за прием. Кон крајот на 1770-тите, таа насликала неколку портрети на водечки академици, што и помогнало да оствари контакт со [[Кралска академија на сликарството и вајарството|Кралската академија за сликарство и скулптура]]. решила да претстави дел од своето творештво на Салонот на кореспонденцијата во 1779 и 1783 година. Меѓу изложените дела се наоѓале и нејзини автопортрети изработени во пастел и масло, кои добиле позитивни оценки од критиката. Нејзината умешност како сликарка во масло и пастел брзо привлекла внимание, па стекнала широко признание низ Франција, што подоцна ѝ овозможило прием во Royal Academy of Painting and Sculpture. На 31 мај 1783 година, таа станала членка на Француската кралска академија за сликарство и скулптура. Истиот ден била примена и нејзината ривалка Елизабет Луиз Виже ле Брун, при што двете станале првите жени примени во оваа институција. И Лабил-Гијар и Виже ле Брун биле веднаш критикувани по нивниот прием од оние кои биле бесни поради влегувањето на жените; Лабил-Гијар претрпела напади и врз нејзината уметност и врз нејзиниот карактер. Еден анонимен памфлет од 1783 година'','' ја обвини Лабил-Гијар за размена на сексуални услуги за помош со сликањето. Памфлетот се навраќа на името на Франсоа-Андре Винсент за кој се шпекулирало дека бил нејзин љубовник, велејќи дека Лабил Гијар имала „дваесет стотини или две илјади“ љубовници.<ref name=":5">{{Наведување|last=Auricchio|first=Laura|title=Labille-Guiard, Adélaïde|date=2008-01-01|url=https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780195148909.001.0001/acref-9780195148909-e-583;jsessionid=2A41F04DE11EC78369A5B0C3F0EBB950|access-date=2023-05-21|publisher=Oxford University Press|language=en|doi=10.1093/acref/9780195148909.001.0001|isbn=978-0-19-514890-9}}</ref> Сепак, приемот во Кралската академија ѝ отворил врати на Лабил-Гијар бидејќи добила покровителство од кралското семејство. === Сликарка за кралското семејство === Преку чиста уметничка способност и талент, Лабил-Гијар станала сликарка за кралското семејство. Нејзини кралски покровители биле тетката на [[Луј XVI]] од Франција, принцезата Марија Аделаида и нејзината сестра Викторија Луиз, како и сестрата на кралот Елизабета, кои ѝ помогнале да добие владина [[Пензиски систем|пензија]] од 1.000 лири. Во 1787 година, станала ''сликарка на жени'', позиција што ја довело до сликање на ''Госпоѓа Аделаида'' и ''Госпоѓа Викторија.'' Портретот на Аделаида, завршен во 1787 година, бил едно од најголемите и најамбициозните дела на Лабил-Гијар дотогаш. Подоцна, во 1788 година, сликала за братот на кралот, грофот од Прованса (подоцна [[Луј XVIII]]). Добила задача да го наслика во центарот на едно големо историско дело, „Прием на витез од Сен Лазар од господинот, голем мајстор на редот“. Во 1795 година таа добила сместување за уметник во [[Лувр]]<ref name=":2">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.oxfordartonline.com/groveart/display/10.1093/gao/9781884446054.001.0001/oao-9781884446054-e-7000048514|title=Labille-Guiard [née Labille], Adélaïde|last=Nicholson|first=Kathleen|year=2003|work=Grove Art Online|language=en|doi=10.1093/gao/9781884446054.article.T048514|isbn=9781884446054}}</ref> и нова пензија од 2.000 лири. Била првата жена уметник на која ѝ било дозволено да отвори студио за себе и за своите студенти во Лувр.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/50womenartistsyo0000weid|title=50 women artists you should know|last=Christiane|first=Weidemann|date=2008|publisher=Prestel|others=Larass, Petra., Klier, Melanie, 1970-|isbn=9783791339566|location=Munich|oclc=195744889|url-access=registration}}</ref><gallery widths="145" heights="145" mode="packed" caption="Портрети на париското општество од Аделаид Лабил-Гијар"> Податотека:Elisabeth_Philippine_Marie_Helene_de_Bourbon_Labille-Guiard_1788.jpg|алт=Elisabeth de France (oil on canvas)| [[Елизабета (француска принцеза)|Елизабета]] Податотека:Elisabeth_de_France_Labille-Guiard_1787.jpg|алт=Elisabeth de France (pastel)| [[Елизабета (француска принцеза)|Елизабета]] Податотека:Labille-Guiard_Helena_Massalska.jpg|алт=Helena Massalska| Хелена Масалска Податотека:Labille-Guiard_-_Madame_Alexis_1787.jpg|алт=Madame Alexis (Adélaïde Prévost)| Мадам Алексис (Аделаид Превост) Податотека:Adrienne-lafayette-mw4967.jpg|алт=Adrienne Lafayette| Адриен Лафајет </gallery> == Застапник на млади жени уметници == Лабил-Гијар имала влијание врз нејзините млади жени уметници. Во писмо напишано од мајка чија ќерка студирала сликарство кај жена академик (која, според описот, се чини дека е Лабил-Гијар), таа објаснила дека наставничката инсистирала на одржување на највисоките стандарди на скромност во нејзиното студио. Во текот на своето членство во Кралста Академија, Аделаид Лабил Гијар постојано ја покажувала својата поддршка за жените-студентки. На седницата од 23 септември 1790 година, таа предложила жените да можат да се примаат во Академијата без ограничување на бројот, како и да добијат право да учествуваат во нејзиниот управен одбор. Двата предлога биле прифатени.<ref name="Auricchio 2009" /> Сепак, конзервативците на академијата го одбиле предлогот и ја критикувале Лабил Гиар како „Јованка Орлеанка“ и „кокошка меѓу петли“, а била слично осудена и од радикалите. Гијар и понатаму активно се борела за правата и образованието на жените. Таа му поднела меморандум на Националното собрание во кој се осврнала на образованието на млади девојки без финансиски средства, а на тие идеи подоцна се повикал [[Шарл Морис де Талеран-Перигор]] во своето дело. == Наследство == Меѓу јавните колекции што содржат дела од Аделаид Лабил-Гијар се Музејот Гети, Музејот на уметност Феникс, Музеите на уметност на Универзитетот Харвард, Музејот на уметност во Хонолулу, Музејот на уметност Кимбел (Форт Ворт, Тексас), Музејот на уметност во округот Лос Анџелес, [[Лувр]], [[Метрополитен (музеј)|Музејот на уметност Метрополитен]], Националната галерија на уметност (Вашингтон), Националниот музеј во Варшава, Националниот музеј на жени во уметноста (Вашингтон), Музејот на уметноста Спид (Кентаки) и [[Версај (дворец)|Версај]]. Неодамна бил откриен голем пастел од Аделаид Лабил-Гијар. Се претпоставува дека станува збор за претходна верзија на „Портретот на госпоѓа Клодион“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://whatname.com/adelaide-labille-guiard/|title=Adélaïde Labille-Guiard|work=Paintings and Sculptures}}</ref> Лабил-Гијар е претставена во инсталацијата на [[Џуди Чикаго]] ''Вечерата'', претставена на една од 999-те плочки''.'' Таа е наведена под [[Артемизија Џентилески]].<ref name="Adelaide">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.brooklynmuseum.org/eascfa/dinner_party/heritage_floor/adelaide_labille_guiard.php|title=Adelaide Labille-Guiard|year=2007|work=Elizabeth A. Sackler Center for Feminist Art: The Dinner Party: Heritage Floor: Adélaïde Labille-Guiard|publisher=[[Brooklyn Museum]]|accessdate=13 December 2011}}</ref> == Галерија == <gallery widths="145" heights="145" mode="packed"> Податотека:Adélaide_Labille-Guiard_-_Comedian_Tournelle_1799.jpg|алт=The comedian Tournelle| Комичарот Турнел Податотека:Labille-Guiard,_van_Loo.jpg|алт=The painter van Loo| Сликарот ван Лоо Податотека:Madame_Victoire_of_France.jpg|алт=Madame Victoire of France| ''Госпоѓа Викторија од Франција'' Податотека:Labille-Guiard_Robespierre.jpg|алт=Robespierre| ''[[Максимилијан Робеспјер|Робеспјер]]'' Податотека:Madame_adelaide_de_France.jpg|алт=Princess Marie Adélaïde of France| ''Принцезата Марија Аделаид од Франција'' Податотека:Marie-Gabrielle_Capet02.jpg|алт=Marie-Gabrielle Capet, study| ''Мари-Габриел Капе, студија'' Податотека:Madame_de_Genlis_1780.jpg|алт=Madame de Genlis, 1780| ''Госпоѓа де Женли'', 1780 година Податотека:Marie-Gabrielle_Capet.jpg|алт=Marie-Gabrielle Capet, 1785| ''Марија-Габриел Капе'', 1785 година Податотека:Adélaide_Labille-Guiard_-_Joachim_Lebreton_1795.jpg|алт=Joachim Lebreton, 1795| ''Јоаким Лебретон'', 1795 Податотека:Adélaide_Labille-Guiard_001.jpg|алт=François-André Vincent, 1795| ''Франсоа-Андре Винсент'', 1795 година Податотека:Adélaide_Labille-Guiard_(1749−1803)-_Mme_Dugazon_in_the_Role_of_Babet_-_Mme_Dugazon_Babetin_roolissa_-_Mme_Dugazon_i_rollen_av_Babet_(29433004546).jpg|алт=Mme Dugazon in the Role of Babet, 1775 or 1790| ''Госпоѓа Дугазон во улогата на Бабет'', 1775 или 1790 година Податотека:Adélaïde_Labille-Guiard_-_Portrait_of_a_Man_-_2017.18_-_Dallas_Museum_of_Art.jpg|алт=Portrait of a Man| ''Портрет на маж'' Податотека:Madame_Mitoire_with_her_children,_by_Adelaide_Labille-Guiard.jpg|алт=Madame Charles Mitoire with her children, 1783| ''Госпоѓа Шарл Митоар со своите деца'', 1783 година Податотека:Duchesse_d'Aiguillon_(1770-1818),_by_Adélaïde_Labille-Guiard.jpg|алт=Portrait of Duchesse d'Aiguillon, 1790| ''Портрет на војвотката Дагиљон'', 1790 година Податотека:Comtesse_de_Selve.jpg|алт=Madame de Selve faisant de la musique| Мадам де Селве </gallery> == Наводи == .mw-parser-output .reflist-columns-2{column-width:30em}.mw-parser-output .reflist-columns-3{column-width:25em}body.skin-vector-2022 .mw-parser-output .reflist-columns-2{column-width:27em}body.skin-vector-2022 .mw-parser-output .reflist-columns-3{column-width:22.5em}.mw-parser-output .references[data-mw-group=upper-alpha]{list-style-type:upper-alpha}.mw-parser-output .references[data-mw-group=upper-roman]{list-style-type:upper-roman}.mw-parser-output .references[data-mw-group=lower-alpha]{list-style-type:lower-alpha}.mw-parser-output .references[data-mw-group=lower-greek]{list-style-type:lower-greek}.mw-parser-output .references[data-mw-group=lower-roman]{list-style-type:lower-roman}.mw-parser-output div.reflist-liststyle-upper-alpha .references{list-style-type:upper-alpha}.mw-parser-output div.reflist-liststyle-upper-roman .references{list-style-type:upper-roman}.mw-parser-output div.reflist-liststyle-lower-alpha .references{list-style-type:lower-alpha}.mw-parser-output div.reflist-liststyle-lower-greek .references{list-style-type:lower-greek}.mw-parser-output div.reflist-liststyle-lower-roman .references{list-style-type:lower-roman} == Библиографија == * Аурикио, Лаура. ''Аделаид Лабил-Гујард: Уметник во ерата на револуцијата'', Лос Анџелес: Музеј Џ. Пол Гети, 2009 година. * Бејџер, Кетрин. [http://www.metmuseum.org/toah/hd/lagui/hd_lagui.htm „Adélaïde Labille-Guiard (1749–1803)“] во ''Хајлбрун Времеплов на историјата на уметноста'', www.metmuseum.org, објавен во јуни 2016 година. * Чикаго, Џуди. ''Вечерата: Од создавањето до зачувувањето'', Лондон: Мерел, 2007. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/1-85894-370-1|<bdi>1-85894-370-1</bdi>]] * Пасез, Ен-Мари. ''Adelaïde Labille-Guiard: Biographie et catalog raisonné'', Париз: 1973 година. * Порталис, Роџер (1901). „Adélaïde Labille-Guiard“ во ''Gazette des Beaux-Arts'', Лозана: 1901 година, стр.&nbsp;352–367. * Порталис, Роџер (1902). [[hdl:2027/gri.ark:/13960/t07w8w08k|''Adelaïde Labille-Guiard'']], Париз: Imprimerie Georges Petit, 1902 година. * Кејло, Жан. „Портрет на Мадам Аделаид од Франција, ќерка на Луј XV“, ''списание Бурлингтон'' (том 3, март 1969 година), supp.i-vi. * Bonnet Marie-Jo, ''Gloire, Eviction des femmes peintres, 1770-1804'', Chryséis éditions, 2024 година. == Надворешни врски == * [[doi:10.1093/benz/9780199773787.article.B00102355|Labille-Guiard, Adelaïde]] at Benezit Dictionary of Artists * [[doi:10.1093/gao/9781884446054.article.T048514|Labille-Guiard (роденото Labille), Аделаид]] од Кетлин Николсон во Grove Art Online * [https://nmwa.org/blog/artist-spotlight/royalists-to-romantics-spotlight-on-adelaide-labille-guiard/ Од ројалисти до романтичари: Во фокусот на Аделаид Лабил-Гијар] во [https://nmwa.org/ Националниот музеј на жени во уметноста] * [https://web.archive.org/web/20160805163925/http://siefar.org/dictionnaire/fr/Ad%C3%A9la%C3%AFde_Labille Биографија на Adelaïde Labille-Guiard] од [http://www.siefar.org/ Société Internationale pour l'Étude des Femmes de l'Ancien Régime] * [http://www.pastellists.com/Articles/LabilleGuiard.pdf Лабил-Гијар, Аделаида] и [http://www.pastellists.com Нил Џефарес, Речник на пастелисти пред 1800 година, онлајн издание] [[Категорија:Починати во 1803 година]] [[Категорија:Родени во 1749 година]] [[Категорија:Француски сликари]] bckg7bfcmezkjgirzis8z21229xocjo 5545677 5545672 2026-04-28T09:20:57Z BosaFi 115936 /* Станување член на Кралската академија */ 5545677 wikitext text/x-wiki {{Infobox artist | name = Аделаид Лабиј-Гијар | image = Adélaïde Labille-Guiard - Self-Portrait with Two Pupils - The Metropolitan Museum of Art.jpg | caption = ''[[Автопортрет со двајца ученици]]'', од Аделаид Лабил-Гиард, 1785 година, двете ученички се [[Мари-Габриел Капе|Мари Капе]] и [[Мари-Маргерит Каро де Розмонд]] | image_size = | birth_name = Аделаид Лабил | birth_date = {{birth date|1749|4|11|df=yes}} | birth_place = Париз, Франција | death_date = {{death date and age|df=yes|1803|4|24|1749|4|11}} | death_place = Париз, Франција | nationality = <!--Deprecated per MOS:INFONAT--> | field = [[минијатурист]], [[сликарство]], [[пастел]] | training = | movement = [[Рококо]] до [[Неокласицизам]] | works = | patrons = | spouse = {{plainlist| *{{marriage|Николас Гијар|1769|1779|end=развод}} *{{marriage|[[Франсоа-Андре Винсент]]|1799}} }} }} '''Аделаид Лабил-Гиjар''' (11 април 1749 – 24 април 1803), позната и како '''Аделаид Лабил-Гијар де Вертус''', била француска минијатуристка и портретистка.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780195148909.001.0001/acref-9780195148909-e-583|title=The Oxford Encyclopedia Women in World History|last=Auricchio|first=Laura|date=1 January 2008|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-514890-9|language=en|chapter=Labille-Guiard, Adélaïde}}</ref> Таа се залагала жените да имаат исти можности како и мажите за да станат големи сликари. Лабил-Гијар била една од првите жени што станала членка на Кралската академија и првата уметница што добила дозвола да отвори студио за своите ученици во [[Лувр]]. == Ран живот и студии == [[Податотека:Self-Portrait_of_Adélaide_Labille-Guiard.jpg|лево|мини|Автопортрет, минијатура]] Аделаид Лабил била родена на 11 април 1749 година во [[Париз]]. Нејзиниот татко, Клод-Едме Лабил (1705–1788) бил трговец со галантерија за шивачи и кројачи.<ref name=":2">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.oxfordartonline.com/groveart/display/10.1093/gao/9781884446054.001.0001/oao-9781884446054-e-7000048514|title=Labille-Guiard [née Labille], Adélaïde|last=Nicholson|first=Kathleen|year=2003|work=Grove Art Online|language=en|doi=10.1093/gao/9781884446054.article.T048514|isbn=9781884446054}}</ref> се усовршила во изработка на минијатури, пастели и маслени слики. За нејзиното образование и уметничка подготовка се зачувани малку податоци, бидејќи во XVIII век преовладувал ставот дека мајсторите, најчесто мажи, не треба да обучуваат женски ученици. Во тој период жените се сметале за неподобни да посетуваат настава заедно со мажи. Во младоста, Лабил-Гијар учела минијатурно сликарство кај сликарот Франсоа-Ели Винсент, а нејзините први творби биле претставени во Академијата де Сен-Лик. Лабил-Гијар се омажила за Луј-Николас Гијар во 1769 година, но се разделила од него по осум години, способна да се издржува преку своите уметнички дела. Таа чиракувала кај мајсторот на пастели [[Морис Кантен де Латур|Квентин де Латур]] до 1774 година. Од 1776 до 1780 година, почнала да учи [[маслено сликарство]] со нејзиниот пријател од детство Франсоа-Андре Винсент, кој подоцна станал нејзин сопруг.