Википедија mkwiki https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0 MediaWiki 1.47.0-wmf.4 first-letter Медиум Специјална Разговор Корисник Разговор со корисник Википедија Разговор за Википедија Податотека Разговор за податотека МедијаВики Разговор за МедијаВики Предлошка Разговор за предлошка Помош Разговор за помош Категорија Разговор за категорија Портал Разговор за Портал TimedText TimedText talk Модул Разговор за модул Event Event talk Прилеп 0 1133 5567728 5556788 2026-05-31T11:03:53Z Forbidden History 89259 /* Личности од Прилеп и околината */ 5567728 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Прилеп | native_name = | native_name_lang = <!-- ISO 639-2 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{lang}} instead --> | settlement_type = град | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 280 | image_style = border:1; | perrow = 1/2/1 | image1 = Маркови кули Прилеп.JPG | alt1 = Поглед кон Прилеп од Марковите Кули | image2 = Меморијален музеј “11-ти Октомври 1941“ IMG 4856.jpg | alt2 = Меморијален музеј “11-ти Октомври 1941“ | image3 = Споменици на паднатите борци во Прилеп.jpg | alt3 = Могилата на непобедените | image4 = Varoš Monastery, Prilep.jpg | alt4 = Манастирот „Св. Архангел Михаил“ }} | image_alt = | image_caption = | image_flag = | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = | shield_alt = | nickname = Градот под [[Маркови Кули]] | motto = | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = Македонија | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 41 |latm = 20 |lats = 40.00 |latNS = N | longd = 21 |longm = 33 |longs = 20.00 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = inline,title | coordinates_footnotes = | subdivision_type = [[Список на држави во светот|Држава]] | subdivision_name = [[Република Македонија]] | subdivision_type1 = [[Региони на Македонија|Регион]] | subdivision_name1 = [[Пелагониски Регион]] | subdivision_type2 = [[Општини во Македонија|Општина]] | subdivision_name2 = [[Општина Прилеп]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | established_title =Првпат споменат во | established_date =1014 | founder = | seat_type = | seat = | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = | leader_name = <!-- established -->| unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> <!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --> <!-- for references: use <ref> tags --> | area_footnotes = | area_urban_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_rural_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_metro_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_magnitude = <!-- <ref> </ref> --> | area_note = | area_water_percent = | area_rank = | area_blank1_title = | area_blank2_title = <!-- square kilometers --> | area_total_km2 = | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_urban_km2 = | area_rural_km2 = | area_metro_km2 = | area_blank1_km2 = | area_blank2_km2 = <!-- hectares --> | area_total_ha = | area_land_ha = | area_water_ha = | area_urban_ha = | area_rural_ha = | area_metro_ha = | area_blank1_ha = | area_blank2_ha = <!-- dunams used in Middle East articles only --> | dunam_link = <!-- which dunam to link --> | area_total_dunam = | area_land_dunam = | area_water_dunam = | area_urban_dunam = | area_rural_dunam = | area_metro_dunam = | area_blank1_dunam = | area_blank2_dunam = | length_km = | width_km = | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 620-650 | population_footnotes = | population_total = 63,308 | population_as_of = 2021 | population_density_km2 = auto | population_demonym = прилепчанец, прилепчанка, [[Список на луѓе од Прилеп|прилепчани]] (мн.)<ref>{{ОДРМЈ|Прилеп}}</ref><ref>{{ДРМЈ|Прилеп}}</ref> | population_note = | timezone1 = [[UTC+01:00|UTC+1]] | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[UTC+2]] | utc_offset1_DST = | postal_code_type = | postal_code = 2400 | area_code_type = | area_code = +389 048 | blank_name = [[Автомобилски регистарски таблички во Македонија|Рег. таб.]] | blank_info = PP | blank1_name = Патрон | blank1_info = [[Свети Никола]] | iso_code = | website = [http://www.prilep.gov.mk/ www.prilep.gov.mk] | footnotes = }} '''Прилеп''' — [[град]] во југозападниот дел на [[Република Македонија]], сместен во северниот дел на областа [[Пелагонија]] и седиште на [[Општина Прилеп|истоимената општина]]. До него се стигнува преку [[Автопат А3 (Македонија)|автопатот А3]]. Има 63.308 жители (2021 г.) и се наоѓа на 128 километри југозападно од главниот град [[Скопје]]. Прилеп е познат како „градот под [[Маркови Кули (Прилеп)|Марковите Кули]]“ поради неговата близина до кулите што ги изградил легендарниот херој [[Крале Марко|Крали Марко]] (во Прилеп нарекуван Крале Марко). Градот е одликуван со [[орден на народен херој]] на Југославија на [[7 мај]] [[1975]] и е еден од осумте одликувани града во СФР Југославија со овој орден. Покрај тоа носители на овој орден се уште 14 лица кои потекнуваат од Прилеп и Прилепско. Прилеп е вториот по големина град во [[Пелагониски Регион|Пелагонискиот Регион]], по [[Битола]]. == Потекло на името == [[Податотека:Prilep and Marko's Towers.jpg|250п|мини|лево|Прилеп, Марковите Кули и планината [[Бабуна (планина)|Бабуна]]]] До почетокот на XI век за Прилеп нема податоци од пишани извори. Првиот запис за градот бил забележан два пати во ''Кратката историја'' ({{langx|el|Σύνοψις Ἱστοριῶν}}) на [[Јован Скилица]], и тоа во последните денови од животот на цар Самоил, октомври 1014 г. и непосредно пред неговата смрт, како тврдина ''Πρίλαπον''.<ref name=neskoska>{{cite journal |last1= Нешкоска |first1= Емилија |date= 2018 |title= Кон етимологијата на името на градот Прилеп |url= |journal= Balcanoslavica |volume= 47 |issue= 2 |pages= 157-160 |doi= |access-date=}}</ref> Името е споменувано и во византиските пишани извори од XI век, во записот на византискиот цар Василиј II за правата на Охридската архиепископија. Прилеп е споменуван и во словенските извори од XIV век: ... ''{{старословенски|и градь глаголемии прилѣпъ ... и метохь у прилѣпъ свети ѳеѡдори сь людьми}}...'' Иако првиот запис е од 1014, со сигурност може да се каже дека името на градот постоело и претходно.<ref name=neskoska/> Постојат повеќе претпоставки за потеклото на името на градот Прилеп. Хрватскиот лингвист [[Петар Скок]] ја споменува лексемата ''lijep'', која имала две значења: 1. Тоа што се примило (прилепило) за нешто; 2. Блато, најчесто кал помешана со плева што се лепи. Во овој контекст Скок го споменува и градот Прилеп, т.е. прасл. глагол {{Wikt-lang|en|en:Reconstruction:Proto-Slavic/lěpiti|*lěpiti}} којшто потекнува од индоевропскиот корен {{Wikt-lang|en|en:Reconstruction:Proto-Indo-European/leyp-|*leyp}} со значење 'се придржува'.<ref name=neskoska/> Според едно предание на [[Марко Цепенков]], луѓето кои почнале да се доселуваат, своите куќи ги граделе прилепени до калето на Марко, па поради прилепените куќи и градот го добил името Прилеп. Во истото предание се споменува дека градот бил прилебно место (место каде што се произведувал [[леб]]).<ref>{{наведена книга | last = К. Цепенков | first = Марко | authorlink = Марко Цепенков | title = Македонски народни приказни | publisher= Македонска книга | year = 1989 | isbn = 8636900425 | page = 106 }}</ref> Според некои истражувачи името има [[старословенски јазик|старословенско]] потекло со значење блатно, мочурливо место, место покрај блато.<ref name=muzejprilep>{{Наведена мрежна страница | url = http://muzejprilep.org.mk/muzejska-d/oddelenie-za-istorija/63-prilep-vo-sredniot-vek | title = Прилеп во средниот век | publisher = Завод и Музеј - Прилеп | accessdate = 2015-03-21 | archive-date = 2016-03-13 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160313144857/http://muzejprilep.org.mk/muzejska-d/oddelenie-za-istorija/63-prilep-vo-sredniot-vek | url-status = dead }}</ref> Меѓутоа, ова толкување има свои пропусти. Првобитната словенска населба се наоѓала на доста високо место, под тврдината Маркови Кули, на надморска височина од околу 700 м. Во такви услови мали се шансите за постоење блато на толку високо место. Во случај да постоело блато, треба да го земеме предвид фактот дека Пелагонија не била единствено место каде што некогаш постоела вода. Во тој случај најверојатно би се очекувало и останати места коишто се наоѓале покрај блато, во своето име да ја содржат лексемата ''леп''.<ref name=neskoska/> Според [[Блаже Конески]] името Прилеп е образувано од личните имиња Прилепа и Прилепка, кои се зачувани во руската антропонимија.<ref name=muzejprilep /> == Историја == {{главна|Историја на Прилеп}} === Праисторија и антички период === [[Податотека:Ceramia from Tabula Peutingeriana.jpg|250п|мини|лево|Според [[Појтингерова табла|Појтингеровата табла]] патот од [[Стоби]] за [[Хераклеја]] поминувал преку Евристон и Керамија (заокружена на картата)]] Градот Прилеп и воопшто населби на подрачјето на поширокиот прилепски регион, датираат уште од антиката, како што е археолошкото наоѓалиште [[Стибера]], кај селото [[Чепигово]]. Во близина на градот, на [[Маркови Кули (Прилеп)|Марковите Кули]] се откриени траги од предисториска населба. Во раната антика тука израснала населбата Керамија (''Ceramie''), обновена во доцната антика, која до крајот на антиката останала селска населба и не прераснала во град и епископија.<ref name=Ivan_Mikulcikj>Иван Микулчиќ, „Средновековни градови и тврдини во Македонија“, Скопје, 1996, стр. 249-250.</ref> === Средновековна историја === Денешната местоположба на градот Прилеп потекнува од раниот среден век, кога Прилеп бил многу важен трговски и воено-стратегиски град. Токму во градот Прилеп, по катастрофалниот пораз на самoиловата војска во [[Беласичката битка]], 1014 година, кога ги видел своите ослепени војници, [[Цар Самоил|царот Самоил]] починал од срцев удар.<ref>{{наведена книга| last1 = Skylitzes | first1 = John | authorlink1 = Јован Скилица | last2 = Wortley | first2 = John | title = John Skylitzes: A Synopsis of Byzantine History, 811–1057: Translation and Notes | publisher= Cambridge University Press | year = 2010 | language = англиски | isbn = 9781139489157 |page= 331 }}</ref> По смртта на Самоил градот потпаднал под византиска власт. Во 1041 година византискиот цар [[Михаил IV Пафлагонецот]] го задушил [[Востание на Петар Делјан|востанието на Петар Делјан]], а локалниот војвода Мануил Ивац се обидел да ја запре византиската војска кај прилепскиот Плетвар со дрвена палисада, но без успех. [[Добромир Хрс]] и неговиот дедо, Мануил Камица, го зазеле Прилеп, но во 1202 [[Алексиј III Ангел|Алексиј III]] повторно ја освоил тврдината.<ref>A. Kazhdan, ‘Prilapos’, The Oxford Dictionary of Byzantium vol. III, 1718</ref> {{Quote box | title = Историска припадност | quote = [[Самоилово Царство]] 970–1014<br /> {{flagicon image|Byzantine imperial flag, 14th century.svg|border=no}} [[Византиска империја]] 1014–1203<br /> [[Второ Бугарско Царство|Бугарско Царство]] 1203–1207<br /> Кнежевство на [[Стрез]] 1207–1214<br /> [[Епирско Деспотство]] 1216–1230<br /> [[Второ Бугарско Царство|Бугарско Царство]] 1230–1246<br /> [[Епирско Деспотство]] 1246–1254<br /> {{flagicon image|Byzantine imperial flag, 14th century.svg|border=no}} [[Византиска империја]] 1254–1257<br /> {{flagicon image|Flag of Serbia (1281).svg|border=no}} [[Кралство Србија (средновековно)|Кралство Србија]] 1296–1298<br /> {{flagicon image|Byzantine imperial flag, 14th century.svg|border=no}} [[Византиска империја]] 1298–1334<br /> {{flagicon image|Flag of the Serbian Empire, reconstruction.svg|border=no}} [[Српско Царство]] 1334–1371<br /> {{flagicon image|Coat of arms of Mrnjavčević family (small).svg|border=no}} [[Прилепско Кралство]] 1371–1395<br /> {{flagicon image|Flag of the Ottoman Empire (1844–1922).svg|border=no}} [[Османлиско Царство]] 1395–1913<br /> {{flagicon image|Flag of Serbia (1882–1918).svg|border=no}} [[Кралство Србија]] 1913–1915<br /> {{flagcountry|Кралство Бугарија}} 1915–1918<br /> {{flagicon image|Flag of Yugoslavia (1918–1941).svg|border=no}} [[Кралство Југославија|Југославија]] 1918–1941<br /> {{flagcountry|Кралство Бугарија}} 1941–1944<br /> {{flagicon|Југославија}} [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|Југославија]] 1944–1991<br /> {{flagcountry|Македонија}} 1991–денес<br /> | align = right | width = 20em | fontsize = 90% | bgcolor = #B0C4DE }} [[Податотека:Frescos from St. Nicholas of Varoš 0295.jpg|250п|мини|лево|Фрески од црквата „Св. Никола“]] Низ XIII век Прилеп преминува постојано во рацете на новите господари — двапати на деспотите од [[Епирско Деспотство|Епир]], двапати на [[Второ Бугарско Царство|Бугарија]], еднаш на царот од [[Никејско Царство|Никеја]].<ref name=Ivan_Mikulcikj /> Најпрво, бугарскиот цар [[Калојан]] ја искористил искористил ситуацијата што настанала во Византија со [[Опсада на Цариград (1204)|доаѓањето на крстоносците пред Цариград]] и во 1203 година ja освоил Северна и голем дел од Западна Македонија, меѓу кои и градот Прилеп.<ref name=kosta>{{cite journal |last1= Аџиевски |first1= Коста |date= 1982 |title= Македонија во првите години по формирањето на Латинското царство (1204–1207) |url= |journal= Годишен зборник на Филозофскиот факултет |volume= 34 |pages= 25-38}}</ref> По смртта на Калојан во 1207, како негов господар се јавува властелинот [[Стрез]], кој владеел до неговата смрт во 1214 година. Потоа, Прилеп како и некои други градови во Западна Македонија биле освоени од деспотот на Епир, [[Теодор Комнен]] (1214-1224). По [[Битка кај Клокотница|Битката кај Клокотница]] во 1230 година, помеѓу бугарската и епирската војска, Прилеп потпаѓа под власта на бугарскиот цар [[Иван Асен II]]. По смртта на Иван Асен, на бугарскиот престол доаѓа неговиот малолетен син, [[Калиман I Асен]], па Прилеп повторно бил завземен од епирскиот деспот Михаил Ангел II, сe до 1254 година, кога градот преминал под никејска власт т.е. под возобновената Византиска империја. [[Податотека:Fortress Towers of Marko with Cross.jpg|250п|мини|лево|Средновековен Прилеп, седиште на државата на [[Крали Марко]]]] Се смета дека Прилеп потпаднал под српска власт после српско-византиската војна во 1296-1297 година, што може да се заклучи по тоа што кралот [[Стефан Милутин]] го помагал манастирот Трескавец.<ref name=dedijer>{{наведена книга| last = Дедијер| first = Јевто| title = Нова Србија: (са 40 слика у тексту и картом нове Србије)| language = српски| publisher= Штамп. "Доситије Обрадовић"| year = 1913| page = 206}}</ref> Кога Прилеп повторно потпаднал под византиска власт не е точно познато. Според [[Стојан Новаковиќ]], тоа се случило во 1298 кога [[Стефан Милутин]] се помирил со Византијците и се оженил со византиската принцеза [[Симонида]].<ref name=dedijer/> Во 1334 година Прилеп заедно со цела Македонија стануваат дел од Српското Кралство, на чело со [[Стефан Душан]]. Значајни извори во тој поглед претставуваат трите Душанови повелби - грамоти дадени на манастирот Трескавец. Од нив се дознава дека Прилеп во тоа време бил големо и важно градско средиште и дека цар Душан тука имал свој дворец. Во 1371 година Прилеп станал престолнина на средновековниот македонски феудален владетел, [[Волкашин]], кој го создал [[Прилепско Кралство|Прилепското Кралство]], со седиште во Прилеп. По неговата смрт во [[Маричката битка]] (1371), го наследил неговиот син, [[Крале Марко]], (во народните преданија и приказни, познат по своите натприродни сили и моќи), кој и по доаѓањето на Турците сè до неговата смрт во [[1395]] година владеел со Прилеп и поширокиот регион на западна и југозападна Македонија. === Османлиски период === [[Податотека:Prilepstreet.png|мини|десно|Улица во Прилеп кон крајот на XIX и почетокот на XX век]] По погубувањето на Крали Марко во [[Битка кај Ровине|Битката кај Ровине]], Романија во 1395 година, Турците го презеле градот. Оттогаш се удомиле и со свои закони и укази управувале не само со населението од Прилеп и Прилепско, туку и со цела Македонија. Ваквиот однос на турската власт кон месното население од Прилепско (кон кое ни малку не била наклонета), може да се види и од еден документ издаден во декември 1565 година. Во овој документ се забележува пристрасноста на прилепскиот суд околу решавањето на спорот помеѓу селаните и некојси војвода од хасовите на везирот Мустафа-паша. Ваквиот став на судот предизвикал и бунт кај населението, со што ќе се случи и првиот поголем бунт на [[Македонци|македонскиот народ]] против турската власт, кога незадоволните [[Мариово|Мариовци]], ќе направат голем протест, проследен со нереди пред судот во Прилеп. Со доаѓањето на [[Турците]], Прилеп од високоразвиен трговски град, се преориентира кон селското производство особено на тутун. Во првата половина на 16 век, Прилел имал 321 куќа, од кои 300 им припаѓале на христијаните, а останатите биле муслимански. Според описите на градот од страна на турскиот патописец [[Евлија Челебија]], кој го посетил Прилеп во 1670 година, населбата била составена од девет маала со илјада куќи изградени со тврд материјал, додека градската чаршија била составена од 200 дуќани.<ref>Македонските градови во турско време, Зоран Сенев, Киро Герасимов, Кочани, 2004, стр.62</ref> [[Податотека:Women from Prilep-beginning of XX century.jpg|мини|лево|Жени од Прилеп во почетокот на XX век]] Во XVIII и XIX век во градот се одржувал голем [[панаѓур]], кој бил еден од најголемите во [[Румелија]] и траел 25 дена.<ref>{{Наведена мрежна страница | url =http://www.muzejprilep.org.mk/en/component/content/article/94-kratka-istorija-na-prilep | title =Кратка историја на Прилеп | publisher =НУ Завод и музеј - Прилеп | accessdate =2012-05-31 | archive-date =2020-06-16 | archive-url =https://web.archive.org/web/20200616001947/http://www.muzejprilep.org.mk/en/component/content/article/94-kratka-istorija-na-prilep | url-status =dead }}</ref> На панаѓурот доаѓале трговци од целиот Балкански Полуостров, а најмногу се тргувало: жито, тутун, килими, стока и др. Во XIX век градот имал 2.800 куќи, 1.100 дуќани, 26 анови, 10 џамии и 5 медреси. Во истиот период, во Прилеп учителствувал големиот македонски преродбеник и собирач на народно творештво [[Димитар Миладинов]], заедно со својот помошник [[Рајко Жинзифов]] и токму во овој период во контакт со Миладинов, [[Марко Цепенков]] (роден прилепчанец) ќе ја прифати идејата на преродбеникот за собирање на македонското народно творештво. Други преродбеници кои учителствувале во Прилеп се: [[Јордан Хаџи Константинов-Џинот]], [[Григор Прличев]], [[Кузман Шапкарев]], [[Јосиф Ковачев]] и др. Во овој период градот бил поделен на христијански и турски дел. Постоеле 17 христијански маала и 10 турски.<ref>{{наведена книга| last = Хаџи Васиљевиќ| first = Јован| title = Прилеп и његова околина| language = српски| publisher= Чупићеве задужбине Л., Београд| year = 1902| page = 32, 33}}</ref> Реформите во војската и администрацијата што почнале да ги спроведуваат турските султани од почетокот на XIX век наишле на отпор, особено кај феудалците во Албанија и Босна. Во 1830 година пашата [[Мустафа Решид Бушатлија]] од [[Скадар]] навлегол во Македонија со цел да ја освои [[Битола]]. Меѓутоа, во неколку битки кај Прилеп и планината [[Бабуна (планина)|Бабуна]], во април и мај 1831 година бил поразен и се повлекол во [[Скадар]]. Во средината на XIX век во Прилеп доаѓа до брз развој на занаетчиството и трговијата. Во овој период во Прилеп биле развиени: казанџискиот, ковачкиот, абаџискиот и ќурчискиот занает, а нешто подоцна почнал да се развива и терзискиот занает. Во овој период Прилеп има три пазарни дена: понеделник, четврток и сабота. Во централниот дел на градот се наоѓала црквата „Св. Благовештение“ или „Стара црква“, како што ја нарекувало населението. Подигната е во 1383 година, најверојатно со помош на еснафите, богатите трговци и граѓани на Прилеп. Нејзини мајстори-градители, ѕидари биле Коста Лауцо и Ристе Тасламиче. Името Коста Лауцо е поврзано и со изградбата на градскиот часовник, саат-кулата во 1858 година.<ref>Македонските градови во турско време, Зоран Сенев, Киро Герасимов, Кочани, 2004, стр.63-64</ref> Според структурата на [[ВМОРО]], Прилеп за време на илинденскиот период бил дел од Прилепската околија на Битолскиот револуционерен округ. Илинденското востание ќе има силен одглас во Прилепско, а со борбите раководеле познатите прилепски војводи [[Петар Ацев]] и [[Крсто Гермов]]-Шаќир војвода. На Илинден востаниците во Прилепско ги исекле телеграфските кабли меѓу Прилеп и [[Велес]] како и меѓу Прилеп и [[Битола]], а биле разрушени и некои дрвени мостови по патиштата кон [[Градско]], [[Кичево]], [[Крушево]] и [[Велес]]. Голем број прилепчани активно се вклучиле во [[Младотурската револуција]]. Во септември 1910 година властите уапсиле над 70 граѓани за време на акцијата за разоружување на младотурците. === Балканските и светските војни === {{Panorama |image=File:Панорама на Прилеп за време на Првата светска војна.jpg |fullwidth=12569 |fullheight=600 |caption={{center|Панорама на Прилеп за време на [[Првата светска војна]]}} |alt=Панорама на Приле за време на Првата светска војна |height=175 }} За време на [[Прва балканска војна|Првата]] (1912-1913) и [[Втората балканска војна]] (1913) во Прилеп и неговата околина се воделе жестоки борби. Таква е Битката кај Прилеп помеѓу војските на Кралството Србија и Отоманското Царство, во која отоманската војска била поразена. Крајот на војните се означил со [[Букурешки договор, 1913|Букурешкиот договор]], со кој Македонија била поделена, а Прилеп крајно разурнат и разорен, како дел од Вардарска Македонија ќе влезе во рамките на [[Кралство Србија|Кралството Србија]]. [[File:Прилеп 1930.jpg|thumb|мини|лево|Панорамски поглед на Прилеп во 1930 година]] Ширењето на идеите на [[октомвриската револуција]] во Русија, довело да се формира [[Социјалистичка работничка партија (комунисти)]] во Белград во 1919 година чијашто прва месна организација во Прилеп била формирана истата година, од приврзаници на социјалистичките идеи. [[Податотека:Прилеп во јуни 2013 (9).JPG|мини|десно|Поранешниот бугарски полициски „участок“, со чиј напад од страна на [[Прилепски партизански одред „Гоце Делчев“|партизанскиот одред „Гоце Делчев“]] на 11 октомври 1941 година започнала [[НОБ|Народноослободителната борба]] против фашистичкиот окупатор.]] Во април 1941&nbsp;г. Прилеп потпаднал под фашистичка окупација. На 8 април таа година во градот влегла германската фашистичка војска, а на 26 април влегла и бугарската војска.<ref name=prilepinfo>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.prilepinfo.mk/mk/za-prilep/prilep-niz-istorijata/133-prilrp-niz-istorijata | title = Прилеп низ историјата | publisher = www.prilepinfo.mk }}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Уште од првите денови на окупацијата се појавил отпор, за конечно на 11.10.1941 година со нападот на бугарската полициска станица од страна на Прилепскиот партизански одред „Гоце Делчев“ да започне [[НОБ|антифашистичкото народно востание]] против окупаторската власт.<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.a1.com.mk/vesti/default.asp?VestID=46275 | title = Антифашистичката војна во Македонија | publisher= А1 телевизија }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.morm.gov.mk/morm/mk/ARM/History/History3.html | title = Историја на АРМ | publisher = Министерство за одбрана на РМ | accessdate = 2010-02-18 | archive-date = 2011-09-02 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110902070803/http://www.morm.gov.mk/morm/mk/ARM/History/History3.html | url-status = dead }}</ref>. Во текот на војната, населението од градот и околните села активно се вклучило во борбите. Во борбите се вклучиле и Сојузот на комунистичката младина на Југославија (СКОЈ) и Антифашистичкиот фронт на жените (АФЖ). Градот бил ослободен на 9 септември 1944, а [[Ослободување на Прилеп|конечното ослободување]] е на 3 ноември истата година. Последните битки за ослободување на градот се водени кај местото Песјо Бртце.<ref>{{Наведена мрежна страница| url = http://www.vecer.com.mk/?ItemID=3E07D0C5FDFAE440A1A61B1D841BAF71| title = Останаа спомените за Песјо Бртце| publisher = Вечер}}{{Мртва_врска|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Во текот на НОВ од Прилеп и прилепско од 8000 учесници, активни борци со оружје в рака биле 2700. Од нив 650 се загинати, 15 прогласени за народни херои (10 загинати во НОВ) и 154 носители на „Партизанска споменица 1941“.<ref name=prilepinfo /> Поради големиот број на борци и жртви кои Прилеп ги дал во Втората светска војна, градот по војната го добил епитетот „град херој“. По војната градот почнал да се развива и напредува во сите сфери. == Географија == [[Податотека:Слонот, Маркови Кули.jpg|мини|десно|Карпата ''Слонот'' на Маркови Кули]] Градот Прилеп се наоѓа во североисточниот дел на најголемата македонска котлина, [[Пелагонија]], односно во [[Прилепско Поле|Прилепското Поле]], како најголема населба и негов центар. Опкружен е со планините [[Бабуна (планина)|Бабуна]] и [[Дрен Планина]]. Од градовите со кои одржува најдобра сообраќајна комуникација, оддалечен е 33 км од [[Крушево]], 43 км од [[Битола]], 37 км од [[Македонски Брод]], 38 км од [[Демир Хисар]], 64 км од [[Кичево]], 48 км од [[Кавадарци]], 79 км од [[Велес]] и 128 км од [[Скопје]]. === Клима === Градот Прилеп и околината се наоѓаат на надморска висина од 550-700 метри, а Прилепското Поле го ограничуваат високи планини (1500м) коишто условуваат умерено-континентална клима. Средната годишна минимална температура според мерниот пункт во Прилеп изнесува 6,1°С додека пак апсолутната максимална температура изнесува до 39,4°С. Овие температури се повисоки од апсолутните максимални температури во Струга, Ресен, Охрид и Битола. Малото количество на врнежи во текот на годината (500-600 мм) е услов за појава на послаби извори на вода.<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.prilep.gov.mk/informacii/mk/klima-turizam-1/ | title = Клима туризам | publisher = Општина Прилеп | accessdate = 2012-07-15 | archive-date = 2012-08-10 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120810013113/http://www.prilep.gov.mk/informacii/mk/klima-turizam-1/ | url-status = dead }}</ref> Прилеп и околината во текот на годината имаат најчести ветрови од североисточен правец. Североисточниот ветар дува со максимална брзина 22,5&nbsp;m/s. Југоисточниот ветар дува со просечна брзина од 3,8&nbsp;m/s.<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.prilep.gov.mk/informacii/mk/klima-zemjodelie-1/ | title = Клима земјоделство | publisher = Општина Прилеп | accessdate = 2012-07-15 | archive-date = 2012-08-05 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120805115034/http://www.prilep.gov.mk/informacii/mk/klima-zemjodelie-1/ | url-status = dead }}</ref> Градот има повеќе од 250 сончеви денови во годината.<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.utrinski.com.mk/default.asp?ItemID=721555F285D8F44CBDF43B545384B6DC | title = Во Прилеп ќе се гради прва сончева централа | publisher = Утрински Весник }}{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> {{Климатска табела | location= Прилеп | Извор = УХМР<ref>{{нмс|url=http://meteo.gov.mk/MeterolKlimaProsekCharts.asp?X=0|title=Просечни вредности за климата во Прилеп|accessdate=6 ноември 2010|publisher=УХМР|archive-date=2009-12-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20091230073251/http://www.meteo.gov.mk/MeterolKlimaProsekCharts.asp?X=0|url-status=dead}}</ref>; weatherreports.com<ref>{{нмс|url=http://www.weatherreports.com/prilep?units=c|title=Просеци за времето за Прилеп|accessdate=6 ноември 2010|publisher=weatherreports.com|language=англиски}}</ref> |Јан_прос_макс = 4.4 |Фев_прос_макс = 7 |Мар_прос_макс = 11.3 |Апр_прос_макс = 16 |Мај_прос_макс = 21.4 |Јун_прос_макс = 26.2 |Јул_прос_макс = 28.4 |Авг_прос_макс = 28.5 |Сеп_прос_макс = 24.4 |Окт_прос_макс = 18 |Ное_прос_макс = 10.8 |Дек_прос_макс = 5.7 |Год_прос_макс = |Јан_прос = 0 |Фев_прос = 2.2 |Мар_прос = 6 |Апр_прос = 10.5 |Мај_прос = 15.5 |Јун_прос = 19.7 |Јул_прос = 21.8 |Авг_прос = 21.5 |Сеп_прос = 17.4 |Окт_прос = 11.8 |Ное_прос = 6 |Дек_прос = 1.6 |Год_прос = |Јан_прос_мин = -3.7 |Фев_прос_мин = -1.7 |Мар_прос_мин = 1.3 |Апр_прос_мин = 5.2 |Мај_прос_мин = 9.6 |Јун_прос_мин = 12.9 |Јул_прос_мин = 14.8 |Авг_прос_мин = 14.6 |Сеп_прос_мин = 11.2 |Окт_прос_мин = 6.8 |Ное_прос_мин = 2 |Дек_прос_мин = -1.7 |Год_прос_мин = |Јан_врнежливи_денови = 4.4 |Фев_врнежливи_денови = 3.2 |Мар_врнежливи_денови = 4.7 |Апр_врнежливи_денови = 6.2 |Мај_врнежливи_денови = 6.5 |Јун_врнежливи_денови = 5.9 |Јул_врнежливи_денови = 3.2 |Авг_врнежливи_денови = 3.3 |Сеп_врнежливи_денови = 4.7 |Окт_врнежливи_денови = 6.7 |Ное_врнежливи_денови = 5.6 |Дек_врнежливи_денови = 7.4 |Год_врнежливи_денови = }} === Сообраќај === [[Податотека:ЖС Прилеп 20120807 124308.jpg|мини|десно|Железничката станица во Прилеп]] Прилеп со патишта е поврзан со останатите делови од Македонија. Поважни патни правци се Прилеп-[[Битола]], Прилеп-[[Охрид]] (преку [[Битола]] и [[Ресен]]), Прилеп - [[Кичево]] и патниот правец Прилеп-[[Велес]]-[[Скопје]]. Прилеп е поврзан и со железница со [[Битола]] на југ и [[Велес]] и [[Скопје]] на север, а од [[ЖС „Прилеп“|железничката станица]] во Прилеп во 2010 година отпатувале 149.000 патници.<ref>{{наведена книга| title = Транспорт и други услуги, 2010|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/8.4.11.03_700.pdf| publisher= Државен завод за статистика на Република Македонија| year = 2011| isbn = 9786082270463| page = 17}}</ref> Во градот функционира и јавен автобуски градски превоз. До околните населени места има организирано редовен автобуски или железнички сообраќај. == Население == Во турскиот пописен дефтер од 1467/68 година, Прилеп бил центар на Прилепскиот Вилает и имал вкупно 438 семејства, од кои 300 христијански семејства, 21 муслиманско семејство, 89 неженети христијани и 28 вдовици христијани. Во градот постоеле маала: Хаџи Убејд, Прилепскиот Кетхуда, Калчар, Хроло, Чипо Манко, Франкопол, Штенар, Арменко, Филип, Грнчар, Дропар, Рајко Согло, Поп-Мелахио, Касапите, Хавлан, Кирклино, Дранина, Ценгеран, Хајатан, Мелко и Пустин Дозан.<ref>Турски документи за историјата на македонскиот народ кн.4, Методија Соколоски, д-р Александар Стојановски, Скопје 1971, стр.42</ref> Според статистиката на бугарскиот етнограф [[Васил К’нчов]] ([[Македонија. Етнографија и статистика]]) од 1900 година, во Прилеп живееле 24.520 жители, од кои 16.900 [[Македонци]], 6.200 [[Турци]], 480 [[Власи]] и 960 [[Роми]].<ref>Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр.244.</ref> За време на Балканските војни, бројот на населението опаѓа, па така во 1914 година изнесува 22.237 жители. Потоа започнува процес на миграција на турското население и [[Прва светска војна|Првата светска војна]], а поради тоа населението во градот повторно се намалува и во 1921 година изнесува 18.508 жители. По овие периоди започнува постојан природен прираст на населението. Тоа се јавува најмногу поради доселувањето на извесен број колонисти од [[Кралство Југославија|Југославија]]. Во периодот од 1948 до 1971 бројот на жителите во градот се зголемил повеќе од двапати. Тоа се должи на миграцијата село-град, како и на големиот природен прираст. Денес природниот прираст е во стагнација. Прилеп е [[Градови во Македонија|четврт по големина град]] во [[Македонија]], а според последниот попис од 2002 година, кога Али Чаир, Багеска Ограда, Бончејца, Вишне, Ѓогдере, Ѓоре Спиркоски - Леништанец, Жабино Маало, Карабдалица, Козле, Марино, Ново Корзо, Поткасарни, Поткупи, Рид, Сарика, Старо Корзо, [[Сточен Пазар (Прилеп)|Сточен Пазар]], Табана, Типски, Точила, [[Тризла]], Центар, Чачорица и [[Шарена Чешма (Прилеп)|Шарена Чешма]] се споени, во градот се регистрирани 66.246 жители.<ref name="попис">{{Наведена мрежна страница|url= http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=14 јули 2016}}</ref> Со новата територијална поделба поранешното село [[Варош]] преку пат на конурбација е споено со градот Прилеп и денес претставува негова приградска населба. Заедно со сите жители во населба [[Варош]], во градот Прилеп вкупно живеат 69.704 жители. (64.756 или 92,9 % [[Македонци]].) ;Етнички групи Според пописот на населението од [[2002]] година, во градот имало 66.246 жители (61.320 или 92,56 % [[Македонци]]) и спаѓал во групата на големи градови.<ref>{{СоцГеоМак|глава=II|страница=91}}</ref> Заедно со приградската населба [[Варош]] (3.458 ж.), која во статистиките се води како одделно населено место, градот Прилеп имало 69.704 жители. Според последниот попис во [[2021]] година, Прилеп брои 63.308 жители, вклучувајќи ја и приградската населба Варош, која преку пат на конурбација е споена со градот. Етнички гледано, населението според пописот од 2002 година е составено од:<ref name="попис"/> {{bar box |float=right |title=Етнички групи<ref name="попис"/> |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|Македонци|red|92.56}} {{Столбен постоток|Роми|cyan|6.60}} {{Столбен постоток|други|grey|0.34}} {{Столбен постоток|Срби|blue|0.23}} {{Столбен постоток|Турци|orange|0.19}} {{Столбен постоток|Албанци|black|0.03}} {{Столбен постоток|Бошњаци|green|0.03}} {{Столбен постоток|Власи|yellow|0.02}} }} {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !width="100px"|Народ!!width="100px"| Вкупно!!width="100px" |Удел (%) |- | '''[[Македонци]]''' | '''61.320''' | 92,56 |- | [[Албанци]] | 21 | 0,03 |- | [[Турци]] | 123 | 0,19 |- | [[Роми]] | 4.372 | 6,60 |- | [[Власи]] | 16 | 0,02 |- | [[Срби]] | 151 | 0,23 |- | [[Бошњаци]] | 17 | 0,03 |- |други | 226 | 0,34 |} ;Јазик Во градот се зборуваат следниве јазици<ref name="попис"/>: {{bar box |float=right |title=Јазици<ref name="попис"/> |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|македонски|red|97.62}} {{Столбен постоток|ромски|cyan|1.62}} {{Столбен постоток|други|grey|0.28}} {{Столбен постоток|српски|blue|0.25}} {{Столбен постоток|турски|orange|0.18}} {{Столбен постоток|албански|black|0.03}} {{Столбен постоток|влашки|yellow|0.02}} {{Столбен постоток|бошњачки|green|0.01}} }} {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !width="100px"|Јазик!!width="100px"| Вкупно!!width="100px" |Удел (%) |- | '''[[македонски]]''' | '''64.669''' | 97,62 |- | [[албански]] | 19 | 0,03 |- | [[турски]] | 117 | 0,18 |- | [[ромски]] | 1.072 | 1,62 |- | [[влашки]] | 10 | 0,02 |- | [[српски]] | 163 | 0,25 |- | [[бошњачки]] | 8 | 0,01 |- |други | 188 | 0,28 |} ;Вероисповед Во Прилеп се застапени следните религиски групи<ref name="попис"/>: {{bar box |float=right |title=Религија<ref name="попис"/> |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|Православие|red|91.56}} {{Столбен постоток|Ислам|green|6.55}} {{Столбен постоток|други|grey|1.79}} {{Столбен постоток|Католицизам|orange|0.10}} {{Столбен постоток|Протестантство|yellow|0.01}} }} {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !width="100px"|Вероисповед!! width="100px" | Вкупно!! width="100px" |Удел (%) |- | '''[[МПЦ|Православни]]''' | '''60.655''' | 91,56 |- | [[ИВЗ|Муслимани]] | 4.338 | 6,55 |- | [[Грко-католичка црква во Македонија|Католици]] | 63 | 0,10 |- | [[Протестантството во Македонија|Протестанти]] | 6 | 0,01 |- | други | 1.186 | 1,79 |} Низ годините ова било вкупното население и етничка припадност на населението во градот Прилеп: {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1921|18.508 |1931|22.821 |1948|24.816 |1953|29.776 |1961|37.459 |1971|48.202 |1981|60.464 |1991|66.817 |1994|64.897 |2002|66.246 |2021|63.308 }} {| class="wikitable" |- ! Години ! Македонци ! Албанци ! Турци ! Роми ! Власи ! Срби ! Бошњаци ! {{крат|Ост.|Останати}} ! {{крат|Лица без под.|Лица без податоци}} ! Вкупно |- style="text-align:center;" | 1948<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://pop-stat.mashke.org/yugoslavia-ethnic1948.htm |title=архивска копија |accessdate=2018-04-11 |archive-date=2017-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171107024522/http://pop-stat.mashke.org/yugoslavia-ethnic1948.htm |url-status=dead }}</ref> |23.268 |9 |1.207 |1.799 |14 |284 | — |208 | — |'''26.789''' |- style="text-align:center;" | 1953 | 24.772 | 28 | 2.408 | 1.903 | 9 | 317 | — | 339 | — | '''29.776''' |- style="text-align:center;" | 1961 | 33.608 | 38 | 884 | — | — | 377 | — | 2.552 | — | '''37.459''' |- style="text-align:center;" | 1971 | 43.924 | 28 | 2.464 | 201 | — | 471 | — | 1.114 | — | '''48.202''' |- style="text-align:center;" | 1981 | 55.342 | 31 | 566 | 2.463 | 8 | 391 | — | 1.663 | — | '''60.464''' |- style="text-align:center;" | 1991 | 61.245 | 29 | 254 | 4.384 | 7 | 305 | — | 593 | — | '''66.817''' |- style="text-align:center;" | 1994 | 60.786 | 24 | 172 | 3.566 | 7 | 172 | — | 170 | — | '''64.897''' |- style="text-align:center;" | 2002 | 61.320 | 21 | 123 | 4.372 | 16 | 151 | 17 | 226 | — | '''66.246''' |- style="text-align:center;" | 2021 | 54.028 | 106 | 82 | 3.966 | 30 | 107 | 14 | 283 | 4.692 | '''63.308''' |} <small>* Извор: [[Државен завод за статистика на Република Македонија]] (1948-2021), според податоци од официјалните пописи во соодветните години</small> == Населби и маала во Прилеп == [[Податотека:Споменик на Прилепско Езеро.jpg|мини|десно|Прилепско Езеро]] * Али Чаир *Багеска Ограда * Бончејца * [[Варош]] * Вишне * Ѓогдере * Ѓоре Спиркоски - Леништанец * Жабино Маало *Карабдалица * Козле * Марино * Ново Корзо *Поткасарни *Поткупи * Рид * Сарика * Старо Корзо[[Податотека:Prilepski_ploštad.JPG|мини|Плоштадот во Прилеп]] *[[Сточен Пазар (Прилеп)|Сточен Пазар]] *Табана * Типски * Точила *[[Тризла]] *Центар * Чачорица *[[Шарена Чешма (Прилеп)|Шарена Чешма]] == Стопанство == Прилеп е центар на производство на висококвалитетен тутун и цигари, металопреработувачка, електронска, дрвна, текстилна, прехранбена и мермерна индустрија (рудникот „Сивец“). [[Податотека:Tobacco field, Prilep.jpg|мини|десно|Нива со тутун во близина на Прилеп]] [[Тутун]]от е еден од прилепските традиционални култури што успева во македонската клима. Многу од големите светски производители на цигари го користат прилепскиот тутун откако ќе се обработи во нивните локални фабрики. Кога во Прилеп бил основан Институтот за тутун за создавање на нови видови тутун, тоа било прв пример за примена на генетиката во земјоделството на [[Балкански Полуостров|Балканот]]. Повеќето жители на Прилеп опстојуваат со производство на тутун, кој потоа се откупува од [[Тутунски комбинат АД Прилеп]] во Прилеп. Во 2017 година во [[Прилепско Поле]] (општините: Прилеп, Долнени и Кривогаштани) биле произведени 9867 тони тутун,<ref>{{наведена книга|title=Полјоделство, овоштарство и лозарство, 2017|publisher=Државен завод за статистика на Република Македонија|year=2018|isbn=9786082272948|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/5.4.18.01.pdf|last=|first=|location=|pages=}}</ref> што претставува 43% од вкупното количество тутун произведено во Македонија. Покрај тутунопроизводството во Прилеп, од големите индустриски претпријатија работат и [[Прилепска пиварница]], мермерниот комбинат, индустријата за висока технологија „Микросам“ која е позната во светот по големиот број произведени роботи и разни технолошки изуми, повеќе фабрики за мебел, градежни материјали и воена опрема. Во градот функционираат и јавните претпријатија: ЈКП Комуналец, ЈКП Водовод и канализација, ЈКП Пазари и ЈП за просторни и урбанистички планови. [[Податотека:Panorama_of_Prilep,_2019.jpg|алт=Panorama of Prilep from Hotel Kristal Palas, 2019|мини|Панорама на Прилеп]] {| class="wikitable" |'''Претпријатие''' |'''Дејност''' |'''Вработени''' |- |[http://tkprilep.com.mk/ Тутунски комбинат Прилеп] |тутунска |1200 |- |[http://www.mermeren.com/ Мермерен комбинат] |рударство |585 |- |[http://www.vitaminka.com.mk/ Витаминка] |прехранбена |560 |- |[http://www.eurokompozit.mk/mk/frontpage/ Еурокомпозит] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140423025849/http://www.eurokompozit.mk/mk/frontpage/ |date=2014-04-23 }} |Наменска |383 |- |[http://www.comfy-angel.com.mk/index-mk.html Комфи Ангел] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120111113515/http://www.comfy-angel.com.mk/index-mk.html |date=2012-01-11 }} |Текстилна |300 |- |[http://www.metalecprilep.com.mk/ Металец] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130530172548/http://metalecprilep.com.mk/ |date=2013-05-30 }} |Метална |253 |- |[http://prilepskapivarnica.com.mk/index.php/mk Прилепска пиварница] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130721064904/http://www.prilepskapivarnica.com.mk/index.php/mk |date=2013-07-21 }} |Производство на пијалаци |250 |- |[http://www.pec11okt.com.mk/mk/index-mk.html 11 октомври] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120109075752/http://www.pec11okt.com.mk/mk/index-mk.html |date=2012-01-09 }} |Печатарска |170 |- |[http://www.zitoprilep.com.mk Жито Прилеп] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20181004233310/http://www.zitoprilep.com.mk/ |date=2018-10-04 }} |Прехранбена |150 |- |[http://www.mikrosam.com/ Микросам] |Композитни материјали |80 |} == Образование == [[Податотека:Prilepska shkola od 1893.jpg|мини|десно|Фотографија од 1893 година, од битолскиот фотограф [[Анастас Лозанчев]]. Претставува група ученици од Француското училиште во Прилеп]] [[Податотека:Споменици на паднатите борци - Прилеп.jpg|мини|лево|[[Могила на непобедените]]]] [[Податотека:Куќата на Бектешоски, Прилеп.JPG|мини|лево|[[Куќа на Бектешовци|Куќата на Бектешовци]] изградена во 1923 г. и прогласена за споменик на културата.]] Образованието во Прилеп се одвива во повеќе училишта. Основни училишта се: [[ОУ „Блаже Конески“ - Прилеп|ОУ „Блаже Конески“]], [[ОУ „Гоце Делчев“ - Прилеп|ОУ „Гоце Делчев“]], [[ОУ „Добре Јованоски“ - Прилеп|ОУ „Добре Јованоски“]], [[ОУ „Кире Гаврилоски Јане“ - Прилеп|ОУ „Кире Гаврилоски Јане“]], [[ОУ „Климент Охридски“ - Прилеп|ОУ „Климент Охридски“]], [[ОУ „Кочо Рацин“ - Прилеп|ОУ „Кочо Рацин“]] и [[ОУ „Рампо Левката“ - Прилеп|ОУ „Рампо Левката“]]. Во составот на основните училишта функционираат и повеќе подрачни училишта во градот и околните села. Средните училишта се: [[Гимназија „Мирче Ацев“ - Прилеп|Гимназијата „Мирче Ацев“]], а од стручните: [[СОЕПТУ „Кузман Јосифовски Питу“ - Прилеп|СОЕПТУ „Кузман Јосифовски Питу“]], [[СОУ „Ѓорче Петров“ - Прилеп|СОУ „Ѓорче Петров“]], [[СОУ „Ристе Ристески - Ричко“ - Прилеп|СОУ „Ристе Ристески - Ричко“]] и [[СУ „Орде Чопела“ - Прилеп|СУ „Орде Чопела“]], на кои постојат голем број на стручни насоки. Од високото образование постои [[Економски факултет - Прилеп|Економскиот факултет]], како и дисперзирани студии за информатика и компјутерска техника и земјоделство,<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.uklo.edu.mk/categories/view/91 | title = Додипломски студии | publisher = УКЛО | accessdate = 2010-04-13 | archive-date = 2010-08-05 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100805051703/http://www.uklo.edu.mk/categories/view/91 | url-status = dead }}</ref> производство и преработка на тутун,<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.fznh.ukim.edu.mk/mk/20100912286/proizvodstvo-i-prerabotka-na-tutun.html | title = Производство и преработка на тутун (Дисперзирана настава во Прилеп) | publisher= Факултет за земјоделски науки и храна, Скопје }}</ref> рударство, [[геологија]] и инженерство на природни ресурси. Исто така, во Прилеп функционираат и постдипломски студии при Институтот за композитни материјали и [[роботика]].<ref>{{Наведена мрежна страница| url = http://www.iacr.edu.mk/pages/postgraduate-studies/| title = Постдипломски студии| publisher= Институт за композитни материјали и роботика - Прилеп| language = англиски }}</ref> == Култура == * [[Институт за старословенска култура]] - ИСК генерално се занимава со етногенезета на старите Словени, преку истражувањата на археолозите, историчарите на уметност, етнолозите, лингвистичарите и други помошни историски науки. Формиран е како Центар за истражување на старословенската култура при Музејот на град Прилеп, а во 1980 година се осамостојува како институција од научен карактер. Негов основач е тогашниот директор на Музејот на град Прилеп - проф. д-р. Бошко Бабиќ, а подоцна и негов директор од 1980 година. {{double image|right|Прилепски бранители.JPG|120|Прилепски бранители (2).JPG|240|Споменици посветени на десетте прилепски бранители кои во [[Воен конфликт во Македонија, 2001|конфликтот во 2001 година]] загинаа кај месноста Карпалак}} * [[Центар за современа ликовна уметност]] (ЦСЛУ) - Уметничка колонија, којашто секоја година (во летниот период во месеците јули и свгуст) се одржува во центарот на градот Прилеп, за време на Прилепското културно лето. Основана е во 1957 година, од страна на историчарот на уметност и археолог - проф. д-р. Бошко Бабиќ (директор на ЦСЛУ до 1981 година, а потоа и нејзин доживотен почесен претседател), по негова иницијатива и исто така по иницијатива на неговиот пријател и долгогодишен соработник на ЦСЛУ - академскиот сликар Ристо Лозановски. Уметничката колонија е една од најстарите во Југоисточна Европа, а е најстара на Балканот. Секоја година, се одржуваат, редовни четири работилници: „Интернационалната сликарска колонија'' (започната 1957&nbsp;г.), „Интернационален вајарски симпозиум „Мермер"'' (1963&nbsp;г.), „Интернационално студио за пластика во дрво'' (1971) и ''Интернационално ателје за скулптура во метал'' (1984). Периодично се одржуваат и други работилници, како: „Уметничка Фотографија, Керамика, Витраж, Мозаик, Графика'', а од 2005 година и „Студиото за пластика во пластика'', основано по инцијатива на директорот на ЦСЛУ Диме Јанески (на функција од 1981 година до денес) и академскиот вајар Предраг Јаневски.'' * [[Македонски театарски Фестивал „Војдан Чернодрински"]] - кој се одржува во чест на првиот модерен македонски автор на драми, [[Војдан Чернодрински]], кој е роден во село Селци, Струшко во 1875&nbsp;г. Основан е во 1965 година, од страна на познати македонски глумци, кои ја дале целата нивна поддршка, како што се: [[Нада Гешоска]], [[Димче Гешоски]], режисерот [[Мирко Стефановски|Мирко Стефаноски]] и други. Овој театарски Фестивал е најголемиот и најзначајниот за македонската театарска дејност, како и пошироко на Балканот, чии признанија се од голема важност во животот на глумците. Се одржува секоја година, во првата недела од јуни. * [[Манастир]]от во [[Зрзе]] и манастирот „[[Св. Архангел Михаил]]“, кои имаат фрески од XII и XIV век, се значајни знаменитости на културата во Прилеп. * Исто така е важен манастирот „[[Трескавец]]“, кој се наоѓа на падините под врвот Златоврв каде се снимени дел од сцените на филмот „[[Пред дождот]]“ на [[Милчо Манчевски]]. == Уметност и архитектура == [[Податотека:Црква “Благовештение“.jpg|мини|десно|[[Црква „Св. Благовештение“ - Прилеп|Црквата „Св. Благовештение“]]]] [[Податотека:Храм „Св. Кирил и Методиј“ 1.JPG|мини|десно|Црквата „Св. Кирил и Методиј“]] Постојат неколку антички знаменитости во Прилеп, вклучувајќи една кај [[Маркови Кули (Прилеп)|Маркови Кули]], црквата „Св. Никола“ од XIII век, црквата „Св. Успение Богородично“ („[[Трескавец]]“), црквата „[[Црква „Свето Преображение“ - Прилеп|Св. Преображение]]“ и „[[Могилата на непобедените]]“, споменик во чест на жртвите од фашизмот кој се наоѓа во централниот парк на Прилеп. Познато е дека постои голема римска [[некропола]] каде се најдени голем број на ѕидини. Римски урнатини се наоѓаат и блиску до [[Варошки Манастир|Варошкиот Манастир]], изграден на стрмните падини на ридот, каде подоцна е населена средновековна заедница. Голем број на раноримски гробници, некои со скулптурни релјефи на починатите или од „тракискиот јавач“ и други споменици од официјална природа, се наоѓаат во двориштето на црквата под јужната падина на [[Варош]]. Некои од најголемите споменици биле изградени во ѕидовите на црквата. Најважниот антички споменик е стариот град [[Стибера]] ситуиран на ридот Бедем близу [[Чепигово]], во централниот дел на [[Пелагонија]]. Манастирот [[Трескавец]], е изграден во XII век во планините на 10км северно од Прилеп, под Златоврв, на работ на мала висорамнина на околу 1100 метри надморска висина. Други инскрипции во Трескавец вклучуваат неколку римски творби од I век посветени на [[Аполон]]. Старата [[тврдина]] била користена од Римјаните, а подоцна Византијците. Во средновековието, [[Крале Марко]] ја обновил цитаделата, правејќи ја важна воена тврдина. Дури и [[Самуил|Цар Самуил]] дошол таму по поразот на [[Беласица]] во [[1014]] година. Од Прилеп потекнуваат ликовните уметници: [[Ѓорѓи Ачески]], [[Јордан Грабулоски]], [[Рубенс Корубин]], [[Боро Митриќески]], [[Борко Лазески]], [[Ангеле Иваноски]], [[Ристо Калчевски]]. ;Цркви *[[Црква „Св. Благовештение“ - Прилеп|Црква „Св. Благовештение“]] - позната како Стара Црква; *[[Црква „Св. Кирил и Методиј“ - Прилеп|Црква „Св. Кирил и Методиј“]] - црква градена во периодот 1926-1936 <ref name="олд">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.oldprilep.com/prilepska-crkovna-opstina/crkva-sveti-kiril-i-metodij.html|title=ЦРКВА „СВЕТИ КИРИЛ И МЕТОДИЈ“ – ПАРАКЛИС|accessdate=2012-04-25|archive-date=2014-03-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20140308001704/http://www.oldprilep.com/prilepska-crkovna-opstina/crkva-sveti-kiril-i-metodij.html|url-status=dead}}</ref>; *[[Црква „Св. Преображение“ - Прилеп|Црква „Св. Преображение“]] - се наоѓа во самиот центар на градот; *[[Црква „Св. Петка“ - Прилеп|Црква „Св. Петка“]] - црква од поново време. Се наоѓа во населбата Точила<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://kurir.mk/republika/opstini/57798-Donirani-sredstva-za-izgradba-na-crkvata-Sv-Petka-vo-Prilep|title=Донирани средства за изградба на црквата Св. Петка во Прилеп|last=|first=|date=20 јануари 2012|work=|publisher=Курир|archive-url=https://web.archive.org/web/20120314115632/http://kurir.mk/republika/opstini/57798-Donirani-sredstva-za-izgradba-na-crkvata-Sv-Petka-vo-Prilep|archive-date=2012-03-14|dead-url=|accessdate=2012-04-25|url-status=dead}}</ref>; *[[Црква „Св. Троица“ - Прилеп|Црква „Св. Троица“]] - гробјаснка црква која се наоѓа се наоѓа на Песјобрдо; *[[Црква „Св. Константин и Елена“ - Прилеп|Црква „Св. Константин и Елена“]] - се наоѓа во населбата Аличаир. Поставени темели во 2012;<ref name="дневник">{{цитирање вести|url=http://www.dnevnik.com.mk/default.asp?ItemID=D853FCF2D38F2143821411470E2699F7|title=Осветени темели на уште на една црква во Прилеп|last=|first=|date=24 април 2012|work=|accessdate=2012-04-25|archive-url=|archive-date=|dead-url=|publisher=Дневник}}{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *[[Црква „Св. Пантелејмон“ - Прилеп|Црква „Св. Пантелејмон“]] - се наоѓа во дворот на градската болница. Поставени темели во 2012<ref name="дневник" />; *[[Црква „Св. Наум Охридски“ - Прилеп|Црква „Св. Наум Охридски“]] - се наоѓа покрај спортската сала „Македонија“. Поставени темели во 2012<ref name="дневник" />; *[[Црква „Покров на Пресвета Богородица“ - Прилеп|Црква „Покров на Пресвета Богородица“]] - се наоѓа на три километри од Прилеп, кај месноста Кула,<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://dnevnik.mk/?ItemID=49D1E4C0C25C064BAC3A5ED3F377869F |title=''Сонуваниот храм се издигна кај Кула'' |accessdate=2014-10-27 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304192750/http://dnevnik.mk/?ItemID=49D1E4C0C25C064BAC3A5ED3F377869F |url-status=dead }}</ref> осветена на 13 октомври 2018 година<ref>[https://sitel.com.mk/dvajca-brakja-od-prilepsko-sekoj-den-11-godini-gradele-crkva-deneska-beshe-osvetena ''Двајца браќа од прилепско секој ден 11 години граделе црква, денеска беше осветена'']</ref>; *[[Црква „Св. Трифун“ - Склештен Мост|Црква „Св. Трифун“]] - се наоѓа во месноста Склештен Мост и традиционално се посетува за време на закројувањето на лозјето на Трифуновден<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.prilep.gov.mk/news/mk/gradonacalnikot-risteski-gi-zakroi-lozite-vo-mesnosta-skleshten-most/|title=Градоначалникот Ристески ги закрои лозите во месноста Склештен мост|date=10 февруари 2016|publisher=Општина Прилеп|accessdate=2017-02-26|archive-date=2017-06-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20170609094744/http://www.prilep.gov.mk/news/mk/gradonacalnikot-risteski-gi-zakroi-lozite-vo-mesnosta-skleshten-most/|url-status=dead}}</ref>; ;Археолошки наоѓалишта *[[Али Чаир (Прилеп)|Али Чаир]] — населба од неолитското и римското време; *[[Баба (Прилеп)|Баба]] — тврдина и депо на монети од доцноантичкото време; *[[Бакалница (Прилеп)|Бакалница]] — некропола од доцноантичкото време; *[[Болница (Прилеп)|Болница - Учителско Училиште]] — населба од неолитското, некропола од железното и осамен наод од римското време; *[[Бончеица (Прилеп)|Бончеица]] — населба и некропола од доцноантичкото време; *[[Долно Садово (Прилеп)|Долно Садово]] — населба од неолитското време; *[[Илино (Прилеп)|Илино]] - средновековна некропола *[[Каменица (Прилеп)|Каменица]] — населба од бакарното време; *[[Караташ (Прилеп)|Караташ]] — некропола од римското време; *[[Касарни (Прилеп)|Касарни]] — некропола од железното време; *[[Кладенец (Прилеп)|Кладенец]] — случајни наоди - монети од римското време; *[[Крклари (Прилеп)|Крклари]] — некропола од хеленистичкото време; *[[Кукул (Прилеп)|Кукул]] — населба од римското време; *[[Куршумли-ан (Прилеп)|Куршумли-ан]] — осамени наоди од римското време; *[[Параклис (Прилеп)|Параклис]] — осамен наод од римското време; *[[Поводеници (Прилеп)|Поводеници]] — случаен наод од римското време; *[[Силос (Прилеп)|Силос]] — некропола од римското време; *[[Тополка (Прилеп)|Тополка - Шилево]] — некропола од доцноантичкото време; *[[Тражица (Прилеп)|Тражица]] — фурна од римското време; == Редовни настани == * „[[Пиво фест]]“ - фестивал на [[пиво]]то со голема посетеност и разни домашни и странски естрадни гости. * Интернационални сликарски и вајарски работилници во организација на ЦСЛУ-Прилеп, основано уште од далечната 1957 година. == Личности од Прилеп и околината == {{Div col|cols=2}} * ([[1300]] - [[1349]]), [[Григориј Акиндин]], книжевник и теолошки мислител, прогласен за еретик; * ([[1320]] - [[1406]]), [[Никодим Тисмански]], преподобен, светец, книжевник, исихаст, црковен политичар; * ([[1335]] - [[1395]]), [[Крале Марко]], [[среден век|средновековен]] владетел; * ([[1829]] - [[1920]]), [[Марко Цепенков]], македонски преродбеник, еден од најголемите собирачи на народно творештво; * ([[1860]] - [[1908]]), [[Атанас Бадев]], композитор, хорски и музички теоретичар; * ([[1864]] - [[1921]]), [[Ѓорче Петров]], македонски револуционер, еден од раководителите на ЦК на [[ВМРО]]; * ([[1865]] - [[1912]]), [[Пере Тошев]], македонски револуционер, еден од најзначајните членови на ЦК на [[ВМРО]]; * ([[1868]] - [[1962]]), [[Крсто Гермов]] (''Шаќир Војвода''), илинденски војвода и прв претседател на Народното собрание на асномска Македонија; * ([[1877]] - [[1939]]), [[Петар Ацев]], македонски револуционер за време на владеењето на [[Отоманското Царство]] со Македонија; * ([[1880]] - [[1943]]), [[Али Фетхи Окјар]], премиер на Република Турција и претседател на турскиот парламент; * ([[1897]] - [[1944]]), [[Методија Шаторов - Шарло]], македонски комунист, национален деец; * ([[1898]] - [[1966]]), [[Димитар Талев]], бугарски писател; * ([[1902]] - [[1957]]), [[Методија Андонов - Ченто]], прв претседател на [[АСНОМ]]; * ([[1909]] - [[1944]]), [[Круме Волнароски]], народен херој на Југославија; * ([[1909]] - [[1942]]), [[Рампо Левков]], народен херој на Југославија; * ([[1909]] - [[1988]]), [[Круме Кепески]], автор на првата книга за граматика за македонски јазик * ([[1912]] - [[1942]]), [[Борка Велески]], народен херој на Југославија; * ([[1912]] - [[1942]]), [[Јордан Чопела]], народен херој на Југославија; * ([[1915]] - [[1944]]), [[Кузман Јосифоски - Питу]], организатор на антифашистичкото ослободително движење за време на [[НОБ]], познат како вториот Гоце Делчев, народен херој на Југославија; * ([[1915]] - [[2004]]), [[Илија Џувалековски]], македонски театарски, филмски и телевизиски глумец, режисер и педагог.; * ([[1915]] - [[1943]]), [[Мирче Ацев]], народен херој на Југославија; * [[Алекса Гаврилоски]], соработник со илинденските револуционери и учесник во заднината на НОВ на Македонија * ([[1918]] - [[1944]]), [[Кире Гаврилоски]], народен херој на Југославија; * ([[1927]] - , [[Загорка Гаврилоска]], учесник во НОВ на Македонија * ([[1918]] - [[2002]]), [[Илија Милчин]], македонски глумец, режисер, јазичар и преведувач, почесен член на ДПМ; * [[Блага Ристеска]] (р.1923) — учесник во НОВ на Македонија * [[Спасија Ангелоска]] (р.1921) — учесник во НОВ на Македонија * [[Вера Стојчева]] (р.1920) — учесник во НОВ на Македонија * [[Милка Богданоска]] (р.1924) — учесник во НОВ на Македонија * [[Аргида Андреевска]] (р.1926) — учесник во НОВ на Македонија * [[Нада Ачкоска]] (р.1913) — учесник во НОВ на Македонија и дел од редакцијaта на списанието [[Македонка (списание)]] * [[Цветанка Антулеска]] (р.1912) — учесник во НОВ на Македонија * [[Васе Аполеска]] (р.1925) — учесник во НОВ на Македонија * [[Олга Аризаноска]] (р.1926) — учесник во НОВ на Македонија * [[Маре Бајрамческа]] (р.1926) — учесник во НОВ на Македонија * [[Весела Беличанец]] (р.1912) — учесник во НОВ на Македонија * [[Симка Белазелкоска]] (р. 1926) — учесник во НОВ на Македонија * [[Цветанка Блажеска]] (р.1923) — учесник во НОВ на Македонија * [[Блага Божиноска]] (р.1924) — учесник во НОВ на Македонија * [[Марија Боцеска]] (р.1870) — учесник во НОВ на Македонија * [[Илка Василеска]] (1923-1944) — учесник во НОВ на Македонија * [[Илка Везироска]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Еленица Велеска]] (р.1930) — учесник во НОВ на Македонија * [[Велика Венкоска]] (р.1898) — учесник во НОВ на Македонија * [[Стеве Грижоска|Стеве Стеваноска Грижоска]] (р.1925) — учесник во НОВ на Македонија * [[Фанче Дамеска|Фанче Николова Дамеска]] (р.1918) — учесник во НОВ на Македонија и носител на Партизанска споменица 1941 * [[Богданка Данеска]] (р.1922) — учесник во НОВ на Македонија * [[Весела Димитроска]] (р.1913) — учесник во НОВ на Македонија * [[Благородна Димитрова|Благородна Алексова Димитрова]] (р.1898) — учесник во НОВ на Македонија * [[Добра Димитроска|Добра Богоева Димитроска]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Стевка Димова|Стевка Рампова Димова]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Мара Димоска|Мара Михајлоска Димоска]] (1920 — 1944) — учесник во НОВ на Македонија * [[Вера Димоска|Вера Ангелова Џамбазова Димоска]] (1918-) — учесник во НОВ на Македонија * [[Блага Донеска|Блага Милеска Танева Донеска]] (1914-) — учесник во НОВ на Македонија * [[Љуба Зисова|Љуба Ташкова Зисова]] (1927-) — учесник во НОВ на Македонија * [[Стева Ѓорѓиеска]] (р.1900) — учесник во НОВ на Македонија * [[Сотир Ѓорѓиевски-Сотката|Сотир Ѓорѓиески - Сотката]] (1921-1944 ) — учесник во НОВ на Македонија * [[Цвета Вујанац|Цвета Мирисалоска-Наскова Вујанац]] (р.1929) — учесник во НОВ на Македонија * [[Пара Андреевска (Прилеп)|Пара Андреевска]] (р.1888) — учесник во НОВ на Македонија * [[Пандора Тодева]] (р.1913) — учесник во НОВ на Македонија и носител на Партизанска Споменица 1941 година * [[Стева Бојкоска]] (р.1924) — учесник во НОВ на Македонија и носител на Партизанска Споменица 1941 година * [[Јулка Бешироска]] (р.1919) — учесник во НОВ на Македонија * [[Добрила Делова|Добрила Кузева Делова]] (р.1914) — учесник во НОВ на Македонија * [[Милица Димеска]] (р.1922) — учесник во НОВ на Македонија * [[Спасија Димеска|Спасија Андонова Димеска]] (р.1925) — учесник во НОВ на Македонија * [[Мара Димеска|Мара Михајлова Димеска]] (1926 — 1944) — учесник во НОВ на Македонија * [[Василка Георгиева]] (р.1926) — учесник во НОВ на Македонија * [[Добрила Жереска|Добрила Балент Жереска]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Јорданка Златеска|Јорданка Бошкова Златеска]] (1 јули 1922 — 3 мај 1944) — учесник во НОВ на Македонија * [[Тодорка Зуграфоска-Илијоска]] (р.1922 ) — учесник во НОВ на Македонија * [[Менка Иванова|Менка Димова Иванова]] (р.1927) — учесник во НОВ на Македонија * [[Менка Иваноска|Менка Игеска Иваноска]] (9 февруари 1923 — ) — учесник во НОВ на Македонија и носител на [[Партизанска споменица 1941]] * [[Павлина Иваноска|Павлина Тодороска Иваноска]] (р.1921) — учесник во НОВ на Македонија * [[Боца Иваноска]] (1923 — 1959) — учесник во НОВ на Македонија и носител на Партизанска споменица од 1941 година * [[Спасија Иваноска]] (р.1923) — учесник во НОВ на Македонија * [[Блага Илиеска|Блага Рампова Илиеска]] (р.1926) — учесник во НОВ на Македонија * [[Љубица Илиоска|Љубица Јорданоска Илиоска]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Блага Јанакиева|Блага Димитрова Јанакиева]] (р.1909) — учесник во НОВ на Македонија * [[Мира Јанеска]] (р.1923) — учесник во НОВ на Македонија * [[Блага Јанеска|Блага Орданоска Јанеска]] (р.1923) — учесник во НОВ на Македонија * [[Даница Орданоска-Оровчанец|Даница Јанкова Орданоска-Оровчанец]] (р.1923) — учесник во НОВ на Македонија * [[Гена Орданова|Гена Јанковска Орданова]] (р.1893) — учесник во НОВ на Македонија * [[Вета Јанкулова|Вета Костова Јанкулова]] (р.1871) — учесник во НОВ на Македонија * [[Даница Јанкулоска|Даница Петрева Јанкулоска]] (р.1922) — учесник во НОВ на Македонија * [[Спасија Јованова|Спасија Георгиева Јованова]] (р.1899) — учесник во НОВ на Македонија * [[Верка Јованова|Верка Колиштркоска Јованова]] (р.1925) — учесник во НОВ на Македонија * [[Цена Ристеска|Цена Ристеска - Џинорозо]] (? — 1944) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ * [[Милка Јованоска]] (1924 —) — учесник во НОВ на Македонија * [[Добра Јованоска|Добра Цекова Јованоска]] (1923 — ) — учесник во НОВ на Македонија и носител на Партизанска споменица 1941 * [[Елена Јованоска|Елена Кусеска Јованоска]] (1920 — ) — учесник во НОВ на Македонија * [[Весела Јорданова|Весела Коцева Јорданова]] (1926 — ) — учесник во НОВ на Македонија * [[Добрица Јорданова]] (1918 — ) — учесник во НОВ на Македонија и е носител е на Партизанска споменица 1941 * [[Горица Кајџаноска]] (1928-) — учесник во НОВ на Македонија * ([[1926]] - [[2003]]), [[Тодорка Кондова-Зафировска]], македонска театарска, филмска и телевизиска глумица и режисер; * ([[1946]] - [[2015]]), [[Благоја Спиркоски-Џумерко]], македонски театарски, филмски и телевизиски глумец * ([[1948]] - [[2011]]), [[Кирил Ристоски]], македонски театарски, филмски и телевизиски глумец; * ([[1919]] - [[2006]]), [[Вера Ацева]], народен херој на Југославија; * ([[1919]] - [[2001]]), [[Борко Темелковски]], народен херој на Југославија; * ([[1921]] - [[2001]]), [[Крсте Црвенковски]], народен херој на Југославија; * ([[1921]] - [[1993]]), [[Блаже Конески]], македонски преродбеник, поет и татко на македонскиот јазик и литература; * ([[1921]] - [[1942]]), [[Борка Талески]], народен херој на Југославија; * ([[1921]] - ), [[Илија Јовановски]], с. [[Топлица]], народен херој на Југославија; * ([[1922]] - [[1995]]), [[Ѓоре Дамевски]], народен херој на Југославија; * ([[1925]] - [[2013]] ), [[Атанас Забзаноски]], народен херој на Југославија; * ([[1932]] - [[1984]]), [[Дарко Дамески]], македонски глумец; * ([[1930]] - [[2003]]), [[Нада Гешоска]], македонска театарска, филмска и телевизиска глумица; * ([[1945]] - [[2021]]), [[Трајче Иваноски]], македонски театарски, филмски и телевизиски глумец; * ([[1943]] - ), [[Ненад Милосављевиќ]], македонски театарски, филмски и телевизиски глумец; * ([[1947]] - ), [[Блага Петреска]], македонска фолк пејачка; * ([[1980]] - ), [[Елена Велевска]], македонска фолк пејачка; {{Div col end}} :''Поврзано целосна [[Список на личности од Прилеп]], [[:Категорија:Родени во Прилепско]], [[:Категорија:Починати во Прилепско]]'' == Збратимени градови == Градот Прилеп е збратимен со градовите<ref>http://www.prilep.gov.mk/index.php?option=com_content&task=view&id=261</ref>: {{Div col|cols=2|small=yes}} * [[Податотека:Flag of Bulgaria.svg|20px]] [[Асеновград]], [[Бугарија]] * [[Податотека:Flag of China.svg|20px]] [[Дејанг]], [[Кина]] * [[Податотека:Flag of Poland.svg|20px]] [[Радом]], [[Полска]] * [[Податотека:Flag of the United States.svg|20px]] [[Гарфилд]], [[САД]] * [[Податотека:Flag of Slovakia.svg|20px]] [[Тополчани (Словачка)|Тополчани]], [[Словачка]] * [[Податотека:Flag of Australia.svg|20px]] [[Винсент]], [[Австралија]] * [[Податотека:Flag of Turkey.svg|20px]] [[Тире]], [[Турција]] * [[Податотека:Flag of Ukraine.svg|20px]] [[Чернигов]], [[Украина]]<ref>[http://www.plusinfo.mk/vest/25740/Prilep-se-zbratimi-so-ukrainski-Chernigov Прилеп се збратими со украински Чернигов]</ref> * [[Податотека:Flag of Slovenia.svg|20px]] [[Копер]], [[Словенија]] {{Div col end}} ==Прилеп како мотив во уметноста== * „Хроника на Прилеп“ — песна на македонскиот поет [[Блаже Конески]].<ref>Блаже Конески, ''Црн овен''. Скопје: Арс Ламина - публикации, 2021, стр. 16.</ref> == Галерија == <center> <gallery> Податотека:Prilep spomenik Aleksandar Makedonski).JPG|Споменикот на Александар Македонски Податотека:Clock Tower Prilep.jpg|[[Саат-кула (Прилеп)|Саат-кулата]] Податотека:Sušenje duvana u Prilepu.JPG| Сушници со тутун Податотека:Ulaz u Prilepsku pijacu.JPG|Влез во прилепскиот пазар Филип II Податотека:Pogled na Markovi kuli (Markovu tvrđavu) iz Prilepske ulice.JPG|Поглед кон Маркови Кули Податотека:Prilep 023.JPG|Поранешниот хотел „Југославија“ Податотека:Економски факултет - Прилеп.jpg|[[Економски факултет - Прилеп|Економскиот факултет]] во Прилеп Податотека:Prilep 03.JPG|Дом на културата „Марко Цепенков“ Податотека:Prilep 042.JPG|Улица во Старата чаршија Податотека:Inv br 137.jpg|Експонати во [[Музеј на тутун|Музејот на тутун]] во Прилеп Податотека:Osloboduvanje na Prilep, 1944.jpg|Свечен пречек на раководители на НОВ и ПОМ по повод ослободувањето на Прилеп. (3 ноември 1944) Податотека:Могила на Непобедените - Прилеп......jpg|Спомен комплекс „[[Могила на непобедените]]“ Податотека:Споменик на паднатите борци - Прилеп 1.JPG|Споменик посветен на паднатите борци од [[Македонија во Втората светска војна|НОБ]] Податотека:Споменик на Пеце Атанасоски во Прилеп (2).JPG|Споменик на [[Пеце Атанасовски|Пеце Атанасоски]] Податотека:Црква Св. Димитрија, Варош, Прилеп IMG 4659.jpg|Црквата „[[Црква „Св. Димитриј“ - Варош|Свети Димитрија]]“ во [[Варош]] Податотека:Споменик на Кузман Јосифовски Питу во Прилеп (2).JPG|Споменик на [[Кузман Јосифоски - Питу|Кузман Јосифовски - Питу]] </gallery> </center> == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Prilep}} * [http://www.prilep.gov.mk/ Официјална страница на општината Прилеп] * [http://www.oldprilep.com/ Стар Прилеп - Да се потсетиме, да не заборавиме!] * [http://gradskiprevozprilep.com/ Јавен градски превоз - Прилеп] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140420130402/http://gradskiprevozprilep.com/ |date=2014-04-20 }} * [http://www.isk.edu.mk/ Институт за старословенска култура - Прилеп]{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://markocepenkov.org/ Национална установа центар за култура „Марко Цепенков“ - Прилеп] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20131107043453/http://markocepenkov.org/ |date=2013-11-07 }} * [http://www.komunalecprilep.com.mk/ ЈКП Комуналец - Прилеп] * [http://www.tkprilep.com.mk/?jazik=2&id=01 Тутунски комбинат АД Прилеп] * [http://www.pivofestival.mk/ Пиво фест] {{Населби во Прилеп}} {{Општина Прилеп}} {{Градови во Македонија}} {{Градови-херои на СФРЈ}} [[Категорија:Прилеп| ]] aeezqtcpl0j8o8n4hush76orw81at2i Струга 0 1144 5567756 5558514 2026-05-31T11:48:38Z Forbidden History 89259 /* Познати личности од Струга */ 5567756 wikitext text/x-wiki {{Other places}} {{Инфокутија Населено место | name = Струга | native_name = | native_name_lang = <!-- ISO 639-2 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{lang}} instead --> | settlement_type = [[Градови во Македонија|Град]] | image_skyline = Aerial view of Struga, Lake Ohrid & Black Drin (7).jpg | image_alt = | image_caption = Поглед на [[Црн Дрим]] во Струга | image_flag = | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = | shield_alt = | nickname = | motto = | image_map = | map_alt = | map_caption = Местоположба на Струга во [[Македонија]] | pushpin_map = Македонија | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 41 |latm = 10 |latNS = N | longd = 20 |longm = 40 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = inline,title | coordinates_footnotes = | subdivision_type = [[Список на држави во светот|Држава]] | subdivision_name = [[Република Македонија]] | subdivision_type1 = [[Региони на Македонија|Регион]] | subdivision_name1 = [[Југозападен Регион]] | subdivision_type2 = [[Општини во Македонија|Општина]] | subdivision_name2 = [[Општина Струга]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | established_title = | established_date = | founder = | seat_type = | seat = | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = | leader_name = <!-- established -->| established_title = | established_date = | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> <!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --> <!