<ref name=":2">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.oxfordartonline.com/groveart/display/10.1093/gao/9781884446054.001.0001/oao-9781884446054-e-7000048514|title=Labille-Guiard [née Labille], Adélaïde|last=Nicholson|first=Kathleen|year=2003|work=Grove Art Online|language=en|doi=10.1093/gao/9781884446054.article.T048514|isbn=9781884446054}}</ref> == Достигнувања == [[Податотека:Adélaïde_Labille-Guiard_-_The_Sculptor_Augustin_Pajou_-_WGA12364.jpg|лево|мини|''Скулпторот Аугустин Пажу'', 1783 година, од Аделаид Лабил-Гијар.]] [[Податотека:Mme_Louise-Elisabeth_with_her_two_year_old_son.jpg|лево|мини|''Портрет на Луиз-Елизабет од Франција со нејзиниот син'' од Аделаид Лабил-Гијар]] === Изложби во Академијата на Сен Лук === Лабил-Гијар била примена во Академијата де Сен-Лик во 1767 година, на дваесетгодишна возраст. Нејзиното приемно дело подоцна се изгубило, а денес не постојат зачувани записи поврзани со него. Членството во Академијата ѝ овозможило простор каде што можела професионално да се занимава со уметност. Во 1774 година таа ги претставила своите дела на салонот на Академијата, а изложбата постигнала голем успех. Тоа предизвикало негодување кај Кралската Академија за сликарство и скулптура, која со поддршка од монархијата во март 1776 година донела указ за укинување на „еснафите, братствата и заедниците на уметности и занаети“. Поради ова, Académie de Saint-Luc била принудена да престане со работа во 1777 година. И покрај тоа, Лабил-Гијар не се откажала од своите уметнички стремежи. === Станување член на Кралската академија === Откако Академијата Сен-Лик ги затворила своите врати, Лабил-Гијар почнала да учи маслено сликарство, за да може да аплицира во Кралската академија за сликарство и скулптура, која барала од неа да презентира барем една слика во масло за прием. Кон крајот на 1770-тите, таа насликала неколку портрети на водечки академици, што и помогнало да оствари контакт со [[Кралска академија на сликарството и вајарството|Кралската академија за сликарство и скулптура]]. Лабил Гијар решила да претстави дел од своето творештво на Салонот на кореспонденцијата во 1779 и 1783 година. Меѓу изложените дела се наоѓале и нејзини автопортрети изработени во пастел и масло, кои добиле позитивни оценки од критиката. Нејзината умешност како сликарка во масло и пастел брзо привлекла внимание, па стекнала широко признание низ Франција, што подоцна ѝ овозможило прием во Кралската академија за сликарство и скулптура. На 31 мај 1783 година, таа станала членка на Француската кралска академија за сликарство и скулптура. Истиот ден била примена и нејзината ривалка Елизабет Луиз Виже ле Брун, при што двете станале првите жени примени во оваа институција. И Лабил-Гијар и Виже ле Брун биле веднаш критикувани по нивниот прием од оние кои биле бесни поради влегувањето на жените; Лабил-Гијар претрпела напади и врз нејзината уметност и врз нејзиниот карактер. Еден анонимен памфлет од 1783 година'','' ја обвини Лабил-Гијар за размена на сексуални услуги за помош со сликањето. Памфлетот се навраќа на името на Франсоа-Андре Винсент за кој се шпекулирало дека бил нејзин љубовник, велејќи дека Лабил Гијар имала „дваесет стотини или две илјади“ љубовници.<ref name=":5">{{Наведување|last=Auricchio|first=Laura|title=Labille-Guiard, Adélaïde|date=2008-01-01|url=https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780195148909.001.0001/acref-9780195148909-e-583;jsessionid=2A41F04DE11EC78369A5B0C3F0EBB950|access-date=2023-05-21|publisher=Oxford University Press|language=en|doi=10.1093/acref/9780195148909.001.0001|isbn=978-0-19-514890-9}}</ref> Сепак, приемот во Кралската академија ѝ отворил врати на Лабил-Гијар бидејќи добила покровителство од кралското семејство. === Сликарка за кралското семејство === Преку чиста уметничка способност и талент, Лабил-Гијар станала сликарка за кралското семејство. Нејзини кралски покровители биле тетката на [[Луј XVI]] од Франција, принцезата Марија Аделаида и нејзината сестра Викторија Луиз, како и сестрата на кралот Елизабета, кои ѝ помогнале да добие владина [[Пензиски систем|пензија]] од 1.000 лири. Во 1787 година, станала ''сликарка на жени'', позиција што ја довело до сликање на ''Госпоѓа Аделаида'' и ''Госпоѓа Викторија.'' Портретот на Аделаида, завршен во 1787 година, бил едно од најголемите и најамбициозните дела на Лабил-Гијар дотогаш. Подоцна, во 1788 година, сликала за братот на кралот, грофот од Прованса (подоцна [[Луј XVIII]]). Добила задача да го наслика во центарот на едно големо историско дело, „Прием на витез од Сен Лазар од господинот, голем мајстор на редот“. Во 1795 година таа добила сместување за уметник во [[Лувр]]<ref name=":2">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.oxfordartonline.com/groveart/display/10.1093/gao/9781884446054.001.0001/oao-9781884446054-e-7000048514|title=Labille-Guiard [née Labille], Adélaïde|last=Nicholson|first=Kathleen|year=2003|work=Grove Art Online|language=en|doi=10.1093/gao/9781884446054.article.T048514|isbn=9781884446054}}</ref> и нова пензија од 2.000 лири. Била првата жена уметник на која ѝ било дозволено да отвори студио за себе и за своите студенти во Лувр.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/50womenartistsyo0000weid|title=50 women artists you should know|last=Christiane|first=Weidemann|date=2008|publisher=Prestel|others=Larass, Petra., Klier, Melanie, 1970-|isbn=9783791339566|location=Munich|oclc=195744889|url-access=registration}}</ref><gallery widths="145" heights="145" mode="packed" caption="Портрети на париското општество од Аделаид Лабил-Гијар"> Податотека:Elisabeth_Philippine_Marie_Helene_de_Bourbon_Labille-Guiard_1788.jpg|алт=Elisabeth de France (oil on canvas)| [[Елизабета (француска принцеза)|Елизабета]] Податотека:Elisabeth_de_France_Labille-Guiard_1787.jpg|алт=Elisabeth de France (pastel)| [[Елизабета (француска принцеза)|Елизабета]] Податотека:Labille-Guiard_Helena_Massalska.jpg|алт=Helena Massalska| Хелена Масалска Податотека:Labille-Guiard_-_Madame_Alexis_1787.jpg|алт=Madame Alexis (Adélaïde Prévost)| Мадам Алексис (Аделаид Превост) Податотека:Adrienne-lafayette-mw4967.jpg|алт=Adrienne Lafayette| Адриен Лафајет </gallery> == Застапник на млади жени уметници == Лабил-Гијар имала влијание врз нејзините млади жени уметници. Во писмо напишано од мајка чија ќерка студирала сликарство кај жена академик (која, според описот, се чини дека е Лабил-Гијар), таа објаснила дека наставничката инсистирала на одржување на највисоките стандарди на скромност во нејзиното студио. Во текот на своето членство во Кралста Академија, Аделаид Лабил Гијар постојано ја покажувала својата поддршка за жените-студентки. На седницата од 23 септември 1790 година, таа предложила жените да можат да се примаат во Академијата без ограничување на бројот, како и да добијат право да учествуваат во нејзиниот управен одбор. Двата предлога биле прифатени.<ref name="Auricchio 2009" /> Сепак, конзервативците на академијата го одбиле предлогот и ја критикувале Лабил Гиар како „Јованка Орлеанка“ и „кокошка меѓу петли“, а била слично осудена и од радикалите. Гијар и понатаму активно се борела за правата и образованието на жените. Таа му поднела меморандум на Националното собрание во кој се осврнала на образованието на млади девојки без финансиски средства, а на тие идеи подоцна се повикал [[Шарл Морис де Талеран-Перигор]] во своето дело. == Наследство == Меѓу јавните колекции што содржат дела од Аделаид Лабил-Гијар се Музејот Гети, Музејот на уметност Феникс, Музеите на уметност на Универзитетот Харвард, Музејот на уметност во Хонолулу, Музејот на уметност Кимбел (Форт Ворт, Тексас), Музејот на уметност во округот Лос Анџелес, [[Лувр]], [[Метрополитен (музеј)|Музејот на уметност Метрополитен]], Националната галерија на уметност (Вашингтон), Националниот музеј во Варшава, Националниот музеј на жени во уметноста (Вашингтон), Музејот на уметноста Спид (Кентаки) и [[Версај (дворец)|Версај]]. Неодамна бил откриен голем пастел од Аделаид Лабил-Гијар. Се претпоставува дека станува збор за претходна верзија на „Портретот на госпоѓа Клодион“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://whatname.com/adelaide-labille-guiard/|title=Adélaïde Labille-Guiard|work=Paintings and Sculptures}}</ref> Лабил-Гијар е претставена во инсталацијата на [[Џуди Чикаго]] ''Вечерата'', претставена на една од 999-те плочки''.'' Таа е наведена под [[Артемизија Џентилески]].<ref name="Adelaide">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.brooklynmuseum.org/eascfa/dinner_party/heritage_floor/adelaide_labille_guiard.php|title=Adelaide Labille-Guiard|year=2007|work=Elizabeth A. Sackler Center for Feminist Art: The Dinner Party: Heritage Floor: Adélaïde Labille-Guiard|publisher=[[Brooklyn Museum]]|accessdate=13 December 2011}}</ref> == Галерија == <gallery widths="145" heights="145" mode="packed"> Податотека:Adélaide_Labille-Guiard_-_Comedian_Tournelle_1799.jpg|алт=The comedian Tournelle| Комичарот Турнел Податотека:Labille-Guiard,_van_Loo.jpg|алт=The painter van Loo| Сликарот ван Лоо Податотека:Madame_Victoire_of_France.jpg|алт=Madame Victoire of France| ''Госпоѓа Викторија од Франција'' Податотека:Labille-Guiard_Robespierre.jpg|алт=Robespierre| ''[[Максимилијан Робеспјер|Робеспјер]]'' Податотека:Madame_adelaide_de_France.jpg|алт=Princess Marie Adélaïde of France| ''Принцезата Марија Аделаид од Франција'' Податотека:Marie-Gabrielle_Capet02.jpg|алт=Marie-Gabrielle Capet, study| ''Мари-Габриел Капе, студија'' Податотека:Madame_de_Genlis_1780.jpg|алт=Madame de Genlis, 1780| ''Госпоѓа де Женли'', 1780 година Податотека:Marie-Gabrielle_Capet.jpg|алт=Marie-Gabrielle Capet, 1785| ''Марија-Габриел Капе'', 1785 година Податотека:Adélaide_Labille-Guiard_-_Joachim_Lebreton_1795.jpg|алт=Joachim Lebreton, 1795| ''Јоаким Лебретон'', 1795 Податотека:Adélaide_Labille-Guiard_001.jpg|алт=François-André Vincent, 1795| ''Франсоа-Андре Винсент'', 1795 година Податотека:Adélaide_Labille-Guiard_(1749−1803)-_Mme_Dugazon_in_the_Role_of_Babet_-_Mme_Dugazon_Babetin_roolissa_-_Mme_Dugazon_i_rollen_av_Babet_(29433004546).jpg|алт=Mme Dugazon in the Role of Babet, 1775 or 1790| ''Госпоѓа Дугазон во улогата на Бабет'', 1775 или 1790 година Податотека:Adélaïde_Labille-Guiard_-_Portrait_of_a_Man_-_2017.18_-_Dallas_Museum_of_Art.jpg|алт=Portrait of a Man| ''Портрет на маж'' Податотека:Madame_Mitoire_with_her_children,_by_Adelaide_Labille-Guiard.jpg|алт=Madame Charles Mitoire with her children, 1783| ''Госпоѓа Шарл Митоар со своите деца'', 1783 година Податотека:Duchesse_d'Aiguillon_(1770-1818),_by_Adélaïde_Labille-Guiard.jpg|алт=Portrait of Duchesse d'Aiguillon, 1790| ''Портрет на војвотката Дагиљон'', 1790 година Податотека:Comtesse_de_Selve.jpg|алт=Madame de Selve faisant de la musique| Мадам де Селве </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Библиографија == * Аурикио, Лаура. ''Аделаид Лабил-Гујард: Уметник во ерата на револуцијата'', Лос Анџелес: Музеј Џ. Пол Гети, 2009 година. * Бејџер, Кетрин. [http://www.metmuseum.org/toah/hd/lagui/hd_lagui.htm „Adélaïde Labille-Guiard (1749–1803)“] во ''Хајлбрун Времеплов на историјата на уметноста'', www.metmuseum.org, објавен во јуни 2016 година. * Чикаго, Џуди. ''Вечерата: Од создавањето до зачувувањето'', Лондон: Мерел, 2007. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/1-85894-370-1|<bdi>1-85894-370-1</bdi>]] * Пасез, Ен-Мари. ''Adelaïde Labille-Guiard: Biographie et catalog raisonné'', Париз: 1973 година. * Порталис, Роџер (1901). „Adélaïde Labille-Guiard“ во ''Gazette des Beaux-Arts'', Лозана: 1901 година, стр.&nbsp;352–367. * Порталис, Роџер (1902). [[hdl:2027/gri.ark:/13960/t07w8w08k|''Adelaïde Labille-Guiard'']], Париз: Imprimerie Georges Petit, 1902 година. * Кејло, Жан. „Портрет на Мадам Аделаид од Франција, ќерка на Луј XV“, ''списание Бурлингтон'' (том 3, март 1969 година), supp.i-vi. * Bonnet Marie-Jo, ''Gloire, Eviction des femmes peintres, 1770-1804'', Chryséis éditions, 2024 година. == Надворешни врски == * [[doi:10.1093/benz/9780199773787.article.B00102355|Labille-Guiard, Adelaïde]] at Benezit Dictionary of Artists * [[doi:10.1093/gao/9781884446054.article.T048514|Labille-Guiard (роденото Labille), Аделаид]] од Кетлин Николсон во Grove Art Online * [https://nmwa.org/blog/artist-spotlight/royalists-to-romantics-spotlight-on-adelaide-labille-guiard/ Од ројалисти до романтичари: Во фокусот на Аделаид Лабил-Гијар] во [https://nmwa.org/ Националниот музеј на жени во уметноста] * [https://web.archive.org/web/20160805163925/http://siefar.org/dictionnaire/fr/Ad%C3%A9la%C3%AFde_Labille Биографија на Adelaïde Labille-Guiard] од [http://www.siefar.org/ Société Internationale pour l'Étude des Femmes de l'Ancien Régime] * [http://www.pastellists.com/Articles/LabilleGuiard.pdf Лабил-Гијар, Аделаида] и [http://www.pastellists.com Нил Џефарес, Речник на пастелисти пред 1800 година, онлајн издание] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Лабил-Гијар, Аделаид }} [[Категорија:Починати во 1803 година]] [[Категорија:Родени во 1749 година]] [[Категорија:Француски сликари]] [[Категорија:Жени уметници]] e6n01vr9xly6sg4hlhli6m8hs6nsy07 Разговор:Ребека Асеведо 1 1392873 5545676 2026-04-28T09:19:04Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: {{СЗР}} 5545676 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx Разговор:Хари Алан 1 1392874 5545679 2026-04-28T09:23:16Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: {{СЗР}} 5545679 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx Разговор:Јохан Ерхард Арескуг 1 1392875 5545682 2026-04-28T09:30:20Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: {{СЗР}} 5545682 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx Разговор:Мери Бел Ален 1 1392876 5545684 2026-04-28T09:36:51Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: {{СЗР}} 5545684 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx Разговор:Хампус Вилхелм Арнел 1 1392877 5545688 2026-04-28T09:43:54Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: {{СЗР}} 5545688 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx Разговор:Џорџ Алтхофер 1 1392878 5545690 2026-04-28T09:46:18Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: {{СЗР}} 5545690 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx Разговор:Михаел Бах (ентомолог) 1 1392879 5545693 2026-04-28T09:48:45Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: {{СЗР}} 5545693 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx T.A.Stephenson 0 1392880 5545697 2026-04-28T09:52:30Z Jtasevski123 69538 Пренасочување кон [[Томас Алан Стивенсон]] 5545697 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Томас Алан Стивенсон]] ayt5z06v746049w79bw1rpsumgbvuf4 Разговор:Ненси Адамс 1 1392881 5545699 2026-04-28T09:52:56Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: {{СЗР}} 5545699 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx Ранкова Река 0 1392882 5545701 2026-04-28T10:04:09Z Marco Mitrovich 114460 Создадена страница со: {{Инфокутија Населено место | name = Ранкова Река | native_name = Ранкова Река | settlement_type = Населба | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | pushpin_map = Serbia | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 43 |lat... 5545701 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Ранкова Река | native_name = Ранкова Река | settlement_type = Населба | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | pushpin_map = Serbia | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 43 |latm = 04 |lats = 22 |latNS = N | longd = 21 |longm = 32 |longs = 10 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Србија]] | subdivision_type1 = Традиционален регион | subdivision_name1 = [[Јужна Србија]] | subdivision_type2 = Управен Округ | subdivision_name2 = [[Топлички Управен Округ|Топлички]] | subdivision_type3 = Град | subdivision_name3 = [[Прокупље]] | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 498 | population_footnotes = | population_total = 5 | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Средноевропско време|CET]] |utc_offset = +1 | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[Средноевропско летно време|CEST]] |utc_offset_DST = +2 | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 18407 | area_code_type = | area_code = 027 | registration_plate = PK }} '''Ранкова Река''' — населено место во градот [[Прокупље]] [[Топлички Управен Округ]], [[Србија]]. Според пописот од 2022 година имало 5 жители.<ref>[http://pop-stat.mashke.org/serbia-census.htm All places: 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2002, 2011, 2022 censuses] pop-stat.mashke.org </ref> == Поврзано == * [[Прокупље]] * [[Топлички Управен Округ]] * [[Јужна Србија]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Населени места во Прокупље]] [[Категорија:Населени места во Јужна Србија]] g4inortlu65fjn1qr8nd931pdycai8j Разговор:Лукас Аламан 1 1392883 5545702 2026-04-28T10:13:56Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: {{СЗР}} 5545702 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx Разговор:Едвин Ешби 1 1392884 5545704 2026-04-28T10:18:46Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: {{СЗР}} 5545704 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx Растовница 0 1392885 5545705 2026-04-28T10:19:37Z Marco Mitrovich 114460 Создадена страница со: {{Инфокутија Населено место | name = Растовница | native_name = Растовница | settlement_type = Населба | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | pushpin_map = Serbia | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 43 |latm = 1... 5545705 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Растовница | native_name = Растовница | settlement_type = Населба | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | pushpin_map = Serbia | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 43 |latm = 12 |lats = 08 |latNS = N | longd = 21 |longm = 36 |longs = 11 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Србија]] | subdivision_type1 = Традиционален регион | subdivision_name1 = [[Јужна Србија]] | subdivision_type2 = Управен Округ | subdivision_name2 = [[Топлички Управен Округ|Топлички]] | subdivision_type3 = Град | subdivision_name3 = [[Прокупље]] | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 516 | population_footnotes = | population_total = 35 | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Средноевропско време|CET]] |utc_offset = +1 | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[Средноевропско летно време|CEST]] |utc_offset_DST = +2 | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 18400 | area_code_type = | area_code = 027 | registration_plate = PK }} '''Растовница''' — населено место во градот [[Прокупље]] [[Топлички Управен Округ]], [[Србија]]. Според пописот од 2022 година имало 35 жители.<ref>[http://pop-stat.mashke.org/serbia-census.htm All places: 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2002, 2011, 2022 censuses] pop-stat.mashke.org </ref> == Поврзано == * [[Прокупље]] * [[Топлички Управен Округ]] * [[Јужна Србија]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Населени места во Прокупље]] [[Категорија:Населени места во Јужна Србија]] 7vmurfz6rsslxekxxo45xkpxjmejbo2 Разговор:Акпови Акоегнину 1 1392886 5545707 2026-04-28T10:20:09Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: {{СЗР}} 5545707 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx Разговор:Орацио Антинори 1 1392887 5545709 2026-04-28T10:21:56Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: {{СЗР}} 5545709 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx Разговор:Фридрих Алефелд 1 1392888 5545714 2026-04-28T10:25:22Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: {{СЗР}} 5545714 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx Разговор:Џон Фредерик Бејли 1 1392889 5545717 2026-04-28T10:28:46Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: {{СЗР}} 5545717 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx Разговор:Габор Андреански (ботаничар) 1 1392890 5545719 2026-04-28T10:30:26Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: {{СЗР}} 5545719 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx Ргаје 0 1392891 5545721 2026-04-28T10:32:41Z Marco Mitrovich 114460 Создадена страница со: {{Инфокутија Населено место | name = Ргаје | native_name = Ргаје | settlement_type = Населба | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | pushpin_map = Serbia | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 43 |latm = 06 |lats = 41 |latNS... 5545721 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Ргаје | native_name = Ргаје | settlement_type = Населба | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | pushpin_map = Serbia | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 43 |latm = 06 |lats = 41 |latNS = N | longd = 21 |longm = 29 |longs = 45 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Србија]] | subdivision_type1 = Традиционален регион | subdivision_name1 = [[Јужна Србија]] | subdivision_type2 = Управен Округ | subdivision_name2 = [[Топлички Управен Округ|Топлички]] | subdivision_type3 = Град | subdivision_name3 = [[Прокупље]] | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 651 | population_footnotes = | population_total = | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Средноевропско време|CET]] |utc_offset = +1 | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[Средноевропско летно време|CEST]] |utc_offset_DST = +2 | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 18409 | area_code_type = | area_code = 027 | registration_plate = PK }} '''Ргаје''' — населено место во градот [[Прокупље]] [[Топлички Управен Округ]], [[Србија]]. Според пописот од 2022 година немало жители.<ref>[http://pop-stat.mashke.org/serbia-census.htm All places: 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2002, 2011, 2022 censuses] pop-stat.mashke.org </ref> == Поврзано == * [[Прокупље]] * [[Топлички Управен Округ]] * [[Јужна Србија]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Населени места во Прокупље]] [[Категорија:Населени места во Јужна Србија]] [[Категорија:Пусти населени места во Србија]] gs18yjp6r9k689klrer3o2k62cb84hf Разговор:Зигфрид Вилхелм Арнел 1 1392892 5545723 2026-04-28T10:33:05Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: {{СЗР}} 5545723 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx Разговор:Александар Антонели 1 1392893 5545725 2026-04-28T10:34:32Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: {{СЗР}} 5545725 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx Разговор:Џовани Батиста Амичи 1 1392894 5545729 2026-04-28T10:39:54Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: {{СЗР}} 5545729 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx Разговор:Фредерик Менсон Бејли 1 1392895 5545732 2026-04-28T10:42:49Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: {{СЗР}} 5545732 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx Разговор:Јаков Георг Агард 1 1392896 5545735 2026-04-28T10:45:12Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: {{СЗР}} 5545735 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx Разговор:Пјетро Ардуино 1 1392897 5545739 2026-04-28T10:47:38Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: {{СЗР}} 5545739 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx Разговор:Пол Х. Ален 1 1392898 5545741 2026-04-28T10:50:07Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: {{СЗР}} 5545741 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx Разговор:Едгар Андерсон 1 1392899 5545745 2026-04-28T10:52:56Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{Сзр}} 5545745 wikitext text/x-wiki {{Сзр}} grwuoyit2h633gvkn6btn064whmp5dc Адрианс С. Фостер 0 1392900 5545748 2026-04-28T10:53:56Z Jtasevski123 69538 Jtasevski123 ја премести страницата [[Адрианс С. Фостер]] на [[Адрианс Ш. Фостер]] 5545748 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Адрианс Ш. Фостер]] 83elht9bs845b5dr2t2bppc8k5u5ejt 5545752 5545748 2026-04-28T10:54:06Z Jtasevski123 69538 Отстрането пренасочување кон [[Адрианс Ш. Фостер]] 5545752 wikitext text/x-wiki {{бб}} 4v3zj06s3r3z9mutpvzlorcjs2u7zva Разговор:Адрианс С. Фостер 1 1392901 5545750 2026-04-28T10:53:56Z Jtasevski123 69538 Jtasevski123 ја премести страницата [[Разговор:Адрианс С. Фостер]] на [[Разговор:Адрианс Ш. Фостер]] 5545750 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Разговор:Адрианс Ш. Фостер]] cwji9oyx1s55pg2wjlrjstt3dfek5du Разговор:Питер Бас 1 1392902 5545751 2026-04-28T10:54:00Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: {{СЗР}} 5545751 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx Разговор:Џорџ Ш. Ејвери Помладиот 1 1392903 5545756 2026-04-28T10:56:06Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{сзр}} 5545756 wikitext text/x-wiki {{сзр}} l91fuluhfmxd7xhcgfmssgp4a9mdc30 Разговор:Едуар Андре 1 1392904 5545758 2026-04-28T10:56:35Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: {{СЗР}} 5545758 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx Фритс Вармолт Вот 0 1392905 5545760 2026-04-28T10:58:18Z Jtasevski123 69538 Jtasevski123 ја премести страницата [[Фритс Вармолт Вот]] на [[Фриц Вармолт Вент]] 5545760 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Фриц Вармолт Вент]] 89wdp6uu9fc3gf849oqp86gv4ro3tnd 5545761 5545760 2026-04-28T10:58:27Z Jtasevski123 69538 Отстрането пренасочување кон [[Фриц Вармолт Вент]] 5545761 wikitext text/x-wiki {{бб}} 4v3zj06s3r3z9mutpvzlorcjs2u7zva Разговор:Фриц Вармолт Вент 1 1392906 5545766 2026-04-28T11:09:31Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{Сзр}} 5545766 wikitext text/x-wiki {{Сзр}} grwuoyit2h633gvkn6btn064whmp5dc F.W.Went 0 1392907 5545767 2026-04-28T11:09:52Z Jtasevski123 69538 Пренасочување кон [[Фриц Вармолт Вент]] 5545767 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Фриц Вармолт Вент]] 4lcg00u68s97xnp7f7fel1okvr3u522 Вилијам Ц. Стир 0 1392908 5545773 2026-04-28T11:12:44Z Jtasevski123 69538 Jtasevski123 ја премести страницата [[Вилијам Ц. Стир]] на [[Вилијам К. Стир]] 5545773 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Вилијам К. Стир]] 62h1oaictqfo8ycyq1tledtzk22v5v4 5545774 5545773 2026-04-28T11:12:52Z Jtasevski123 69538 Отстрането пренасочување кон [[Вилијам К. Стир]] 5545774 wikitext text/x-wiki {{бб}} 4v3zj06s3r3z9mutpvzlorcjs2u7zva Украинци во Естонија 0 1392909 5545776 2026-04-28T11:13:55Z Pitikjp22 127221 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1336756781|Ukrainians in Estonia]]“ 5545776 wikitext text/x-wiki '''Украинците во Естонија''' ({{Langx|uk|Українці в Естонії}}; {{Langx|et|Eesti ukrainlased}}) — третата најголема етничка група во Естонија по Естонците и Русите и се смета дека се вбројуваат околу 28.000.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://euromaidanpress.com/2017/10/05/volunteers-took-a-heavy-burden-from-the-state-how-ukraines-diaspora-in-estonia-helps-fight-russias-hybrid-war/|title=How the Ukrainian diaspora in Estonia helps fend off Russia's hybrid war|date=5 October 2017}}</ref> Повеќето Украинци во Естонија живеат во [[Талин]] (2,92% од вкупното население) и Харју, а помал број живеат во [[Тарту]] и [[Перну|Парну.]] Претставниците на украинското етничко малцинство формирале над 20 национално-културни организации.<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=http://estonia.mfa.gov.ua/ua/ukraine-ee/ukrainians-in-ee|publisher=estonia.mfa.gov.ua|language=uk|script-title=uk:Українці в Естонії - Посольство України в Естонській Республіці|archive-url=https://web.archive.org/web/20160119154017/http://estonia.mfa.gov.ua/ua/ukraine-ee/ukrainians-in-ee|archive-date=2016-01-19|accessdate=2017-03-10}}</ref> Повеќето Украинци во Естонија ја поддржуваат интеграцијата на неестонците во естонското општество, задржувајќи ги своите културни и етнички особености. == Историја == Првите податоци за бројот на етнички Украинци на територијата на Естонија се појавиле за време на советскиот попис на населението во 1959 година. Во пописот на Првата Естонска Република од 1922 година, биле наведени само следните националности: Естонци, Руси, Германци, Швеѓани, Евреи, Летонци, Литванци, Полјаци, Финци и Ингријци - притоа што Украинците или се идентификувале како Руси или биле вброени како „други националности“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://tuna.ra.ee/rahvastiku-registreerimine-eestis-1-detsembril-1941-tulemuste-analuus-lk-39-59/|title=Rahvastiku registreerimine Eestis 1. detsembril 1941: tulemuste analüüs (lk 39–59)|last=Maiste|first=Margus|last2=Puur|first2=Allan|work=TUNA|language=et|accessdate=5 October 2025}}</ref> Според пописот од 1934 година, во Естонија имало 92 Украинци.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://entsyklopeedia.ee/artikkel/rahvuskoosseis_eestis|title=Rahvuskoosseis Eestis|work=Eesti Entsüklopeedia (2012)|language=et|accessdate=5 October 2025}}</ref> Според податоците од Министерството за внатрешни работи на Естонија во 2011 година, во земјата живееле повеќе од 22.000 луѓе од Украина, од кои над 4.000 имале украинско државјанство. Огромното мнозинство од нив биле [[Сина јака|работничка класа]]. Нивните населби се наоѓале главно во најголемите градови на Естонија - Талин, Тарту, Парну и Маарду. Во исто време, значителен број Украинци живеат во североисточниот регион на Естонија (градовите [[Нарва]], [[Силамае|Силамее]], [[Кохтла-Јарве|Кохтла-Јерве]] и Јохви), каде што за време на советската ера, специјалисти од хемиската индустрија и рудари од Украина биле испраќани на работа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://estonia.mfa.gov.ua/spivrobitnictvo/108-ukrajinci-v-jestoniji|title=Українська громада|date=17 August 2012|work=Embassy of Ukraine in the Republic of Estonia|language=uk|accessdate=5 October 2025}}</ref> == Демографија == [[Податотека:Tallinn_Vabaduse_väljak_2022a_aprillis.jpg|мини|Знамињата на Украина и Естонија на [[Плоштад Слобода (Талин)|Плоштадот на слободата]], Талин, април 2022 година]] Според пописот на населението од 2021 година, бројот на Украинци во Естонија изнесувал 27.828 лица (2,09% од вкупното население на Естонија; овој број не ги вклучувал бегалците од Украина). Во 2021 година: * 15.450 Украинци (55,52% од сите Украинци во Естонија) живееле во Талин; * 18.886 (67,87%) - во округот Харју; * 3.265 (11,73%) — во округот Ајда-Виру; * 1.140 (4,1%) — во Нарва; * 1.107 (3,98%) — во Тарту; * 1.079 (3,88%) — во Котла-Јерве; * 957 (3,44%) - во Маарду.