-- for references: use <ref> tags --> | area_footnotes = | area_urban_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_rural_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_metro_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_magnitude = <!-- <ref> </ref> --> | area_note = | area_water_percent = | area_rank = | area_blank1_title = | area_blank2_title = <!-- square kilometers --> | area_total_km2 = | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_urban_km2 = | area_rural_km2 = | area_metro_km2 = | area_blank1_km2 = | area_blank2_km2 = <!-- hectares --> | area_total_ha = | area_land_ha = | area_water_ha = | area_urban_ha = | area_rural_ha = | area_metro_ha = | area_blank1_ha = | area_blank2_ha = <!-- dunams used in Middle East articles only --> | dunam_link = <!-- which dunam to link --> | area_total_dunam = | area_land_dunam = | area_water_dunam = | area_urban_dunam = | area_rural_dunam = | area_metro_dunam = | area_blank1_dunam = | area_blank2_dunam = | length_km = | width_km = | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 675 | population_footnotes = <ref name="попис2021">{{наведена мрежна страница|url=https://www.stat.gov.mk/PrikaziSoopstenie.aspx?rbrtxt=146|title=Попис на населението, домаќинствата и становите во Република Северна Македонија, 2021 - прв сет на податоци|publisher=[[Државен завод за статистика на Македонија]]|language=македонски|accessdate=20 јули 2023}}</ref> | population_total = 15,009 | population_as_of = 2021 | population_density_km2 = auto | population_demonym = стружанец, стружанка, стружани<ref>{{ОДРМЈ|Струга}}</ref><ref>{{ДРМЈ|Струга}}</ref> | population_note = | timezone1 = [[UTC+01:00|UTC+1]] | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[UTC+2]] | utc_offset1_DST = | postal_code_type = | postal_code = 6330 | area_code_type = | area_code = +389 046 | blank_name = [[Автомобилски регистарски таблички во Македонија|Рег. таб.]] | blank_info = SU | blank1_name = | blank1_info = | iso_code = | website = [http://www.struga.gov.mk/mk/ www.struga.gov.mk] | footnotes = }} '''Струга''' — [[град]] во југозападниот дел на [[Република Македонија]] и административен центар на [[Општина Струга|истоимената општина]]. Градот Струга лежи во рамнината на Струшкото Поле на двата брега на реката [[Црн Дрим]] и на северниот брег на [[Охридското Езеро]]. Има 15.009 жители (2021 г.) и се наоѓа на 171 километар југозападно од главниот град [[Скопје]]. == Потекло на поимот == [[Податотека:Struga 448.jpg|мини|лево|Едрилици кај Струга]] Античкото име на градот е [[Енхалон]] кој на старогрчки значи '''јагула''' и во тоа време градот бил мала населба. Подоцна населбата го добива името Струга. Името на Струга произлегува од чист и карактеристичен [[словени|словенски]] збор. Народот од [[Струшко]] и [[Охрид]]ско дава две свои објаснувања за потеклото на ова име. Според првото народно толкување, името Струга доаѓа од отворената географска положба на градот: место каде што постојано ''струже'' (дува) [[ветер]]. Второто е сосем поинакво : Одамна некогаш македонските [[Словени]] ([[Брсјаци]] и [[Мијаци]]) во Струшко се занимавале со [[сточарство]] и во точно определено време ги дотерувале многубројните [[овца|овци]] на стриг (стрижење волна) во близина на [[истек]]от (Устата) на [[Црн Дрим]] од [[Охридско Езеро|Охридското Езеро]]. Меѓутоа, тоа може многу пологично да се поврзе со преминот низ ограда за молзење овци, наречен струга (''страга'', ''стронга''). Некои автори тврдат дека градот е наречен така заради тоа што [[Црн Дрим]] поминува низ далјаните ([[турски јазик|турски]] збор за место заградено со трски и друг материјал за лов на јагули и риби воопшто). Можеби е најблиску до вистината објаснувањето дека ''Струга'' значи речен ракав, [[притока]] (во случајов истек на [[Црн Дрим]]) и тоа на место со уреди за [[риболов]]. За првпат под словенското име ''Струга'', градот се споменува во еден документ од [[XI век]]. Во друг документ од [[XVI век]] (Калимановата грамота) е дадена една [[цар]]ска повелба „приходите од рибното ловиште на град '''Струга''' да се испраќаат на [[Зографски манастир|Зографскиот манастир]]“. == Историја == {{главна статија|Енхалон}} Струга е стара [[Населено место|населба]] која потекнува од [[неолит]]скиот период. Во [[антика]]та, Струга има многу добила корист заради тоа што се наоѓала на патот [[Вија Егнација]], кој ги поврзувал источните и западните делови на [[Римско Царство|Римската Империја]]. [[Археологија|Археолошките]] наоди и откриените пишувани споменици зборуваат дека животот овде датира уште од [[праисторија]]та. Првата неолитска населба е регистрирана околу 3.000 години п.н.е. Античкото име на градот е [[Енхалон]] што значи [[јагула]], а сегашното име Струга го добива подоцна од [[Старословенски јазик|старословенскиот]] збор „страга“ што означува премин. Во XI век Струга била спомената од [[Римска Империја|римската]] принцеза [[Ана Комнина]] во чии записи градот бил наречен град на сто мостови. Во [[Среден век|средниот век]] благодарение на веќе постојната [[Вија Егнација]] и [[Самуил]]овите новоизградени патишта, Струга веќе станала и богато [[Трговија|трговско]] средиште. Патописецот Бернард ја опишал како значајна крстосница, а [[Евлија Челебија]] кој овде престојувал во втората половина на XVII век сведочи за големите струшки [[панаѓур]]и, по два во текот на годината, на кои доаѓале и до 50.000 посетители. Месноста на кои биле изградени илјадници дуќани и други градбии денес се нарекува Панаѓуриште. Во градот, XIX век поминува во знакот на преродбата и ослободувањето од [[Вселенска патријаршија|патријаршиското]] духовно влијание. Токму Струга, преку браќата [[Димитар Миладинов|Димитрија]] и [[Константин Миладинов|Константин]] [[Браќа Миладиновци|Миладинови]], станala предвесник и средиште на [[Македонска преродба|македонската народна преродба]]. === Антика === Врз основа на некои [[Археологија|археолошки]] наоди, се претпоставува дека [[Антика|античкиот]] град Енхалон, најверојатно основан од припадниците на илирското племе [[Десарети]], се наоѓал во непосредна близина на денешната рекичка [[Климетица]]. Меѓу поважните археолошки наоди спаѓаат: една надгробна плоча со релјеф (од [[IV век]]) и една стаклена ваза во боја, за која се претпоставува дека е донесена од [[Римски Египет|Египет]], потоа римски милјоказ и неколку стари гробови со украсни предмети и [[керамика]], откриени при [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Струга|црквата „Св. Ѓорѓија“]]. Стариот историчар [[Полибиј]] дава податоци за борбите меѓу [[Античка Македонија|Македонците]] и [[Илири]]те во [[Охридско]] и тврди дека кралот [[Филип II]] го зазел Енхалон во 334 година п.н.е. Во 148 година п.н.е. градот потпаднал под власта на [[Римска Република|Римјаните]], кои го изградиле прочуениот стратешки пат [[Вија Егнација]] за да го поврзат [[Рим]], преку [[Драч]] и [[Солун]], со [[Византион]]. Тој пат поминувал и низ древниот Енхалон. Во тоа време градот Енхалон извезувал во другите области на римската држава земјоделски и сточарски производи, а внесувал предмети за практична употреба од [[злато]], [[сребро]], од метал воопшто и од [[стакло]]. Во IV век [[охридско]]-[[Струшко|струшката]] област била приклучена кон [[Епир (римска провинција)|Епир]]. Речиси во исто време, почнува и ширењето на [[христијанство]]то во Струшко. Се претпоставува дека прв христијански мисионер во овие краишта бил антиохискиот епископ [[Св. Еразмо Охридски|Еразмо]]. Тогаш тука биле изградени повеќе [[Црква (градба)|цркви]].<ref>''„Струга и Струшко" д-р Душко Константинов, Струга 1970''</ref> === Ран среден век === По навлегувањеto на [[Словени]]те, крај бреговите на [[Охридското Езеро]], стигнале припадниците на словенското племе [[Берзити|Березити]]. Тие дошле од исток, преку [[Битолско]] и [[Преспа]]. Березитите, несомнено, едно од најголемите македонски словенски племиња, се населиле и во [[Струшко]], каде се измешале и со еднокрвните [[Мијаци]], коишто таму навлегле од север. Веројатно тогаш, кон крајот на [[6 век|VI]] или во почетокот на [[7 век|VII]] век, [[Берзити]]те ја основале денешна Струга. Некои автори претпоставуваат дека Берзитите нашле на тоа место пусти урнатини од многу постара несловенска населба. Постои и друга можност за разгледување на ова прашање. Можеби древниот град живеел сè до наближувањето на [[Берзити]]те во [[Охридско]] и [[Струшко]], кога неговите илирски и други жители, опфатени од страв, го напуштиле и се засолниле по планините. Ако било така, Македонските Словени до темели го разурнале градот и изградиле нова населба, слична на населбите што ги правеле во општословенската прататковина, некаде зад Карпатите. Околината на новиот град мошне прилегала на некои месности во прататковината. Поточно: околу истекот (устата) на [[Црн Дрим]] се протегало големо мочуриште - што веројатно го покривало целото денешно [[Струшко Поле]] - полно со разновиден и богат растителен свет (шевар, трски и др.), а и со диви животни. Заради тоа, жителите на младата населба Струга немале зошто да се плашат од недостиг на храна. Березитите биле одлични ловци и риболовци, а [[Црн Дрим]] и [[Охридско Езеро|Охридското Езеро]] им давале неограничени можности за богат риболов. Оваа необично важна стопанска основа, потоа изобилството со вода и со други природни богатства во најнепосредната околина, ѝ овозможиле на Струга да се развива постепено и непрекинато, до одредени граници, обусловени од близината на Охрид, град со очигледно поважна и поклучна стратешко-географска положба. Околу Струга никнале словенски полски и планински села. Таа им станала центар во секој поглед. Набргу по доаѓањето на [[Прабугари]]те на Балканскиот Полуостров, нивните ханови се стремеле да ги прошират границите на својата [[Прво Бугарско Царство|држава]] на [[балкан]]ските поседи на [[Римската Империја]]. Ханот [[Пресијан]] навлегол во источниот дел на [[Македонија (регион)|Македонија]], најверојатно во [[Брегалница|брегалничката]] област и северно и јужно од неа. [[Борис I|кнезот Борис]] (853-888), којшто ги присилил Прабугарите на покрстување, ги истиснал Римјаните од територијата на цела западна Македонија и ја покорил Струга со околината. Тој навлегол длабоко и на територијата на денеша Албанија. Струга останала под бугарска власт и во времето на бугарскиот цар [[Симеон I]] ([[893]]-[[927]]). === Доцен 9 до 14 век === Положбата на населението во Струга и [[Струшко]] била просечно добра во времето на [[Самоилово Царство|Самуиловото владеење]], иако тој водел постојани војни против [[Римска Империја|Римјаните]]. Големо економско влошување настапило по повторно воспоставување на римската власт во [[Македонија (регион)|Македонија]] поради честите војни и лошото управување. Струга се нашла во границите во новата римска [[Тема (управна единица)|тема]] [[Бугарија (тема)|Бугарија]] и била изложена на големи даноци. Во тоа особено се истакнувале државните органи за собирање на даноци, а и [[Вселенска патријаршија|патријаршиското]] духовенство, кое правело сè за да ја отстрани од употреба [[словенски јазик|словенската]] богослужба во црквите. Познатиот охридски архиепископ [[Теофилакт Охридски|Теофилакт]] ([[1084]]-[[1108]]), кој го превел и го прикажал како свое опширното житие на [[Климент Охридски]] (а потоа го изгорел изворното дело на словенски), во некои свои писма се жали дека државните органи ги оптоварувале неговите поданици - рибарите и воденичарите - со двојно зголемени даноци, без да имаат законско право. Тоа се однесувало и за македонското население во Струшко, зашто и тие му биле „поданици". Струга и Струшко пострадале многу во текот на [[11 век|XI век]], кога [[Нормани]]те, предводени од [[Роберт Гвискард]] и од неговиот син [[Боемунд Тарентски|Боемунд]], навлегле длабоко во Македонија, по [[Вија Егнација]]. Пред пристигнувањето на норманските освојувачи, римските власти во тема Бугарија собрале војници за својата пешадија. Исто така, при поминувањето на Норманите, Струшко било пљачкосано. Воинствениците од [[Северна Европа]] извршиле бројни злосторства во [[Струшко]]. Некое време градот се наоѓал и под власта на [[Епирско Деспотство|Епирците]], чијшто деспот [[Теодор Ангел Дука Комнин]] бил крунисан за император од охридскиот архиепископ [[Димитар Хоматијан]] ([[1217]]-[[1234]]) (автор на кусото житие на Климент Охридски). Струга потпаднала повторно под нова [[Второ Бугарско Царство|бугарска власт]] во времето на [[Калојан]] (владеел [[1197]]-[[1207]]), [[Иван Асен I|Иван Асен]] ([[1216]]-[[1240]]). За време на [[Франкократија|латинското освојување и преземање на Римската Империја]], Струшко потпаднало под власта на владетелот [[Стрез]]. === Под Српското Царство и неговата децентралицазија === Во средината на 14 век, [[Никејско Царство|Никејците]]/[[Римска Империја|Римјаните]] управувале со овој дел на Македонија, без да бидат вознемирувани во тоа од некоја страна. Но, во текот на истиот век, започнуло ширењето и зацврстувањето на српската власт кон југ, на територијата на Македонија. [[Стефан Душан|Душан]] ([[1331]]-[[1355]]) ја вклучил Струга во границите на своето големо царство, со престолнина во [[Скопје]]. Тој го именувал за управител на Охрид и Струга севастократорот [[Бранко Младеновиќ]] (татко на [[Вук Бранковиќ]]). Но, поверојатно е дека практично власта ја држел неговиот син [[Гргур Бранковиќ]]. Во тоа време Струга и натаму била познато стопанско средиште, особено со развиениот риболов. Во една повелба на царот Душан, градот Струга се споменува како [[Риболов|рибарско ловиште]] подарено на [[Црква „Пресвета Богородица Перивлептос“ - Охрид|храмот „Св. Богородица Перивлепта]], во [[Охрид]]. Од истиот документ се гледа дека тогашната Струга се делела на две градски целини: '''Вранинска Струга''' и '''Мала Струга''', најверојатно наречени така според речните ракави на Црн Дрим, при далјанот. Цар Душан им овозможил на прочуените [[Дубровничка Република (1358-1808)|дубровнички]] трговци да можат да се движат низ неговата држава. Таа положба придонела да се развие трговијата во позначајните македонски градови. Карваните на дубровничките трговци, натоварени со скапоцена и разновидна стока од [[Западна европа|западните европски]] земји. Дубровничките трговци, кои ќе стигнеле до [[Охрид]], наминувале и во Струга за да го продадат она што го носеле, но и за да купат струшки сточарски и земјоделски производи. Душановиот наследник, царот [[Стефан Урош V|Урош]], не бил кадарен да го спаси царството од цепкање и слабеење. Одделни српски феудалци се стремеле да станат што е можно посамостојни и да не зависат од централната власт. Тогаш се засилил амбициозниот крал [[Волкашин]] ([[1365]]-[[1371]]). Тој успеал да ја зајакне својата власт во [[Прилепско]], [[Битолско]], [[Охридско]] и [[Струшко]]. === Под османлиско владеење === [[Податотека:Taga za Jug.jpg|thumb|200px|Картичка со изворниот текст на поемата "Т’га за југ", од [[Константин Миладинов]].]] По загинувањето на [[Волкашин]] на [[Битката кај Марица]], во [[1371]] година, таа територијално намалена држава ја наследил [[Крале Марко]] ([[1371]]-[[1395]]). Струга не останала долго под непосредната власт на Крале Марко, зашто великиот жупан [[Андреа Гропа]] (најверојатно по потекло [[Албанец]]) се зацврстил во [[Охридско]] и во [[Струшко]] како самостоен господар. По стабилизацијата на [[Османлиско Царство|османлиската власт]] во Македонија, била извршена управно-територијална поделба на целата земја. Во [[1582]] година, во Охридскиот санџак влегувале следните нахии: Охрид (со Струга), [[Преспа]] и [[Дебрца]] (од Охридската каза) и Горни Дебар, [[Жупа]] и Река (од Дебарската каза). Кон крајот на [[1670]] година, славниот патописец [[Евлија Челебија]] ја посетил и Струга, за која запишал дека е едно од местата од кои бил земен најголемиот [[данок во крв]]. Според неговото сведоштво, во Струга се наоѓал стар, дрвен [[мост]] со околу 12 сводови и со должина од околу 50 метри, а на мостот бил изграден дворецот на [[ага]]та којшто го чувале 45 вооружени гавази. Во тоа време, еднаш во годината, во Струга се одржувал голем панаѓур, којшто траел десет дена, а на којшто се собирале околу 40-50.000 луѓе и околу илјада [[Трговија|трговци]]. Главни занаети во градот биле [[кујунџиство]]то, [[самар]]џиството, [[грнчарство]]то итн.<ref>Александар Матески, „Струга“, ''Економија и бизнис'', година 18, број 222/223, декември 2016/јанауари 2017, стр. 106-107.</ref> === Грчка пропаганда === [[Податотека:Nikola Rusinski, Ivan Bikovski, Filip Grigorov.jpg|мини|десно|200п|[[Никола Русински]]]] [[Податотека:Hristo uzunov.jpg|мини|десно|200п|[[Христо Узунов]]]] [[Податотека:Stavre gogov-1.jpg|мини|десно|200п|[[Ставре Гогов]]]] Во почетокот на [[17 век|XVII]] век се засилило грчкото влијание во Струга и Струшко. Грцизмот навлегувал тогаш од јужните дијацези на Охридската архиепископија. Дотогаш, градот крај Црн Дрим ја беше запазил словенската богослужба, а и натписите на фреските и на иконите биле на [[старословенски јазик|словенски јазик]], со [[кирилица|кирилски букви]]. Струшките свештеници и калуѓери препишувале неуморно и со голема љубов словенски ракописни книги. Како доказ за тоа, може да се земе и фактот дека во Струга е најден словенскиот превод на службата на Климент Охридски, во препис од српската редакција од [[15 век|XV]] век. Соживеана со словенската традиција во црквите и во ќелијните училишта, приклучени кон храмовите, Струга пројавила необично жилав отпор против грцизмот и се стремела со сета сила да го спречи неговото навлегување во нејзината средина. Но, грцизмот воопшто не отстапил. Од соседниот Охрид започнува да се шири кон Струга, истовремено со сличното штетно влијание што доаѓало од [[Албанија]], исто така загрозена од новата политика на патријаршијата во [[Цариград]]. Во [[17 век|XVII]] век живнала [[католицизам|католичката пропаганда]] во Охридско и во Струшко. Таа и порано дејствувала во [[Македонија (регион)|Македонија]], главно од политички причини. Одвреме-навреме опаѓала и воопшто не се чувствувала. Во [[1651]] година папата го именува за католички архиепископ (надбискуп) [[Андреј Богдани]], но тој не ни дошол во Македонија, во Охрид, од страв да не биде убиен од [[православие|православните христијани]]. === ВМРО === [[ВМРО|Внатрешната македонска револуционерна организација]] во Струга и Струшко развила многу поголема и посестрана дејност по пристигањето на [[Христо Узунов]] и [[Никола Русински]], во Охридско и Струшко. Двајцата способни револуционери, централисти, имале сосем јасни концепции за тоа како треба да се одвива натамошното оспособување на македонскиот народ за вооружена борба против многувековниот поробувач. Тие вовеле тактика поразновидна од таа што дотогаш се употребувала и наложиле револуционерните чети да се движат само ноќе, уништувајќи ги трагите зад себе. Освен тоа, со строга наредба четите биле задолжени: воената обука да ја спроведуваат во недостапни планински месности; да одбегнуваат борби што би им ги наметнале турските аскери, со цел да се запази живата сила на ВМРО за решавачката битка. При топло време четите ноќевале надвор од населби, а ако се сместеле во некое село, тогаш селаните биле должни да постават свои стражи. И градските и селските комитети примале нови членови во борбените редови на Револуционерната организација. Целата околија била покриена co мрежата на ВМРО. Секое село, дури и најмалото, имало свој селски комитет, што го составувале: началник, секретар, благајник, селски војвода и 2-3 члена. Селските комитети, покрај тоа, располагале со свои курири и стражари (чувари) за обезбедување на населбата од непредвидена опасност. Оние кои не се наоѓале во четите, а имале [[оружје]], биле вклучени во народната милиција, што влегувала во дејство само при потреба. Македонските селани не оделе повеќе по турските судови. Комитетите и војводите ја презеле судската функција. Комитетите на ВМРО, исто така, го забрзале вооружувањето; наредиле штедење при свадби и при други слични обичаи; забраниле девојките и жените да носат скапоцен накит; наложиле зголемување на земјоделското и на сточарското производство за производителите да можат да дојдат и до пари и до резервни количества на прехранбени производи, неопходни за герилско војување. Комитетите на ВМРО во Струшко и во Охридско влегле во борба против сите видови суеверија (маѓии, баења, јасновидости и сл.). Организацијата, со помош на учителите и на други попросветени луѓе, ги присилила Македонците постепено да свикнуваат и со похигиенски начин на живеење, а и да бараат лекарска помош при болест, наместо да одат кај надрилекари, што се збогатувале за сметка на непросветените. ВМРО ја забранила нивната дејност и ги прогонувала. ВМРО во Струшко развива низа морални одлики меѓу своето членство, а преку него среде целиот народ во областа. Од етичките вредности што ВМРО ги всадувала и ги одгледувала, врвно место заземала борбата против омразата кон сите Турци воопшто и пазењето најстрог сексуален морал во четите и по селата. За прекршителите на последното била предвидена смртна казна. Тогаш биле дадени и напатствија како да им се парира на предавниците и на експлоататорите на трудбениците. Позитивните резултати биле видливи во секојдневниот живот. Четите ги исчистиле разбојниците. Населението здивнало од нивниот терор. Иако ВМРО водела борба и против суровата феудална експлоатација на македонските селани, Струшкиот комитет спроведувал и една поинаква практика во однос на чифлизите во Струшко: револуционерните чети ги штителе чифлигарите од самоволијата на нивните господари, но исто така и чифликсајбиите од разбојничките ограбувања. Заради тоа [[чифликсајбии]]те - [[Албанци]] и [[Турци]] - бесплатно ги снабдувале четите со храна. === Илинден 1903 === [[Податотека:Zname vez Struga.gif|мини|десно|250п|Револуционерното знаме извезено во Струга.]] [[Податотека:Para Spasova.gif|мини|десно|200п|Пара Спасова, десетарка и активист на ВМРО од Струга.]] [[Податотека:Alexander-Chakarov.jpg|мини|десно|200п|[[Ставре Чакаров]].]] ;Пред и за време на востанието По пристигнувањето на Русински во Охридско, Охридската револуционерна околија била поделена, заради полесно функционирање, на десет револуционерни реони, со главен центар во Охрид, а со седиште на потцентар во Струга. Според таа поделба, на струшката територија биле создадени следните револуционерни реони: * '''Деветти револуционерен реон''': Струшки, со псевдоним [[Дримкол]], а со центар во селото [[Вевчани]] и * '''Десетти револуционерен реон''': [[Малесија]], од десниот брег на реката Црн Дрим, а со центар во селото [[Присовјани]]. Настапува и [[1903]] година. Револуционерните дејности во Струшко не стивнуваат. Комитетите на ВМРО ги ползуваат зимските месеци за понепосредна работа со членството и со целото население. Но и турските власти не седат мирно. Полицијата испраќа насекаде свои агенти, прибира податоци и му ги доставува на струшкиот [[мудур]], за да може да преземе соодветна акција против ВМРО. На [[19 јануари]] [[1903]] година, мудурот од Струга го напуштил своето седиште, на чело на воен одред од околу 40 аскери, и го посетил селото [[Радожда]] за да најде комити. Аскерите извршиле детален претрес по куќите, но не нашле ништо сомнително. Во текот на првите месеци на [[1903]] година се заредиле низа важни настани што на соодветен начин се одразиле и во Струшко. Се одржал фамозниот Солунски конгрес на ВМРО, свикан од внатрешни врховисти и пројавени предавници на македонскиот народ. Потоа се одржува и Смилевскиот конгрес на кој охридските делегати, што го претставувале и Струшко, се искажале против објавувањето на востанието, заради положбата на теренот. Сепак, одлуката паднала. Конгресот го определил [[Христо Узунов]] за началник на револуционерните чети во Охридско и Струшко. Веднаш по враќање од [[Смилевски конгрес|Смилевскиот конгрес]], тој се зафаќа со забрзано подготвување на реонот за активно учество во вооруженото востание. Комитетите продолжиле да купуваат оружје и по планините создале илегални складишта и засолништа. На [[14 мај]] [[1903]] година, до охридското и струшкото раководство пристигнува окружното на Главниот штаб на востаничките сили, раководен од Даме Груев. Тоа окружно препорачува курирските врски од Струга до Главниот штаб да бидат воспоставувани „преку Ресенско или преку Демирхисарско". Од истиот месец, забрзано се полнат патрони за четите во куќата на Дудуловци во Струга. Таа илегална леарница полнела просечно, при нормални услови, по 2.000 патрони дневно. Во исто време, Струшкиот комитет на ВМРО ги активирал поопитните женски групи, од кои шест биле посебно активни. Co нив раководеле десетарките: [[Дола Бамбалова]], [[Фана Бендова]], [[Мара Китанова]], [[Мара Мечкарова]] и [[Пара Спасова]]. Неколку недели пред Илинденското востание, Струшкиот комитет на ВМРО ја задолжил мошне активната членка [[Василка Јакимова Матова]] да го извезе, според дадениот нацрт, знамето на Струшкиот револуционерен реон. Бидејќи за изработка на револуционерните знамиња немало единствена директива со единствен нацрт, стружани го изработиле своето борбено знаме на следен начин: ''Од едната (главната - тука лева) страна била извезена девојка со знаме во рацете - алегорија на Македонија - и со натпис на тоа знаме: „Слобода или смрт". Десно од девојката имало исправен мал лав. Девојката газела врз предмети што означувале пораз на Османлиското Царство. На другата (десна) страна бил прикажан голем лав, со крената опашка, како гази врз турското знаме со верските симболи: полумесечина и ѕвезда. Везот од двете страни бил врз црвена свила.'' Знамето стоело прицврстено на долга дрвена, мазна рачка. Интересно е дека ресите од црвена свила и од златна срма не виселе од сите три слободни рабови на знамето, туку само отстрана и оздола. Горниот раб на знамето бил слободен, а на врвот од рачката имало китка (како за на свадба). Месец [[јули]] [[1903]] година бил исполнет со најразлични забрзани дејности на градските комитети на ВМРО во Охрид и во Струга. Струшкиот комитет често среќавал големи тешкотии заради етничката структура на населението, а и заради близината на Албанија. Иако ВМРО имала голем број симпатизери, соработници и членови меѓу Албанците, сепак струшкото револуционерно раководство не знаело како ќе реагираат Албанците од нивната матична земја, доколку реакционерните кругови би успеале да ги убедат дека борбата на Македонците е антимуслиманска, каква таа ниту била ниту можела да биде. Друг нерешен проблем бил начинот на водење на борбата по објавување на востанието. И по Смилевскиот конгрес струшкото раководство се двоумело во однос на тактиката и стратегијата на борбата, поради веќе посочените причини. Сосем слични тешкотии имало во Охридско. Па сепак, подготовките продолжиле со забрзано темпо. Охридскиот револуционерен реон бил поделен на пет подреони, од кои два во Струшко: Струшки и Дебарски Дримкол - западно од реката Црн Дрим, со одговорни војводи [[Лука Групчев]] и [[Марко Павлов]], и Малесија, на источниот брег на Црн Дрим, со одговорен војвода [[Тасе Христов]]." ;По Илинден 1903 По задушувањето на Илинденското востание, Струшкиот комитет на ВМРО презел низа мерки за да им помогне на оние села што најмногу настрадале. Комитетот ја спроведува во дело замислата за самопомош на македонскиот народ, што се покажа побрза и поефикасна отколку средствата давани од разни пропаганди. Помош дала и црквата '''Св. Ѓорѓија'''. Во записникот од седницата на управата, одржана на [[31 август]] [[1903]] година, се гледа дека „во таа година (додека беше питроп Теодосие Голабов - бм) (црквата) имаше чист приход од 20.258 грошеви… што беа употребени за платите на учителите, [[пцалт|певците]] (пцалтите), слугите и за [[милостина]]". Под милостина се означени средствата дадени како помош на бедни семејства од загинати револуционери. Во [[октомври]] [[1903]] година уште еден настан ја потврди револуционерноста на жените во Струшко. Мартиница, од селото [[Јабланица (село)|Јабланица]], членка на ВМРО, застрелала еден однароден предавник и турски шпион. Турските власти ја фатиле, ја врзале и ја префрлиле во централниот затвор во Битола. Мартиница не се смирила со судбината, туку успеала да избега од затворот, со помош на други затвореници. Настанот ја изненадил битолската полиција, која не успеала да и влезе во трагата. Мартиница живеела илегално и продолжила да работи за Револуционерната организација. Струшкиот комитет на ВМРО брзо ја обновил револуционерната мрежа на територијата. Во проретчените раководства на селските комитети влегле нови и помлади луѓе. И женските групи на Организацијата биле проширени и зголемени со нови членки. Новоживнатата српска пропаганда во Струшко продолжува да создава пречки за нормалната дејност на ВМРО. Иако многу слаба, таа не се откажува од тој реон. Нејзините агитатори врбуваат приврзаници дури и меѓу членовите на Организацијата, што доведе до подготвување убиство на војводата [[Ставре Гогов]], којшто се пројавил како голем непријател на врховистите, и на сите странски пропаганди. Платеникот тешко го ранил војводата, но тој сепак оздравел по неколку седмици и продолжил да дејствува во реонот. Тоа станало во 1906 година. Истата година турските власти го убиле мошне активниот соработник на ВМРО свештеникот Петре од селото [[Вевчани]]. Тоа убиство предизвикало голем револт кај населението, а комитетите го исползувале за позасилена агитација меѓу Македонците и меѓу пријателите муслимани. На [[11 април]] [[1907]] година, македонски борци од неколку чети се собираат во [[Вевчани]] на советување. Пристигнатите чети биле под раководство на војводите [[Ставре Гогов]] и други. Турските власти ги откриле. Во селото пристигнале турски воени единици, придружени од башибозуци од [[Лабуништа]], [[Октиси]] и [[Подгорци]]. Војводата Гогов загинал опкружен во една самечка камена кула. По [[Хуриет]]от, [[1908]], младотурската власт побарала Македонци од Струга за служење во турската војска. На мнозина им биле врачени покани, за да се јават во определена единица. Тогаш баба Парушка, од Струга, сама префрлила 190 Македончиња од градот в планина каде што ѝ се придружиле на четата на [[Петар Чаулев]] (кој се засолнувал повремено во [[Албанија]]). Две години потоа, на [[5 мај]] [[1910]] година, Македонците во Струга одржале градско годишно собрание за разгледување на некои културно-просветни проблеми. Присутните избрале црковно-училиштен одбор од редовите на поактивните стружани. Сите избрани биле мирјани. Одборот, покрај другото, предложил да се изгради нова училишна зграда во Струга, зашто старата била дотраена. Граѓаните ја прифатиле иницијативата и почнале да внесуваат доброволни прилози. === Балкански и Прва светска војна === [[Податотека:Srusen-Most-Struga.gif|thumb|250п|десно|Мостот срушен за време на Балканските војни во битка меѓу српските и бугарските окупаторски сили во Струга]] [[Податотека:Струга 1922.gif|thumb|250п|десно|Струшката чаршија во 30-тите години од [[20 век|XX век]]]] Кога балканските монархии се здружија да ѝ објават војна на [[Турција]] за да ги остварат своите тајни стремежи за делба на живата снага на Македонија, а и на другите балкански области што уште се наоѓаа под власта на султанот, Струга - според картата на таканаречената "спорна зона" - била вклучена во сферата на интереси на Кралството Србија, додека Охрид и бил приклучен на бугарската зона. Струга е окупирана од српските војски без борба, зашто турските единици се повлекле кон [[Елбасан]] ([[Албанија]]). И Првата светска војна се одразила во Струшко. Бугарските и српските единици се судриле во самиот град на [[26 ноември]] [[1915]] година. По неколкудневна борба, српските војски биле присилени да се повлечат кон [[Албанија]]. Струга ја окупираат бугарските единици. По завршувањето на [[Прва светска војна|Првата светска војна]], Струга се нашла повторно под српска власт. Животот во новото [[Кралство на Србите, Хрватите и Словенците]] (СХС) не бил многу подобар од тој во османлиско време, зашто македонскиот народ и натаму останал народносно угнетуван и обесправен. === Втора светска војна === [[Податотека:Куќа на ул. „27 Март“ бр. 48, Струга.jpg|мини|лево|230п|Куќата која била партизанско седиште и скривница во периодот 1941-1944.]] Во [[1941]] година Струга потпаѓа под италијанска власт. Ослободена е на [[8 ноември]] [[1944]] година. == Географски одлики == === Местоположба === [[Податотека:Lake Ohrid, Macedonia-Albania viewed from a NASA satellite.jpg|мини|десно|Сателитска снимка на Струга и Охридското Езеро.]] [[Податотека:Crn Drim (Црн Дрим, Drini i Zi) in Struga.JPG|мини|230px|Поглед од реката Црн Дрим.]] Струга се наоѓа во југозападниот дел на [[Македонија]], во подножјето на планината [[Јабланица]], на северната страна од [[Охридско Езеро|Охридското Езеро]], во [[Охридско-струшка Котлина|Охридско-струшкото Поле]], непосредно на местото каде се излива реката [[Црн Дрим]] од [[Охридското Езеро]]. Оддалечена е 15 км од [[Охрид]], 50 км од [[Ресен]], 52 км од [[Дебар]], 62 км од [[Кичево]] и 171 км од [[Скопје]]. === Клима === Според географската положба на Струга, климата односно температурите, Струга има суптропска клима, но влијание има со своите воздушни струи и континеталната клима. Заокружена со планински предели на запад се наоѓа [[Јабланица]], на североисток [[Караорман]] и на југоисток [[Галичица]], како и отвореноста на Струшкото Поле по долината на реката Црн Дрим и [[Сатеска]] кон север, условиле пониски годишни температури. Максималните воздушни температури во месеците јули и август можат да варираат од 28°С - 33°С. Во летната сезона односно месеците јули и август, температурата на водата може да достигне дури 26,4°С. Просечниот број на денови со летна температура на воздухот повисока од 25°С и на површинскиот дел на водата од езерото од 20°С, изнесува од 73-78 денови, со најголем интензитет во јули и август. Во зимскиот период од годината средните месечни температури се над нулата. Во планинските делови над 1600 м.н.в. температурите пониски од 0 степени започнуваат од декември до крајот на март. Инсолацијата во Струга и Струшкиот регион е мошне висока. Со 2208,3 часови годишно, Струга го зазема првото место во [[Република Македонија]]. Во различните годишни периоди Струга има различен сончев сјај. Така на пример, од месец декември до месец август сончевиот сјај е подолг ,а обратно е од месец август до месец декември . Во месеците јули и август просечната инсолација стигнува од 10 до 12 часа, со што позитивно влијае во општата клима на градот Струга. Статистичките податоци покажуваат дека во Струга и Струшката Котлина облачноста е најголема во декември и изнесува до 7,2 часа, а најмала во август кога се спушта 1,4 часа. Врнежите од дожд во Струшката котлина се сиромашни. Просечната количина на дожд изнесува 600-700мм. А на околните планини достигнува од 2000-2500мм дожд, тој се наоѓа на планината Јабланица. Во Струшката Котлина годишно има 96 врнежливи денови во годината, со минимум на летните месеци. Географската положба на Струга, отвореноста на Струшката Котлина, планините околу градот како и близината на езерото, овозможуваат во Струга да дува ветар од сите страни. Ветровите се делат на постојани и локални. Во постојаните ветрови спаѓаат ветровите што доаѓаат од југ и од север. Ветровите од север обично доаѓаат по долината од реката [[Црн Дрим]] и носат свежина, ги има низ целиот период на годината, но најчесто во зима. Јужниот ветер дува обично во март и април,а поретко во мај. Јужниот ветер е погоден за лов на јагула, плашици, грунец. Локалните ветрови се производ на нееднаквото загревање на копното и езерската водена маса. Карактеристичен ветер за [[Охридско Езеро|Охридското Езеро]] е ветерот Стрмец. Доаѓа од околните планини и затоа е студен, дува преку цела ноќ до изгрејсонце со тивок ветер и полн бран. {{панорама|Panorama of Struga (Macedonia) - view from Eurotel hotel.jpg|2000px|Панорама на Струга и Струшкото Поле}} == Население == [[Податотека:Struga early XX cent.jpg|мини|десно|250п|Струшко семејство - почеток на [[20 век|XX век]]]] Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Струга живееле 4.570 жители, од кои 3.000 [[Македонци]], 1.000 [[Турци]], 350 [[Албанци]] и 220 [[Роми]].<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_39.htm Васил Кънчов. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр. 254.]</ref> Во првиот организиран попис на [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|СФР Југославија]] од 1948 година, во Струшкиот срез имало 34.205 жители, од кои 4.923 во градот Струга, а 29.282 во селата ([[Охридско-струшка Котлина|Струшко Поле]], [[Дримкол]]). Од етнички аспект, населението го сочинувале 20.637 (60,3 %) [[Македонци]], 11.380 (33,2 %) [[Албанци]], 1.288 (3,76 %) [[Власи]], 441 (1,28 %) [[Турци]], 213 [[Роми]], 135 [[Срби]] и 111 останати.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://pop-stat.mashke.org/yugoslavia-ethnic1948.htm |title=архивска копија |accessdate=2018-05-08 |archive-date=2017-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171107024522/http://pop-stat.mashke.org/yugoslavia-ethnic1948.htm |url-status=dead }}</ref> Пописот од 1991 година не бил целосно одржан во градот Струга, бидејќи дел од неговото население одбило да учествува, односно го бојкотирало неговото одржување, поради што за таа пописна година, во градот нема целосни податоци.{{#tag:ref|Во Пописот од 1991 година, во населените места: Страчинци, Љуботен, Арачиново, Грушино, Мојанци, Орланци, Боговиње, Жеровјане, Пирок, Милетино, Радиовце, Теново, Челопек, Горно Јаболчиште, Велешта, Горно Татеши, Долно Татеши, Врапчиште, Топлица, Вруток, Долно Јеловце, Здуње, Речане, Балин Дол, Беловиште, Гостивар, Дебреше, Мало Турчане, Чајле, Баниште, Дебар, Кривци, Селокуќи, Хаме, Делогожди, Корошишта, Ливада, Мислодежда, Ново Село (Делогожди), Горна Бањица, Долна Бањица, Симница, Долна Лешница, Желино, Озормиште, Требош, Бачишта, Букојчани, Горно Строгомиште, Зајас, Колари, Лешница, Палиград, Смесница, Копанце, Шемшево, Горно Палчиште, Долно Палчиште, Камењане, Кичево, Долно Свиларе, Кондово, Радуша, Рудник Радуша, Бедиње, Горно Коњаре, Д`лга, Куманово, Лопате, Романовце, Сопот, Табановце, Черкези, Белановце, Матејче, Никуштак, Опае, Ропалце, Жужње, Нистрово, Сенце, Тануше, Добри Дол, Калиште, Неготино-Полошко, Сенокос, Бериково, Гарани, Јагол, Ново Село (Осломеј), Поповјани, Премка, Србица, Стрелци, Туин, Шутово, Охрид, Ќојлија, Арнакија, Буковиќ, Грчец, Крушопек, Ласкарци, Љубин, Семениште, Барово, Јаболци, Биџево, Долна Белица, Заграчани, Калишта, Радолишта, Струга, Батинци, Вртекица, Морани, Студеничани, Глоѓи, Доброште, Непроштено, Пршовце, Слатино, Теарце, Голема Речица, Лавце, Мала Речица, Сараќино, Тетово, Баланци, Форино, Чегране, Џепиште, Гајре, Лисец, Скопје дел - Гази Баба, Скопје дел Карпош, Скопје дел - Центар и Скопје дел - Чаир, дел од жителите не прифатија да земат учество (го бојкотираа) во Пописот.|group="заб"}} Според податоците од пописот на население спроведен во [[2002]] година, во [[Општина Струга]] имало 63.376 жители. Стапката на наталитетот во 2004 е 10,2 ‰ (на 1000 жители), a стапката на општиот морталитет изнесува 7,5‰ (на 1000 жители). Стапката на смртност кај доенчињата изнесува 10,6 [[промил]]и. Природниот прираст во бројка е 101, во промили е 2,7. Со овие податоци општината е под просекот на Македонија.<ref>[http://www.struga.gov.mk/index.php?view=article&catid=69%3Apopullsia&id=65%3Apopullsia&format=pdf&option=com_content&Itemid=110&lang=mk Попис на населението во Општина Струга]</ref> Миграционото салдо во [[2004]] е 6. Притоа како доселени се регистрирани вкупно 223 лица, од кои 152 се доселени граѓани во рамки на Република Македонија. Карактеристично е дека од вкупно отселените граѓани најголем број (113) се од женски пол, а најчестите причини за преселување се склучувањето брак и семејните (78 и 52 респективно). Просечната густина на населението изнесува 130,6 лица на км<sup>2</sup>. Бројот на склучени бракови во 2004 година е 288 или 7,8 брака на 1000 жители и бројка на разводи 12 или 0,3 разводи на 1000 жители. Во однос на склучените бракови општината е над, а додека во однос на разведените бракови, општината е под републичкиот просек, односно спаѓа во групата со најниска стапка на разведени бракови. Структурата по пол за Општина Струга е 31.743 (50%) жени и 31.633 (50%) мажи. Просечната старост на населението, според пописот од 2002, изнесува 33,1 години. Учеството на младо население до 20 годишна возраст изнесува 36,2%, а најголемо учество во вкупното население има населението со старост под 40 години 67,2 % додека процентот на население над 60 години е 11,7 %. ;Етнички групи Според пописот на населението од [[2002]] година, Струга имала 16.559 жители.<ref>{{СоцГеоМак|глава=II|страница=91}}</ref> Етнички гледано, населението е составено од:<ref name="попис">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија|date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=30 јули 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20100401081238/http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf|archive-date=2010-04-01|url-status=bot: unknown}}</ref> {{bar box |float=right |title=Етнички групи<ref name="попис"/> |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|Македонци|red|53.75}} {{Столбен постоток|Албанци|black|31.96}} {{Столбен постоток|Турци|orange|5.48}} {{Столбен постоток|други|grey|4.37}} {{Столбен постоток|Власи|yellow|3.32}} {{Столбен постоток|Роми|cyan|0.59}} {{Столбен постоток|Срби|blue|0.43}} {{Столбен постоток|Бошњаци|green|0.10}} }} {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !width="100px"|Народ!!width="100px"| Вкупно!!width="100px" |Удел (%) |- | '''[[Македонци]]''' | '''8.901''' | 53,75 |- | [[Албанци]] | 5.293 | 31,96 |- | [[Турци]] | 907 | 5,48 |- | [[Роми]] | 97 | 0,59 |- | [[Власи]] | 550 | 3,32 |- | [[Срби]] | 72 | 0,43 |- | [[Бошњаци]] | 16 | 0,10 |- |други | 723 | 4,37 |} Според последниот попис на населението на Македонија од [[2021]] година, во градот имало 15.009 жители и спаѓал во групата на средни градови. Етнички гледано, населението е составено од:<ref name="попис2021" /> {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !width="100px"|Народ!!width="100px"| Вкупно!!width="100px" |Удел (%) |- | '''[[Македонци]]''' | '''6.517''' | 43,42 |- | [[Албанци]] | 4.903 | 32,67 |- | [[Турци]] | 810 | 5,4 |- | [[Роми]] | 141 | 0,94 |- | [[Власи]] | 431 | 2,87 |- | [[Срби]] | 49 | 0,33 |- | [[Бошњаци]] | 23 | 0,15 |- | други | 723 | 3,88 |- | лица без податоци | 1.552 | 10,34 |} ;Јазик Во градот се зборуваат следниве јазици<ref name="попис"/>: {{bar box |float=right |title=Јазици<ref name="попис"/> |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|македонски|red|58.37}} {{Столбен постоток|албански|black|33.91}} {{Столбен постоток|турски|orange|4.97}} {{Столбен постоток|влашки|yellow|1.64}} {{Столбен постоток|други|grey|0.40}} {{Столбен постоток|ромски|cyan|0.32}} {{Столбен постоток|српски|blue|0.31}} {{Столбен постоток|бошњачки|green|0.08}} }} {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !width="100px"|Јазик!!width="100px"| Вкупно!!width="100px" |Удел (%) |- | '''[[македонски]]''' | '''9.665''' | 58,37 |- | [[албански]] | 5.615 | 33,91 |- | [[турски]] | 823 | 4,97 |- | [[ромски]] | 53 | 0,32 |- | [[влашки]] | 271 | 1,64 |- | [[српски]] | 52 | 0,31 |- | [[бошњачки]] | 13 | 0,08 |- |други | 67 | 0,40 |} ;Вероисповед Во Струга се застапени следните религиски групи<ref name="попис"/>: {{bar box |float=right |title=Религија<ref name="попис"/> |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|Православие|red|55.54}} {{Столбен постоток|Ислам|green|42.73}} {{Столбен постоток|други|grey|1.59}} {{Столбен постоток|Католицизам|orange|0.14}} }} {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !width="100px"|Вероисповед!! width="100px" | Вкупно!! width="100px" |Удел (%) |- | '''[[МПЦ|Православни]]''' | '''9.197''' | 55,54 |- | [[ИВЗ|Муслимани]] | 7.075 | 42,73 |- | [[Грко-католичка црква во Македонија|Католици]] | 23 | 0,14 |- | други | 264 | 1,59 |} Низ годините ова било вкупното население и етничка припадност на населението во градот Струга: {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom | 1948|4.923 | 1953|4.996 | 1961|6.857 | 1971|11.475 | 1981|14.325 | 1991|12.997 | 1994|16.037 | 2002|16.559 | 2021|15.009 }} {| class="wikitable" |- ! Години ! Македонци ! Албанци ! Турци ! Роми ! Власи ! Срби ! Бошњаци ! {{крат|Ост.|Останати}} ! {{крат|Лица без под.|Лица без податоци}} ! Вкупно |- style="text-align:center;" | 1948 | — | — | — | — | — | — | — | — | — | '''4.923''' |- style="text-align:center;" | 1953 | 2.194 | 1.109 | 927 | 141 | 536 | 42 | — | 47 | — | '''4.996''' |- style="text-align:center;" | 1961 | 3.423 | 1.649 | 994 | — | — | 54 | — | 737 | — | '''6.857''' |- style="text-align:center;" | 1971 | 6.215 | 3.508 | 730 | 12 | — | 106 | — | 904 | — | '''11.475''' |- style="text-align:center;" | 1981 | 8.002 | 4.149 | 832 | 421 | 337 | 84 | — | 500 | — | '''14.325''' |- style="text-align:center;" | 1991 | 9.325 | 1.057 | 938 | 206 | 464 | 86 | — | 921 | — | '''12.997''' |- style="text-align:center;" | 1994 | 9.433 | 4.330 | 887 | 114 | 462 | 91 | — | 720 | — | '''16.037''' |- style="text-align:center;" | 2002 | 8.901 | 5.293 | 907 | 97 | 550 | 72 | 16 | 723 | — | '''16.559''' |- style="text-align:center;" | 2021 | 6.517 | 4.903 | 810 | 141 | 431 | 49 | 23 | 583 | 1.552 | '''15.009''' |} <small>* Извор: [[Државен завод за статистика на Република Македонија]] (1948-2021), според податоци од официјалните пописи во соодветните години</small> == Религија == [[Податотека:Влегување во Ерусалим, XVII век (Struga).jpg|thumb|220px|Влегување во Ерусалим, XVII век. Икона од црквата „Св. Ѓорѓија“ во Струга]] [[Податотека:Sv. Nikola Drimeni 05.JPG|thumb|220px|Црквата Св. „Никола Дримени“]] Поради различната етничка структура на градот во Струга најзначајни и најраспространети се двете конфесии: [[православие]]то и [[ислам]]от. Во Струга постојат 5 цркви<ref name="ReferenceA">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> и тоа: ;[[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Струга|Црква „Св. Ѓорѓи“]] Црквата посветена на Великомаченикот Свети Ѓорѓија во Струга е единствена [[соборна црква]] во градот. Се наоѓа на западниот, некогаш христијански дел на градот, а сега во неговото централно градско подрачје. Нејзиниот патронен празник е вториот ден од [[Ѓурѓовден]] и таа е најстарото литургиско седиште во градот во кое редовно се одржува црковна богослужба. Црквата импонира со својата големина која доаѓа до израз во нејзината внатрешност, а особено со својата акустичност. Најстаро познато сликарско дело е [[икона]]та '''Свети Ѓорѓија''' која датира од [[1267]] год. од истоимената црква. Иконата Св. Ѓорѓија го претставува патронот на угледната Струшка црква во цел раст, насликан фронтално со меч и копје во рацете. На ден [[6 мај|6]]-[[7 мај]] (Ѓурѓовден) се одржува ордија во црквата Св.Ѓорѓија во чест на патронот на црквата како еден од многубројните обичаи во градот. И останало уште од времиња на [[19 јануари]]-[[Водици]] секоја година да се осветуваат водите на реката Црн Дрим со традиционалното фрлање на [[крст]]от на кое присуствува целото население и претставува празник за градот. ;[[Црква „Св. Никола Дримени“ - Струга|Црква „Св. Никола Дримени“]] Црквата Свети Никола Дримени се наоѓа на левата страна на реката [[Црн Дрим]]. При ѕидањето на црквата се откриени темелите на старата црква, но не се зачувани податоци за нејзината форма. Нејзиниот патронен празник е [[19 декември]] кога редовно се изведува црковна богослужба. Се претпоставува дека првата црква Св. Никола Дримени била изградена во стара Струга, која ја покажуваат 15 минути одење југозападно од денешната крај Езерото, каде што постоел некаков вид на [[параклис]]. Се смета дека стариот град се викал '''Дримени''' и дека бил голем град со 16 000 куќи и 24 цркви, со плоштад и палати на столбови. Навистина, и денес кога е бистро езерото можат во него да се видат калдрми и ѕидови. Од оваа населба се претпоставува дека дошло и името на црквата Свети Никола Дримени. *[[Црква „Св. Жени Мироносици“ - Струга|Црква „Св. Жени Мироносици“]] - оваа црква е најнова во Струга и се наоѓа на градските гробишта. Осветена е на [[2 септември]] [[2007]] година.<ref name="ReferenceA"/> [[Податотека:Sv. Petka od Struga 6.JPG|мини|220п|Црквата „Св. Петка“]] *[[Црква „Св. Петка“ - Струга|Црква „Св. Петка“]] *[[Црква „Св. Димитриј“ - Струга|Црква „Св. Димитриј“]] Од исламската култура посебно се издвојува: *Хелвети теќе Хелвети теќе се наоѓа во близина на центарот на Струга и е изградено на почетокот на [[XVIII век]] од [[Хасан Баба]]. Петте соби кои ја образуваат буквата Т содржат: соба за молење во која има „[[минаре]]" и [[балкон]], соба за кафе, летна соба и соба за прием. Минарето има осморебрест облик кој ја прикажува Шаховската круна а во исто време ги симболизира осумте врати на рајот. Ова теќе е местото каде припадниците на исламската вероисповед се собираат да ги прослават своите верски празници [[Рамазан|Рамазан бајрам]] и [[Курбан бајрам]]. Друг важен исламска градба е [[Амам „Мустафа Челеби“|Амамот „Мустафа Челеби“]] која се наоѓа во близина на средиштето на градот. == Култура и уметност == Струга, како впрочем и други градови во [[Република Македонија|Македонија]], во текот на историјата менувала најразлични господари. Секој од нив на свој начин оставал дел од својата култура во Струга. Како историјата на [[Охрид]], исто така и историјата на Струга, започнува со [[неолит]]от. Сведоштва за тоа се наоѓаат во артефактите на археолошките наоди на познатите археолошки наоѓалишта „Устата на реката Црн Дрим" и „Црковни ливаѓе" во село [[Враништа]]. Од времето на [[список на кралеви на Античка Македонија|македонските кралеви]] е добро сочуваниот [[Бронза|бронзен]] шлем пронајден во наоѓалиштето „Св. Илија" кај село [[Делогожда]], кој денес се чува во [[Струшки музеј|Струшкиот музеј]]. Од времето на раниот христијански период, [[V век|V]]-[[VI век]], потекнуваат базиликите во село [[Радолишта]], село [[Октиси]] и село Делогожда. Јасно е дека веќе во овој период во Струга и Струшко постоел еден интензивен живот посведочен со извонредната изработка на пронајдените предмети, со раскошните гробни прилози, со чистиот ликовен израз и пред се, со бројноста на оние личности што знаеле во утилитарното да бараат и елементи на вистинска уметност. За културната историја на Струга и околината од посебно значење се споменатите ранохристијански базилики во селата [[Октиси]] и [[Радолишта]]. Тие се трикорабни, со наос, нартекс и баптистериум (крстилница), а она што ги прави величествени се подните мозаици. Базилики од овој тип има по целиот [[Балкан]]. Едни од нив се значајни поради своите архитектонски решенија, други заради мозаиците и другата декорација, а трети заради архитектурата и декорацијата. Меѓутоа не често се наоѓаат базилики со подни мозаици што претставуваат толку ретки композиции : во Октишката во нартексот е претставена композиција што го претставува влезот во Рајот, а во Радолишката, во наосот - централен дел на храмот, меѓу другите познати христијански симболи се наоѓа и јагулата, како риба карактеристична за Охрид и Струга. А рибата во ранохристијанскиот период, како и подоцна, била еден од симболите на Христа. Во Струга и околината е присутна традицијата на Светите [[Свети Климент Охридски|Климент]] и [[Свети Наум Охридски Чудотворец|Наум]] - за што постојат повеќе називи на месности од ова време: „Климентица" во центарот на Струга, посебно наоѓалиштето „Св. Богородица Пречиста" во село [[Враништа]] која претставува раритет не само во [[Македонија]], туку и на [[Балкан]]от. Од [[среден век|средниот век]], најстаро сликарско иконописно дело во Струга е иконата Св. Ѓорѓи (1267 г.), од истоимената црква. Во Струга од времето на турскиот период би ги наброиле: Амамот, кој иако е со скромни димензии, ги содржи сите елементи на амамите во Македонија и „Халвети теќе", кој е заштитен како споменик на културата. Од времето на преродбата потекнуваат многубројни цркви во Струга и околината, во сите населени места со христијанско население. Сите нив ги карактеризира познатиот посебен стил во архитектонски поглед, посебно со богатите и вредни резбани иконостаси на кои се наоѓаат многубројни „Престолни" и „Празнични" икони, а внатрешноста на црквите ја красат ѕидниот фреско - живопис. Најпозната меѓу црквите во Струга е градската соборна црква „Св. Ѓорѓија", со извонреден иконостас во резба (завршен во [[1850]] година), која содржи и богата колекција на икони. [[Податотека:Spomenik na revolucijata ,Struga.JPG|мини|306x306пкс|Споменик на револуцијата во Струга]] ;Археолошки наоѓалишта<ref>[[Димче Коцо|Коцо, Димче]] (1996). ''Археолошка карта на Република Македонија''. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069</ref> *[[Дупен Камен (Струга)|Думен Камен]] - некропола од хеленистичко време; *[[Струга (археолошко наоѓалиште)|Струга]] - населба и некропола од хеленистичко, римско и средновековно време; *[[Устие на Дрим (археолошко наоѓалиште)|Устие на Дрим]] - населба од неолитско и бакарно време; *[[Женска Плажа (археолошко наоѓалиште)|Женска Плажа]] - црква од среден век<ref>[http://www.idividi.com.mk/vesti/makedonija/630503/index.htm Натамошното истражување на темелите од црква во Струга ќе покаже за кој објект точно се работи]</ref>; === Установи === ;Природонаучен музеј „Д-р Никола Незлобински“ [[Народен музеј „Д-р Никола Незлобински“|Музејот]] бил основан [[1928]] год. и првобитно претставувал збирка на д-р [[Никола Незлобински]]. Со проширување на бројот на збирките, биле отворани новите оддели: * Зоолошко - ботанички оддел, со 9.381 примерок, * Историско - археолошки оддел со вкупно 2.576 примероци. Во музејот покрај другите примероци изложени се 17 врсти на [[риби]] од [[Охридското Езеро]] каде се наоѓа и еден единствен примерок на морска риба кубла. Во две посебни простории изложени се историско археолошки предмети од минатото на Струшката околина. Во збирката се претставени предмети од [[праисторија]]та, од [[стар век|стариот]] и [[среден век|средниот век]], како и од времето на револуцијата. Најголем број на експонати потекнуваат од [[неолит]]от што е резултат на големиот број на неолитски населби кои претставуваат неисцрпен извор на докази за животот и обичаите на луѓето од овој крај во минатото. Музејот е комплексна установа од археолошко, етнолошко, историско и одделение за ликовна уметност. Основач на музејот е д-р Никола Незлибински, по националност [[Руси]]н, а по професија лекар и вљубеник во природата кој во [[1928]] година ја презентира првата зоолошка збирка со што се удрени темелите на природонаучниот музеј. Постојаната природонаучна изложба, која има локален карактер, содржи растителни и животински видови од Охридското Езеро и неговата околина. Во изложбата се еволутивно презентирани експонати од сите животински категории од најпримитивните форми до цицачите. [[Податотека:Bratia miladinovi dom struga.jpg|мини|250п|десно|Спомен дом и родната куќа на браќата Миладиновци]] ;Спомен дом на браќата Миладиновци Спомен домот на Браќата Миладиновци е подигнат во знак на благодарност на [[Димитар Миладинов|Димитар]] и [[Константин Миладинов]] и за се она што направиле за [[Македонска преродба|македонската национална преродба]]. Оваа значајна установа се наоѓа во улицата која што го носи нивното име. Во приземјето на домот изложен е алатот на нивниот татко Ристо, кој изработувал грнчарски предмети кои имале широка примена во тогашниот живот. Од тоа време датираат и неколку уметнички изработени глинени лонци кои се поставени на посебно место во домот. На првиот кат изложени се експонати на работата на Браќата Миладиновци и поедини предмети од животот и работата на нивните современици со кои Браќата Миладиновци одржувале плодотворни пријателски врски. Вториот кат целосно е посветен на животниот пат и работата на Браќата Миладиновци каде се прикажани и нивните остварувања. ;Галерија „Вангел Коџоман“ [[Податотека:Чунови - Вагел Коџоман.jpg|мини|Чунови - 1940 - масло на платно, дело на [[Вангел Коџоман|Коџоман]].]] Изложбата-сеќавање на [[Вангел Коџоман]] е составена од слики кои се дел од легатот на уметникот на градот Струга. Станува збор за постојана поставка отворена [[1974]] год. во [[Спомен-галерија „Вангел Коџоман“|Спомен куќата на Коџоман]]. Циклусот слики насловен „''Струга во минатото''“ ја открива страста на уметникот да ги регистрира староградските мотиви кои веќе денес ги снемува пред нашите очи. Интересен е неговиот интерес за разновидни жанрови-портрет [[акт фигура]], [[пејзаж]], [[староградска архитектура]], [[мртва природа]], за разни теми и техники-масло, [[акварел]], [[цртеж]], [[пастел]]. Спомен галеријата Вангел Коџоман е сместена во централното градско подрачје и се користи како уметничка галерија во која има постојана постава на слики, поклонети од уметникот на општина Струга. Во истата се одржуваат и други изложби, подготвени од ликовниот оддел. *Центар за култура „Браќа Миладиновци“ [[Центар за култура „Браќа Миладиновци“ - Струга|Центарот за култура „Браќа Миладиновци“]] бил основан во [[1959]] година, а во [[2004]] год. со одлука на [[Владата на Република Македонија]], Центарот за култура „Браќа Миладиновци" е прогласена како национална установа. Отворањето на меѓународната поетска манифестација [[Струшки вечери на поезијата]], традиционално отпочнува пред платото на Центарот за култура „Браќа Миладиновци" во Струга, со читањето на песната „''[[Т'га за југ]]''“ на [[Константин Миладинов]]. Покрај меѓународното поетско читање „Меридијани“ се одржуваат и повеќе промоции и манифестации од најразличен карактер во текот на целата година. Имено Центарот за култура во Струга ги обединува сите заинтересирани за културата и уметноста, од најмалите до повозрасните. Центарот за култура „Браќа Миладиновци" е центар на повеќе случувања: концерти на класична музика, ликовни изложби, театарски претстави, јавни трибини. **Градска библиотека при Центарот за култура Градската библиотека е сместена во зградата на Центарот на културата и била создадена на [[18 ноември]] [[1944]] год. како прва установа од областа на културата. Во рамките на матичната дејност библиотеката имала широко развиена мрежа на подрачјето на струшкиот регион каде делувале 12 подрачни библиотеки, денес активни се само две: во селата [[Вевчани]] и [[Лабуништа]]. Современите библиотечни трендови на планот на матичната дејност денес се засноваат врз развојот на библиобусната служба која веќе почна да се користи во Македонија. Библиотеката располага со фонд од околу 90.000 книги. Во библиотеката е извршена целосна стручна обработка на книжниот фонд и истата на своите корисници им нуди азбучен фонд, стручен фонд и каталог на наслови. === Манифестации === *Струшки вечери на поезијата {{главна статија|Струшки вечери на поезијата}} [[Податотека:Struski Veceri na Poezijata 2010 -- Struga 2.jpg|left|thumb|300px|Мостови, поетско читање во рамките на манифестацијата [[Струшки вечери на поезијата]]]] Струшките вечери на поезијата е најголемата светска [[поезија|поетска]] [[манифестација]] што се одржува секоја година во Струга, [[Република Македонија]]. Манифестацијата е основно обележје на Струга како туристички центар и на неа присуствуваат најмалку 200 светски познати поети. На поетскиот фестивал меѓу другото, се доделуваат и најголемото признание за целокупна поетска дејност, „[[Златен венец]]“, и наградата „[[Браќа Миладиновци]]“ за најдобра поетска книга на [[македонски јазик]]. [[Податотека:Vlado Maleski spomenik.JPG|алт=Споменик на Владо Малески во Струга|мини|десно|Споменик на [[Владо Малески]] во Струга]] ;Ревија на народни носии Ревијата на народни носии е културна манифестација која започнала да се одржува [[1971]] година и има за цел да го презентира фолклорното богатство на народната носија и [[македонски вез|вез]] од нашите народи и народности. Ревијата е туристичка манифестација со традиционален карактер и се одржува секоја година во првата половина на [[август]]. Ревијата има натпреварувачки и забавно-музички карактер. Дефилето низ улиците и кејовите на реката Црн Дрим претставува посебно доживување за гостите. Во ревијалниот дел на манифестацијата се прикажуваат народни носии: ергенски, момински, зетовски, невестински, детски, старски и друг вид носии од сите народи и народности кои живеат во [[Република Македонија]]. Во забавно-музичкиот дел од манифестацијата, со изворна програма се претставуваат народни песни, ора, обичаи, поговорки, а се изведуваат од страна на културно-уметнички друштва, групи и солисти на народни инструменти. Изложбата на народни носии и везови е дополнителна манифестација на која се презентираат народни носии и везови од Република Македонија. ;Струшка музичка есен Секоја година во втората половина на месец [[септември]] во склоп на црквата „Свети Ѓорѓија" се одржува познатата манифестација „Струшка музичка есен". Во контекст на оваа манифестација се одржуваат меѓународни симпозиуми и концерти на духовна музика. Оваа манифестација ни ја претставува македонската црковна музика која е дел од огромното културно богатство а истовремено и потврда на македонскиот континуитет и идентитет низ вековите. ;Kenge Yehoo Фестивалот на стилизирани народни песни и ора „Kenge Yehoo” (од [[албански]]: ''Песната ечи'') со својата работа започнал во [[1992]] год. Седиштето на фестивалот е во градот Струга. Фестивалот според програмата и статусот се одржува секоја година кон крајот на [[јули]] или во почетокот на [[август]]. Секоја година на овој фестивал учествуваат културно уметнички друштва од Македонија, [[Албанија]], [[Косово]] и од други земји од [[Европа]] и [[САД]] кои негуваат стилизирани народни песни и ора. Во своето постоење на оваа манифестација продефилирале над 200 културно уметнички друштва со над 6000 аматери и професионални уметници од цел свет. == Образование == Во Струга постои еден универзитет, две државни и две приватни средни училишта, и две основни училишта и тоа: ;Основни училишта * [[ОУ „Браќа Миладиновци“ - Струга|ОУ „Браќа Миладиновци“]] и * [[ОУ „Јосип Броз Тито“ - Струга|ОУ „Јосип Броз Тито“]] ;Средни училишта * [[ДСУ „Нико Нестор“ - Струга|ДСУ „Нико Нестор“]], * [[СОУ „Д-р Ибрахим Темо“ - Струга|СОУ „Д-р Ибрахим Темо“]] и приватното * [[Јахја Кемал]] * [[Петта приватна гимназија]] ;Високообразовни установи * [[ФОН Универзитет]] - одделение Струга од [[2003]] *[[Правен Факултет (дисперзирани студии)]] == Спорт == ;Историја и почетоци Првите почетоци на физичката култура во Струга датираат уште во [[1908]] година кога се формира [[гимнастика|гимнастичкото друштво]] „'''Црн Дрим'''". Подоцна се појавува и фудбалот кој во [[1923]] година се игра организирано. Во [[1933]] година се прифаќа [[веслање|веслачкиот спорт]]. [[Шах]]от исто така е познат уште пред [[Втората светска војна]], но се играл неорганизирано, додека [[бокс]]от и [[пинг-понг]]от се јавуваат дури по ослободувањето. Во [[пролет]]та [[1945]] година од разни страни се враќаат во Струга поранешни спортисти. По иницијатива на секретарот на Околискиот комитет на [[СКОЈ]] '''Димче Белески''', се формира фискултурно друштво „'''Караорман'''" со повеќе секции. За претседател е избран Галабин Ковачески. На [[6 јануари]] [[1946]] година се одржа годишно собрание на кое се озакони постоењето на друштвото, се донеле правила и програма и се избира раководство. Во [[1946]] година се организира натпреварување за фискултурната значка „'''За Републиката - Напред'''", популарно наречено ''ЗРЕН'', кое со својата програма и поставеност во прв ред служеше за општиот развиток на физичките способности и за здравјето на младината и на широките народни маси. Веднаш по ослободувањето, младината и пионерите се ангажирале за поправка на разурнатите игралишта и за изградување на нови објекти. За правилниот развиток на физичката култура во [[1961]] година е формиран Општински сојуз на организациите за физичка култура, во кој се зачленети сите спортски друштва од територијата на Општината Струга. Како потврда за големиот интерес во општината за спортот и физичката култура е постоењето на многубројни спортски друштва и клубови, како на пример, фудбалскиот клуб „[[ФК Караорман|Караорман]]", веслачкиот клуб „'''Црн Дрим'''", ракометните клубови „'''Струга'''" и „'''Стружанка'''", и многу други. Аматерскиот спорт е основен во општината со десетици години наназад и на тој факт се должат сите постигнати успеси на одделни членови или друштва. За да се добие појасна претстава за физичката култура во општината, потребно е да се прикажат сите спортски гранки што развивале дејност во неа во текот на годините. Во [[1907]] или [[1908]] година, во Струга се враќа од [[Бугарија]] [[Наум П. Миладинов]], познат како Наумче Миладин, кој претходно престојувал и во [[Чешка]]. Штом пристигнал во Струга, се заинтересирал за гимнастиката и веќе во [[1909]] година формирал гимнастичко друштво. Во ова друштво биле зачленети околу 60 активни членови, првенствено деца и младинци. Во [[1910]] година друштвото учествувало на една манифестација во градот во врска со некоја турска свеченост. Бидејќи немало соодветни справи, членовите на друштвото ги направиле на примитивен начин, а гимнастиката била дополнувана со разни пеливански игри. Друштвото давало приредби по селата од ова подрачје и во [[Охрид]]. Неговата дејност нормално се развивала до [[1912]] година. По завршувањето на [[Првата светска војна]], Наумче Миладин повторни ги збира членовите и ја обновува активноста на друштвото кое работи сè до [[1925]] година, кога тој со своето семејство заминува во Бугарија. Во месец [[мај]] [[1928]] година, по иницијатива на д-р Никола Незлобински и на среското начелство, од чисто политички причини се формира '''Соколско друштво'''. Ова друштво преку учителите прави големи усилби да ја прибере младината и во тоа прилично успева. До [[1930]] година друштвото покажува видни резултати и често приредува јавни настапи. Во негов состав се формира и тамбурашки оркестар од 30 члена. По смртта на началничката Иванка Бошковиќ-Пиљага и по судирите на политичките струи во Струга околу тоа кој ќе раководи со друштвото, настанува извесна стагнација. Заради тоа и соколаната, чија изградба започнала, не се довршува. Треба да се одбележи дека друштвото имаше вежбачи на справи, голем број деца и девојчиња и секција за хазена (одбојка). Во периодот од [[1935]] година се води прикриена борба помеѓу Соколското друштво и СД „Југославија", која не стивнува сè до пропаста на предвоена ([[1939]]-[[1945]]) [[Југославија]]. Соколското друштво во [[1939]] година речиси замира, а во [[1940]] година веќе не се чувствува неговата активност. По ослободувањето на Струга, локалната младинска организација поведе акција за формирање на ДТВ „Партизан" што се оствари во месец октомври [[1951]] година. За прв претседател се избра Ѓорѓи С. Попоски. Друштвото се сместува во просториите - салата на црквата Св. Ѓорѓија, а на празниот плац пред неа се изградуваат игралишта за ракомет и одбојка. Во своите редови друштвото собирало над 300 активни членови и околу 200 членови што го помагале. Друштвото ги опфаќало пионерите од осмолетките, потоа работничката младина и извесен број повозрасни членови. Особено биле активни учителите по физичко воспитување од осмолетката во Струга. На општинските смотри, покрај членовите на „Партизан" од Струга, учество земале и друштвата од селата Драслајца, Враништа, Требеништа и Мешеишта. На овие смотри се појавуваа над илјада пионери, младинки и младинци. По неколкугодишна активност, ракометната секција во рамките на друштвото се оформува во посебно друштво. ;Фудбал [[Податотека:FK Crn Drim 1923.jpg|thumb|right|250px|Првиот тим на '''ФК Црн Дрим''' во [[1923]] година]] {{Главна статија|Фудбал во Струга}} Првата фудбалска топка во Струга ја донел починатиот лекар Димитар Несторов во [[1911]] година од [[Швајцарија]], каде што се наоѓал на студии. Со таа топка извесно време се играло во месноста „Климетица". Потоа почнуваат војните, така што првата фудбалска топка во Струга не оставила подлабоки траги. По [[1918]] година, со отворањето на охридската гимназија, се јавуваат и првите фудбалери средношколци. Во [[јуни]] [[1923]] година учениците од Струга: Јово Д. Милев, Вангел Коџоман, Ѓорѓи С. Милев, Крум Матов, Науме Чакар, како и Стефе Пулејко, Јаковче Нестор, Лозан Билјан, Анастас Мојсо и Иван Чакар го формираат фудбалскиот клуб „Црн Дрим“. Покрај топката од Несторов, набавуваат и друга, а потоа и извесни реквизити. Така, во летото 1923 година се одигруваат и првите фудбалски пријателски натпревари со Охрид во месноста „Мала Мера“. Поради оддалеченоста на ова место, фудбалот сè повеќе се игра на ширинката „Плејне“ среде Струга, каде што се поставуваат железни стативи. Фудбалот започнува да ја привлекува сета градска младина. Меѓутоа, по заминувањето на учениците, активноста на клубот се шири во сите маали, во кои се формираат повеќе маалски друштва. ;Веслачки и пливачки спортови Развитокот на оваа спортска гранка датира уште од [[јуни]] [[1933]] година. Во [[1934]] година се формира веслачкиот клуб „'''Југ'''" по иницијатива на ВК „Југ" од [[Белград]], кој работи сè до окупацијата на предвоена Југославија. По изборот на управата (претседател Науме Чакар), во [[1934]] година се врши свечено пуштање на чамците во вода и тоа: скиф, двоец и четверец. Друштвото прибира голем број младинци и стручно ги подготвува. Бидејќи вакво друштво постоеше и во Охрид, секоја година се одржуваа натпревари во скиф, двоец и четверец помеѓу екипите на двата соседни града. Првите веслачи на клубот се: [[Васил Кавај]], [[Васил Столески]], [[Науме Савески]], [[Иљо Јанкоски]], [[Димче Стојан]], [[Ќиро Талески]], [[Сотир Шута]], [[Јаќим Тортоски]], [[Сандре Милески]], [[Ќиро Мандоски]], [[Стефан Нестороски]], [[Ѓошо Калајџиески]] и [[Димитри Кумбароски]]. Во [[1937]] година, во составот на клубот се отвори и скијачка секција. Во времето на окупацијата клубот не одвива никаква активност. По ослободувањето на Струга, во рамките на „'''Караорман'''" се формира и секција за пливање и веслање, но таа нема некои позабележителни резултати поради тоа што не се располага со соодветни пловни објекти. На [[21 јануари]] [[1951]] година се основа пливачко-веслачкото друштво „'''Струга'''", а во [[1958]] година веслачите се изделуваат во самостојно друштво „'''Црн Дрим'''" и почнуваат со редовни тренинзи. Како републички прваци, во [[1953]] година четверецот со кормилар во натпреварите во [[Марибор]] го зазема третото место. Екипата учествува на разни првенства и регати во [[Нови Сад]], [[Блед]] и во други места. Исто така, во [[1968]] година веслачите учествуваат во [[Смедерево]] на приредбата „''Смедеревска есен''". Друштвото има 34 активни членови, располага со 8 пловни објекти и сопствен хангар. По долга, упорна и систематска работа, веслачите на „Црн Дрим" на [[24 август]] [[1949]] година стануваат републички прваци и се здобиваат со право да учествуваат во сојузна конкуренција. Почетоците на организирана дејност во пливачкиот спорт датираат од летото [[1947]] година, кога во Охрид се одржа првиот официјален натпревар во слободен стил, на којшто учествуваа и пливачи од Струга. Пливачкиот спорт полека се омасовува и добива карактер на организирана спортска дисциплина. Во периодот од [[1948]] година до [[1952]] година се јавуваат повеќе пливачи и првите пливачки - младинки. Тогаш пливачкиот спорт добива масовен карактер и сè повеќе ја привлекува младината. Се учествува на сите официјални првенства кои во овој период, главно, се одржуваат помеѓу пливачите од Охрид и Струга. Првото пливалиште во Струга е направено во езерото, наспроти тогашното фудбалско игралиште. Во 1951 година се формира пливачко-веслачкото друштво „Струга", а подоцна, поради брзиот развиток на овој спорт, се основа самостоен пливачки клуб „Струга". Во [[1956]] година се постигнуваат уште позначајни резултати. Пливачкиот спорт во Струга се афирмира како водечки во СР Македонија. Тогаш се постигнуваат и првите републички рекорди од пливачите на ПК „Струга". Пливачите [[Слободан Новаковиќ]] и [[Стојче Ковачески]] учествуваа на младинското првенство на поранешна Југославија во [[Загреб]]. Од [[1957]] година пливачкиот спорт добива сè помасовен карактер во градот. == Туризам == [[Податотека:Hotel Plaža vo Struga.jpg|мини|десно|250п|Хотелот „Плажа“ во Струга]] Поради [[Охридското Езеро]] и богатото културно-историско минато, Струга има развиен езерски и [[културен туризам]]. Самата манифестација [[Струшки вечери на поезијата]] привлекува голем број на домашни и странски туристи за време на летото. Во летната сезона во Струга и околните места престојуваат илјадници туристи, претежно од [[Република Македонија]], но и голем број на туристи од [[Албанија]], [[Косово]] и [[Грција]].