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://andmed.stat.ee/en/stat/rahvaloendus__rel2021__rahvastiku-demograafilised-ja-etno-kultuurilised-naitajad__rahvus-emakeel/RL21429|title=RL21429: POPULATION BY ETHNIC NATIONALITY, SEX, AGE GROUP AND PLACE OF RESIDENCE (ADMINISTRATIVE UNIT), 31 DECEMBER 2021|work=[[Statistics Estonia]]|accessdate=5 October 2025}}</ref> [[Податотека:Embassy_of_Ukraine_in_Tallinn.jpg|мини|Амбасада на Украина во Талин]] Од 1 јануари 2022 година, бројот на Украинци во Естонија изнесувал 27.826 лица (2,1% од населението на земјата).<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://andmed.stat.ee/en/stat/rahvastik__rahvastikunaitajad-ja-koosseis__rahvaarv-ja-rahvastiku-koosseis/RV0222U|title=RV0222U: POPULATION BY SEX, ETHNIC NATIONALITY AND COUNTY, 1 JANUARY|work=[[Statistics Estonia]]|accessdate=5 October 2025}}</ref> По почетокот на воената инвазија на Русија врз Украина, според официјалните податоци од 1 ноември 2022 година, во Естонија пристигнале повеќе од 115.000 украински бегалци (вклучувајќи и етнички Руси), од кои 62.656 лица останале во земјата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rus.err.ee/1608793321/v-jestonii-bolee-60-000-ukrainskih-bezhencev-samyj-vysokij-procent-v-jyhvi#:~:text=%D0%92%20%D0%AD%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%B8%20%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B5%2060%20000%20%D1%83%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85%20%D0%B1%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B5%D0%B2,%20%D1%81%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D0%B9%20%D0%B2%D1%8B%D1%81%D0%BE%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%82%20%D0%B2%20%D0%99%D1%8B%D1%85%D0%B2%D0%B8,-%D0%AD%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F&text=%D0%9F%D0%BE%20%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%BC%20%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%BC,%20%D1%81%20%D0%BD%D0%B0%D1%87%D0%B0%D0%BB%D0%B0,%D0%B8%D0%B7%20%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%85%20%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%8C%20%D0%B2%20%D0%AD%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%B8.|title=В Эстонии более 60 000 украинских беженцев, самый высокий процент в Йыхви|date=18 November 2022|work=[[Eesti Rahvusringhääling]]|language=ru|accessdate=5 October 2025}}</ref> {| class="wikitable" |+Удел на Украинците во вкупното население на естонските окрузи во 2017 година, според естонскиот статистички оддел:<ref name=":2">{{Наведена мрежна страница|url=https://andmed.stat.ee/en/stat/Lepetatud_tabelid__Rahvastik.Arhiiv__Rahvastikun%C3%A4itajad%20ja%20koosseis.%20Arhiiv/RV0222|title=RV0222: POPULATION BY SEX, ETHNIC NATIONALITY AND COUNTY, 1 JANUARY (2012–2017)|work=Statistics Estonia|accessdate=5 October 2025}}</ref> ! rowspan="2" | ! rowspan="2" | Вкупно население ! colspan="2" | Украинци ! rowspan="2" | ! rowspan="2" | Вкупно население ! colspan="2" | Украинци |- ! лице ! % ! лице ! % |- ! align="left" | Естонија | 1.315.635 | align="right" | 23.183 | 1,76% ! Парну | 82.535 | align="right" | 852 | 1,03% |- ! align="left" | Валга | 30.084 | align="right" | 470 | 2,59% ! Полва | 27.963 | align="right" | 142 | align="right" | 0,51% |- ! align="left" | Виљанди | 47.288 | align="right" | 243 | align="right" | 0,51% ! Рапла | 34.085 | align="right" | 208 | align="right" | 0,61% |- ! align="left" | Вору | 33.505 | align="right" | 112 | align="right" | 0,33% ! Сааре | 33.307 | align="right" | 72 | align="right" | 0,22% |- ! align="left" | Ида-Виру | 143.880 | align="right" | 3.350 | align="right" | 2,33% ! Тарту* | 145.550 | align="right" | 1.223 | align="right" | 0,84% |- ! align="left" | Јогева | 30.840 | align="right" | 176 | align="right" | 0,57% ! Харџу* | 582.556 | align="right" | 15.078 | align="right" | 2,59% |- ! align="left" | Леане | 24.301 | align="right" | 238 | align="right" | 0,98% ! Хију | 9.335 | align="right" | 16 | align="right" | 0,17% |- ! align="left" | Леане-Виру | 58.855 | align="right" | 684 | align="right" | 1,16% ! Јарва | 30.379 | align="right" | 297 | align="right" | 0,98% |} <nowiki>*</nowiki>''вклучувајќи'' ''и во 2017 година'' {| class="wikitable" ! rowspan="2" |Градови ! rowspan="2" | Вкупно население ! colspan="2" | Украинци |- ! '''%''' ! |- | align="left" | Талин | 426.538 | 12.335 | 2,91 |- | align="left" | Тарту | 93.124 | 957 | 0,91 |} {| class="wikitable" |+Уделот на Украинците во вкупното население на окрузите на Естонија во 2021 година, според пописот на населението: ! rowspan="2" | ! rowspan="2" | Вкупно население ! colspan="2" | Украинци ! rowspan="2" | ! rowspan="2" | Вкупно население ! colspan="2" | Украинци |- ! ! % ! ! % |- ! align="left" | Естонија | 1.331.824 | align="right" | 27.828 | align="right" | 2,09% ! align="left" | Парну | 85.710 | align="right" | 1.171 | align="right" | 1,37% |- ! align="left" | Валга | 27.651 | align="right" | 451 | align="right" | 1,63% ! align="left" | Полва | 23.991 | align="right" | 133 | align="right" | 0,55% |- ! align="left" | Виљанди | 45.413 | align="right" | 315 | align="right" | 0,69% ! align="left" | Рапла | 33.529 | align="right" | 247 | align="right" | 0,74% |- ! align="left" | Вору | 34.180 | align="right" | 139 | align="right" | 0,41% ! align="left" | Сааре | 31.292 | align="right" | 84 | align="right" | 0,27% |- ! align="left" | Ида-Виру | 132.741 | align="right" | 3.265 | align="right" | 2,46% ! align="left" | Тарту* | 157.760 | align="right" | 1.507 | align="right" | 0,96% |- ! align="left" | Јогева | 27.858 | align="right" | 184 | align="right" | 0,66% ! align="left" | Харџу* | 614.567 | align="right" | 18.886 | align="right" | 3,07% |- ! align="left" | Леане | 20.229 | align="right" | 199 | align="right" | 0,98% ! align="left" | Хију | 8.497 | align="right" | 16 | align="right" | 0,19% |- ! align="left" | Леане-Виру | 58.709 | align="right" | 818 | align="right" | 1,39% ! align="left" | Јарва | 29.697 | align="right" | 413 | align="right" | 1,39% |} <nowiki>*</nowiki> ''вклучувајќи го и пописот од 2021 година'' {| class="wikitable" ! rowspan="2" |Градови ! rowspan="2" | Вкупно население ! colspan="2" | Украинци |- ! ! % |- | align="left" | Талин | 437.817 | 15.450 | 3,53% |- | align="left" | Тарту | 98.313 | 1.128 | 1,15% |} === Земја на раѓање, државјанство и мајчин јазик === {| class="wikitable" |+'''Земји на раѓање на Украинците во Естонија според пописите на населението од 2000, 2011 и 2021 година:'''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://andmed.stat.ee/en/stat/rahvaloendus__rel2000__sunnikoht-vanemate-sunnikoht/RL123|title=RL123: POPULATION BY COUNTRY OF BIRTH AND ETHNIC NATIONALITY|work=Statistics Estonia|accessdate=6 October 2025}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://andmed.stat.ee/en/stat/rahvaloendus__rel2011__pelisus-ja-ranne__sunnikoht-sisseranne/RL0504|title=RL0504: POPULATION BY COUNTRY OF BIRTH, SEX, AGE GROUP, ETHNIC NATIONALITY AND PLACE OF RESIDENCE, 31 DECEMBER 2011|work=Statistics Estonia|accessdate=6 October 2025}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://andmed.stat.ee/en/stat/rahvaloendus__rel2021__pelisus-ja-ranne__siseranne-tagasipoordumine/RL21504|title=RL21504: POPULATION BY COUNTRY OF BIRTH, SEX, AGE GROUP, ETHNIC NATIONALITY AND PLACE OF RESIDENCE (SETTLEMENT REGION), 31 DECEMBER 2021|work=Statistics Estonia|accessdate=6 October 2025}}</ref> ! rowspan="2" | '''Земји''' ! colspan="2" | 2000 година ! colspan="2" | 2011 година ! colspan="2" | 2021 година |- ! '''лица''' ! % од вкупниот број Украинци ! '''лица''' ! % од вкупниот број Украинци ! '''лица''' ! % од вкупниот број Украинци |- | align="left" | '''Естонија''' | align="right" | 7.890 | 27,2% | align="right" | 6.324 | '''↗''' 28,0 | align="right" | 6.087 | '''↘''' 21,9 |- | align="left" | Украина | align="right" | 17.766 | 61,2% | align="right" | 14.015 | ↘ 62,1 | align="right" | 19 388 | ↗ 69,7 |- | align="left" | Русија | align="right" | 2.134 | 7,4% | align="right" | 1.342 | ↘ 5,9 | align="right" | 1.351 | ↘ 4,9 |- | align="left" | Други земји | align="right" | 1.222 | 4,2% | align="right" | 892 | ↘ 4,0 | align="right" | 1.002 | ↘ 3,6 |- ! align="left" | '''Вкупно''' ! align="right" | '''29.012''' ! '''100''' ! align="right" | '''22 573''' ! '''100''' ! align="right" | '''27 828''' ! '''100''' |} {| class="wikitable" |+'''Државјанство и мајчин јазик на Украинците во Естонија според пописите на населението од 2000, 2011 и 2021 година'''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://andmed.stat.ee/en/stat/rahvaloendus__rel2000__rahvus-emakeel-veerkeelte-oskus/RL225|title=RL225: POPULATION BY ETHNIC NATIONALITY, MOTHER TONGUE AND CITIZENSHIP|work=Statistics Estonia|accessdate=6 October 2025}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://andmed.stat.ee/en/stat/rahvaloendus__rel2011__rahvastiku-demograafilised-ja-etno-kultuurilised-naitajad__rahvus-emakeel-ja-keelteoskus-murded/RL0442|title=RL0442: POPULATION BY ETHNIC NATIONALITY, MOTHER TONGUE, CITIZENSHIP, SEX, AGE GROUP AND PLACE OF RESIDENCE, 31 DECEMBER 2011|work=Statistics Estonia|accessdate=6 October 2025}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://andmed.stat.ee/en/stat/rahvaloendus__rel2021__rahvastiku-demograafilised-ja-etno-kultuurilised-naitajad__rahvus-emakeel/RL21442|title=RL21442: POPULATION BY ETHNIC NATIONALITY, MOTHER TONGUE, CITIZENSHIP, SEX, AGE GROUP AND PLACE OF RESIDENCE (SETTLEMENT REGION), 31 DECEMBER 2021|work=Statistics Estonia|accessdate=6 October 2025}}</ref>''':''' ! Година/мајчин јазик ! Вкупно Украинци ! Естонско државјанство ! руско државјанство ! Државјанство на други земји ! Без државјанство |- ! align="left" | '''2000 /''' '''Вкупно''' ! align="right" | '''29.012''' ! align="right" | '''8.423''' ! align="right" | '''5.217''' ! align="right" | '''2.521''' ! align="right" | '''12.851*''' |- | align="left" | 2000 / украински | align="right" | 11.923 | align="right" | 3.010 | align="right" | 2.269 | align="right" | 1.665 | align="right" | 4.979* |- | align="left" | 2000 / руски | align="right" | 16.486 | align="right" | 5.016 | align="right" | 2.927 | align="right" | 836 | align="right" | 7.707* |- | align="left" | 2000 / Естонски | align="right" | 481 | align="right" | 352 | align="right" | 6 | align="right" | 14 | align="right" | 109* |- | align="left" | 2000 / Белоруски | align="right" | 27 | align="right" | 4 | align="right" | 5 | align="right" | 1 | align="right" | 17 |- | align="left" | 2000/ Друго или неодредено | align="right" | 95 | align="right" | 41 | align="right" | 10 | align="right" | 5 | align="right" | 24* |- ! align="left" | '''2011 /''' '''Вкупно''' ! align="right" | '''22.573''' ! align="right" | '''8.383''' ! align="right" | '''4.083''' ! align="right" | '''4.023''' ! align="right" | '''6.084''' |- | align="left" | 2011 / украински | align="right" | 7.601 | align="right" | 2.161 | align="right" | 1.314 | align="right" | 2.278 | align="right" | 1.848 |- | align="left" | 2011 / руски | align="right" | 14.461 | align="right" | 5.822 | align="right" | 2.753 | align="right" | 1.714 | align="right" | 4.172 |- | align="left" | 2011 / Естонски | align="right" | 456 | align="right" | 379 | align="right" | 9 | align="right" | 17 | align="right" | 51 |- | align="left" | 2011 / Друго или неодредено | align="right" | 55 | align="right" | 21 | align="right" | 7 | align="right" | 14 | align="right" | 13 |- ! align="left" | '''2021 /''' '''Вкупно''' ! align="right" | '''27.828''' ! align="right" | '''7.927''' ! align="right" | '''3.094''' ! align="right" | '''12.429''' ! align="right" | '''4.378''' |- | align="left" | 2021 / украински | align="right" | 11.904 | align="right" | 1.857 | align="right" | 897 | align="right" | 7.871 | align="right" | 1.279 |- | align="left" | 2021 / руски | align="right" | 15.133 | align="right" | 5.519 | align="right" | 2.183 | align="right" | 4.407 | align="right" | 3.024 |- | align="left" | 2021 / Естонски | align="right" | 570 | align="right" | 462 | align="right" | 5 | align="right" | 47 | align="right" | 56 |- | align="left" | 2021 / Друго или неопределено | align="right" | 221 | align="right" | 89 | align="right" | 9 | align="right" | 104 | align="right" | 19 |} <nowiki>*</nowiki>''Вклучувајќи ги и оние чие државјанство не е утврдено.'' === Второ државјанство и втор мајчин јазик === Во пописот на населението на Естонија во 2021 година, за прв пат бил воведен терминот „лица од две националности“ ([[Естонски јазик|естонски]] '': kaherahvuselised inimesed''). Според овие податоци, 710 Украинци - т.е. 2,6% од сите Украинци во земјата - пријавиле второ државјанство. Во исто време, 2.260 Руси и 1.180 Естонци го навеле украинското како нивно второ државјанство.<ref name=":3">{{Наведена мрежна страница|url=https://andmed.stat.ee/et/stat/rahvaloendus__rel2021__rahvastiku-demograafilised-ja-etno-kultuurilised-naitajad__rahvus-emakeel/RL214282|title=RL214282: KAHERAHVUSELISED INIMESED, 31 DETSEMBER|work=Statistics Estonia|language=et|accessdate=6 October 2025}}</ref> {| class="wikitable" |+'''Украинци кои ја навеле својата втора националност на пописот од 2021 година:''' ! rowspan="2" | Прво државјанство ! colspan="5" | Второ државјанство {{Efn|The nationality “Estonian” was not included as a possible second nationality in the census data}} |- ! align="center" | белоруско ! align="center" | полско ! align="center" | еврејско ! align="center" | финско ! Вкупно |- | align="left" | '''украински''' | align="center" | 280 | align="center" | 260 | align="center" | 120 | align="center" | 50 | align="center" | 710 |} {| class="wikitable" |+Број на жители на Естонија кои навеле „украинец“ како второ државјанство на пописот од 2021 година: <ref name=":3">{{Наведена мрежна страница|url=https://andmed.stat.ee/et/stat/rahvaloendus__rel2021__rahvastiku-demograafilised-ja-etno-kultuurilised-naitajad__rahvus-emakeel/RL214282|title=RL214282: KAHERAHVUSELISED INIMESED, 31 DETSEMBER|work=Statistics Estonia|language=et|accessdate=6 October 2025}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="">[https://andmed.stat.ee/et/stat/rahvaloendus__rel2021__rahvastiku-demograafilised-ja-etno-kultuurilised-naitajad__rahvus-emakeel/RL214282 "RL214282: KAHERAHVUSELISED INIMESED, 31 DETSEMBER"]. ''Statistics Estonia'' (in Estonian)<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">6 October</span> 2025</span>.</cite> [[Category:CS1 Estonian-language sources (et)]]</ref> ! Прво државјанство ! align="center" | Второ државјанство — Украинец (лица) |- | align="left" | руски | 2.260 |- | align="left" | естонски | 1.180 |- ! align="left" | Вкупно ! 