<ref>[http://www.a1.com.mk/vesti/default.aspx?VestID=49481 ''Струга полна со посетители''] -[[А1 Телевизија]]</ref> Старите стружани за туризмот велат: <table align="center">{{cquote|''Кога ќе пукне туристичката сезона, Струга наеднаш се изменува, небаре низ чаршијата пројурил Св. Ѓорѓија на бел коњ и со копје им ја пуштил застојаната крв, и сè се разживеало''}} == Познати личности од Струга == [[Податотека:Споменик на Браќа Миладиновци на улица Браќа Миладиновци Струга.jpg|алт=Споменик на Димитар и Константин Миладинови во Струга|мини|438x438пкс|Споменик на Димитар и Константин Миладинови во Струга]] * [[Христо Матов]] ([[10 март]] [[1872]] - [[10 февруари]] [[1922]], [[Софија]], [[Бугарија]]) - македонски револуционер и еден од идеолозите на [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуционерна организација]] * [[Аднико Аго]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] * [[Мара Бакраческа|Мара Бакраческа Алистратова]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Атина Белеска - Шумхликоска]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Благуна Биљаноска]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Мара Бурилоска - Нинковиќ]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Славка Добрева]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Драга Добреска]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Наде Ѓоргоноска]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Васкресија Ѓоргоска|Васкресија Староска Ѓоргоска]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Нахире Емуш]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Џеврие Имаме]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Љуба Јовановска]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Виолета Јованоска]] (1926-) — учесник во НОВ на Македонија и носител на [[Орден на заслуги за народот|Орден на заслуги за народ од III ред]] * [[Марица Јованоска|Марица Глигорова Јованоска]] (1903-) — учесник во НОВ на Македонија * [[Марија Јовановска (Струга)|Марија Јовановска]] (1886 — 1969) — учесник во НОВ на Македонија * [[Венера Калајџиска]] (1912-) — учесник во НОВ на Македонија * [[Сава Калајџиска-Крстаноска]] (1914-) — учесник во НОВ на Македонија *[[Димче Шипинкаровски]] - македонски иноватор, пронаоѓач кој со помош на електролиза ја направи првата кола на вода *[[Ефто Пупиновски]] ([[3 јуни]] [[1953]]) - познат македонски фолк-пејач на народни песни и доајен *[[Наум Петрески]] - познат македонски пејач на народни песни *[[Наумче Мојсовски]] ([[17 јуни]] [[1980]]) - македонски ракометар, член на македонската ракометна репрезентација *[[Горан Ѓоргоновски]] — поранешен [[Македонија|македонски]] [[ракомет]]ар ;Писатели * [[Браќа Миладиновци]] - (Димитар и Константин Миладинови) македонски преродбеници и собирачи на народно творештво * [[Ристо Крле]] ([[3 септември]] [[1900]] - [[29 октомври]] [[1975]], [[Скопје]]) - писател [http://www.dpism.org.mk/clen_mac.asp?id=648] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070927023419/http://www.dpism.org.mk/clen_mac.asp?id=648 |date=2007-09-27 }} * [[Вангел Коџоман]] ( [[14 февруари]] [[1904]] - [[1994]], [[Скопје]]) - сликар * [[Владо Малески]] ([[5 септември]] [[1919]] - [[23 септември]] [[1984]], Струга) - македонски писател, автор на [[Денес над Македонија|химната на Република Македонија]] [http://www.dpism.org.mk/clen_mac.asp?id=445] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070927023528/http://www.dpism.org.mk/clen_mac.asp?id=445 |date=2007-09-27 }} * [[Димитар Несторов]] ([[1890]] - [[1968]], [[Ниш]], [[Србија]]) - втор Претседател на Народното собрание на Р Македонија и основач на Медицинскиот Факултет во Скопје * [[Разме Кумбароски]] (1944) - писател [http://www.dpism.org.mk/clen_mac.asp?id=639] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070927023520/http://www.dpism.org.mk/clen_mac.asp?id=639 |date=2007-09-27 }} * [[Димитрие Дурацовски]] (1952) - писател [http://www.dpism.org.mk/clen_mac.asp?id=56] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070927023357/http://www.dpism.org.mk/clen_mac.asp?id=56 |date=2007-09-27 }} *[[Ненад Јолдески]] ([[1986]]) - писател *[[Мирче Клечкароски]] ( [[5 ноември]] [[1959]]) - македонски поет [http://www.dpism.org.mk/clen mac.asp?id=590]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[[Деспина Депа Каваева]] == Збратимени градови== *{{знамеикона|TUR}} [[Големо Чекмеџе]] (Бујукчекмеџе; Büyükçekmece), [[Турција]]; *{{знамеикона|ROU}} [[Мангалија]], [[Романија]] *{{знамеикона|CYP}} [[Фамагуста]], [[Кипар]]<ref name="Magosa">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.magusa.org/tr/|title=''Magosa - Twin Towns''|publisher=[[авторски права|©]] Gazimagosa-City.sk|accessdate=2013-10-19|archive-date=2013-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20131020083205/http://www.magusa.org/tr/|url-status=dead}}</ref> *{{знамеикона|USA}} [[Вотербери, Конектикат]], [[САД]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.waterburyobserver.org/node/1864|title=''Waterbury and Struga Agree To Become Sister Cities, O'Leary To Visit Macedonia Next Summer''|publisher=The Waterbury Observer|accessdate=2014-01-23|archive-date=2014-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20140128130822/http://www.waterburyobserver.org/node/1864|url-status=dead}}</ref> ==Струга како тема во уметноста и во популарната култура== * „[[Штамата на Енхалон (Мемоари)]]“ — збирка раскази на македонскиот писател [[Ненад Јолдески]] од 2009 година.<ref>Ненад Јолдески Wezdensky, ''Штамата на Енхалон (Мемоари)'', Темплум, Скопје, 2009.</ref> * „Струшката фонтана на животот“ — краток расказ на македонскиот писател Ненад Јолдески.<ref>Никола Гелевски и Владимир Мартиновски (приредувачи), ''Џинџуџе во земјата на афионите: Антологија на македонскиот краток расказ''. Скопје: Темплум, 2022, стр. 310.</ref> == Галерија == <gallery> Податотека:Куќа на улица Браќа Миладиновци бр.32 Струга.jpg|Куќа на ул. „Браќа Миладиновци“ Податотека:Куќа на улица Браќа Миладиновци бр.1 Струга.jpg|Куќа на ул. „Браќа Миладиновци“ Куќа на кеј „8 Септември“, Струга.jpg|Куќа на кеј „8 Септември“ Куќа на ул. „27 Март“ бр. 52, Струга.jpg|Куќа на ул. „27 Март“ бр. 52 Куќа на ул. „27 Март“ бр. 57, Струга (01).jpg|Куќа на ул. „27 Март“ бр. 57 Куќа на аголот на ул. „Боро Калајџиски“ и „27 Март“, Струга.jpg|Куќа на аголот на ул. „Боро Калајџиски“ и „27 Март“ Податотека:Струга, Дрим 4.jpg|Кејот на реката [[Црн Дрим]] Податотека:Струга, езеро 3.jpg|[[Охридско Езеро|Охридското Езеро]] кај Струга Податотека:Struga3.JPG|Главната улица во Струга Struga398.JPG|Сокак во Струга Податотека:Struga pokraj Drim.JPG|Црн Дрим во средиштето на Струга Податотека:Spomenik -- Struga.JPG|Споменик на девојка со стомна Struga, Macedonia, boat.jpg|Разнобоен чамец на струшка плажа </gallery> == Поврзано == * [[Енхалон]] * [[Струшки вечери на поезијата]] == Наводи == {{наводи}} ;Забелешки {{Reflist|group="заб"}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Struga}} * [http://www.struga.gov.mk/index.php/mk/ Градски портал на Струга] * [http://makedonija.name/cities/struga Струга општи информации] * [http://www.museumstruga.mk/mk/Default_mk.aspx Национална установа музеј „Д-р Никола Незлобински“ - Струга] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20101228110802/http://www.museumstruga.mk/mk/Default_mk.aspx |date=2010-12-28 }} * [http://www.visit-struga.com Туристички водич низ Струга] * [http://www.org.mk/struga-heritage/ ЕНЦИКЛОПЕДИЈА на културното наследство на Струга] {{Градови во Македонија}} {{Општина Струга}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Струга| ]] [[Категорија:Градови во Македонија]] 4ydtng7aty7kp4i9zx24fcog44uxkc2 Крсте Петков Мисирков 0 1303 5567419 5525544 2026-05-30T20:50:04Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567419 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за писател | name = Крсте Петков Мисирков | image = Krste P.Misirkov- portret.PNG | imagesize = | alt = | caption = Портрет на Крсте Петков Мисирков. | pseudonym = „К. [[Пела|Пелски]]“ <small>(според родното село)</small> | birth_name =Крсте Петков Мисирков | birth_date = [[18 ноември]] [[1874]] | birth_place = [[Постол]], [[Солунски Вилает]], [[Отоманско Царство]] | death_date = {{починал на и возраст|df=yes|1926|7|26|1874|11|18}} | death_place = [[Софија]], [[Царство Бугарија]] | occupation = [[македонист]], [[филолог]], [[славист]], [[историчар]], [[етнограф]], [[публицист]], [[преведувач]] и [[професор]]. | nationality = [[Македонец]] | education = дипломиран филилог и историчар | alma_mater = [[Историско-филолошки факултет (Петроградски универзитет)|Историско-филолошки факултет]], [[Петроградски универзитет]]. | period = | genre = лингвистика, филологија, политика, историја, етнографија и аналитика | subject = македонска историја, филологија, етнографија, аналитика и политика | movement = [[Македонско научно-литературно друштво „Свети Климент“]], македонска преродба | notableworks = „[[За македонцките работи]]“, списание „[[Вардар (списание)|Вардар]]“, собрани народни творби и над 30 научни статии | spouse = [[Екатерина Михајловна-Мисиркова]] | partner = | children = [[Сергеј Мисирков]] | relatives = [[Ката Мисиркова-Руменова]] | influences = [[Ѓорѓија Пулески]], [[Димитрија Чуповски]], [[Лозарско движење|Лозарите]] и македонските преродбеници од доцниот [[XIX век]] и раниот [[XX век]]. | influenced = | awards = | signature =Krste Misirkov's signature.svg | website = | portaldisp = }} '''Крсте Петков Мисирков''' ({{роден во|Постол}}, Пазарско/Ениџевардарско,<ref>{{Наведена книга|title=A Text-book of the Macedonian Language|last=Tosev|first=Krum|publisher=Matica na Iselenicite od Makedonija|year=1965|pages=6}}</ref> {{роден на|18| ноември|1874}} — {{починат во|Софија|Царство Бугарија}}, {{починат на|26|јули|1926}}) — [[Македонци|македонски]] [[филолог]],<ref name="Георги">''Георги Сталев- Литература на македонскиот јазик''</ref> кодификатор на [[Македонски јазик|македонскиот литературен јазик]] и [[Правопис на македонскиот литературен јазик|правопис]], [[славист]], [[историчар]], [[етнограф]], аналитичар на национално-политичките проблеми, [[публицист]], собирач и проучувач на македонското народно творештво. Тој е и автор на првата книга и првото списание на современ македонски јазик, основоположник и активен учесник во македонските научно-литературни и национално-политички друштва во [[Белград]], [[Санкт Петербург]], [[Одеса]] и [[Софија]],<ref>{{Наведена книга|title=Historical Abstracts: Modern history abstracts, 1775-1914|last=Boehm|first=Eric|publisher=American Bibliographical Center|year=1996|pages=253}}</ref> раководител на ТМОК и личност на македонскиот [[XX век]].<ref>''К.П.Мисирков, „За македонцките работи“, јубилејно издание, Табернакул, Скопје, 2003. стр. 5''</ref> Мисирков е автор на книгата „[[За македонцките работи]]“, списанието [[Вардар (списание)|„Вардар“]] и голем број на научни статии објавени во различни весници. Покрај авторската дејност тој се занимавал и со превод на книжевни дела и собирање на народни творби.<ref>{{Наведена книга|title=The Complete Guide to National Symbols and Emblems|last=Minahan|first=James|publisher=ABC-CLIO|year=2009|isbn=0313344973|pages=460}}</ref> == Живот и дејност == [[Податотека:Rodnata kuka na Misirkov.jpg|left|150px|thumb|Родната куќа на Мисирков во [[Постол]], Егејска Македонија.]] Крсте Петков Мисирков е роден во ноември [[1874]] година во селото [[Постол]], Ениџевардарско во [[Егејска Македонија]]. Селото се наоѓа недалеку од античката македонска престолнина [[Пела]]. Шест одделенија основно училиште завршил во родното место, слушајќи настава на [[грчки јазик]]. Лошата материјална состојба на неговото семејство не му дозволила да го продолжи веднаш неговото образование. По неколкугодишна пауза, Мисирков се здобил со стипендија од српското друштво „Свети Сава“. Тоа биле првите закани за навлегување и на српската пропаганда во [[Македонија]], преку инсталирање на разни стипендии за образовање на т.н. свој кадар како што веќе правеле грчката и бугарската пропаганда во Македонија<ref name="Георги" /> Користејќи ја извесно време оваа стипендија, Мисирков сфатил дека српската буржоазија ја започнала својата грда игра. Чувствувајќи ја денационализаторската политика, изразена преку дејноста на друштвото „Свети Сава“, тој учествувал во немирите што ги пројавиле македонските стипендисти. Потоа со неколкумина свои едномисленици избегал од [[Белград]] во [[Софија]]. Тоа што го дочекало во [[Бугарија]] речиси по ништо не се разликувало од [[Србија]]. За да го продолжат понормално своето образование во Софија, македонските студенти морале да се пишат како Бугари. Мисирков не го прифатил тоа. Тој повторно пребегнал во Србија, за да запише трет клас, но сепак тоа не му успеало. Во Белград, сакал или не сакал, се запишал во прва година како семинарист на богословско-учителската школа, која имала своја посебна цел и тоа: македонските ученици да ги подготвува за српски свештеници и учители кои подоцна би се вклучиле на македонски терен за да го пропагираат српското име. Овој пат македонските ученици го искажале своето незадоволство: тие кренале бунт, по кој училиштето било затворено, а македонските ученици биле испратени во внатрешноста на Србија. Така Мисирков се нашол во [[Шабац]], каде завршил четврти клас гимназија<ref name="Георги" />. [[File:Крсте Мисирков - 1899.jpg|thumb|Крсте Петков Мисирков во 1899 година|лево]] Крсте Петков Мисирков, иако ја завршил гимназијата, сепак се решил повторно да се запише во друго средно училиште: ''белградската учителска школа'', која целосно ја завршил во [[1895]] година. Во ова училиште Мисирков основал ученичка дружина и ја нарекол „Вардар“, со своја програма која членовите на дружината ''Негоіите членоіи да се запознаіат и да си изработат іедна програма, коіа ќе iа осашчествуваат во Македониіа таіно од србцката пропаганда''. Членовите на дружината во извесна смисла ја продолжиле идејата на т.н. „Лозари“. Тоа за Мисирков претставувало почеток на организирана национално-политичка активност која ќе продолжи околу 30 години<ref name="Георги" />. === Деновите во Русија === [[Податотека:Diploma na Misirkov.jpg|150px|right|thumb|Дипломата на Мисирков од Петроградскиот Универзитет.]] По завршувањето на учителската школа Мисирков се здобил со служба во [[Приштина]]. Но, наместо да се појави на своето работно место, Мисирков тајно се префрлил во [[Одеса]]. Таму не му го признале образованието. Така, Мисирков бил принуден да се запише во духовна [[богословија]] во [[Полтава]] и дури по две години да започне со студирањето: отпрвин на Медицинскиот факултет во [[Петродонски Словен]]. Вклучувајќи се во петроградската студентска средина, Мисирков станал многу активен. Меѓу другото, напишал и еден блескав реферат под наслов ''За значењето на моравското или ресавското наречје за современата и историската етнографија на [[Балканскиот Полуостров]]'', што го прочитал пред членовите на Императорското руско географско друштво, а го објавил и во списанието „Живија старина“.<ref name="Георги" /> Во екот на најголемата борба за превласт на пропагандите во Македонија, Мисирков се вратил во Македонија, во родното село Постол. Тогаш и се запознал потемелно со македонското револуционерно движење. Во исто време собрал богат фолклорен и етнографско-топографски материјал што подоцна го објавил во своето [[списание „Вардар“]].<ref name="Георги" /> При следното доаѓање во [[Петроград]] Мисирков станал член на [[Бугарско студентско друштво|Бугарското студентско друштво]] и со неколкумина истомисленици го основал [[Таен македонско-одрински комитет|Тајниот македонско-одрински комитет]]. Меѓутоа, [[Русија]] се наоѓала во предреволуционерен период и руската влада го затворила Петроградскиот универзитет. Поради тоа на Мисирков не му останало ништо друго, а и здравствено се почувствувал лошо, па заминал во Одеса. Од тоа време датира студијата ''Кон прашањето за народноста и причината за популарноста на македонскиот крал Марко'', што била неговата дипломска работа. Во [[1902]] година, Мисирков блескаво го завршил факултетот во Петроград.<ref name="Георги" /> Истата година било основано и Македонското студентско другарство во руската престолнина. Во организирањето на ова друштво значаен придонес дал и самиот Мисирков. Само една година подоцна ова научно-литературно другарство било преименувано и оттогаш дејствувало како [[Македонско научно-литературно друштво „Свети Климент“]]. Членовите на ова другарство испраќале од своите редовни седници барања пред сè до руската влада, па и до владите на другите европски држави, да се признае правото на македонскиот народ на самостојност, да му се признае правото на литературен јазик, правото за обновување на [[Охридска архиепископија|Охридската архиепископија]].<ref name="Георги" /><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.mk/books?id=aIXgDQAAQBAJ&pg=PA301&dq=Krste+Petkov+Misirkov&hl=mk&sa=X&ved=2ahUKEwiAmPDGpLH9AhXO8LsIHTCBBaQ4ChDoAXoECAcQAg#v=onepage&q=Krste%20Petkov%20Misirkov&f=false|title=The Balkan Wars from Contemporary Perception to Historic Memory|last=Rutar|first=Sabine|publisher=Springer|year=2017|isbn=3319446428|pages=301}}</ref> === Соработката со Ростковски и деновите во Битола === [[Податотека:Bitola school teachers bulgarians.jpg|мини|лево|Учители во [[Битолска машка гимназија|Битолската бугарска машка гимназија]] во учебната 1902/03 година.{{Br}} ''Прв ред'': [[Климент Бојаџиев (учител)|Климент Бојаџиев]], Емануил Лепчев, [[Наум Темчев]], [[Константин Стојанов]], [[Лазар Цунев]] и [[Стефан Зографов]];{{Br}} ''Втор ред'': [[Александар Димитраков]], [[Атанас Јаранов]], [[Крсте Петков Мисирков]], [[Панче Хаџиздравев]], [[Антон Димитров]].|337x337пкс]] Крсте Мисирков му станал соработник на научникот [[Петар Лавров]]. Но тој ја жртвувал својата универзитетска кариера. Го напуштил Петроград, добил служба во Битолската гимназија, во која се вработил како егзархиски професор. Во [[Битола]] се сретнувал со рускиот конзул [[Александар Ростковски]], кој бил познат како заштитник на рајата. Во тие лични залагања Ростковски ја немал поткрепата на својата влада. Дури бил и предупредуван и укоруван. Турските власти во август [[1903]] година исценирале убиство над него и Мисирков повторно морал да замине во [[Русија]]. Тој заминал со мртвото тело на [[конзул]]от.<ref name="Георги" /> === Соработка со Војдан Чернодрински, За македонцките работи и реакции во Србија === [[Податотека:Novakovik pismo.jpg|150px|right|thumb|Писмо на Новаковиќ каде тврди дека Македонците веќе почнале да пишуваат на македонски јазик.]] Крсте Мисирков во [[Битола]] работел врз планот за отворање на македонски училишта. Токму во тоа време избувнува и [[Илинденското востание]], во кое Мисирков не учествувал лично. Подоцна во Русија тој го образложил своето отсуство од Илинденското востание со откривање на причините за неуспех на востанието. Во Русија развил широка активност, пред сè публицистичка, работејќи над текстовите од својата книга на која и дал наслов ''[[За македонцките работи]]'', како и над некои ракописи за учебници. Со цел да ја публикува својата книга, Мисирков заминал во [[Софија]]. Во тоа време доаѓа периодот кога [[Бугарија]] и [[Србија]] се договараат за поделба на сферите за дејство на своите пропаганди во [[Македонија]]. Мисирков и се придружил на театарската група на [[Војдан Чернодрински]], која имала намера да даде неколку претстави на пиесата „[[Македонска крвава свадба]]“ во неколку градови во Србија. Во [[Белград]] Мисирков одржал предавање за ''македонското прашање во светлината на српско-бугарското зближување''. Дел од белградскиот печат жестоко го нападнал Мисирков за тоа предавање што го одржал во салата на ''Велика Школа''. Меѓутоа, забележана е реакција на [[Андра Гавриловиќ]], кој во списанието ''Бранково коло'', а под наслов ''Пред четвртата јужнословенска литература'', пишува дека претставите на Војдан Чернодрински не се изведени во никаков јазичен жаргон, туку тоа е ''проба на една нова култура'', ''почетоци на една нова јужнословенска литература''. Во таа смисла тој, го имал и предавањето на Мисирков.<ref name="Георги" /> ===Понатамошни активности и смртта === [[Податотека:Posledna fotografija na Misirkov.jpg|180px|left|thumb|Последна слика на Мисирков.]] [[Податотека:Misirkov_statue_on_Pella_Square.jpg|thumb|180px|Споменикот на Крсте Мисирков на плоштадот Пела, во центарот на Скопје]] [[File:Saat Kula - Bitola 10.JPG|thumb|180px|Споменикот на Крсте Мисирков пред [[Саат-кула (Битола)|Саат кулата]] во [[Битола]].]] [[File:Krste Misirkov's grave.jpg|thumb|right|180px|Гробот на Мисиркови во Софија, Бугарија.]] Мисирков се вратил во Софија со надеж да ја подигне од печатницата својата нова книга, но сепак не одело сѐ така лесно. Имено, книгата му била откупена од тамошните власти и изгорена. Од изданието се зачувале само мал број на примероци. По таквиот настан организиран од бугарската пропагандистичка машинерија, следел организиран напад врз Мисирков<ref name="Георги" />. Тој бил присилен да ја напушти Бугарија. Мисирков повторно се нашол во Русија, активирајќи се повторно во друштвото „Свети Климент“ и набргу го прифатил професорското место во Берѓанската гимназија, каде започнал со размислување за издавање на една македонска публикација именувана како „Вардар“. Така, Мисирков го напуштил [[Берѓанск]] и обезбедил престој во [[Одеса]]. Тој го подготвил првиот број на своето списание за печат и предал во печатница. Меѓутоа, нема доволно финансиски средства за да го подигне отпечатениот материјал. Со тоа завршило неговото одушевување. Но првиот а воедно и единствен број на списанието содржи драгоцени материјали напишани на македонски јазик. Тие, речиси, во сè го потврдуваат Мисирков околу книгата „За македонцките работи“ и за погледите кон македонскиот јазик и македонската нација.<ref name="Георги" /> Неговиот престој во Одеса бил исполнет со нови активности. Покрај подготовката на списанието „Вардар“ што се отпечатило во септември 1905 година (но не и во продажба), Мисирков бил вклучен во работата на Историско-филолошкото друштво. Во текот на [[Првата балканска војна]] тој бил воен дописник од фронтот во јужна Македонија. за време на [[Втората балканска војна]] веќе бил назад, во [[Кишињев]] на професорска должност. Во [[1913]] година Македонската колонија од Петроград започнала да го издава списанието „[[Македонски глас (1913-1914)|Македонский голос]]“. Мисирков веднаш воспоставил контакти со Колонијата, соработувајќи со останатите луѓе што го издавале списанието. Мисирков објавувал под свое име но и под псевдонимот ''К.Пелски''.<ref name="Георги" /> [[Податотека:Misirkov molba.jpg|thumb|left|150px|Молба на Мисирков со која бара од Белград да му се овозможи работа во Југославија.]] Понатака, Мисирков ги дочекал [[Руска револуција (1917)|револуционерните настани од 1917 година]]. Во ноември [[1917]] година бил избран за пратеник во [[Земскиот собор на Бесарабија|Земскиот собор]] на [[Бесарабија]]. На [[9 април]] [[1918]] година, при гласањето за воспоставување на [[унија на Бесарабија и Романија]], Мисирков гласал воздржано. Како противник на присоединувањето на Бесарабија кон кралството Романија, па поради тоа и го протерале од Кишињев во Одеса. Но повеќе не можел да остане во таа средина. Бидејќи имал и семејство, тој заминал од Одеса во Софија, каде го пречекале со недоверба. Сепак добил служба во Етнографскиот музеј, потоа бил испратен во [[Карлово]], но и понатака му се заканувале поради неговите отворени ставови во однос на македонското прашање. Побарал да добие служба во [[Кралството на Србите, Хрватите и Словенците]]. Неговата молба останала без одговор. Оневозможен да се врати во Русија, фрлен на служба во провинциско место [[Копривштица]], Мисирков западнал во криза. [[ВМРО (Автономистичка)|ВМРО]] го сметала за штетен за делото, но по средбата на Мисирков со претставник на Организацијата, таа решила да не презеде конкретни чекори против него.<ref>[http://macedonia.kroraina.com/bugarash/misirkov/zamisirkov.html Промемория на Никола Трайков за разговор с проф. Петко Стоянов за Кръстю Мисирков, София, 8 март 1963.]</ref> Мисирков се разболел тешко, претходно преплашен со закана дека ќе биде ликвидиран, па така се нашол во „Александровската болница“ во Софија, каде умрел на 26 јули 1926 година. Неговото семејство (сопруга и син) ги оставил без основни средства за живеење.<ref name="Георги" /> Мисирков е закопан во софиските гробишта парцела 89, ред 17, гроб 4 каде се наоѓаат и посмртните останки на [[Екатерина Михајловна-Мисиркова]], [[Сергеј Мисирков]] и [[Борис Мисирков (преведувач)|Борис Мисирков]].<ref name="Разговор со Борис Мисирков">[http://kubura.com.mk/index.php?option=com_content&view=article&id=466:2008-11-21-00-26-53&catid=9:2008-09-05-14-13-15&Itemid=8 Разговор со Борис Мисирков]{{Мртва_врска|date=August 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> Според спомените на неговата сопруга Екатерина, шест недели Крсте е лекуван без точно утврдена дијагноза, односно со претпоставка дека е менингит или енцефалит. По шест недели болки и повремени несвестици, на 26 јули 1926 година Крсте Петков Мисирков умира во Александровата болница. Подоцна е утврдено дека умрел од тумор во мозокот. Мртов, цел ден лежел во креветот, до него била само сопругата. Немало кој да го пренесе во мртовечницата, а сопругата немала пари за погреб. Свеќите што ги запалила, ѝ ги донеле милосрдни сестри. Болницата понудила да го остават телото за секцирање, но Екатерина и синот Сергеј одбиле. До гробот за сиромашни во софиските гробишта го испратиле само десетина души.<ref name="Разговор со Борис Мисирков" /> === Мисиркови === <center> {{familytree/start}} {{familytree | | | | GMa |~|y|~| GPa | | GMa=н/п|GPa=н/п}} {{familytree | | | | | | | |)|-|-|-|.| }} {{familytree | | | MOM |y| DAD | |DAISY| MOM=[[Екатерина Михајловна - Мисиркова|Екатерина Мисиркова]]|DAD='''Крсте Мисирков'''|DAISY=[[Лазар Мисирков]]}} {{familytree | | ||||!||||| }} {{familytree | | | MOM|#| DAD | MOM=н/п|DAD=[[Сергеј Мисирков]]}} {{familytree | | ||||!||||| }} {{familytree | | | MOM |#|DAD | MOM=н/п|DAD=[[Борис Мисирков]]}} {{familytree/end}} </center> [[Борис Мисирков]] e познатиот уметник, фотограф и снимател од [[Бугарија]], правнук на Крсте Мисирков.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.vreme.com.mk/DesktopDefault.aspx?tabindex=0&tabid=1&ArticleID=65572&EditionID=995 |title="Борис Мисирков, правнук на Крсте Мисирков: Не е важно каде почива Мисирков, важно е неговото дело", весник "Време", број 967, 27 јануари 2007. |accessdate=2008-10-23 |archive-date=2009-09-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090915221553/http://www.vreme.com.mk/DesktopDefault.aspx?tabindex=0&tabid=1&ArticleID=65572&EditionID=995 |url-status=dead }}</ref> == Творештво == === „За македонцките работи“ === [[Податотека:Oglas za pecatenje na Za makedonckite raboti.jpg|left|150px|thumb|Оглас за печатење на книгата „За македонцките работи“]] {{Главна|За македонцките работи}} [[Податотека:Za makedonckite raboti.jpg|мини|десно|180п|„За македонцките работи“, издадена 1903 година во Софија]] [[Податотека:Misirkov in library in Odesa.jpg|мини|десно|180п|Мисирков во библиотеката во Одеса.]] Најзначајно дело напишано од раката на Крсте Петков Мисирков е книгата „За македонцките работи“ објавена во [[Софија]] во 1903 година. Во таа книга Мисирков ја обработува положбата на македонскиот народ, актуелната тогашна политичка и етнографска состојба на [[Македонија]] и пошироко. Најзначаен дел е последната глава од книгата наречена „Неколку зборои за македонцкиіот литературен іазик“ во кој јасно Мисирков дава предлог за оформување на литературен стандарден македонски јазик заснован врз централните говори.<ref>{{Наведена книга|title=Language Planning in Yugoslavia|last=Hawkesworth|first=Celia|publisher=Slavica Publishers|year=1992|isbn=0893572322|pages=117-118}}</ref> Од поголемо значење е и тоа што Мисирков користи азбука што е база за денешната македонска кирилична азбука.<ref>{{Наведена книга|title=Orthodox Churches and Politics in Southeastern Europe: Nationalism, Conservativism, and Intolerance|last=Ramet|first=Sabrina|publisher=Springer Nature|year=2019|isbn=3030241394|pages=169}}</ref> Книгата „За македонцките работи“ била испечатена во 1903 година во Софија, тогашно Кнежевство Бугарија, и била печатена во т.н. „Либерален клуб“.<ref>{{Наведена книга|title=Maintenance and Loss of Minority Languages|last=Fase|first=Willem|publisher=John Benjamins Publishing|year=1992|isbn=9027241015|pages=392}}</ref> Самата книга има над 120 страници и поделена на пет дела и предговор. Четири од петте поглавја се всушност и говори кои Мисирков ги читал на состаноците на македонскиот литературен кружок во Русија. Поглавјата на книгата се: # [[s:Предгоор|Предгоор]] # [[s:Шчо напраифме и шчо требит да праиме за однапред ?|Шчо напраифме и шчо требит да праиме за однапред?]] # [[s:Имат ли се нужда от македонцки национални научно-литературни другарства?|Имат ли се нужда од македонцки национални научно-литературни другарства?]] # [[s:Националниiот сепаратизм: земiшчето на коiе се имат развиiено и ќе се развиiат за однапред.|Нациіоналниот сепаратизм: земишчето, на коіе се имат развиіено и ќе се развиіат за однапред.]] # [[s:Состауала, состауат и можит ли Македониіа да состауат от себе оддел'на етнографцка и политична іединица?|Состауала, состауат и можит ли Македониіа да состауат от себе оддел’на етнографцка и политична іединица?]] # [[s:Неколку зборои за македонцкиiот литературен iазик|Неколку зборои за македонцкиіот литературен іазик.]] Сите делови, со исклучок на предговорот и последните две глави, биле прочитани пред македонското друштво „Свети Климент“ во Русија. Така, втората глава од книгата била прочитана на 21 септември на 1-та седница на петроградското Македонско научно-литературно другарство „Св. Климент“, третата глава била прочитана на втората седница и четвртата глава била прочитана на третата седница на друштвото. ==== Значењето на книгата „За македонцките работи“ ==== Остварување на идејата за одделен [[македонски јазик]] е објавувањето на книгата „За македонцките работи“ (во [[Софија]], [[1903]]) од Крсте Петков Мисирков. Книгата на Мисирков е политичка анализа на положбата на македонскиот народ и предлог-програма за [[Македонско народноослободително движење|македонското народноослободително движење]]. Истовремено, таа ја разоткрива асимилаторската политика на соседните земји насочена против македонскиот народ и против македонскиот јазичен, културен и етнички идентитет.<ref>{{Наведена книга|title=Citizenship in Bosnia and Herzegovina, Macedonia and Montenegro: Effects of Statehood and Identity Challenges|last=Džankic|first=Jelena|publisher=Routledge|year=2016|isbn=1317165799|pages=49}}</ref> === Списание „Вардар“ === {{Главна|Вардар (списание)}} [[Податотека:Списание „Вардар“.pdf|мини|десно|Списание ''Вардар'']] Списанието „Вардар“ е првото списание за наука, литература и политички прашања целосно на македонски јазик со уредник [[Крсте Мисирков]] што го печатил [[1905]] година во [[Одеса]]. Излегло во еден единствен број.<ref>{{Наведена книга|title=Pan-Slavism and Slavophilia in Contemporary Central and Eastern Europe: Origins, Manifestations and Functions|last=Susloff|first=Mikhail|publisher=Springer Nature|year=2023|isbn=3031178750|pages=216-217}}</ref> Започнува со уводник на македонски „Од наредилницана“, пренесен и на руски јазик. Веднаш по рускиот превод на уводникот објавена е песната „Патник“ од [[Петар Прерадовиќ]], што претставува прв превод од хрватска поезија на македонски јазик. Носечки текст во првиот број е „Извикнуваiн`ето и разбор на бугарцката и србцка теориiи за народноста на мак`едонците“. За жал, Мисирков во првиот број ја обработува само бугарската теорија, додека српската ја планира за вториот број, па ова негово видување никогаш не е објавено. Потоа, во првиот број на списанието „Вардар“ следел етнографско-демографско-статистичкиот труд „Список села од iужна Мак`едониiа (Пазарцко, Гевг`елиiцко и Кукушко)“ што го составил Мисирков како студент во 1900 година. За жал, направената „Обiаснителна забелешка за тоi список и за Солунцкото равнишче, со планиiн`ето“ авторот најавува дека „к`е бидит дадена во друг`от броi на Вардар“, кој никогаш не е составен и испечатен. Потоа следи рубриката „Народни песни“ со единствениот запис на народна песна од Мисирков, како и два записа на безнасловни песни од Ф. Николов. На крајот е рубриката „Современ живот“ во која Мисирков објавува два кратки, непотпишани хроничарски записи за Македонија и Русија. ==== Пописните резултати собрани и објавени од Крсте Мисирков - „Список села од iужна Мак`едониiа (Пазарцко, Гевг`елиiцко и Кукушко)“ ==== <gallery mode="packed" heights="160" caption="'''Попис на селата и етничката припадност на населението во јужна Македонија во 1900-тите'''"> Податотека:Misirkov - 0001.tif Податотека:Misirkov - 0002.tif Податотека:Misirkov - 0003.tif Податотека:Misirkov - 0004.tif </gallery> === Статии === Други позначајни пишани творби на Мисирков се неколку статии меѓу кои:<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.misirkov.org/ |title=Книги и статии од Мисирков |accessdate=2006-08-18 |archive-date=2014-12-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141220160042/http://www.misirkov.org/ |url-status=dead }}</ref> [[Податотека:Самоопределението на Македонците.jpg|мини|десно|Статијата ''Самоопределението на Македонците'' објавена во весникот Мир, бр.7428, во Софија, 25 март 1925.]] * [[:s:К . Мисирков: Антируските демонстрации во Софија|Антируските демонстрации во Софија]] — oбјавено во угледниот руски дневен весник „С.-Петербургскија Ведомости“ во мај 1901. * [[:s:К . Мисирков: Македонија и славјанството|Македонија и славјанството]] — објавена во „Славјанскија Известија”, Петроград, 1.5.1914, 146–147. * [[:s:Говор на претставникот на Македонците К. Мисирков|Говор во Одеса на 6 август 1914]] — ЦГАОР, Москва, ф. 579, оп. 1, ед. хр. 1728. лл. 1–3. * [[:s:К. Пелски : Македонски и Болгарски национали идеали|Македонски и болгарски национални идеали]] — „Македонскиј голос (Македонски глас)”, II, 10, 13.8.1914, 10–14. * [[:s:К. Пелски: Борба за автономија|Борбата за автономија]] — „Македонскиј голос, (Македонски глас)”, II, II 29.11.1914, 205–207. * [[:s:К. Мисирков-Македонец, Македонска култура|Македонска култура]] — објавена во „Миръ“, 19 април 1924.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=The Blinded State: Historiographic Debates about Samuel Cometopoulos and His State (10th-11th Century)|last=Panov|first=Mitko|publisher=BRILL|year=2019|isbn=900439429X}}</ref> * [http://strumski.com/biblioteka/?id=902 „Народността на Македонците“] — в-к "20 јили. Македоно-одрински лист", год. I, бр. 5, Софија, 11 май 1924 г. * [[Противоиадие]] — објавено во „Пирин”, 20.1 1924<ref name=":0" /> * [[:s:К. Мисирков: Патот на примирението|Патот на примирението]] — објавено во „Илинден”, V, 5, Софија, 30.1. 1925, 2.<ref name=":0" /> * [[:s:К. Мисирков: Македонски национализам|Македонски национализам]] — објавена во списанието „Мир“, 12 март 1925.<ref name=":0" /> * [[:s:Крсте Петков Мисирков/ Самоопределението на македонците|Самоопределувањето на Македонците]] — објавена во „Мир“, 25 март 1925. Исто така ги напишал и пробугарски дела: * Белешки за јужнословенската филологија и историја, објавено во Македонско-одрински преглед Софија 1907, кн. 34–401908. * Колењето и интелигенцијата во Македонија, објавено во Одески листок, бр. 178, Одеса 2 август 1912. * [http://strumski.com/biblioteka/?id=1067 Нашиот народен епос и Македонија], објавено во Развитие, 1919, кн. 2–3, с. 80–81. Според статијата „Белешки за јужнословенската филологија и историја“, Мисирков се откажал од книгата „За македонцките работи“ велејќи дека нејзината содржина стои далеку од беспристрасната наука и дека со тоа што во неа истапил како импровизиран политичар по македонското прашање си задал удар на својата научна дејност и интереси.<ref>К. Мисирков. „БЕЛЕЖКИ ПО ЮЖНОСЛАВЯНСКАТА ФИЛОЛОГИЯ И ИСТОРИЯ /КЪМ ВЪПРОСА ЗА ПОГРАНИЧНАТА ЛИНИЯ МЕЖДУ БЪЛГАРСКИЯ И СРЬБСКО-ХЪРВАТСКИЯ ЕЗИЦИ И НАРОДИ/“ Българска сбирка, XVII, януари 1910, кн. 1, с. 39-42; февруари 1910, кн. 2, с. 100; маи 1910, кн. 5, с. 328; г. XVIII, март 1911, кн. 3, с. 197; април 1911. кн. 4, с. 265-267.</ref> === Дневникот === Во книгата „Писма“, во која е поместен Дневникот на Крсте Петков Мисирков, македонската историја добива нови сознанија различни од сите досегашни интерпретации на делото на македонскиот преродбеник. Неговиот дневник беше запишано кога тој беше во Русија, во едно писмо кон Бугарски министер за надворешни работи тој сам се декларира како "Македонски-Бугарин"<ref>{{Наведена книга|title=Dnevnik|last=Misirkov|first=Krste Petkov|pages=24}}</ref> но после во неговиот Дневник тој нагласува дека неговата причина за вакви декларици е заради страв од Бугарската влада. Во еден случај кога поминувал границата кон [[Егејска Македонија]] кога беше прашан за идентификација тој кажал "Бугарин" но во неговиот дневик запишал дека човекот што го праша беше Македонец што знаел дека Крсте Петков се изкажува како Бугарин за да не биде фатен.<ref>{{Наведена книга|title=Dnevnik|last=Misirkov|first=Krste Petkov|pages=77|quote="Во врска со прашањето за границата Мидија-Ергене-Енос му дадов на знаење дека јас сум Бугарин,Но тој мене ме сфати пред да го сфатам јас и брзо открие дека не сум Бугарин, но фала богу заради неговите анти-Бугарски мисли не ме пријави кон висок авторитет после тоа го немаше по цели денови за да не избрбори"}}</ref> Во својот дневник тој се нагласува како Македонец и ја именува Македонија како неговата прва татковина (тој исто ја именува Русија како негова втора татковина).<ref>{{Наведена книга|title=Dnevnik|last=Misirkov|first=Krste Petkov|pages=70|quote="Како Македонец и руски воспитаник сметам за свој долг да им служам на мојата татковина - Македонија и на мојата втора татковина - Русија, која ми даде воспитание и ме прибра по убиството на Α. Α. Ростковски."}}</ref> тој ѝ дава предност на Бугарија, сметајќи дека е природно да се приклучи кон Бугарија, а не кон Србија и Грција.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.utrinski.com.mk/default.asp?ItemID=4B907DB0D4552A4CA1582F80C8DE4DB6 |title=Виктор Цветаноски. Враќањето на Мисирков, но не оној што го знаеме. Утрински весник, Брoj 2738, среда, 16 јули 2008. |accessdate=2008-04-25 |archive-date=2009-09-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090915223941/http://www.utrinski.com.mk/default.asp?ItemID=4B907DB0D4552A4CA1582F80C8DE4DB6 |url-status=dead }}</ref> Сепак оваа ситуација со новопронајдениот „Дневник“ во македонската научна јавност и воопшто кај македонскиот народ нема дилеми околу идентитетот на Мисирков. Имено, потписот со кој Мисирков се потпишал („македонски Бугарин“) означувал Македонец со бугарско државјанство, бидејќи Мисирков до смртта живеел во Бугарија и со тоа тој докажувал дека е државјанин на некоја држава, но Македонец во етничка смисла.<ref>[http://www.a1.com.mk/vesti/default.aspx?VestID=73477 Експерти: Нема дилеми за идентитет на Мисирков - Снежана Веновска Антевска]</ref> ==Значење и влијание== * На Крсте Петков Мисирков му е посветен поетскиот циклус „Попусто, мајко“ на македонскиот поет [[Анте Поповски]].<ref>Анте Поповски, ''Поезија''. Наша книга, Скопје, 1990, стр. 417-435.</ref> * [[Институт за македонски јазик „Крсте Мисирков“|Институтот за македонски јазик]], кој е придружна членка на универзитетот „[[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“|Св. Кирил и Методиј]]“ во [[Скопје]] го носи името „Крсте Мисирков“.<ref>http://www.imj.ukim.edu.mk/ Институт за македонски јазик „Крсте Мисирков“ - Скопје (пристапено на 27.4.2025)</ref> * Едно основно училиште во Скопје го носи името „Крсте Мисирков“.<ref>http://km.edu.mk ООУ „Крсте Мисирков“ (пристапено на 27.4.2025)</ref> * Едно основно училиште во [[Куманово]] го носи името „Крсте Мисирков“.<ref>http://kmku.edu.mk ООУ „Крсте Мисирков“ (пристапено на 27.4.2025)</ref> * Едно основно училиште во [[Гевгелија]] го носи името „Крсте Мисирков“.<ref>http://krstemisirkovgvg.edu.mk {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20250429085438/https://krstemisirkovgvg.edu.mk/ |date=2025-04-29 }} ООУ „Крсте Мисирков“ (пристапено на 27.4.2025)</ref> * Едно основно училиште во [[Радовиш]] го носи името „Крсте Мисирков“.<ref>http://arhiva.radovis.gov.mk/?page_id=8007 {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20250421121703/https://arhiva.radovis.gov.mk/?page_id=8007 |date=2025-04-21 }} ООУ „Крсте Мисирков“ (пристапено на 27.4.2025)</ref> == Галерија == <center> <gallery> Податотека:Lazar Misirkov.jpg|Лазар Мисирков, брат на Крсте Мисирков Податотека:Sergej Misirkov.jpg|Сергеј Мисирков, син на Крсте Мисирков Податотека:Serbian embassy Sofia buys .Misirkiv's book jpg.jpg|Оглас за масовно уништување на книгата „За македонцките работи“ Податотека:Napad vrz deloto na Misirkov.jpg|Напад на делото на Мисирков од страна на М. Грашев Податотека:Proglas za zemanje na bibliotekata na Misirkov.jpg|Проглас за земање на библиотеката на Мисирков Податотека:Misirkov so svoite ucenici vo Bitola.jpg|Мисирков со своите ученици во Битола File:Ракопис за родниот крај - Крсте Мисирков.jpg|Ракопис на Мисирков на народен говор за родниот крај (1900 г.) File:Ракопис на народна песна од родниот крај - Крсте Мисирков.jpg|Ракопис на Мисирков со песни од родниот крај (1900 г.) Податотека:Molba do Petrogradskiot Univerzitet.jpg|Молба на Мисирков до Петроградскиот универзитет Слика:Misirkov Notes on South Slavic Philology and History.jpg|Предговор кон статијата „Белешки кон јужнославјанска филологија и историја“ Слика:Questionnaire_Krastyo_Misirkov,.jpg|Прашалник на Мисирков, пратеник од Бугарската национална партија во Собранието на Бесарабија од 1917 година. </gallery> </center> == Наводи == {{Reflist|2}} == Дополнителни информации == * Блаже Ристовски, ''„Вардар — научно-литературно и опшествено-политичко списание на К.П. Мисирков“, „Институт за македонски јазик Крсте Мисирков“, Скопје, 1966.'' * ''„Крсте Петков Мисирков. Научен собир посветен на 40-годишнината од смртта Скопје 24–25 јуни 1966“, Институт за македонски јазик „Крсте Мисирков“, Скопје, 1966.'' * ''„Крсте Петков Мисирков и национално-културниот развој на македонскиот народ до ослободувањето“, Институт за македонски јазик „Крсте Мисирков“, Скопје, 1976.'' == Поврзано == * [[Погледите на Крсте Петков Мисирков за македонскиот литературен јазик]] * [[Македонскиот јазик за време на преродбата]] * [[Македонското јазично прашање во 19 век]] * [[Македонска преродба]] == Надворешни врски == {{Commons category|Krste Petkov Misirkov}} * [http://www.misirkov.org/ Страница посветена на Мисирков] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20141220160042/http://www.misirkov.org/ |date=2014-12-20 }} {{en}} * [http://ia700408.us.archive.org/1/items/ZaMakedonckiteRaboti/Za_Makedonckite_raboti.pdf Мисирков, К. За македонцките работи. София, 1903] * [http://star.vest.com.mk/default.asp?id=41667&idg=3&idb=626&rubrika=Revija Моштите на Мисирков не се пренесени оти никој не ги барал] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090916072811/http://star.vest.com.mk/default.asp?id=41667&idg=3&idb=626&rubrika=Revija |date=2009-09-16 }}{{mk}} * [http://www.forum.com.mk/Arhiva/Forum48/kultura/kultura.htm Мислења за Крсте Мисирков] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20071028044351/http://www.forum.com.mk/Arhiva/Forum48/kultura/kultura.htm |date=2007-10-28 }} {{mk}} * [http://217.16.70.245/?pBroj=1332&stID=10925&pR=5 „Мисирков не дозволи да биде асимилиран“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090917005134/http://217.16.70.245/?pBroj=1332&stID=10925&pR=5 |date=2009-09-17 }} {{mk}} * [https://archive.today/20130706103409/www.sgu.ru/faculties/historical/sc.publication/vseob.hist./slavyanskiy_sbornik/isaev.php „Нови материјали за животот и дејноста на К. Мисирков“], О. Н. Исаева {{ru}} * [http://www.macbro.org/MK/istorija/ostn/misirkov.html Анализа на животот на Мисирков] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090915225140/http://www.macbro.org/MK/istorija/ostn/misirkov.html |date=2009-09-15 }}{{mk}} * [http://www.vmroyouth.org/misirkov.rtf Дневник на К. П. Мисирков од 1913 г.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110728164955/http://www.vmroyouth.org/misirkov.rtf |date=2011-07-28 }}{{mk}} * [http://www.kroraina.com/knigi/mis/index.html Крсто Иван Кочев и Пето Мисирков, "(Крсте) Петков Мисирков (без коментар)", Македонски научен институт, 1999]{{bg}} * [http://www.promacedonia.org/misirkov.html Историски образ на Мисирков]{{bg}} * [http://www.promacedonia.org/bugarash/misirkov/index.html За книгата "Крсте Мисирков и за бугарските работи во Македонија"]{{bg}} * [http://strumski.com/biblioteka/?id=902 „Народността на Македонците“], в-к "20 юлий. Македоно-одрински лист", год. I, бр. 5, София, 11 май 1924 г. {{Крсте Петков Мисирков}} {{Македонска книжевност}} {{Македонско национално движење}} {{Избрана}} {{Нормативна контрола}} {{DEFAULTSORT:Мисирков, Крсте Петков}} [[Категорија:Македонски писатели]] [[Категорија:Македонски филолози]] [[Категорија:Македонски јазичари]] [[Категорија:Македонски историчари]] [[Категорија:Македонски фолклористи]] [[Категорија:Македонски етнографи]] [[Категорија:Македонски публицисти]] [[Категорија:Македонски револуционери]] [[Категорија:Македонски борци за македонската национална казуза]] [[Категорија:Мисиркови]] [[Категорија:Македонски слависти]] [[Категорија:Македонски македонисти]] [[Категорија:Македонски преселници во Софија]] [[Категорија:Погребани на Централните софиски гробишта]] [[Категорија:Македонски општественици]] [[Категорија:Учители во Битолската машка гимназија]] 8aok5iznefecpntgo190j06yrug7stj Балкански Полуостров 0 1351 5567595 5516174 2026-05-31T07:52:05Z Bjankuloski06 332 5567595 wikitext text/x-wiki {{Infobox peninsulas | name = | local_name = | image_name = Geographic map of Balkan Peninsula mk.svg | image_caption = Карта на Балканскиот Полуостров | locator_map = | mapframe-zoom = 4 | location = [[Југоисточна Европа]] | coordinates = | highest_mount = [[Мусала]] ([[Бугарија]]) | elevation_m = 2925 | country = | demonym = }} '''Балкански Полуостров''' или само '''Балкан''' — полуостров во [[Европа]] и културен и геополитички европски регион. Балканскиот Полуостров опфаќа територија од околу 550.000&nbsp;км<sup>2</sup> и има жители од околу 55 милиони луѓе. Името на полуостровот е од [[Турски јазик|турско потекло]] или поточно од турскиот збор „Balkan“ што значи „ланец пошумени шуми“<ref name="Balkan.">{{наведена енциклопедија|url=http://encarta.msn.com/dictionary_/balkan.html|title="Balkan."|work=Encarta World English Dictionary|publisher=Microsoft Corporation|accessdate=2008-03-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090412052903/http://encarta.msn.com/dictionary_/balkan.html|archivedate=2009-04-12|deadurl=yes|url-status=dead}}</ref> Географските граници на Балканскиот Полуостров варираат во зависност кои параметри се сметаат, но најчесто се сметаат водните површини кои го заобиколуваат полуостровот како што се [[Црно Море]], [[Егејско Море]], [[Јадранско Море]] и реките [[Сава]] и [[Дунав]]. Како и географските, така и политичките граници на полуостровот варираат во зависност од тоа како се земаат предвид, односно врз основа на географската положба на земјите или нивната политичка соработка. Балканскиот Полуостров е познат и под терминот [[Југоисточна Европа]]. == Географија == Од географска гледна точка полуостровот на север најчесто е дефиниран со границата: [[Кварнерски Залив]] - реката [[Купа (река)|Купа]] - реката [[Сава]] - реката [[Дунав]], но се среќаваат и други дефиниции за северната граница кои оваа линија ја поместуваат посеверно. Од исток, запад и југ Полуостровот е обиколен со вода. Највисок врв е [[Мусала]] во [[Рила]] ([[Бугарија]]), втор - [[Митикас]] во [[Олимп]] ([[Грција]]), трети - [[Вихрен]] во [[Пирин]] ([[Бугарија]]) == Политичка поделба == [[File:Balkans mk.svg|thumb|right|250px|Политичка карта на Балканот.]] Држави кои се целосно на Балканскиот Полуостров: * {{знаме|ALB}} * {{знаме|BIH}} * {{знаме|BUL}} * {{знаме|GRE}} * {{знаме|MKD}} * {{знаме|MNE}} * {{знаме|Kosovo}} Држави кои во поголем или помал дел се на Балканскиот Полуостров: * {{знаме|SRB}} - од Јужна Србија до Белград или 73% * {{знаме|CRO}} - 49% од вкупната територија * {{знаме|SLO}} - 27% од вкупната територија Држави кои се скоро надвор од Балканскиот Полуостров: * {{знаме|ROM}} - северна [[Добруџа]]. * {{знаме|TUR}} - [[Источна Тракија|европскиот дел]]. * {{знаме|ITA}} - мал дел од [[Трст (покраина)|покраината Трст]]. == Демографија == Населението на Балканскиот Полуостров според држави е: {| class="wikitable" style="font-size: 95%" |- ! Држава!! Население |- |{{знаме|Albania}} |2.876.591<ref name="Albanian Institute of Statistics">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.instat.gov.al/ |title=Anketa e Matjes së Nivelit të Jetesës 2008 |accessdate=2010-08-31 |archive-date=2019-02-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190210091104/http://www.instat.gov.al/ |url-status=dead }}</ref> |- |{{знаме|Bosnia and Herzegovina}} |4.613.414<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bk.html#People |title=CIA World Factbook |accessdate=2010-08-31 |archive-date=2018-03-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180315193211/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bk.html#People |url-status=dead }}</ref> |- |{{знаме|Bulgaria}} |7.928.901<ref name="National Statistical Institute of Bulgaria">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.nsi.bg/Census_e/Ethnos.htm |title=Population by districts and ethnic group as of 1.03.2001 |accessdate=2009-08-19}}</ref> |- |{{знаме|Croatia}} |4.489.409<ref name=CIA_factbook>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/hr.html |title=CIA World Factbook: Croatia |work=Central Intelligence Agency, United States |date=2009-02-24 |accessdate=2009-02-25 |archive-date=2020-05-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200515110629/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/hr.html |url-status=dead }}</ref> |- |{{знаме|Greece}} |11.257.285<ref name="Eurostat">{{Наведена мрежна страница|url=http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do?tab=table&language=en&pcode=tps00001&tableSelection=1&footnotes=yes&labeling=labels&plugin=1 |title=Total population |publisher=Eurostat |date=2009-01-01 |accessdate=2009-08-02}}</ref> |- |''{{знаме|Kosovo}}'' |1.733.872<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.ks-gov.net/ESK/eng/ |title=Statistical office of Kosovo |publisher=Ks-gov.net |date= |accessdate=2010-04-17 |archive-date=2010-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100405083118/http://www.ks-gov.net/esk/eng/ |url-status=dead }}</ref> |- |{{знаме|Italy}} |236.520 во покраината Трст<ref>Италијански попис од 2009</ref> |- |{{знаме|Macedonia}} |2.103.721<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.stat.gov.mk/english/glavna_eng.asp |title=State Statistical Office, Republic of Macedonia |publisher=Stat.gov.mk |date= |accessdate=2010-04-17 |archive-date=2004-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20041216214204/http://www.stat.gov.mk/english/glavna_eng.asp?br=35 |url-status=dead }}</ref> |- |{{знаме|Montenegro}} |620.145<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.monstat.cg.yu/Popis/Popis01a.zip |title=Official results of the 2003 Montenegrin census |accessdate=2010-08-31 |archive-date=2008-11-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081118173318/http://www.monstat.cg.yu/Popis/Popis01a.zip |url-status=dead }}</ref> |- |{{знаме|Romania}} |971.643<ref>715.151 [[Констанца (округ)]] и 256.492 луѓе во [[Тулчеа (округ)]], [http://www.recensamant.ro/ Recenseamant.ro]</ref> во [[Добруџа]] |- |{{знаме|Serbia}} |7.334.935<ref>2009 estimate by {{Наведена мрежна страница |url=http://webrzs.stat.gov.rs/axd/index.php |title=The Statistical Office of the Republic of Serbia |date= |accessdate=2010-04-23 |archive-date=2015-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150203012059/http://webrzs.stat.gov.rs/axd/index.php |url-status=dead }}</ref> |- |{{знаме|Slovenia}} |2.038.733<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.stat.si/eng/novica_prikazi.aspx?id=2505 |publisher=Statistical Office of the Republic of Slovenia |title=Population, Slovenia, 31 March 2009 |date=2009-07-31 |accessdate=2010-04-23 |archive-date=2010-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100107065149/http://www.stat.si/eng/novica_prikazi.aspx?id=2505 |url-status=dead }}</ref> |- |{{знаме|Turkey}} |10.691.518<ref>{{Наведена мрежна страница|author=Turkish Statistical Institute|authorlink=Turkish Statistical Institute|publisher=Turkish Statistical Institute|url=http://tuikapp.tuik.gov.tr/adnksdagitapp/adnks.zul?dil=2|title=2009 Census, population by provinces and districts|accessdate=2010-08-31|archive-date=2012-10-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20121010171803/http://tuikapp.tuik.gov.tr/adnksdagitapp/adnks.zul?dil=2|url-status=dead}}</ref> во европскиот дел на Турција |} :'''''Забелешка''': Голем дел од териториите на Хрватска и Словенија не се дел од Балканот, но во оваа табела целокупното население на овие држави е вклучено.'' ==Балканот како тема во уметноста и во популарната култура== ===Балканот како тема во книжевноста=== * „[[Амамот Балканија]]“ - книга на српскиот писател [[Владислав Бајац]].<ref>Магор, ''Каталог 2015''. Скопје, 2015, стр. 17.</ref> * „[[Старинарницата Балкан]]“ - книга на македонскиот писател [[Атанас чупоски]].<ref>Магор, ''Каталог 2015''. Скопје, 2015, стр. 23.</ref> * „Балкански патопис“ (''Balkanski putopis'') - песна на српскиот поет [[Миодраг Павловиќ]].<ref>Miodrag Pavlović, Izabrane pesme. Beograd: Rad, 1979, стр. 67.</ref> * „Загатливи балкански прашалници“ - песна на македонскиот писател [[Славко Јаневски]] од 1966 година.<ref>Славко Јаневски, ''Евангелие по Итар Пејо''. Скопје: Кочо Рацин, 1966, стр. 30.</ref> * „Балканец“ (''Balkanac'') - песна на [[Десанка Максимовиќ]].<ref>D. Maksimović, ''Pesme''. Beograd: Rad, 1964, str. 99-100.</ref> ===Балканот како мотив во музиката=== * „Балкан“ - песна на рок-групата „[[Азра]]“ од 1980 година.<ref>[http://www.terapija.net/mjuzik.asp?ID=315 Terapija.net, Azra: Diskografija 1980-1983 (посетено на 10.1.2016)]</ref> * „Балкан Бој“ (''Balkan Boj'') - песна на црногорскиот музичар [[Рамбо Амадеус]] од 1989 година.<ref>[https://www.discogs.com/Rambo-Amadeus-Ho%C4%87emo-Gusle/release/1157021 DISCOGS, Rambo Amadeus ‎– Hoćemo Gusle! (пристапено на 25.8.2019)]</ref> * „Балкан“ - песна на македонската енто-група „Dragan Dautovski Quartet“.<ref>Dragan Dautovski Quartet, The Path of the Sun. Dragan Dautovski - DDQ Music, DDQM 002, 2008.</ref> * „Хотел Балкан“ - песна на српскиот [[Поп-музика|поп]]-пејач [[Здраво Чолиќ]].<ref>Zdravko Čolić, Sarajevo Koševo 2010 / Live, AZ PR Productions.</ref> == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * {{Наведено списание |last=Banac |first=Ivo |authorlink=Ivo Banac |year=1992 |title=Historiography of the Countries of Eastern Europe: Yugoslavia |journal=[[American Historical Review]] |volume=97 |issue=4 |publisher=University of Chicago Press |pages=1084–1104 |url=http://links.jstor.org/sici?sici=0002-8762(199210)97%3A4%3C1084%3AY%3E2.0.CO%3B2-O |format=fee required |accessdate=2008-06-19 |doi=10.2307/2165494|jstor=2165494 | issn = 0002-8762}} * {{Наведена книга |last=Banac |first=Ivo |title=The National Question in Yugoslavia: Origins, History, Politics |year=1984 |publisher=Cornell University Press |location=Ithaca, N.Y. |isbn=978-0-8014-9493-2}} * Carter, Francis W., ed. ''An Historical Geography of the Balkans'' Academic Press, 1977. * Dvornik, Francis. ''The Slavs in European History and Civilization'' Rutgers University Press, 1962. * Fine, John V. A., Jr. ''The Early Medieval Balkans: A Critical Survey from the Sixth to the Late Twelfth Century'' [1983]; ''The Late Medieval Balkans: A Critical Survey from the Late Twelfth Century to the Ottoman Conquest.'' Ann Arbor: University of Michigan Press, [1987]. * {{Наведена книга |last=Jelavich |first=Barbara |authorlink=Barbara Jelavich |title=History of the Balkans |date=1983-07-29 |publisher=Cambridge University Press}} * {{Наведена книга |last=Jelavich |first=Charles and Jelavich, Barbara, eds. |title=The Balkans In Transition: Essays on the Development of Balkan Life and Politics Since the Eighteenth Century |year=1963 |publisher=University of California Press}} * {{Наведена книга | last=Kitsikis | first=Dimitri | authorlink=Dimitri Kitsikis | title=La montée du national-bolchevisme dans les Balkans. Le retour à la Serbie de 1830 | publisher=Avatar | location=Paris | year=2008 }} * Lampe, John R., and Marvin R. Jackson; ''Balkan Economic History, 1550–1950: From Imperial Borderlands to Developing Nations'' Indiana University Press, 1982 * Király, Béla K., ed. ''East Central European Society in the Era of Revolutions, 1775–1856.'' 1984 * {{Наведена книга |last=Komlos |first=John |authorlink=John Komlos |title=Economic Development in the Habsburg Monarchy and in the Successor States |series=East European Monographs #28 |date=1990-10-15 |publisher=East European Monographs |location= |isbn=978-0-88033-177-7}} * {{Наведена книга |last=Mazower |first=Mark |authorlink=Mark Mazower |title=The Balkans: A Short History |series=[[Modern Library Chronicles]] |year=2000 |publisher=[[Random House]] |location=New York |isbn=0-679-64087-8 }} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Балкански Полуостров| ]] [[Категорија:Региони во Европа]] [[Категорија:Полуострови во Европа]] [[Категорија:Југоисточна Европа]] p76vcgk4ovhtg9jl86lokvwx44sehr4 5567599 5567595 2026-05-31T08:08:45Z Bjankuloski06 332 5567599 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Balkan topo mk.jpg|thumb|250px|Географски граници според линијата Сава-Купа]] [[Податотека:Balkan peninsula line.jpg|thumb|250px|Географски граници според помалку познатата јадранско-црноморска линија]] '''Балкански Полуостров''' или само '''Балкан''' — полуостров во [[Европа]] и културен и геополитички европски регион. Полуостровот опфаќа територија од околу 550.000&nbsp;км<sup>2</sup> и има жители од околу 55 милиони луѓе. Името на полуостровот е од [[Турски јазик|турско потекло]] или поточно од турскиот збор „Balkan“ што значи „ланец пошумени шуми“<ref name="Balkan.">{{наведена енциклопедија|url=http://encarta.msn.com/dictionary_/balkan.html|title="Balkan."|work=Encarta World English Dictionary|publisher=Microsoft Corporation|accessdate=2008-03-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090412052903/http://encarta.msn.com/dictionary_/balkan.html|archivedate=2009-04-12|deadurl=yes|url-status=dead}}</ref> Географските граници на Балканскиот Полуостров варираат во зависност кои параметри се сметаат, но најчесто се сметаат водните површини кои го заобиколуваат полуостровот како што се [[Црно Море]], [[Егејско Море]], [[Јадранско Море]] и реките [[Сава]] и [[Дунав]]. Како и географските, така и политичките граници на полуостровот варираат во зависност од тоа како се земаат предвид, односно врз основа на географската положба на земјите или нивната политичка соработка. Балканскиот Полуостров е познат и под терминот [[Југоисточна Европа]]. == Географија == Од географска гледна точка полуостровот на север најчесто е дефиниран со границата: [[Кварнерски Залив]] - реката [[Купа (река)|Купа]] - реката [[Сава]] - реката [[Дунав]], но се среќаваат и други дефиниции за северната граница кои оваа линија ја поместуваат посеверно. Од исток, запад и југ Полуостровот е обиколен со вода. Највисок врв е [[Мусала]] во [[Рила]] ([[Бугарија]]), втор - [[Митикас]] во [[Олимп]] ([[Грција]]), трети - [[Вихрен]] во [[Пирин]] ([[Бугарија]]) == Политичка поделба == [[File:Balkans mk.svg|thumb|right|250px|Политичка карта на Балканот.]] Држави кои се целосно на Балканскиот Полуостров: * {{знаме|ALB}} * {{знаме|BIH}} * {{знаме|BUL}} * {{знаме|GRE}} * {{знаме|MKD}} * {{знаме|MNE}} * {{знаме|Kosovo}} Држави кои во поголем или помал дел се на Балканскиот Полуостров: * {{знаме|SRB}} - од Јужна Србија до Белград или 73% * {{знаме|CRO}} - 49% од вкупната територија * {{знаме|SLO}} - 27% од вкупната територија Држави кои се скоро надвор од Балканскиот Полуостров: * {{знаме|ROM}} - северна [[Добруџа]]. * {{знаме|TUR}} - [[Источна Тракија|европскиот дел]]. * {{знаме|ITA}} - мал дел од [[Трст (покраина)|покраината Трст]]. == Демографија == Населението на Балканскиот Полуостров според држави е: {| class="wikitable" style="font-size: 95%" |- ! Држава!! Население |- |{{знаме|Albania}} |2.876.591<ref name="Albanian Institute of Statistics">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.instat.gov.al/ |title=Anketa e Matjes së Nivelit të Jetesës 2008 |accessdate=2010-08-31 |archive-date=2019-02-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190210091104/http://www.instat.gov.al/ |url-status=dead }}</ref> |- |{{знаме|Bosnia and Herzegovina}} |4.613.414<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bk.html#People |title=CIA World Factbook |accessdate=2010-08-31 |archive-date=2018-03-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180315193211/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bk.html#People |url-status=dead }}</ref> |- |{{знаме|Bulgaria}} |7.928.901<ref name="National Statistical Institute of Bulgaria">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.nsi.bg/Census_e/Ethnos.htm |title=Population by districts and ethnic group as of 1.03.2001 |accessdate=2009-08-19}}</ref> |- |{{знаме|Croatia}} |4.489.409<ref name=CIA_factbook>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/hr.html |title=CIA World Factbook: Croatia |work=Central Intelligence Agency, United States |date=2009-02-24 |accessdate=2009-02-25 |archive-date=2020-05-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200515110629/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/hr.html |url-status=dead }}</ref> |- |{{знаме|Greece}} |11.257.285<ref name="Eurostat">{{Наведена мрежна страница|url=http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do?tab=table&language=en&pcode=tps00001&tableSelection=1&footnotes=yes&labeling=labels&plugin=1 |title=Total population |publisher=Eurostat |date=2009-01-01 |accessdate=2009-08-02}}</ref> |- |''{{знаме|Kosovo}}'' |1.733.872<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.ks-gov.net/ESK/eng/ |title=Statistical office of Kosovo |publisher=Ks-gov.net |date= |accessdate=2010-04-17 |archive-date=2010-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100405083118/http://www.ks-gov.net/esk/eng/ |url-status=dead }}</ref> |- |{{знаме|Italy}} |236.520 во покраината Трст<ref>Италијански попис од 2009</ref> |- |{{знаме|Macedonia}} |2.103.721<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.stat.gov.mk/english/glavna_eng.asp |title=State Statistical Office, Republic of Macedonia |publisher=Stat.gov.mk |date= |accessdate=2010-04-17 |archive-date=2004-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20041216214204/http://www.stat.gov.mk/english/glavna_eng.asp?br=35 |url-status=dead }}</ref> |- |{{знаме|Montenegro}} |620.145<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.monstat.cg.yu/Popis/Popis01a.zip |title=Official results of the 2003 Montenegrin census |accessdate=2010-08-31 |archive-date=2008-11-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081118173318/http://www.monstat.cg.yu/Popis/Popis01a.zip |url-status=dead }}</ref> |- |{{знаме|Romania}} |971.643<ref>715.151 [[Констанца (округ)]] и 256.492 луѓе во [[Тулчеа (округ)]], [http://www.recensamant.ro/ Recenseamant.ro]</ref> во [[Добруџа]] |- |{{знаме|Serbia}} |7.334.935<ref>2009 estimate by {{Наведена мрежна страница |url=http://webrzs.stat.gov.rs/axd/index.php |title=The Statistical Office of the Republic of Serbia |date= |accessdate=2010-04-23 |archive-date=2015-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150203012059/http://webrzs.stat.gov.rs/axd/index.php |url-status=dead }}</ref> |- |{{знаме|Slovenia}} |2.038.733<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.stat.si/eng/novica_prikazi.aspx?id=2505 |publisher=Statistical Office of the Republic of Slovenia |title=Population, Slovenia, 31 March 2009 |date=2009-07-31 |accessdate=2010-04-23 |archive-date=2010-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100107065149/http://www.stat.si/eng/novica_prikazi.aspx?id=2505 |url-status=dead }}</ref> |- |{{знаме|Turkey}} |10.691.518<ref>{{Наведена мрежна страница|author=Turkish Statistical Institute|authorlink=Turkish Statistical Institute|publisher=Turkish Statistical Institute|url=http://tuikapp.tuik.gov.tr/adnksdagitapp/adnks.zul?dil=2|title=2009 Census, population by provinces and districts|accessdate=2010-08-31|archive-date=2012-10-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20121010171803/http://tuikapp.tuik.gov.tr/adnksdagitapp/adnks.zul?dil=2|url-status=dead}}</ref> во европскиот дел на Турција |} :'''''Забелешка''': Голем дел од териториите на Хрватска и Словенија не се дел од Балканот, но во оваа табела целокупното население на овие држави е вклучено.'' ==Балканот како тема во уметноста и во популарната култура== ===Балканот како тема во книжевноста=== * „[[Амамот Балканија]]“ - книга на српскиот писател [[Владислав Бајац]].<ref>Магор, ''Каталог 2015''. Скопје, 2015, стр. 17.</ref> * „[[Старинарницата Балкан]]“ - книга на македонскиот писател [[Атанас чупоски]].<ref>Магор, ''Каталог 2015''. Скопје, 2015, стр. 23.</ref> * „Балкански патопис“ (''Balkanski putopis'') - песна на српскиот поет [[Миодраг Павловиќ]].<ref>Miodrag Pavlović, Izabrane pesme. Beograd: Rad, 1979, стр. 67.</ref> * „Загатливи балкански прашалници“ - песна на македонскиот писател [[Славко Јаневски]] од 1966 година.<ref>Славко Јаневски, ''Евангелие по Итар Пејо''. Скопје: Кочо Рацин, 1966, стр. 30.</ref> * „Балканец“ (''Balkanac'') - песна на [[Десанка Максимовиќ]].<ref>D. Maksimović, ''Pesme''. Beograd: Rad, 1964, str. 99-100.</ref> ===Балканот како мотив во музиката=== * „Балкан“ - песна на рок-групата „[[Азра]]“ од 1980 година.<ref>[http://www.terapija.net/mjuzik.asp?ID=315 Terapija.net, Azra: Diskografija 1980-1983 (посетено на 10.1.2016)]</ref> * „Балкан Бој“ (''Balkan Boj'') - песна на црногорскиот музичар [[Рамбо Амадеус]] од 1989 година.<ref>[https://www.discogs.com/Rambo-Amadeus-Ho%C4%87emo-Gusle/release/1157021 DISCOGS, Rambo Amadeus ‎– Hoćemo Gusle! (пристапено на 25.8.2019)]</ref> * „Балкан“ - песна на македонската енто-група „Dragan Dautovski Quartet“.<ref>Dragan Dautovski Quartet, The Path of the Sun. Dragan Dautovski - DDQ Music, DDQM 002, 2008.</ref> * „Хотел Балкан“ - песна на српскиот [[Поп-музика|поп]]-пејач [[Здраво Чолиќ]].<ref>Zdravko Čolić, Sarajevo Koševo 2010 / Live, AZ PR Productions.</ref> == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * {{Наведено списание |last=Banac |first=Ivo |authorlink=Ivo Banac |year=1992 |title=Historiography of the Countries of Eastern Europe: Yugoslavia |journal=[[American Historical Review]] |volume=97 |issue=4 |publisher=University of Chicago Press |pages=1084–1104 |url=http://links.jstor.org/sici?sici=0002-8762(199210)97%3A4%3C1084%3AY%3E2.0.CO%3B2-O |format=fee required |accessdate=2008-06-19 |doi=10.2307/2165494|jstor=2165494 | issn = 0002-8762}} * {{Наведена книга |last=Banac |first=Ivo |title=The National Question in Yugoslavia: Origins, History, Politics |year=1984 |publisher=Cornell University Press |location=Ithaca, N.Y. |isbn=978-0-8014-9493-2}} * Carter, Francis W., ed. ''An Historical Geography of the Balkans'' Academic Press, 1977. * Dvornik, Francis. ''The Slavs in European History and Civilization'' Rutgers University Press, 1962. * Fine, John V. A., Jr. ''The Early Medieval Balkans: A Critical Survey from the Sixth to the Late Twelfth Century'' [1983]; ''The Late Medieval Balkans: A Critical Survey from the Late Twelfth Century to the Ottoman Conquest.'' Ann Arbor: University of Michigan Press, [1987]. * {{Наведена книга |last=Jelavich |first=Barbara |authorlink=Barbara Jelavich |title=History of the Balkans |date=1983-07-29 |publisher=Cambridge University Press}} * {{Наведена книга |last=Jelavich |first=Charles and Jelavich, Barbara, eds. |title=The Balkans In Transition: Essays on the Development of Balkan Life and Politics Since the Eighteenth Century |year=1963 |publisher=University of California Press}} * {{Наведена книга | last=Kitsikis | first=Dimitri | authorlink=Dimitri Kitsikis | title=La montée du national-bolchevisme dans les Balkans. Le retour à la Serbie de 1830 | publisher=Avatar | location=Paris | year=2008 }} * Lampe, John R., and Marvin R. Jackson; ''Balkan Economic History, 1550–1950: From Imperial Borderlands to Developing Nations'' Indiana University Press, 1982 * Király, Béla K., ed. ''East Central European Society in the Era of Revolutions, 1775–1856.'' 1984 * {{Наведена книга |last=Komlos |first=John |authorlink=John Komlos |title=Economic Development in the Habsburg Monarchy and in the Successor States |series=East European Monographs #28 |date=1990-10-15 |publisher=East European Monographs |location= |isbn=978-0-88033-177-7}} * {{Наведена книга |last=Mazower |first=Mark |authorlink=Mark Mazower |title=The Balkans: A Short History |series=[[Modern Library Chronicles]] |year=2000 |publisher=[[Random House]] |location=New York |isbn=0-679-64087-8 }} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Балкански Полуостров| ]] [[Категорија:Региони во Европа]] [[Категорија:Полуострови во Европа]] [[Категорија:Југоисточна Европа]] f7sppnilehd4ti5gy9xkfjzmeffuae0 Виолина 0 2038 5567461 5524819 2026-05-30T23:49:15Z Bjankuloski06 332 /* Извори */ 5567461 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Музички инструмент |name=Виолина |names= |image=Violin VL100.jpg |image_capt=стандардна современа виолина прикажана од напред и од страна |background=string |classification=[[гудачки инструменти]] |hornbostel_sachs= |hornbostel_sachs_desc= |range= [[Податотека:Range violin.png|130px|center]] |related=*[[виола]], [[виолончело|чело]], [[контрабас]] }} '''Виолина'''<ref>{{ДРМЈ|виолина}}</ref><ref>{{ОДРМЈ|виолина}}</ref>, '''цигулка'''<ref>{{ДРМЈ|цигулка}}</ref><ref>{{ОДРМЈ|цигулка}}</ref>, '''ќемане'''<ref>{{ДРМЈ|ќемане}}</ref><ref>{{ОДРМЈ|ќемане}}</ref> или '''кемане'''<ref>{{ДРМЈ|кемане}}</ref><ref>{{ОДРМЈ|кемане}}</ref> — [[Гудачки инструменти|гудачки инструмент]] кој има четири жици, кои се штимаат во интервал на чиста [[квинта]]. Жиците, почнувајќи од најдлабоката, се штимаат во висина на следните тонови: ге (g), де1 (d1), а1 (а1), е2 (е2). Виолината е најмалиот инструмент во семејството на [[гудачки инструменти|гудачки]] ([[жичени инструменти|жичени]]) инструменти, каде уште спаѓаат и виолата, виолончелото и контрабасот.<br /> {{Audio|Violin fingered.ogg|'''Звук на виолина'''}} == Делови на виолината == Виолината се состои од два главни дела: [[гудало]] (лак) и виолина.<ref>[http://www.kreni.com/direktorijum/redirect/95348 Виолина ([[српски јазик|срп.]])]</ref> '''[[Гудало]] (лак)''' - должината на гудалото изнесува 74 сантиметри, а тежината варира помеѓу 55 и 65 грама (обично е околу 60 грама). Главните негови делови се: * Стап - претежно изграден од дрво наречено пернабуко, бидејќи доаѓа од истоимената област во [[Бразил]]. Ова дрво е силно и флексибилно во исто време, што е главна одлика за правење добро гудало. Прв кој почнал да го користи тоа дрво за оваа намена, бил творецот Тоурте, на крајот од 18. век. * Струни - направени од обработени коњски влакна, прицврстени на двата краја на гудалото (лакот), горниот - врв и долниот - т.н.. жабица. Едно гудало содржи околу 150 коњски влакна. Жабицата се затега со завртка изработена од [[метал]], со чија помош се затегаат и отпуштаат струните. Неопходно е да се спомене и [[калафониум]]от, средството за премачкување на струните, за да се оствари подобар контакт помеѓу гудалото и жиците. [[Калафониум]]от се прави од [[смола]]. '''Виолина''' - виолината се состои од кутија (резонатор), која го засилува звукот на жиците. Нејзиниот горен дел е од [[смрека|смреково]] дрво, со исечени отвори во форма на латиничната буква ''ф'', и затоа се викаат f-отвори. Долната страна - дното е направена од [[јавор]]ово дрво. Страниците на кутијата се составени од шест штички, на чии состави со горната и долната страница, од внатрешната страна, се поставени клинови. Кутијата продолжува со заоблен врат. Помеѓу вратот и главата се наоѓа праг, штичка од тврдо дрво([[абонос]]). Во главата се всадени четири чивии, а главата завршува со полжав. На кутијата се наоѓа мовче (кобилица) - тенка дрвена штичка, чија функција е да го пренесува треперењето на жиците врз кутијата, а нејзината заобленост на горната страна овозможува свирење на секоја жица посебно. На долниот крај на кутијата жиците се прицврстени со т.н. кордар. Кордарот со еден јазол што поминува преку долниот праг е прицврстен за едно копче. [[Податотека:Violin Details.jpg|thumb|310px|left|Детали на виолината]] ==Виолината како тема во уметноста и во популарната култура== Виолината се јавува како тема во делата од уметноста и популарната култура, како: * „Виолина и малку нервоза“ (руски: ''Скрипка и немного нервно'') — песна на рускиот поет [[Владимир Мајаковски]] од 1914 година.<ref>Владимир Мајаковски, ''Песме и поеме''. Нови Сад: Академска књига, 2015, стр. 44-45.</ref> * „Виолина“ — песна на српскиот поет [[Владислав Петковиќ - Дис]].<ref>Владислав Петковић-Дис, ''Песме''. Београд: Рад, 1960, стр. 32-33.</ref> * „Виолина“ — песна на српскиот поет [[Васко Попа]].<ref>Васко Попа, ''Поезија (избор)''. Скопје: Култура; Београд: Нолит, 1968, стр. 20-21.</ref> * „Виолина“ — песна на македонскиот поет [[Наум Целакоски (етнограф)|Наум Целакоски]] од 1991 година.<ref>Наум Целакоски, ''Пролог'', 1998, стр. 21-22.</ref> * „[[Виолината на Ротшилд]]“ ([[руски]]: ''Скрипка Ротшильда'') — [[расказ]] на рускиот писател [[Антон Чехов]] од 1894 година. == Надворешни врски == * [http://www.a1.com.mk/vesti/default.aspx?VestID=62797 Виолина продадена за 3,5 милиони долари] * [http://www.youtube.com/watch?v=Tv47qlCmen4 Виолина] == Извори == {{наводи}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Виолина| ]] [[Категорија:Гудачки инструменти]] [[Категорија:Жичени инструменти]] [[Категорија:Италијански пронајдоци]] 8q5gblfxguzopb3sh49wcrcbqz4hup8 Штип 0 2084 5567726 5559957 2026-05-31T11:00:33Z Forbidden History 89259 /* Познати личности */ 5567726 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Штип | native_name = | native_name_lang = <!-- ISO 639-2 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{lang}} instead --> | settlement_type = Град | image_skyline = Štip 23.JPG | image_alt = | image_caption = Панорама на Штип | image_flag = | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = | shield_alt = | nickname = | motto = | image_map = | map_alt = | map_caption = Местоположба на Штип во [[Македонија]] | pushpin_map = Македонија | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 41 |latm = 44 |lats = 00 |latNS = N | longd = 22 |longm = 11 |longs = 00 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = inline,title | coordinates_footnotes = | subdivision_type = [[Список на држави во светот|Држава]] | subdivision_name = [[Република Македонија]] | subdivision_type1 = [[Региони на Македонија|Регион]] | subdivision_name1 = [[Источен Регион]] | subdivision_type2 = [[Општини во Македонија|Општина]] | subdivision_name2 = [[Општина Штип]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | established_title = | established_date = | founder = | seat_type = | seat = | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = | leader_name = <!-- established -->| unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> <!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --> <!-- for references: use <ref> tags --> | area_footnotes = | area_urban_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_rural_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_metro_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_magnitude = <!-- <ref> </ref> --> | area_note = | area_water_percent = | area_rank = | area_blank1_title = | area_blank2_title = <!-- square kilometers --> | area_total_km2 = | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_urban_km2 = | area_rural_km2 = | area_metro_km2 = | area_blank1_km2 = | area_blank2_km2 = <!-- hectares --> | area_total_ha = | area_land_ha = | area_water_ha = | area_urban_ha = | area_rural_ha = | area_metro_ha = | area_blank1_ha = | area_blank2_ha = <!-- dunams used in Middle East articles only --> | dunam_link = <!-- which dunam to link --> | area_total_dunam = | area_land_dunam = | area_water_dunam = | area_urban_dunam = | area_rural_dunam = | area_metro_dunam = | area_blank1_dunam = | area_blank2_dunam = | length_km = | width_km = | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 340 | population_footnotes = | population_total = 42,000 | population_as_of = 2021 | population_density_km2 = auto | population_demonym = штипјанец, штипјанка, [[Список на луѓе од Штип|штипјани]]<ref>{{ОДРМЈ|Штип}}</ref><ref>{{ДРМЈ|Штип}}</ref> | population_note = | timezone1 = [[UTC+01:00|UTC+1]] | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[UTC+2]] | utc_offset1_DST = | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = | area_code = +389 032 | blank_name = [[Автомобилски регистарски таблички во Македонија|Рег. таб.]] | blank_info = ST | blank1_name = [[патрон (светител)|Патрон]] | blank1_info = [[Свети Никола]] | iso_code = | website = [http://www.stip.gov.mk/ www.stip.gov.mk] | footnotes = }} '''Штип''' — град во источниот дел на [[Република Македонија]], распространет по долините на [[река|реките]] [[Брегалница]] и Отиња. Според пописот на [[население]]то од [[2002]] година, градот имал 40.016 (43.625 со [[Ново Село (штипска населба)|Ново Село]]) жители и претставува најголемиот град во [[Источна Македонија]] и седми град по големина во [[Македонија]] (со 42 000 жители според [[Попис на населението во Македонија (2021)|Пописот од 2021]] година). Штип е седиште на [[Општина Штип|Штипската Општина]] и центар на Источнопланскиот Регион. Штип е еден од најстарите градови во [[Република Македонија|Македонија]]. Во [[2008]] година, [[Свети Никола]] бил прогласен за заштитник на градот.<ref name="XVIII 2014">Љ.Ш., „Утре во Ново Село ќе биде отворен музеј со восочни фигури на револуционери“, ''Дневник'', година XVIII, број 5646, петок, 19 декември 2014, стр. 21.</ref> == Историја == Во пишуваните документи, името [[Астибо]] за првпат го споменува античкиот хроничар Полиен во [[3 век]] пр. н.е, кој известувал дека во [[река]]та [[Астибо]] (денешна [[Брегалница]]), биле крунисувани [[Пајонци|пајонските]] [[крал]]еви. Македонскиот крал [[Александар|Александар Први]] околу [[360]] година п.н.е. го приклучил ова подрачје кон [[Античка Македонија|античко-македонското царство]]. Штип се спомнува во [[1 век]] од н.е., во време на [[Стар Рим|римскиот]] цар [[Тибериј]] ([[14]]-[[37]] година) како [[Пајонија|пајонскиот]] град [[Астибо]] и се вбројувал меѓу поголемите и позначајни старопајонски градови во источна Македонија. Научниците го лоцираат Астибо на просторот од денешниот стар дел на градот Штип, на источните падини на ридот Исар и местата Стар Конак, Тузлија и Горно Маало. Градот е забележен и во [[Табула Појтингемијана]] (античка карта од [[4 век]]) како населба, една од станиците на патот за [[Стоби]]-Пауталија ([[Ќустендил]]) – [[Сердика]] ([[Софија]]).<ref name="ReferenceA">Општина Штип, ''ШТИП - ТУРИСТИЧКИ ИНФОРМАТОР, Со карта на градот''. Штип: Општина Штип, 2011, стр. 7.</ref> [[Податотека:Stip-kraiXIXv.jpg|мини|лево|Штип кон крајот на XIX век]] Во доцната [[антика]] и во раниот византиски период, населбата постоела под името [[Стипеон]], а во средниот век, околу [[6 век|6]] и [[7 век]], таа го добила денешното име Штип. Во средниот век, некаде кон крајот на [[4 век]] и во текот на [[7 век]], за време на освојувањата на [[Авари]]те и [[Словени]]те на [[Балкан]]от настрадале речиси сите доцноантички и рановизантиски градови, вклучувајќи го и Стипеон. Штип постоел и во времето на [[Самоилово царство|Самуиловото Царство]], во периодот меѓу [[976]] и [[1014]] година, а подоцна го освоиле [[Византија|Византијците]]. Во [[9 век]], градот бил под [[Бугарија|бугарска]] власт, а по [[Битка кај Велбужд|Битката кај Велбужд]] крај ([[Ќустендил]]), Штип потпаднал под [[Србија|српскиот]] владетел [[Стефан Дечански]]. === Османлиски период === Во [[1395]] година, Штип конечно паднал под власта на [[Отоманско Царство|Османлиското Царство]] и станал каза (нахија) во составот на Ќустендилскиот санџак. Оттогаш, па сè до [[17 век]], постојат малку пишувани документи за судбината на Штип. Со [[шпанска инквизиција|шпанската инквизиција]] во почетокот на XVI век голем број на [[Евреи]] - [[Сефарди]] побегнале на територијата на Османлиското Царство, а дел од нив се населиле во Штип, што може да се забележи од турските извори од 1519 година кога во Штип живееле 38 еврејски семејства или 200 души.<ref>{{Наведена книга |title= Штип од 1900 до 1912 година |last= Цацков |first= Оливер |year= 2013 |publisher= Организација на резервните офицери на Република Македонија |location= Скопје |isbn= 9789989211225 |page= 77}}</ref> Во еден документ од [[1620]] година, градот е спомнат како [[епископ]]ско седиште, а во [[1661]] година низ Штип поминал познатиот турски патописец [[Евлија Челебија]]. Тој го опишал градот со следниве зборови:<ref>Општина Штип, ''ШТИП - ТУРИСТИЧКИ ИНФОРМАТОР, Со мапа на градот''. Штип: Општина Штип, 2011, стр. 4-7.</ref> [[Податотека:Štip stara razglednica.jpg|мини|лево|Пазарот и градскиот часовник во Штип во почетокот на XX век]] [[Податотека:Emir Kucuk Sultanov Most vo 1919.jpg|мини|лево|Емир Ќучук Султанов мост на реката Брегалница во почетокот на XX век (изграден во 1672 година)]] "''Штип е кадилак со тврдина на ридот што чува стража. Во градот има џамии, бањи, голем карван-сарај и мала река''." Евлија Челебија запишал дека Штип имал 2.240 куќи, 24 муслимански храмови (џамии и месџети), седум теќиња, седум ана, два амама, еден карван-сарај, единаесет мектеби и една медреса. Градот имал чаршија со 450 занаетчиски и трговски дуќани, со безистен полн со скапоцена стока од сите седум подрачја на светот.<ref>Македонските градови во турско време, Зоран Сенев, Киро Герасимов, Кочани, 2004, стр. 85</ref> Францускиот конзул Божур забележал дека во 1800 година градот имал од 3 до 4.000 жители.<ref>Стојмилов, А., (2005), Социоекономска географија на Република Македонија, ПМФ, Скопје</ref> За време на австриско-турската војна, во [[1689]] година, Штип бил освоен од [[Австроунгарија|Австроунгарците]], но во [[1691]] година повторно го зазеле Турците.<ref name="ReferenceA"/> Во времето на Австриско-турската војна, градот претрпел големи оштетувања. Имено, при навлегувањето во градот, есента 1689 година, по наредба на генералот Пиколомини, најпрво го ограбиле, а потоа го запалиле. По овие страдања, Штип не можел да закрепне сè до XIX век, по што повторно се враќа во поранешниот сјај. Познатиот француски балканолог - Ами Буе (1794-1881), го посетил Штип во средината на XIX век и го нарекол златен град, кој тогаш имал околу 20.000 жители, од кои повеќето од половината биле христијанско население, град со развиена градска чаршија, со убави џамии, многу јавни чешми итн. Во овој период, Штип претставувал економски и културен центар во Источна Македонија. Во градот имало развиено занаетчиство од кое се издвојувале: кожарството, којунџиството, бочварството, чевларството и други. Штипските трговци-пазарџии, своите стоки натоварени на коњи ги разнесувале по околните кази. Токму во Штип, постоеле шарлаганџиски работилници во кои се преработувал афион.<ref>Македонските градови во турско време, Зоран Сенев, Киро Герасимов, Кочани,2004,стр. 86</ref> [[File:Книгата на Петър Завоев Град Щип.jpg|thumb|мини|Книгата на писателот од Штип Петар Завоев "Град Штип"]] Во [[1830]] година, во Штип било отворено првото училиште на народен јазик, а во [[1868]] година, [[Јосиф Ковачев]] ([[1839]]-[[1898]]) го отворил првото педагошко училиште. Нешто подоцна, во [[1872]] година започнало со работа првото народно читалиште "Дејателност". При крајот на [[XIX век]], од [[1894]] до [[1896]] година, во училиштето (изградено во [[1872]] година) во [[Ново Село (Штип)|Ново Село]] предавал [[Гоце Делчев]], идеологот на македонското национално ослободително движење.<ref>Општина Штип, ''ШТИП - ТУРИСТИЧКИ ИНФОРМАТОР, Со мапа на градот''. Штип: Општина Штип, 2011, стр. 9-10.</ref><ref name="Историја на Штип">[http://www.stip.gov.mk/index.php?option=com_content&task=view&id=102&Itemid=243 Историја на Штип]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Балканските и светските војни === За време на [[Балканските војни]], Штипската област била окупирана од бугарските и српските војски, а демаркационата линија помеѓу двете војски е повлечена по реката Брегалница, така што Штип и селата од левата страна ги окупирала Бугарија, која овде започнува да воведува своја администрација. Териториите од десната страна на реката ги окупира Србија. Истата судбина на овој народ му се случува и за време на [[Првата светска војна]]. Меѓу 58 000 војници од Македонија опфатени со мобилизацијата има и многу штипјани кои учествуваат на многуте фронтови, како: Криволак 1915-1916, на Добруџанскиот фронт 1916 година и [[Македонски фронт|Македонскиот фронт]] од 1916 година. Меѓу другите ужаси и последици од Првата светска војна во Штип и Штипско се појавата на заразни болести, меѓу кои маларијата, пегавиот тифус, колерата и страотниот шпански грип. За време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], на 6 април 1941 Штип бил бомбардиран од страна на германски авиони што полетале од бази од Бугарија. Во првиот налет била бомбардирана Соколаната во која биле сместени две воени единици на Кралска Југославија, а во вториот налет Исарот и куќите од околните маала, како и градската болница.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://dnevnik.mk/default.asp?ItemID=2465AFAA2867D349982667BBBB283DF9|title=Штип чествуваше за загинатите во шестоаприлското бомбардирање|date=6 април 2013 |publisher=Дневник|accessdate=2017-06-10}}</ref> На 7 април 1941 година градот бил заземен од страна на 73-та пешадиска германска дивизија, а на 18 април истата година бугарскиот Генералштаб добил известување од командата на 12-та германска армија дека им се одобрува на единиците на Првата бугарска армија да навлезат во еден дел од Македонија.<ref name=kire_filov>{{наведена книга| last = Филов| first = Кире| title = Политичките и економските промени во Штип и Штипско низ архивската документација: 1944-1946 година| publisher = Национална Установа - Универзитетска Библиотека „Гоце Делчев“ - Штип| year = 2011| isbn = 9789989147722| page = 13}}</ref> Бугарската окупаторска власт во Штип била воспоставена на [[26 април]] [[1941]] година.<ref name=kire_filov /> На [[11 март]] [[1943]] година, штипските [[Евреи]] (551 лице од 131 семејство) биле депортирани во [[концентрационен логор|концентрациониот логор]] „[[Треблинка]]“, каде што речиси сите биле убиени, а успеале да се спасат само седуммина. Веднаш по депортацијата на Евреите, фашистите го разурнале Еврејското маало во центарот на Штип, заедно со еврејското училиште, синагогата и другите објекти.<ref>Општина Штип, ''ШТИП - ТУРИСТИЧКИ ИНФОРМАТОР, Со мапа на градот''. Штип: Општина Штип, 2011, стр. 9-10 и 40-41.</ref><ref>„Евреите умееја да заработат и од она што другите го фрлаа“, ''Дневник'', година XIX, број 5715, петок, 13 март 2015, стр. 9.</ref> На [[8]] [[ноември]] [[1944]] година, единиците на [[НОБ]] го ослободиле градот. Штипјани учествувале активно во НОБ, при што во отпорот против окупаторите се вклучиле околу 2 000 борци. За време на окупацијата, 814 жители ги загубиле животите, од кои, 88 во директна борба против окупаторите. == Географија == [[Податотека:ЖС Штип (3).JPG|мини|десно|Железничката станица во Штип]] Градот Штип се наоѓа во централниот дел на [[Источна Македонија]]. Се протега на [[површина]] од 13,5 км<sup>2</sup> и лежи на [[надморска височина]] од 300 m. Градот е поделен на многу маала, меѓу нив се [[Леваците]] и [[Деснаците]], ситуирани на левата и десната страна од горниот тек на [[река]]та [[Отиња]]. Градот е сместен меѓу висините на Исарот, Мерите и Кумлакот. Малата река [[Отиња]] (долга 3 км) тече низ центарот на Штип и го дели на два дела. Исто така, низ Штип поминува и реката [[Брегалница]]. Отиња се влева во реката [[Брегалница]], во југозападниот дел на градот, во Штипско [[Ново Село (штипска населба)|Ново Село]]. Составен дел на градот Штип е [[Ново Село (штипска населба)|Ново Село]], кое се наоѓа во јужниот дел на градот, во клисурата на Брегалница, веднаш зад Исарот, на патниот правец кон [[Радовиш]]. Ново Село продолжува во Кежовица Маало, кое се простира до [[минерал]]ните геотермални [[извор]]и [[Кежовица]] и Л'џи (со температура на водата меѓу 58 и 62 степени).<ref>Општина Штип, ''ШТИП - ТУРИСТИЧКИ ИНФОРМАТОР, Со мапа на градот''. Штип: Општина Штип, 2011, стр. 8-9.</ref> === Населби и маала === Центарот на градот се простира помеѓу ГТЦ и градската црква Св. Никола. Исарот е маало на падините на истоимениот рид. Во маалото наречено Радански пат, претежно живеат граѓани од ромскиот етникум. Од останатиот дел од Штип, од постарите маала се: Стар Конак, Кадидере, Тузлија, Горно маало и Ново Село. Од поновите населби претежно изградени после Втората светска војна се: Осми Ноември (според денот на ослободувањето), Сењак (1-4), Пребег, Дузлак, Пелтеково Имање, Баби (1-6), Леваци, Деснаци, Македонка, Балканска, Суитлак, Автокоманда, Пролет, Железничка, Каленица, Сончев град, Плуждино и други. == Население == Според пописот на [[Ќустендил]]скиот [[санџак]], во чиј состав влегувала Штипската [[нахија]], во [[1519]] година, Штип имал околу 2.700 жители, т.е. 201 турско семејство, 6 христијански маала со 333 семејства и едно еврејско маало со 15 семејства. Во [[1797]] година, Штип имал 3.000 жители, а во [[1807]] година, двојно повеќе. Во [[1837]] година, Штип веќе имал 17.000 жители, а во [[1899]] година, 20.900 жители.<ref>Општина Штип, ''ШТИП - ТУРИСТИЧКИ ИНФОРМАТОР, Со мапа на градот''. Штип: Општина Штип, 2011, стр. 40 и 46.</ref> Според пописот од [[2002]] година, градот Штип (без [[Ново Село (Штипско)|Ново Село]]) броел 40.016 жители. Заедно со Ново Село, населението на Штип изнесувало 43.652 жители, од кои, 38.323 (87,85%) се [[Македонци]].<ref name="Историја на Штип"/> ;Етнички групи Според пописот на населението од [[2002]] година, во градот Штип (заедно со [[Ново Село (штипска населба)|Ново Село]]) имало 43.652 жители и спаѓал во групата на средни градови, а бил седми град по големина во [[Македонија|Република Македонија]].<ref>{{СоцГеоМак|глава=II|страница=91}}</ref> Етнички гледано, населението е составено од:<ref name="попис">{{Наведена мрежна страница|url= http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија|date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија |accessdate=23 август 2016}}</ref> {{bar box |float=right |title=Етнички групи<ref name="попис"/> |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|Македонци|red|87.79}} {{Столбен постоток|Роми|cyan|5.00}} {{Столбен постоток|Власи|yellow|3.96}} {{Столбен постоток|Турци|orange|2.01}} {{Столбен постоток|Срби|blue|0.64}} {{Столбен постоток|други|grey|0.56}} {{Столбен постоток|Албанци|black|0.03}} {{Столбен постоток|Бошњаци|green|0.03}} }} {| border=1 cellspacing=0 cellpadding=2 | '''Националност''' | '''Вкупно''' |- | [[Македонци]] | 38 323 |- | [[Турци]] | 887 |- | [[Роми]] | 2 184 |- | [[Албанци]] | 12 |- | [[Власи]] | 1 727 |- | [[Срби]] | 272 |- | [[Бошњаци]] | 11 |- | Други | 246 |- |} ;Јазик Во градот се зборуваат следниве јазици<ref name="попис"/>: {{bar box |float=right |title=Јазици<ref name="попис"/> |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|македонски|red|88.99}} {{Столбен постоток|турски|orange|4.18}} {{Столбен постоток|влашки|yellow|3.28}} {{Столбен постоток|ромски|cyan|2.63}} {{Столбен постоток|српски|blue|0.49}} {{Столбен постоток|други|grey|0.41}} {{Столбен постоток|албански|black|0.01}} {{Столбен постоток|бошњачки|green|0.01}} }} {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !width="100px"|Јазик!!width="100px"| Вкупно!!width="100px" |Удел (%) |- | '''[[македонски]]''' | '''38.846''' | 88,99 |- | [[албански]] | 4 | 0,01 |- | [[турски]] | 1.825 | 4,18 |- | [[ромски]] | 1.146 | 2,63 |- | [[влашки]] | 1.431 | 3,28 |- | [[српски]] | 214 | 0,49 |- | [[бошњачки]] | 5 | 0,01 |- |други | 181 | 0,41 |} ;Вероисповед Во Штип се застапени следните религиски групи:<ref name="попис"/> {{bar box |float=right |title=Религија<ref name="попис"/> |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|Православие|red|89.63}} {{Столбен постоток|Ислам|green|7.20}} {{Столбен постоток|други|grey|2.98}} {{Столбен постоток|Католицизам|orange|0.17}} {{Столбен постоток|[[Протестантство во Македонија|протестантсво]]|orange|0.01}} }} {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !width="100px"|Вероисповед!! width="100px" | Вкупно!! width="100px" |Удел (%) |- | '''[[МПЦ|Православни]]''' | '''39.127''' | 89,63 |- | [[ИВЗ|Муслимани]] | 3.145 | 7,20 |- | [[Грко-католичка црква во Македонија|Католици]] | 74 | 0,17 |- | [[Протестантство во Македонија|протестанти]] | 5 | 0,01 |- | други | 1.301 | 2,98 |} Низ годините ова било вкупното население и етничка припадност на населението во градот Штип: {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom | 1948|11.361 | 1953|13.845 | 1961|20.269 | 1971|27.224 | 1981|36.230 | 1991|42.826 | 1994|41.730 | 2002|43.652 | 2021|42.000 }} {| class="wikitable" |- ! Години ! Македонци ! Албанци ! Турци ! Роми ! Власи ! Срби ! Бошњаци ! {{крат|Ост.|Останати}} ! {{крат|б.п.|Лица без податоци}} ! Вкупно |- style="text-align:center;" | 1948<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://pop-stat.mashke.org/yugoslavia-ethnic1948.htm |title=архивска копија |accessdate=2018-04-11 |archive-date=2017-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171107024522/http://pop-stat.mashke.org/yugoslavia-ethnic1948.htm |url-status=dead }}</ref> |9.050 |21 |977 |606 |3 |441 | — |263 | — | '''11.361''' |- style="text-align:center;" | 1953 | 11.258 | 34 | 1.426 | 653 | 7 | 226 | — | 241 | — | '''13.845''' |- style="text-align:center;" | 1961 | 17.527 | 71 | 783 | — | — | 483 | — | 1.405 | — | '''20.269''' |- style="text-align:center;" | 1971 | 23.845 | 43 | 1.862 | 178 | — | 469 | — | 827 | — | '''27.224''' |- style="text-align:center;" | 1981 | 31.359 | 65 | 1.473 | 1.029 | 955 | 472 | — | 877 | — | '''36.230''' |- style="text-align:center;" | 1991 | 37.235 | 32 | 1.156 | 1.518 | 1.484 | 515 | — | 886 | — | '''42.826''' |- style="text-align:center;" | 1994 | 37.136 | 18 | 877 | 1.449 | 1.694 | 283 | — | 273 | — | '''41.730''' |- style="text-align:center;" | 2002 | 38.323 | 12 | 877 | 2.184 | 1.727 | 272 | 11 | 246 | — | '''43.652''' |- style="text-align:center;" | 2021 | 32.658 | 29 | 1.022 | 2.293 | 1.389 | 163 | 12 | 288 | 4.146 | '''42.000''' |} <small>* Извор: [[Државен завод за статистика на Република Македонија]] (1948-2002), според податоци од официјалните пописи во соодветните години</small> == Стопанство == [[Податотека:Куќата на Тодор Александров.jpg|300px|мини|десно|Стара штипска куќа]] Од [[Втора светска војна|Втората светска војна]] наваму, Штип важи за центар на [[текстил]]ната индустрија во [[Република Македонија|Македонија]] со 60 модни конфекции, кои вработуваат околу 6 000 [[луѓе]]. Така, во [[1952]] година започнала со работа текстилната фабрика „Македонка“, со 60 работници, а само три години подоцна, тој број се зголемил на 1 224. На врвот од своето постоење, во [[1987]] година, во „Македонка“ работеле дури 5 900 работници, со што таа претставувала заштитен знак на текстилната индустрија во Штип. Во [[1962]] година била формирана уште една модна конфекција - „Астибо“, со 119 вработени. Во [[1972]] година, фабриката „Астибо“ вработувала 2 000 работници, а во [[1987]] година - 4 800 работници.<ref>Општина Штип, ''ШТИП - ТУРИСТИЧКИ ИНФОРМАТОР, Со мапа на градот''. Штип: Општина Штип, 2011, стр. 46.</ref> Текстилната индустрија сè уште е столб на штипското стопанство, бидејќи во [[2011]] година, оваа индустрија вработувала 5 610 работници, т.е. 40% од сите вработени во Штип. Некогашните текстилни комбинати-гиганти како „Македонка“ и „Астибо“ по распадот на [[СФРЈ]] и паѓањето во стечај, денес се поделени на повеќе приватни текстилни конфекции (вкупно 58 текстилни фирми), како што се: „Семак Фешан компани“, „Текстил Логистик Македонија“, „Албатрос“, „[[Модена]]“, „Мавис“, „Максима“, „Грација“, „Беас-АБС“, „Бритекс“, „Штипко“, „Штип-текс“, „Вивенди“, „Милано“, „Фам мода“ итн.<ref>Општина Штип, ''ШТИП - ТУРИСТИЧКИ ИНФОРМАТОР, Со мапа на градот''. Штип: Општина Штип, 2011, стр. 13, 25 и 46.</ref> Во Штип е развиена чевларската [[индустрија]], во која се истакнува фабриката за чевли „Баргала“, како и неколку помали чевларски фирми. Исто така, во градот се развиени и прехранбената индустрија, градежништовото, телекомуникациите, производството на вино, металната индустрија итн. Во градот работат и неколку сместувачки капацитети (хотели и мотели), како што се: „Оаза“, „Изгрев“, „Гарни“, „Ким“ и „Ваго“. Во контекст на развојот на туризмот, важно е работењето на бањата „Кежовица“. Во Штип се регистрирани вкупно 4 387 [[Претпријатије|претпријатија]]. Поважни стопански претпријатија во Штип се:<ref>Општина Штип, ''ШТИП - ТУРИСТИЧКИ ИНФОРМАТОР, Со мапа на градот''. Штип: Општина Штип, 2011, стр. 16 и 24.</ref><ref>[http://www.stip.gov.mk/index.php?option=com_content&task=blogcategory&id=253&Itemid=250 Стпански развој во Штип]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * Фабриката за масло „Брилијант“, *фабриката за кондиторски производи „Мултикрем“, *фабриката за прехранбени производи „Макпромет“, * фабриката за безалкохолни пијалаци „Синада“, * Винарската визба „Имако“, * Винарската визба „Езимит вино“, * Винарската визба „Аневски“, * Фабриката за обувки „Мар Ева Мар“, * Градежното претпријатие „[[Актива]]“, * Градежното претпријатие „Бетон“, * Градежното претпријатие „[[Пелагонија]]“, * Градежното претпријатие „Коинг“, * Дрвната индустрија „[[Бреза]]“, * Дрвната индустрија „Мебел Инженеринг“, * Дрвната индустрија „Радодизајн“, * Металната индустрија „Метална и биротехника“, * Кабелскиот оператор „Телекабел“ итн. Исто така, во Штип делуваат две јавни претпријатија: „Исар“ и „Штип-проект“. == Култура, спорт, образование и администрација == [[Податотека:НУ Центар за култура „Ацо Шопов” - Штип.JPG|мини|десно|Центарот за култура „Ацо Шопов“]] {{Listen | filename = Štip – Kočani dialect speech - Štip.ogg | title = За свадбените обичаи во Штип | description = Говор на жена од Штип на месниот [[штипско-кочански дијалект]] }} === Култура === Штип е познат по тоа што првата [[опера]] во Македонија е прикажана токму во овој град. Тоа била операта "Палјачи", изведена во [[1924]] година од страна на рускиот музиколог Сергеј Михајлов. Почнувајќи од [[1989]] година, секој ноември, во Штип се одржува најголемиот фестивал на забавна [[музика]] во Македонија, „[[Макфест]]“. Исто така, почнувајќи од [[1987]] година, во градот се одржува „[[Штипско Културно Лето]]“ - фестивал кој трае еден [[месец]] и се одржува од [[1 јули]] до [[1 август]] во културниот центар „[[Ацо Шопов]]“. Домот на младите е организатор на [[Џез|џез]]-фестивалот „Астибо“. Најпосле, секоја година, на [[8 ноември]], во Штип се одржува манифестацијата "Пастрмалијада".<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.stip.gov.mk/?jazik=1&id=020401|title=Cultural Manifestations|date=2007-09-13|accessdate=2007-09-13}}</ref> Поважни културни установи во Штип се:<ref>Општина Штип, ''ШТИП - ТУРИСТИЧКИ ИНФОРМАТОР, Со мапа на градот''. Штип: Општина Штип, 2011, стр. 11.</ref> * Завод и Музеј, * [[Народен театар - Штип|Народен театар]], * Народна и универзитетска библиотека “[[Гоце Делчев]]“, * Центар за култура "Ацо Шопов", * Дом на млади, * Уметничка галерија "Безистен", и * Државен архив. ''Заводот и Музеј'' е формиран во [[1950]] година како градска установа, а од [[1953]] година прераснал во Музеј на штипскиот крај. Во негови рамки има повеќе збирки и фондови од областа на [[археологија]]та, [[историја]]та, [[етнологија]]та и [[современа македонска уметност|современата македонска уметност]]. Во музејскиот комплекс Аневи-Гочеви е поставена археолошка збирка со над 1 200 експонати, од [[неолит]]от до [[XVIII век]].<ref>Општина Штип, ''ШТИП - ТУРИСТИЧКИ ИНФОРМАТОР, Со мапа на градот''. Штип: Општина Штип, 2011, стр. 36-37.</ref> ''Народниот театар'' започнал со работа во [[1951]] година, а првите [[театар]]ски дејци биле учителите кои приредувале претстави со своите ученици. Оттогаш, театарот приредил над 300 премиери и над 5 000 репризни претстави, при што гостувал во над 100 градови низ [[Македонија]] и во странство, а неговите претстави ги посетиле околу еден милион гледачи.<ref>Општина Штип, ''ШТИП - ТУРИСТИЧКИ ИНФОРМАТОР, Со мапа на градот''. Штип: Општина Штип, 2011, стр. 37-38.</ref> Корените на ''Народната и универзитетска библиотека "Гоце Делчев"'' датираат од [[1872]] година, кога штипските еснафи, со свои лични средства и преку донирање книги од домашните библиотеки, го помогнале отворањето на читалиштето "Дејателност". Во [[1941]] година, читалиштето го добило името "Гоце Делчев", а во [[1946]] година била формирана Народната библиотека "Гоце Делчев", која од [[2003]] година работи со статус на национална установа. Во рамките на библиотеката работи литературниот клуб "Искра", како и американско катче, во соработка со American Corner.<ref>Општина Штип, ''ШТИП - ТУРИСТИЧКИ ИНФОРМАТОР, Со мапа на градот''. Штип: Општина Штип, 2011, стр. 38-39.</ref> ''Центарот за култура „Ацо Шопов“ е изграден во [[1979]] година и располага со корисна површина од 3 100 м<sup>2</sup>, од кои 410 м<sup>2</sup> отпаѓаат на сценскиот простор. Центарот располага со голема сала, со 615 седишта, и со мала сала, со 120 седишта. Во составот на Центарот за култура работат: Драмско студио, Ликовно студио и Хармоникашки оркстар. Секоја година, Центарот организира околу 130 културни настани од областа на музичко-сценската драмската, ликовната и литературната уметност, како и форуми, предавања, трибини итн. Притоа, како традиционални манифестации, Центарот е домаќин на: Биеналното студио за цртеж „Во чест на поетот“, Музичкиот фестивал „Макфест“ итн.<ref>Општина Штип, ''ШТИП - ТУРИСТИЧКИ ИНФОРМАТОР, Со мапа на градот''. Штип: Општина Штип, 2011, стр. 39.</ref> === Спорт === Штип е познат и како спортски град. Градскиот стадион со капацитет од 6 000 гледачи е домаќин на фудбалскиот клуб [[ФК Брегалница|Брегалница]], кој е формиран во [[1921]] година. Останати фудбалски клубови се [[ФК Баби|Баби]] и [[ФК Астибо|Астибо]]. Втор најпознат спортски клуб е кошаркарскиот клуб [[КК Универзитет „Гоце Делчев“|„Гоце Делчев“]]. Други позначајни клубови се: боречкиот клуб „[[Балканец]]“, кој е добитник на бројни трофеи, ракометниот клуб „Текстилец“, боксерскиот клуб „Баргала“, [[Пинг-понг|пинг-понг]] клубот при Универзитетот „Гоце Делчев“ итн.<ref>Општина Штип, ''ШТИП - ТУРИСТИЧКИ ИНФОРМАТОР, Со мапа на градот''. Штип: Општина Штип, 2011, стр. 15.</ref> === Образование === Градот има пет основни училишта: * [[ОУ "Славејко Арсов - нас. Баби Штип|ОУ „Славејко Арсов“]] *[[ОУ "Димитар Влахов" - Штип|ОУ „Димитар Влахов“]], * [[ОУ "Ванчо Прке" - Штип|ОУ „Ванчо Прке“]], * [[ОУ "Гоце Делчев" - Штип|ОУ „Гоце Делчев“]], и * [[ОУ "Тошо Арсов" - Штип|ОУ „Тошо Арсов“]]. Во Штип работат шест средни училишта: * [[Гимназија "Славчо Стојменски" - Штип|Гимназија СОУ „Славчо Стојменски“]], * [[СОУ "Јане Сандански" - Штип|Медицинското училиште СОУ „Јане Сандански“]], * ДСУ-РЦСОО [[ДЕМУ "Коле Нехтенин" - Штип|„Коле Нехтенин“]], * [[СУ "Димитар Мирасчиев" - Штип|Текстилното училиште СОУ „Димитар Мирасчиев“]], * ДМУЦ [[Музички образовен училиштен центар "Сергеј Михајлов" - Штип|„Сергеј Михајлов“]], * [[СУ "Искра" - Штип|Средно насочено образование за деца со хендикеп „Искра“]], * ПСУ ,,Саба‘‘ [[Податотека:Stip_Macedonia_-_Panorama_from_Isar_Hill_1.jpg|алт=Stip Macedonia - Panorama from Isar Hill 1.jpg|мини|Поглед на Штип од тврдината [[Штипска тврдина|Исар]]|лево|215x215пкс]]Во [[2007]] година, во Штип бил отворен четвртиот државен универзитет во Македонија - [[Универзитет Гоце Делчев|Универзитетот „Гоце Делчев“]]. Во составот на овој универзитет во [[2012]] година имало 13 факултети со околу 16.000 студенти. Универзитетот се состои од следниве факултети: Факултет за природни и технички науки, Факултет за образовни науки (поранешен Педагошки факултет), Филолошки факултет, Земјоделски факултет, Факултет за информатика, Правен факултет, Економски факултет, Факултет за музичка уметност, Факултет за медицински науки, Технолошко-технички факултет, Електротехнички факултет, Машински факултет, и Факултет за туризам и бизнис логистика. Во состав на Универзитетот се вклучени и повеќе центри и институти: Центар за меѓууниверзитетска соработка, Центар за електронско учење, Центар за обезбедување квалитет, Центар за кариера и развој, Центар за односи со јавноста, Универзитетски спортски центар, Универзитетски културен центар, Центар за доживотно учење, ИТ центар, Институт за [[археологија]] и [[историја]], Институт за исхрана, гастрономија и диететика и Институт за информатика. Универзитетот „Гоце Делчев“ - Штип има дисперзирани студии во градовите: [[Струмица]], [[Радовиш]], [[Кавадарци]], [[Прилеп]], [[Гевгелија]] и [[Скопје]]. Како најголем град, а воедно и центар на источниот дел на Македонија, во Штип е седиштето на Основниот и Апелациониот Суд со апелационо подрајче над повеќе судови во градовите во источна Македонија. Исто така, Штип е седиште и на секторот за внатрешни работи (СВР) кој го покрива подрачјето на средишниот дел на [[Источна Македонија]]. === Орден „Св. Никола“ === Во чест на св. Никола, кој е прогласен за заштитник на градот, во 2008 година, Штип започнал да го доделува орденот „Св. Никола“ на луѓе кои дале придонес за развојот на Штип и на источниот регион, а кои потекнуваат или некогаш живееле или работеле во Штип. Добитници на овој орден се:<ref name="XVIII 2014"/> * [[Податотека:Saat-kulata vo Shtip.jpg|мини|Саат-кулата во Штип|Саат-кулата во Штип]][[Архиепископ Охридски и Македонски г.г. Стефан|Архиепископот Охридски и Македонски г.г. Стефан]], * Митрополитот Иларион, * [[Сашко Кедев]], * [[Методија Чепреганов]], * [[Срѓан Керим]], * [[Никола Груевски]] ([[2014]]), * Киро Глигоров (постхумано), * Ацо Шопов (постхумано). == Културно-историски знаменитости == Тврдината ''[[Штипска тврдина|Исарот]]'' е главното обележје на овој град и воодушевува со прекрасната панорама на целиот град. Таа се наоѓа на истоименото возвишение, кое се издига на 120 метри над устието на [[Отиња]] во [[Брегалница]], на западната периферија на градот. На ридот се најдени камени споменици кои потекнуваат од [[2 век]] до [[6 век]], како и остатоци од ранохристијанска базилика од [[6 век]]. Во воените походи против [[цар Самуил|царот Самуил]], [[Византија|византискиот]] цар [[Василиј II]] ја освоил тврдината Стипеон, а по освојувањето на Штип од страна на Турците, во текот на најмалку два века, тврдината била користена како нивно упориште. Денешниот изглед на тврдината потекнува од [[14 век]]. Тврдината се состоела од два дела: дворец (замок) со должина од 160 метри и најголема широчина до 20 метри, и стопански дел, со должина од 250 метри и широчина од 50 метри. Во [[2009]] година, откриени се 30 метри од тунелот што води од реката до врвот на Исарот, со што се потврдила легендата дека Штип бил освоен од Османлиите преку таен тунел под Исарот. Инаку, во своите патописи, [[Евлија Челебија]] и Џаџи Калфа сведочат дека веќе во [[17 век]], Исарот бил запустен.<ref>Општина Штип, ''ШТИП - ТУРИСТИЧКИ ИНФОРМАТОР, Со мапа на градот''. Штип: Општина Штип, 2011, стр. 9 и 28-29.</ref>[[Податотека:Štip, na razglednica so Markovo Kale, 1930ti.jpg|мини|десно|Разгледница од Штип, од 1930-те години]] ''Саат-кулата'' во Штип потекнува од [[17 век]], веројатно од [[1650]] година, а денес, таа претставува споменик на културата, заштитен од државата. Иако е позната како Саат-кула, всушност, таа претставува бегова кула, подигната за одбрана на имотот од некој турски [[бег]], чие име не е познато. Првобитно, на кулата имале пушкарници и балкон, а еден век подоцна бил поставен часовник. Еден дел од кулата бил урнат во [[1934]] година.<ref>Општина Штип, ''ШТИП - ТУРИСТИЧКИ ИНФОРМАТОР, Со мапа на градот''. Штип: Општина Штип, 2011, стр. 29.</ref> ''Хуса Медин Пашина џамија'' или ''Црква Свети Пророк Илија'' е изградена на ридот, над јужниот брег на [[Река Отиња|реката Отиња]]. Местоположбата е на доминантна позиција над градот, поради тоа црквата во [[1882]] година била разурнета и претворена во џамија.<ref name="епархија">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.bregalnickaeparhija.org.mk/index.php?option=com_content&view=article&id=50%3A2010-01-14-16-08-48&catid=35%3A2010-01-15-21-58&Itemid=55%7C%D0%91%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BB%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%B0 |title=епархија |accessdate=2013-02-24 |archive-date=2022-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220415113808/https://www.bregalnickaeparhija.org.mk/index.php?option=com_content&view=article&id=50:2010-01-14-16-08-48&catid=35:2010-01-15-21-58&Itemid=55%7C%D0%91%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BB%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%B0 |url-status=dead }}</ref> Црквата била позната како поп Стариева црква, изградена од Константин Дејановиќ во [[1381]] година.<ref name="епархија"/> Според некои извори џамијата потекнува од [[17 век]], додека [[Брегалничка епархија|брегалничката епархија]] наведува дека таа била изградена во [[1882]] година. Веднаш до храмот се наоѓа гробот на Хуса Медин Паша. За објектот се води и судски спор за сопственост.<ref name="епархија"/><ref name="ReferenceB">Општина Штип, ''ШТИП - ТУРИСТИЧКИ ИНФОРМАТОР, Со мапа на градот''. Штип: Општина Штип, 2011, стр. 30.</ref> Во центарот на Штип се наоѓа Безистенот, кој порано била затворен пазар, но сега е уметничка галерија. Нема прецизни податоци за неговата градба, но се претпоставува дека потекнува од [[16 век]] или [[17 век]], а бил уништен за време на австриско-турската војна. Тој е граден од полн, масивен камен, има правоаголна основа и три издвојувања во висина, од кои, последната ја претставува куполата. Внатре, има три простории и голема купола, а на ѕидовите има мали прозорци.<ref name="ReferenceB"/> ''Емир Ќучук Султанов мост'' се наоѓа на влезот од Штип, а бил изграден во [[1672]] година. За време на [[Прва светска војна|Првата светска војна]], преку мостот поминувала демаркационата линија, која го делела градот на српски дел (населбите од десната страна на Брегалница) и бугарски дел (левата страна на градот).<ref>Општина Штип, ''ШТИП - ТУРИСТИЧКИ ИНФОРМАТОР, Со мапа на градот''. Штип: Општина Штип, 2011, стр. 32.</ref> Во Ново Село, во дворот на црквата [[св. Богородица]] се наоѓа училиштето во кое две години ([[1894]] - [[1896]]) работел [[Гоце Делчев]]. Денес, тоа е реновирано и во него се наоѓа ректоратот на универзитетот „Гоце Делчев“. На едната страна од зградата, која е свртена кон црквата, поставен е релјеф во спомен на Гоце Делчев.<ref name="ReferenceC">Општина Штип, ''ШТИП - ТУРИСТИЧКИ ИНФОРМАТОР, Со мапа на градот''. Штип: Општина Штип, 2011, стр. 31.</ref> Во Штип постојат и неколку споменици посветени на важни историски настани од поново време. Таков е Меморијалниот споменик на паднатите борци од [[НОБ]], кој се наоѓа на источната страна на Исарот. Споменикот е дело на архитектот [[Богдан Богдановиќ]], а е подигнат во [[1974]] година од страна на Собранието на Општина Штип. Во близина на зградата на музејот се наоѓа ''Споменикот на [[Евреи]]те'', изграден во [[1985]] година, во спомен на Евреите кои биле депортирани во нацистичките концентрациони логори. Споменикот е дело на уметникот Методи Андонов. Најпосле, во чест на војниците загинати за време на војната од [[2001]] година, во месноста Суитлак и во дворот на штипската касарна се подогнати спомен-обележја.<ref>Општина Штип, ''ШТИП - ТУРИСТИЧКИ ИНФОРМАТОР, Со мапа на градот''. Штип: Општина Штип, 2011, стр. 40-42.</ref> === Знаменитости === [[Податотека:Sv. Nikola - Štip 10.JPG|мини|десно|Црквата „[[Црква „Св. Никола“ - Штип|Св. Никола]]“ во Штип]] ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> Во Штип и околината се регистрирани над 300 цркви, а гордост на градот е црквата [[Црква „Св. Никола“ - Штип|Св. Никола]], која е седиште на [[Брегалничка епархија|Брегалничката епархија]]. Според староста, особено се истакнува црквата [[Свети Јован Крстител]], која потекнува од [[1350]] година. *'''''Црквата „[[Црква „Св. Никола“ - Штип|Св. Никола]]“''''' е една од најрепрезентативните сакрални објекти во Штип. Црквата е изградена од [[Андреја Дамјанов]] на местото на постара црква од [[1341]] година. Според натписот над главниот западен влез, црквата била завршена на [[10 мај]] [[1867]] година.34 Црквата се одликува со грандиозен [[иконостас]] којшто содржи бројни вредни [[икона|икони]]. На северниот дел од иконостасот има 16 икони, а на главниот иконостас се наоѓаат дури 67 икони, најголем дел од нив насликани во [[1890]] година од страна на [[Димитар Папрадишки]]. Во [[1990]] година, во рамките на црквата е отворена [[Галерија на икони (Штип)|галерија на икони]] изработени од познати зографи меѓу 17 и 19 век. Исто така, во галеријата има и стари книги, сребрени крстови, чаши за богослужби, венчални круни, [[псалми]], евангелија и други сакрални предмети. Во јужниот дел на галеријата има 29 икони од [[XVIII век]] и [[XIX век]], изработени од зографите: Џико од селото [[Осој]], [[Константин Новев|Константин]] и [[Петре Новев]] од [[Тресонче]], [[Крсте Зографот]] од [[Велес]] итн. Во западното крило на галеријата има 32 икони од [[XIX век]], дело на [[Данаил Коцов]] од Штип и на други зографи. Во северниот дел на галеријата има 31 икона, изработени од [[Петре Новев]], [[Исаија Дебарлија]], [[Константин Андонов]] итн.<ref>Општина Штип, ''ШТИП - ТУРИСТИЧКИ ИНФОРМАТОР, Со мапа на градот''. Штип: Општина Штип, 2011, стр. 32-33.</ref> *'''''Црквата св. Спас''''' се наоѓа на левата страна на реката [[Отиња]]. Таа претставува еднокорабна црква за која се смета дека ја подигнал војводата Димитар во [[1369]] година. Оригиналниот живопис на црквата не е сочуван, а по вторпат, таа била живописана во [[1601]] година од зографот Јован.<ref name="ReferenceC"/> [[Податотека:Св. Троица - Населба Баби (3).JPG|мини|десно|Црквата „Св. Троица“ во населбата Баби]] *'''''Црквата св. [[Богородица]]''''' се наоѓа во [[Ново Село (штипска населба)|Ново Село]] и претставува едно од ремек-делата на познатиот македонски мајстор [[Андреја Дамјанов]] и, според кажувањата, таа била градена 31 година. Според знакот што се наоѓа над влезот од јужната страна, црквата била реновирана во [[1850]] година. Црквата има голем иконостас со 90 икони.<ref name="ReferenceC"/> Во рамките на црквата, во [[1972]] година била отворена галерија на икони која содржи дури 132 дела, изработени меѓу [[1861]] и [[1866]] година од сликарот [[Станислав Деспотоски]] од [[Самоков]].<ref>Општина Штип, ''ШТИП - ТУРИСТИЧКИ ИНФОРМАТОР, Со мапа на градот''. Штип: Општина Штип, 2011, стр. 34.</ref> *'''Еднокорабната ''црква [[св. Архангел Михаил]]''''' се наоѓа на патот што води кон [[Исар]]от. Подигната е во првата половина на [[14 век]] од протосевастот Хрелја, а во [[1334]] година била приложена кон [[Хиландар]] од страна на [[цар Душан|царот Душан]].<ref name="ReferenceD">Општина Штип, ''ШТИП - ТУРИСТИЧКИ ИНФОРМАТОР, Со мапа на градот''. Штип: Општина Штип, 2011, стр. 35.</ref> *'''''Црквата [[св. Јован Крстител]]''''' се наоѓа на десната страна на реката [[Отиња]], на јужната страна на [[Исар]]от, а изградена е во [[1350]] година со поддршка на [[Јован Пробиштиповиќ]], во времето кога сопственик на земјиштето бил [[деспот Оливер|деспотот Оливер]]. Од оригиналниот фрескопис, денес се видливи само фрагменти, како што е [[фреска]]та на царот [[цар Константин|Константин]] и [[царица Елена|царицата Елена]] на јужниот ѕид на црквата.<ref name="ReferenceD"/> *'''''Црквата [[Свети Илија|св. Пророк Илија]]''''' се наоѓа на јужната страна на реката [[Отиња]], изградена е во [[1381]] од [[Константин Дејановиќ]] и приложена на манастирот Хиландер. Во 1822 година била срушена, односно од истата црква е адаптирана џамија, наречена Хуса Медин Пашина џамија. Во историските извори оваа црква се спомнува како црква на поп Старие. На празникот Св.Пророк Илија на 2. Август во црквата се одржува богослужба.<ref name="епархија"/><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.kanal5.com.mk/default.aspx?egId=13&eventId=63381&mId=37&tip=video&AspxAutoDetectCookieSupport=1 |title=Канал 5 телевизија |accessdate=2013-02-24 |archive-date=2021-05-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210507172018/https://kanal5.com.mk/default.aspx?egId=13&eventId=63381&mId=37&tip=video&AspxAutoDetectCookieSupport=1 |url-status=dead }}</ref> *[[Црква „Св. Константин и Елена“ - Штип|'''Св. Константин и Елена''']] - на 2 јуни 2013 година поставен [[камен-темелник]]. Припаѓа на населбата Македонка, веднаш до споменикот на протераните Македонци од Егејскиот дел на Македонија.<ref>[http://www.sitel.com.mk/mk/postaven-kamen-temelnik-za-nova-crkva-vo-shtip-0 ''Поставен камен темелник за нова црква во Штип'']{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *[[Црква „Св. Недела“ - Штип|'''Св. Недела''']] - се наоѓа во истоимената населба; *Св. Климент Охридски и Св. Петка - манастирска црква во населбата [[Сењак]];<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.bregalnickaeparhija.org.mk/index.php/82-2010-01-15-21-45/2010-01-15-21-513/773-2014-08-08-13-38-05 |title=''ЛИТУРГИЈА НА „СВ. ПРЕПОД. МЧ –ЧКА ПАРАСКЕВА“ ВО ПАРАКЛИСОТ „СВ. ПЕТКА“ ВО НАС. СЕЊАК ВО ШТИП'' |accessdate=2014-11-23 |archive-date=2022-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220415141342/https://www.bregalnickaeparhija.org.mk/index.php/82-2010-01-15-21-45/2010-01-15-21-513/773-2014-08-08-13-38-05 |url-status=dead }}</ref> *[[Црква „Св. Архангел Гаврил“ - Штип|'''Св. Архангел Гаврил''']] - се наоѓа во населбата [[Пролет (Штип)|Пролет]]. Камен темелник удрен на 19 јуни 2016 година;<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.bregalnickaeparhija.org.mk/index.php/82-2010-01-15-21-45/2010-01-15-21-513/984-2016-06-19-13-05-12 |title=''ПЕДЕСЕТНИЦА И КАМЕН – ТЕМЕЛНИК ЗА ИЗГРДБА НА ПАРАКЛИС НА „СВ. ГАВРИЛ“ ВО НАС. ПРОЛЕТ ВО ШТИП'' |accessdate=2016-09-23 |archive-date=2021-09-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210926193623/https://www.bregalnickaeparhija.org.mk/index.php/82-2010-01-15-21-45/2010-01-15-21-513/984-2016-06-19-13-05-12 |url-status=dead }}</ref> *[[Црква „Св. Кузман и Дамјан“ - Штип|'''Св. Кузман и Дамјан''']] - црква во клиничкиот центар. Камен темелник удрен на 14 ноември 2016 година;<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.bregalnickaeparhija.org.mk/index.php/82-2010-01-15-21-45/2010-01-15-21-513/1028-2016-11-14-15-40-01 |title=''КАМЕН ТЕМЕЛНИК ЗА ИЗГРАДБА НА ЦРКВА ВО КЛИНИЧКАТА БОЛНИЦА ВО ШТИП'' |accessdate=2016-11-18 |archive-date=2022-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220417152826/https://www.bregalnickaeparhija.org.mk/index.php/82-2010-01-15-21-45/2010-01-15-21-513/1028-2016-11-14-15-40-01 |url-status=dead }}</ref> *'''[[Црква „Св. Иларион“ - Штип|Св. Иларион]] Мегленски''' - се наоѓа во населбата [[Железничка (Штип)|Железничка]];<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.televizijastar.com/2016/11/03/%D1%81%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%B8-%D0%B8%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%BD-%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8-%D1%81%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0-%D0%BC%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D1%83-%D0%BD/ |title=''Свети Иларион Мегленски собра многу народ на Железничка во Штип'' |accessdate=2017-10-29 |archive-date=2017-03-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170329015640/http://www.televizijastar.com/2016/11/03/%d1%81%d0%b2%d0%b5%d1%82%d0%b8-%d0%b8%d0%bb%d0%b0%d1%80%d0%b8%d0%be%d0%bd-%d0%bc%d0%b5%d0%b3%d0%bb%d0%b5%d0%bd%d1%81%d0%ba%d0%b8-%d1%81%d0%be%d0%b1%d1%80%d0%b0-%d0%bc%d0%bd%d0%be%d0%b3%d1%83-%d0%bd/ |url-status=dead }}</ref> *[[Црква „Воскресение Христово“ - Штип|'''Црква „Воскресение Христово“''']] — манастирска црква во месноста Семеница, на поголемо растојание источно од градот *[[Црква „Благовештение“ - Штип|'''Црква „Благовештение“''']] - единствена католичка црква во градот; *'''Св. Петка''' - се наоѓа од десната страна на реката Брегалница, од спротивна страна на ректоратот на УГД. ;Џамии *[[Кадан Ана џамија - Штип|Кадин Ана џамија]] - главна градска џамија; *[[Џамија Хусамедин Паша - Штип|Хусамедин-пашина џамија]] - повремена џамија, која работи 2 дена во неделата;{{Се бара извор}} ;Теќиња *[[Ашај Теќе]] ;Археолошки наоѓалишта<ref name="Коцо">{{наведена книга|last= Коцо|first=Димче|title=Археолошка карта на Република Македонија|publisher=Македонска академиjа на науките и уметностите|location=Скопје|date=1996|page=446|volume=II|isbn=9989649286}}</ref> *[[Астибо|Астибо - Стар Конак]] — населба од римското време; *[[Бабите (Штип)|Бабите]] — тумули од железното време; *[[Штипска тврдина|Исар]] — средновековна тврдина; *[[Кемер (Штип)|Кемер]] — аквадукт од римското време; *[[Св. Архангел Главатов (Штип)|Св. Архангел Главатов]] — средновековна црква; *[[Св. Архангел Михаил (Штип)|Св. Архангел Михаил (Фитија)]] - средновековна црква со некропола; *[[Св. Власиј (Штип)|Св. Власиј]] — средновековна црква; *[[Св. Илија (Штип)|Св. Илија]] — средновековна црква; *[[Св. Јован Крстител (Штип)|Св. Јован Крстител]] — средновековна црква; *[[Трговски Центар (Штип)|Трговски Центар]] — рудник од римското време; *[[Тузлија (Штип)|Тузлија]] — некропола од римското време. == Медиуми == Штип има различни [[медиум]]ски установи. Првата приватна [[телевизија]] во [[Република Македонија|Македонија]] (и во поранешна [[Југославија]]) беше формирана во овој град од [[Миле Кокотов]] во [[1989]] година. Оваа приватна телевизија беше наречена „[[ТЕКО ТВ]]“ но, денес повеќе не постои. Во Штип, активни телевизиските станици се „[[ТВ Ирис]]“ и „[[ТВ Стар]]“. Штип има и повеќе [[радио]] станици, меѓу кои се истакнува „[[Канал 77]]“, првата приватна радио станица која има проширена мрежа низ североисточниот дел на [[земја]]та. Други поважни станици се "[[Радио Штип]]", радио '[[Angelsfm]]' и непрофитната радио станица „УГД-ФМ“ која работи во состав на Универзитетот „Гоце Делчев“. Во градот се печати локалниот весник, „[[Штипски Весник]]“.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://iris.com.mk/ |title=Тв Ирис |accessdate=2009-02-18 |archive-date=2009-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090228180556/http://iris.com.mk/ |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.radiostip.com.mk/ Радио Штип]</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.cerenja.com.mk/ |title=Радио Черења |accessdate=2008-03-05 |archive-date=2011-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110415011316/http://www.cerenja.com.mk/ |url-status=dead }}</ref> ==Штип како тема во уметноста и во популарната култура== * „Штип“ — песна на македонскиот поет [[Блаже Конески]].<ref>Блаже Конески, 'Везилка''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 43.</ref> * „Во Штип и во Жоал“ — песна на македонскиот поет [[Ацо Шопов]].<ref>Ацо Шопов, ''Песни''. Скопје: Македонска книга, Мисла и Култура, 1988, стр. 120.</ref> == Познати личности == :''За автоматски создадени списоци на лица родени или починати во Штип, погледнете: [[:Категорија:Родени во Штип]] и [[:Категорија:Починати во Штип]]'' :''За рачно одржувани списоци на лица родени или починати во Штип, погледнете ги статиите: [[Список на луѓе родени во Штип]] и [[Список на луѓе починати во Штип]]'' {{Div col|cols=2}} * [[Станислав Лесновски]] — македонски книжевник од XIV век * [[1881]] - [[1924]], [[Тодор Александров]] — револуционер, водач на [[ВМРО]] од [[1911]] до [[1924]] * [[1863]] - [[1937]], [[Љубомир Милетиќ]] — научник, бугарски фалсификатор<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.youtube.com/watch?v=aEif5hY18Hg|title=Изјави по промоцијата на книгата "Писма на Љубомир Милетич до Афанасиј М. Селишчев"}}</ref>, филолог, ректор на [[Софиски универзитет|Софискиот универзитет “Св. Климент Охридски”]], претседател на [[Бугарска академија на науките|Бугарската академија на науките]] од [[1926]] до [[1937]] година и претседател на [[Македонски научен институт|Македонскиот научен институт]]<ref name="ReferenceE">Љупчо Шатевски, „Штипјани неколку децении раководеле и со Бугарската академија на науките“, ''Дневник'', година XVIII, број 5553, петок, 29 август 2014, стр. 18.</ref> * [[1890]] - [[1977]], [[Тодор Павлов]], [[комунизам|комунист]], политичар и научник, [[регент]] на [[Царство Бугарија|Царството Бугарија]] во периодот [[1944]]-[[1946]] и претседател на [[Бугарска академија на науките|Бугарската академија на науките]] од [[1947]] до [[1962]] година<ref name="ReferenceE"/> * [[1896]] - [[1990]], [[Ванчо Михајлов]], познат и како „Радко“ — бугаромански револуционер во [[Македонија]], водач на про-бугарското крило на ВМРО * [[1900]] - [[1988]], [[Славјанка Влахчева]] - прва медицинска сестра во Македонија, борец во [[НОБ]] * [[1901]] - [[1967]], [[Емануел Чучков]] - член на президиумот на [[АСНОМ]], доктор по [[географија|географски]] науки * [[1906]] - [[1987]], [[Михајло Апостолски]] - македонски генерал, командант на партизанските одреди во Македонија за време на [[НОБ]] и претседател на [[МАНУ]] од [[1976]] до [[1983]] година<ref name="ReferenceE"/> * [[1912]] - [[1999]], [[г.г. Михаил]] - [[Охридска архиепископија|Архиепископ охридски]] и македонски, поглавар на [[МПЦ]] * [[1917]] - [[2012]], [[Киро Глигоров]] - македонски политичар, прв претседател на независна [[Република Македонија]] * [[1923]] - [[1982]], [[Ацо Шопов]] - академик на [[МАНУ]], [[македонски поети|македонски поет]] и преведувач * [[1927]] - [[2008]], [[Никола Кљусев]] - академик на МАНУ, [[Премиер на Република Македонија]] * [[Јордан Поп Јорданов]] - претседател на МАНУ од [[1983]] до [[1991]] година<ref name="ReferenceE"/> * [[Ванчо Прке]] - македонски народен херој од [[НОБ]] * [[1961]], [[Жан Митрев]], лекар кардиохирург * [[1962]], [[Сашко Кедев]], лекар-[[кардиологија|кардиолог]] и политичар * [[1966]], [[Љубчо Георгиевски]] - прв претседател на [[ВМРО-ДПМНЕ]], [[Премиер на Република Македонија]] * [[1972]], [[Стојанче Ангелов]] - македонски полициски генерал, бранител и учесник во [[Воен конфликт во Македонија, 2001|воениот конфликт во 2001]], претседател на партијата [[Достоинство (политичка партија)|Достоинство]] * [[Раде Рогожаров]] - глумец * [[Дуле]] и [[Коки]] - музичари * [[Зоран Шоров]] - борач, трикратен олимпиец * [[Ферус Мустафов]] - музичар, [[саксaфон]]ист * [[Кирил Рибарски]] - музичар, [[тромбон]]ист * [[Цвета Апостолска]] - македонски учесник во НОВ * [[Голуба Брашнарска]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Поликсена Воинска]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Стојка Воинска]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Ленка Бражанска]] — учесник во НОВ на Македонија и носител на Партизанска споменица од 1941 година * [[Павлина Давиткова]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Стојка Доганџиска]] — учесник во НОВ на Македонија и носител на Орден заслуги за народ III ред * [[Голуба Донева]] (р.1920) — учесник во НОВ на Македонија * [[Бојка Доновска|Бојка Босотова Доновска]] (р.1928) — учесник во НОВ на Македонија * [[Павлина Ежова]] (р.1924) — учесник во НОВ на Македонија * [[Викторија Каева-Беговска]] (1926-1973) — учесник во НОВ на Македонија * [[Ванчо Апостолски]] - бил македонски политичар и учесник во НОВ * [[Љупчо Арсов]] - македонски партизан од НОБ и Претседател на СР Македонија * [[Софија Арсова]] — учесник во НОВ на Македонија. * [[Тодор Арсов]] - македонски партизан, партиски и воен раководител во НОВ * [[Олга Арсова]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Марија Арсова|Марија Арсова Методиева]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Николина Велева|Николина Спасова Велева]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Бота Бочварска]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Ленка Георгиева]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Нада Глигорова|Нада Дојранска Глигорова]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Марика Георгиева|Марика Пецева Георгиева]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Сава Глигорова - Димитрушева]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Катерина Глигорова]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Стојка Грнева]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Нада Грујоска|Нада Икономова Михајлова Грујоска]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Милка Димитровска|Милка Недева Димитровска]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Николина Дачева|Николина Панчева Дачева]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Васка Донева|Васка Арсова Донева]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Вера Дончева-Гашиќ]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Иванка Дубарџиска]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Ленче Ѓорѓевиќ|Ленче Манева Ѓорѓевиќ]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Ванѓа Ефремова]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Вида Жежова|Вида Донева Жежова]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Васа Ивчева|Васа Б. Ивчева]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Димче Беловски]] - македонски партизан од НОБ и политичар * [[Димитар Митевски]] - македонски партизан од НОБ и политичар * [[Бранка Ѓорческа]] - учесник во НОБ, носител на Партизанска споменица од 1941 година * [[Павлина Зенделска-Брашнарска]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Благородна Златева]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Асанда Златевска]] (1887 — 1955) — учесник во НОВ на Македонија * [[Блага Иванова]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Ана Јакар]] (1923 — 1943) — учесник во НОВ на Македонија, една од жртвите на Холокаустот * [[Катерина Јакоска]] (1915 — ?) — учесник во НОВ на Македонија * [[Панда Јорданова|Панда Заркова Јорданова]] (1892 — 1951) — учесник во НОВ на Македонија * [[Лазо Гачов]] - македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ * [[Панче Санев]] - македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ * [[Исак Сион]] - учесник во НОБ, делегат на Првото заседание на АСНОМ и носител на Партизанска споменица 1941 * [[Иван Прилепчански]] - македонски микробиолог и партизан * [[Панче Санев]] - македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ * [[Влатко Петров]] - македонски бранител, припадник на Скорпионите при АРМ * [[Александар Донски]] - литературен преведувач, раскажувач и историчар * [[Драгослав Шекуларац]] - поранешен македонски и југословенски фудбалер * [[Ванче Стојчев]] - македонски историчар, професор на Воената академија на АРМ {{Div col end}}'''Доселени во Штип:''' * [[Благородна Димитрова|Благородна Алексова Димитрова]] (р.1898) — учесник во НОВ на Македонија ==Галерија== <center><gallery> Податотека:Саат-кула-Штип.jpg| Саат-кулата во Штип Податотека:Штип-центар.jpg| Панорама на Штип Податотека:Monument to fallen soldiers - Štip 16.JPG|Споменик на паднатите борци од [[НОБ]] во Штип Податотека:Sv. Kliment Ohridski - Stip 02.JPG|alt=Црквата „Св. Климент Охридски“|Црквата „Св. Климент Охридски“ Податотека:Споменикот на депортираните Евреи (Штип).jpg|alt=Споменик посветен на холокаустот на штипските Евреи од Втората светска војна|Споменик посветен на холокаустот на штипските Евреи од Втората светска војна Податотека:Безистен (Штип).jpg| Безистенот во Штип </gallery> </center> == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Štip}} * [http://www.stip.gov.mk/ Општина Штип] * [http://jpisar.com.mk/jpisar/ ЈП Исар - Штип] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130510045824/http://jpisar.com.mk/jpisar/ |date=2013-05-10 }} * [http://www.stipmuzej.com.mk/ Завод и Музеј - Штип] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130214013219/http://www.stipmuzej.com.mk/ |date=2013-02-14 }} * http://www.domnamladi.com/istorijat.asp {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140217233446/http://www.domnamladi.com/istorijat.asp |date=2014-02-17 }} * [http://strumski.com/biblioteka/?id=342 "Град Щип"], Книга од писателот Петар Завоев роден во Штип * [http://strumski.com/biblioteka/?id=695 Петар А. Чачаров од Штип — „Народни клетви; клетви и благословии“, објав. во „Зборник за народни умотворби, Наука и книжнина", број VI и VIII, Софиja, 1891 г.] {{Градови во Република Македонија}} {{Општина Штип}} [[Категорија:Штип| ]] [[Категорија:Градови во Македонија]] [[Категорија:Општина Штип]] qmgzqhmq9ges7j380wibi1bo6esewqt Неготино 0 3096 5567735 5548942 2026-05-31T11:32:03Z Forbidden History 89259 /* Личности */ 5567735 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место |name = Неготино |official_name = |other_name = |native_name = |nickname = |settlement_type = [[Град]]<!-- e.g. Village,etc.--> |total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> |motto = <!