3.440 |} Во пописот од 2021 година, беше воведен и концептот на „втор мајчин јазик“ (естонски '': teine emakeel''). Вкупно 3.910 жители на Естонија го навеле украинскиот како свој втор мајчин јазик. {| class="wikitable" |+Жители на Естонија кои го навеле украинскиот како втор мајчин јазик (2021): <ref name=":3">{{Наведена мрежна страница|url=https://andmed.stat.ee/et/stat/rahvaloendus__rel2021__rahvastiku-demograafilised-ja-etno-kultuurilised-naitajad__rahvus-emakeel/RL214282|title=RL214282: KAHERAHVUSELISED INIMESED, 31 DETSEMBER|work=Statistics Estonia|language=et|accessdate=6 October 2025}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="">[https://andmed.stat.ee/et/stat/rahvaloendus__rel2021__rahvastiku-demograafilised-ja-etno-kultuurilised-naitajad__rahvus-emakeel/RL214282 "RL214282: KAHERAHVUSELISED INIMESED, 31 DETSEMBER"]. ''Statistics Estonia'' (in Estonian)<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">6 October</span> 2025</span>.</cite> [[Category:CS1 Estonian-language sources (et)]]</ref> ! Националност ! align="center" | Втор мајчин јазик — Украински (лица) |- | align="left" | руски | 3.810 |- | align="left" | естонски | 100 |- ! align="left" | Вкупно ! 3.910 |} == Образование == {| class="wikitable" |+'''Украинци во Естонија на возраст од 10 години и постари (2021 — на возраст од 15 години и постари) според ниво на образование според пописите на населението''' <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://andmed.stat.ee/en/stat/rahvaloendus__rel2000__haridus/RL302|title=RL302: POPULATION BY EDUCATIONAL ATTAINMENT AND ETHNIC NATIONALITY|work=Statistics Estonia|accessdate=6 October 2025}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://andmed.stat.ee/en/stat/rahvaloendus__rel2011__haridus/RL0303|title=RL0303: AT LEAST TEN-YEAR-OLD PERSONS BY EDUCATIONAL ATTAINMENT, SEX, AGE GROUP, ETHNIC NATIONALITY AND COUNTY, 31 DECEMBER 2011|work=Statistics Estonia|accessdate=6 October 2025}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://andmed.stat.ee/en/stat/rahvaloendus__rel2021__haridus/RL21303|title=RL21303: AT LEAST 15-YEAR-OLD PERSONS BY EDUCATIONAL ATTAINMENT, SEX, AGE GROUP, ETHNIC NATIONALITY AND PLACE OF RESIDENCE (COUNTY), 31 DECEMBER 2021|work=Statistics Estonia|accessdate=6 October 2025}}</ref> ! rowspan="2" | '''Ниво на образование''' ! colspan="2" | 2000 година ! colspan="2" | 2011 година ! colspan="2" | 2021 година |- ! '''лица''' ! Процент од вкупниот број Украинци на возраст од 10+ / 15+ години ! лица ! % од вкупниот број Украинци на возраст од 10+ / 15+ години ! лица. ! % од вкупниот број Украинци на возраст од 15+ години |- | align="left" | Без образование | align="right" | 1.045 | 3,8% | align="right" | 319 | 1,5 | align="right" | 31 | 0,1 |- | align="left" | Примарен | align="right" | 2.192 | 7,9% | align="right" | 783 | 3,6 | align="right" | 334 | 1,3 |- | align="left" | Основно | align="right" | 3.767 | 13,5 | align="right" | 2.080 | 9,5 | align="right" | 1.423 | 5,6 |- | align="left" | Секундарно | align="right" | 6.980 | 25,0 | align="right" | 4.012 | 18,3 | align="right" | 4.365 | 17,1 |- | align="left" | Стручни, специјални и применети | align="right" | 9.145 | 32,8 | align="right" | 10.476 | 47,9 | align="right" | 11.274 | 44,1 |- | align="left" | Високо | align="right" | 4.028 | 14,5 | align="right" | 3.804 | 17,4 | align="right" | 7.623 | 29,8 |- | align="left" | Доктор на науки, Кандидат на науки | align="right" | 26 | 0,1 | align="right" | 92 | 0,4 | align="right" | 157 | 0,6 |- | align="left" | Непознато | align="right" | 681 | 2,4 | align="right" | 315 | 1,4 | align="right" | 365 | 1,4 |- ! align="left" | '''Вкупно''' ! '''27.864''' ! ! align="right" | '''21.881''' ! ! align="right" | '''25.572''' ! |} == Украински организации во Естонија == [[Податотека:Ukrainian_Greek-Catholic_Church_-_Ukraina_Kreeka-Katoliku_Kirik_-_panoramio.jpg|мини|Украинска грчко-католичка црква во Талин]] Претставниците на украинската дијаспора во Естонија се обединети во повеќе од дваесет украински национални и културни друштва. Некои од нив се дел од Конгресот на Украинците во Естонија и Здружението на украински организации во Естонија, додека други функционираат независно. Овие друштва функционираат како автономни регионални организации, при што секое од нив обединува од околу педесет до седумдесет членови.<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=http://estonia.mfa.gov.ua/ua/ukraine-ee/ukrainians-in-ee|publisher=estonia.mfa.gov.ua|language=uk|script-title=uk:Українці в Естонії - Посольство України в Естонській Республіці|archive-url=https://web.archive.org/web/20160119154017/http://estonia.mfa.gov.ua/ua/ukraine-ee/ukrainians-in-ee|archive-date=2016-01-19|accessdate=2017-03-10}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-script cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20160119154017/http://estonia.mfa.gov.ua/ua/ukraine-ee/ukrainians-in-ee <bdi lang="uk">Українці в Естонії - Посольство України в Естонській Республіці</bdi>] (in Ukrainian). estonia.mfa.gov.ua. Archived from [http://estonia.mfa.gov.ua/ua/ukraine-ee/ukrainians-in-ee the original] on 2016-01-19<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2017-03-10</span></span>.</cite> [[Category:CS1 uses Ukrainian-language script (uk)]] [[Category:CS1 Ukrainian-language sources (uk)]]</ref> Главниот фокус на активностите на организациите на украинската дијаспора во Естонија е културен и образовен. Целта е зачувување на националната култура, мајчиниот јазик, традициите и обичаите на украинскиот народ, па затоа се организираат концерти, изложби и предавања за украинската историја, како и литературни и музички вечери посветени на годишнини од истакнати украински личности и значајни датуми во историјата на Украина. Со години, Украинската заедница на Естонија, основана во 1988 година (претседател - Вера Коник, од 2017 година - Евхен Цибуленко), била единствената украинска организација во земјата чија дејност била насочена кон задоволување на културните и образовните потреби на Украинците во Естонија и зачувување на нивниот јазик и народни традиции.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.vecherka.ee/812010/evgen-cybulenko-izbran-golovoyu-ukrainskogo-zemlyachestva-estonii|title=Евген Цыбуленко избран головою Украинского Землячества Эстонии|date=19 June 2017|work=vecherka.ee|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20170622182629/http://www.vecherka.ee/812010/evgen-cybulenko-izbran-golovoyu-ukrainskogo-zemlyachestva-estonii|archive-date=22 June 2017|accessdate=6 October 2025}}</ref> Напорите направени за промовирање на украинската култура во Естонија биле признати во 2001 година со почесна диплома од [[Кабинет на Министрите на Украина|Кабинетот на министри на Украина]].<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=http://estonia.mfa.gov.ua/ua/ukraine-ee/ukrainians-in-ee|publisher=estonia.mfa.gov.ua|language=uk|script-title=uk:Українці в Естонії - Посольство України в Естонській Республіці|archive-url=https://web.archive.org/web/20160119154017/http://estonia.mfa.gov.ua/ua/ukraine-ee/ukrainians-in-ee|archive-date=2016-01-19|accessdate=2017-03-10}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-script cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20160119154017/http://estonia.mfa.gov.ua/ua/ukraine-ee/ukrainians-in-ee <bdi lang="uk">Українці в Естонії - Посольство України в Естонській Республіці</bdi>] (in Ukrainian). estonia.mfa.gov.ua. Archived from [http://estonia.mfa.gov.ua/ua/ukraine-ee/ukrainians-in-ee the original] on 2016-01-19<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2017-03-10</span></span>.</cite> [[Category:CS1 uses Ukrainian-language script (uk)]] [[Category:CS1 Ukrainian-language sources (uk)]]</ref> Во 2002 година, Заедницата се приклучила на новосоздадениот Конгрес на Украинците на Естонија (претседател - Вера Коник), кој сега обединува повеќе од десет организации, вклучувајќи: * Сојуз на украински жени на Естонија (основан јуни 1998 година, претседател — Лилија Чикалска); * Извидничка организација „Пласт“ (2002, водач — Богдан Љутиук); * Спортски клуб „Днипро“ (2003 година, водач - Серхиј Ишченко); * Украинска заедница на Ида-Вирумаа (2000, Чаир — Нина Дјаченко); * Украинско културно-образовно друштво „Стожари“, Маарду (2000, претседател — Леонид Чуприна); * Украинска заедница „Барвинок“, Раквере (2004, Чаир — Тетјана Линдберг); * Украинско друштво „Смеричка“, Оису (2003, Чаир — Ана Лоовили); * Украинска заедница на Нарва (1996, Чаир — Халина Маљарова); * Украинско друштво на Пилва (2004 година, претседавач - Лилијана Черепаха). Конгресот на Украинците на Естонија е центриран околу Украинската грчко-католичка црква, која дели зграда со Украинскиот културен центар (директор - Анатолиј Љутиук). Црквата управува со украинско неделно училиште, училиште за народни занаети и мала библиотека. Во август 2007 година, директорот на Украинскиот културен центар во Талин, уметникот и граѓанин на Република Естонија А.К. Лиутиук, ја добил титулата заслужен уметник на Украина за неговиот значаен личен придонес во зајакнувањето на меѓународниот углед на Украина, промовирањето на нејзините историски и современи достигнувања, а по повод 16-годишнината од украинската независност. Под Конгресот на Украинците на Естонија дејствувале разни културни групи, вклучувајќи: * Женска вокална група „Ехо“ (основана 1989 година, директорка - Раиса Демчук), * Хорот „Мехта“ (1998, Талин), * Хорот „Родина“ (1998, Нарва), * Ансамбл за девојки „Вербиченка“ (2005, Нарва), * Ансамбл за девојки „Џерела“ (2004, Маарду), * Украинско театарско студио „Артстудио“ (1995, Талин), * Украински ритуален театар „Вертеп“ (2001, Маарду), * Украински литературен клуб (2003, Талин). Конгресот на Украинците на Естонија е член на Здружението на народите на Естонија, Европскиот конгрес на Украинците, Светскиот конгрес на Украинците и Украинскиот светски координативен совет. Неговите претставници учествуваат на Тркалезната маса на националните малцинства под претседателот на Естонија. Унијата на украински жени на Естонија е членка на Светската федерација на украински женски организации.<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=http://estonia.mfa.gov.ua/ua/ukraine-ee/ukrainians-in-ee|publisher=estonia.mfa.gov.ua|language=uk|script-title=uk:Українці в Естонії - Посольство України в Естонській Республіці|archive-url=https://web.archive.org/web/20160119154017/http://estonia.mfa.gov.ua/ua/ukraine-ee/ukrainians-in-ee|archive-date=2016-01-19|accessdate=2017-03-10}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-script cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20160119154017/http://estonia.mfa.gov.ua/ua/ukraine-ee/ukrainians-in-ee <bdi lang="uk">Українці в Естонії - Посольство України в Естонській Республіці</bdi>] (in Ukrainian). estonia.mfa.gov.ua. Archived from [http://estonia.mfa.gov.ua/ua/ukraine-ee/ukrainians-in-ee the original] on 2016-01-19<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2017-03-10</span></span>.</cite> [[Category:CS1 uses Ukrainian-language script (uk)]] [[Category:CS1 Ukrainian-language sources (uk)]]</ref> Здружението на украински организации во Естонија (AUOE), основано во мај 2000 година (претседател - Володимир Паламар), вклучува: * Украинско културно-образовно друштво „Просвита“, Талин (претседател - Оксана Мамутова); * Сојуз на украинската младина во Естонија (претседател — Володимир Паламар); * Украинска заедница на Силамае „Водохрај“ (Претседавач — Л. Житник); * Младински и детски танцов ансамбл „Колор“, Талин (претседател — Нина Корт); * Културно-просветно друштво „Орфеј“, Тапа (претседател — Љубов Лаур); * Украинско друштво на Парну „Вичизна“ (претседавач - Нина Сушко); * Украинско културно друштво „Промин“, Тарту (претседавач - Микола Стасиук). Во рамките на AUOE функционираат академскиот хор „Украина“ и женскиот вокален ансамбл „Соседки“.<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=http://estonia.mfa.gov.ua/ua/ukraine-ee/ukrainians-in-ee|publisher=estonia.mfa.gov.ua|language=uk|script-title=uk:Українці в Естонії - Посольство України в Естонській Республіці|archive-url=https://web.archive.org/web/20160119154017/http://estonia.mfa.gov.ua/ua/ukraine-ee/ukrainians-in-ee|archive-date=2016-01-19|accessdate=2017-03-10}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-script cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20160119154017/http://estonia.mfa.gov.ua/ua/ukraine-ee/ukrainians-in-ee <bdi lang="uk">Українці в Естонії - Посольство України в Естонській Республіці</bdi>] (in Ukrainian). estonia.mfa.gov.ua. Archived from [http://estonia.mfa.gov.ua/ua/ukraine-ee/ukrainians-in-ee the original] on 2016-01-19<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2017-03-10</span></span>.</cite> [[Category:CS1 uses Ukrainian-language script (uk)]] [[Category:CS1 Ukrainian-language sources (uk)]]</ref> Во 2001 година, Здружението добило почесна диплома од Кабинетот на министри на Украина за нејзиниот придонес во промовирањето на позитивна слика за Украина во светот и за нејзината активна општествена работа. Меѓу аматерските уметнички групи на украинската дијаспора во Естонија, особено бил познат фолклорниот ансамбл „Журба“, основан во 1992 година. Неговата главна цел била оживување на украинските народни песни, популаризација меѓу украинската и естонската публика и запознавање на Естонците со украинската народна облека, ритуали и традиции. Ансамблот е член на Меѓународното здружение на национални културни друштва „Лира“ и на Естонското фолклорно друштво. Во мај 2000 година, со поддршка на ''Радио 4'', Министерството за култура на Естонија и Одделот за култура на Талин, групата издала аудио касета. Во 2004 година, бил сертифициран од Естонското фолклорно друштво и доби највисока категорија. Во ноември 2004 година, со одлука на Колегиумот на Министерството за култура и уметност на Украина, ансамблот ''„Журба'' “ ја добил почесната титула „Народен аматерски ансамбл“.<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=http://estonia.mfa.gov.ua/ua/ukraine-ee/ukrainians-in-ee|publisher=estonia.mfa.gov.ua|language=uk|script-title=uk:Українці в Естонії - Посольство України в Естонській Республіці|archive-url=https://web.archive.org/web/20160119154017/http://estonia.mfa.gov.ua/ua/ukraine-ee/ukrainians-in-ee|archive-date=2016-01-19|accessdate=2017-03-10}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-script cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20160119154017/http://estonia.mfa.gov.ua/ua/ukraine-ee/ukrainians-in-ee <bdi lang="uk">Українці в Естонії - Посольство України в Естонській Республіці</bdi>] (in Ukrainian). estonia.mfa.gov.ua. Archived from [http://estonia.mfa.gov.ua/ua/ukraine-ee/ukrainians-in-ee the original] on 2016-01-19<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2017-03-10</span></span>.</cite> [[Category:CS1 uses Ukrainian-language script (uk)]] [[Category:CS1 Ukrainian-language sources (uk)]]</ref> === Обезбедување на културните, јазичните и другите права на украинската дијаспора === Според Уставот на Естонија, развојот на естонската нација и зачувувањето на културните традиции на естонскиот народ се главни цели на естонската државност. Во исто време, за лицата кои не се Естонци и живеат во Естонија, уставот на земјата гарантира можност за зачувување на нивниот јазик и културен идентитет, првенствено преку основање културни друштва и обезбедување образование на нивниот мајчин јазик.