-- images and maps -----------> |image_skyline = Плоштадот во Неготино.JPG |imagesize = |image_caption = Градскиот плоштад во Неготино |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = |shield_size = |image_blank_emblem = |blank_emblem_type = |blank_emblem_size = |image_map = |mapsize = |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = Неготино во Општина Неготино.svg |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = Македонија |pushpin_label_position = <!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> |pushpin_map_caption = Местоположба во Македонија |pushpin_mapsize = <!-- Location ------------------> |coordinates_display = inline,title |coordinates_region = MK |subdivision_type = Земја |subdivision_name = {{MKD}} |subdivision_type1 = [[Региони во Македонија|Регион]] |subdivision_name1 = [[Податотека:Logo of Vardar Region.svg|25п]] [[Вардарски Регион|Вардарски]] |subdivision_type2 = [[Општини во Македонија|Општина]] |subdivision_name2 = {{грб Неготино}} <!-- Smaller parts (e.g. boroughs of a city) and seat of government --> |seat_type = |seat = |parts_type = |parts_style = <!-- =list (for list), coll (for collapsed list), para (for paragraph format) Default is list if up to 5 items, coll if more than 5--> |parts = <!-- parts text, or header for parts list --> |p1 = |p2 = <!-- etc. up to p50: for separate parts to be listed--> <!-- Politics -----------------> |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |established_title = <!-- Settled --> |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = |unit_pref = <!--Enter: Imperial, to display imperial before metric--> |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- ALL fields with measurements are subject to automatic unit conversion--> |area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on unit conversion--> |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = <!-- Elevation --------------------------> |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> tags--> |elevation_m = |elevation_ft = |elevation_max_m = 150 |elevation_max_ft = |elevation_min_m = |elevation_min_ft = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = |population_footnotes = |population_note = |population_total = 12.488 |population_density_km2 = <!--For automatic calculation, any density field may contain: auto --> |population_density_sq_mi = |population_demonym=неготинец, неготинка, неготинци<ref>{{ОДРМЈ|Неготино}}</ref><ref>{{ДРМЈ|Неготино}}</ref> <!-- General information ---------------> |timezone = [[средноевропско време|CET]] |utc_offset = +1 |timezone_DST = [[средноевропско летно време|CEST]] |utc_offset_DST = +2 |coor_type = <!-- can be used to specify what the coordinates refer to --> |latd=41 |latm=29 |lats= |latNS=N |longd=22 |longm=06 |longs= |longEW=E <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = [[Поштенски броеви во Македонија|Пошт. бр.]] |postal_code = 1440 |area_code = +389 043 |website = [https://negotino.gov.mk/ negotino.gov.mk] |blank_name = [[Регистарски таблички во Македонија|Рег. таб.]] |blank_info = NE |blank1_name = |blank1_info = |footnotes = }} '''Неготино''' — град во средишниот дел на [[Македонија]], сместен во средното [[Ниска Македонија (Повардарие)|Повардарие]], од двете страни на реката [[Вардар]] и зазема значителен простор во [[Тиквеш|Тиквешката Котлина]]. Од [[Скопје]], Неготино е оддалечено 95 км, а најблизок град е [[Кавадарци]], кој е на растојание од 10 км. Градот претставува административно седиште на [[Општина Неготино|истоимената општина]], која опфаќа уште и 12 села. [[Клима]]та и [[почва]]та се идеални за одгледување на [[грозје]] и добивање на [[вино]]. == Историја и потекло на името == [[Податотека:Negotino, Rep Macedonia.jpg|мини|лево|Неготино во почетокот на XX век]] [[Податотека:Манастир „Св. Ѓорѓи“ 2.JPG|мини|лево|Манастирот „Св. Ѓорѓи“ во близина на Неготино]] === Антички период === Името Неготино е словенизирано име на античката населба ''[[Антигонеја]]'' (Antigonea) која што во [[3 век п.н.е.]] ја создал [[Античка Македонија|македонскиот]] владетел [[Антигон Гонат]] (278-242 п.н.е.), откако ја освоил [[Пајонија|Пеонија]]. Античкиот град бил стратешко седиште, добро укрепено, со импозантни [[Градба|градби]] и величествени [[храм]]ови, пространи и раскошни палати изградени од [[мермер]] и делкан камен. Древниот град Антигонија постоел до почетокот на VI век, односно 518 година, кога бил разурнат од силен земјотрес, што го зафатил речиси целото подрачје на денешна Македонија. Тогаш катастрофално настрадале [[Скупи]], [[Стоби]], Хераклеја, [[Астибо]], [[Идомене|Идомена]]. === Османлиски период === Денешниот град Неготино е создаден во [[Доцен среден век|доцниот среден век]] како [[занает]]чиска [[населба]]. По доаѓањето на [[Османлиско Царство|Османлиите]] на овие простори (1385 година), [[Али-паша Јанински|Али Паша-Јанински]] повторно ја активирал тврдината, бидејќи во непосредна близина, од десната страна на реката [[Вардар]], се протегал патот [[Скопје]]-[[Солун]]. На преминот од [[Демиркаписка Клисура|Демиркаписката Клисура]] неговата војска им наплатувала царина на трговците кои тука проаѓале. Во првите години од XIX век Неготино било [[чифлик]], составен од триесетина куќи. Го управувале Ќазим-бег и Кантур-бег. Подоцна до чифликот, според преданијата, некој богат трговец, по име Неготин, изградил ан кој служел за одмор и преноќевање на кираџиите и карваните. Се претпоставува дека оттогаш малата населба почнале да ја нарекуваат Неготино. Во 1821 година богатиот [[Турчин]] Хаџи Таир-ага Синан во градот изградил [[саат-кула]], [[џамија]] и [[безистен]] со околу 15 дуќани. Така почнувала да се образува и да расте населбата, која поради добрата местоположба привлекувала голем број на трговци и занаетчии од околните места. За брзиот развој на Неготино придонеле и неколкуте [[Евреи]] кои се доселиле од [[Солун]] во 1865 година.<ref>Македонските градови во турско време, Зоран Сенев, Киро Герасимов, Кочани, 2004, стр.53</ref> Како гратче Неготино првпат се споменува дури во 1837 година. Тогаш овде се изградени црквата „Св. Атанас“ и ќелијно училиште, второ во [[Тиквеш]]ијата после [[Ваташа|ваташкото]]. Во својот напис целосно посветен за Тиквеш насловен како „Љубљано-Пеонија“, објавен во „Цариградски Весник“ на 12 февруари [[1855]] година, македонскиот просветител [[Јордан Хаџи-Константинов - Џинот]] запишал дека Неготино (Тиквеш) имa една убава црква и едно мало училиште, две мошеи (џамии), една [[медреса]], часовник и други старини<ref name="ReferenceA">Хаџи Константинов, Јордан - Џинот. ''Избрани страници'' - приредил Блаже Конески - Скопје, Мисла, 1987&nbsp;г. стр.71</ref>. Тука се собирал пазар од [[Велес]], [[Штип]], [[Прилеп]], [[Дојран]] и [[Струмица]] секој четврток, а тука седелe и управни чиновници како [[ајан]], [[кадија]] и [[муфтија]]<ref name="ReferenceA"/>. Во 1879 година Неготино станало управно седиште на османлиската власт во Тиквешко. По една година градот веќе имал 1.800 жители, претежно [[Македонци]]. На почетокот на 20 век градот имал 700 куќи и чаршија со близу 300 дуќани. Во 1893 година неготинското училиште станало двокласно. Трговијата и занаетчиството се развиваат со позабрзано темпо. Значително пораснало и населението во градот. Се тргувало со [[грозје]], [[вино]], [[брашно]], [[волна]] и [[свила]]. Трговската стока била пренесувана со сплавови за [[Солун]], преку [[Вардар]] кој бил пловен од [[Велес]] до устието на [[Егејско Море|Егејското Море]]. Економскиот подем на гратчето кулминира пред [[Балкански војни|Балканските војни]], кога населбата броела дури 700 куќи. Во градската чаршија и воопшто во целиот град, имало околу 300 занаетчиски и трговски дуќани. За време на [[Балкански војни|Балканските војни]], дел од градот заедно со чаршијата бил опожарен.<ref>Македонските градови во турско време, Зоран Сенев, Киро Герасимов, Кочани, 2004, стр.54</ref> === Најнов период === Како ден на Општината се празнува [[8 ноември]], Ден на ослободувањето на Неготино од [[Бугарска окупација на Вардарска Македонија|фашистичките окупатори]] во [[1944]] година. Неготино својот најголем подем го постигнува во втората половина на 20 век кога прераснало во современа градска населба со развиена [[инфраструктура]]. ;Бисти во Неготино <gallery mode=packed heights=120px> Податотека:Blazo Janusev - bista Negotino.jpg|Блажо Јанушев Податотека:Cando Donev - bista Negotino.jpg|Цандо Донев Податотека:Nikola Petrov Icko - bista Negotino.jpg|Никола Петров-Ицко Податотека:Биста на Александар Н. Ристов.JPG|Александар Ристов Податотека:Биста на Душан Ѓорѓиев - Малашев.JPG|Душан Ѓорѓиев-Малашев Податотека:Биста на Ило Ј. Виларов - Сокол.JPG|Ило Виларов-Сокол Податотека:Биста на Манчо П. Малиминов.JPG|Манчо Малиминов Податотека:Биста на Пано З. Калајџиев.JPG|Пано Калајџиев Податотека:Биста на Тодорако Г. Гечев - Пекарев.JPG|Тодорако Гечев-Пекарев Податотека:Бисти на народни херои во Неготино.JPG|Бистите на сите 9 херои </gallery> == Население == Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Неготино живееле 2.395 жители, од кои 1.925 [[Македонци]] православни, 320 [[Македонци муслимани]], 90 [[Власи]] и 60 [[Роми]].<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_06.htm Кънчов, Васил. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр.154.]</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, градот имал 2.500 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_40_40-41_VODENA_(EDESSA)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Според пописот на населението од [[2002]] година, во градот имало 13.284 жители и спаѓал во групата на средни градови.<ref>{{СоцГеоМак|глава=II|страница=91}}</ref> Етнички гледано, населението е составено од:<ref name="попис">{{Наведена мрежна страница|url= http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија|date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија |accessdate=6 јули 2016}}</ref> {{bar box |float=right |title=Етнички групи<ref name="попис"/> |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|Македонци|red|97.82}} {{Столбен постоток|Срби|blue|0.88}} {{Столбен постоток|Роми|cyan|0.56}} {{Столбен постоток|Турци|orange|0.35}} {{Столбен постоток|други|grey|0.30}} {{Столбен постоток|Власи|yellow|0.08}} {{Столбен постоток|Албанци|black|0.01}} {{Столбен постоток|Бошњаци|green|0.01}} }} Според претпослениот [[Попис на населението во Македонија (2002)|Попис на населението на Македонија од 2002 година]], градот имал 13.284 жители. Следува табела на националната структура на населението:<ref>[http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Попис на населението, домаќинствата и становите во Република Македонија, 2002 - Книга X]</ref> {| border=1 cellspacing=0 cellpadding=2 | '''Националност''' | '''Вкупно''' |- | [[Македонци]] | 12 994 |- | [[Турци]] | 46 |- | [[Роми]] | 74 |- | [[Албанци]] | 1 |- | [[Власи]] | 11 |- | [[Срби]] | 117 |- | [[Бошњаци]] | 1 |- | Други | 40 |- |} ;Јазик Во градот се зборуваат следниве јазици<ref name="попис"/>: {{bar box |float=right |title=Јазици<ref name="попис"/> |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|македонски|red|98.70}} {{Столбен постоток|српски|blue|0.61}} {{Столбен постоток|ромски|cyan|0.28}} {{Столбен постоток|турски|orange|0.10}} {{Столбен постоток|влашки|yellow|0.08}} {{Столбен постоток|други|grey|0.74}} }} {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !width="100px"|Јазик!!width="100px"| Вкупно!!width="100px" |Удел (%) |- | '''[[македонски]]''' | '''13.111''' | 98,70 |- | [[турски]] | 13 | 0,10 |- | [[ромски]] | 37 | 0,28 |- | [[влашки]] | 10 | 0,08 |- | [[српски]] | 81 | 0,61 |- |други | 32 | 0,24 |} ;Вероисповед Во Неготино се застапени следните религиски групи<ref name="попис"/>: {{bar box |float=right |title=Религија<ref name="попис"/> |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|Православие|red|97.11}} {{Столбен постоток|други|grey|1.58}} {{Столбен постоток|Ислам|green|1.19}} {{Столбен постоток|Католицизам|orange|0.11}} {{Столбен постоток|Протестантство|yellow|0.01}} }} {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !width="100px"|Вероисповед!! width="100px" | Вкупно!! width="100px" |Удел (%) |- | '''[[МПЦ|Православни]]''' | '''12.900''' | 97,11 |- | [[ИВЗ|Муслимани]] | 158 | 1,19 |- | [[Грко-католичка црква во Македонија|Католици]] | 15 | 0,11 |- | [[Протестантството во Македонија|Протестанти]] | 1 | 0,01 |- | други | 210 | 1,58 |} Низ годините ова било вкупното население и етничка припадност на населението во градот Неготино: {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom | 1948|2.683 | 1953|2.820 | 1961|4.087 | 1971|7.139 | 1981|10.297 | 1991|12.379 | 1994|12.516 | 2002|13.284 | 2021|12.488 }} {| class="wikitable" |- ! Години ! Македонци ! Албанци ! Турци ! Роми ! Власи ! Срби ! Бошњаци ! {{крат|Ост.|Останати}} ! {{крат|б.п.|Лица без податоци}} ! Вкупно |- style="text-align:center;" | 1948 | — | — | — | — | — | — | — | — | — | '''2.683''' |- style="text-align:center;" | 1953 | 2.744 | 0 | 28 | 4 | 15 | 7 | — | 22 | — | '''2.820''' |- style="text-align:center;" | 1961 | 3.920 | 1 | 15 | — | — | 43 | — | 108 | — | '''4.087''' |- style="text-align:center;" | 1971 | 6.867 | 0 | 44 | 0 | — | 128 | — | 100 | — | '''7.139''' |- style="text-align:center;" | 1981 | 9.913 | 3 | 68 | 2 | 1 | 174 | — | 136 | — | '''10.297''' |- style="text-align:center;" | 1991 | 11.940 | 1 | 30 | 50 | 15 | 147 | — | 196 | — | '''12.379''' |- style="text-align:center;" | 1994 | 12.226 | 0 | 42 | 36 | 16 | 137 | — | 59 | — | '''12.516''' |- style="text-align:center;" | 2002 | 12.994 | 1 | 46 | 74 | 11 | 117 | 1 | 40 | — | '''13.284''' |- style="text-align:center;" | 2021 | 11.476 | 6 | 77 | 75 | 14 | 74 | 0 | 85 | 681 | '''12.488''' |} <small>* Извор: [[Државен завод за статистика на Република Македонија]] (1948-2021), според податоци од официјалните пописи во соодветните години</small> == Стопанство == [[Податотека:ТЕЦ „Неготино“ 2.JPG|мини|десно|Поглед на [[ТЕЦ „Неготино“]] во близина на градот]] Земјоделското производство претставува главна стопанска дејност во [[општина]] Неготино. Општина Неготино има годишно производство од 20 – 25 милиони [[килограм]]и грозје. Од индустриските култури застапени се [[тутун]]от, [[афион]]от, градинарските култури и житариците. Во Неготино е сместена и втората по големина [[винарска визба]] во Македонија, „Повардарие“. Во поново време се забележува отворањето на приватни винарии и винарски визби како „Бовин“, „Фонко“, „Дудин“ и други кои извезуваат вина и на странските пазари. Во непосредна близина на градот се наоѓа [[термoцентрала]]та [[ТЕЦ „Неготино“]]. == Редовни настани и манифестации == Позначајни манифестации кои се одржуваат во Општина Неготино се ''Фестивалот на виното'' ([[14 февруари]]) кој се одржува по повод верскиот празник [[Св. Трифун]] (заштитник на лозарите), ''[[Манастирска вечер]]'' и ''[[Неготински панаѓур|Неготинскиот панаѓур]]'' (20-23 [[септември]]) кој се одржува по повод верскиот празник [[Мала Богородица]]. == Личности == {{Div col|cols=2}} * [[Тодор Камчев]] (1880 - 10 мај 1961, [[Софија]]) - тиквешки војвода, учесник во македонско-одринско ослободителните борби од 1903 до 1908 година. * [[Александар Станоев]] (1881 - 1907, Виена) - македонски револуционер од Илинденскиот период и член на ЦК на ВМРО * [[Пане Иванов]] - македонски револуционер, учесник во македонското револуционерно движење, деец на Македонската револуционерна организација * [[Васа Апостолска]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Драга Астарџиева]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Веска Балканска]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Родна Георгиева|Родна Габрова Георгиева]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Ефрем Кулаков]] — македонски партизан, учесник во НОВ на Македонија * [[Тодор Гечев]] - македонски партизан, учесник во НОВ на Македонија * [[Пано Калајџиев]] - македонски партизан, учесник во НОВ на Македонија * [[Александар Аџи Илов]] - македонски партизан, учесник во НОВ на Македонија * [[Мара Виларова|Мара Илова Виларова]] - учесник во НОВ на Македонија * [[Зора Гркова|Зора Јорданова Гркова]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Горица Давчева]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Мица Димитрушева|Мица Ставрева Димитрушева]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Рахила Илиева]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Менка Јанакиева|Менка Јанакиева Пинџур]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Николина Јанакиевска]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Василка Јордановска]] (1923 — ) — учесник во НОВ на Македонија * [[Вера Јосифовска|Вера Бошкова Георгиева Јосифовска]] (1926 — ) — учесник во НОВ на Македонија * [[Зора Јоцева]] — учесник во НОВ на Македонија * [[Васка Калајџиска|Васка Василева Калајџиска]] (10 април 1919 — 1971) — учесник во НОВ на Македонија * [[Владо Арсов - Шпанац]] ([[1910]] - [[1937]]) - борец во Шпанската граѓанска војна * [[Боро Чаушев]] (6 ноември 1917 - 22 февруари 2001) - македонски партизан, комунист и генерал-мајор на милицијата на НР Македонија. * [[Лазар Мојсов]] (19 декември 1920 - 25 август 2011, Белград) - познат политичар и дипломат * [[Лазар Манчевски - Пинџур]] ([[21 ноември]] [[1922]] - [[7 февруари]] [[1997]]) - македонски поет и раскажувач * [[Душан Горенчевски]] ([[28 април]] [[1933]] - [[13 март]] [[1997]], [[Белград]]) - македонски драмски автор и македонист * [[Ѓорѓи Спасов]](11 август 1949) — македонски политичар, дипломат и универзитетски професор * [[Бранко Ѓорчев]] (23 јуни 1962 – Скопје, 24 февруари 2013) — македонски театарски и филмски глумец * [[Кристина Арнаудова]] ( 21 септември 1979) - пејачка на забавна музика * [[Александра Пилева]] (10 јуни 1980) - пејачка на забавна музика * [[Александар Белов (пејач)|Александар Белов]] (7 февруари 1987) - пејач на забавна музика * [[Ѓоко Ѓорчев]] - пејач на забавна музика * [[Мишко Крстевски]] - пејач на народна музика * [[Александар Ѓорчев|Ацо Ѓорчев]] - македонски глумец * [[Миле Крстев]] - екс фудбалски репрезентативец * [[Сашко Крстев]] - екс фудбалски репрезентативец * [[Трајче Недев]] - македонски репрезентативец во шах * [[Александар Христов]] - академик * [[Ристо Давчевски]] - писател * [[Раде Стојановиќ]] - ракометен репрезентативец * [[Доне Мојсов]] политичар и дипломат * [[Киро Андонов]] писател * [[Наташа Андонова]] фудбалски репрезентативец * [[Ангел Димов]] - пејач од Србија;<ref>[http://vesti-online.com/Scena/Estrada/287277/Grad-Beograd-mi-ukrao-penziju ''Grad Beograd mi ukrao penziju'']</ref> {{Div col end}} * [[Тони Делков]]-градоначалник и политичар. * [[Димитар Ѓорѓиев]] - светски и европски првак во кик-бокс == Иселеништво == Во 1912 и 1913 година околу 80 муслимански семејства се иселиле во Турција.<ref>{{Наведена книга|title=|others=Радовановиќ, Воислав. Тиквеш и Рајец.}}</ref> == Збратимени градови == * {{знамеикона|Италија}} [[Минервино ди Лече]], [[Италија]]<ref>{{Наведена мрежна страница| url = http://www.negotino.gov.mk/index.php?option=com_content&view=article&id=275%3A2012-05-22-07-37-51&catid=18%3A2010-04-19-08-10-31&Itemid=106&lang=mk| title = Се збратимија општините Неготино и Минервино ди Лече| publisher = Општина Неготино| accessdate = 2012-09-05| archive-date = 2012-06-03| archive-url = https://web.archive.org/web/20120603124806/http://www.negotino.gov.mk/index.php?option=com_content&view=article&id=275%3A2012-05-22-07-37-51&catid=18%3A2010-04-19-08-10-31&Itemid=106&lang=mk| url-status = dead}}</ref> * {{знамеикона|Унгарија}} [[Наѓката]], [[Унгарија]]<ref>{{Наведена мрежна страница| url = http://www.negotino.gov.mk/index.php?option=com_content&view=article&id=464%3A2013-08-23-11-04-43&catid=11%3A2009-07-08-13-19-01&lang=mk| title = Потпишан договор за збратимување помеѓу општина Неготино и општина Наџиката, Унгарија| publisher = Општина Неготино| accessdate = 2013-08-24| archive-date = 2020-06-16| archive-url = https://web.archive.org/web/20200616000722/http://www.negotino.gov.mk/index.php?option=com_content&view=article&id=464%3A2013-08-23-11-04-43&catid=11%3A2009-07-08-13-19-01&lang=mk| url-status = dead}}</ref> == Галерија == <gallery> Неготино панорама.jpg|Панорама од ридот [[Градиште (Неготино)|Градиште]] (од север-североисток) Податотека:Автобуска станица Неготино 1.JPG|Поглед на автобуската станица во градот Податотека:Бисти на народни херои во Неготино.JPG|Бисти на народни херои сместени до Општинското собрание Податотека:Булевар во Неготино 1.JPG|Булеварот на излезот од Неготино Податотека:Влезот во чаршијата во Неготино.JPG|Влезот во чаршијата во Неготино Податотека:Влезот на музејот на градот Неготино.JPG|Влезот во музејот на градот Неготино Податотека:Влезот на црквата Св. Атансиј Велики 2.JPG|Влезот во црквата „Св. Атанасиј Велики“ Податотека:Градинка во Неготино 1.JPG|Градинка во Неготино Податотека:Градска библиотека 1.JPG|Градската библиотека „Страшо Пинџур“ Податотека:Градскиот пазар во Неготино.JPG|Градскиот пазар Податотека:Домот на културата „Ацо Ѓорчев“ 2.JPG|Домот на културата „Ацо Ѓорчев“ Податотека:Желкова куќа.JPG|Желкова куќа Податотека:Игралиште во Неготино.JPG|Игралиште на влезот во Неготино Податотека:Информативно-туристички плакат во Неготино.JPG|Информативно-туристички плакат на плоштадот Податотека:Општинско собрание на Неготино.JPG|Општинското собрание Податотека:Основен суд во Неготино 2.JPG|Основниот суд во Неготино Податотека:Разрушената Саат Кула во Неготино 1.JPG|Разрушената Саат-кула Податотека:Реката низ Неготино 1.JPG|Тимјаничка Река низ Неготино Податотека:Спортска сала во Неготино.JPG|Спортската сала во Неготино Податотека:Стадионот во Неготино 9.JPG|Стадионот во Неготино Податотека:Станбена зграда во Неготино.JPG|Станбена зграда на плоштадот Податотека:Улица кон центарот на Неготино.JPG|Улица кон центарот на Неготино </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Negotino}} * [https://negotino.gov.mk/ Официјална страница на Општина Неготино] * [http://www.cdnh.edu.mk/multimedija2007/Negotino/naslovna.html Центар за дигитизација на националното наследство, Неготинo] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20151117190614/http://www.cdnh.edu.mk/multimedija2007/Negotino/naslovna.html |date=2015-11-17 }} * [http://oglasimk.net/Negotino-r30 Огласи Неготино] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20131203124630/http://oglasimk.net/Negotino-r30 |date=2013-12-03 }} {{Општина Неготино}} {{Градови во Македонија}} [[Категорија:Неготино| ]] [[Категорија:Градови во Македонија]] [[Категорија:Општина Неготино]] emnrxqvlnj0y82arpjpg34smp4n6vnx Ватикан 0 5336 5567603 5540830 2026-05-31T08:59:09Z Buli 2648 /* Структура */ 5567603 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Држава|conventional_long_name=Ватикан|native_name={{ubl|{{native name|it|Stato della Città del Vaticano}}|{{native name|la|Status Civitatis Vaticanae}}}}|image_flag=Flag of Vatican City State - 2023 version.svg|image_coat=Coat of arms of Vatican City State - 2023 version.svg|symbol_type=[[Грб на Ватикан|Грб]]|common_name=Ватикан|other_symbol={{vunblist |{{native name|la|Sigillum Stati Civitatis Vaticanae}}<br />{{native name|it|Sigillo dello Stato della Città del Vaticano}}}}{{small|[[Национален печат на Ватикан]]}}<br />[[File:Seal of the State of Vatican City.svg|100px|link=Politics of Vatican City#Judiciary]]|other_symbol_type=Национален печат|national_anthem={{native name|it|[[Химна на Ватикан|Inno e Marcia Pontificale]]}}<br />„Понтификална химна и марш“<div style="padding-top:0.5em;">{{center| }}</div>[[file:United States Navy Band - Inno e Marcia Pontificale.ogg|noicon|center]]|image_map=Location_of_the_Vatican_City_in_Europe.svg|map_caption=|official_languages={{hlist|[[латински јазик|латински]]| |[[италијански јазик|италијански]]<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-pope-latin/pope-ditches-latin-as-official-language-of-vatican-synod-idUSKCN0HV1O220141006|title=Pope ditches Latin as official language of Vatican synod|work=Reuters|author=((Reuters Staff))|date=6 October 2014}}</ref><ref name="Visiting The Vatican 2023 x452">{{cite web | title=What language is spoken at the Vatican? | website=Visiting The Vatican | date=2023-04-13 | url=https://visitingthevatican.com/what-language-is-spoken-at-the-vatican/ | access-date=2023-11-05}}</ref>}}|languages_type=[[Национален јазик]]|languages=[[италијански јазик|италијански]] (''де факто'')<!-- While the Holy See uses Latin in official documents, Vatican City State uses Italian only -->{{efn|group="note"|1=Многу други јазици се користат од институции сместени во рамките на државата, како што се [[Света Столица]], [[Швајцарска гарда|Папска швајцарска гарда]] и [[Папска академија на науките]].<br /> Светата столица го користи латинскиот јазик како главен официјален јазик, италијанскиот како главен работен јазик и францускиот како главен дипломатски јазик; дополнително, неговиот [[Државен секретаријат (Света столица)|Државен секретаријат]] користи англиски, француски, германски, италијански, полски, португалски и шпански. Швајцарската гарда, во која командите на парадата се даваат на германски, користи и француски и италијански, два од трите други официјални швајцарски јазици, во своите официјални церемонии, како што е годишната заклетва на новите регрути на 6 мај.<ref>{{cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=QTeh9_3VGLQ |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211211/QTeh9_3VGLQ| archive-date=2021-12-11 |url-status=live|title=Solemn oath of the Vatican Swiss guards |date=6 May 2014 |via=YouTube}}{{cbignore}}</ref>}}|government_type=Унитарна [[теократија|теократска]] католичка [[изборна монархија|изборна апсолутна монархија]]<ref>{{cite web |url=https://www.vaticanstate.va/EN/State_and_Government/StateDepartments/index.htm |title=Internet Portal of Vatican City State |publisher=Vatican City State |access-date=9 July 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110524030947/https://www.vaticanstate.va/EN/State_and_Government/StateDepartments/index.htm |archive-date=24 May 2011 }}</ref><ref name="factbook"/><ref>Robbers, Gerhard (2006) [https://books.google.com/books?id=M3A-xgf1yM4C&pg=PA1009 ''Encyclopedia of World Constitutions''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160429130728/https://books.google.com/books?id=M3A-xgf1yM4C&pg=PA1009 |date=29 April 2016 }}. Infobase Publishing. {{ISBN|978-0-81606078-8}}. p. 1009</ref><ref>Nick Megoran (2009) [https://www.staff.ncl.ac.uk/nick.megoran/pdf/theocracy.pdf "Theocracy"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200804152755/https://www.staff.ncl.ac.uk/nick.megoran/pdf/theocracy.pdf |date=4 August 2020 }}, p. 226 in ''International Encyclopedia of Human Geography'', vol. 11, Elsevier {{ISBN|978-0-08-044911-1}}</ref>|leader_title1=[[Суверенитет|Суверен ентитет]]|leader_name1=[[Света Столица]]|leader_title2=[[Папа|Монарх]]|leader_name2={{Incumbent pope 2}}|leader_title3=[[Кардинал државен секретар|Државен секретар]]|leader_name3=[[Пјетро Паролин]]|leader_title4=[[Папска комисија на Ватикан|Претседател на гувернерот]]|leader_name4=[[Фернандо Вергез Алзага]]|legislature=[[Папска комисија на Ватикан|Папска комисија]]{{efn|All powers delegated by the sovereign<ref>{{cite web |title=Legislative and Executive Bodies |url=http://www.vaticanstate.va/EN/State_and_Government/StateDepartments/Legislative_and_executive_bodies.htm |website=[[Vatican City State]] |access-date=17 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110524024314/http://www.vaticanstate.va/EN/State_and_Government/StateDepartments/Legislative_and_executive_bodies.htm |archive-date=24 May 2011 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.vaticanstate.va/NR/rdonlyres/3F574885-EAD5-47E9-A547-C3717005E861/2522/FundamentalLaw1.pdf | title=Fundamental Law of Vatican City State | author=Pope John Paul II | author-link=Pope John Paul II | date=26 November 2000 | access-date=17 April 2022 | publisher=[[Vatican City State]] | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20080226203911/http://www.vaticanstate.va/NR/rdonlyres/3F574885-EAD5-47E9-A547-C3717005E861/2522/FundamentalLaw1.pdf | archive-date=26 February 2008 }}</ref>}}|established_event1=[[Пипинова даровница]]|sovereignty_type=Независност|established_date1=756 ({{years ago|756}} години)|established_event2=[[Латерански договор]]|established_date2=11 февруари 1929 ({{years ago|1929}} години)|area_km2=0.49{{efn|name=area|The [[:it:Calendario Atlante De Agostini|Календар Де Агостини Атлас]] ја навел областа на Ватикан како 44 хектари во неговото издание од 1930 година<ref>[https://books.google.com/books?id=JqlIZ70Jn9gC&q=vaticano De Agostini Atlas Calendar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200603042457/https://books.google.com/books?id=JqlIZ70Jn9gC&q=vaticano |date=3 June 2020 }}, 1930, p. 99. {{in lang|it}}</ref> но го поправил на 49 во неговото издание од 1945–1946 година.<ref name=agostini1945>[https://books.google.com/books?id=ZpJXsBX_6uUC&q=vaticano De Agostini Atlas Calendar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200603173403/https://books.google.com/books?id=ZpJXsBX_6uUC&q=vaticano |date=3 June 2020 }}, 1945–1946, p. 128. {{in lang|it}}</ref> Бројката од 44 хектари сè уште е нашироко цитирана од многу извори и покрај нејзината неточност.<!-- See talk page for further evidence -->}}|area_rank=195-та <!-- Should match [[List of countries and dependencies by area]] -->|population_estimate=764<ref name=population>{{Cite web |url=https://www.vaticanstate.va/it/stato-governo/note-generali/popolazione.html |title=Population |publisher=Vatican City State |date=26 June 2023 |access-date=16 August 2023 |language=it}}</ref>|population_estimate_year=2023|population_estimate_rank=195-та|population_density_km2=1559|population_density_rank=6-та|Gini=<!--number only-->|Gini_year=|Gini_change=<!--increase/decrease/steady-->|Gini_ref=|Gini_rank=|HDI=<!--number only-->|HDI_year=|HDI_change=<!--increase/decrease/steady-->|HDI_ref=|HDI_rank=|currency=[[Евро]] (€)|currency_code=EUR|time_zone=[[Средноевропско време|СЕВ]]|utc_offset=+1|utc_offset_DST=+2|time_zone_DST=[[Средноевропско летно време|СЕЛВ]]|drives_on=десно{{efn|1=На посетителите и туристите не им е дозволено да возат внатре во Ватикан без конкретна дозвола, која вообичаено им се дава само на оние кои се на официјална работа во Ватикан.}}|calling_code=[[Телефонски броеви во Ватикан|+379]]{{efn|1=[[ITU-T]] му ја доделил шифрата 379 на Ватикан. Сепак, Ватикан е вклучен во италијанскиот план за телефонски броеви и го користи италијанскиот код на државата 39, проследен со 06 (за Рим) и 698.}}|cctld=[[.va]]|demonym=Официјално: нема<ref>{{cite web | url=https://italyexplained.com/italy-cities-regions/vatican-city/#:~:text=The%20Italian%20name%20for%20Vatican,is%20really%20%E2%80%9Cfrom%E2%80%9D%20there | title=Vatican City :: Italy Explained | accessdate=2023-12-18 | archive-date=2023-05-29 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230529044152/https://italyexplained.com/italy-cities-regions/vatican-city/#:~:text=The%20Italian%20name%20for%20Vatican,is%20really%20%E2%80%9Cfrom%E2%80%9D%20there | url-status=dead }}</ref><br /> Неофицијално: Ватикано или Ватиканци|GDP_PPP=|GDP_PPP_year=|official_website={{official website|https://www.vaticanstate.va/}}}} {| class="infobox vcard" |+ class="infobox-title category" id="249" style="font-size:125%;" |Ватикан ! colspan="2" class="infobox-above fn org" style="padding:0.2em;background:#ddd;font-size:100%;" | [[Светско наследство на УНЕСКО]] |- | colspan="2" class="infobox-image" style="border-top:1px #aaa solid;padding-top:0.4em;" |[[File:Vatikanische_Gaerten_Museen_Rom.jpg|безрамка]]</img><div class="infobox-caption"> Ватикан</div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:0.3em;" | Критериуми | class="infobox-data category" | Културни: i, ii, iv, vi |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:0.3em;" | Референца | class="infobox-data" | [https://whc.unesco.org/en/list/286 286] |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:0.3em;" | Натпис | class="infobox-data" | 1984 година (8-ма [[Одбор на светското наследство|сесија]]) |} '''Ватикан''', официјално '''Држава Ватикан''' ({{langx|it|Stato della Città del Vaticano}}; {{Efn|{{lang|it|Stato della Città del Vaticano}}<ref>{{cite web| url = https://www.vaticanstate.va/it/| title = Stato della Città del Vaticano| access-date = 30 November 2019| archive-date = 19 January 2020| archive-url = https://web.archive.org/web/20200119071357/https://www.vaticanstate.va/it/| url-status = live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.vatican.va/content/vatican/it.html|title=La Santa Sede|website=Vatican.va|access-date=7 December 2021|archive-date=8 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130834/https://www.vatican.va/content/vatican/it.html|url-status=live}}</ref> ({{IPA-it|ˈstaːto della tʃitˈta ddel vatiˈkaːno}}) is the name used in [https://web.archive.org/web/20120822001817/https://www.vatican.va/vatican_city_state/legislation/documents/scv_doc_20001126_legge-fondamentale-scv_it.html the text] на државниот [[Устав|Основен закон]] и во [https://www.vaticanstate.va/content/vaticanstate/en.html официјалната веб-страница на државата].}} {{langx|la|Status Civitatis Vaticanae}}), {{Efn|[[Латински правопис и изговор#Црковен изговор|црковен]], а со тоа и официјалниот, изговор е {{IPA-la|ˈstatus tʃiviˈtatis vatiˈkane|}}; [[латински правопис и изговор#Класичен изговор|класичен]] еден е {{IPA-la|ˈstatʊs kiːwɪˈtaːtɪs waːtɪˈkaːnae̯|}}.}} {{Efn|На јазиците што ги користи [[Државен секретаријат (Светата столица)|Државниот секретаријат]] на [[Света столица]] (освен англискиот и италијанскиот, како што веќе беше споменато погоре): * {{langx|fr|Cité du Vatican}}—{{lang|fr|État de la Cité du Vatican}} * {{langx|de|Vatikanstadt}}, cf. {{lang|de|Vatikan}}—{{lang|de|Staat Vatikanstadt}} (in Austria: {{lang|de|Staat der Vatikanstadt}}) * {{langx|pl|Miasto Watykańskie}}, cf. {{lang|pl|Watykan}}—{{lang|pl|Państwo Watykańskie}} * {{langx|pt|Cidade do Vaticano}}—{{lang|pt|Estado da Cidade do Vaticano}} * {{langx|es|Ciudad del Vaticano}}—{{lang|es|Estado de la Ciudad del Vaticano}}.}} — независна земја [[Континентална држава|без излез на море]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.britannica.com/place/Vatican-City|title=Vatican City|last=Ray|first=Michael|date=2023-05-20|publisher=[[Encyclopedia Britannica]]|language=en|accessdate=2023-05-21}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.britannica.com/topic/nation-state|title=nation-state|last=Duignan|first=Brian|date=2023-03-31|publisher=[[Encyclopedia Britannica]]|language=en|accessdate=2023-05-21}}</ref> [[град-држава]], микродржава и енклава во [[Рим]], Италија.<ref name="Britannica">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.britannica.com/place/Vatican-City|title=Vatican City|work=Encyclopedia Britannica|archive-url=https://web.archive.org/web/20150318193720/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/623972/Vatican-City|archive-date=18 March 2015|accessdate=18 May 2021|ref=121}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-17994868|title=Vatican country profile|date=2018|work=BBC News|access-date=24 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180825011001/https://www.bbc.com/news/world-europe-17994868|archive-date=25 August 2018|language=en-GB}}</ref> Таа станала независна од Италија во 1929 година со [[Латерански договор|Латеранскиот договор]], и е посебна [[територија]] под „''целосна сопственост, ексклузивна доминација и суверена власт и јурисдикција''“ на [[Света Столица|Светата Столица]], со [[Сувереност|суверен ентитет]] според [[Меѓународно право|меѓународното право]], кој одржува во градот временската моќ и управување на државата, дипломатската и духовната независност. {{Efn|Светата столица е централно раководно тело на Католичката црква и суверен ентитет признат со меѓународното право, кој се состои од Папата и Римската курија. Исто така, најчесто се нарекува „Ватикан“, особено кога се користи како [[метоним]] за хиерархијата на Католичката црква.}} <ref name="lateran">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aloha.net/~mikesch/treaty.htm|title=Text of the Lateran Treaty of 1929|archive-url=https://web.archive.org/web/20210225060950/http://www.aloha.net/~mikesch/treaty.htm|archive-date=25 February 2021|accessdate=3 August 2020}}</ref> Со површина од 49 хектари и според податоци од 2023 година, има население од 764 луѓе. Според тоа, таа е [[Список на држави и територии по површина|најмалата држава во светот и по површина]] и [[Список на држави по население|по население]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/holy-see-vatican-city/|title=Europe :: Holy See (Vatican City) — The World Factbook - Central Intelligence Agency|date=22 September 2021|work=www.cia.gov|archive-url=https://web.archive.org/web/20220126204237/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/holy-see-vatican-city/|archive-date=26 January 2022|accessdate=25 January 2021}}</ref> Како што управува Светата столица, државата Ватикан е црковна или свештеничка - [[Монархија|монархиска]] држава со која управува [[Папа]]та, кој е [[Папа|бискуп на Рим]] и поглавар на [[Римокатоличка црква|Католичката црква]].<ref name="factbook">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/holy-see-vatican-city/|title=Holy See (Vatican City)|date=22 September 2021|work=CIA—The World Factbook|archive-url=https://web.archive.org/web/20220126204237/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/holy-see-vatican-city/|archive-date=26 January 2022|accessdate=25 January 2021}}</ref><ref name="pages">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.catholic-pages.com/vatican/vatican_city.asp|title=Vatican City|publisher=Catholic-Pages.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20190322135430/http://www.catholic-pages.com/vatican/vatican_city.asp|archive-date=22 March 2019|accessdate=12 August 2013}}</ref> Највисоките државни функционери се сите католички свештеници од различно потекло. По [[Авињонско папство|Авињонското Папство]] (1309 – 1377) папите главно престојувале во [[Апостолски дворец|Апостолскиот дворец]] во рамките на денешен Ватикан, иако понекогаш наместо тоа престојувале во [[Квириналски дворец|Квириналскиот дворец]] во Рим или на друго место. Ватикан е исто така [[Метонимија|метоним]] за Светата столица. Светата столица датира од [[Историја на христијанството|раното христијанство]] и е главното епископско седиште на Католичката црква, која има приближно 1.329 милијарди крстени католици во светот според податоци од 2018 година во во Латинската црква и 23 источни католички цркви.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.asianews.it/news-en/Catholics-increasing-worldwide,-reaching-1.329-billion-49663.html|title=Catholics increasing worldwide, reaching 1.329 billion|date=26 March 2020|access-date=9 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414050802/http://www.asianews.it/news-en/Catholics-increasing-worldwide,-reaching-1.329-billion-49663.html|archive-date=14 April 2021|agency=[[AsiaNews]]}}</ref> Независната држава Ватикан, од друга страна, настанала на 11 февруари 1929 година со Латеранскиот договор помеѓу Светиот Престол и Италија, кој зборуваза него како нова креација,<ref name="Preamble">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vaticanstate.va/content/dam/vaticanstate/documenti/leggi-e-decreti/Normative-Penali-e-Amministrative/LateranTreaty.pdf|title=Preamble of the Lateran Treaty|archive-url=https://web.archive.org/web/20171010175158/https://www.vaticanstate.va/content/dam/vaticanstate/documenti/leggi-e-decreti/Normative-Penali-e-Amministrative/LateranTreaty.pdf|archive-date=10 October 2017|accessdate=21 July 2014}}</ref> не како остаток од многу поголемите [[Папска Држава|Папски држави]] (756–1870), кои претходно опфаќале голем дел од [[Средна Италија|Централна Италија]]. Ватикан содржи религиозни и културни места како што се [[Базилика Свети Петар|базиликата Свети Петар]], [[Систинска капела|Сикстинската капела]], [[Ватиканска библиотека|Ватиканската апостолска библиотека]] и [[Ватикански музеи|Ватиканските музеи]]. Во нив се прикажани некои од најпознатите слики и скулптури во светот. Уникатната економија на Ватикан е финансиски поддржана од донации од верниците, со продажба на [[Поштенска марка|поштенски марки]] и сувенири, такси за прием во музеи и продажба на публикации. Ватикан нема даноци и предметите се без царина. == Име == Името ''{{Вовикиречник|Ватикан}}'' за прв пат се користело во Латеранскиот договор, потпишан на 11 февруари 1929 година, со кој е воспоставен современ град-држава именуван по Ватиканскиот рид, географската локација на државата во рамките на градот [[Рим]]. „Ватикан“ е изведен од името на [[Етрурци|етрурска]] населба, Ватика или Ватикум, сместена во општата област што Римјаните ја нарекувале ''Агер Ватикан'', „''ватиканска територија''“.<ref>{{Наведена книга|title=New Topographical Dictionary of Ancient Rome|last=Richardson|first=L.|publisher=Johns Hopkins University Press|isbn=0-8018-4300-6|location=Baltimore|page=405}}</ref> [[Италијански јазик|Италијанското]] име на градот е Сита дел Ватикано ({{lang|it|Città del Vaticano}}) или, поформално, Стато дела Сита дел Ватикано ({{lang|it|Stato della Città del Vaticano}}), што значи „држава на градот Ватикан“. Неговото [[Латински јазик|латинско]] име е ''{{Јаз|la|Status Civitatis Vaticanae}}'';<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://w2.vatican.va/content/pius-xii/la/apost_constitutions/documents/hf_p-xii_apc_19451208_vacantis-apostolicae-sedis.html|title=Apostolic Constitution|language=la|archive-url=https://web.archive.org/web/20200912234026/http://w2.vatican.va/content/pius-xii/la/apost_constitutions/documents/hf_p-xii_apc_19451208_vacantis-apostolicae-sedis.html|archive-date=12 September 2020|accessdate=3 August 2020}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://w2.vatican.va/content/francesco/la/letters/2014/documents/papa-francesco_20140908_lettera-card-giovanni-lajolo.html|title=Letter to John Cardinal Lajolo|last=Pope Francis|date=8 September 2014|publisher=The Vatican|language=la|archive-url=https://web.archive.org/web/20150418013034/http://w2.vatican.va/content/francesco/la/letters/2014/documents/papa-francesco_20140908_lettera-card-giovanni-lajolo.html|archive-date=18 April 2015|accessdate=28 May 2015}}</ref> ова се користи во официјалните документи од страна на Светата Столица, Црквата и [[Папа]]та. == Историја == {{Panorama|image=File:Vatican StPeter Square.jpg|height=230|alt=St. Peter's Square, the basilica and obelisk, from Piazza Pio XII|caption={{center|St. Peter's Square, the basilica and obelisk, from Piazza Pio XII}}}} === Рана историја === [[Податотека:Obelisk of St. Peter.jpg|лево|мини| Ватиканскиот обелиск на [[Плоштад „Свети Петар“|плоштадот Свети Петар]] бил донесен во Рим од [[Египет]] од [[Калигула]]]] Името „Ватикан“ веќе било во употреба во времето на [[Римска Република|Римската Република]] за ''Агер Ватиканус'', мочурлива област на западниот брег на [[Тибар]] спроти градот Рим, сместена помеѓу Јаникулум, Ватиканскиот рид и Монте Марио, до [[Авентин|ридот Авентин]] и до сливот на потокот Кремера.<ref name="Liverani 2016 21">{{Harvnb|Liverani|2016}}</ref> Топонимот Агер Ватиканус (''Ager Vaticanus)'' е посведочен до 1 век од нашата ера: потоа се појавил друг топоним, ''Ватиканус (Vaticanus)'', означувајќи област многу поограничена: Ватиканскиот рид, денешниот [[Плоштад „Свети Петар“|плоштад Свети Петар]], а можеби и денешната Виа дела Кончилијационе.<ref name="Liverani 2016 21" /> Поради неговата близина до главниот непријател на Рим, [[Етрурци|етрурскиот]] град Веј (друго име за ''Агер Ватиканус'' било ''Рипа Веиентана'' или ''Рипа Етруска''), и поради тоа што бил подложен на поплавите на [[Тибар]], Римјаните го сметале овој првично ненаселен дел од Рим за лош и застрашувачки.<ref>{{Harvnb|Petacco|2016}}</ref> Посебно слабиот квалитет на ватиканското вино, дури и по мелиорацијата на областа, го коментирал поетот [[Марко Валериј Марцијал|Марцијал]] (40 – меѓу 102 и 104 г. н.е.).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mospace.umsystem.edu/xmlui/bitstream/handle/10355/8100/research.pdf?sequence=3|title=Damien Martin, "Wine and Drunkenness in Roman Society"|archive-url=https://web.archive.org/web/20140918040152/https://mospace.umsystem.edu/xmlui/bitstream/handle/10355/8100/research.pdf?sequence=3|archive-date=18 September 2014|accessdate=27 August 2013}}</ref> [[Такит|Тацит]] напишал дека во 69 н.е., Годината на четворицата цареви, кога северната војска која го донела [[Вителиј]] на власт пристигнала во Рим, „''голем дел се сместиле во нездравите области на Ватикан, што резултирало со многу смртни случаи помеѓу обичните војници; а Тибар што бил блиску, неспособноста на [[Гали]]те и Германците да ја поднесат топлината и последователната алчност со која пиеле од потокот ги ослабнале нивните тела, кои веќе биле лесен плен на болеста''“.<ref>Tacitus, ''The Histories'', II, 93, translation by Clifford H. Moore (The Loeb Classical Library, first printed 1925)</ref> [[Податотека:Plan_of_Circus_Neronis_and_St._Peters.gif|мини| Рана интерпретација на релативните локации на циркусот и средновековните и [[Базилика Свети Петар|сегашните]] базилики на Свети Петар]] [[Податотека:Circus_of_Nero.png|мини| Едно можно современо толкување <ref>Based on "[https://web.archive.org/web/20100305113143/http://www.saintpetersbasilica.org/images.htm Outline of St. Peter's, Old St. Peter's, and Circus of Nero]".</ref>]] За време на [[Римско Царство|Римското Царство]], таму биле изградени многу вили, откако Агрипина Постарата (14 п.н.е.–18 октомври н.е. 33) ја исцедила областа и ги поставила нејзините градини во почетокот на 1 век од нашата ера. Во 40 н.е., нејзиниот син, царот [[Калигула]] (31 август н.е. 12-24 јануари н.е. 41; р. 37-41) изградил во нејзините градини циркус за кочии (40 н.е.) кој подоцна бил завршен од [[Нерон]], {{Јаз|la|Circus Gaii et Neronis}},<ref>Lanciani, Rodolfo (1892).</ref> обично се нарекува, едноставно, Циркус на Нерон.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vaticanstate.va/content/vaticanstate/en/stato-e-governo/storia/la-citta-del-vaticano-nel-tempo.html|title=Vatican City in the Past|archive-url=https://web.archive.org/web/20190528110717/http://www.vaticanstate.va/content/vaticanstate/en/stato-e-governo/storia/la-citta-del-vaticano-nel-tempo.html|archive-date=28 May 2019|accessdate=3 August 2020}}</ref> Ватиканскиот обелиск на плоштадот Свети Петар е последниот видлив остаток од циркусот на Нерон. Ја донел царот [[Калигула]] од Хелиополис во [[Египет (римска провинција)|Египет]]. Обелискот првично стоел во центарот на римскиот циркус.<ref>[[Pliny the Elder]], [[Natural History (Pliny)|Natural History]] XVI.76.</ref> Циркусот станал место на мачеништво за многу христијани по големиот римски пожар во 64 н.е. Традицијата вели дека токму во овој циркус [[Апостол Петар|Свети Петар]] бил [[Крст на Свети Петар|распнат наопаку]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.newadvent.org/cathen/11744a.htm#IV|title=St. Peter, Prince of the Apostles|publisher=Catholic Encyclopedia|archive-url=https://web.archive.org/web/20190915021152/http://newadvent.org/cathen/11744a.htm#IV|archive-date=15 September 2019|accessdate=12 August 2013}}</ref> Во 1586 година, [[Папа Сикст V|папата Сикст V]] го преместил обелискот на својата денешна позиција користејќи метод смислен од италијанскиот архитект Доменико Фонтана.<ref name="Tafur">''[http://depts.washington.edu/silkroad/texts/tafur.html#ch3 Travels and Adventures]'', Chapter 3, [[Pero Tafur]], digitized from [[The Broadway Travellers]] series, edited by Sir [[E. Denison Ross]] and [[Eileen Power]], translated and edited with an introduction by [[Malcolm Letts]] (New York, London: Harper & brothers 1926)</ref> Спроти циркусот постоеле гробишта разделени со [[Вија Корнелија|Виа Корнелија]]. Погребни споменици и мавзолеи, и мали гробници, како и олтари на паганските богови од сите видови политеистички религии, биле изградени кои постоеле до пред изградбата на Константиовата базилика Свети Петар во првата половина на IV век. Светилиштето посветено на фригиската божица [[Кибела]] и нејзиниот сопружник Атис останало активно долго откако во близина била изградена античката базилика Свети Петар.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mv.vatican.va/3_EN/pages/x-Schede/MGEs/MGEs_Sala16_03_040.html|title=Altar dedicated to Cybele and Attis|publisher=Vatican Museums|archive-url=https://web.archive.org/web/20120124211312/http://mv.vatican.va/3_EN/pages/x-Schede/MGEs/MGEs_Sala16_03_040.html|archive-date=24 January 2012|accessdate=26 August 2013}}</ref> Остатоците од оваа древна некропола биле изнесени на виделина спорадично за време на реновирањето од страна на различни папи во текот на вековите, зголемувајќи се во зачестеноста за време на [[ренесанса]]та додека не била систематски ископана по наредба на [[Папа Пиј XII|папата Пиј XII]] од 1939 до 1941 година. Константиовата базилика била изградена во 326 година над, според верувањата, [[Гроб на Свети Петар|гробот на Свети Петар]], закопан на тие гробишта.<ref>[https://books.google.com/books?id=37b9V9IXDsYC&dq=Gardner+%22reputed+grave%22&pg=PA126 Fred S. Kleiner, ''Gardner's Art through the Ages'' (Cengage Learning 2012] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150912151621/https://books.google.com/books?id=37b9V9IXDsYC&pg=PA126&dq=Gardner+%22reputed+grave%22&hl=en&sa=X&ei=A3gQUqPdOYWThgeirYCgDg&redir_esc=y#v=onepage&q=Gardner%20%22reputed%20grave%22&f=false}} {{ISBN|978-1-13395479-8}}), p. 126</ref> Оттогаш, областа станала понаселена во врска со активноста во базиликата. Во близина била изградена палата уште во 5 век за време на понтификатот на [[Папа Симах|папата Симах]] (владеел 498–514). === Папски држави === [[Податотека:Italy_1796.svg|лево|мини| Италијанскиот полуостров во 1796 г. Папските држави во централна Италија се обоени во виолетова боја.]] Папите постепено започнале да имаат секуларна улога како гувернери на регионите во близина на Рим. Тие владееле со [[Папска Држава|папските држави]], кои покривале голем дел од [[Апенински Полуостров|Италијанскиот Полуостров]], повеќе од илјада години до средината на 19 век, кога целата територија што му припаѓала на папството била заземена од [[Обединување на Италија|новосоздаденото]] [[Кралство Италија]]. Поголемиот дел од овој период, папите не живееле во Ватикан. Латеранската палата, на спротивната страна на Рим, била нивна вообичаена резиденција околу илјада години. Од 1309 до 1377 година, тие живееле во [[Авињон]] во Франција. По враќањето во Рим, тие избрале да живеат во Ватикан. Тие се преселиле во [[Квириналски дворец|Квириналскиот дворец]] во 1583 година, откако бил изграден во времето на [[Папа Павле V|папата Павле V]] (1605–1621), но по заземањето на Рим во 1870 година се повлекле во Ватикан, а она што било нивна резиденција станало резиденција на кралот на Италија. === Под италијанска власт (1871–1929) === {{Panorama|image=File:Vatican panorama from St. Peters Basilica.jpg|height=240|alt=A panorama of gardens and several buildings viewed from St. Peter's Basilica|caption={{center|Панорама на градините гледана од базиликата Свети Петар}}}}Во 1870 година, имотите на папата биле оставени во неизвесна ситуација кога самиот Рим бил припоен од италијанските сили, со што се довршило [[Обединување на Италија|италијанското обединување]], по номиналниот отпор на папските сили. Помеѓу 1861 и 1929 година, статусот на папата се нарекувало „''Римско прашање''“. Италија не се обидела да се меша со Светата столица во Ватиканските ѕидини. Меѓутоа, на многу места го конфискувала црковниот имот. Во 1871 година, [[Квириналски дворец|Квириналскиот дворец]] бил конфискуван од кралот на Италија и станала кралска палата. Потоа, папите непречено престојувале во ѕидините на Ватикан, а одредени папски прерогативи биле признати со Законот за гаранции, вклучувајќи го и правото да испраќаат и примаат амбасадори. Но, папите не го признале правото на италијанскиот крал да владее во Рим и тие одбиле да го напуштат комплексот на Ватикан додека не се реши спорот во 1929 година; [[Папа Пиј IX|Папата Пиј IX]] (1846–1878), последниот владетел на папските држави, бил нарекуван „ затвореникот во Ватикан“. Принудени да се откажат од секуларната власт, папите се фокусирале на духовните прашања.<ref name="World History">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/worldhistorydict00wett|title=World History: A Dictionary of Important People, Places, and Events, from Ancient Times to the Present|last=Wetterau|first=Bruce|date=1994|publisher=Henry Holt & Co.|isbn=978-0805023503|location=New York}}</ref> Оваа ситуација била решена на 11 февруари 1929 година, кога Латеранскиот договор меѓу Светата столица и Кралството Италија бил потпишан од [[Премиер на Италија|премиерот и шеф на владата]] [[Бенито Мусолини]] во име на кралот [[Виктор Емануел III]] и од кардиналот државен секретар Пјетро Гаспари за [[Папа Пиј XI|папата Пиј XI]].<ref name="lateran"/><ref name="Preamble"/><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vatican.va/roman_curia/secretariat_state/archivio/documents/rc_seg-st_19290211_patti-lateranensi_it.html#TRATTATO_FRA_LA_SANTA_SEDE_E_L%E2%80%99ITALIA|title=Patti lateranensi, 11 febbraio 1929 - Segreteria di Stato, card. Pietro Gasparri|work=The Holy See|archive-url=https://web.archive.org/web/20210119131557/http://www.vatican.va/roman_curia/secretariat_state/archivio/documents/rc_seg-st_19290211_patti-lateranensi_it.html#TRATTATO_FRA_LA_SANTA_SEDE_E_L%E2%80%99ITALIA|archive-date=19 January 2021|accessdate=5 April 2020}}</ref> Договорот, кој стапил во сила на 7 јуни 1929 година, ја основал независната држава Ватикан и го потврдил специјалниот статус на католичкото христијанство во Италија.<ref name="Statute">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vatican.va/roman_curia/secretariat_state/archivio/documents/rc_seg-st_19290211_patti-lateranensi_it.html|title=Patti lateranensi, 11 febbraio 1929 – Segreteria di Stato, card. Pietro Gasparri|work=vatican.va|archive-url=https://web.archive.org/web/20210119131557/http://www.vatican.va/roman_curia/secretariat_state/archivio/documents/rc_seg-st_19290211_patti-lateranensi_it.html|archive-date=19 January 2021|accessdate=5 April 2020}}</ref> === Втора светска војна === [[Податотека:The_British_Army_in_Italy_1944_NA16179.jpg|мини| Бендовите на 38-та бригада на британската армија свират пред [[Базилика Свети Петар|базиликата Свети Петар]], јуни 1944 година]] Светата столица, која управувала со Ватикан, водела политика на неутралност за време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], под водство на [[Папа Пиј XII|папата Пиј XII]]. Иако германските трупи го окупирале градот Рим по примирјето во Касибиле во септември 1943 година, и [[Сојузници во Втората светска војна|Сојузниците]] од 1944 година, тие го почитувале градот Ватикан како неутрална територија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005446|title=Rome|publisher=Ushmm.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20131215103412/http://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005446|archive-date=15 December 2013|accessdate=12 December 2013}}</ref> Еден од главните дипломатски приоритети на [[Папа|римскиот бискуп]] бил да го спречи бомбардирањето на градот; Папата бил толку чувствителен што протестирал дури и поради британските воздушни фрлања на памфлети над Рим, тврдејќи дека неколкуте слетувања во градот-држава ја нарушуваат неутралноста на Ватикан.<ref name="Chadwick1">Chadwick, 1988, pp. 222–232</ref> Британската политика, како што била изразена во записникот од состанокот на кабинетот, била: „''во никој случај не треба да го малтретираме Ватикан, туку дека нашата акција во однос на остатокот од Рим ќе зависи од тоа колку италијанската влада ги почитува правилата на војна''“.<ref name="Chadwick1" /> Откако САД влегла во војната, САД се спротивставиле на таквото бомбардирање, плашејќи се да не ги навредат католичките членови на нивните воени сили, но рекле дека „''не можат да ги спречат Британците да го бомбардираат Рим ако Британците така решат''“. Американската војска дури ги изземала католичките пилоти и членовите на екипажот од воздушни напади врз Рим и други црковни имоти, освен ако доброволно не се договори. Имено, со исклучок на Рим, а веројатно и можноста на Ватикан, ниту еден католички американски пилот или екипаж од воздух не одбил мисија во Италија под германска контрола. Британците бескомпромисно изјавиле „''ќе го бомбардираат Рим секогаш кога ќе побараат потребите на војната''“.<ref>Chadwick, 1988, pp. 232–236</ref> Во декември 1942 година, пратеникот на Обединетото Кралство и предложил на Светата столица Рим да биде прогласен за „отворен град“, предлог што Светата столица го сфатила посериозно отколку што веројатно сметало Обединетото Кралство, кое не сакало Рим да биде отворен град, но Мусолини го отфрлил предлогот кога Светата столица му го дала. Во врска со сојузничката инвазија на Сицилија, 500 американски авиони го бомбардирале Рим на 19 јули 1943 година, особено насочени кон железничкиот центар. Загинале околу 1.500 луѓе. Пиј XII, кој претходниот месец бил опишан како „загрижениот болен“ поради можниот бомбашки напад, ги согледал последиците. Друг напад се случил на 13 август 1943 година, откако Мусолини бил соборен од власт.<ref>Chadwick, 1988, pp. 236–244</ref> Следниот ден, новата влада го прогласила Рим за отворен град, откако се консултирала со Светата столица за формулацијата на декларацијата, но Обединетото Кралство одлучило дека никогаш нема да го признае Рим како отворен град.<ref>Chadwick, 1988, pp. 244–245</ref> === Повоена историја === [[Податотека:St_Peter's_Square,_Vatican_City_-_April_2007.jpg|десно|мини| Поглед на плоштадот Свети Петар од врвот на куполата на Микеланџело]] Пие XII се воздржуваше од именување на [[кардинал]]и за време на војната. До крајот на Втората светска војна, имало неколку истакнати слободни места: кардинал државен секретар, Камерленго, канцелар и префект на Конгрегацијата за религиозни меѓу нив.<ref>{{Harvnb|Chadwick|1988}}</ref> Пиј XII именувал 32 кардинали на почетокот на 1946 година, откако ја објавил својата намера да го стори тоа во неговата претходна божиќна порака. [[Војска на Ватикан|Папскиот воен корпус]], освен [[Швајцарска гарда|Швајцарската гарда]], бил распуштен по волјата на [[Папа Павле VI|Павле VI]], како што е изразено во писмото од 14 септември 1970 година <ref name="Vatican State">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vaticanstate.va/EN/State_and_Government/History/Vatican_City_today.htm|title=Vatican City Today|publisher=Vatican City Government|archive-url=https://web.archive.org/web/20071211020340/https://www.vaticanstate.va/EN/State_and_Government/History/Vatican_City_today.htm|archive-date=11 December 2007|accessdate=28 November 2007}}</ref> [[Ватиканска жандармерија|Жандармерискиот корпус]] бил трансформиран во цивилна [[полиција]] и безбедносни сили. Во 1984 година, нов конкордат помеѓу Светата столица и Италија изменил одредени одредби од претходниот договор, вклучувајќи ја позицијата на католичкото христијанство како италијанска државна религија, позиција што му била дадена со статутот на [[Кралство Сардинија (1720–1861)|Кралството Сардинија]] од 1848 година <ref name="Statute"/> Изградбата во 1995 година на нова куќа за гости, Domus Sanctae Marthae, во непосредна близина на базиликата Свети Петар била критикувана од италијанските еколошки групи, поддржани од италијанските политичари. Тие тврделе дека новата зграда ќе го блокира погледот на базиликата од блиските италијански станови.<ref name="guest house">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/vaticandiariesbe0000thav|title=The Vatican Diaries: A Behind-the-Scenes Look at the Power, Personalities and Politics at the Heart of the Catholic Church|last=Thavis|first=John|date=2013|publisher=Viking|isbn=978-0-670-02671-5|location=NY|pages=[https://archive.org/details/vaticandiariesbe0000thav/page/121 121–122]|url-access=registration}}</ref> Плановите за кратко време ги заостриле односите меѓу Ватикан и италијанската влада. Шефот на Одделот за технички услуги на Ватикан остро ги отфрлил предизвиците на правото на државата Ватикан да гради во нејзините граници.<ref name="guest house" /> [[John R. Morss|Џон Р. Морс]] во ''European Journal of International Law'' напишал дека поради условите на Латеранскиот договор, статусот на Ватикан како суверена држава и статусот на Папата како шеф на држава се проблематични.<ref name=":0">{{Наведено списание|last=Morss|first=John R.|date=2015|title=The International Legal Status of the Vatican/Holy See Complex|url=https://academic.oup.com/ejil/article/26/4/927/2599610|journal=European Journal of International Law|publisher=OUP|volume=26|issue=4|page=927|doi=10.1093/ejil/chv062|archive-url=https://web.archive.org/web/20210122174103/https://academic.oup.com/ejil/article/26/4/927/2599610|archive-date=22 January 2021|access-date=6 February 2021|doi-access=free|hdl-access=free}}</ref> == Географија == [[Податотека:Vatican_City_map_EN.svg|мини|Карта на Ватикан, истакнувајќи значајни градби и ватиканските градини]] Името „Ватикан“ веќе било во употреба во времето на [[Римска Република|Римската Република]] како ''Агер Ватиканус'', мочурлива област на западниот брег на [[Тибар]] спроти градот Рим, сместена помеѓу Јаникулум, ридот Ватикан и Монте Марио до [[Авентин|ридот Авентин]] и до сливот на потокот Кремера.<ref name="Liverani 2016 21">{{Harvnb|Liverani|2016}}</ref> Територијата на Ватикан е дел од Ватиканскиот рид и од соседните поранешни Ватикански полиња. На оваа територија се изградени [[Базилика Свети Петар|базиликата Свети Петар]], [[Апостолски дворец|Апостолската палата]], [[Систинска капела|Систинската капела]] и музеи, заедно со разни други градби. Областа била дел од римскиот ''рион'' на Борго до 1929 година. Бидејќи е одвоена од градот, на западниот брег на реката Тибар, областа излегува на градот што била заштитена со тоа што била вклучена во ѕидините на [[Папа Лав IV|Лав IV]] (847–855), а подоцна била проширена со денешните ѕидини за утврдување, изградена во времето на [[Папа Павле III|Павле III]] (1534–1549), [[Папа Пиј IV|Пиј IV]] (1559–1565) и [[Папа Урбан VIII|Урбан VIII]] (1623–1644).<ref>{{Наведување|title=Holy See (Vatican City)|date=2022-12-28|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/holy-see-vatican-city/|journal=The World Factbook|publisher=Central Intelligence Agency|language=en|access-date=2023-01-04|archive-date=2022-01-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20220126204237/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/holy-see-vatican-city/|url-status=dead}}</ref> [[Податотека:VaticanCity_Annex.jpg|мини|Територија на државата Ватикан според Латеранскиот договор]] Кога се подготвувал Латеранскиот договор од 1929 година, кој дал држава форма на Ватикан, границите на предложената територија биле под влијание на фактот дека голем дел од Ватикан бил целосно опкружен со оваа јамка. За некои делови од границата немало ѕид, но линијата на одредени згради обезбедувала дел од границата, а за мал дел од границата бил изграден современ ѕид.<ref>Lateran Treaty of 1929, Article 3</ref> Територијата го опфаќа [[Плоштад „Свети Петар“|плоштадот Свети Петар]], кој е одделен од територијата на Италија единствено со бела линија долж границата на плоштадот, каде што допира до Пјаца Пио&nbsp;XII. До плоштадот Свети Петар се стигнува преку Виа дела Кончилијационе која се протега од близина на Тибар до Свети Петар. Овој голем пристап бил конструиран од [[Бенито Мусолини]] по склучувањето на Латеранскиот договор. Според Латеранскиот договор, одредени имоти на Светата столица кои се наоѓаат на италијанска територија, особено Папската палата Кастел Гандолфо и главните базилики, уживаат вонтериторијален статус сличен на оној на странските [[Дипломатска делегација|амбасади]].<ref name="treaty">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vatican.va/roman_curia/secretariat_state/archivio/documents/rc_seg-st_19290211_patti-lateranensi_it.html|title=Patti Lateranensi|publisher=vatican.va|archive-url=https://web.archive.org/web/20210119131557/http://www.vatican.va/roman_curia/secretariat_state/archivio/documents/rc_seg-st_19290211_patti-lateranensi_it.html|archive-date=19 January 2021|accessdate=6 November 2013}}</ref><ref name="treaty text" /> Во овие имоти, расфрлани низ Рим и Италија, се сместени основните канцеларии и институции неопходни за карактерот и мисијата на Светата столица.<ref name="treaty text">Lateran Treaty of 1929, Articles 13–16</ref> Кастел Гандолфо и именуваните базилики внатрешно се патролираат од [[Ватиканска жандармерија|полициски агенти на државата Ватикан]], а не од италијанската полиција. Според Латеранскиот договор (чл. 3) на плоштадот Свети Петар, но не вклучувајќи ги скалите што водат до базиликата, вообичаено патролира италијанската полиција.<ref name="treaty"/> Нема пасошка контрола за посетителите кои влегуваат во Ватикан од околната италијанска територија. Има бесплатен јавен пристап до плоштадот и базиликата Свети Петар и, по повод папската општа аудиенција, до салата во која се одржуваат. За оваа публика и за големите церемонии во базиликата и плоштадот Свети Петар, претходно мора да се набават билети бесплатно. Ватиканските музеи, каде се наоѓа Сикстинската капела, обично наплаќаат влез. Нема општ јавен пристап до градините, но може да се организираат тури со водич за мали групи до градините и ископувања под базиликата. Другите места се отворени единствено за оние поединци кои имаат финансиски бизнис за извршување на свои трансакции.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vatican.va/content/vatican/en/info.html|title=Useful Information|work=The Holy See|accessdate=2023-01-04}}</ref> === Клима === Климата на Ватикан е иста како и во Рим: [[Умерена клима|умерена]], медитеранска клима со благи, дождливи зими од октомври до средината на мај и топли, суви лета од мај до септември. Некои помали локални карактеристики, главно магла и роси, се предизвикани од невообичаениот дел од базиликата Свети Петар, надморската височина, фонтаните и големината на големиот поплочен плоштад. Највисоката температура досега била {{Convert|40.7|C|F}}, и на 2 август 2017 и на 27 јуни 2022 година.<ref name="JeffMasters2017records">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.wunderground.com/cat6/noaa-earth-had-its-third-warmest-year-record-2017|title=NOAA: Earth Had Its Third Warmest Year on Record in 2017|last=Masters|first=Jeff|date=18 January 2018|publisher=Wunderground|archive-url=https://web.archive.org/web/20180430045703/https://www.wunderground.com/cat6/noaa-earth-had-its-third-warmest-year-record-2017|archive-date=30 April 2018|accessdate=29 April 2018}}</ref> {{Weather box|location=Ватикан ''(податоци на Аеродром Рим-Чампино")''|metric first=yes|single line=yes|Jan record high C=19.8|Feb record high C=21.2|Mar record high C=26.6|Apr record high C=27.2|May record high C=33.0|Jun record high C=37.8|Jul record high C=39.4|Aug record high C=40.7|Sep record high C=38.4|Oct record high C=30.0|Nov record high C=25.0|Dec record high C=20.2|Jan high C=11.9|Feb high C=13.0|Mar high C=15.2|Apr high C=17.7|May high C=22.8|Jun high C=26.9|Jul high C=30.3|Aug high C=30.6|Sep high C=26.5|Oct high C=21.4|Nov high C=15.9|Dec high C=12.6|year high C=20.4|Jan mean C=7.5|Feb mean C=8.2|Mar mean C=10.2|Apr mean C=12.6|May mean C=17.2|Jun mean C=21.1|Jul mean C=24.1|Aug mean C=24.5|Sep mean C=20.8|Oct mean C=16.4|Nov mean C=11.4|Dec mean C=8.4|year mean C=15.2|Jan low C=3.1|Feb low C=3.5|Mar low C=5.2|Apr low C=7.5|May low C=11.6|Jun low C=15.3|Jul low C=18.0|Aug low C=18.3|Sep low C=15.2|Oct low C=11.3|Nov low C=6.9|Dec low C=4.2|year low C=10.0|Jan record low C=-11.0|Feb record low C=-4.4|Mar record low C=-5.6|Apr record low C=0.0|May record low C=3.8|Jun record low C=7.8|Jul record low C=10.6|Aug record low C=10.0|Sep record low C=5.6|Oct record low C=0.8|Nov record low C=-5.2|Dec record low C=-4.8|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=67|Feb precipitation mm=73|Mar precipitation mm=58|Apr precipitation mm=81|May precipitation mm=53|Jun precipitation mm=34|Jul precipitation mm=19|Aug precipitation mm=37|Sep precipitation mm=73|Oct precipitation mm=113|Nov precipitation mm=115|Dec precipitation mm=81|year precipitation mm=804|Jan precipitation days=7.0|Feb precipitation days=7.6|Mar precipitation days=7.6|Apr precipitation days=9.2|May precipitation days=6.2|Jun precipitation days=4.3|Jul precipitation days=2.1|Aug precipitation days=3.3|Sep precipitation days=6.2|Oct precipitation days=8.2|Nov precipitation days=9.7|Dec precipitation days=8.0|year precipitation days=79.4|unit precipitation days=1 mm|Jan sun=120.9|Feb sun=132.8|Mar sun=167.4|Apr sun=201.0|May sun=263.5|Jun sun=285.0|Jul sun=331.7|Aug sun=297.6|Sep sun=237.0|Oct sun=195.3|Nov sun=129.0|Dec sun=111.6|year sun=2472.8|source 1=[[Servizio Meteorologico]], 1970–2000 data<ref name=ServizioMeteorologico1>[https://clima.meteoam.it/AtlanteClimatico/pdf/(239)Roma%20Ciampino.pdf Tabelle climatiche 1971–2000 della stazione meteorologica di Roma-Ciampino Ponente dall'Atlante Climatico 1971–2000] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190110014759/http://clima.meteoam.it/AtlanteClimatico/pdf/%28239%29Roma%20Ciampino.pdf |date=10 January 2019 }}&nbsp;– Servizio Meteorologico dell'Aeronautica Militare</ref> data of sunshine hours<ref>{{cite web |url=https://clima.meteoam.it/web_clima_sysman/Clino6190/CLINO239.txt |title=Visualizzazione tabella CLINO della stazione / CLINO Averages Listed for the station Roma Ciampino |access-date=13 June 2011 |archive-date=19 August 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110819073317/http://clima.meteoam.it/web_clima_sysman/Clino6190/CLINO239.txt |url-status=live }}</ref>|date=April 2012|source=https://www.wunderground.com/cat6/noaa-earth-had-its-third-warmest-year-record-2017}} Во јули 2007 година, Ватикан го прифатил предлогот на две фирми со седиште во [[Сан Франциско]] и [[Будимпешта]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.thegwpf.com/vatican-footprint-wrong-footed/|title=Vatican footprint wrong-footed|date=26 May 2010|publisher=The Global Warming Policy Forum|archive-url=https://web.archive.org/web/20150102201530/http://www.thegwpf.com/vatican-footprint-wrong-footed/|archive-date=2 January 2015|accessdate=2 January 2015}}</ref> со кој ќе стане првата јаглеродно неутрална држава со неутрализирање на емисиите на јаглерод диоксид со создавање на климатска шума на Ватикан во Унгарија,<ref>{{Наведени вести|url=https://www.physorg.com/news103554442.html|title=The Vatican to go carbon neutral|date=13 July 2007|access-date=12 September 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090112190438/http://www.physorg.com/news103554442.html|archive-date=12 January 2009|agency=United Press International}}</ref> како чисто симболичен гест <ref name="CN070713">[https://www.cathnews.com/news/707/76.php Vatican signs up for a carbon offset forest] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080705173031/https://www.cathnews.com/news/707/76.php |date=2008-07-05 }}, ''Catholic News Service'', published 13 July 2007.</ref> за да ги поттикне [[Римокатоличка црква|католиците]] да направат повеќе за да ја заштитат планетата.<ref>[https://www.wcr.ab.ca/news/2007/0723/carbon072307.shtml Climate forest makes Vatican the first carbon-neutral state], ''Western Catholic Reporter'', published 23 July 2007.</ref> Ништо не излегло од проектот.<ref>[https://www.csmonitor.com/Environment/2010/0420/Carbon-offsets-How-a-Vatican-forest-failed-to-reduce-global-warming "Carbon offsets: How a Vatican forest failed to reduce global warming"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200801031710/https://www.csmonitor.com/Environment/2010/0420/Carbon-offsets-How-a-Vatican-forest-failed-to-reduce-global-warming|date=1 August 2020}}.</ref><ref>[https://www.ethicalcorp.com/environment/dangers-lurk-offset-investments "Dangers lurk in offset investments"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120427133116/https://www.ethicalcorp.com/environment/dangers-lurk-offset-investments |date=2012-04-27 }}, ''Ethical Corporation'' published 19 September 2011.</ref> На 26 ноември 2008 година, самиот Ватикан го спровел планот објавен во мај 2007 година за покривање на покривот на салата Павле VI со сончеви плочи.<ref>[http://webarchive.loc.gov/all/20070612183543/https://www.catholicnews.com/data/stories/cns/0702971.htm "Going green: Vatican expands mission to saving planet, not just souls"], ''Catholic News Service'', published 25 May 2007.</ref><ref>Glatz, Carol (26 November 2008) [https://salt.claretianpubs.org/sjnews/2008/12/sjn081210a.html "Vatican wins award for creating rooftop solar-power generator"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20171010164738/http://salt.claretianpubs.org/sjnews/2008/12/sjn081210a.html|date=10 October 2017}}, ''Catholic News Service''.</ref> === Градини === На територијата на Ватикан се наоѓаат Ватиканските градини ({{langx|it|Giardini Vaticani}} ),<ref name="VaticanMap">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.saintpetersbasilica.org/vaticancity-map.htm|title=Map of Vatican City|publisher=saintpetersbasilica.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20211104104919/http://www.saintpetersbasilica.org/vaticancity-map.htm|archive-date=4 November 2021|accessdate=11 October 2009}}</ref> кои опфаќаат околу половина од оваа територија. Градините, основани за време на [[ренесанса]]та и [[барок]]от, се украсени со фонтани и скулптури. Градините датираат од средновековните времиња кога овоштарниците и лозјата се протегале на север од Папската [[Апостолски дворец|апостолска палата]].<ref name="Pellegrino">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pellegrinocattolico.com/ctv/gardens.htm|title=Al Pellegrino Cattolico: ''The Vatican Gardens''|publisher=2008 Al Pellegrino Cattolico s.r.l. Via di Porta Angelica 81\83 (S.Pietro) I- 00193 Roma, Italy|archive-url=https://web.archive.org/web/20080413133503/https://www.pellegrinocattolico.com/ctv/gardens.htm|archive-date=13 April 2008|accessdate=21 November 2008}}</ref> Во 1279 година, [[Папа Никола III|папата Никола III]] (Џовани Гаетано Орсини, 1277–1280) ја преселил својата резиденција назад во Ватикан од Латеранската палата и ја оградил оваа област со ѕидови.<ref name="Vatican">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vaticanstate.va/EN/Monuments/The_Vatican_Gardens/|title=Official Vatican City State Website: ''A Visit to the Vatican Gardens''|date=2007|publisher=Uffici di Presidenza S.C.V.|archive-url=https://web.archive.org/web/20081108134258/https://www.vaticanstate.va/EN/Monuments/The_Vatican_Gardens/|archive-date=8 November 2008|accessdate=21 November 2008}}</ref> Засадил овоштарник ''(помериум)'', тревник ''(прателум)'' и градина ''(виридариум)''.<ref name="Vatican" /> == Управување == Политиката на Ватикан се одвива во контекст на [[Апсолутна монархија|апсолутна]] изборна монархија, во која власта ја има поглаварот на Католичката црква. Папата ја извршува главната законодавна, извршна и судска власт над државата Ватикан (ентитет различен од Светата столица), што е редок случај на ненаследна монархија. === Држава и Света столица === Државата Ватикан, која била создадена во 1929 година со Латеранските договори, и обезбедува на Светата столица временска јурисдикција и независност на мала територија. таа се разликува од Светата столица. Така, државата може да се смета за значаен, но не суштински инструмент на Светата столица. Самата Света Столица постоела континуирано како правен ентитет уште од римското царско време и е меѓународно призната како моќен и независен суверен ентитет од [[Доцна антика|доцната антика]] до денес, без прекин дури и во моменти кога била лишена од територија (на пр. од 1870 до 1929 г. ). Ватикан е една од ретките широко признати независни држави што не станала членка на [[Обединети нации|Обединетите нации]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=56121#.WnNenpM-dsM|title=UN News - FEATURE: Diplomacy of the conscience – The Holy See at the United Nations|last=Section|first=United Nations News Service|date=7 February 2017|work=UN News Service Section|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20180202202155/http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=56121#.WnNenpM-dsM|archive-date=2 February 2018|accessdate=1 February 2018}}</ref> Светата столица, која се разликува од државата Ватикан, има статус на постојан набљудувач, со сите права на полноправна членка, освен за гласање во [[Генерално собрание на Обединетите нации|Генералното собрание на ОН]]. === Структура === [[Податотека:Papa Leone XIV (cropped).jpg|мини|[[Папа Лав XIV|Папата Лав XIV]], 2025 година]] Владата на Ватикан има уникатна структура. Папата е суверен на државата, додека законодавната власт е доделена на Папската комисија за државата Ватикан, тело на кардинали назначени од Папата за периоди од пет години. Извршната власт е во рацете на претседателот на таа комисија, потпомогнат од генералниот секретар и заменикот генерален секретар. Надворешните односи на државата се доверени на Државниот секретаријат и дипломатската служба на Светата столица. Сепак, Папата има апсолутна моќ во извршната, законодавната и судската власт над Ватикан,<ref name="Vatican City">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.catholic-pages.com/vatican/vatican_city.asp|title=Vatican City|publisher=Catholic-Pages.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20070504093117/http://www.catholic-pages.com/vatican/vatican_city.asp|archive-date=4 May 2007|accessdate=4 March 2007}}</ref> и затоа е единствениот апсолутен монарх во Европа.<ref>"[https://timesofindia.indiatimes.com/india/Learning-with-the-Times-7-nations-still-under-absolute-monarchy/articleshow/3692953.cms Learning with the Times: 7 Nation Still Under Absolute Monarchy]", ''The Times of India'', published 10 November 2008.</ref> Оперативно, постојат одделенија кои се занимаваат со здравство, безбедност, телекомуникациски и други работи.<ref name="Vatican City"/> ==== Празно папско место ==== Кардиналот Камерленго претседава со Апостолската камера, на која и е доверено управувањето со имотот и заштитата на другите папски временски овластувања и права на Светата столица за време на периодот на празниот престол или седе ватикано (празно папско место).<ref>{{Наведена книга|title=Royal Courts in Dynastic States and Empires|last=Visceglia|first=Maria Antonietta|date=2011-01-01|publisher=BRILL|isbn=9789004206236|pages=237–264|chapter=The Pope’s Household And Court In The Early Modern Age|doi=10.1163/ej.9789004206229.i-444.57|chapter-url=https://brill.com/display/book/edcoll/9789004206236/Bej.9789004206229.i-444_012.xml|doi-access=free}}</ref> Оние од државата Ватикан остануваат под контрола на Папската комисија за државата Ватикан. Постапувајќи со тројца други кардинали избрани со ждрепка на секои три дена, по еден од секој ред на кардинали (кардинал епископ, кардинал свештеник и кардинал ѓакон), тој во извесна смисла ги извршува функциите на шеф на државата на градот Ватикан.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vatican.va/content/john-paul-ii/en/apost_constitutions/documents/hf_jp-ii_apc_22021996_universi-dominici-gregis.html|title=Universi Dominici Gregis (February 22, 1996) {{!}} John Paul II|work=The Holy See|accessdate=2022-12-14}}</ref> Сите одлуки што ги носат овие четворица кардинали мора да бидат одобрени од Кардиналскиот Збор како целина. ==== Папско благородништво ==== Благородништвото кое било тесно поврзано со Светата столица во времето на Папските држави продолжило да биде поврзано со Папскиот двор по губењето на овие територии, генерално со само номинални должности (види Папски господар на коњот, Префектура на папското домаќинство, Наследни офицери на Римската Курија, Црно благородништво). Тие ја формирале и свечената Благородна гарда. Во првите децении од постоењето на државата Ватикан, [[Извршна власт|извршните функции]] биле доверени на некои од нив, вклучувајќи ја и онаа на делегат на државата Ватикан (денес деноминиран претседател на Комисијата за градот Ватикан). Но, со моту проприо (сопствена иницијатива) ''Pontificalis Domus'' од 28 март 1968 година,<ref>[https://www.vatican.va/holy_father/paul_vi/motu_proprio/documents/hf_p-vi_motu-proprio_19680328_pontificalis-domus_lt.html ''Pontificalis Domus''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140112075641/http://www.vatican.va/holy_father/paul_vi/motu_proprio/documents/hf_p-vi_motu-proprio_19680328_pontificalis-domus_lt.html}}, 3</ref> [[Папа Павле VI|папата Павле VI]] ги укинал почесните позиции што продолжиле да постојат дотогаш, како што се генерал-мајстор и мајстор на коњот.<ref>The site [https://www.chivalricorders.org/vatican/pplcourt.htm "Hereditary Officers of the Papal Court"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070313165610/https://www.chivalricorders.org/vatican/pplcourt.htm |date=2007-03-13 }} continues to present these functions and titles as still in use, several decades after their abolition.</ref> === Шеф на државата и влада === [[Податотека:20070610_Rome_29.jpg|десно|мини| [[Апостолски дворец|Апостолската палата]] (''Палацо Апостолико''), официјалната резиденција на папата. Овде, [[Папа Бенедикт XVI|Бенедикт XVI]] е на прозорецот означен со канелени транспарент кој виси на прозорецот во центарот.]] Папата според својата <nowiki><i id="mwAmQ">службена должност</i></nowiki> претставува [[шеф на држава]]та <ref>One of the titles of the Pope listed in the ''[[Папски годишник]]'' is "[[List of Sovereigns of the Vatican City State|Sovereign of Vatican City State]]" (page 23* in recent editions).</ref> на Ватикан, функција која зависи од неговата исконска функција како епископ на Римската епархија и поглавар на [[Римокатоличка црква|Католичката црква]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://theconversation.com/in-bidens-visit-with-the-pope-a-page-from-reagans-playbook-170077|title=In Biden's visit with the pope, a page from Reagan's playbook?|date=2021-10-27|work=www.theconversation.com|accessdate=2022-05-08}}</ref> Терминот „Света столица“ не се однесува на државата Ватикан, туку на духовното и пасторалното владеење на Папата, во голема мера извршено преку Римската курија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.intratext.com/IXT/ENG0017/_P19.HTM|title=Code of Canon Law: text – IntraText CT|archive-url=https://web.archive.org/web/20201009091217/http://www.intratext.com/IXT/ENG0017/_P19.HTM|archive-date=9 October 2020|accessdate=3 August 2020}}</ref> Неговата официјална титула во однос на градот Ватикан е ''Суверен на државата Ватикан''. [[Папа Франциск|Папата Франциск]], роден како Хорхе Марио Бергољо во [[Буенос Аирес]], Аргентина, билизбран на 13 март 2013 година. Неговиот главен подреден владин функционер за Ватикан, како и шеф на владата на земјата е претседателот на Папската комисија за државата Ватикан, кој од 1952 година ги извршува функциите што претходно му припаѓале на гувернерот на Ватикан. Од 2001 година, претседателот на Папската комисија за државата Ватикан ја има и титулата претседател на гувернерот на државата Ватикан. Претседател е шпанскиот кардинал Фернандо Вергез Алзага, кој бил назначен на 1 октомври 2021 година. === Администрација === [[Податотека:Palace_of_the_Governorate._Vatican_City_State..jpg|десно|мини| Палата на гувернерот на државата Ватикан]] [[Законодавна власт|Законодавните]] функции се делегирани на [[Еднодомен парламент|еднодомната]] Папска комисија за државата Ватикан, предводена од претседателот на Папската комисија за државата Ватикан. Нејзините седум членови се кардинали кои се назначуваат од страна на папата со мандат од пет години. Актите на комисијата мора да бидат одобрени од папата, преку Државниот секретаријат на Светата столица, а пред да стапат на сила мора да бидат објавени во посебен додаток на ''Acta Apostolicae Sedis''. Поголемиот дел од содржината на овој додаток се состои од рутински извршни декрети, како што е одобрување за нов сет на поштенски марки. [[Извршна власт|Извршната власт]] е делегирана на гувернерот на Ватикан. Гувернератот се состои од претседател на Папската комисија - користејќи ја титулата „''Претседател на гувернерот на Ватикан''“ - генерален секретар и заменик генерален секретар, секој назначен од Папата за петгодишен мандат. Важните активности на гувернерот мора да бидат потврдени од Папската комисија и од Папата преку Државниот секретаријат. Гувернератот ги надгледува функциите на централната власт преку неколку одделенија и канцеларии. Директорите и службениците на овие канцеларии ги именува Папата за петгодишен мандат. Овие органи се концентрираат на материјални прашања во врска со територијата на државата, вклучувајќи ја локалната безбедност, евиденцијата, транспортот и финансиите. Гувернерата го надгледува современ безбедносен и полициски корпус, ''[[Ватиканска жандармерија|Ватиканска жандармерија (Corpo della Gendarmeria dello Stato della Città del Vaticano]]''). [[Судска власт|Судските]] функции се делегирани на врховен суд, апелационен суд, трибунал (Трибунал на државата Ватикан) и судија. На барање на Ватикан, изречените казни може да се издржуваат во Италија (погледнете го делот за криминал, подолу). [[Поштенски број|Префиксот на меѓународниот поштенски број на земјата]] е ''SCV'', а единствениот поштенски број е ''00120'' – целосно ''SCV-00120''. === Одбрана и безбедност === [[Податотека:Garde_Suisse_guérite,_Cité_du_Vatican.jpg|мини|Чувар на Ватикан кај неговата стражарска кутија]] Бидејќи Ватикан е енклава во рамките на Италија, неговата воена одбрана ја обезбедуваат италијанските вооружени сили. Сепак, нема формален договор за одбрана со Италија, бидејќи Ватикан е [[Неутралност|неутрална држава]]. Ватикан нема свои вооружени сили, иако [[Швајцарска гарда|швајцарската гарда]] е воен корпус на Светата столица одговорна за личната безбедност на папата и жителите во државата. Војниците на швајцарската гарда имаат право да поседуваат државни пасоши и националност на Ватикан. Швајцарските платеници историски биле регрутирани од папите како дел од армијата за Папските држави, а [[Швајцарска гарда|Папската швајцарска гарда]] била основана од [[Папа Јулиј II|папата Јулиј II]] на 22 јануари 1506 година како личен телохранител на папата и продолжува да ја исполнува таа функција. Тој е наведен во ''Папски годишник'' под „Светата столица“, а не под „Држава Ватикан“. На крајот на 2005 година, гардата броела 134 членови. Регрутирањето е договорено со посебен договор меѓу Светата столица и Швајцарија. Сите регрути мора да бидат католици, немажени мажи со швајцарско државјанство кои ја завршиле основната обука во швајцарските вооружени сили со сертификати за добро однесување, да бидат на возраст меѓу 19 и 30 години и да имаат најмалку 174 сантиметри висина. Членовите се опремени со [[Огнено оружје|мало оружје]] и традиционален [[Хелебарда|халберд]] (исто така наречен швајцарски волж) и се обучени за тактики за телохранители. Палатинската гарда и благородната гарда, последните вооружени сили на државата Ватикан, биле распуштени од [[Папа Павле VI|папата Павле VI]] во 1970 година <ref name="Vatican State"/> Бидејќи Ватикан ја има наведено секоја зграда на својата територија во Меѓународниот регистар на културни добра под специјална заштита, Хашката конвенција за заштита на културните добра во случај на вооружен конфликт теоретски ја прави имуна на вооружени напади.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=CgVDprXjkIYC&pg=PA396|title=Fragmentation and the International Relations of Micro-states: Self-determination and Statehood|last=Duursma|first=Jorri C.|date=1996|publisher=Cambridge University Press|isbn=9780521563604|page=396|access-date=9 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414053158/https://books.google.com/books?id=CgVDprXjkIYC&pg=PA396|archive-date=14 April 2021}}</ref> [[Податотека:Fiat_Bravo_Gendarmeria_Vaticana.png|мини| Автомобил на [[Ватиканска жандармерија|жандармеријата]]]] Цивилната одбрана е одговорност на Пожарникарскиот корпус на државата Ватикан, националната противпожарна бригада. Датирајќи го своето потекло од почетокот на 19 век, Корпусот во неговата дененшна форма е основан во 1941 година. Тој е одговорен за гаснење пожари, како и за низа сценарија за цивилна одбрана, вклучувајќи поплави, природни катастрофи и управување со масовни жртви. Корпусот е надгледуван од владата преку Дирекцијата за безбедносни служби и цивилна одбрана, која исто така е одговорна за Жандармеријата. [[Ватиканска жандармерија|Жандармерискиот корпус]] (''Corpo della Gendarmeria'') е [[жандармерија]], или полициски и безбедносни сили на Ватикан и вонтериторијалните имоти на Светата столица.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vaticanstate.va/IT/Servizi/Direzione_SdS_VVFF/corpo_della_gendarmeria.htm|title=Corpo della Gendarmeria|publisher=Stato della Città del Vaticano|language=it|archive-url=https://web.archive.org/web/20121225094441/https://www.vaticanstate.va/IT/Servizi/Direzione_SdS_VVFF/corpo_della_gendarmeria.htm|archive-date=25 December 2012|accessdate=15 January 2013}}</ref> Корпусот е одговорен за безбедноста, јавниот ред, граничната контрола, контролата на сообраќајот, [[Кривична постапка|криминалната истрага]] и другите општи полициски должности во Ватикан, вклучително и обезбедувањето на папата надвор од Ватикан. Корпусот има 130 лица и е дел од Дирекцијата за безбедносни служби и цивилна одбрана (во која е вклучена и противпожарната бригада на Ватикан), орган на гувернерот на Ватикан.<ref name="Gendarme">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vaticanstate.va/EN/State_and_Government/Structure_Governorate/Gendarme_Corps.htm|title=Gendarme Corps|date=2007|publisher=Office of the President of Vatican City State|archive-url=https://web.archive.org/web/20071023001945/https://www.vaticanstate.va/EN/State_and_Government/Structure_Governorate/Gendarme_Corps.htm|archive-date=23 October 2007|accessdate=15 October 2007}}</ref><ref name="Administrations">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vaticanstate.va/EN/State_and_Government/Structure_Governorate/Administrations_and_Central_Offices.htm|title=Administrations and Central Offices|date=2007|publisher=Office of the President of Vatican City State|archive-url=https://web.archive.org/web/20071023001914/https://www.vaticanstate.va/EN/State_and_Government/Structure_Governorate/Administrations_and_Central_Offices.htm|archive-date=23 October 2007|accessdate=15 October 2007}}</ref> ==== Криминал ==== [[Податотека:Crowds_in_St._Peter's_Square.jpg|мини| Толпата туристи на [[Плоштад „Свети Петар“|плоштадот Свети Петар]] мета на џепчии.]] Криминалот главно се состои од грабнување чанти, џебни кражби и кражби од странци.<ref name="crime rate">{{Наведени вести|url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/2639777.stm|title=Vatican crime rate 'soars'|date=8 January 2003|access-date=28 November 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20080108222354/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/2639777.stm|archive-date=8 January 2008|publisher=BBC}}</ref> Туристичкиот пешачки сообраќај на [[Плоштад „Свети Петар“|плоштадот Свети Петар]] е една од главните места за џепчии во Ватикан.<ref>[https://www.romereports.com/palio/vatican-surpasses-all-nations-in-pickpockets-english-3545.html#.UPt_Wc0hclk "Vatican surpasses all nations... in pickpockets?"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20121115144215/https://www.romereports.com/palio/Vatican-surpasses-all-nations-in-pickpockets-english-3545.html|date=15 November 2012}}.</ref> Доколку се извршат злосторства на плоштадот Свети Петар, сторителите може да бидат уапсени и судени од италијанските власти, бидејќи таа област вообичаено е патролирана од италијанската полиција.<ref>Glatz, Carol (19 December 2013) [https://www.catholicnews.com/services/englishnews/2013/man-seriously-injured-after-setting-self-on-fire-in-st-peter-s-square.cfm "Man seriously injured after setting self on fire in St. Peter's Square"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190621003837/https://www.catholicnews.com/services/englishnews/2013/man-seriously-injured-after-setting-self-on-fire-in-st-peter-s-square.cfm|date=21 June 2019}}.</ref> Според условите од членот 22 од Латеранскиот договор,<ref name="treaty1">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vatican.va/roman_curia/secretariat_state/archivio/documents/rc_seg-st_19290211_patti-lateranensi_it.html|title=Inter Sanctam Sedem et Italiae Regnum Conventiones* Initae Die 11 Februarii 1929|publisher=Vatican.va|language=it|archive-url=https://web.archive.org/web/20210119131557/http://www.vatican.va/roman_curia/secretariat_state/archivio/documents/rc_seg-st_19290211_patti-lateranensi_it.html|archive-date=19 January 2021|accessdate=12 July 2013}}</ref> Италија, на барање на Светата столица, треба да казнува поединци за злосторства извршени во Ватикан и самата ќе покрене иницијатива против лицето кое го извршило прекршокот, доколку тоа лице се засолни на италијанска територија. Лицата обвинети за злосторства признати како такви и во Италија и во Ватикан, извршени на италијанска територија, ќе бидат предадени на италијанските власти доколку се засолнат во Ватикан или во згради кои уживаат имунитет според договорот.<ref name="treaty1" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nyulawglobal.org/globalex/vatican1.htm|title=Researching the Law of the Vatican City State|last=Shea|first=Alison|date=2009|work=Hauser Global Law School Program|publisher=[[New York University School of Law]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20131017130729/https://www.nyulawglobal.org/globalex/Vatican1.htm|archive-date=17 October 2013}}</ref> Ватикан нема затворски систем, освен неколку притворски ќелии за притвор.<ref>[https://www.slate.com/articles/news_and_politics/explainer/2012/05/paolo_gabriele_case_how_does_the_vatican_deal_with_criminals_.html How Does Vatican City Deal With Criminals?]</ref> Луѓето осудени за извршување на злосторства во Ватикан отслужуваат затворски казни во [[италија]]нските затвори (Полиција Пенитензијарија), а трошоците ги покрива Ватикан.<ref>"[https://www.spiegel.de/international/0,1518,460967,00.html Is the Vatican a Rogue State?] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120406122805/http://www.spiegel.de/international/0,1518,460967,00.html|date=6 April 2012}}" ''[[Шпигел онлајн|Spiegel Online]]''.</ref> === Надворешни односи === [[Податотека:Vatican_City_-_main_entrance_with_Swiss_Guard.jpg|мини|''Ingresso di Sant'Anna'', влез во Ватикан од Италија]] Ватикан како земја е призната национална територија според меѓународното право, но Светата столица е таа која води дипломатски односи во нејзино име, покрај сопствената дипломатија на Светата столица, која склучува меѓународни договори во однос на неа. Така, Ватикан нема своја дипломатска служба. Поради ограничувањата на просторот, Ватикан е една од ретките земји во светот која не може да биде домаќин на амбасади. Странските амбасади на Светата столица се наоѓаат во градот Рим; единствено за време на Втората светска војна персоналот на некои амбасади бил акредитиран во Светата столица со оглед на тоа каква гостопримливост била возможна во тесните граници на Ватикан - амбасади како онаа на Обединетото Кралство додека Рим го држеле [[Сили на Оската|Силите на Оската]] и Германија кога Сојузниците го контролирале Рим. Според тоа, големината на земјата не е поврзана со големиот глобален досег што го практикува Светата столица како ентитет сосема различен од земјата. Меѓутоа, самата земја Ватикан учествува во некои меѓународни организации чии функции се однесуваат на државата како географски ентитет, различен од нетериторијалната правна личност на Светата столица. Овие организации се многу помалку бројни од оние во кои Светата столица учествува или како членка или со статус на набљудувач. Тие ги вклучуваат следните осум, членства:<ref name="Participation">[https://www.vaticanstate.va/EN/State_and_Government/Internationalrelations/Participation_with_international_Organizations.htm "Vatican City State: Participation in International Organizations"].</ref><ref>See also appendix at end of [https://www.vatican.va/roman_curia/secretariat_state/documents/rc_seg-st_20010123_holy-see-relations_en.html "Bilateral Relations of the Holy See"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140709142833/https://www.vatican.va/roman_curia/secretariat_state/documents/rc_seg-st_20010123_holy-see-relations_en.html}}.</ref> * Европска конференција на поштенски и телекомуникациски администрации (CEPT) * Европска телекомуникациска сателитска организација (Eutelsat IGO) * Меѓународен совет за житарки (IGC) * Меѓународен институт за административни науки (IIAS) * [[Меѓународна унија за телекомуникации|Меѓународна телекомуникациска унија]] (ITU) * Меѓународна телекомуникациска сателитска организација (ITSO) * [[Интерпол]] <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.interpol.int/Member-countries/Europe/Vatican-City-State|title=Membership Vatican City State|publisher=[[Interpol]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171010164743/https://www.interpol.int/Member-countries/Europe/Vatican-City-State|archive-date=10 October 2017|accessdate=5 June 2012}}</ref> * [[Светски поштенски сојуз|Универзален поштенски сојуз]] (UPU) Учествува и во:<ref name="Participation"/> * Светската медицинска асоцијација * [[Светска организација за интелектуална сопственост]] (WIPO) === Непартиска, непотписничка политика === Градот Ватикан не е член на [[Обединети нации|Обединетите нации]] (ОН), но добил статус на набљудувач на [[Генерално собрание на Обединетите нации|Генералното собрание на Обединетите нации]] во 1968 година; единствената друга земја во слична позиција е делумно признатата [[Палестина (држава)|држава Палестина]]. Бидејќи не е член на ОН, Ватикан не е под јурисдикција на [[Меѓународен суд на правдата|Меѓународниот суд на правдата]] (МСП). Сепак, Ватикан се ангажира со различни специјализирани агенции на ОН преку својот статус на набљудувач, вклучувајќи го и Централниот фонд за одговор при вонредни состојби, во кој придонесувал со 20.000 американски долари помеѓу 2006 и 2022 година <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://cerf.un.org/our-donors/contributions-by-donor|title=Contributions by donor|date=|work=[[Central Emergency Response Fund]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220807043845/https://cerf.un.org/our-donors/contributions-by-donor|archive-date=2022-08-07|accessdate=2022-08-23}}</ref> Државата Ватикан не е членка на [[Меѓународен кривичен суд|Меѓународниот кривичен суд]] (МКС). Во Европа, единствено [[Белорусија]] е исто така непартиска, непотписничка, додека Украина и [[Монако]] се држави потписнички кои не ја ратификувале и Русија се повлекла од неа во 2016 година. Државата Ватикан не е членка на [[Европски суд за човекови права|Европскиот суд за човекови права]]. Меѓу европските држави, Белорусија исто така не е членка, додека Русија престанала да биде дел од неа откако била исфрлена од [[Совет на Европа|Советот на Европа]] по [[Руска инвазија на Украина (2022)|руската инвазија на Украина во 2022 година]]. „Заедничкиот стандард за известување“ (ЦРС) на [[Организација за економска соработка и развој|ОЕЦД]], кој има за цел спречување даночно затајување и [[перење пари]], исто така не е потпишан.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.oecd.org/tax/transparency/AEOI-commitments.pdf|title=AEOI: STATUS OF COMMITMENTS|archive-url=https://web.archive.org/web/20190629140220/https://www.oecd.org/tax/transparency/AEOI-commitments.pdf|archive-date=29 June 2019|accessdate=29 June 2019}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.oecd.org/ctp/exchange-of-tax-information/Status_of_convention.pdf|title=Jurisdictions participating in the Convention on Mutual Administrative Assistance in Tax Matters|work=OECD|archive-url=https://web.archive.org/web/20190629140217/https://www.oecd.org/ctp/exchange-of-tax-information/Status_of_convention.pdf|archive-date=29 June 2019|accessdate=29 June 2019}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.oecd.org/tax/exchange-of-tax-information/MCAA-Signatories.pdf|title=SIGNATORIES OF THE MULTILATERAL COMPETENT AUTHORITY AGREEMENT ON AUTOMATIC EXCHANGE OF FINANCIAL ACCOUNT INFORMATION AND INTENDED FIRST INFORMATION EXCHANGE DATE|archive-url=https://web.archive.org/web/20190629140216/https://www.oecd.org/tax/exchange-of-tax-information/MCAA-Signatories.pdf|archive-date=29 June 2019|accessdate=29 June 2019}}</ref> Државата Ватикан била критикувана за практиките на перење пари во изминатите децении.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-vatican-financial-evaluation-idUSKBN1E20X8|title=Vatican should bring money-laundering cases to trial, watchdog...|last=Pullella|first=Philip|date=8 December 2017|work=Reuters|access-date=29 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190602095231/https://www.reuters.com/article/us-vatican-financial-evaluation-idUSKBN1E20X8|archive-date=2 June 2019|language=en}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.europeanceo.com/finance/top-5-financial-transgressions-committed-by-the-vatican/|title=Top 5 financial transgressions committed by the Vatican|last=Perryer|first=Sophie|date=20 Nov 2018|work=European CEO|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20190327132811/https://www.europeanceo.com/finance/top-5-financial-transgressions-committed-by-the-vatican/|archive-date=27 March 2019|accessdate=29 June 2019}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/business-23289297|title=The Vatican Bank is rocked by scandal again|last=Willey|first=David|date=18 July 2013|work=BBC News|access-date=29 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190629142358/https://www.bbc.com/news/business-23289297|archive-date=29 June 2019|language=en-GB}}</ref> Единствената друга земја во Европа која не се согласила да го потпише ЦРС е Белорусија. Ватикан е исто така една од ретките земји во светот што не обезбедува никакви јавно достапни финансиски податоци до Меѓународниот монетарен фонд.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://data.imf.org/?sk=388DFA60-1D26-4ADE-B505-A05A558D9A42|title=&ensp;|work=IMF Data|archive-url=https://web.archive.org/web/20191215234732/https://data.imf.org/?sk=388DFA60-1D26-4ADE-B505-A05A558D9A42|archive-date=15 December 2019|accessdate=18 December 2019}}</ref> == Економија == Државниот буџет на Ватикан ги вклучува [[Ватикански музеи|музеите и поштата на Ватикан]] и финансиски е поддржан со продажба на поштенски марки, монети, медали и туристички спомени; по такси за прием во музеи; и со продажба на публикации. {{Efn|Буџетот на Светата столица, кој се разликува од оној на државата Ватикан, е финансиски поддржан од различни извори, вклучувајќи инвестиции, приходи од недвижнини и донации од католички поединци, епархии и институции; тие помагаат во финансирањето на Римската курија (бирократијата на Ватикан), дипломатските мисии и медиумите. Згора на тоа, годишната збирка земена во епархиите и директните донации одат во небуџетски фонд познат како Петар Пенс, кој се користи директно од Папата за добротворни цели, помош при катастрофи и помош за црквите во земјите во развој.}} Приходите и животниот стандард на работниците лаици се споредливи со оние на колегите кои работат во градот Рим.<ref name="economy factbook">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/holy-see-vatican-city/|title=Holy See (Vatican City): Economy|work=CIA – The World Factbook|archive-url=https://web.archive.org/web/20220126204237/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/holy-see-vatican-city/|archive-date=26 January 2022|accessdate=10 October 2010}}</ref> Други индустрии вклучуваат печатење, производство на мозаици и производство на униформи за персонал. Постои и аптека во Ватикан. [[Податотека:Musei_Vaticani._Braccio_Nuovo.JPG|мини|„Новото крило“ на Ватиканските музеи, изградено од Рафаеле Стерн (1774–1820)]] Институтот за религиозни дела (ИРД, ''Istituto per le Opere di Religione'' ), исто така познат како Банка на Ватикан, е финансиска агенција која се наоѓа во Ватикан која спроведува финансиски активности низ целиот свет. Има повеќејазични [[банкомат]]и со инструкции на [[Латински јазик|латински]], можеби единствениот банкомат во светот со оваа функција.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cardinalseansblog.org/?p=232|title=A Glimpse Inside the Vatican & Msgr. Robert Deeley's Guest Post|last=O'Malley, Seán P.|authorlink=Seán Patrick O'Malley|date=28 September 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20071020213924/http://www.cardinalseansblog.org/?p=232|archive-date=20 October 2007|accessdate=30 January 2008}}</ref> Ватикан издава свои монети и поштенски марки. Го користи еврото како своја валута од 1 јануари 1999 година, поради специјалниот договор со Европската унија (одлука на Советот 1999/98/ЕЗ). Монетите и банкнотите на еврото биле воведени на 1 јануари 2002 година - Ватикан не издава банкноти на евра. Издавањето на монети деноминирани во евра е строго ограничено со договор, иако е дозволено нешто повеќе од вообичаено во годината во која има промена во папството.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://europa.eu/legislation_summaries/economic_and_monetary_affairs/institutional_and_economic_framework/l25040_en.htm|title=Agreements on monetary relations (Monaco, San Marino, the Vatican and Andorra)|work=Activities of the European Union: Summaries of legislation|archive-url=https://web.archive.org/web/20100327132038/http://europa.eu/legislation_summaries/economic_and_monetary_affairs/institutional_and_economic_framework/l25040_en.htm|archive-date=27 March 2010|accessdate=23 February 2007}}</ref> Поради нивната реткост, ватиканските евро монети се многу барани од колекционерите.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://cathnews.acu.edu.au/604/100.html|title=Benedict Vatican euros set for release|date=21 April 2006|work=Catholic News|archive-url=https://web.archive.org/web/20140911140958/http://cathnews.acu.edu.au/604/100.html|archive-date=11 September 2014|accessdate=25 September 2014}}</ref> До усвојувањето на еврото, ватиканските монети и поштенски марки биле деноминирани во сопствената валута на ватиканската лира, која била на исто ниво со италијанската лира. Државата Ватикан, која вработува речиси 2.000 луѓе, имала вишок од 6,7&nbsp;милиони евра во 2007 година, но имала и дефицит во 2008 година од над 15 милиони евра.<ref>[https://www.christiantelegraph.com/issue6216.html Holy See's budget shortfall shrinks in 2008] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110722045938/https://www.christiantelegraph.com/issue6216.html|date=22 July 2011}}.</ref> Во 2012 година, Извештајот за меѓународна стратегија за контрола на наркотици на Стејт департментот на САД ја навела земјата за прв пат меѓу нациите кои се загрижени за [[перење пари]], ставајќи ја во средната категорија, која вклучува земји како Ирска, но не и меѓу најранливите. земји, кои ги вклучуваат самите САД, Германија, Италија и Русија.<ref>Pullella, Philip (8 March 2012).</ref> На 24 февруари 2014 година, Ватикан објавил дека формира секретаријат за економија, кој ќе биде одговорен за сите економски, финансиски и административни активности на Светата столица и државата Ватикан, на чело со кардиналот Џорџ Пел. Ова следело по обвинението против двајца високи свештеници, вклучително и [[монсињор]] за прекршоци за перење пари. Папата Франциск исто така назначил генерален ревизор овластен да врши случајни ревизии на која било агенција во секое време и ангажирал американска компанија за финансиски услуги да ги прегледа 19.000 сметки на Ватикан за да обезбеди усогласеност со меѓународните практики за перење пари. Папата, исто така, наредила Управата на наследството на Апостолската столица да биде централната банка на Ватикан, со одговорности слични на другите централни банки ширум светот.<ref name="VaticanEconomicSecretariat">{{Наведени вести|url=https://www.theitalynews.net/index.php/sid/220216280/scat/145bb158ac2f80f2/ht/Vatican-financial-system-restructuring-begins-with-new-secretariat|title=Vatican financial system restructuring begins with new secretariat|date=25 February 2014|access-date=25 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140720193128/https://www.theitalynews.net/index.php/sid/220216280/scat/145bb158ac2f80f2/ht/Vatican-financial-system-restructuring-begins-with-new-secretariat|archive-date=20 July 2014|publisher=The Italy News.Net}}</ref> Во 2022 година, Ватикан планирал да издаде NFT од својата музејска колекција.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.artnews.com/art-news/news/vatican-nft-gallery-1234627189/|title=The Vatican Will Create a NFT Gallery to 'Democratize Art'|date=2 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220505121235/https://www.artnews.com/art-news/news/vatican-nft-gallery-1234627189/|archive-date=5 May 2022|accessdate=5 May 2022}}</ref> == Демографија == Според податоци од 2023 година, Ватикан имал население од 764 жители, без оглед на државјанството. Имало и 372 граѓани на Ватикан кои живееле на друго место, составени од дипломати на Светата столица во други земји и кардинали кои престојувале во Рим.<ref name="citizenship">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vaticanstate.va/phocadownload/leggi-decreti/Leggesullacittadinanzalaresidenzaelaccesso.pdf|title=Law on citizenship, residence and access|date=22 February 2011|publisher=Vatican City State|language=it|accessdate=31 July 2022}}</ref> Населението на Ватикан се состои од свештенство, религиозни членови, лаици кои служат на државата (како што е швајцарската гарда) и членовите на нивните семејства.<ref name="population2011">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vaticanstate.va/content/vaticanstate/it/stato-e-governo/note-generali/popolazione.html|title=Population|publisher=Vatican City State|language=it|archive-url=https://web.archive.org/web/20190414002752/https://www.vaticanstate.va/content/vaticanstate/it/stato-e-governo/note-generali/popolazione.html|archive-date=14 April 2019}}</ref> Во 2013 година во Ватикан живееле 13 семејства кои биле всушност вработениво Светата столица,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://worldcrunch.com/the-next-pope/behind-the-walls-what-it039s-like-to-live-inside-the-vatican-for-a-woman|title=Behind The Walls: What It's Like To Live Inside The Vatican, For A Woman|last=MrowiÅ„ska|first=Alina|date=26 February 2013|publisher=NET TV - Catholic TV from the Diocese of Brooklyn|accessdate=2023-12-18|archive-date=2022-11-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20221113140341/https://worldcrunch.com/the-next-pope/behind-the-walls-what-it039s-like-to-live-inside-the-vatican-for-a-woman|url-status=dead}}</ref> во 2019 година во Ватикан живееле 20 деца на швајцарската гарда.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://netny.tv/episodes/currents/raising-children-within-vatican-swiss-guard-family/|title=Raising Children Within the Vatican: Life of a Swiss Guard Familydate =5 August 2019|publisher=Pew Research Center}}</ref> Сите граѓани, жители и места за богослужба во градот се католици. Градот секојдневно прима и илјадници туристи и работници. <div style="display:inline-table; line-height: 1.2; padding-right: 1em;"> {| class=wikitable style="font-size:small; text-align:center" |+ class=nowrap style=line-height:1.5 | Население на Ватикан на 26 јуни 2023 година <ref name=population/> ! Пол!! colspan=3 | all |- ! Државјанство!! colspan=2 {{free|Ватикан}} !! останати |- ! Резиденти!! Останати!! colspan=2 {{maybe|Ватикан}} |- | Папа|| || 1 || |- | Кардинали|| 55 || 9 || |- | Дипломати|| 317 || || |- | Швајцарска гарда|| || 104 || |- style=line-height:2.7 | Останати|| || 132 || 518 |- ! rowspan=4 | Вкупно!! colspan=2 {{free|618}} !! rowspan=2 | 518 |- ! rowspan=2 | 372 !! 246 |- ! colspan=2 {{maybe|764}} |- ! colspan=3 {{yes2|1,136}} |} </div> <div style="display:inline-table;"> {| class=wikitable style="font-size:small; text-align:center; line-height:1.2" |+ class=nowrap style=line-height:1.5 | Население на Ватикан на 1 март 2011 година<ref name=population2011/> ! Пол!! colspan=3 | вкупно!! colspan=3 | мажи!! colspan=3 | жени |- ! Државјанство!! colspan=2 {{free|Ватикан}} !! останати!! colspan=2 {{free|Ватикан}} !! останати!! colspan=2 {{free|Ватикан}} !! останати |- ! Резиденти!! останати!! colspan=2 {{maybe|Ватикан}} !! останати!! colspan=2 {{maybe|Ватикан}} !! останати!! colspan=2 {{maybe|Ватикан}} |- | Папа|| || 1 || || || 1 || || || || |- | Кардинали|| 43 || 30 || || 43 || 30 || || || || |- | Дипломати|| 306 || || || 306 || || || || || |- | Швајцарска гарда|| || 86 || || || 86 || || || || |- | Останати верници|| || 50 || 197 || || 49 || 102 || || 1 || 95 |- | Останати|| || 56 || 24 || || 25 || 3 || || 31 || 21 |- ! rowspan=4 | Вкупно!! colspan=2 {{free|572}} !! rowspan=2 | 221 !! colspan=2 {{free|540}} !! rowspan=2 | 105 !! colspan=2 {{free|32}} !! rowspan=2 | 116 |- ! rowspan=2 | 349 !! 223 !! rowspan=2 | 349 !! 191 !! rowspan=2 | !! 32 |- ! colspan=2 {{maybe|444}} !! colspan=2 {{maybe|296}} !! colspan=2 {{maybe|148}} |- ! colspan=3 {{yes2|793}} !! colspan=3 {{yes2|645}} !! colspan=3 {{yes2|148}} |} </div> === Јазици === [[Податотека:Seal_of_Vatican_City.svg|десно|мини| Печатот на Ватикан. Забележежлива е употребата на италијанскиот јазик.]] Ватикан нема формално усвоен [[Службен јазик|официјален јазик]], но, за разлика од Светата столица која најчесто користи [[Латински јазик|латински]] за авторитетната верзија на своите официјални документи, Ватикан користи единствено италијански во своето законодавство и официјалните комуникации.<ref>Vatican City State appendix to the [[Acta Apostolicae Sedis]] is entirely in Italian.</ref> Италијанскиот е исто така секојдневен јазик што го користат повеќето од оние кои работат во Ватикан. Во швајцарската гарда, швајцарскиот германски јазик е јазикот што се користи за давање команди, но поединечните стражари ја полагаат својата заклетва за лојалност на нивните јазици: германски, француски, италијански или [[Реторомански јазик|римски]]. Официјалните мрежни места на Светата столица <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.vatican.va/content/vatican.html|title=Vatican|work=The Holy See|archive-url=https://web.archive.org/web/20150206111318/http://www.vatican.va//|archive-date=6 February 2015|accessdate=7 December 2021}}</ref> и на градот Ватикан се првенствено на италијански, со верзии на нивните страници на голем број јазици во различни размери. === Државјанство === За разлика од [[државјанство]]то на други земји, кое се заснова или на ''jus sanguinis'' (раѓање на граѓанин, дури и надвор од територијата на земјата) или на ''jus soli'' (раѓање на територијата на земјата), државјанството на градот Ватикан се доделува по ''jus officii'', имено по основ на назначување да работи во одредено својство во служба на Светата столица. Обично престанува по престанокот на службата. Државјанството се проширува и на брачниот другар и децата на граѓанинот, под услов да живеат заедно.<ref name="citizenship"/> Некои поединци се исто така овластени да престојуваат во градот, но не се квалифицирани да бараат државјанство.<ref name="citizenship" /> Секој што ќе го изгуби ватиканското државјанство или нема друго државјанство автоматски станува италијански државјанин како што е предвидено во Латеранскиот договор.<ref name="treaty"/> Светата столица, бидејќи не е земја, издава единствено дипломатски и службени пасоши, додека Ватикан издава нормални пасоши за своите граѓани. === Статистички необичности === Во статистичките податоци што ги споредуваат земјите во различни показатели [[по глава на жител]] или по површина, Градот Ватикан често е одвоен - тие можат да произлезат од малата големина и црковната функција на земјата.<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/vatican-city-drinks-more-wine-per-person-than-anywhere-else-in-the-world-9151475.html|title=Vatican City drinks more wine per person than anywhere else in the world|date=25 February 2014|work=The Independent|archive-url=https://web.archive.org/web/20180727222225/https://www.independent.co.uk/news/world/europe/vatican-city-drinks-more-wine-per-person-than-anywhere-else-in-the-world-9151475.html|archive-date=27 July 2018|accessdate=27 July 2018}}</ref> На пример, бидејќи повеќето улоги кои би доделиле државјанство се резервирани за мажи, родовиот сооднос на државјанството е неколку мажи по жена.<ref>Mrowińska, Alina.</ref> Понатамошни карактеристики се ситните злосторства против туристите што резултираат со многу висока стапка на криминал по глава на жител,<ref>{{Наведени вести|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/2639777.stm|title=Vatican crime rate 'soars'|date=8 January 2003|access-date=6 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190205082725/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/2639777.stm|archive-date=5 February 2019|language=en-GB}}</ref> и градот-држава која претставува лидер во светот во потрошувачката на вино по глава на жител поради неговата сакраментална употреба.<ref name=":1" /> Некогаш се прави шеговита илустрација за овие аномалии со пресметување на статистиката „Папите на км<sup>2</sup>“, која е поголема од два бидејќи земјата има површина помала од половина квадратен километар.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/men/the-filter/qi/9930677/QI-some-quite-interesting-facts-about-Popes.html|title=QI: some quite interesting facts about Popes|last=Miller|first=Anne|date=14 March 2013|work=The Daily Telegraph|access-date=6 March 2019|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/men/the-filter/qi/9930677/QI-some-quite-interesting-facts-about-Popes.html|archive-date=10 January 2022|last2=Mitchinson|first2=John|language=en-GB|issn=0307-1235}}</ref> == Култура == [[Податотека:Museums_in_the_Vatican_City.jpg|мини| [[Ватикански музеи|Ватиканските музеи]] (''Musei Vaticani'') прикажуваат дела од големата колекција на Католичката црква.]] Ватикан е дом на некои од најпознатите уметнички дела во светот. [[Базилика Свети Петар|Базиликата Свети Петар]], чии последователни архитекти ги вклучуваат [[Донато Браманте|Браманте]], [[Микеланџело Буонароти|Микеланџело]], [[Џакомо дела Порта]], Мадерно и [[Џан Лоренцо Бернини|Бернини]], е позната градба на [[Ренесансна архитектура|ренесансната архитектура]]. [[Систинска капела|Систинската капела]] е позната по своите фрески, кои ги вклучуваат делата од Перуџино, [[Доменико Гирландајо]] и [[Сандро Ботичели|Ботичели]], како и таванот и [[Страшниот суд]] од [[Микеланџело Буонароти|Микеланџело]]. Меѓу уметниците кои ги украсиле ентериерите на Ватикан се [[Рафаело Санти|Рафаел]] и Фра Анџелико. [[Ватиканска библиотека|Апостолската библиотека на Ватикан]] и збирките на [[Ватикански музеи|Ватиканските музеи]] се од највисоко историско, научно и културно значење.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.openculture.com/2020/01/the-vatican-library-goes-online-and-digitizes-tens-of-thousands-of-manuscripts-books-coins-and-more.html|title=The Vatican Library Goes Online and Digitizes Tens of Thousands of Manuscripts, Books, Coins, and More|date=January 6, 2020|work=Open Culture|accessdate=April 5, 2022}}</ref> Во 1984 година, Ватикан бил вклучен од [[УНЕСКО]] на списокот на [[Светско наследство на УНЕСКО|светско наследство]]; Ватикан е единствената земја на списокот која е вклучена во целост како земја.<ref name="UNESCO">{{Наведена мрежна страница|url=https://whc.unesco.org/en/list/286|title=Vatican City – UNESCO World Heritage Centre|publisher=UNESCO|archive-url=https://web.archive.org/web/20171225203638/http://whc.unesco.org/en/list/286/|archive-date=25 December 2017|accessdate=10 October 2009}}</ref> Понатаму, Ватикан е единственото место досега регистрирано во УНЕСКО како ''центар што содржи споменици'' во „Меѓународниот регистар на културни добра под специјална заштита“ според Хашката конвенција од 1954 година за заштита на културните добра во случај на вооружен судир.<ref name="UNESCO" /> [[Фудбал]]от во Ватикан е организиран од Асоцијацијата за аматерски спортови на Ватикан, која го одржува националниот шампионат, наречен Градски шампионат на Ватикан, со осум екипи, вклучувајќи ги, на пример, швајцарската гарда ФК Гардија и полициските и музејските чувари.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.guardiasvizzera.va/content/guardiasvizzera/en/guardia/vita-nella-guardia.html|title=Life in the Guard|work=Pontifical Swiss Guard|archive-url=https://web.archive.org/web/20190204065802/http://www.guardiasvizzera.va/content/guardiasvizzera/en/guardia/vita-nella-guardia.html|archive-date=4 February 2019|accessdate=10 September 2016}}</ref> Здружението го организира и Купот на Серхио Валчи и Суперкупот на Ватикан. Ја контролира фудбалската репрезентација на Ватикан, која не е ниту поврзана со [[УЕФА]] или [[ФИФА]]. == Инфраструктура == === Транспорт === [[Податотека:0_Gare_du_Vatican.JPG|мини|Најкраткиот национален железнички систем во светот]] Ватикан има разумно добро развиена сообраќајна мрежа со оглед на неговата големина (најчесто се состои од плоштад и патеки). Како држава долга 1,05 километри и 0,85 километри широка,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vatican.va/news_services/press/documentazione/documents/sp_ss_scv/informazione_generale/sp_ss_scv_info-generale_en.html|title=Holy See – State of the Vatican City|publisher=Vatican Papal Conclave|archive-url=https://web.archive.org/web/20100529155107/https://www.vatican.va/news_services/press/documentazione/documents/sp_ss_scv/informazione_generale/sp_ss_scv_info-generale_en.html|archive-date=29 May 2010|accessdate=28 November 2007}}</ref> има мал [[Сообраќајна мрежа|транспортен систем]] без аеродроми или автопати. Единствениот воздухопловен објект во Ватикан е Хелидромот на Ватикан. Ватикан е една од ретките независни земји без аеродром, а ја опслужуваат аеродромите што го опслужуваат градот Рим, [[Аеродром Рим Фјумичино|аеродромот Леонардо да Винчи-Фјумичино]] и во помала мера аеродромот Чампино.<ref name="Sinfin">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sinfin.net/railways/world/vatican/vaticanrail.html#Origini|title=Railways of the World|publisher=Sinfin.net|archive-url=https://web.archive.org/web/20171010161429/http://www.sinfin.net/railways/world/vatican/vaticanrail.html#Origini|archive-date=10 October 2017|accessdate=8 August 2006}}</ref> Постои стандардна железничка пруга, која главно се користи за пренос на товар, поврзана со италијанската мрежа на станицата Свети Петар во Рим преку 852 метри, од кои 300 метри е на територијата на Ватикан.<ref name="Sinfin"/> [[Папа Јован XXIII|Папата Јован XXIII]] бил првиот папа што ја искористил железницата; [[Јован Павле II|Папата Јован Павле II]] ретко ја користел железницата.<ref name="Sinfin" /> Најблиската [[Римско метро|метро]] станица е Отавијано – Сан Пјетро – Ватикански мѕзеи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rometoolkit.com/whattodo/vatican.htm|title=The Vatican Museums & St Peter's, Rome; getting there -|work=www.rometoolkit.com|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20180305202751/https://www.rometoolkit.com/whattodo/vatican.htm|archive-date=5 March 2018|accessdate=19 March 2018}}</ref> === Комуникации === [[Податотека:Poste_Vaticane.jpg|мини|Поштата на Ватикан била основана на 11 февруари 1929 година.]] Градот го опслужува независен, современ телефонски систем наречен Телефонска служба на Ватикан и поштенски систем (Поште Ватикан) која започнала со работа на 13 февруари 1929 година. На 1 август, државата започнала да издава свои поштенски марки, под надлежност на Филателистичката и нумизматичка канцеларија на државата Ватикан.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vaticanphilately.org/vc.htm|title=The Early Definitives|publisher=Vatican Philatelic Society|archive-url=https://web.archive.org/web/20071211191109/https://www.vaticanphilately.org/vc.htm|archive-date=11 December 2007|accessdate=28 November 2007}}</ref> За градската поштенска услуга понекогаш се вели дека е „најдобра во светот“,<ref name="NYT">{{Наведени вести|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=950CEFDE1738F934A15755C0A9629C8B63&n=Top/News/World/Countries%20and%20Territories/Vatican%20City|title=Hail Marys Not Needed: Vatican Mail Will Deliver|last=Baker|first=Al|date=27 June 2004|work=The New York Times|access-date=28 November 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20080101222204/http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=950CEFDE1738F934A15755C0A9629C8B63&n=Top%2FNews%2FWorld%2FCountries%20and%20Territories%2FVatican%20City|archive-date=1 January 2008}}</ref> и побрза од поштенската услуга во Рим.<ref name="NYT" /> Ватикан, исто така, го контролира својот [[Највисок домен|домен на највисоко ниво]] на Интернет, кој е регистриран како [[.va]]. Широкопојасната услуга е широко обезбедена во Ватикан. На Ватикан, исто така, му е даден префикс на радио ITU, HV, и тоа понекогаш го користат [[Радиоаматерство|радиоаматерски]] оператори. Радиото Ватикан, кое било организирано од [[Гуљелмо Маркони]], се емитува на кратки бранови, средни бранови и FM фреквенции и на Интернет.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vatican.va/news_services/radio/index.htm|title=Vatican Radio – Index|date=2 September 2005|publisher=Vatican.va|archive-url=https://web.archive.org/web/20090503202313/http://www.vatican.va/news_services/radio/index.htm|archive-date=3 May 2009|accessdate=6 May 2009}}</ref> Неговите главни преносни антени се наоѓаат на италијанска територија и ги надминуваат италијанските нивоа на емисија на заштита на животната средина. Поради оваа причина, Радиото на Ватикан било тужено. Телевизиските услуги се обезбедуваат преку друг субјект, Телевизискиот центар на Ватикан.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vatican.va/news_services/television/index.htm|title=Vatican Television Center – Index|publisher=Vatican.va|archive-url=https://web.archive.org/web/20090503202319/http://www.vatican.va/news_services/television/index.htm|archive-date=3 May 2009|accessdate=6 May 2009}}</ref> ''L'Osservatore Romano'' е повеќејазичен полуофицијален весник на Светата столица. Го објавува приватна корпорација под раководство на католички лаици, но известува за официјални информации. Сепак, официјалните текстови на документите се во ''Acta Apostolicae Sedis'', службениот весник на Светата столица, кој има додаток за документите на државата Ватикан. Радиото на Ватикан, Телевизискиот центар Ватикан и ''L'Osservatore Romano'' се органи не на државата Ватикан, туку на Светата столица, и како такви се наведени во ''Папски годишник'', кој ги става во делот „Институции поврзани со Светата столица“, пред секциите за дипломатската служба на Светата столица во странство и дипломатскиот кор акредитиран во Светата столица, по што е ставен делот за државата Ватикан. === Рециклирање === Во 2008 година, Ватикан започнал „''еколошки остров''“ за отпад од обновливи извори на енергија и ја продолжил иницијативата по доаѓањето на папството на [[Папа Франциск|Франциск]]. Овие иновации вклучувале, на пример, инсталација на систем за сончева енергија на покривот на салата на Павле VI. Во јули 2019 година, било објавено дека Ватикан ќе ја забрани употребата и продажбата на пластика за еднократна употреба веднаш штом ќе се исцрпи снабдувањето, многу пред крајниот рок во 2021 година, утврден од [[Европска Унија|Европската унија]]. Се проценува дека 50-55% од комуналниот цврст отпад во Ватикан е соодветно селектиран и рециклиран, со цел да се достигне стандардот на ЕУ од 70-75%.<ref name="end sale of single-use plastics">{{Наведена мрежна страница|url=https://cruxnow.com/vatican/2019/07/16/vatican-city-state-set-to-end-sale-of-single-use-plastics/|title=Vatican City State set to end sale of single-use plastics|last=Glatz|first=Carol|publisher=Crus|archive-url=https://web.archive.org/web/20190716230355/https://cruxnow.com/vatican/2019/07/16/vatican-city-state-set-to-end-sale-of-single-use-plastics/|archive-date=16 July 2019|accessdate=17 July 2019}}</ref> ==Ватикан како тема во уметноста и во популарната култура== * „[[Подрумите на Ватикан]]“ - [[роман]] на францускиот писател [[Андре Жид]].<ref>Магор, ''Каталог 2015''. Скопје, 2015, стр. 17.</ref> [[Податотека:Vatican StPeter Square.jpg|center|thumb|700px|Плоштадот Св. Петар]] ===Белешки=== {{notelist|30em}} == Наводи == {{наводи}} == Библиографија == * {{Наведена книга|title=Britain and the Vatican During the Second World War|last=Chadwick|first=Owen|date=1988|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-36825-4|location=Cambridge|author-link=Owen Chadwick}} * {{Наведена книга|title=The Lonely Cold War of Pope Pius XII: The Catholic Church and the Division of Europe, 1943–1950|last=Kent|first=Peter C.|date=2002|publisher=McGill-Queen's University Press|isbn=978-0-7735-2326-5|location=Montreal}} * {{Наведена книга|url=https://archive.org/details/vaticandiplomacy00morl|title=Vatican Diplomacy and the Jews During the Holocaust, 1939–1943|last=Morley|first=John F.|date=1980|publisher=Ktav Pub. House|isbn=978-0-87068-701-3|location=New York}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=S-TekVnvyx4C&pg=PA85|title=Rome and the Vatican|last=Nichols|first=Fiona|date=2006|publisher=New Holland|isbn=978-1-84537-500-3|location=London|pages=85–96|ref=Nichols69}}{{Мртва_врска|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Мртва врска|date=February 2023}} * {{Наведена книга|title=The Vatican: Its History, Its Treasures|last=Ricci|first=Corrado|last2=Begni|first2=Ernesto|date=2003|publisher=Kessinger Publishing|isbn=978-0-7661-3941-1}} * {{Наведена книга|title=La Spina: dall'Agro vaticano a via della Conciliazione|last=Petacco|first=Laura|date=2016|publisher=Rome|isbn=978-88-492-3320-9|editor-last=Claudio Parisi Presicce|language=it|chapter=''La'' Meta Romuli ''e il'' Terebinthus Neronis|editor-last2=Laura Petacco}} * {{Наведена книга|title=La Spina: dall'Agro vaticano a via della Conciliazione|last=Liverani|first=Paolo|date=2016|publisher=Rome|isbn=978-88-492-3320-9|editor-last=Claudio Parisi Presicce|language=it|chapter=''Un destino di marginalità: storia e topografia dell'area vaticana nell'antichità''|editor-last2=Laura Petacco}} == Надворешни врски == * {{Матична|https://www.vaticanstate.va/it/}} {{In lang|it}} * {{Матична|https://w2.vatican.va/content/vatican/en.html}} of the Holy See * {{Ризница-вметнато|Vaticano}} * {{Википатување-ред|Rome/Vatican|The Vatican}} * {{Викиатлас|Vatican City}} * {{OSM-однос|36989}} * [https://www.youtube.com/watch?v=Svaxr4erV_Q Inside the Vatican] on National Geographic [[YouTube]] channel * [https://web.archive.org/web/20081210073743/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-h/holy-see-vatican-city.html Vatican Chief of State and Cabinet Members] * [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/holy-see-vatican-city/ Holy See (Vatican City)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220126204237/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/holy-see-vatican-city/ |date=2022-01-26 }}. ''[[„Светска книга на факти“ на ЦИА|The World Factbook]]''. [[Централна разузнавачка агенција|Central Intelligence Agency]]. * [https://web.archive.org/web/20080607084938/https://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/holysee.htm Holy See (Vatican City)] from ''UCB Libraries GovPubs'' * {{Dmoz|Regional/Europe/Vatican_City}} * [https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-17994868 Vatican] from [[BBC News]] * [https://cdm16028.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/107497 ''The Vatican: spirit and art of Christian Rome''], a [[Книга|book]] from [[Метрополитен (музеј)|The Metropolitan Museum of Art]] (fully available on the [[Интернет|Internet]] as [[PDF]]) == Поврзано == * [[Армија на Ватикан]] * [[Музеи на Ватикан]] {{Држави на Европскиот континент}} {{Главни градови во Европа}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Теократии]] [[Категорија:Религија и политика]] [[Категорија:Градови-држави]] [[Категорија:Католицизмот во Европа]] [[Категорија:Монархии во Европа]] [[Категорија:Земји од италијанското говорно подрачје]] [[Категорија:Свети градови]] [[Категорија:Држави во Европа]] [[Категорија:Светско наследство во Европа]] [[Категорија:Држави и територии настанати во 1929 година]] [[Категорија:Статии со извори на италијански (it)]] [[Категорија:Врски за Wayback од предлошката „Семарх“]] [[Категорија:Ватикан| ]] [[Категорија:Географија на Рим]] [[Категорија:Енклави]] 4ns2kwcjr8eqghpel0peqkwcvp5ri85 Крсто Енчев 0 6358 5567420 5335227 2026-05-30T20:54:42Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567420 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=ноември 2009}} '''Крсто Енчев''' ({{роден|||1912}} во [[Лехово (Валовишко)|Лехово]], [[Валовишко]] — {{починат|16|јануари|1999}} во {{Починат во|Сиднеј|}}, [[Австралија]])<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.narodnavolja.com/articles2014/01/txt20.php|title=НАРОДНА ВОЛЈА|work=www.narodnavolja.com|accessdate=2022-07-16}}</ref> — книжевен трудбеник, борец за правата и слободите на македонскиот народ.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/726606288|title=Pirinskiot stradalnik|last=Enchev|first=Крсто|last2=Енчев|first2=Khristo Enchev|date=2009|publisher=ИП Пирин|year=2009|isbn=978-9989-2917-4-6|location=Скопје|pages=339-340|oclc=726606288}}</ref> == Животопис == Со својата фамилија се населил во селото [[Јаново]], околија на [[Сандански]]. По убедување бил [[Анархија|анархист]] и [[Комунизам|антикомунист]], поради што е прогонуван од [[Бугарија|бугарскиот]] комунистички режим. Во [[1950]] година успева да емигрира во [[Австралија]] оставајки ја жената и четирите сина, кој потоа биле преселени во Ловечкиот регион. Таму, тој е еден од водечките организатори на [[Македонска дијаспора|македонската дијаспора]]. Заедно со уште неколкумина македонски емигранти ([[Александар Христов|Александaр Христов]], [[Ангелo Вретовски|Ангело Вретовски]], [[Георги Чочков]], [[Митре Моjсовски]] и други) во [[1980]] година го основа весникот “[[Народна Волја]]“, чие излегување ќе го помага до крајот на животот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mn.mk/feljton/604|title=Човечки принципи и идеи за вистински мир меѓу народите|work=Македонска нација|language=mk-mk|accessdate=2022-07-16}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.narodnavolja.com/articles2011/01/txt19.php|title=НАРОДНА ВОЛЈА|work=www.narodnavolja.com|accessdate=2022-07-16}}</ref> Крсто Енчев е пирински Македонец, кој целиот свој живот го посветил борејки се за праведни идеали и достоинство на македонскиот народ. Врховен идеал во непоколебливата титанска борба која е за независна и самостојна обединета македонска држава. Единствено правилна идеја за секој национално осознаен Македонец. Во мемоарите опишана е борбата на Македонците за независна обединета Македонија.<ref name=":0" /> Својот бурен живот Енчев го има опишано во книгата “Автобиографија - спомени“. Спомените му се пишувани на [[англиски јазик]], а во превод на [[бугарски јазик]] се објавени во [[Бугарија]], првиот дел во [[Софија]] во 1999 година, а вториот дел посмртно во [[Благоевград]] во [[2003]] година. Починал во Австралија. == Книжевност == * Крсто Енчев: „Автобиографија - спомени“, прв дел - Софија, 1999 * Крсто Енчев: „Автобиографија - спомени“, втор дел - Благоевград, 2003 * Весник „Народна волја“, Благоевград, 1999 - 2006 * „[https://books.google.mk/books?id=V5gxuQEACAAJ&source=gbs_navlinks_s&redir_esc=y Пиринскиот Страдалник“] - Скопје, 2009<ref>{{Наведување|title=ТВ ТЕРА - Објавен вториот дел од мемоарите за Пиринскиот страдалник 27 10|url=https://www.youtube.com/watch?v=cIaNVf1Ckac|accessdate=2022-07-16|language=mk-MK}}</ref> == Наводи == <references /> == Надворешни врски == * [http://www.mn.mk/iselenici-region/4927 Чест и почит - Крсто Јанчев Димитров] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220118163804/http://www.mn.mk/iselenici-region/4927 |date=2022-01-18 }} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Енчев, Крсто}} [[Категорија:Јаново]] [[Категорија:Луѓе од Лехово (Валовишко)]] [[Категорија:Македонци во Бугарија]] [[Категорија:Македонци во Австралија]] mj5qcev0cfblhn3ps98bc93fgdxhqol Лорандит 0 6994 5567577 5402521 2026-05-31T06:21:50Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567577 wikitext text/x-wiki {{Infobox mineral | name = Лорандит | category = Sulfosalt mineral | boxwidth = | boxbgcolor = | image = Lorandite-Orpiment-sea81b.jpg | imagesize = | caption = | formula = TlAsS<sub>2</sub> | IMAsymbol = Lor<ref>{{наведено списание|last=Warr|first=L.N.