<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=http://estonia.mfa.gov.ua/ua/ukraine-ee/ukrainians-in-ee|publisher=estonia.mfa.gov.ua|language=uk|script-title=uk:Українці в Естонії - Посольство України в Естонській Республіці|archive-url=https://web.archive.org/web/20160119154017/http://estonia.mfa.gov.ua/ua/ukraine-ee/ukrainians-in-ee|archive-date=2016-01-19|accessdate=2017-03-10}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-script cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20160119154017/http://estonia.mfa.gov.ua/ua/ukraine-ee/ukrainians-in-ee <bdi lang="uk">Українці в Естонії - Посольство України в Естонській Республіці</bdi>] (in Ukrainian). estonia.mfa.gov.ua. Archived from [http://estonia.mfa.gov.ua/ua/ukraine-ee/ukrainians-in-ee the original] on 2016-01-19<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2017-03-10</span></span>.</cite> [[Category:CS1 uses Ukrainian-language script (uk)]] [[Category:CS1 Ukrainian-language sources (uk)]]</ref> За украинското население во Естонија, секоја сабота на четвртиот канал на Естонското радио се емитува радио програмата на украински јазик ''„Червона Калина“'', која го опфаќа социо-политичкиот и културниот живот на Украина и украинската дијаспора во Естонија. Украински викенд училишта се основани и работат во украинските здруженија на Талин, Силамее, Нарва и Маарду.<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=http://estonia.mfa.gov.ua/ua/ukraine-ee/ukrainians-in-ee|publisher=estonia.mfa.gov.ua|language=uk|script-title=uk:Українці в Естонії - Посольство України в Естонській Республіці|archive-url=https://web.archive.org/web/20160119154017/http://estonia.mfa.gov.ua/ua/ukraine-ee/ukrainians-in-ee|archive-date=2016-01-19|accessdate=2017-03-10}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-script cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20160119154017/http://estonia.mfa.gov.ua/ua/ukraine-ee/ukrainians-in-ee <bdi lang="uk">Українці в Естонії - Посольство України в Естонській Республіці</bdi>] (in Ukrainian). estonia.mfa.gov.ua. Archived from [http://estonia.mfa.gov.ua/ua/ukraine-ee/ukrainians-in-ee the original] on 2016-01-19<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2017-03-10</span></span>.</cite> [[Category:CS1 uses Ukrainian-language script (uk)]] [[Category:CS1 Ukrainian-language sources (uk)]]</ref> Покрај тоа, на естонското радио се емитува неделна детска програма на украински јазик насловена како ''„Лјустерко“'' („Мало огледало“). Нејзината главна цел е да им помогне на децата да го зачуваат својот мајчин јазик. Програмата содржела украински песни и бајки, како и разни образовни и забавни содржини за деца, вклучувајќи материјал подготвен и обезбеден од Националната радио компанија на Украина. Од 1999 до 2003 година, Украинското здружение на Естонија објавуваше украински весник насловен како ''„Struny“'' („Strings“), но неговото објавување било прекинато поради недостаток на средства.<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=http://estonia.mfa.gov.ua/ua/ukraine-ee/ukrainians-in-ee|publisher=estonia.mfa.gov.ua|language=uk|script-title=uk:Українці в Естонії - Посольство України в Естонській Республіці|archive-url=https://web.archive.org/web/20160119154017/http://estonia.mfa.gov.ua/ua/ukraine-ee/ukrainians-in-ee|archive-date=2016-01-19|accessdate=2017-03-10}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-script cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20160119154017/http://estonia.mfa.gov.ua/ua/ukraine-ee/ukrainians-in-ee <bdi lang="uk">Українці в Естонії - Посольство України в Естонській Республіці</bdi>] (in Ukrainian). estonia.mfa.gov.ua. Archived from [http://estonia.mfa.gov.ua/ua/ukraine-ee/ukrainians-in-ee the original] on 2016-01-19<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2017-03-10</span></span>.</cite> [[Category:CS1 uses Ukrainian-language script (uk)]] [[Category:CS1 Ukrainian-language sources (uk)]]</ref> Истакнати Украинци и претставници на научната, културната и уметничката елита на Естонија вклучуваат скулпторот Иван Зубака; уметниците Анатолиј Страхов, Јарина Ило, Анатолиј Лиутиук и Нина Виник; актерите Јевхен Хајдук и Александар Ивашкевич; музичар Руслан Трочински; театарски режисер Јуриј Михаилиов; историчар Борис Дубовик; професорот по словенска филологија на Универзитетот во Тарту, Олександр Дуличенко и неговата колешка Људмила Дуличенко; и професор по меѓународно право и публицист Јевхен Цибуленко. Огромното мнозинство Украинци - постојани жители на Естонија кои избрале да го градат својот живот во оваа земја - позитивно гледаат на идејата за интегрирање на етничките неестонци во естонското општество, а воедно да ја зачуваат сопствената култура, јазик и национален идентитет. Естонската држава го поддржала ова и ги создала потребните услови за поддршка на овој процес. == Украински бегалци во Естонија ==  {{Multiple image|direction=vertical|image1=Meeleavaldus_Vene_Föderatsiooni_saatkonna_ees.IMG_3751.JPG|caption1=Протест пред Руската Амбасада за поддршка на Украина, Август 23, 2014|image2=Pikett.IMG_20200716_163434.jpg|caption2=Протест пред Руската Амбасада за поддршка на Украина, Јули 16, 2020|image3=Demonstration_every_thursday_for_Ukraine_in_Tallinn._IMG_20200827_163953.jpg|caption3=Демонстрација за поддршка на Украина, која се оддржувала секој четврток, Август 27, 2020|image4=Tallinn_Ukraina_toetusmeeleavaldus_3.jpg|caption4=Митинг на солидарност со Украина, 26 февруари 2022 година, Плоштад Слобода во Талин|header=Протести и собири на солидарност во поддршка на Украина во Талин}} Според одлуката на Владата на Естонија, на украинските граѓани и членовите на нивните семејства кои ја напуштиле земјата по руската инвазија на Украина, која започнала на 24 февруари 2022 година, им е доделена привремена заштита - односно дозвола за престој со важност од една година. На лицата кои ја напуштиле Украина порано, но не можат да се вратат поради тековната војна, им е дозволено да останат во Естонија без виза.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.politsei.ee/en/instructions/information-on-the-war-in-ukraine|title=Information on the war in Ukraine|work=[[Estonian Police]]|language=|accessdate=6 October 2025}}</ref> Според статистиката на центрите за прием и информации основани за воени бегалци, од почетокот на руската инвазија на Украина до 31 мај 2023 година, имало вкупно 122.554 воени бегалци пристигнале во Естонија од Украина. Од нив, 55.792 ја напуштиле земјата, додека 66.762 останале во Естонија;<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://arenguseire.ee/raportid/ukraina-sojapogenikud-eestis-rahvastik-ja-loimumine/|title=Ukraina sõjapõgenikud Eestis – rahvastik ja lõimumine|work=arenguseire.ee|language=et|accessdate=6 October 2025}}</ref> меѓу нив, 37.972 лица се регистрирале (т.е. аплицирале и добиле привремена заштита).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://kriis.ee/eestisse-saabunud-sojapogenike-statistika|title=Eestisse saabunud sõjapõgenike statistika|work=kriis.ee|language=et|accessdate=6 October 2025}}</ref> Од 18 ноември 2023 година, 32.146 украински бегалци го регистрирале своето место на живеење во Естонија; од 16 февруари 2024 година, овој број се искачил на 32.505.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sotsiaalkindlustusamet.ee/asutus-uudised-ja-kontakt/praktiline-teave/statistika#ua-stat|title=Elukoha registreerinud isikute arv ja osakaal rahvastikus|work=Sotsiaalkindlustusamet|accessdate=6 October 2025}}</ref> Од 24 април 2023 година, 48% од регистрираните украински бегалци живееле во Талин.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sm.ee/aasta-sojapogenikke-eestis|title=Aasta sõjapõgenikke Eestis|work=Sotsiaalministeerium|accessdate=6 October 2025}}</ref> На 31 март 2023 година, 37% од украинските бегалци биле под 20 години, 58% биле на возраст од 20 до 64 години, а 6% биле на возраст од 65 години и постари. На 31 октомври 2023 година, 4.112 украински бегалци биле регистрирани во Естонскиот фонд за осигурување од невработеност, а на 31 јануари 2024 година, бројот бил 3.980.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.tootukassa.ee/et/statistika-ja-uuringud/peamised-statistilised-naitajad/rahvusvahelise-kaitse-saajad|title=Rahvusvahelise kaitse saajad|work=Eesti Töötukassa|language=et|accessdate=6 October 2025}}</ref> Во образовниот систем на Естонија, од 2 октомври 2023 година, имало регистрирани 8.919 украински студенти, а најголем број — 4.924 — во округот Харју. Меѓу нив, 5.942 студирале на естонски јазик, 304 биле запишани во интензивни програми за изучување на естонскиот јазик, а 2.637 студирале на руски јазик. Во 2022 година, Школата за слобода ([[Естонски јазик|естонски]]'': Vabaduse kool''; {{Langx|uk|Школа Свободи|Shkola Svobody}}) била основана во државната гимназија „Тонисмее“ во Талин за да им служи на украинските бегалци. Училиштето сместува 800 ученици од 7 до 12 одделение. Наставата во „Училиштето на слободата“ го следи методот на „јазично потопување“ при што најмалку 60% од часовите се предаваат на естонски јазик и до 40% на украински.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://vabaduse.edu.ee/kooli-oppekava-projekt/|title=Kooli õppekava|work=Vabaduse Kool|language=et|archive-url=https://web.archive.org/web/20231117214738/https://vabaduse.edu.ee/kooli-oppekava-projekt/|archive-date=17 November 2023|accessdate=6 October 2025}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Народи во Естонија]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] rr1i4ukp1p6thl5sm7zs9qvkplzgrzp Рељинац 0 1392910 5545777 2026-04-28T11:14:10Z Marco Mitrovich 114460 Создадена страница со: {{Инфокутија Населено место | name = Рељинац | native_name = Рељинац | settlement_type = Населба | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | pushpin_map = Serbia | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 43 |latm = 17 |lats = 3... 5545777 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Рељинац | native_name = Рељинац | settlement_type = Населба | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | pushpin_map = Serbia | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 43 |latm = 17 |lats = 32 |latNS = N | longd = 21 |longm = 30 |longs = 35 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Србија]] | subdivision_type1 = Традиционален регион | subdivision_name1 = [[Јужна Србија]] | subdivision_type2 = Управен Округ | subdivision_name2 = [[Топлички Управен Округ|Топлички]] | subdivision_type3 = Град | subdivision_name3 = [[Прокупље]] | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 407 | population_footnotes = | population_total = 454 | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Средноевропско време|CET]] |utc_offset = +1 | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[Средноевропско летно време|CEST]] |utc_offset_DST = +2 | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 18404 | area_code_type = | area_code = 027 | registration_plate = PK }} '''Рељинац''' — населено место во градот [[Прокупље]] [[Топлички Управен Округ]], [[Србија]]. Според пописот од 2022 година имало 454 жители.<ref>[http://pop-stat.mashke.org/serbia-census.htm All places: 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2002, 2011, 2022 censuses] pop-stat.mashke.org </ref> == Поврзано == * [[Прокупље]] * [[Топлички Управен Округ]] * [[Јужна Србија]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Населени места во Прокупље]] [[Категорија:Населени места во Јужна Србија]] ij6h7ttbis2dsl3krvmrmjm9z1cc5rd Ресинац 0 1392911 5545778 2026-04-28T11:20:00Z Marco Mitrovich 114460 Создадена страница со: {{Инфокутија Населено место | name = Ресинац | native_name = Ресинац | settlement_type = Населба | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | pushpin_map = Serbia | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 43 |latm = 15 |lats = 3... 5545778 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Ресинац | native_name = Ресинац | settlement_type = Населба | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | pushpin_map = Serbia | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 43 |latm = 15 |lats = 35 |latNS = N | longd = 21 |longm = 28 |longs = 07 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Србија]] | subdivision_type1 = Традиционален регион | subdivision_name1 = [[Јужна Србија]] | subdivision_type2 = Управен Округ | subdivision_name2 = [[Топлички Управен Округ|Топлички]] | subdivision_type3 = Град | subdivision_name3 = [[Прокупље]] | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 339 | population_footnotes = | population_total = 130 | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Средноевропско време|CET]] |utc_offset = +1 | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[Средноевропско летно време|CEST]] |utc_offset_DST = +2 | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 18423 | area_code_type = | area_code = 027 | registration_plate = PK }} '''Ресинац''' — населено место во градот [[Прокупље]] [[Топлички Управен Округ]], [[Србија]]. Според пописот од 2022 година имало 130 жители.<ref>[http://pop-stat.mashke.org/serbia-census.htm All places: 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2002, 2011, 2022 censuses] pop-stat.mashke.org </ref> == Поврзано == * [[Прокупље]] * [[Топлички Управен Округ]] * [[Јужна Србија]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Населени места во Прокупље]] [[Категорија:Населени места во Јужна Србија]] 4egz5qli8x71495b9gtc4dw1sn92cyi Брегово (општина) 0 1392912 5545780 2026-04-28T11:21:52Z Пакко 4588 Создадена страница со: {{Инфокутија Населено место | name = Општина Брегово | native_name = Община Брегово | native_name_lang = bg | settlement_type = [[Општини во Бугарија|Општина]] | image_skyline = Bregovo Municipality Within Bulgaria.png | image_caption = Положба на Општина Брегово во Бугарија (о... 5545780 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Општина Брегово | native_name = Община Брегово | native_name_lang = bg | settlement_type = [[Општини во Бугарија|Општина]] | image_skyline = Bregovo Municipality Within Bulgaria.png | image_caption = Положба на Општина Брегово во Бугарија (означена со црвено) | image_flag = | flag_size = 120px | image_shield = | shield_size = 90px | pushpin_map = | latd = 44 |latm = 9 |lats = |latNS = N | longd = 22 |longm = 39 |longs = |longEW = E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = [[Земји во светот|Држава]] | subdivision_name = [[Бугарија]] | subdivision_type1 = [[Области во Бугарија|Област]] | subdivision_name1 = [[Видин (област)|Видин]] | seat_type = Административен центар | seat = [[Брегово]] | leader_title = Градоначалник | leader_name = Илијан Костоков | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 179.22 | elevation_m = | blank1_name = Населени места | blank1_info = 1 град и 9 села | population_total = 4.564 | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = auto | timezone1 = [[Источноевропско време|EET]] | utc_offset1 = +2 | timezone1_DST = [[Источноевропско летно време|EEST]] | utc_offset1_DST = +3 | postal_code_type = [[Поштенски број]] | postal_code = 3760 | area_code_type = Повикувачки број | area_code = +359 9312 | website = {{URL|https://bregovo.bg}} }} '''Општина Брегово''' ({{Langx|bg|Община Брегово}}) — општина во Северозападна [[Бугарија]], една од составните [[Општини во Бугарија|општини]] на [[Видин (област)|Видинската област]]. Административен центар е градот [[Брегово]]. Има 4.564 жители (2022).