|date=2021|title=IMA–CNMNC approved mineral symbols|url=https://www.cambridge.org/core/journals/mineralogical-magazine/article/imacnmnc-approved-mineral-symbols/62311F45ED37831D78603C6E6B25EE0A|journal=Mineralogical Magazine|volume=85|issue=3|pages=291–320|doi=10.1180/mgm.2021.43|bibcode=2021MinM...85..291W|s2cid=235729616}}</ref> | molweight = | strunz = 2.HD.05 | system = [[моноклински кристален систем|моноклински]] | class = призмен (2/m) <br/><small>(ист Х-М симбол)</small> | symmetry = ''P2''<sub>1</sub>/a | color = црвена до карминесто црвена, црвеносивкаста | habit = призматски табуларно пругав напореден до [001] | twinning = | cleavage = [100] соввршена, [001] издвоена | fracture = школкест | mohs = 2,0–2,5 | luster = подметален – адамантски | refractive = n<sub>α</sub> = 2,720 | opticalprop = двоосен (+) | birefringence = | pleochroism = слаб; Y = виолетово-црвено; Z = поргокалово-црвено | streak = црешово црвен | gravity = 5,53 | melt = | fusibility = | diagnostic = | solubility = | diaphaneity = потпроѕирен | other = Издрливост: свитлив, образува цепни плочки и влакна | references = <ref name=Handbook>{{наведена книга |editor1=Anthony, John W. |editor2=Bideaux, Richard A. |editor3=Bladh, Kenneth W. |editor4=Nichols, Monte C. |title=Handbook of Mineralogy |publisher=Mineralogical Society of America |place=Chantilly, VA, US |url=http://rruff.geo.arizona.edu/doclib/hom/lorandite.pdf |chapter=Lorandite |accessdate=5 декември 2011 |volume=1 |archive-date=2012-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120208015740/http://rruff.geo.arizona.edu/doclib/hom/lorandite.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>[http://webmineral.com/data/Lorandite.shtml Lorandite]. Webmineral</ref><ref name=mindat>[http://www.mindat.org/min-2434.html Lorandite]. Mindat.org</ref> }} '''Лорандит''' — [[талиум]]ово-[[арсен]]ска [[сулфосол]] со [[хемиска формула]] TlAsS<sub>2</sub>. Минералот за првпат е откриен во [[рудник]]от [[Алшар]] кај [[Кавадарци]] во [[1894]]&nbsp;г. и е наречен по физичарот [[Лоранд Етвеш]] од универзитетот во [[Будимпешта]]. За Лорандитот се вели дека има натприородни-неземјени својства. Во Македонија го испитувале и научници од [[НАСА]]. Во [[1978]] година на тајна седница на Владата на [[СФРЈ]] е разгледувана можноста за давање на рудникот [[Алшар]] на користење на една голема светска сила која лорандитот би го користела за вселенски истражувања. Што е решено на таа седница, не е познато. Многумина научници велат дека со проучување на Лорандитот може да се дојде до толку посакуваната бесплатна енергија која би го сменила распоредот на силите во светов. Некои од истражувачите на оваа чудесна руда тврдат дека токму поради можноста за бесплатна енергија целата оваа работа останува не докрај разјаснета. Најсигурен, и барем за сега единствен начин да се детектираат сончевите неутрина, а со тоа и да се дознае до која фаза се стигнати процесите во внатрешноста на Сонцето е со помош на ретката руда на талиумот — лорандит, која се наоѓа во рудникот „Алшар“ кај Кавадарци. Станува збор за многу редок минерал за кој е утврдено дека во целиот свет го има единствено во Македонија или можеби уште на Шри Ланка. Неговата моќ експертите ја гледаат во тоа што единствено тој природен елемент во светот ги препознава реакциите кои доаѓаат директно од јадрото на сонцето. До црвеникавиот кристален елемент може да се дојде со дупчење на големите камени стени во чија длабочина е скриен. Со процесите на [[јадрено соединување|соединување]] и [[јадрено цепење|цепење]] и цепење на јадрата на елементот се претпоставува дека е можно да се ослободи енергија, која во ерата на сè поголема употреба на алтернативни извори на обновлива енергија е добредојдена. За лорандитот има и мистични приказни што се преплетуваат со историјата на Македонија и доаѓаат сè до Античка Македонија и славниот [[Александар Македонски]]. Во битките кои тој ги водел секогаш точно напладне и со движење на војската од запад кон исток се јавувал силен одблесок од штитовите кој ја заслепувал противничката војска. Затоа и не зачудува успехот на фалангата на Александар. Не е случајно ниту тоа што на штитовите на фалангата се наоѓало изгравирано познатото сонце од Кутлеш. Од таму можно е да потекнува и култот на Македонците кон Сонцето. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Lorándite}} * [https://eprints.ugd.edu.mk/27140/ Митот и вистината за Алшар и Лорандитот] во „Економски медитации“ {{mk}} * [https://www.fakulteti.mk/news/22052020/dali-znaete-po-koj-mineral-makedonija-e-poznata-vo-svetot Напис за лорандитот на Весна Ивановска] — Факултети.мк [[Категорија:Минерали на талиумот]] [[Категорија:Минерали на арсенот]] [[Категорија:Сулфосоли]] [[Категорија:Моноклински минерали]] [[Категорија:Геологија на Македонија]] fdosib02uafthf2do0vm36xb8a0togh Луј Ле Во 0 7342 5567600 5420328 2026-05-31T08:09:43Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567600 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Portrait of a man with the Louvre – RMN.jpg|мини|220п|Луј Ле Во]] '''Луј Ле Во''' ({{langx|fr|Louis Le Vau}}; {{роден на|||1612}} – {{починал на|11|октомври|1670}}) — [[Франција|француски]] [[архитект]] кој работел за кралот [[Луј XIV]]. Роден е и умрел во [[Париз]]. Во неговите најпознати дела се вбројуваат [[Версајски дворец|Версајскиот дворец]] и, во соработка со [[Клод Перо]], неговата работа на [[Лувр]]. Тој, заедно со [[Андре Ле Нотр]] и [[Шарл Ле Брeн]] ги реконструирал и градините на замокот [[Во-ле-Виконт]]. Други дела: [[Винсенески замок]], [[Ренсиски дворец]], [[Колеџ на четирите нации]] (денес зградата на [[Институт на Франција|Институтот на Франција]]), црквата [[Сан-Сулпис]], како и зградата [[Хотел Ламбер]] на [[Ил Сан-Луј]] во [[Париз]]. == Поврзано == * [[Француски барок]] * [[Версајски дворец]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Louis Le Vau}} * [http://www.structurae.info/fr/persons/data/d001519/index.cfm Луј Ле Во]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — Structurae {{fr}} * [http://theses.enc.sorbonne.fr/document86.html Луј Ле Во : Почетоците на еден париски архитект (1612-1654)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110109113348/http://theses.enc.sorbonne.fr/document86.html |date=2011-01-09 }} — теза на Александар Кожано, Национална Школа - Шартр, 2000 {{fr}} * [http://www.artcyclopedia.com/artists/le_vau_louis.html Луј Ле Во] — Artcyclopedia {{en}} {{архитект-никулец}} {{Франција-био-никулец}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ле Во, Луј}} [[Категорија:Француски архитекти]] [[Категорија:Барокни архитекти|Барокни архитекти]] [[Категорија:Луѓе од Париз]] [[Категорија:Починати во Париз]] i97neujaobfxk92dwt5j9pjwsc77h04 Коле Чашуле 0 7669 5567333 5365251 2026-05-30T12:41:02Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567333 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Коле Чашуле | image = Коле Чашуле.jpg | imagesize = | alt = | caption = | pseudonym = | birth_name = | birth_date = 2 март 1921 | birth_place = [[Прилеп]], [[Кралство Југославија]] (денес [[Македонија]]) | death_date = {{починал на и возраст|df=yes|2009|09|22|1921|03|02}} | death_place = [[Скопје]], [[Македонија]] | occupation = [[драматург]], [[писател]] | nationality = {{знамеикона|Македонија}} [[Македонци|Македонец]] | ethnicity = | citizenship = | education = | alma_mater = | period = | genre = | subject = | movement = | notableworks = | spouse = | partner = | children = [[Слободан Чашуле]] | relatives = [[Коле Чашуле]] (внук) | influences = | influenced = | awards = | signature = | website = | portaldisp = }} '''Коле Чашуле''' ({{роден на|2|март|1921}}, {{роден во|Прилеп|}} - {{починал на|22|септември|2009}}, {{починал во|Скопје|}}) — македонски романописец, драмски писател, публицист, револуционер-првоборец, политичар и дипломат. == Животопис == [[Податотека:Zvanični jugoslovensko-bolivijski razgovori.jpg|мини|десно|Официјални југословенско-боливиски разговори, [[Кочабамба]], 30.09.1963. Коле Чашуле седи на средина.]] Роден како Никола Кепев, четврто дете во фамилијата на Стева и Илија Кепеви, во 1925 година е посвоен од вујко му Илија Чашуле, со што званично го добива презимето Чашуле. Основно училиште и нижа државна гимназија завршува во Прилеп, а државна реална [[Гимназија|гимназија]] во [[Битола]]. Во 1938 година запишува студии по [[Медицина|медицина]] во Белград кои ги прекинува во април 1941 поради започнување на војната во Југославија. Од есента 1938 година, активно е вклучен во [[Комунизам|комунистичкото]] движење. Во 1940 година ја извршил партиската задача — пренесување на куфер полн со примероци на „[[Бели мугри]]“ од Белград во Скопје и така го запознава [[Кочо Рацин]]. Во мај 1941 година оди во [[Софија]] со група македонски студенти со цел да се запише на тамошниот универзитет. Тогаш ги запознава [[Никола Вапцаров]], [[Венко Марковски]] и [[Тодор Павлов]]. На импровизирано литературно читање, настапува со [[Венко Марковски]], [[Никола Вапцаров|Вапцаров]] и [[Блаже Конески]] со кого истото лето, по враќањето во [[Прилеп]], подготвува заедничка поетска збирка. Коле Чашуле бил член на комунистичката партизанска група која го кренала македонското востание против бугарскиот фашистички окупатор на 11 октомври 1941 година во неговиот роден град Прилеп. Во 1942 година е уапсен и осуден на смрт со бесење како организатор на атентатот врз бугарскиот висок полициски функционер во Скопје, озлогласениот [[Мане Мачков]], казната е преименувана во доживотна робија која ја издржува во скопскиот [[Идризово|затвор Идризово]]. Во 1944 година, Чашуле го организира успешното бегство од тој затвор на повеќе од 300 осуденици, по што активно се вклучува во завршните воени операции за ослободување на Македонија. Во [[1946]] година Чашуле е член на судскиот совет што го осудува неговиот сограѓанин [[Методија Андонов - Ченто]] на 11-годишна затворска казна. Во 1952 година заминува на својата прва дипломатска должност во [[Торонто]], каде е именуван за генерален конзул на [[Југославија]] во [[Канада]]. Подоцна станува и југословенски амбасадор во [[Боливија]], [[Перу]] и во [[Бразил]].<ref>Георги Сталев (приредувач), ''Современи македонски раскажувачи, избор''. Скопје: Детска радост, Култура, Македонска книга, Мисла и Наша книга, 1990, стр. 60.</ref> Во 1956 година е именуван за прв [[Министер за култура на Македонија|министер за култура]] на [[Народна Република Македонија|НР Македонија]]. Работи како директор на [[Радио Скопје]], уредник на списанијата „[[Нов ден]]“, „[[Трудбеник]]“ и „[[Современост]]“, главен и одговорен уредник на „[[Разгледи]]“, управник на [[Македонскиот народен театар]]. Еден е од иницијаторите за формирање на [[Друштво на писателите на Македонија|Друштвото на писателите на Македонија]], а едно време и негов претседател. Подоцна станува член на [[Независни писатели на Македонија]]. Членувал во [[Македонски ПЕН центар|Македонскиот ПЕН центар]]. Бил член и на [[Македонска академија на науките и уметностите|Македонската академија на науките и уметностите]]. Почина во Скопје на 22 септември 2009, на возраст од 88 години.<ref>[http://www.a1.com.mk/vesti/default.aspx?VestID=114041 Почина Коле Чашуле]</ref> == Книжевно творештво == Во делата на Чашуле претежно провејува темата на [[Македонија во Втората светска војна|НОБ]], но исто така, тој е свртен и кон македонското револуционерно движење од првите децении на [[20 век]]. Тој е автор на првата психолошка драма во [[Македонска книжевност|македонската литература]], „[[Вејка на ветрот]]“.<ref>Георги Сталев (приредувач), ''Современи македонски раскажувачи, избор''. Скопје: Детска радост, Култура, Македонска книга, Мисла и Наша книга, 1990, стр. 60.</ref> ==Библиографија== Драми: * Една вечер (1948) * Последните гаврани (1950) * Задруга (1950) * Вејка на ветрот (1957) * Бразда (1958) * [[Црнила]] (1960) * Игра или социјалистичка Ева (1961) * Градскиот саат (1965) * Вител (1966) * Партитура за еден Мирон (1967) * Земјаци (1967) * Тројца и вистината (1967) * Како што милувате: Оставка на еден карипски министер за внатрешни работи или, Достага на самиот врв од највисоката власт (1975) * Веда (1976) * Суд (1978) * Житолуб (1981) * Дивертисман за еден Стрез (1967-1990) * Роднокрајци (1987) * Тибурсио и Синфороса, (1988) * Вејка, два (1989) * Сон прв (1991) * Сон втор и по него друг (1992) * Modus moriendi (1992) * Lacrimula (1993) * Маркучот во четири гласа (1995) Романи: * Простум (1970) * Премреже 1-2 (1977) * Вомјази (1981) * Имела (1982) * Горчила (1983) * Канадски фрагменти (1985) * Конзулски писма (1987) * Така е, ако ви се чини (1994) * Лимб (2002) Книги раскази: * Првите дни<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://digitalna.gbsk.mk/index.php/items/show/96 |title=Првите дни |accessdate=2025-05-03 |archive-date=2023-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230922213855/https://digitalna.gbsk.mk/index.php/items/show/96 |url-status=dead }}</ref> (1950) * Раскази (1953) * Проза 1945-1967 (1968) * Само сказни (2000) Книги есеи: * Записи за нацијата и литературата (1985) * Нови записи (1989) * Македонски дилеми (1992) * Резиме за мојата генерација (1998) * Болно племе (2000) * А, бре, Македонче! (2003) Монографија: * Народен херој [[Страшо Пинџур]] (1950) == Награди == Добитник е на наградите: За драмски опус „Марин Држиќ“, [[Награда „11 Октомври“|„11 Октомври“]], и [[Награда „Стале Попов“|„Стале Попов“]], „Стериина награда“, Награда за книжевен опус на „Мисла“, „4 Јули“, „АВНОЈ“ и „Војдан Чернодрински“ за животно дело и други. Во [[2007]] година е добитник на [[Награда „Рациново признание“|Рациновото признание]]<ref>{{наведени вести|url=http://tirekovmirece.com/Novost/44%3Dте-Рацинови-средби| title=44-те Рацинови средби|date=4 јуни 2007 |publisher=|access-date=8 јуни 2020}}</ref>. == Наводи == {{наводи|2}} == Литература == * ''Пристапни предавања, прилози и библиографија на новите членови на Македонската академија на науките и уметностите'', XV (2006):187-197. == Надворешни врски == * [http://www.e-books.com.mk/04plays/casule/index_mac.html Избрани драми од Коле Чашуле] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120615113407/http://www.e-books.com.mk/04plays/casule/index_mac.html |date=2012-06-15 }} {{Македонска книжевност}} {{Нормативна контрола}} {{DEFAULTSORT:Чашуле, Коле}} [[Категорија:Родени во 1921 година]] [[Категорија:Починати во 2009 година]] [[Категорија:Луѓе од Прилеп]] [[Категорија:Македонски писатели]] [[Категорија:Македонски романописци]] [[Категорија:Македонски драмски автори]] [[Категорија:Македонски публицисти]] [[Категорија:Добитници на наградата „Рациново признание“]] [[Категорија:Добитници на наградата „Стале Попов“]] [[Категорија:Добитници на наградата „11 Октомври“]] gked2fzeupgqemku4jrpti5s1272pnf Српци 0 10435 5567407 5381700 2026-05-30T19:16:37Z Ehrlich91 24281 5567407 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Српци | име2 = Горно Српци | слика = Воздушен поглед на Српци.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото | регион = {{грб|Пелагониски Регион}} | општина = {{општинскигрб|Општина Битола}} | област = [[Цапарско Поле]] | население = 45 | година = 2002 | поштенски број = 7314 | повикувачки број = 045 | надморска височина = 910 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=5 | lat_sec=9 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=12 | lon_sec=41 | слава = | мрежно место = | карта = Српци во Општина Битола.svg }} '''Српци''' (нарекувано и '''Горно Српци''') — село во [[Општина Битола]], во областа [[Цапарско Поле]], во околината на градот [[Битола]]. == Потекло и значење на името == [[Податотека:Сретсело на Српци.jpg|мини|300п|лево|Сретселото]] Најверодостојно е дека потеклото за името на ова село е во врска со неговата местоположба, односно потпирањето на еден потпланински лак налик на [[срп]]. Горно Српци се именува, бидејќи има и друго село со слична местоположба што се вика [[Долно Српци]]. .<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mojrodenkraj.com.mk/village.php?id=183|title=Мој Роден Крај|work= www.mojrodenkraj.com.mk|accessdate=2026-05-30|archive-date=2026-05-30|archive-url= https://web.archive.org/web/20230204123207/http://mojrodenkraj.com.mk/village.php?id=183|url-status=dead}}</ref> == Географија и местоположба == Селото се наоѓа во источниот дел на областа [[Цапарско Поле]], во западниот дел од [[Општина Битола]]. Селото се наоѓа северно од регионалниот пат Битола-Охрид. Од градот [[Битола]] е оддалечено 14 километри и е вгнездено во планинските предели на [[Облаковска Планина|Снеговско-облаковскиот масив]]. Се наоѓа на 910 метри надморска височина и спаѓа во редот на ридските села.<ref name=":1"/> Низ селото поминува локален асфалтен пат кој се двои од магистралниот пат [[Автопат А3 (Македонија)|А3]] кај клучката Ротино. Селото се наоѓа во всечена долина на југозападната падина на Облаковска Планина. Околни села се [[Рамна]], [[Цапари]] и [[Ротино]]. Во минатото, водата за пиење се добивала од поголем број на бунари, а во селото постои и чешма.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/41961345|title=Bitoljsko-Prilepska kotlina : antropogeografska proučavanja|last=Трифуноски|first=Јован |authorlink=Јован Трифуноски|page=250-251|date=1998|publisher=Српска академија на науките и уметностите|isbn=8670252678|location=Белград|oclc=41961345}}</ref> Месностите во атарот ги носат следниве имиња: Тапанец, Вакавска Корија, Петко Осој, Качаник, Градиште, Јасиче, Рамница, Смрдливец, Катуниште, Групчениште, Евла, Мечи Камен, Станов Дол, Кљакоица, Грамадиште, Плужиње, Коритница, Тутков Камен, Горни Ливади и Манастир.<ref name=":0" /> Српци има збиен тип и куќите се групирани во три маала: Горно, Средно и Долно. Главен дел на селото е Долното Маало.<ref name=":0" /> == Историја == [[Податотека:Sarbtsi 1903.jpg|мини|300п|десно|Мештани во 1903 година]] Наоѓалиштето [[Грамадиште (Српци)|Градиште]] е возвишение во близина на селото, на југоисточната страна. На врвот на возвишението се наоѓаат остатоци од некогашна тврдина. [[Грамадиште (Српци)|Грамадиште]] е месност јужно од селото, покрај патот Битола-Охрид, каде низ нивите и ливадите мештаните наоѓале ќерамиди, грнци, камења и друго. Сите тврдат дека таму некогаш имало село. Покрај Грамадиште се наоѓа и месноста Ѓеројца, каде се говори дека некогаш живееле [[Гегиско наречје|Геги]]. Мештанин од селото во 1950-тите години пронашол мермерна плоча на Грамадиште со текст на грчки и латински јазик. Написите не се дешифрирани, а плочата се чува во [[Народен музеј - Битола|Народниот музеј во Битола]].<ref name=":0" /> Горно Српци е старо село, но не се знае кога е основано. Под името '''Мало Српци''' се споменува помеѓу 1650 и 1750 година. Во ова село постои значителен број на староседелски родови. Тие родови се намножиле од некогашните седум домаќинства. За време на отоманскиот период, Албанци се обиделе да се населат во ова село, но дошле во судир со мештаните Македонци и поради тоа тие отишле во соседното село [[Рамна]].<ref name=":0" /> Животот на мештаните од ова село до ослободувањето од Турците бил тежок, бидејќи често страдале од Албанците од околните села — Рамна, [[Лера]] и [[Кажани]]. Тие им ги земале најдобрите ниви, ги терале да работат за нив во нивните села, им одземале стока и друго. По своите зулуми најмногу бил познат некој Беќо од Рамна, кого го убиле комитите. Тогаш српчанското поле биле во посед на Албанците, кое си го вратиле назад со купување на нивите по 1912 година.<ref name=":0" /> Во Долното Маало се наоѓа [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Српци|црквата „Св. Ѓорѓи“]], изградена во првата половина на {{римски|19}} век, поточно во 1831 година, додека во месноста Манастир над селото се наоѓа помала [[Црква „Пресвета Богородица“ - Српци|црква „Пресвета Богородица“]] подигната во 1927 година.<ref name=":0" /> Вкупно 3 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.}}</ref> == Стопанство == Еден Албанец од соседното Рамна пред крајот на отоманскиот период успеал во селото да направи мал [[чифлиг]] и изградил кула. Земјата на тој чифлиг ја откупиле некои мештани.<ref name=":0" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|634 |1953|650 |1961|548 |1971|497 |1981|547 |1991|179 |1994|111 |2002|65 |2021|45 }} Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Српци имало 820 жители, сите [[Македонци]] христијани и 230 [[Албанци]] муслимани.<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 239.]</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 година, ''Мало Српци'' се води како чисто македонско село во [[Битолска Каза|Битолската Каза]] на [[Битолски Санџак|Битолскиот Санџак]] со 53 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|14}}</ref> По податоците на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] година во Српци имало 576 жители.<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 174-175.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 450 [[Власи]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_39_39-41_BITOLJ_(MONASTIR)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Според пописот од 2002 година, во селото Српци имало 65 жители, сите [[Македонци]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија|date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=27 ноември 2017}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 45 жители, од кои 39 [[Македонци]] и 6 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|820|576|634|650|548|497|547|179|111|65|45}} === Родови === Горно Српци или Српци е македонско православно село, родовите во селото поголемиот број се староседелски, а помалку доселенички. * '''Староседелци:''' ''Јоновци'' (2 к.), ''Лазевци'' (2 к.), ''Гуле'' (1 куќа), ''Дамчевци'' (10 к.), ''Кумчевци'' (6 к.), ''Крстевци'' (5 к.), ''Гулабовци'' (5 к.), ''Ѓореј'' (4 к.) (првично „Иванови“ од нив потекнува - [[Омраам Микаел Аиванов]] (Михаил Иванов, 1900-1986) — филозоф-мистик, ученик на [[Петар Данов]]<ref>[https://www.novamakedonija.com.mk/makedonija/%D0%BA%D0%BE%D1%98-%D0%B5-%D0%BC%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B5%D0%BB-%D0%B0%D1%98%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D1%85%D0%BE%D0%B2-%D0%B2%D0%BE%D0%B4%D0%B5%D1%87%D0%BA%D0%B8%D0%BE%D1%82-%D1%83%D1%87%D0%B8%D1%82%D0%B5/ Кој е Михаел Ајванхов]</ref> во род со битолскиот писател по потекло од Српци [[Тоде Ѓорески]], ''Барбовци'' (4 к.), ''Мишовци'' (3 к.), ''Златевци'' (3 к.), ''Скандиловци'' (2 к.), ''Радевци'' (2 к.), ''Шавкуловци'' (2 к.), ''Анѓелеј'' (1 к.), ''Шаковци'' (1 к.), ''Ѓорговци'' (1 к.), ''Трајановци'' (1 к.), ''Миленковци'' (10 к.), ''Зулумој'' (7 к.), ''Јончевци'' (7 к.), ''Јанаќој'' (6 к.), ''Бошевци'' (3 к.) и ''Вељановци'' (1 куќа). Родовите Јоновци, Лазевци и Гуле потекнуваат од ист предок, и родовите Скандиловци, Шаковци и Крстевци потекнуваат од ист предок. * '''Доселенички:''' ''Обедниковци'' (3 к.) доселени се во првата половина од XIX век од селото [[Обедник]] во [[Железник]]. Го знаат следното родословие: Ташко (жив на 25&nbsp;г. во 1951 година) Спиро-Коте-Ѓоргија, се доселил таткото на Ѓоргија; ''Јовчевци'' (2 к.) доселени се од некое село во [[Преспа]]; ''Тасевци'' (4 к.) доселени се од селото [[Рамна]], таму биле староседелци; ''Дошлаковци'' (2 к.) доселени се од селото [[Завој (село)|Завој]] во охридско; ''Колевци'' (4 к.), ''Каракли'' (3 к.), ''Балевци'' (2 к.), ''Ружој'' (2 к.) и ''Марковци'' (1 к.) доселени се однекаде; ''Влав'' (1 к.) потекнува од [[Власи|Влав]], кој се доселил од [[Музакија]] во [[Албанија]]. Во Српци се оженил со Македонка, и сега во нивната куќа се зборува македонски. <!--== Општествени установи ==--> == Самоуправа и политика == [[Податотека:Велоекспедиција Ѓават-Кол 11.jpg|мини|300п|десно|Главната селска црква „Св. Ѓорѓи“]] Селото влегува во рамките на [[Општина Битола]], која била променета со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година, при што кон нејзе биле придодадени поранешните општини, [[Општина Бистрица|Бистрица]], [[Општина Кукуречани|Кукуречани]] и [[Општина Цапари|Цапари]]. Во периодот од 1996-2004 година, селото било во рамките на некогашната Општина Цапари. Во периодот 1950-1952, селото било дел од некогашната општина Цапари, во која влегувале селата Рамна, Ротино, Српци и Цапари. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната општина Кажани, во која покрај селото Српци се наоѓале селата Гопеш, Доленци, Ѓавато, Кажани, Лера, Маловиште, Рамна, Ротино и Цапари. Во периодот 1955-1965, селото било дел од тогашната општина Дихово. Во периодот 1965-1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата Општина Битола. === Избирачко место === Во селото постои избирачко место бр. 0211 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], кое е сместено во задружниот дом.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=27 ноември 2017|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2017)|локалните избори во 2017 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 70 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=51&ps=325|title=Локални избори 2017|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20200529205527/https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=51&ps=325|archive-date=2020-05-29|dead-url=|accessdate=27 ноември 2017|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 62 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки наоѓалишта<ref>[[Димче Коцо|Коцо, Димче]] (1996). ''Археолошка карта на Република Македонија''. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069</ref> * [[Грамадиште (Српци)|Грамадиште]] — населба од римско време. ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Српци|Црква „Св. Ѓорѓи“]] — главна селска црква; и * [[Црква „Пресвета Богородица“ - Српци|Црква „Пресвета Богородица“]] — манастирска црква. <!--== Редовни настани ==--> == Личности == ;Родени во Српци * [[Апостол Дошлаков]] — револуционер од ВМОРО;<ref>Илюстрация Илинден, 1934, бр.54, стр.14</ref> *[[Трајан Талев Ачески]] — револуционер од ВМОРО;<ref>{{Наведена книга|title=|others=Јасмина Дамјановска, Ленина Жила и Филип Петровски (2016). Илинденски сведоштва. том I, дел I. Скопје: Државен архив на Република Македонија.}}</ref> *[[Лазар Кузев Дамчевски]] — револуционер од ВМОРО;<ref>{{Наведена книга|title=|others=Јасмина Дамјановска, Ленина Жила и Филип Петровски (2016). Илинденски сведоштва. том I, дел II. Скопје: Државен архив на Република Македонија.}}</ref> *[[Петре Илијев Зулумов]] — револуционер од ВМОРО;<ref name="ReferenceA">{{Наведена книга|title=|others=Јасмина Дамјановска; Ленина Жила; Филип Петровски (2016). Илинденски сведоштва. том II, дел I. Државен архив на Република Македонија.}}</ref> *[[Јонче Трајчев Јанакиоски]] — револуционер од ВМОРО;<ref name="ReferenceA"/> *[[Ѓорги Кулевски]] — револуционер од ВМОРО;<ref>{{Наведена книга|title=|others=Јасмина Дамјановска; Ленина Жила; Филип Петровски (2016). Илинденски сведоштва. том II, дел II. Државен архив на Република Македонија.}}</ref> *[[Трајан Петров Марковски]] — револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]];<ref>{{Наведена книга|title=|others=Јасмина Дамјановска, Ленина Жила и Филип Петровски (2017). Илинденски сведоштва. том III, дел I. Скопје: Државен архив на Република Македонија.}}</ref> *[[Видан Јанаќиевски]] — македонски партизан, учесник во НОБ. * [[Омраам Микаел Аиванов]] (Михаил Иванов, 1900-1986) — [[филозоф]]-мистик, ученик на [[Петар Данов]]; *[[Тоде Ѓорески]] —[[писател]], [[новинар]] и библиофил <!--== Култура и спорт == == Иселеништво ==--> == Иселеништво == До 1951 година од селото имало иселеници во [[Битола]] (6 семејства), [[Соединети Американски Држави|САД]] (20 семејства), [[Бугарија]] (22 семејства), [[Охрид]] (1 семејство), [[Србија]] (1 семејство), [[Аргентина]] (1 семејство) и во [[Австралија]] (7 семејства).<ref>{{Наведена книга|title=|others=Русиќ, Бранислав. Цапарско Поле. Архивски фонд на МАНУ, к-4, AE 94/16.}}</ref> Иселеништвото продолжило и потоа и водело кон Битола, [[Скопје]], САД, [[Канада]], [[Австралија]] и низ [[Европа]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mojrodenkraj.com.mk/village.php?id=183|title=Мој Роден Крај|last=Bojchevski|first=Design by Angela Hristovska, Developed by Dijana Manchevska and Jovan|work=www.mojrodenkraj.com.mk|accessdate=2021-07-17|archive-date=2018-07-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20180729230508/http://www.mojrodenkraj.com.mk/village.php?id=183|url-status=dead}}</ref> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Велоекспедиција Ѓават-Кол 07.jpg|Селските гробишта Податотека:Sarbtsi Old School.JPG|Старото основно училиште Податотека:Sarbtsi Houses.JPG|Стари куќи Податотека:Велоекспедиција Ѓават-Кол 08.jpg|Селските гробишта на влезот во селото </gallery> == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Srpci}} {{Општина Битола}} [[Категорија:Српци| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Битолски села]] [[Категорија:Села во Општина Битола]] 4fbulqoroo1nrx2hu5atvkyp44ge2q6 Вевчани 0 10582 5567738 5551412 2026-05-31T11:37:28Z Forbidden History 89259 /* Личности */ 5567738 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Вевчани | слика = Викиекспедиција во Дримкол 58.jpg | големина на слика = 300п | опис = Поглед на дел од селото Вевчани | општина = {{општинскигрб|Општина Вевчани}} | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | област = [[Дримкол]] | население = 2.359 | година = 2002 | поштенски број = 6335 | повикувачки број = 046 | надморска височина = 800-950 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=14 | lat_sec=25 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=35 | lon_sec=35 | слава = [[Преображение]] | мрежно место = https://vevcani.gov.mk/ | карта = Вевчани во Општина Вевчани.svg }} '''Вевчани''' — село во областа [[Дримкол]], во околината на градот [[Струга]], во југозападниот дел на [[Македонија]] и седиште на [[Општина Вевчани|истоимената општина]], единствената во [[Македонија]] со само едно населено место. == Потекло на името == Името на Вевчани потекнува од старословенскиот збор ''вес'', што значи [[село]]. Со додавање на наставка за [[демоним]] се добива името на селото — Весчани. Во 17 век селото се викало и Вешчано, а во 20 век се користело и името Вехчани, за конечно да се прифати денешното официјално име Вевчани.{{Се бара извор}} == Географија и местоположба == [[Податотека:Викиекспедиција во Дримкол 65.jpg|мини|300п|лево|Сретселото на Вевчани]] [[Податотека:Вевчанска Локва на Јабланица-MK 16.JPG|мини|300п|десно|Поглед на [[Вевчанско Езеро|Вевчанската Локва]] на Јабланица]] Селото се наоѓа во областа [[Дримкол]], во западниот дел на [[Охридско-струшка Котлина|Струшко Поле]], чиј атар на источната страна на планината [[Јабланица]], се издига на нејзиниот срт каде што се допира со државната гранична линија со [[Албанија]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга |last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=16 декември 2018|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=49}}</ref> Селото е ридско, чии куќи се издигаат на надморска височина од 820 до 980 метри. Од градот [[Струга]], ова големо село е оддалечено 13,5 километри, а од регионалниот пат Струга-[[Дебар]] околу 7 километри.<ref name="енциклопедија" /> Вевчани е сместено во подножјето на источните падини на планината [[Јабланица]], на [[надморска височина]] од 800 метри. Поточно, селото е сместено на границата односно допирот помеѓу планинската падина на Јабланица на запад и рамнината на котлинското дно на исток.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Охридско-струшка област|last=Трифуноски|first=Јован|publisher=Српска академија на науките и уметностите|year=1992|isbn=|location=Белград |pages=186-189}}</ref> Атарот на Вевчани се наоѓа северозападно од [[Охридско Езеро|Охридското Езеро]] на западната страна на [[Струшко|Струшкото Поле]] на источната страна на планината [[Јабланица]]. Се протега во насока исток-запад, од подножјето, преку ридестиот терен, сè до сртот на планината [[Јабланица]]. Се граничи со [[Општина Струга]], а во потесен дел ја допира државната гранична линија со [[Албанија]].<ref name="енциклопедија" /> Месностите во нискиот дел на атарот на селото ги носат следниве имиња: Суво Поле, Пелвец, Петрушин Ред, Врбиче, Попои Костење, Буклеј Костење, Садој, Црвени Брегој, Нисторчиња, Велкова Кошара, Каланова Кошара, Ѓушкова кошара, Марул, Буален, Средни Пот, Дуракор, Тумбулка, Средорци, Илаја Водејнца, Мали Лог, Св. Петка и Св. Димитрија.<ref name=":0" /> Месностите во планинскиот дел на атарот на селото ги носат следниве имиња: Варвара, Ѓонец, Калајџина Кошара, Мивко, Бранејнца, Св. Спас, Смолејца, Голема Ливада, Гропа Ќат, Попов Кутел, Средни Рид, Шкала Вевчанска, Бачила Вевчански, Голина, Црн Камењ, Чума, Извор Вевчански, Ѓорејца, Цветков Костенар, Попадина, Лелеци, Пешински Кутли, Старци, Градиште, Писаник, Равен, Митрина Глава, Парталој Кутли, Сува Чешма, Шурбановско, Лазаров Мев, Кула, Дупни Дол и Грданова Чешма.<ref name=":0" /> До Вевчани води асфалтиран пат кој од Струга минува низ селата [[Враништа]] и [[Велешта]]. Вевчани е големо село налик на гратче („паланка“) и тоа доста добро урбанизирано, уредено и регулирано. По средината на населбата минува главната улица во правец исток-запад на која се сконцентрирани повеќето продавници, хотели, ресторани, трговски и занаетчиски дуќани, домот на културата и отворената сцена на амфитеатарот и Здравствениот дом.<ref name=":0" /> Вевчани претставува седиште на [[Општина Вевчани|истоимената општина]] и тоа е единствен случај во [[Македонија]], само една населба да претставува засебна општина. Соседни села на Вевчани се: [[Подгорци]] на север, [[Октиси]] на југ, [[Велешта]] на исток и [[Горна Белица]] на југозапад. == Историја == Траги од населбата постојат од III век пред Христа. Неговата прва локација не била денешно Вевчани, туку тоа се наоѓало нешто подолу од подножјето на планината [[Јабланица]], на местото што денеска се вика ''Селиште''. Можно е и да дошло до некакво спојување на античко македонска населба{{Се бара извор}}{{Dubious}} која се наоѓала во областа ''Вајтос'' која се наоѓа непосредно над Вевчани, со споменатата населба Селиште, така формирајќи го на денешната локација (меѓу Вајтос и Селиште). Првите легенди и писанија за Вевчани велат дека е стара населба, а нејзините почетоци датираат од крајот на [[6 век|VI]], односно почетокот на [[7 век|VII век]], кога племето [[Берзити]] (Брсјаци) го преплавиле Струшкиот Крај и ја населиле локацијата на денешно Вевчани, југоисточно од планината Јабланица. Тука повторно има мала неконзистентност, затоа што денес Вевчани е денес претежно мијачка населба. === Среден век === За тоа од кога се среќава населбата Вевчани запишана во документите, низ вековите има повеќе изворни документи. Еден од нив е ''[[Калиманова грамота|Калимановата грамота]]'', како досега најстар истражен документ. Во него се говори дека Вевчани како селска населба е евидентно од крајот на [[9 век|IX век]] и тоа како мошне развиена, економски јака и обврзана да дава данок во натура на бугарскиот кнез [[Борис I]], а по него и на царот [[Симеон I|Симеон Велики]]. Следен пишан запис каде се среќава селото запишано под името ''Вешчани'' се среќава во [[XIV век]], односно од [[1342]]-[[1345]] година кога царот [[Стефан Душан]] со [[грамота]] го приложил на црквата [[Света Богородица Перивлепта]] во [[Охрид]].<ref name=":0" /> Нешто подоцна во [[XVI век]], во османлиските даночни регистри на немуслиманското население од [[вилает]]от Охрид според турските записи на населението од [[1509]] година имало 208 домови, а при вториот запис на населението во [[1519]] година имало 223 домови и било поголема населба од [[Струга]], што тогаш броела 176 домови. На почетокот на [[XVII век]] во [[1633]]-[[1634]] година населбата е заведена под името ''Вешчано'' со 154 домаќинства.<ref>''Турски извори за българската история, т. VІІ, София 1986, с. 359.''</ref> === XIX век === [[Податотека:Викиекспедиција во Дримкол 53.jpg|мини|300п|десно|Куќата на [[Ставре Гогов]] во селото]] За време на доцниот период на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]], жителите на Вевчани се одликувале со голема храброст, бестрашност и јунаштво, непокорност, слободољубивост, патриотизам и посветеност на [[Православие|православната христијанска]] вера и [[Македонија]], одлики со кои вевчанци и денес пркосат на околните [[Исламот во Македонија|муслимански]] и [[Македонски Албанци|албански]] соседи и се познати ширум Македонија и надалеку. Кон крајот на {{Римски|19}} век, Вевчани било село во рамките на Струшката Нахија во Охридската Каза на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Постојат бројни примери од крајот на {{римски|18}} и во текот на целиот XIX век. Еден кмет на Вевчани, по име Тасе, Турците го терале да премине на [[ислам]], но тој откако одбил бил обесен во Вевчани.<ref name=":0" /> Источно од Вевчани се наоѓа месноста наречена Рамов Гроб која го добила своето име поради тоа што таму некојси [[Албанци|Албанец]] Рамо од [[Велешта]] недозволено земал од вевчанската вода и ја пуштал во своето село поради што тој бил убиен од вевчанци.<ref name=":0" /> Запаметен е и свештеникот поп Наум познат и под прекарот „Мал Оџа“, кој се спротивставувал на некојси богат жител по име Гроздан-паша од селото [[Горна Белица]] кој сакал да ги присвои вевчанските пасишта на [[Јабланица]], заради што попот Наум отишол да бара правда дури до [[Цариград]].<ref name=":0" /> Во средината и кон крајот на [[XIX век]] жители на Вевчани (од родот Велкој) кои биле на печалба во Романија, учествувале и ги дале своите животи како војници - доброволци војувајќи на страната на руската војска против турскиот аскер во [[Кримска војна|Кримската војна]] во [[1856]] и [[Руско-турска војна (1877-1878)|Руско-турската војна]] на планината [[Балкан]] во [[1878]] година.<ref name=":0" /> [[Податотека:Куќата во која било основано месното МРО во Вевчани 01.jpg|мини|Куќата во која било основано месното тело на [[МРО]] во Вевчани.]] Во време на националноослободителната и револуционерна борба против отоманското власт, од Вевчани биле двајца [[војвода|војводи]] на струшката чета на [[ВМОРО]] - Јаким Алулов и [[Ставре Гогов]] кој од летото, [[1904]] година, по убиството на Јаким Алулов, станал војвода на струшката чета на ВМОРО. Во април [[1907]] година, Ставре престојувал во куќата на вујко си Трпе Шекутков во родното село Вевчани, за што Турците дознале и со редовна војска заедно со [[башибозук]] од соседните села [[Октиси]], [[Лабуништа]] и [[Подгорци]] ја опколиле куќата. Ставре Гогов заедно со домаќините јуначки издржал над 20 часа во нерамната битка, додека неговата свршеница Кота Христова успеала да ја помине опсадата и да им носи бомби и патрони. По завршувањето на куршумите, Ставре Гогов се самоубива. Со него загинуваат и Трпе Шекутков и брат му Кузман Шекутков. Снаата Андрица и трите внуци на Кузман Шекутков биле ранети, а од нападот на аскерот и башибозукот загинале 27 души. Турците ќе ја запалат куќата. По убиството на Ставре Гогов, неговата свршеница Кота Христова го убива предавникот и се вклучува во една од четите на [[ВМОРО]]. На влезот на возобновената спомен-куќа денес стои натписот: {{Цитатник|''Во април 1907 година на ова место во нерамна борба со многуброен турски аскер херојски загина војводата Ставре Гогов''}} За оваа јуначка битка е испеана и познатата народна песна позната како „''Од Битола до Вевчани сè сардисано''“ или „''Ура, ура Ставре војвода''“. ;<center>'''Спомен-плочи во селото'''</center> <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Vevchani spom 1944.jpg| Податотека:Викиекспедиција во Дримкол 51.jpg| Податотека:Викиекспедиција во Дримкол 70.jpg| Податотека:Викиекспедиција во Дримкол 89.jpg| </gallery> === Втора светска војна === Во месноста Свети Спас во 1943 година во близина на селото Вевчани бил создаден [[Народноослободителен партизански одред „Дримкол“|НОПО „Дримкол“]] од дваесетина борци, главно од албанска националност.<ref>{{МакЕнц|1019|Народноослободителен|II}}</ref> === Вевчански случај === {{Главна|Вевчански случај}} Кон крајот на XX век, во времето додека Македонија сѐ уште била дел од [[СФРЈ]], во селото Вевчани се случиле протести околу планот за водоснабдување на соседното село Октиси со вода од Вевчанските Извори.<ref name="Шаревски">{{наведено списание|last=[[Корисник:Македонец|Шаревски]]|first=Марио|year=2014 |title=Етничкиот состав на населението околу водните извори како внатрешна безбедносна закана во Македонија|journal=Безбедносни дијалози|publisher= [[Филозофски факултет - Скопје|Филозофски факултет]]|location=[[Скопје]]|volume=5|issue=2|pages=51–72|issn=1857-7172|url= http://sd.fzf.ukim.edu.mk/pdf/SD%20Vol.5%20No.2%202014%20Za%20web.pdf|language=en}}</ref> Вевчанскиот случај е случај од 1987 година, кога тогашната власт имала намера да ги каптира Вевчанските Извори, под изговор дека носи вода за жителите од соседното село [[Октиси]], а всушност, имала намера водата да ја користи за елитната викенд-населба [[Елен Камен]], каде што се наоѓале вилите на тогашните челници на власта. На тоа се спротивставиле жителите на Вевчани со поставување на барикади и не се дозволило да се постават водоводните цевки. Покрај согласноста на двете месни заедници на Вевчани и [[Октиси]], ноќното приклучување на водата од Вевчанските Извори за Октиси на 25 мај 1987 не било извршено бидејќи се случило организирано и насилно спротивставување на населението на Вевчани.<ref name="Списание">{{наведено списание|year=1987 |title=Настаните во врска со решавањето на заедничкото водоснабдување на населбите Вевчани и Октиси|journal=Преглед на активностите на општествено-политичките организации на СР Македонија|publisher=ССРНМ|location=Скопје|volume=32|issue=9|pages=10–15|language=македонски}}</ref> Покрај напорите за надминување на ситуацијата, проструените информации дека со водата од Вевчанските Извори ќе се снабдуваат и [[Струга]] и туристичката населба Елен Камен, а Вевчани при вода ќе остане без неа, попусти биле напорите на властите во разубедување на населението и градежните активности биле повлечени.<ref name="Списание" /> По извршените проценки и подготвителни активности на властите и вклучувањето на можноста за употреба на сила од органите на редот, доколку повторно се појави насилен организиран отпор било решено работните активности за поврзување со вода на селото [[Октиси]] од Вевчанските Извори да започнат на 6 август 1987 година.<ref name="Списание" /> Меѓутоа, истиот ден градежните работници на влезот на селото Вевчани биле пречекани од 500-600 жители кои направиле барикада со дрва и камења и носејќи стапови, земјоделски алати и други предмети и покрај повиците на припадниците на СВР Струга да го напуштат местото, тие не го сториле тоа.<ref name="Списание" /> Во текот на денот во Вевчани имало голема раздвиженост на жителите и нивно групирање на местото каде требало да се изведуваат градежните работи, а неколку пати се огласила и црковната камбана со цел да ги повика граѓаните да се дособерат и да ги попречат градежните работи.<ref name="Списание" /> Немирите ја достигнале кулминацијата на [[7 август]] [[1987]] година, кога интервенирале специјални полициски сили, кога за првпат во тогашна [[Југославија]] биле употребени „електрични пендреци“.<ref>[http://proverkanafakti.mk/zoshto-vevchani-i-vevchanci-se-tolku-chesto-interesni-za-mediumite/ Зошто Вевчани и вевчанци се толку често интересни за медиумите], новинарска лекција од Веле Митаноски, Сервис за проверка на факти од медиумите (08.10.2014.)</ref> Имено, идниот ден, 7 август 1987 година околу 10 часот, 23 работници повторно биле попречени од група на 500-600 жители на Вевчани, кои поставиле 5 барикади од влезот до центарот на селото, при што морала да интервенира полицијата со електрични и гумени палки што довело до судир со жителите при што биле повредени 23 жители и 11 милиционери, 19 жители на Вевчани (од кои 3 жени) биле приведени.<ref name="Списание" /> Покрај собирот и штрајкот со глад на група младинци и испратените телеграми до раководните органи на републичко и сојузно ниво, заклучно со 18 август 1987 градежните работи биле завршени, а водата од Вевчани кон Октиси конечно протекла.<ref name="Списание" /> Овие настани ја разбранувале пошироката македонска и југословенска јавност и општество, а добиле и (необично) пошироки димензии и политички импликации.<ref name="Шаревски" /> Месната заедница на селото Вевчани примила телеграми со поддршка за демонстрираниот отпор, околу овие настани било поставено и делегатско прашање до Собранието на [[СФРЈ]], а и било напишано и протестно писмо од Друштвото на словенечките писатели до организацијата и учесниците на 26. [[Струшки вечери на поезијата]]<ref name="Списание" /> при што за сево ова тогашните власти го обвиниле организираното дејствување на групи поединци од Вевчани од самото село и некои кои живееле во другите републики (пред сè во [[Словенија]]).<ref name="Шаревски" /> Некои аналитичари овие протести во Вевчани ги сметат и како своевиден израз на незадоволството и дисидентството кон тогашниот социјалистички режим и борбата за демократски реформи.<ref name="Шаревски" /> Покрај славната и непокорна историја на Вевчани уште од времето пред и за Илинден, по овие настани доаѓа и до симболичното протестно самопрогласување на „држава Вевчани“ (република) со свои пасоши и пари (т.н. [[Личник|личници]]) кои денеска се туристичка атракција позната за Вевчани.<ref name="Шаревски" /> На сретселото во Вевчани и денес постои плоча каде се запишани имињата на сите тогашни челници со натпис „бог да ги убие предавниците“. == Стопанство == [[Податотека:Vevcani vodenica.jpg|300п|десно|мини|Една од многуте вевчански воденици, кои некогаш биле главна стопанска гранка]] Селото има мошне голем атар, кој зафаќа простор од 35,5&nbsp;км<sup>2</sup>. На него преовладуваат пасиштата на површина од 2.245,8 [[хектар]]и, на шумите отпаѓаат 564,9 хектари, додека на обработливото земјиште 557,4 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Жителите на Вевчани имаат различни занимања: во најголем дел тие се прочуени градежници, печалбари, стопанственици, угостители, лекари, научно-просветни работници, земјоделци, сточари. На обработеното земјиште кое се протега во низината источно од селото се одгледуваат [[пченка]], [[пченица]], винова лоза, зеленчук и овошје, од кои мали количества стигнуваат за продажба. Во нивите во полето денес најмногу се одгледуваат житарици особено пченица и пченка, а има и новоподигнати овоштарници, додека градинарските култури се претежно во градините во дворовите за сопствени потреби. Денешното сточарство е многу послабо во однос на поранешните состојби кога Вевчани имало околу 3000 овци, доста кози и 300 пара волови. Овците и воловите летно време биле напасувани на планината [[Јабланица]], во пределот на вевчанските бачила во месноста Голина под врвот Црн Камен и околу ледничкото езеро [[Вевчанско Езеро|Вевчанска Локва]], додека зиме биле чувани во кошарите долу под селото. За Вевчани големо значење во минатото и денес има печалбарството односно одењето на мажите како градежни работници надвор од селото низ државата и во странство.<ref name=":0" /> Селото во однос на земјоделството, има мешовита функција.<ref name="енциклопедија" /> Во Вевчани работат повеќе продавници, трговски и угостителски објекти, како и индустриски производствен погон на влезот на селото. Главниот увозник и дистрибутер за пивата „Лашко“, „Унион“ и минералната вода „Раденска“ од [[Словенија]] е фирмата „Лашко комерц“ ДООЕЛ Вевчани, а исто така во Вевчани работи и фурната и пекарницата „Алмико“, која има неколку свои продавници и во [[Охрид]]. === Туризам и угостителство === Поради изобилната понуда на природните убавини во околината како и познатиот [[Вевчански карневал]], туризмот и угостителството се многу значајна стопанска гранка во сè поголем подем и пораст во Вевчани. Во селото Вевчани работат повеќе хотели со врвни сместувачки капацитети со ресторани како: „Вила Алула“, пансион „Кутмичевица“, „Пупинова куќа“, апартмани „Во Извор“, апартмани „Шутиноски“, „Вија Егнација“ и „Домаќинска куќа“. ;<center>'''Сместувачки капацитети во селото'''</center> <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Во Извор (2).JPG|Апартмани „Во Извор“ Податотека:Внатрешноста на ресторанот Кутмичевица (4).jpg|Внатрешноста на „Кутмичевица“ Податотека:Вевчани - центар.JPG|Поглед на „Вила Алула“ Податотека:Објект во Вевчани.jpg|Поглед на „Република“ </gallery> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|2416 |1953|2610 |1961|2706 |1971|2467 |1981|2574 |1991|2471 |1994|2448 |2002|2433 |2021|2359 }} Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Вевчани имало 2.590 жители.<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 254.]</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. ''Вешчани'' е претставено како чисто македонско село во Охридската Каза на Битолскиот Санџак со 360 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|30}}</ref> Во 1907 селото имало 440 куќи и 2.347 жители, сите [[Македонци]].<ref name="Етнография...,72-73">Етнография на Македония. Извори и материали в два тома, т. 2, София 1992, с.72 – 73.</ref> Селото е големо и во 1961 година броело 2.706 жители, додека во 1994 година бројот се намалил на 2.448 жители, македонско население и само тројца жители [[Власи]].<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Вевчани живееле 2.433 жители, од кои 2.419 [[Македонци]], 3 [[Албанци]], 4 [[Срби]], 1 [[Власи|Влав]] и 7 останати.<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=16 декември 2018}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 2.359 жители, од кои 2.252 [[Македонци]], 14 [[Македонски Албанци|Албанци]], 4 [[Македонски Власи|Власи]], 3 [[Македонски Срби|Срби]], 6 останати и 80 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|2.590|—|2.416|2.610|2.706|2.467|2.574|2.471|2.448|2.433|2.359}} === Родови === За населувањето на првите семејства и родови во Вевчани досега сè што се знае се темели врз претпоставки и легенди. Така, првите населени вевчанци биле браќата ''Калан'' и ''Алула''. Крај убавиот извор на реката со како мраз студена вода и лете, решиле да се населат. Но, интересно, не изградиле домови еден покрај друг. Маалото Алуловци се наоѓа на врв, таму под самата планина, каде што завршува Горно Маало, а домовите на Калановци се наоѓаат на другиот крај на селото, односно таму каде што тоа почнува крај последните ниви по полето. Оттогаш, веројатно, минале векови. Но, сродството и блискоста меѓу овие две маала останале зачувани. И денеска, по толку време, живее преданието дека се овие два рода блиски и не се случило некој од едното маало да се ожени со девојка од другото маало. Во Горното Маало на Вевчани живеат следните родови: ''Поповци'', ''Алулој'', ''Куковци'', ''Костојчини'', ''Шекуткој'', ''Русеј'', ''Бебекој'', ''Велкој'', ''Бубаној'' и ''Србаковци'', додека во Долното Маало живеат: ''Аврамој'',''Илиој'', ''Чочорој'', ''Ќирој'' или ''Даскалој'', ''Парталој'', ''Мукој'', ''Пешинци'', ''Дејкој'', ''Шурбаној'', ''Сургуној'' или ''Тузеј'', ''Пљушкој'', ''Попагини'', ''Каланој'', ''Лотеј'' и ''Пупини''.<ref name=":0" /> Презимиња на семејства кои денес живеат во Вевчани се: ''Баткоски'',''Костојчиноски'', ''Радиноски'', ''Шутиноски'', ''Угриноски'', ''Дуцкиноски'', ''Мукоски'', ''Китаноски'', ''Лешоски'', ''Попоски'', ''Шекуткоски'', ''Пупиноски'', ''Даскаловски'', ''Кукоски'', ''Гоговски'', ''Ќушкоски'', ''Стојкоски'', ''Јанкоски'' и други. Наведените родови слават различни куќни слави. Воведение на Пресвета Богородица - Пречиста слават родовите Велкој, Бебекој, Бубаној, чиишто предци се доселиле од селото [[Велчани]] кај [[Поградец]] (денес под [[Албанија]]), при што во родот Велкој се знае следното родословие: Рашо (жив на 72 години во 1971)-Косто-Крстан-Тане и Трифун кои загинале во [[Кримска војна|Кримската војна]] во [[1856]] како руски војници бидејќи биле ѕидари-печалбари во [[Крајова]], а предокот Крстан кој исто така бил печалбар во [[Романија]] загинал на планината [[Балкан]] во [[Руско-турска војна (1877-1878)|Руско-турската војна во 1878]]. Како куќна слава [[Свети Никола]] го слават семејствата од родовите Пљушкој, Каланој, Алулој, Попаѓини, Русини, додека [[Ѓурѓовден]] слават родовите Попој, Даскалој, Дејкој, Чочорој, Парталој, Мукој. Втора група на доселеници во Вевчани дошла од раселеното село Бигор во [[Дримкол|Дебарски Дримкол]] кое што се наоѓало помеѓу селата [[Луково]] и [[Пискупштина]]. Иселениците од Бигор под водство на предокот Секула најпрвин дошле на местото Секулово, во низината под селото Вевчани, а потоа преминале во самото Вевчани. Жителите на Вевчани до [[1915]] година оделе да сечат шума на атарот на раселеното село Бигор.<ref name=":0" /> Родот Пупини има посебна слава Св. Богородица и за нив се зборува дека на почетокот на XIX век дошле од селото Нича во Албанија недалеку од [[Манастир Свети Наум|манастирот Свети Наум]], каде што поради некоја причина „Турците“ го убиле домаќинот на семејството, па неговата жена Пупа („со влашко потекло“) со четири сина и со стока (околу 500 овци и 100 кози) се доселиле во Вевчани, каде тогашниот селски „коџобашија“ (кмет) Тасе Србакоски им отстапил место да изградат куќа во месноста сега наречена Пупин Камен. Два сина по име Ѓорѓи и Никола останале да живеат во Вевчани, Стојан се иселил во областа Топлица во Србија, а четвртиот син чие име не е запаметено се иселил во областа [[Банат]] во [[Војводина]] и од него како потомок потекнува познатиот научник во физиката и електрониката [[Михајло Пупин]].<ref name=":0" /> Родовите Србаковци и Сургуној имаат исто потекло, а за Сургуној се раскажува дека во родот некогаш живееле два брата кои не биле сложни поради што турската власт ги истерала „''сургун''“ од стариот крај, при што едниот се населил во Вевчани, а другиот во [[Дебар]] носејќи го истото презиме Сургунови.<ref name=":0" /> === Во минатото === Во „''[[Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника]]''“ се вели дека во [[1873]] г. „Весчани“ била населба со 865 домаќинства и со 2.430 жители, сите Македонци, кои бугарските водачи ги именувале како<ref>''...„бугарските водачи пред европскиот свет почнаа да го рекламираат како некакво народно определување на Македонците за „Бугари“. „Бугарските водачи, потикнувани од српските државници и пропагатори од тоа време, тврдеа обратно дека тие како Словени не можат да бидат ниту Грци, туку се Бугари.“'', Ташковски, Драган, „Раѓањето на македонската нација“, стр. 9 и 26, Скопје, 1970.</ref><ref>''Ванчо Ѓорѓиев, С''лобода или Смрт, Македонското националноослободително дело во Солунскиот вилает 1893-1903 година'', Скопје, Институт за Историја-Филозофски факултет, стр. 62.''</ref> [[Бугари]],<ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995, с. 104 - 105.</ref> и за кои [[Васил К’нчов]] самиот вели дека се нарекуваат Македонци.<ref>''„Месните бугари и куцовласи, кои живет во пределите на Македонија се нарекуваат самите Македонци и околните народи ги нарекуваат така. Турците и арнаутите не се кажуваат Македонци, но запрашани од каде се, одговараат: од Македонија.''” цитат од книгата „Орохидрография на Македония“ - Васил Кънчов, Пловдив, Печатница Хр. Г. Данов, 1911 г.</ref> Така, според статистиката на К’нчов, на крајот на [[XIX век|ХІХ]] век, Вевчани имало 2.590 жители, сите Бугари<ref>се мисли на Македонци, образложено во претходната реченица од истиов параграф.</ref><ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_39.htm Васил Кънчов. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900.]</ref>. Податоците од [[1907]] година се поточни, а според нив, селото имало 2.347 жители и 440 куќи. == Општествени установи == Како развиено село и седиште на [[Општина Вевчани|Општината]] како нејзино единствено населено место, Вевчани поседува бројни општествени установи: * Општинска зграда на Општина Вевчани * [[ОУ „Страшо Пинџур“ - Вевчани|Основно училиште „Страшо Пинџур“]] до IX одделение * Пошта ([[Поштенски броеви во Македонија|6335]]) * Здравствен дом „Д-р Светозар Чочороски“ * Библиотека „Ристо Попески“ * Мултикултурен центар „Коста Србакоски“ ;<center>'''Општествени установи во селото'''</center> <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Библиотека во Вевчани.jpg|Библиотеката „Ристо Попески“ Податотека:Поглед на основното училиште во Вевчани (1).jpg|Поглед на новиот објект на основното училиште „Страшо Пинџур“ Податотека:Викиекспедиција во Дримкол 73.jpg|Поглед на поштата Податотека:Здравствен дом во Вевчани.jpg|Патоказ за здравствениот дом Податотека:Викиекспедиција во Дримкол 64.jpg|Општинската зграда </gallery> == Вероисповед == [[Податотека:Црква Св.Ѓорѓија - Вевчани.JPG|300п|мини|десно|Возобновената црква Свети Ѓорѓија веднаш крај портата на самиот влез на општинските граници]] Вевчани денес припаѓа на [[Вевчанска парохија|Вевчанската парохија]] во која, покрај него, влегуваат и селата [[Октиси]] и [[Горна Белица]]. Инаку, во неговата околина постојат повеќе свети места на кои биле изградени најмалку десетина светилишта. Тие потекнуваат од различни временски периоди, од кои некои од нив денес не постојат, но се споменуваат како такви. Распоредени се во и околу населбата. Сите тие христијански светилишта имаат своја предисторија, легенди и особености, но и значење во времето. Нивното настанување не е случајно. Овој простор уште одамна бил заплиснат од христијанските влијанија, а населбата меѓу првите ја прифатила [[Христијанство|Христовата вера]]. Вевчани е единствено [[Јабланица|подјабланичко]] место, кое што успеало најмногу да одолее на исламизацијата од страна на [[Турци]]те. Иако и тука се јавувале поединечни случаи на преобратувања, тие не можеле да останат во таа средина којашто ги третирала како отпадници од христијанската вера. Жителите на Вевчани, како добри христијани - дарители, се покажале и при изградба на [[црква|црковни објекти]] надвор од Вевчани. Така, во времето од [[1804]]-[[1845]] година, кога се градела [[Црква „Св. Никола“ - Враништа|црквата „Св. Никола Чудотворец“]] во [[Враништа]], покрај другите струшки села, во нејзината ''парусија'', се споменува и Вевчани со 19 дарители, заедно со ''попот Спасе''. Вевчанци се јавувале како дарители и при обновувањето на [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Струга|црквата „Св. Ѓорѓија“]] во [[Струга]], на [[24 април]] [[1840]] година. Исто така, нив ги среќаваме и во книгата на дарители на црквата „Св. Јован Крстител“ во [[Мислешево]], во [[1899]]; како мештани но и како печалбари од [[Галац]], [[Романија]]. Ветувањето и дарувањето традиционално се чинело и кон [[Црква „Св. Наум“ - Охрид|манастирот „Св. Наум“]] во [[Охрид]], а редовно и на светилиштата во Вевчани („Св. Спас“, „Св. Никола“, „Св. Димитрија“) кое нешто не престанало и до денешни дни. Во минатото доста било присутно и подарувањето на земјиште на ''[[вакаф]]от'' односно црквата, со што се збогатувал нејзиниот имот. Христијанството на овие простори оставило длабоки траги во животот, обичаите и верувањето кај луѓето, а со тоа и во изградбата на сакралните објекти, односно светилиштата. Тие се посветени на повеќе светители, а изградени се во и околу населбата. Ги посетуваат мештаните, но и жителите на околните населби. Обично тоа се чини во празници, но и во други пригоди. Христијанските симболи коишто ги красат овие светилишта ги има и во домовите на вевчанците, на предметите за домаќинство, [[Македонски вез|народните везови]], ткаењето, резбарството и во други области од животот, со што се создал еден нераскинлив спој меѓу духовното и световното. Притоа, најзастапени симболи се: [[крст]]от, [[Ѕвездата од Кутлеш|сонцето од Кутлеш]], шестолисниот цвет, виновата лоза, птиците и други библиски мотиви. == Самоуправа и политика == Селото влегува во рамките на [[Општина Вевчани|истоимената општина]], која не била менувана по новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото исто така се наоѓало во некогашната Општина Вевчани. Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Струга. Селото припаѓало на некогашната општина Струга во периодот од 1957 до 1965 година, додека во периодот 1955-1957 селото било дел од тогашната општина Велешта. Во периодот 1952-1955, селото било седиште на тогашната Општина Вевчани, во која покрај селото Вевчани, се наоѓале и селата Горна Белица и Октиси. Во периодот 1950-1952 година, селото било седиште на некогашната општина Вевчани, во која влегувале селата Вевчани и Октиси. === Избирачко место === Во селото постојат избирачките места место бр. 1921, 1922 и 1922 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сите сместени во основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=25 декември 2018|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2017)|локалните избори во 2017 година]], на овие избирачки места биле запишани вкупно 2.069 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=14&ps=All|title=Локални избори 2017|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20200905055855/https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=14&ps=All|archive-date=2020-09-05|dead-url=|accessdate=25 декември 2018|url-status=dead}}</ref> На [[Референдум во Македонија (2018)|референдумот во 2018 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 2.039 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://referendum.sec.mk/Referendum/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=70&ps=2186|title=Референдум 2018|last=|first=|date=|work=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=25 декември 2018}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 2.048 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Главната селска црква во Вевчани.jpg|мини|300п|десно|Поглед на главната селска црква „Св. Никола“, сместено во горниот дел на селото]] [[Податотека:Викиекспедиција во Дримкол 10.jpg|мини|300п|десно|Црквата „Св. Спас Долни“, осветена во 1996 година]] [[Податотека:Викиекспедиција во Дримкол 97.jpg|мини|300п|десно|[[Параклис]]от „Св. Димитриј“, обновен во 1980-тите години]] [[Податотека:Викиекспедиција во Дримкол 76.jpg|мини|300п|десно|Параклисот „Руса Среда“, сместен кај самите [[Вевчански Извори]]]] ;Археолошки наоѓалишта<ref>[[Димче Коцо|Коцо, Димче]] (1996). ''Археолошка карта на Република Македонија''. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069.</ref> * [[Бојкоска Браненица (Вевчани)|Бојкоска Браненица]] — населба од доцноантичко време; * [[Исмаилова Црква (Вевчани)|Исмаилова Црква]] — населба и некропола од доцноантичко време; * [[Бели Брег (Вевчани)|Бели Брег]] — осамен наод од доцен среден век; * [[Плешец (Вевчани)|Плешец]] — населба од неолитско и железно време. * [[Варвара (Вевчани)|Варвара]] — средновековна некропола;<ref name="Атанас">{{наведена книга|last= Ќишкоски|first=Атанас|title=Вајтос и неговата околина во антиката|publisher=ИРИС|location=Струга|date=2004|}}</ref> * [[Октишки Костење]] — случаен наод на [[узда]];<ref name="Атанас" /> * [[В Логон (Вевчани)|В Логон (Кљунка)]] — осамен наод на бронзена монета на Амфипол, II век пред н.е.;<ref name="Атанас" /> * [[Суво Поле (Вевчани)|Суво Поле (Дримски Пот)]] — осамен наод на келтска имитација, сребрена монета со претстава на двоглавиот бог на војната Јанус;<ref name="Атанас" /> * [[Селиште (Вевчани)|Селиште (Долни Попој)]] — депо на римски бронзени монети во земјен сад;<ref name="Атанас" /> * [[Во Селото (Вевчани)|Во Селото/Велковци/Муковци]] — осамен наод на метален амулет од културната група Комани; и * [[Вакоски Ливаѓе (Вевчани)|Вакоски Ливаѓе (Пелвец)]] — на крајниот источен дел од катастарската општина кон соседното село Велешта, каде италијански војници ископале камени блокови и столбови што потекнуваат или од храм-мавзолеј од раноцарско време или ранохристијанска базилика.<ref name="Атанас" /> ;Храмови<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Црква „Св. Никола“ - Вевчани|Црква „Св. Никола“]] — главната селска црква; * [[Црква „Св. Великомаченица Варвара и Св. Сава Ерусалимски“ - Вевчани|Црква „Св. Великомаченица Варвара и Св. Сава Ерусалимски“]] — возобновена на 20 октомври 1994 година; * [[Црква „Св. Димитриј“ - Вевчани|Параклис „Св. Димитриј“]] — [[параклис]]/помала црква, обновена во 1980-тите години; * [[Црква „Св. Преподобна Параскева“ - Вевчани|Црква „Св. Преподобна Параскева“]] — параклис/помала црква во близина на „Св. Великомаченик Димитриј“; * [[Црква „Св. Спас Долни“ - Вевчани|Црква „Св. Спас Долни“]] — камен-темелник е осветен и поставен на 20 октомври 1985 година, а осветена е на 10 октомври 1996 година; * [[Црква „Св. Спас Горни“ - Вевчани|Црква „Св. Спас Горни“]] — манастирска црква; * [[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Вевчани|Црква „Успение на Пресвета Богородица“]] — наречена Долна црква која денес не постои и има само остатоци од темели; * [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Вевчани|Црква „Св. Великомаченик Георгиј - Победоносец“]] — црква возобновена во 2013 година, изградена на самиот влез во селото; * [[Параклис „Св. Недела“ - Вевчани|Параклис „Св. Недела“]] — параклис/црква; * [[Црква „Св. Преполовение“ - Вевчани|Параклис „Св. Преполовение“]] — параклис/црква; * [[Параклис „Богојавление“ - Вевчани|Параклис „Богојавление“]] — мал параклис; и * [[Црква „Св. Петар и Павле“ - Вевчани|Црква „Св. Петар и Павле“]] — камен темелник за манастирска црква во месноста Вевчанска Голина. Изградбата е започната на 8 јули 2000 година. Една од позначајните цркви во Вевчани е црквата '''„Св. Никола“''' (Горна Церкоф). Таа е [[соборна црква]], односно [[Кораб (архитектура)|трокорабна]] [[базилика]] со [[олтар]], лаѓа и [[балкон]]. Изградбата или можеби обновата на оваа црква се поврзува со периодот на обновата на струшката црква „Свети Ѓорѓија“. Наспроти обичајот селаните да се собираат кај Долната црква („Св. Богородица“) за празниците [[Лазарова сабота|Лазара]] и [[Велигден]], тука се собираат и ги слават божиќните празници како и празникот Свети Јован (Вјан). Оттука тргнуваат литиите кон Изворот на Водици, како и по синорот на селото за [[Ѓурѓовден]]. Црквата '''„Св. Спас“''' (Бела Плоча) се наоѓа на влезот од Вевчани од неговата североисточна страна. Уште се нарекува и Долни Св. Спас. Во почетокот светилиштето било мала дрвена куќарка, [[параклис]], а по обновувањето од 1986-1996 година е црква, солидно изградена од делкан камен. Осветувањето е извршено на 10 октомври 1996 година од страна на [[митрополит]]от [[г. Тимотеј]]. Манастирот Св. Спас (Горни) се наоѓа во планината западно од селото. Тоа е стара дабова шума и низ неа води пат до него по кој се стигнува за еден час пешачење. Манастирот е изграден во карпите што е одлика за целиот терен тука. За овој манастир белешки дал и [[Бранислав Нушиќ|Нушиќ]] во 1892 година, наведувајќи дека: „Над Вефчани, во брдото, има доста стар манастир Св. Спас“. Следната црква е црквата '''„Св. Варвара“''', која во минатото била параклис кој, покрај ова име, во [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] го носел и името Свети Сава. Стариот параклис е срушен во 1996 година, кога на истото место, но со поголеми димензии, е изградена црквата. ;Параклиси Во Вевчани постојат многубројни параклиси. Меѓу нив се: „Св. Димитрија“, „Св. Петка“, „Св. Недела“, „Св. Среда“ и црквиште „Св. Јован“. Еден од најмладите црковни објекти во Вевчани е манастирот „Св. Петар и Павле“. Неговата изградба е започната на 8 јули 2000 година на Вевчанска Голина, на надморска височина од околу 2.000 метри. Изградбата е во чест на 2000 години од христијанството и мисијата на [[апостол Павле]]. Постоењето на овие духовни светилишта во минатото многу придонело за збогатување на духовниот живот на населбата. За тоа своја заслуга имале и самите свештеници кои служеле тука. Не помало значење имаат и вевчанските градители чие дело е вградено трајно во овие свети храмови. Нивниот дух зрачи и пошироко од родното Вевчани. Благодарение на овие знајни и незнајни градители, во Вевчани, на овој мал, но духовно богат простор, се изградиле повеќе сакрални објекти. Култот кон нив никогаш не престанал. ;Споменици на културата Во селото Вевчани според евиденцијата во Регистарот на културно наследство на [[Управа за заштита на културното наследство на Македонија|Управата за заштита на културното наследство на Македонија]] (УЗКН) прогласени се 11 објекти за споменици на културата и со тоа за [[културно наследство на Македонија]]: * [[Костојчинов вир, валавица и воденица]]; * [[Куќа на Коруновци (Вевчани)|Куќа на Коруновци]]; * [[Куќа на Дуцкиновци (Вевчани)|Куќа на Дуцкиновци]]; * [[Куќа на Костојчиновци (Вевчани)|Куќа на Костојчиновци]]; * [[Куќа на Ќитановци (Вевчани)|Куќа на Ќитановци]]; * [[Куќа на Пешиновци (Вевчани)|Куќа на Пешиновци]]; * [[Куќа на Плушковци (Вевчани)|Куќа на Плушковци]]; * [[Куќа на Калајџиевци (Вевчани)|Куќа на Калајџиевци]]; * [[Куќа на Гоговци (Вевчани)|Куќа на Гоговци]]; * [[Куќа на Даскаловци (Вевчани)|Куќа на Даскаловци]]; и * [[Куќа на Поповци (Вевчани)|Куќа на Поповци]]. ;<center>'''Заштитени споменици на културата во Вевчани'''</center> <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Викиекспедиција во Дримкол 86.jpg|Куќата на Костојчиновци Податотека:Викиекспедиција во Дримкол 87.jpg|Куќата на Ќитановци Податотека:Куќа на Плушковци во Вевчани (3).jpg|Куќата на Плушковци Податотека:Викиекспедиција во Дримкол 91.jpg|Куќата на Калајџиевци Податотека:Викиекспедиција во Дримкол 94.jpg|Куќата на Гоговци Податотека:Викиекспедиција во Дримкол 95.jpg|Куќата на Поповци </gallery> [[Податотека:C16 vevcanski izvori (2).JPG|мини|300п|десно|Поглед на изворите]] ;Вевчански Извори Во близината на Вевчани се наоѓаат едни од најпознатите и најпосетени извори во Македонија, [[Вевчански Извори|Вевчанските Извори]]. За вевчанци, изворите се нешто за што вреди да се гине. За луѓето што не се од Вевчани, а некогаш дошле да ги видат, нивната убавина е магнет кој долго ќе ги повикува назад, да се напијат од бистрата вода, да се изнадишат свеж воздух и да се најдат себеси во бучавата на студената вода. Вевчанските Извори се едни од поретките псевдопериодски сифонски врела во Македонија. Изворите се сместени на источните падини на планината [[Јабланица]], кај селото Вевчани, на надморска височина од 900 метри. Главниот извор е сместен во отворот на пештера. На десетина метри подолу, се наоѓаат неколку постојани извори кои подземно комуницираат со главниот извор. Капацитетот на Вевчанските Извори во влажниот период од годината изнесува околу 1.500 [[Литар|литри]] во секунда. ;Езера<ref name=draganvasileski>{{наведена книга| last = Василески| first = Драган| title = Планински езера на Јабланица: Вевчански езера| language=македонски| publisher = „Напредок“ - Тетово| year = 2008 | pages = 15, 21, 26-28}}</ref> * [[Вевчанско Езеро]] (наречено и Локва) — ледничко езеро на Јабланица, второ по големина на планината. ;Реки<ref name="РекиМак">{{РекиМак|страница=48}}</ref> * [[Матица (Јабланица)|Матица]] (наречена и '''Голема Река''' или '''Вевчанска Река''') — тече низ Вевчани, се влева во [[Црн Дрим]] == Редовни настани == === Вевчански карневал === {{Главна|Вевчански карневал}} Еден од најпознатите настани во Вевчани е [[Вевчански карневал|Вевчанскиот карневал]]. Пишани извори сведочат дека карневалот е стар најмалку 1.460 години, но постојат археолошки наоди кои упатуваат на податоци дека карневалот постои барем 2200 години. Денес, карневалот е интересно и необично преплетување на пагански со христијански обичаи. Традиционално, учесниците се обидуваат да избегнат воведување на современи карневалски елементи, но сепак во последните години во организација на [[Општина Вевчани|Општината]] и [[Министерство за култура на Македонија|Министерството за култура]], се воведува ред во овој инаку хаотичен вонвременски настан. Вевчанскиот карневал во суштина е обичај под маска, кој се нарекува ''„Свети Васиља“'' ([[Василица]]). Се празнува на [[13 јануари|13]] и [[14 јануари]] секоја година и е посветен на [[св. Василиј Велики]]. На тој ден се дочекува православната нова година, а се испраќа старата. Инаку, тој е пагански обичај кој тука се сочувал сè до денешни дни. Учесниците во него се нарекуваат василичари. Тоа се маскирани поединци и групи од сите возрасти организирани по маала. Тоа се маските на зетот и невестата, на музичарите, на Глупиот август и на ѓаволите. Особено е карактеристична маската на Глупиот Август. Обично неговата улога ја прифаќаат млади луѓе, полни со енергија, бидејќи тоа го бара самиот лик. Глупиот Август настапува со дозирана агресивност во заштита на зетот и невестата (симболот на плодноста), а со публиката комуницира само со крикови и движења. Оваа маска се јавува од времето на антиката како своевидна пародија на тогашните владетели. Наспроти овие маски, во далеку поголем број се актуелните маски кои се јавуваат само еднаш. Токму тоа ги тера учесниците да бараат нови идеи и маски што го чини карневалот секогаш актуелен, масовен и привлечен за јавноста. Покрај тоа, тој има и натпреварувачки карактер меѓу соперничките групи на Долно и Горно Маало. На вевчанскиот карневал се збираат жители и од околните села како публика. Два дена ечи селото од зурлите, тапаните, песните и игрите, шегите и довикувањата. Три месеци пред тоа печалбарите пак живеат за Василица. Се приготвуваат, измислуваат или прават маски, се договараат со што да ги изненадат другите василичари - како што ги викаат маскираните во карневалот. Тој е и чудна парада на духот на овие луѓе, инвентивноста, манифестацијата на веселоста иако градите им се полнеле со офкање од разделбите катагодишни. На вечерта спроти Василица, штом се спушти ноќта, горномалската и долномалската тајфа василичари тргнува во обиколка на куќите. Пред секоја оро, пред секоја грст мрсни шеги за домаќинот и домашните, песни и „Сурва година, со женcки јагниња, машки дечиња, женски телиња...... Ураааааа!!!