<ref>{{cite web |url=https://www.grao.bg/tna/t41nm-15-06-2022_2.txt |title=Таблица на адресно регистрираните по постоянен и по настоящ адрес лица |date=15.06.2022 |lang=bg}}</ref> == Географија == Општината е сместена во најсеверниот дел на [[Видин (област)|Видинската област]]. Со површина од 179,223 км<sup>2</sup> го зазема 10-тото, претпоследно место меѓу 11-те општини во областа, што претставува 5,87% од територијата на областа. Релјефот на општината е претежно рамничарски и благо ридски. Нејзината територија паѓа во најсеверозападниот дел на [[Дунавска Рамнина|Западната Дунавска Рамнина]]. На запад и север општината граничи со [[Србија]], а границата поминува по реката [[Тимок]] и реката [[Дунав]]. == Самоуправа == Општината се состои од 10 [[Населено место|населени места]], од кои 1 [[град]] и 9 [[село|села]]. Список на населените места: * '''[[Брегово]]''' * [[Балеј]] * [[Врв (село)|Врв]] * [[Г’мзово]] * [[Делејна]] * [[Иново]] * [[Калина (Видинско)|Калина]] * [[Косово (Видинско)|Косово]] * [[Куделин]] * [[Тијановци]] == Поврзано == * [[Видин (област)|Област Видин]] * [[Општини во Бугарија]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://bregovo.bg/ Мрежно место на Општина Брегово] {{bg}} {{Општина Брегово}} {{Бугарија-гео-никулец}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Брегово}} [[Категорија:Општини во областа Видин|Брегово]] a1u3ovr7k7knzskaafa41t9ge01sd6e Предлошка:Општина Брегово 10 1392913 5545781 2026-04-28T11:25:26Z Пакко 4588 Создадена страница со: {{Navbox | name = Општина Брегово | title = Населени места во [[Општина Брегово]] | listclass = hlist | state = {{{state|}}} | image = | liststyle = text-align: justify; | group1 = Градови | list1 = * '''[[Брегово]]''' | group2 = Села | list2 = * [[Балеј]] * [[Врв (село)|Врв]] * [[Г’мзово]] * [[Делејна]] * Ино... 5545781 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Општина Брегово | title = Населени места во [[Општина Брегово]] | listclass = hlist | state = {{{state|}}} | image = | liststyle = text-align: justify; | group1 = Градови | list1 = * '''[[Брегово]]''' | group2 = Села | list2 = * [[Балеј]] * [[Врв (село)|Врв]] * [[Г’мзово]] * [[Делејна]] * [[Иново (Видинско)|Иново]] * [[Калина (Видинско)|Калина]] * [[Косово (Видинско)|Косово]] * [[Куделин]] * [[Ракитница (Видинско)|Ракитница]] * [[Тјанево]] | below = }}<noinclude> [[Категорија:Предлошки за општини во Бугарија|Брегово]] </noinclude> qlo363j209ffeq6807lj2mcd60iimrh Општина Брегово 0 1392914 5545782 2026-04-28T11:26:22Z Пакко 4588 Пренасочување кон [[Брегово (општина)]] 5545782 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Брегово (општина)]] g2o216dhz8vxls7r4469xr749j2mkqz Селиште (Прокупље) 0 1392915 5545784 2026-04-28T11:30:03Z Marco Mitrovich 114460 Создадена страница со: {{Инфокутија Населено место | name = Селиште | native_name = Селиште | settlement_type = Населба | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | pushpin_map = Serbia | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 43 |latm = 11 |lats = 2... 5545784 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Селиште | native_name = Селиште | settlement_type = Населба | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | pushpin_map = Serbia | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 43 |latm = 11 |lats = 25 |latNS = N | longd = 21 |longm = 34 |longs = 29 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Србија]] | subdivision_type1 = Традиционален регион | subdivision_name1 = [[Јужна Србија]] | subdivision_type2 = Управен Округ | subdivision_name2 = [[Топлички Управен Округ|Топлички]] | subdivision_type3 = Град | subdivision_name3 = [[Прокупље]] | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 494 | population_footnotes = | population_total = 22 | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Средноевропско време|CET]] |utc_offset = +1 | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[Средноевропско летно време|CEST]] |utc_offset_DST = +2 | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 18400 | area_code_type = | area_code = 027 | registration_plate = PK }} '''Селиште''' — населено место во градот [[Прокупље]] [[Топлички Управен Округ]], [[Србија]]. Според пописот од 2022 година имало 22 жители.<ref>[http://pop-stat.mashke.org/serbia-census.htm All places: 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2002, 2011, 2022 censuses] pop-stat.mashke.org </ref> == Поврзано == * [[Прокупље]] * [[Топлички Управен Округ]] * [[Јужна Србија]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Населени места во Прокупље]] [[Категорија:Населени места во Јужна Србија]] 6tq2ytac3bs8drugyjcctax8df9zf9t Смрдан (Прокупље) 0 1392916 5545787 2026-04-28T11:35:54Z Marco Mitrovich 114460 Создадена страница со: {{Инфокутија Населено место | name = Смрдан | native_name = Смрдан | settlement_type = Населба | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | pushpin_map = Serbia | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 43 |latm = 13 |lats = 18 |l... 5545787 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Смрдан | native_name = Смрдан | settlement_type = Населба | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | pushpin_map = Serbia | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 43 |latm = 13 |lats = 18 |latNS = N | longd = 21 |longm = 28 |longs = 11 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Србија]] | subdivision_type1 = Традиционален регион | subdivision_name1 = [[Јужна Србија]] | subdivision_type2 = Управен Округ | subdivision_name2 = [[Топлички Управен Округ|Топлички]] | subdivision_type3 = Град | subdivision_name3 = [[Прокупље]] | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 305 | population_footnotes = | population_total = 49 | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Средноевропско време|CET]] |utc_offset = +1 | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[Средноевропско летно време|CEST]] |utc_offset_DST = +2 | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 18423 | area_code_type = | area_code = 027 | registration_plate = PK }} '''Смрдан''' — населено место во градот [[Прокупље]] [[Топлички Управен Округ]], [[Србија]]. Според пописот од 2022 година имало 49 жители.<ref>[http://pop-stat.mashke.org/serbia-census.htm All places: 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2002, 2011, 2022 censuses] pop-stat.mashke.org </ref> == Поврзано == * [[Прокупље]] * [[Топлички Управен Округ]] * [[Јужна Србија]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Населени места во Прокупље]] [[Категорија:Населени места во Јужна Србија]] 28yghofjibyjod9th8i9ey0lrs3tfgx Заштитени подрачја на Естонија 0 1392917 5545788 2026-04-28T11:36:19Z Pitikjp22 127221 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1336754844|Protected areas of Estonia]]“ 5545788 wikitext text/x-wiki '''Заштитени подрачја на Естонија''' — регулирани со Законот за заштита на природата ({{Langx|et|Looduskaitseseadus}}), кој бил усвоен од естонскиот парламент на 21 април 2004 година, а стапил на сила на 10 мај 2004 година.<ref name="legaltext">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.legaltext.ee/en/andmebaas/tekst.asp?loc=text&dok=X90008&pg=1&tyyp=X&query=nature+conservation+act&ptyyp=RT&keel=en|title=Nature Conservation Act|work=legaltext.ee|archive-url=https://archive.today/20130106154609/http://www.legaltext.ee/en/andmebaas/tekst.asp?loc=text&dok=X90008&pg=1&tyyp=X&query=nature+conservation+act&ptyyp=RT&keel=en|archive-date=2013-01-06|accessdate=2007-10-02}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.riigiteataja.ee/ert/act.jsp?id=745306|title=Looduskaitseseadus|work=Elektrooniline Riigi Teataja|language=et|accessdate=2007-10-02}}</ref> Вкупно, Естонија има 15403 заштитени подрачја што покриваат 21% од земјата и 18% од нејзината морска и крајбрежна територија,<ref name="protected2">[https://www.protectedplanet.net/country/EST Estonia] [[Protected Planet]]</ref> вклучувајќи 6 национални паркови: [[Национален парк Лахема|Национален парк Лахемаа]], Национален парк Карула, [[Национален парк Соома|Национален парк Соомаа]], [[Националнен парк Вилсанди|Национален парк Вилсанди]], Национален парк Мацалу и Национален парк Алутагусе. == Заштитени подрачја == [[Податотека:Männikjärve_raba_tornist.jpg|мини|Природен резерват Ендла]] Како што е наведено во §10.1: Едно подрачје се става под заштита како заштитено подрачје или посебно заштитено подрачје со пропис на Владата.<ref name="legaltext">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.legaltext.ee/en/andmebaas/tekst.asp?loc=text&dok=X90008&pg=1&tyyp=X&query=nature+conservation+act&ptyyp=RT&keel=en|title=Nature Conservation Act|work=legaltext.ee|archive-url=https://archive.today/20130106154609/http://www.legaltext.ee/en/andmebaas/tekst.asp?loc=text&dok=X90008&pg=1&tyyp=X&query=nature+conservation+act&ptyyp=RT&keel=en|archive-date=2013-01-06|accessdate=2007-10-02}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://www.legaltext.ee/en/andmebaas/tekst.asp?loc=text&dok=X90008&pg=1&tyyp=X&query=nature+conservation+act&ptyyp=RT&keel=en "Nature Conservation Act"]. ''legaltext.ee''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2007-10-02</span></span>.</cite><span class="cs1-maint citation-comment" data-ve-ignore=""><code class="cs1-code"><nowiki>{{</nowiki>[[Предлошка:Наведена мрежна страница|cite web]]<nowiki>}}</nowiki></code>: CS1 maint: deprecated archival service ([[:Category:CS1 maint: deprecated archival service|link]])</span> [[Category:CS1 maint: deprecated archival service]]</ref> Според законот, заштитените подрачја се подрачја што се одржуваат во состојба непроменета од човековата активност или се користат под посебни околности каде што природната средина е зачувана, заштитена, обновена, истражена или воведена.<ref name="legaltext" /> Постојат три вида заштитени подрачја; [[Национален парк|Национални паркови]], природни резервати и паркови на природата. Законот ги прогласува следните три посебни заштитни подрачја, кои се назначени за зачувување на живеалиштата, за чие зачувување се проценува влијанието на планираните активности и се забранети активностите што можат да ја оштетат поволната состојба на зачуваност на живеалиштата:<ref name="legaltext">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.legaltext.ee/en/andmebaas/tekst.asp?loc=text&dok=X90008&pg=1&tyyp=X&query=nature+conservation+act&ptyyp=RT&keel=en|title=Nature Conservation Act|work=legaltext.ee|archive-url=https://archive.today/20130106154609/http://www.legaltext.ee/en/andmebaas/tekst.asp?loc=text&dok=X90008&pg=1&tyyp=X&query=nature+conservation+act&ptyyp=RT&keel=en|archive-date=2013-01-06|accessdate=2007-10-02}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://www.legaltext.ee/en/andmebaas/tekst.asp?loc=text&dok=X90008&pg=1&tyyp=X&query=nature+conservation+act&ptyyp=RT&keel=en "Nature Conservation Act"]. ''legaltext.ee''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2007-10-02</span></span>.</cite><span class="cs1-maint citation-comment" data-ve-ignore=""><code class="cs1-code"><nowiki>{{</nowiki>[[Предлошка:Наведена мрежна страница|cite web]]<nowiki>}}</nowiki></code>: CS1 maint: deprecated archival service ([[:Category:CS1 maint: deprecated archival service|link]])</span> [[Category:CS1 maint: deprecated archival service]]</ref> Строг природен резерват (§ 29), Посебна зона за управување (§ 30) и Ограничена зона за управување (§ 31). Во времето на [[Естонска Советска Социјалистичка Република|Естонската ССР]], имало само пет заштитени подрачја категоризирани како ''заповедници'' („научен природен резерват“): Вилсанди, Виидумее, Ендла, Нигула и Мацалу. === Национални паркови === {{National parks of Estonia}} [[Податотека:Matsalu_Keemu_bird_tower.jpg|десно|мини|250x250пкс|Кулата за набљудување птици Киму во Националниот парк Мацалу]] Национален парк е заштитено подрачје пропишано за зачувување, заштита, реставрација, истражување и воведување на природната средина, пејзажите, културното наследство и рамномерно користење на животната средина на заштитеното подрачје. Следните национални паркови на Естонија се:<ref>{{Наведена книга|url=http://www.keskkonnainfo.ee/publications/327_PDF.pdf|title=Estonian Nature Conservation in 2007|publisher=Estonian Environment Information Centre|year=2008|isbn=978-9985-881-56-9|location=Tallinn|page=29}}</ref> # [[Национален парк Лахема|Национален парк Лахемаа]], наменет за заштита на природното и културното наследство на крајбрежните предели на Северна Естонија; # Национален парк Карула, наменет за заштита на природното и културното наследство на ридските морениски предели на Јужна Естонија; # [[Национален парк Соома|Национален парк Соомаа]], наменет за заштита на природното и културното наследство на мочурливите предели и поплавните предели на преодната зона на Естонија (средна Естонија); # [[Националнен парк Вилсанди|Национален парк Вилсанди]], наменет за заштита на природното и културното наследство на крајбрежните предели на западниот естонски архипелаг; # Национален парк Мацалу, наменет за заштита на карактеристичните биотски заедници на Западна Естонија и на природното и културното наследство на регионот на Ваинамериското Море. # Националниот парк Алутагусе, најново основан, во 2018 година # Националниот парк може да вклучува строги природни резервати, посебни зони за управување и ограничени зони за управување. Природно-конзервациско подрачје е заштитено подрачје определено за зачувување, обнова, истражување, истражување и повторно воведување на природната средина. Зоните што можат да постојат во едно природно-конзервациско подрачје се строг природен резерват, зона за посебно управување и зона за ограничено управување. [[Податотека:Panga-pank.jpg|центар|мини|700x700пкс|Панга карпа]] === Подрачје за заштита на предел (природен парк) === Подрачје за заштита на предел е подрачје определно за зачувување, заштита, реставрација, истражување, воведување и регулирање на користењето на пејзажите на заштитеното подрачје. Парк, арборетум и шумски насад се посебни типови на подрачја за заштита на предел. Можните зони во заштитена зона на предел се посебна зона за управување и ограничена зона за управување. === Строг природен резерват === Строг природен резерват е копнено или водно подрачје во рамките на заштитено подрачје, чија природна состојба не е засегната од непосредна човечка активност и каде што зачувувањето и развојот на природните биотски заедници се обезбедуваат главно преку природни процеси. Во строг природен резерват се забранети сите видови човечка активност, а на лицата им е забрането да престојуваат во такви резервати, освен во случаите наведени во ставовите (3) и (4) од овој член. Лица можат да престојуваат во строг природен резерват само за цели на надзор, спасувачки работи или управување со природниот објект. Луѓе можат да престојуваат во строг природен резерват за целите на следење и проценка на состојбата на природниот објект само со согласност на управителот на заштитеното подрачје. === Зона за посебно управување === [[Податотека:Seascape.jpg|десно|мини|250x250пкс|Северо-западниот брег на [[Естонија]] во близина на Нива, округот Лане.]] Зона за посебно управување е копнено или водно подрачје на заштитено подрачје, определено за зачувување на природните и полуприродните биотски заедници што се воспоставени или кои треба да се развијат во него. Минералните суровини присутни во зоната за посебно управување не се сметаат за ресурси наменети за експлоатација. Освен ако поинаку не е предвидено со правилата за заштита, во оваа зона се забранува: # вршење економски активности; # користење на природни ресурси; # изградба на нови градежни објекти; # престој на лица во живеалиштата на заштитените видови и местата за попатување на птиците преселници; # возење моторни возила, теренски возила или пловни објекти; # кампување, палење оган и организирање јавни настани. Забраната утврдена со клаузулите (2), (4) и (5) од овој член не се однесува на надзорни и спасувачки работи, активности поврзани со управувањето со природниот објект, како и на истражувања спроведени со согласност на управителот на заштитеното подрачје. Со правилата за заштита во зоната за посебно управување може да се дозволат следните активности, како активности неопходни за зачувување на објектот или активности што не му нанесуваат штета: # работи за одржување на постојните системи за подобрување на земјиштето и обновување на водниот режим; # развој на биотски заедници во согласност со целта на заштитата; # собирање на бобинки, габи и други шумски нуспроизводи; # лов; # риболов; # изградба на патишта, комунални работи или непроизводствени градежни работи за сервисирање на недвижен имот што се наоѓа во заштитеното подрачје или заштитеното подрачје и одржување на постојните градежни работи; # активности потребни за гарантирање на зачувувањето на карактеристичните одлики и видовиот состав на полуприродните биотски заедници и активности за зачувување на условите за живот на заштитените видови; # собирање трска и алги. [[Податотека:Viru-raba-lahemaa-nature-park.jpg|центар|мини|700x700пкс|Виру раба во [[Национален парк Лахема|Националниот парк Лахема]]]] === Ограничена зона за управување === Ограничена зона за управување е копнена или водена површина на заштитено подрачје каде што се дозволени економски активности, земајќи ги предвид ограничувањата предвидени со овој закон. Освен ако поинаку не е предвидено со правилата за заштита, следниве активности се забранети: # изградба на нови системи за подобрување на земјиштето; # менување на нивото на водата и крајбрежјето на водните тела, како и создавање нови водни тела, # екстракција на минерални суровини и земјишни материи; # дизајн на чисти насади и садење енергетски шуми; # регенеративно сечење; # обликување на крошните на дрвјата и грмушките и сечење на дрвенести растенија без согласност на администраторот на заштитеното подрачје; # употреба на биоциди и производи за заштита на растенијата; # изградба на градежни работи, вклучувајќи привремени градежни работи, и менување на надворешната структура на градежните објекти лоцирани во национален парк; # ловни и риболовни активности; # управување со моторни возила, теренски возила или пловни објекти, освен за извршување на работа потребна за одржување на линиски објекти и за шумски или земјоделски работи на профитабилно земјиште; # кампување, палење пожари во згради и организирање јавни настани на локации кои не се наменети за такви цели и не се обележани од страна на администраторот на заштитеното подрачје; # собирање трска на незамрзната земја. Со правилата за заштита може да се утврди обврска за зачувување на видовата и старосната разновидност во рамките на биотските заедници, како забрана за транспорт на дрва надвор од зоната доколку земјиштето не е замрзнато. Со правилата за заштита може да се утврдат ограничувања различни од оние предвидени со Законот за шуми во однос на големината и формата на површините за сечење и составот на шумата во рамките на ограничената зона за управување, неопходни за зачувување на биотската заедница или заштитениот вид во зоната. == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Естонија]] f10p3e6xp7n2ftexomnl34nv02lp2et Разговор:Вилијам К. Стир 1 1392918 5545791 2026-04-28T11:39:03Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{сЗР}} 5545791 wikitext text/x-wiki {{сЗР}} alr9w7ufc8wk63rt21jsnlb1f4yfeen Steere 0 1392919 5545792 2026-04-28T11:39:27Z Jtasevski123 69538 Пренасочување кон [[Вилијам К. Стир]] 5545792 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Вилијам К. Стир]] sraifq375gcfasih2r544li3bo15m3q Средни Статовац 0 1392920 5545794 2026-04-28T11:44:08Z Marco Mitrovich 114460 Создадена страница со: {{Инфокутија Населено место | name = Средни Статовац | native_name = Средњи Статовац | settlement_type = Населба | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | pushpin_map = Serbia | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | lat... 5545794 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Средни Статовац | native_name = Средњи Статовац | settlement_type = Населба | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | pushpin_map = Serbia | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 43 |latm = 03 |lats = 35 |latNS = N | longd = 21 |longm = 30 |longs = 25 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Србија]] | subdivision_type1 = Традиционален регион | subdivision_name1 = [[Јужна Србија]] | subdivision_type2 = Управен Округ | subdivision_name2 = [[Топлички Управен Округ|Топлички]] | subdivision_type3 = Град | subdivision_name3 = [[Прокупље]] | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 631 | population_footnotes = | population_total = 11 | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Средноевропско време|CET]] |utc_offset = +1 | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[Средноевропско летно време|CEST]] |utc_offset_DST = +2 | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 18407 | area_code_type = | area_code = 027 | registration_plate = PK }} '''Средни Статовац''' ({{langx|sr|Средњи Статовац}}) — населено место во градот [[Прокупље]] [[Топлички Управен Округ]], [[Србија]]. Според пописот од 2022 година имало 11 жители.<ref>[http://pop-stat.mashke.org/serbia-census.htm All places: 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2002, 2011, 2022 censuses] pop-stat.mashke.org </ref> == Поврзано == * [[Прокупље]] * [[Топлички Управен Округ]] * [[Јужна Србија]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Населени места во Прокупље]] [[Категорија:Населени места во Јужна Србија]] 2iixy6t3fog6qh0mub7hnib4anjqbtx Стари Ѓуровац 0 1392921 5545797 2026-04-28T11:51:52Z Marco Mitrovich 114460 Создадена страница со: {{Инфокутија Населено место | name = Стари Ѓуровац | native_name = Стари Ђуровац | settlement_type = Населба | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | pushpin_map = Serbia | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 43... 5545797 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Стари Ѓуровац | native_name = Стари Ђуровац | settlement_type = Населба | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | pushpin_map = Serbia | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 43 |latm = 06 |lats = 26 |latNS = N | longd = 21 |longm = 32 |longs = 36 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Србија]] | subdivision_type1 = Традиционален регион | subdivision_name1 = [[Јужна Србија]] | subdivision_type2 = Управен Округ | subdivision_name2 = [[Топлички Управен Округ|Топлички]] | subdivision_type3 = Град | subdivision_name3 = [[Прокупље]] | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 632 | population_footnotes = | population_total = 3 | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Средноевропско време|CET]] |utc_offset = +1 | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[Средноевропско летно време|CEST]] |utc_offset_DST = +2 | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 18407 | area_code_type = | area_code = 027 | registration_plate = PK }} '''Стари Ѓуровац''' ({{langx|sr|Стари Ђуровац}}) — населено место во градот [[Прокупље]] [[Топлички Управен Округ]], [[Србија]]. Според пописот од 2022 година имало 3 жители.<ref>[http://pop-stat.mashke.org/serbia-census.htm All places: 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2002, 2011, 2022 censuses] pop-stat.mashke.org </ref> == Поврзано == * [[Прокупље]] * [[Топлички Управен Округ]] * [[Јужна Србија]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Населени места во Прокупље]] [[Категорија:Населени места во Јужна Србија]] o406pshy01xwl195j20uurkasqrlcou Кундска култура 0 1392922 5545798 2026-04-28T11:54:08Z Pitikjp22 127221 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1324007913|Kunda culture]]“ 5545798 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Археолошка култура|name=Кундска култура|map=|mapalt=|altnames=|horizon=|region=[[Европа]]|period=[[Мезолитска Европа]]|dates=c. 8500– c. 5000 пне|typesite=Кунда, Естонија|majorsites=Населба Пули|extra=|precededby=Свидеријанска култура|followedby=Култура Нарва}} '''Кундската култура''' — потекнува од спидеријанската култура и опфаќала [[Средно камено време|мезолитски]] [[Ловци собирачи|ловџиско-собирачки]] заедници од [[Балтички Регион|балтичката]] шумска зона што се протегала кон исток преку [[Латвија]] во северна [[Русија]], датирана во периодот 8500–5000 п.н.е. според [[радиојаглеродно датирање]]. Именувана е по [[Естонија|естонскиот]] град Кунда, кој се наоѓа околу 110 километри источно од [[Талин]], покрај [[Фински Залив|Финскиот Залив]], во близина на местото каде што е откриена првата опширно проучена населба на ридот Ламасмее и во околното тресетно [[Тресетиште|мочуриште]].<ref>{{Наведена книга|title=A Dictionary of Archaeology|date=1999|publisher=Blackwell Publishing|isbn=0-631-23583-3|editor-last=Shaw|editor-first=Ian|pages=346|editor-last2=Jameson|editor-first2=Robert}}</ref> Најстарата позната населба на културата Кунда во Естонија е Пули . Кундската култура ја наследила културата Нарва, која користела грнчарија и покажала некои траги од производство на храна. == Култура == [[Податотека:KundaCultureTools.jpg|лево|мини|Алатки на Кундската култура]] Повеќето Кундски населби се наоѓале близу шумите покрај реки, езера или мочуришта. [[Лос|Елените]] биле интензивно ловени, обично потпомогнати од обучени домашни ловџиски кучиња. На брегот е застапен ловот на фоки. Штука и други риби се ловеле од реките. Постоела богата индустрија за коски и рогови, особено во однос на риболовната опрема. Алатките биле украсени со едноставни геометриски дизајни, без комплексноста на современите заедници од маглемозиската култура на југозапад. == Потекло на културата == Кундската култура се смета дека поминала низ транзиција од [[Старо камено време|палеолитската]] свидеријанска култура, која претходно се наоѓала на поголемиот дел од истиот опсег. Една таква транзициска населба, Пасиенија 1C во [[Литванија]], содржела камени алатки и од доцниот свидеријански и од раниот кунда. Една форма произведена во обете култури е ретушираната заоблена точка. Последниот свидеријански датира од 7800–7600 година п.н.е. со калибрирано радиојаглеродно датирање, што е во пребореалниот период, на крајот од кој период без празнина започнува раната Кунда. Очигледно потомците на свидеријанците биле првите што ја населиле Естонија кога таа станала погодна за живеење. Други постсвидеријански групи се протегале дури до [[Урал (планина)|Уралските Планини]] на исток.<ref>{{Наведено списание|last=Šatavičius|first=Egidijus|date=2005|title=Swiderian Culture in Lithuania|url=https://etalpykla.lituanistikadb.lt/fedora/get/LT-LDB-0001:J.04~2005~1367154586335/DS.002.0.01.ARTIC|journal=Lietuvos archeologija|volume=29|issn=0207-8694}}</ref> == Генетика == Џонс и сор. (2017) утврдиле, врз основа на еден примерок (6467-6250 п.н.е.) од културата Кунда и уште еден од културата Нарва, дека има поблизок генетски афинитет со [[Западни ловци собирачи|западните ловци-собирачи]] (WHGs) отколку со источните ловци-собирачи (EHGs).{{Sfn|Jones|2017}} Митник и сор. (2018) анализирале остатоци од маж и жена кои се припишуваат на Кундската култура. Тие откриле дека мажјакот ја носел татковската [[Хаплогрупа I-M170|хаплогрупа I-М170]] и мајчината [[Хаплогрупа U|хаплогрупа U5b2c1]], додека женката носела [[Хаплогрупа U|U4a2]]. Се покажало дека тие имаат „многу близок афинитет“ со WHG, иако со „значаен придонес“ од древните Северни Евроазијци (ANE). Нивното ANE потекло било пониско од она на скандинавските ловци-собирачи, што укажува дека ANE потеклото влегло [[Скандинавија|во Скандинавија]] без да го премине Балтичкото Море.{{Sfn|Mittnik|2018}} Матиесон и сор. (2018) анализирале голем број поединци погребани на гробиштата Звејниеки, од кои повеќето биле поврзани со културата Кунда и наследничката култура Нарва. [[Митохондриска ДНК|МтДНК]] припаѓала на хаплотиповите [[Хаплогрупа U|U5]], [[Хаплогрупа U|U4]] и [[Хаплогрупа U|U2]], огромното мнозинство од примероците на [[Y хромозом|Y-ДНК]] припаѓале на [[Хаплогрупа R1b|R1b1a1a]] и [[Хаплогрупа I-M438|I2a1]]. Резултатите потврдиле дека културите Кунда и Нарва биле околу 70% WHG и 30% EHG. Напротив, се покажало дека блиската современа култура Пит-Комб Веар била околу 65% EHG.{{Sfn|Mathieson|2018}} Околу 3700/3600 година п.н.е. имало целосен пресврт до сега y-hg [[Хаплогрупа R1a|R1a1a1]], од 900/800 па натаму главно во Естонија со зголемено влијание на y-hg [[Хаплогрупа N-M231|N-M231]] (N1a1).<ref>{{Наведено списание|last=Saag|first=Lehti|last2=Laneman|first2=Margot|last3=Varul|first3=Liivi|last4=Malve|first4=Martin|last5=Valk|first5=Heiki|last6=Razzak|first6=Maria A.|last7=Shirobokov|first7=Ivan G.|last8=Khartanovich|first8=Valeri I.|last9=Mikhaylova|first9=Elena R.|date=May 2019|title=The Arrival of Siberian Ancestry Connecting the Eastern Baltic to Uralic Speakers further East|url=|journal=Current Biology|volume=29|issue=10|pages=1701–1711.e16|doi=10.1016/j.cub.2019.04.026|issn=0960-9822|pmc=6544527|pmid=31080083}}</ref> == Локации == * Кунда, Естонија * Пули, Естонија * Луга * Пасиенјаи, [[Литванија]] * Ристола, [[Финска]] * Велиж * Звејњеки, [[Латвија]] == Наводи == {{Наводи}} === Цитирани извори === * {{Наведено списание|last=Jones|first=Eppie R.|date=February 20, 2017|title=The Neolithic Transition in the Baltic Was Not Driven by Admixture with Early European Farmers|journal=[[Current Biology]]|publisher=[[Cell Press]]|volume=27|issue=4|pages=576–582|doi=10.1016/j.cub.2016.12.060|pmc=5321670|pmid=28162894}} * {{Наведено списание|last=Mathieson|first=Iain|date=February 21, 2018|title=The Genomic History of Southeastern Europe|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|publisher=[[Nature Research]]|volume=555|issue=7695|pages=197–203|bibcode=2018Natur.555..197M|doi=10.1038/nature25778|pmc=6091220|pmid=29466330}} * {{Наведено списание|last=Mittnik|first=Alisa|date=January 30, 2018|title=The genetic prehistory of the Baltic Sea region|journal=[[Nature Communications]]|publisher=[[Nature Research]]|volume=16|issue=1|pages=442|bibcode=2018NatCo...9..442M|doi=10.1038/s41467-018-02825-9|pmc=5789860|pmid=29382937}} [[Категорија:Архелогија во Европа]] l7pm16crc1c2k3nchzokdb4s6h3c2j8