“. Големите желби за плодна и среќна година и донесената веселба домаќините ги наградуваат со парче леб, неготвено месо и згора на тоа пари. На вевчанскиот карневал познат е обичајот „Крштевање вода во извор“ во водите на познатите Вевчански Извори. Тоа се прави кога негде ќе се расцути муграта под налетот на зората во два или три часот наутро, на 14 јануари, на Василица. Иако рано, учесници се, речиси, целото село, 1.000 до 1.500 вевчанци. Во нив има повеќе жени од мажи, има и стари, но повеќе млади вевчански генерации. Остварувањето на овој обичај е сврзан со предметите ѓум или бакарно котле, а поретко има литургија или погача, домашно месена и печена. Главниот предмет за обичајот „Крштевање вода“ е василичарската китка. Неа некои ја прават како крст, но задолжително од три гранчиња: [[дрен]], [[босилек]] и [[василичарка]]. Секое гранче на китката има посебна цел: дренот е тврдо дрво, рано ја најавува пролетта и раѓа здрав живот и богат бериќет. Босилекот е господово растение со кое се благословува плодност, нов и здрав живот и бериќетно лето. Пак, василичарката е растение со боцки кои го прогонуваат злото и сè што е страшно, лошо и неприфатливо за новата година. И за овој обичај главнината на поворката ја чинат горномаалските и долномаалските василичари. Тие се предводени од зетот и невестата со побратимите и музиката. Во оваа пригода селскиот поп игра главна улога. Попатно на поворката се придружуваат соселани од сите селски маала кои се упатуваат кон изворите. Ова вевчанци, како обичај го викаат „одење на вода“. Тука во водите на Вевчанските Извори се прави чинот на крштевање вода: молитвите на попот, кршењето на лебот и квасењето на василичарската китка, го симболизира крштевањето на водата, а потоа се полнат бакарните садови. По ова зимската атмосфера се облагородува со песни, игри, желби и честитки „За многу години - Сурва година“. Потоа следува враќањето дома, каде што продолжува празнувањето на обичајот. Во домот „крстената вода“ од бакарниот сад се дели на половина. Целта нејзина е да се употреби за две намени. Првата се однесува на водата што ќе остане во котлето. Имено, домаќинот со садот „крстена вода“ тропа на затворената врата на својата куќа, а потоа вратата се отвора и почнува првата церемонија на остварување на обичајот. Тој ја кваси китката и ги прска просториите во куќата - домот, благословувајќи „за убајна, бериќет за женски јагниња и телиња и за полни амбари жито и бочви со вино“. Домаќинот и прскањето со „крстена вода“ го прави и во просториите каде што се одгледува стоката и живината: пондилата, кокошарниците. И ова се прави за добро и подобро во новото Господово лето. Втората намена на „крстената вода“ ја употребува домаќинката на куќата. Таа со неа, рано наутро, на 14 јануари, на [[Василица]] ќе меси [[кашаник]] со паричка. Значи празнувањето на обичајот продолжува со месење, печење и гостење со кашаникот, тој е вевчански специјалитет за гостите и гостењето на денот на Василица. Тоа е некиснато тесто од пченично брашно со квасец. Кашаникот на гостите што ќе го посетат домаќинот на Василица се послужува со луканци (вевчански домашни [[колбас]]и) и со домашно [[биено сирење]] и [[кисело млеко]]. Преданието вели: „Кој ќе кеснит од кашаникот и тој што ќе ја најт паричката, ќе имат убајна, ајр, ем бериќет до година на Василица - Сурва година“. Дента на Нова година арена на игрите и песните продолжува сред— селото, каде и завршува прекрасниот празник. Од [[1993]] година карневалот е член на [[Здружение на европските карневалски градови|Здружението на европските карневалски градови]], во кое Вевчани на големо негодување на Грција, ја внесе Македонија под своето уставно име. Карневалот во Вевчани, беше повод во 1996 година, на местото на настанот да се одржи семинарот на тема „Обичаи под маска“ со учество на домашни и етнолози од повеќе европски земји, кои од карневалот на јавноста и ги издвоија основните одлики: традиционалните маски, појавата на ликови од општествениот живот, но и елементите кои го сочинуваат првобитниот слој на обичајот. Се разбира, тие дадоа и свое видување и за новините внесени во традиционалниот обичај. На вевчанскиот карневал, своевиден „театар без ѕидишта“ не му се случило да ја одложи претставата. Тој од година на година сѐ повеќе и повеќе го предизвикува интересот на јавноста, како во земјата така и во странство. Последните испитувања на теренот носат сигнали дека вевчанскиот карневал е постар од утврдените 1.400 години. Се цени дека неговиот почеток е 800 години пред тоа. Кажувањата и тврдењата дека карневалот не постоел во турско време се неточни, пред сѐ од причина што Вевчани никогаш не било под турска окупација. Затоа и не може ништо од неговото постоење да биде забележано во турските [[дефтер]]и. Почнувањето на овој пагански обичај јасно ја отсликувала потребата на луѓето преку маски да се ослободат од злото и од црните мисли. Токму затоа, Вевчанскиот карневал, всушност, претставува културно-забавна манифестација со примеси на наука. Карневалот во 2012 година со маски за [[Куран]]от предизвикал меѓуетнички тензии во Струшко, при што повеќе христијански храмови во повеќе јабланички села биле оштетени или запалени, како што бил случајот со [[Црква „Св. Никола“ - Лабуништа|главната селска црква]] во [[Лабуништа]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dw.com/mk/%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B0-%D1%86%D1%80%D0%BA%D0%B2%D0%B0-%D0%B2%D0%BE-%D0%BB%D0%B0%D0%B1%D1%83%D0%BD%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B0/a-15704456|title=Опожарена црква во Лабуништа|last=БГ/СН/бета|first=|date=31 јануари 2012|work=Дојче Веле|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=14 ноември 2018}}</ref> === Зелена агенда === Од [[18 декември]] [[2007]] е започната нова активност во реализацијата на Зелената агенда во [[општина Вевчани]]. Започнато е анкетирање на граѓаните на општината кое е извршено од страна на претставници на локалните НВО кои се дел од Зелената агенда. Испитување на јавното мислење се врши за утврдување на вредностите на општина Вевчани и известување на населението за начинот на нивно вклучување во процесот на спроведување на зелената агенда. === Лазарско-ѓурѓовденски песни и игри === {{Listen | filename = Vevčani-Radožda dialect speech - Vevčani (2).ogg | title = За одбележувањето на Лазарици во Вевчани | description = Извадок од раскажување на постара жена од Вевчани во кој ги рецитира стиховите што се пеат за [[Лазарици]] }} Првата промоција на овој настан се одржала на [[18 мај]] [[2003]] година на месноста [[Вевчански извори]]. Бидејќи од крајот на педесеттите години обичаите, песните и ората поврзани со овие два празника изумираат, дошло до идеја таа традиција да продолжи. Иницијатор бил [[КУД „Дримкол“ - Вевчани|КУД „Дримкол“]] како главна културна институција во Вевчани. Во традицијата на Вевчани едни од најзначајните и најубавите празници биле празниците [[Лазарова сабота|Лазара]] и [[Ѓурѓовден]]. Тоа се празници кои се прославувале на многу специфичен начин, празници за кои се испеале многу песни, празници каде главни учесници биле младите момчиња и немажените девојки лазарки. Карактеристично за овие кореографии е старото автентично вевчанско пеење на песните: ''пејте лазарки'', ''илинкуле сеструле'', ''шила Ѓурѓа'' и женското играње на цело стапало специфично за ова играорно подрачје. Музичкиот дел го сочинуваат ората: ''грутка шеќер'', ''Илинкино оро'', ''за рамо'', свирени на [[зурла]], [[гајда]], [[кавал]], [[тамбура]] и [[тапан]]. == Личности == [[Податотека:Stavre gogov-1.jpg|мини|десно|Војводата [[Ставре Гогов]]]] ;Родени во Вевчани * [[Монах Неофит]]; * [[Конде Пешински]] (1784-1813) — вевчански војвода; * [[Поп Наум - Мали Оџа]] (1825-1863); * [[Протојереј Спасе Попоски]] (1878-1954); * [[Ставре Гогов]] (1884-1907) — вевчански војвода на [[ВМРО]], се самоубил во родното село при судир со турскиот аскер; * [[Јаким од Алулој]] (?-1903) — вевчански војвода на ВМРО; * [[Попа Петре]] (?-1906) — свештеник во Вевчани, секретар на ВМРО во Вевчани, бастион на македонштината, се борел со српската пропаганда во Охридско, убиен од платеници на пропагандата; *[[Димо Наумов Костајчиноски]] — деец на ВМРО.<ref>{{Наведена книга|title=|others=Јасмина Дамјановска, Ленина Жила и Филип Петровски (2016). Илинденски сведоштва. том II, дел II. Скопје: Државен архив на Република Македонија.}}</ref> *[[Елисавета Баткоска - Дејкоска]] (р. 1929 ) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] *[[Трајанка Дејкоска|Трајанка Кузманова Дејкоска]] (р. 1914) — учесник во НОВ на Македонија *[[Наталија Дејкоска]] (р. 1914) — учесник во НОВ на Македонија *[[Перка Дејкоска]] (р. 1901) — учесник во НОВ на Македонија *[[Пера Дејкоска]] (р. 1899) — учесник во НОВ на Македонија *[[Венда Калајџиска]] (р.1914-) — учесник во НОВ на Македонија * [[Драган Јанковски]] (р. 1940) — педагог и универзитетски професор; * [[Милутин Бебековски]] (р. 1941) — поет; * [[Мишо Китаноски]] (р.1941) - истакнат македонски новинар, публицист и писател * [[Атанас Ќушкоски]] (р. 1942) — писател; * [[Димче Парталоски]] (р. 1964) — адвокат, писател, поет; * [[Захарија Парталоска Шипинкаровска]] (р. 1970) — доктор специјалист гинеколог-акушер, позната по првата вевчанска петорка на Балканот; * [[Илија Каланоски]] — писател; * [[Јован Попоски]] — раскажувач, романописец, новинар, писател и сценарист; * [[Наум Попески]] — македонски писател за деца, новинар, преведувач и публицист; * [[Кузман Наумов Гогов]] — градоначалник на Вевчани од 1928 до 1932 година. * [[Стојан Размоски]]- академски сликар. * [[Крсте Велкоски]] (р. 1988) — македонски фудбалер, моментално настапува за тимот на [[Сараево фудбал|Сараево]] од [[Босна и Херцеговина|БиХ]]. ;Со потекло од Вевчани * [[Михајло Пупин]] (1858-1935) — светски научник со потекло од Вевчани. * [[Ефто Пупиновски|Ефто Пупиноски]] — познат македонски пејач. * [[Секула Пупиновски|Секула Пупиноски]] (1955-2011) — македонски пејач, брат на [[Ефто Пупиновски|Ефто Пупиноски]]. == Култура и спорт == [[Податотека:Vevcanska nosija.jpg|мини|десно|Вевчанската носија е типична [[Народни носии од Струшки Дримкол|носија од Струшки Дримкол]]]] === Култура === [[КУД „Дримкол“ - Вевчани|Културно-уметничкото друштво „Дримкол“]] од Вевчани во своето долгогодишно постоење има оставено свој белег во македонската културна историја. Создадено е во 1973 година како здружение на граѓани во кое здружение се здружуваат љубовта, желбата и ентузијазмот кон фолклорот на многу млади луѓе во Вевчани. Оттогаш до денес активно и успешно работи на негување, развивање и презентирање на сценско-уметничките дејности, со посебен акцент и внимание кон фолклорната дејност. Како национално богатство на Македонија ова културно-уметничко друштво се афирмира себеси и ја афирмира нашата држава онака како што се очекува, квалитетно и достоинствено, а како доказ се освоени дипломи, награди и признанија на домашни и странски фестивали. Богатата изворна вевчанска носија, изворните инструменти, изворните кореографии од вевчанското поднебје го прават ова друштво едно и единствено, различно од сите други во Македонија. Но, покрај изворниот фолклор, на репертоарот на ова друштво се наоѓаат и кореографски обработки од сите играорни подрачја на нашата држава (источно, западно, централно, јужно), а за нивна презентација ова друштво располага и со соодветна носија. === Спорт === * [[ФК Вевчани]] — создаден под името ''ФК Дримкол (Вевчани)'', а игра на стадионот Вердани. Има настапувано во [[Втора македонска фудбалска лига|Втората македонска лига]]. == Иселеништво == Од Вевчани имало повремено иселување на населението. Од селото се знае за иселени во селото [[Биџево]] (Вевчанци, 2 к.) и во [[Мислешево]] (Вевчанци, 1 к.). Иселување имало и по завршување на турската власт, поради што селото бележело ист број на население (околу 2.400) во периодот 1921 и 1971 година.<ref name=":0" /> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="160px"> Податотека:Викиекспедиција во Дримкол 110.jpg|Портата на влезот во општината Податотека:Викиекспедиција во Дримкол 52.jpg|Порта во куќа Податотека:Вевчанска Река.jpg|Вевчанска Река низ селото Податотека:Викиекспедиција во Дримкол 63.jpg|Уредена уличка во селото Податотека:Викиекспедиција во Дримкол 74.jpg|Стара куќа во селото Податотека:Викиекспедиција во Дримкол 66.jpg|Стара селска чешма пред општинската зграда Податотека:Викиекспедиција во Дримкол 67.jpg|Старото училиште на сретсело, денес Мултикултурен центар „Коста Србакоски“ Податотека:Обновена куќа во Вевчани.jpg|Обновена куќа во Вевчани Податотека:Куќи во Вевчани.jpg|Куќи под главната селска црква „Св. Никола“ Податотека:Vevcani11.jpg|мини|Мотив од Вевчани </gallery> == Поврзано == * [[Општина Вевчани]] * [[Луканец]] — домашен колбас типичен за Вевчани; == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Vevčani}} * [http://www.vevcani.gov.mk/ Општина Вевчани] * [http://cac.org.mk/Vevcani/ Низ Вевчани] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140828190059/http://cac.org.mk/Vevcani/ |date=2014-08-28 }} {{Општина Вевчани}} {{избрана}} [[Категорија:Вевчани| ]] [[Категорија:Села во Општина Вевчани]] [[Категорија:Струшки села]] [[Категорија:Села во Македонија]] 0anjw8kpmn3jf7hsyig99pzrro60l4c 5567745 5567738 2026-05-31T11:39:49Z Forbidden History 89259 /* Личности */ 5567745 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Вевчани | слика = Викиекспедиција во Дримкол 58.jpg | големина на слика = 300п | опис = Поглед на дел од селото Вевчани | општина = {{општинскигрб|Општина Вевчани}} | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | област = [[Дримкол]] | население = 2.359 | година = 2002 | поштенски број = 6335 | повикувачки број = 046 | надморска височина = 800-950 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=14 | lat_sec=25 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=35 | lon_sec=35 | слава = [[Преображение]] | мрежно место = https://vevcani.gov.mk/ | карта = Вевчани во Општина Вевчани.svg }} '''Вевчани''' — село во областа [[Дримкол]], во околината на градот [[Струга]], во југозападниот дел на [[Македонија]] и седиште на [[Општина Вевчани|истоимената општина]], единствената во [[Македонија]] со само едно населено место. == Потекло на името == Името на Вевчани потекнува од старословенскиот збор ''вес'', што значи [[село]]. Со додавање на наставка за [[демоним]] се добива името на селото — Весчани. Во 17 век селото се викало и Вешчано, а во 20 век се користело и името Вехчани, за конечно да се прифати денешното официјално име Вевчани.{{Се бара извор}} == Географија и местоположба == [[Податотека:Викиекспедиција во Дримкол 65.jpg|мини|300п|лево|Сретселото на Вевчани]] [[Податотека:Вевчанска Локва на Јабланица-MK 16.JPG|мини|300п|десно|Поглед на [[Вевчанско Езеро|Вевчанската Локва]] на Јабланица]] Селото се наоѓа во областа [[Дримкол]], во западниот дел на [[Охридско-струшка Котлина|Струшко Поле]], чиј атар на источната страна на планината [[Јабланица]], се издига на нејзиниот срт каде што се допира со државната гранична линија со [[Албанија]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга |last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=16 декември 2018|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=49}}</ref> Селото е ридско, чии куќи се издигаат на надморска височина од 820 до 980 метри. Од градот [[Струга]], ова големо село е оддалечено 13,5 километри, а од регионалниот пат Струга-[[Дебар]] околу 7 километри.<ref name="енциклопедија" /> Вевчани е сместено во подножјето на источните падини на планината [[Јабланица]], на [[надморска височина]] од 800 метри. Поточно, селото е сместено на границата односно допирот помеѓу планинската падина на Јабланица на запад и рамнината на котлинското дно на исток.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Охридско-струшка област|last=Трифуноски|first=Јован|publisher=Српска академија на науките и уметностите|year=1992|isbn=|location=Белград |pages=186-189}}</ref> Атарот на Вевчани се наоѓа северозападно од [[Охридско Езеро|Охридското Езеро]] на западната страна на [[Струшко|Струшкото Поле]] на источната страна на планината [[Јабланица]]. Се протега во насока исток-запад, од подножјето, преку ридестиот терен, сè до сртот на планината [[Јабланица]]. Се граничи со [[Општина Струга]], а во потесен дел ја допира државната гранична линија со [[Албанија]].<ref name="енциклопедија" /> Месностите во нискиот дел на атарот на селото ги носат следниве имиња: Суво Поле, Пелвец, Петрушин Ред, Врбиче, Попои Костење, Буклеј Костење, Садој, Црвени Брегој, Нисторчиња, Велкова Кошара, Каланова Кошара, Ѓушкова кошара, Марул, Буален, Средни Пот, Дуракор, Тумбулка, Средорци, Илаја Водејнца, Мали Лог, Св. Петка и Св. Димитрија.<ref name=":0" /> Месностите во планинскиот дел на атарот на селото ги носат следниве имиња: Варвара, Ѓонец, Калајџина Кошара, Мивко, Бранејнца, Св. Спас, Смолејца, Голема Ливада, Гропа Ќат, Попов Кутел, Средни Рид, Шкала Вевчанска, Бачила Вевчански, Голина, Црн Камењ, Чума, Извор Вевчански, Ѓорејца, Цветков Костенар, Попадина, Лелеци, Пешински Кутли, Старци, Градиште, Писаник, Равен, Митрина Глава, Парталој Кутли, Сува Чешма, Шурбановско, Лазаров Мев, Кула, Дупни Дол и Грданова Чешма.<ref name=":0" /> До Вевчани води асфалтиран пат кој од Струга минува низ селата [[Враништа]] и [[Велешта]]. Вевчани е големо село налик на гратче („паланка“) и тоа доста добро урбанизирано, уредено и регулирано. По средината на населбата минува главната улица во правец исток-запад на која се сконцентрирани повеќето продавници, хотели, ресторани, трговски и занаетчиски дуќани, домот на културата и отворената сцена на амфитеатарот и Здравствениот дом.<ref name=":0" /> Вевчани претставува седиште на [[Општина Вевчани|истоимената општина]] и тоа е единствен случај во [[Македонија]], само една населба да претставува засебна општина. Соседни села на Вевчани се: [[Подгорци]] на север, [[Октиси]] на југ, [[Велешта]] на исток и [[Горна Белица]] на југозапад. == Историја == Траги од населбата постојат од III век пред Христа. Неговата прва локација не била денешно Вевчани, туку тоа се наоѓало нешто подолу од подножјето на планината [[Јабланица]], на местото што денеска се вика ''Селиште''. Можно е и да дошло до некакво спојување на античко македонска населба{{Се бара извор}}{{Dubious}} која се наоѓала во областа ''Вајтос'' која се наоѓа непосредно над Вевчани, со споменатата населба Селиште, така формирајќи го на денешната локација (меѓу Вајтос и Селиште). Првите легенди и писанија за Вевчани велат дека е стара населба, а нејзините почетоци датираат од крајот на [[6 век|VI]], односно почетокот на [[7 век|VII век]], кога племето [[Берзити]] (Брсјаци) го преплавиле Струшкиот Крај и ја населиле локацијата на денешно Вевчани, југоисточно од планината Јабланица. Тука повторно има мала неконзистентност, затоа што денес Вевчани е денес претежно мијачка населба. === Среден век === За тоа од кога се среќава населбата Вевчани запишана во документите, низ вековите има повеќе изворни документи. Еден од нив е ''[[Калиманова грамота|Калимановата грамота]]'', како досега најстар истражен документ. Во него се говори дека Вевчани како селска населба е евидентно од крајот на [[9 век|IX век]] и тоа како мошне развиена, економски јака и обврзана да дава данок во натура на бугарскиот кнез [[Борис I]], а по него и на царот [[Симеон I|Симеон Велики]]. Следен пишан запис каде се среќава селото запишано под името ''Вешчани'' се среќава во [[XIV век]], односно од [[1342]]-[[1345]] година кога царот [[Стефан Душан]] со [[грамота]] го приложил на црквата [[Света Богородица Перивлепта]] во [[Охрид]].<ref name=":0" /> Нешто подоцна во [[XVI век]], во османлиските даночни регистри на немуслиманското население од [[вилает]]от Охрид според турските записи на населението од [[1509]] година имало 208 домови, а при вториот запис на населението во [[1519]] година имало 223 домови и било поголема населба од [[Струга]], што тогаш броела 176 домови. На почетокот на [[XVII век]] во [[1633]]-[[1634]] година населбата е заведена под името ''Вешчано'' со 154 домаќинства.<ref>''Турски извори за българската история, т. VІІ, София 1986, с. 359.''</ref> === XIX век === [[Податотека:Викиекспедиција во Дримкол 53.jpg|мини|300п|десно|Куќата на [[Ставре Гогов]] во селото]] За време на доцниот период на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]], жителите на Вевчани се одликувале со голема храброст, бестрашност и јунаштво, непокорност, слободољубивост, патриотизам и посветеност на [[Православие|православната христијанска]] вера и [[Македонија]], одлики со кои вевчанци и денес пркосат на околните [[Исламот во Македонија|муслимански]] и [[Македонски Албанци|албански]] соседи и се познати ширум Македонија и надалеку. Кон крајот на {{Римски|19}} век, Вевчани било село во рамките на Струшката Нахија во Охридската Каза на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Постојат бројни примери од крајот на {{римски|18}} и во текот на целиот XIX век. Еден кмет на Вевчани, по име Тасе, Турците го терале да премине на [[ислам]], но тој откако одбил бил обесен во Вевчани.<ref name=":0" /> Источно од Вевчани се наоѓа месноста наречена Рамов Гроб која го добила своето име поради тоа што таму некојси [[Албанци|Албанец]] Рамо од [[Велешта]] недозволено земал од вевчанската вода и ја пуштал во своето село поради што тој бил убиен од вевчанци.<ref name=":0" /> Запаметен е и свештеникот поп Наум познат и под прекарот „Мал Оџа“, кој се спротивставувал на некојси богат жител по име Гроздан-паша од селото [[Горна Белица]] кој сакал да ги присвои вевчанските пасишта на [[Јабланица]], заради што попот Наум отишол да бара правда дури до [[Цариград]].<ref name=":0" /> Во средината и кон крајот на [[XIX век]] жители на Вевчани (од родот Велкој) кои биле на печалба во Романија, учествувале и ги дале своите животи како војници - доброволци војувајќи на страната на руската војска против турскиот аскер во [[Кримска војна|Кримската војна]] во [[1856]] и [[Руско-турска војна (1877-1878)|Руско-турската војна]] на планината [[Балкан]] во [[1878]] година.<ref name=":0" /> [[Податотека:Куќата во која било основано месното МРО во Вевчани 01.jpg|мини|Куќата во која било основано месното тело на [[МРО]] во Вевчани.]] Во време на националноослободителната и револуционерна борба против отоманското власт, од Вевчани биле двајца [[војвода|војводи]] на струшката чета на [[ВМОРО]] - Јаким Алулов и [[Ставре Гогов]] кој од летото, [[1904]] година, по убиството на Јаким Алулов, станал војвода на струшката чета на ВМОРО. Во април [[1907]] година, Ставре престојувал во куќата на вујко си Трпе Шекутков во родното село Вевчани, за што Турците дознале и со редовна војска заедно со [[башибозук]] од соседните села [[Октиси]], [[Лабуништа]] и [[Подгорци]] ја опколиле куќата. Ставре Гогов заедно со домаќините јуначки издржал над 20 часа во нерамната битка, додека неговата свршеница Кота Христова успеала да ја помине опсадата и да им носи бомби и патрони. По завршувањето на куршумите, Ставре Гогов се самоубива. Со него загинуваат и Трпе Шекутков и брат му Кузман Шекутков. Снаата Андрица и трите внуци на Кузман Шекутков биле ранети, а од нападот на аскерот и башибозукот загинале 27 души. Турците ќе ја запалат куќата. По убиството на Ставре Гогов, неговата свршеница Кота Христова го убива предавникот и се вклучува во една од четите на [[ВМОРО]]. На влезот на возобновената спомен-куќа денес стои натписот: {{Цитатник|''Во април 1907 година на ова место во нерамна борба со многуброен турски аскер херојски загина војводата Ставре Гогов''}} За оваа јуначка битка е испеана и познатата народна песна позната како „''Од Битола до Вевчани сè сардисано''“ или „''Ура, ура Ставре војвода''“. ;<center>'''Спомен-плочи во селото'''</center> <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Vevchani spom 1944.jpg| Податотека:Викиекспедиција во Дримкол 51.jpg| Податотека:Викиекспедиција во Дримкол 70.jpg| Податотека:Викиекспедиција во Дримкол 89.jpg| </gallery> === Втора светска војна === Во месноста Свети Спас во 1943 година во близина на селото Вевчани бил создаден [[Народноослободителен партизански одред „Дримкол“|НОПО „Дримкол“]] од дваесетина борци, главно од албанска националност.<ref>{{МакЕнц|1019|Народноослободителен|II}}</ref> === Вевчански случај === {{Главна|Вевчански случај}} Кон крајот на XX век, во времето додека Македонија сѐ уште била дел од [[СФРЈ]], во селото Вевчани се случиле протести околу планот за водоснабдување на соседното село Октиси со вода од Вевчанските Извори.<ref name="Шаревски">{{наведено списание|last=[[Корисник:Македонец|Шаревски]]|first=Марио|year=2014 |title=Етничкиот состав на населението околу водните извори како внатрешна безбедносна закана во Македонија|journal=Безбедносни дијалози|publisher= [[Филозофски факултет - Скопје|Филозофски факултет]]|location=[[Скопје]]|volume=5|issue=2|pages=51–72|issn=1857-7172|url= http://sd.fzf.ukim.edu.mk/pdf/SD%20Vol.5%20No.2%202014%20Za%20web.pdf|language=en}}</ref> Вевчанскиот случај е случај од 1987 година, кога тогашната власт имала намера да ги каптира Вевчанските Извори, под изговор дека носи вода за жителите од соседното село [[Октиси]], а всушност, имала намера водата да ја користи за елитната викенд-населба [[Елен Камен]], каде што се наоѓале вилите на тогашните челници на власта. На тоа се спротивставиле жителите на Вевчани со поставување на барикади и не се дозволило да се постават водоводните цевки. Покрај согласноста на двете месни заедници на Вевчани и [[Октиси]], ноќното приклучување на водата од Вевчанските Извори за Октиси на 25 мај 1987 не било извршено бидејќи се случило организирано и насилно спротивставување на населението на Вевчани.<ref name="Списание">{{наведено списание|year=1987 |title=Настаните во врска со решавањето на заедничкото водоснабдување на населбите Вевчани и Октиси|journal=Преглед на активностите на општествено-политичките организации на СР Македонија|publisher=ССРНМ|location=Скопје|volume=32|issue=9|pages=10–15|language=македонски}}</ref> Покрај напорите за надминување на ситуацијата, проструените информации дека со водата од Вевчанските Извори ќе се снабдуваат и [[Струга]] и туристичката населба Елен Камен, а Вевчани при вода ќе остане без неа, попусти биле напорите на властите во разубедување на населението и градежните активности биле повлечени.<ref name="Списание" /> По извршените проценки и подготвителни активности на властите и вклучувањето на можноста за употреба на сила од органите на редот, доколку повторно се појави насилен организиран отпор било решено работните активности за поврзување со вода на селото [[Октиси]] од Вевчанските Извори да започнат на 6 август 1987 година.<ref name="Списание" /> Меѓутоа, истиот ден градежните работници на влезот на селото Вевчани биле пречекани од 500-600 жители кои направиле барикада со дрва и камења и носејќи стапови, земјоделски алати и други предмети и покрај повиците на припадниците на СВР Струга да го напуштат местото, тие не го сториле тоа.<ref name="Списание" /> Во текот на денот во Вевчани имало голема раздвиженост на жителите и нивно групирање на местото каде требало да се изведуваат градежните работи, а неколку пати се огласила и црковната камбана со цел да ги повика граѓаните да се дособерат и да ги попречат градежните работи.<ref name="Списание" /> Немирите ја достигнале кулминацијата на [[7 август]] [[1987]] година, кога интервенирале специјални полициски сили, кога за првпат во тогашна [[Југославија]] биле употребени „електрични пендреци“.<ref>[http://proverkanafakti.mk/zoshto-vevchani-i-vevchanci-se-tolku-chesto-interesni-za-mediumite/ Зошто Вевчани и вевчанци се толку често интересни за медиумите], новинарска лекција од Веле Митаноски, Сервис за проверка на факти од медиумите (08.10.2014.)</ref> Имено, идниот ден, 7 август 1987 година околу 10 часот, 23 работници повторно биле попречени од група на 500-600 жители на Вевчани, кои поставиле 5 барикади од влезот до центарот на селото, при што морала да интервенира полицијата со електрични и гумени палки што довело до судир со жителите при што биле повредени 23 жители и 11 милиционери, 19 жители на Вевчани (од кои 3 жени) биле приведени.<ref name="Списание" /> Покрај собирот и штрајкот со глад на група младинци и испратените телеграми до раководните органи на републичко и сојузно ниво, заклучно со 18 август 1987 градежните работи биле завршени, а водата од Вевчани кон Октиси конечно протекла.<ref name="Списание" /> Овие настани ја разбранувале пошироката македонска и југословенска јавност и општество, а добиле и (необично) пошироки димензии и политички импликации.<ref name="Шаревски" /> Месната заедница на селото Вевчани примила телеграми со поддршка за демонстрираниот отпор, околу овие настани било поставено и делегатско прашање до Собранието на [[СФРЈ]], а и било напишано и протестно писмо од Друштвото на словенечките писатели до организацијата и учесниците на 26. [[Струшки вечери на поезијата]]<ref name="Списание" /> при што за сево ова тогашните власти го обвиниле организираното дејствување на групи поединци од Вевчани од самото село и некои кои живееле во другите републики (пред сè во [[Словенија]]).<ref name="Шаревски" /> Некои аналитичари овие протести во Вевчани ги сметат и како своевиден израз на незадоволството и дисидентството кон тогашниот социјалистички режим и борбата за демократски реформи.<ref name="Шаревски" /> Покрај славната и непокорна историја на Вевчани уште од времето пред и за Илинден, по овие настани доаѓа и до симболичното протестно самопрогласување на „држава Вевчани“ (република) со свои пасоши и пари (т.н. [[Личник|личници]]) кои денеска се туристичка атракција позната за Вевчани.<ref name="Шаревски" /> На сретселото во Вевчани и денес постои плоча каде се запишани имињата на сите тогашни челници со натпис „бог да ги убие предавниците“. == Стопанство == [[Податотека:Vevcani vodenica.jpg|300п|десно|мини|Една од многуте вевчански воденици, кои некогаш биле главна стопанска гранка]] Селото има мошне голем атар, кој зафаќа простор од 35,5&nbsp;км<sup>2</sup>. На него преовладуваат пасиштата на површина од 2.245,8 [[хектар]]и, на шумите отпаѓаат 564,9 хектари, додека на обработливото земјиште 557,4 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Жителите на Вевчани имаат различни занимања: во најголем дел тие се прочуени градежници, печалбари, стопанственици, угостители, лекари, научно-просветни работници, земјоделци, сточари. На обработеното земјиште кое се протега во низината источно од селото се одгледуваат [[пченка]], [[пченица]], винова лоза, зеленчук и овошје, од кои мали количества стигнуваат за продажба. Во нивите во полето денес најмногу се одгледуваат житарици особено пченица и пченка, а има и новоподигнати овоштарници, додека градинарските култури се претежно во градините во дворовите за сопствени потреби. Денешното сточарство е многу послабо во однос на поранешните состојби кога Вевчани имало околу 3000 овци, доста кози и 300 пара волови. Овците и воловите летно време биле напасувани на планината [[Јабланица]], во пределот на вевчанските бачила во месноста Голина под врвот Црн Камен и околу ледничкото езеро [[Вевчанско Езеро|Вевчанска Локва]], додека зиме биле чувани во кошарите долу под селото. За Вевчани големо значење во минатото и денес има печалбарството односно одењето на мажите како градежни работници надвор од селото низ државата и во странство.<ref name=":0" /> Селото во однос на земјоделството, има мешовита функција.<ref name="енциклопедија" /> Во Вевчани работат повеќе продавници, трговски и угостителски објекти, како и индустриски производствен погон на влезот на селото. Главниот увозник и дистрибутер за пивата „Лашко“, „Унион“ и минералната вода „Раденска“ од [[Словенија]] е фирмата „Лашко комерц“ ДООЕЛ Вевчани, а исто така во Вевчани работи и фурната и пекарницата „Алмико“, која има неколку свои продавници и во [[Охрид]]. === Туризам и угостителство === Поради изобилната понуда на природните убавини во околината како и познатиот [[Вевчански карневал]], туризмот и угостителството се многу значајна стопанска гранка во сè поголем подем и пораст во Вевчани. Во селото Вевчани работат повеќе хотели со врвни сместувачки капацитети со ресторани како: „Вила Алула“, пансион „Кутмичевица“, „Пупинова куќа“, апартмани „Во Извор“, апартмани „Шутиноски“, „Вија Егнација“ и „Домаќинска куќа“. ;<center>'''Сместувачки капацитети во селото'''</center> <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Во Извор (2).JPG|Апартмани „Во Извор“ Податотека:Внатрешноста на ресторанот Кутмичевица (4).jpg|Внатрешноста на „Кутмичевица“ Податотека:Вевчани - центар.JPG|Поглед на „Вила Алула“ Податотека:Објект во Вевчани.jpg|Поглед на „Република“ </gallery> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|2416 |1953|2610 |1961|2706 |1971|2467 |1981|2574 |1991|2471 |1994|2448 |2002|2433 |2021|2359 }} Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Вевчани имало 2.590 жители.<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 254.]</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. ''Вешчани'' е претставено како чисто македонско село во Охридската Каза на Битолскиот Санџак со 360 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|30}}</ref> Во 1907 селото имало 440 куќи и 2.347 жители, сите [[Македонци]].<ref name="Етнография...,72-73">Етнография на Македония. Извори и материали в два тома, т. 2, София 1992, с.72 – 73.</ref> Селото е големо и во 1961 година броело 2.706 жители, додека во 1994 година бројот се намалил на 2.448 жители, македонско население и само тројца жители [[Власи]].<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Вевчани живееле 2.433 жители, од кои 2.419 [[Македонци]], 3 [[Албанци]], 4 [[Срби]], 1 [[Власи|Влав]] и 7 останати.<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=16 декември 2018}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 2.359 жители, од кои 2.252 [[Македонци]], 14 [[Македонски Албанци|Албанци]], 4 [[Македонски Власи|Власи]], 3 [[Македонски Срби|Срби]], 6 останати и 80 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|2.590|—|2.416|2.610|2.706|2.467|2.574|2.471|2.448|2.433|2.359}} === Родови === За населувањето на првите семејства и родови во Вевчани досега сè што се знае се темели врз претпоставки и легенди. Така, првите населени вевчанци биле браќата ''Калан'' и ''Алула''. Крај убавиот извор на реката со како мраз студена вода и лете, решиле да се населат. Но, интересно, не изградиле домови еден покрај друг. Маалото Алуловци се наоѓа на врв, таму под самата планина, каде што завршува Горно Маало, а домовите на Калановци се наоѓаат на другиот крај на селото, односно таму каде што тоа почнува крај последните ниви по полето. Оттогаш, веројатно, минале векови. Но, сродството и блискоста меѓу овие две маала останале зачувани. И денеска, по толку време, живее преданието дека се овие два рода блиски и не се случило некој од едното маало да се ожени со девојка од другото маало. Во Горното Маало на Вевчани живеат следните родови: ''Поповци'', ''Алулој'', ''Куковци'', ''Костојчини'', ''Шекуткој'', ''Русеј'', ''Бебекој'', ''Велкој'', ''Бубаној'' и ''Србаковци'', додека во Долното Маало живеат: ''Аврамој'',''Илиој'', ''Чочорој'', ''Ќирој'' или ''Даскалој'', ''Парталој'', ''Мукој'', ''Пешинци'', ''Дејкој'', ''Шурбаној'', ''Сургуној'' или ''Тузеј'', ''Пљушкој'', ''Попагини'', ''Каланој'', ''Лотеј'' и ''Пупини''.<ref name=":0" /> Презимиња на семејства кои денес живеат во Вевчани се: ''Баткоски'',''Костојчиноски'', ''Радиноски'', ''Шутиноски'', ''Угриноски'', ''Дуцкиноски'', ''Мукоски'', ''Китаноски'', ''Лешоски'', ''Попоски'', ''Шекуткоски'', ''Пупиноски'', ''Даскаловски'', ''Кукоски'', ''Гоговски'', ''Ќушкоски'', ''Стојкоски'', ''Јанкоски'' и други. Наведените родови слават различни куќни слави. Воведение на Пресвета Богородица - Пречиста слават родовите Велкој, Бебекој, Бубаној, чиишто предци се доселиле од селото [[Велчани]] кај [[Поградец]] (денес под [[Албанија]]), при што во родот Велкој се знае следното родословие: Рашо (жив на 72 години во 1971)-Косто-Крстан-Тане и Трифун кои загинале во [[Кримска војна|Кримската војна]] во [[1856]] како руски војници бидејќи биле ѕидари-печалбари во [[Крајова]], а предокот Крстан кој исто така бил печалбар во [[Романија]] загинал на планината [[Балкан]] во [[Руско-турска војна (1877-1878)|Руско-турската војна во 1878]]. Како куќна слава [[Свети Никола]] го слават семејствата од родовите Пљушкој, Каланој, Алулој, Попаѓини, Русини, додека [[Ѓурѓовден]] слават родовите Попој, Даскалој, Дејкој, Чочорој, Парталој, Мукој. Втора група на доселеници во Вевчани дошла од раселеното село Бигор во [[Дримкол|Дебарски Дримкол]] кое што се наоѓало помеѓу селата [[Луково]] и [[Пискупштина]]. Иселениците од Бигор под водство на предокот Секула најпрвин дошле на местото Секулово, во низината под селото Вевчани, а потоа преминале во самото Вевчани. Жителите на Вевчани до [[1915]] година оделе да сечат шума на атарот на раселеното село Бигор.<ref name=":0" /> Родот Пупини има посебна слава Св. Богородица и за нив се зборува дека на почетокот на XIX век дошле од селото Нича во Албанија недалеку од [[Манастир Свети Наум|манастирот Свети Наум]], каде што поради некоја причина „Турците“ го убиле домаќинот на семејството, па неговата жена Пупа („со влашко потекло“) со четири сина и со стока (околу 500 овци и 100 кози) се доселиле во Вевчани, каде тогашниот селски „коџобашија“ (кмет) Тасе Србакоски им отстапил место да изградат куќа во месноста сега наречена Пупин Камен. Два сина по име Ѓорѓи и Никола останале да живеат во Вевчани, Стојан се иселил во областа Топлица во Србија, а четвртиот син чие име не е запаметено се иселил во областа [[Банат]] во [[Војводина]] и од него како потомок потекнува познатиот научник во физиката и електрониката [[Михајло Пупин]].<ref name=":0" /> Родовите Србаковци и Сургуној имаат исто потекло, а за Сургуној се раскажува дека во родот некогаш живееле два брата кои не биле сложни поради што турската власт ги истерала „''сургун''“ од стариот крај, при што едниот се населил во Вевчани, а другиот во [[Дебар]] носејќи го истото презиме Сургунови.<ref name=":0" /> === Во минатото === Во „''[[Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника]]''“ се вели дека во [[1873]] г. „Весчани“ била населба со 865 домаќинства и со 2.430 жители, сите Македонци, кои бугарските водачи ги именувале како<ref>''...„бугарските водачи пред европскиот свет почнаа да го рекламираат како некакво народно определување на Македонците за „Бугари“. „Бугарските водачи, потикнувани од српските државници и пропагатори од тоа време, тврдеа обратно дека тие како Словени не можат да бидат ниту Грци, туку се Бугари.“'', Ташковски, Драган, „Раѓањето на македонската нација“, стр. 9 и 26, Скопје, 1970.</ref><ref>''Ванчо Ѓорѓиев, С''лобода или Смрт, Македонското националноослободително дело во Солунскиот вилает 1893-1903 година'', Скопје, Институт за Историја-Филозофски факултет, стр. 62.''</ref> [[Бугари]],<ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995, с. 104 - 105.</ref> и за кои [[Васил К’нчов]] самиот вели дека се нарекуваат Македонци.<ref>''„Месните бугари и куцовласи, кои живет во пределите на Македонија се нарекуваат самите Македонци и околните народи ги нарекуваат така. Турците и арнаутите не се кажуваат Македонци, но запрашани од каде се, одговараат: од Македонија.''” цитат од книгата „Орохидрография на Македония“ - Васил Кънчов, Пловдив, Печатница Хр. Г. Данов, 1911 г.</ref> Така, според статистиката на К’нчов, на крајот на [[XIX век|ХІХ]] век, Вевчани имало 2.590 жители, сите Бугари<ref>се мисли на Македонци, образложено во претходната реченица од истиов параграф.</ref><ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_39.htm Васил Кънчов. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900.]</ref>. Податоците од [[1907]] година се поточни, а според нив, селото имало 2.347 жители и 440 куќи. == Општествени установи == Како развиено село и седиште на [[Општина Вевчани|Општината]] како нејзино единствено населено место, Вевчани поседува бројни општествени установи: * Општинска зграда на Општина Вевчани * [[ОУ „Страшо Пинџур“ - Вевчани|Основно училиште „Страшо Пинџур“]] до IX одделение * Пошта ([[Поштенски броеви во Македонија|6335]]) * Здравствен дом „Д-р Светозар Чочороски“ * Библиотека „Ристо Попески“ * Мултикултурен центар „Коста Србакоски“ ;<center>'''Општествени установи во селото'''</center> <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Библиотека во Вевчани.jpg|Библиотеката „Ристо Попески“ Податотека:Поглед на основното училиште во Вевчани (1).jpg|Поглед на новиот објект на основното училиште „Страшо Пинџур“ Податотека:Викиекспедиција во Дримкол 73.jpg|Поглед на поштата Податотека:Здравствен дом во Вевчани.jpg|Патоказ за здравствениот дом Податотека:Викиекспедиција во Дримкол 64.jpg|Општинската зграда </gallery> == Вероисповед == [[Податотека:Црква Св.Ѓорѓија - Вевчани.JPG|300п|мини|десно|Возобновената црква Свети Ѓорѓија веднаш крај портата на самиот влез на општинските граници]] Вевчани денес припаѓа на [[Вевчанска парохија|Вевчанската парохија]] во која, покрај него, влегуваат и селата [[Октиси]] и [[Горна Белица]]. Инаку, во неговата околина постојат повеќе свети места на кои биле изградени најмалку десетина светилишта. Тие потекнуваат од различни временски периоди, од кои некои од нив денес не постојат, но се споменуваат како такви. Распоредени се во и околу населбата. Сите тие христијански светилишта имаат своја предисторија, легенди и особености, но и значење во времето. Нивното настанување не е случајно. Овој простор уште одамна бил заплиснат од христијанските влијанија, а населбата меѓу првите ја прифатила [[Христијанство|Христовата вера]]. Вевчани е единствено [[Јабланица|подјабланичко]] место, кое што успеало најмногу да одолее на исламизацијата од страна на [[Турци]]те. Иако и тука се јавувале поединечни случаи на преобратувања, тие не можеле да останат во таа средина којашто ги третирала како отпадници од христијанската вера. Жителите на Вевчани, како добри христијани - дарители, се покажале и при изградба на [[црква|црковни објекти]] надвор од Вевчани. Така, во времето од [[1804]]-[[1845]] година, кога се градела [[Црква „Св. Никола“ - Враништа|црквата „Св. Никола Чудотворец“]] во [[Враништа]], покрај другите струшки села, во нејзината ''парусија'', се споменува и Вевчани со 19 дарители, заедно со ''попот Спасе''. Вевчанци се јавувале како дарители и при обновувањето на [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Струга|црквата „Св. Ѓорѓија“]] во [[Струга]], на [[24 април]] [[1840]] година. Исто така, нив ги среќаваме и во книгата на дарители на црквата „Св. Јован Крстител“ во [[Мислешево]], во [[1899]]; како мештани но и како печалбари од [[Галац]], [[Романија]]. Ветувањето и дарувањето традиционално се чинело и кон [[Црква „Св. Наум“ - Охрид|манастирот „Св. Наум“]] во [[Охрид]], а редовно и на светилиштата во Вевчани („Св. Спас“, „Св. Никола“, „Св. Димитрија“) кое нешто не престанало и до денешни дни. Во минатото доста било присутно и подарувањето на земјиште на ''[[вакаф]]от'' односно црквата, со што се збогатувал нејзиниот имот. Христијанството на овие простори оставило длабоки траги во животот, обичаите и верувањето кај луѓето, а со тоа и во изградбата на сакралните објекти, односно светилиштата. Тие се посветени на повеќе светители, а изградени се во и околу населбата. Ги посетуваат мештаните, но и жителите на околните населби. Обично тоа се чини во празници, но и во други пригоди. Христијанските симболи коишто ги красат овие светилишта ги има и во домовите на вевчанците, на предметите за домаќинство, [[Македонски вез|народните везови]], ткаењето, резбарството и во други области од животот, со што се создал еден нераскинлив спој меѓу духовното и световното. Притоа, најзастапени симболи се: [[крст]]от, [[Ѕвездата од Кутлеш|сонцето од Кутлеш]], шестолисниот цвет, виновата лоза, птиците и други библиски мотиви. == Самоуправа и политика == Селото влегува во рамките на [[Општина Вевчани|истоимената општина]], која не била менувана по новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото исто така се наоѓало во некогашната Општина Вевчани. Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Струга. Селото припаѓало на некогашната општина Струга во периодот од 1957 до 1965 година, додека во периодот 1955-1957 селото било дел од тогашната општина Велешта. Во периодот 1952-1955, селото било седиште на тогашната Општина Вевчани, во која покрај селото Вевчани, се наоѓале и селата Горна Белица и Октиси. Во периодот 1950-1952 година, селото било седиште на некогашната општина Вевчани, во која влегувале селата Вевчани и Октиси. === Избирачко место === Во селото постојат избирачките места место бр. 1921, 1922 и 1922 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сите сместени во основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=25 декември 2018|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2017)|локалните избори во 2017 година]], на овие избирачки места биле запишани вкупно 2.069 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=14&ps=All|title=Локални избори 2017|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20200905055855/https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=14&ps=All|archive-date=2020-09-05|dead-url=|accessdate=25 декември 2018|url-status=dead}}</ref> На [[Референдум во Македонија (2018)|референдумот во 2018 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 2.039 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://referendum.sec.mk/Referendum/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=70&ps=2186|title=Референдум 2018|last=|first=|date=|work=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=25 декември 2018}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 2.048 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Главната селска црква во Вевчани.jpg|мини|300п|десно|Поглед на главната селска црква „Св. Никола“, сместено во горниот дел на селото]] [[Податотека:Викиекспедиција во Дримкол 10.jpg|мини|300п|десно|Црквата „Св. Спас Долни“, осветена во 1996 година]] [[Податотека:Викиекспедиција во Дримкол 97.jpg|мини|300п|десно|[[Параклис]]от „Св. Димитриј“, обновен во 1980-тите години]] [[Податотека:Викиекспедиција во Дримкол 76.jpg|мини|300п|десно|Параклисот „Руса Среда“, сместен кај самите [[Вевчански Извори]]]] ;Археолошки наоѓалишта<ref>[[Димче Коцо|Коцо, Димче]] (1996). ''Археолошка карта на Република Македонија''. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069.</ref> * [[Бојкоска Браненица (Вевчани)|Бојкоска Браненица]] — населба од доцноантичко време; * [[Исмаилова Црква (Вевчани)|Исмаилова Црква]] — населба и некропола од доцноантичко време; * [[Бели Брег (Вевчани)|Бели Брег]] — осамен наод од доцен среден век; * [[Плешец (Вевчани)|Плешец]] — населба од неолитско и железно време. * [[Варвара (Вевчани)|Варвара]] — средновековна некропола;<ref name="Атанас">{{наведена книга|last= Ќишкоски|first=Атанас|title=Вајтос и неговата околина во антиката|publisher=ИРИС|location=Струга|date=2004|}}</ref> * [[Октишки Костење]] — случаен наод на [[узда]];<ref name="Атанас" /> * [[В Логон (Вевчани)|В Логон (Кљунка)]] — осамен наод на бронзена монета на Амфипол, II век пред н.е.;<ref name="Атанас" /> * [[Суво Поле (Вевчани)|Суво Поле (Дримски Пот)]] — осамен наод на келтска имитација, сребрена монета со претстава на двоглавиот бог на војната Јанус;<ref name="Атанас" /> * [[Селиште (Вевчани)|Селиште (Долни Попој)]] — депо на римски бронзени монети во земјен сад;<ref name="Атанас" /> * [[Во Селото (Вевчани)|Во Селото/Велковци/Муковци]] — осамен наод на метален амулет од културната група Комани; и * [[Вакоски Ливаѓе (Вевчани)|Вакоски Ливаѓе (Пелвец)]] — на крајниот источен дел од катастарската општина кон соседното село Велешта, каде италијански војници ископале камени блокови и столбови што потекнуваат или од храм-мавзолеј од раноцарско време или ранохристијанска базилика.<ref name="Атанас" /> ;Храмови<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Црква „Св. Никола“ - Вевчани|Црква „Св. Никола“]] — главната селска црква; * [[Црква „Св. Великомаченица Варвара и Св. Сава Ерусалимски“ - Вевчани|Црква „Св. Великомаченица Варвара и Св. Сава Ерусалимски“]] — возобновена на 20 октомври 1994 година; * [[Црква „Св. Димитриј“ - Вевчани|Параклис „Св. Димитриј“]] — [[параклис]]/помала црква, обновена во 1980-тите години; * [[Црква „Св. Преподобна Параскева“ - Вевчани|Црква „Св. Преподобна Параскева“]] — параклис/помала црква во близина на „Св. Великомаченик Димитриј“; * [[Црква „Св. Спас Долни“ - Вевчани|Црква „Св. Спас Долни“]] — камен-темелник е осветен и поставен на 20 октомври 1985 година, а осветена е на 10 октомври 1996 година; * [[Црква „Св. Спас Горни“ - Вевчани|Црква „Св. Спас Горни“]] — манастирска црква; * [[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Вевчани|Црква „Успение на Пресвета Богородица“]] — наречена Долна црква која денес не постои и има само остатоци од темели; * [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Вевчани|Црква „Св. Великомаченик Георгиј - Победоносец“]] — црква возобновена во 2013 година, изградена на самиот влез во селото; * [[Параклис „Св. Недела“ - Вевчани|Параклис „Св. Недела“]] — параклис/црква; * [[Црква „Св. Преполовение“ - Вевчани|Параклис „Св. Преполовение“]] — параклис/црква; * [[Параклис „Богојавление“ - Вевчани|Параклис „Богојавление“]] — мал параклис; и * [[Црква „Св. Петар и Павле“ - Вевчани|Црква „Св. Петар и Павле“]] — камен темелник за манастирска црква во месноста Вевчанска Голина. Изградбата е започната на 8 јули 2000 година. Една од позначајните цркви во Вевчани е црквата '''„Св. Никола“''' (Горна Церкоф). Таа е [[соборна црква]], односно [[Кораб (архитектура)|трокорабна]] [[базилика]] со [[олтар]], лаѓа и [[балкон]]. Изградбата или можеби обновата на оваа црква се поврзува со периодот на обновата на струшката црква „Свети Ѓорѓија“. Наспроти обичајот селаните да се собираат кај Долната црква („Св. Богородица“) за празниците [[Лазарова сабота|Лазара]] и [[Велигден]], тука се собираат и ги слават божиќните празници како и празникот Свети Јован (Вјан). Оттука тргнуваат литиите кон Изворот на Водици, како и по синорот на селото за [[Ѓурѓовден]]. Црквата '''„Св. Спас“''' (Бела Плоча) се наоѓа на влезот од Вевчани од неговата североисточна страна. Уште се нарекува и Долни Св. Спас. Во почетокот светилиштето било мала дрвена куќарка, [[параклис]], а по обновувањето од 1986-1996 година е црква, солидно изградена од делкан камен. Осветувањето е извршено на 10 октомври 1996 година од страна на [[митрополит]]от [[г. Тимотеј]]. Манастирот Св. Спас (Горни) се наоѓа во планината западно од селото. Тоа е стара дабова шума и низ неа води пат до него по кој се стигнува за еден час пешачење. Манастирот е изграден во карпите што е одлика за целиот терен тука. За овој манастир белешки дал и [[Бранислав Нушиќ|Нушиќ]] во 1892 година, наведувајќи дека: „Над Вефчани, во брдото, има доста стар манастир Св. Спас“. Следната црква е црквата '''„Св. Варвара“''', која во минатото била параклис кој, покрај ова име, во [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] го носел и името Свети Сава. Стариот параклис е срушен во 1996 година, кога на истото место, но со поголеми димензии, е изградена црквата. ;Параклиси Во Вевчани постојат многубројни параклиси. Меѓу нив се: „Св. Димитрија“, „Св. Петка“, „Св. Недела“, „Св. Среда“ и црквиште „Св. Јован“. Еден од најмладите црковни објекти во Вевчани е манастирот „Св. Петар и Павле“. Неговата изградба е започната на 8 јули 2000 година на Вевчанска Голина, на надморска височина од околу 2.000 метри. Изградбата е во чест на 2000 години од христијанството и мисијата на [[апостол Павле]]. Постоењето на овие духовни светилишта во минатото многу придонело за збогатување на духовниот живот на населбата. За тоа своја заслуга имале и самите свештеници кои служеле тука. Не помало значење имаат и вевчанските градители чие дело е вградено трајно во овие свети храмови. Нивниот дух зрачи и пошироко од родното Вевчани. Благодарение на овие знајни и незнајни градители, во Вевчани, на овој мал, но духовно богат простор, се изградиле повеќе сакрални објекти. Култот кон нив никогаш не престанал. ;Споменици на културата Во селото Вевчани според евиденцијата во Регистарот на културно наследство на [[Управа за заштита на културното наследство на Македонија|Управата за заштита на културното наследство на Македонија]] (УЗКН) прогласени се 11 објекти за споменици на културата и со тоа за [[културно наследство на Македонија]]: * [[Костојчинов вир, валавица и воденица]]; * [[Куќа на Коруновци (Вевчани)|Куќа на Коруновци]]; * [[Куќа на Дуцкиновци (Вевчани)|Куќа на Дуцкиновци]]; * [[Куќа на Костојчиновци (Вевчани)|Куќа на Костојчиновци]]; * [[Куќа на Ќитановци (Вевчани)|Куќа на Ќитановци]]; * [[Куќа на Пешиновци (Вевчани)|Куќа на Пешиновци]]; * [[Куќа на Плушковци (Вевчани)|Куќа на Плушковци]]; * [[Куќа на Калајџиевци (Вевчани)|Куќа на Калајџиевци]]; * [[Куќа на Гоговци (Вевчани)|Куќа на Гоговци]]; * [[Куќа на Даскаловци (Вевчани)|Куќа на Даскаловци]]; и * [[Куќа на Поповци (Вевчани)|Куќа на Поповци]]. ;<center>'''Заштитени споменици на културата во Вевчани'''</center> <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Викиекспедиција во Дримкол 86.jpg|Куќата на Костојчиновци Податотека:Викиекспедиција во Дримкол 87.jpg|Куќата на Ќитановци Податотека:Куќа на Плушковци во Вевчани (3).jpg|Куќата на Плушковци Податотека:Викиекспедиција во Дримкол 91.jpg|Куќата на Калајџиевци Податотека:Викиекспедиција во Дримкол 94.jpg|Куќата на Гоговци Податотека:Викиекспедиција во Дримкол 95.jpg|Куќата на Поповци </gallery> [[Податотека:C16 vevcanski izvori (2).JPG|мини|300п|десно|Поглед на изворите]] ;Вевчански Извори Во близината на Вевчани се наоѓаат едни од најпознатите и најпосетени извори во Македонија, [[Вевчански Извори|Вевчанските Извори]]. За вевчанци, изворите се нешто за што вреди да се гине. За луѓето што не се од Вевчани, а некогаш дошле да ги видат, нивната убавина е магнет кој долго ќе ги повикува назад, да се напијат од бистрата вода, да се изнадишат свеж воздух и да се најдат себеси во бучавата на студената вода. Вевчанските Извори се едни од поретките псевдопериодски сифонски врела во Македонија. Изворите се сместени на источните падини на планината [[Јабланица]], кај селото Вевчани, на надморска височина од 900 метри. Главниот извор е сместен во отворот на пештера. На десетина метри подолу, се наоѓаат неколку постојани извори кои подземно комуницираат со главниот извор. Капацитетот на Вевчанските Извори во влажниот период од годината изнесува околу 1.500 [[Литар|литри]] во секунда. ;Езера<ref name=draganvasileski>{{наведена книга| last = Василески| first = Драган| title = Планински езера на Јабланица: Вевчански езера| language=македонски| publisher = „Напредок“ - Тетово| year = 2008 | pages = 15, 21, 26-28}}</ref> * [[Вевчанско Езеро]] (наречено и Локва) — ледничко езеро на Јабланица, второ по големина на планината. ;Реки<ref name="РекиМак">{{РекиМак|страница=48}}</ref> * [[Матица (Јабланица)|Матица]] (наречена и '''Голема Река''' или '''Вевчанска Река''') — тече низ Вевчани, се влева во [[Црн Дрим]] == Редовни настани == === Вевчански карневал === {{Главна|Вевчански карневал}} Еден од најпознатите настани во Вевчани е [[Вевчански карневал|Вевчанскиот карневал]]. Пишани извори сведочат дека карневалот е стар најмалку 1.460 години, но постојат археолошки наоди кои упатуваат на податоци дека карневалот постои барем 2200 години. Денес, карневалот е интересно и необично преплетување на пагански со христијански обичаи. Традиционално, учесниците се обидуваат да избегнат воведување на современи карневалски елементи, но сепак во последните години во организација на [[Општина Вевчани|Општината]] и [[Министерство за култура на Македонија|Министерството за култура]], се воведува ред во овој инаку хаотичен вонвременски настан. Вевчанскиот карневал во суштина е обичај под маска, кој се нарекува ''„Свети Васиља“'' ([[Василица]]). Се празнува на [[13 јануари|13]] и [[14 јануари]] секоја година и е посветен на [[св. Василиј Велики]]. На тој ден се дочекува православната нова година, а се испраќа старата. Инаку, тој е пагански обичај кој тука се сочувал сè до денешни дни. Учесниците во него се нарекуваат василичари. Тоа се маскирани поединци и групи од сите возрасти организирани по маала. Тоа се маските на зетот и невестата, на музичарите, на Глупиот август и на ѓаволите. Особено е карактеристична маската на Глупиот Август. Обично неговата улога ја прифаќаат млади луѓе, полни со енергија, бидејќи тоа го бара самиот лик. Глупиот Август настапува со дозирана агресивност во заштита на зетот и невестата (симболот на плодноста), а со публиката комуницира само со крикови и движења. Оваа маска се јавува од времето на антиката како своевидна пародија на тогашните владетели. Наспроти овие маски, во далеку поголем број се актуелните маски кои се јавуваат само еднаш. Токму тоа ги тера учесниците да бараат нови идеи и маски што го чини карневалот секогаш актуелен, масовен и привлечен за јавноста. Покрај тоа, тој има и натпреварувачки карактер меѓу соперничките групи на Долно и Горно Маало. На вевчанскиот карневал се збираат жители и од околните села како публика. Два дена ечи селото од зурлите, тапаните, песните и игрите, шегите и довикувањата. Три месеци пред тоа печалбарите пак живеат за Василица. Се приготвуваат, измислуваат или прават маски, се договараат со што да ги изненадат другите василичари - како што ги викаат маскираните во карневалот. Тој е и чудна парада на духот на овие луѓе, инвентивноста, манифестацијата на веселоста иако градите им се полнеле со офкање од разделбите катагодишни. На вечерта спроти Василица, штом се спушти ноќта, горномалската и долномалската тајфа василичари тргнува во обиколка на куќите. Пред секоја оро, пред секоја грст мрсни шеги за домаќинот и домашните, песни и „Сурва година, со женcки јагниња, машки дечиња, женски телиња...... Ураааааа!!!“. Големите желби за плодна и среќна година и донесената веселба домаќините ги наградуваат со парче леб, неготвено месо и згора на тоа пари. На вевчанскиот карневал познат е обичајот „Крштевање вода во извор“ во водите на познатите Вевчански Извори. Тоа се прави кога негде ќе се расцути муграта под налетот на зората во два или три часот наутро, на 14 јануари, на Василица. Иако рано, учесници се, речиси, целото село, 1.000 до 1.500 вевчанци. Во нив има повеќе жени од мажи, има и стари, но повеќе млади вевчански генерации. Остварувањето на овој обичај е сврзан со предметите ѓум или бакарно котле, а поретко има литургија или погача, домашно месена и печена. Главниот предмет за обичајот „Крштевање вода“ е василичарската китка. Неа некои ја прават како крст, но задолжително од три гранчиња: [[дрен]], [[босилек]] и [[василичарка]]. Секое гранче на китката има посебна цел: дренот е тврдо дрво, рано ја најавува пролетта и раѓа здрав живот и богат бериќет. Босилекот е господово растение со кое се благословува плодност, нов и здрав живот и бериќетно лето. Пак, василичарката е растение со боцки кои го прогонуваат злото и сè што е страшно, лошо и неприфатливо за новата година. И за овој обичај главнината на поворката ја чинат горномаалските и долномаалските василичари. Тие се предводени од зетот и невестата со побратимите и музиката. Во оваа пригода селскиот поп игра главна улога. Попатно на поворката се придружуваат соселани од сите селски маала кои се упатуваат кон изворите. Ова вевчанци, како обичај го викаат „одење на вода“. Тука во водите на Вевчанските Извори се прави чинот на крштевање вода: молитвите на попот, кршењето на лебот и квасењето на василичарската китка, го симболизира крштевањето на водата, а потоа се полнат бакарните садови. По ова зимската атмосфера се облагородува со песни, игри, желби и честитки „За многу години - Сурва година“. Потоа следува враќањето дома, каде што продолжува празнувањето на обичајот. Во домот „крстената вода“ од бакарниот сад се дели на половина. Целта нејзина е да се употреби за две намени. Првата се однесува на водата што ќе остане во котлето. Имено, домаќинот со садот „крстена вода“ тропа на затворената врата на својата куќа, а потоа вратата се отвора и почнува првата церемонија на остварување на обичајот. Тој ја кваси китката и ги прска просториите во куќата - домот, благословувајќи „за убајна, бериќет за женски јагниња и телиња и за полни амбари жито и бочви со вино“. Домаќинот и прскањето со „крстена вода“ го прави и во просториите каде што се одгледува стоката и живината: пондилата, кокошарниците. И ова се прави за добро и подобро во новото Господово лето. Втората намена на „крстената вода“ ја употребува домаќинката на куќата. Таа со неа, рано наутро, на 14 јануари, на [[Василица]] ќе меси [[кашаник]] со паричка. Значи празнувањето на обичајот продолжува со месење, печење и гостење со кашаникот, тој е вевчански специјалитет за гостите и гостењето на денот на Василица. Тоа е некиснато тесто од пченично брашно со квасец. Кашаникот на гостите што ќе го посетат домаќинот на Василица се послужува со луканци (вевчански домашни [[колбас]]и) и со домашно [[биено сирење]] и [[кисело млеко]]. Преданието вели: „Кој ќе кеснит од кашаникот и тој што ќе ја најт паричката, ќе имат убајна, ајр, ем бериќет до година на Василица - Сурва година“. Дента на Нова година арена на игрите и песните продолжува сред— селото, каде и завршува прекрасниот празник. Од [[1993]] година карневалот е член на [[Здружение на европските карневалски градови|Здружението на европските карневалски градови]], во кое Вевчани на големо негодување на Грција, ја внесе Македонија под своето уставно име. Карневалот во Вевчани, беше повод во 1996 година, на местото на настанот да се одржи семинарот на тема „Обичаи под маска“ со учество на домашни и етнолози од повеќе европски земји, кои од карневалот на јавноста и ги издвоија основните одлики: традиционалните маски, појавата на ликови од општествениот живот, но и елементите кои го сочинуваат првобитниот слој на обичајот. Се разбира, тие дадоа и свое видување и за новините внесени во традиционалниот обичај. На вевчанскиот карневал, своевиден „театар без ѕидишта“ не му се случило да ја одложи претставата. Тој од година на година сѐ повеќе и повеќе го предизвикува интересот на јавноста, како во земјата така и во странство. Последните испитувања на теренот носат сигнали дека вевчанскиот карневал е постар од утврдените 1.400 години. Се цени дека неговиот почеток е 800 години пред тоа. Кажувањата и тврдењата дека карневалот не постоел во турско време се неточни, пред сѐ од причина што Вевчани никогаш не било под турска окупација. Затоа и не може ништо од неговото постоење да биде забележано во турските [[дефтер]]и. Почнувањето на овој пагански обичај јасно ја отсликувала потребата на луѓето преку маски да се ослободат од злото и од црните мисли. Токму затоа, Вевчанскиот карневал, всушност, претставува културно-забавна манифестација со примеси на наука. Карневалот во 2012 година со маски за [[Куран]]от предизвикал меѓуетнички тензии во Струшко, при што повеќе христијански храмови во повеќе јабланички села биле оштетени или запалени, како што бил случајот со [[Црква „Св. Никола“ - Лабуништа|главната селска црква]] во [[Лабуништа]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dw.com/mk/%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B0-%D1%86%D1%80%D0%BA%D0%B2%D0%B0-%D0%B2%D0%BE-%D0%BB%D0%B0%D0%B1%D1%83%D0%BD%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B0/a-15704456|title=Опожарена црква во Лабуништа|last=БГ/СН/бета|first=|date=31 јануари 2012|work=Дојче Веле|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=14 ноември 2018}}</ref> === Зелена агенда === Од [[18 декември]] [[2007]] е започната нова активност во реализацијата на Зелената агенда во [[општина Вевчани]]. Започнато е анкетирање на граѓаните на општината кое е извршено од страна на претставници на локалните НВО кои се дел од Зелената агенда. Испитување на јавното мислење се врши за утврдување на вредностите на општина Вевчани и известување на населението за начинот на нивно вклучување во процесот на спроведување на зелената агенда. === Лазарско-ѓурѓовденски песни и игри === {{Listen | filename = Vevčani-Radožda dialect speech - Vevčani (2).ogg | title = За одбележувањето на Лазарици во Вевчани | description = Извадок од раскажување на постара жена од Вевчани во кој ги рецитира стиховите што се пеат за [[Лазарици]] }} Првата промоција на овој настан се одржала на [[18 мај]] [[2003]] година на месноста [[Вевчански извори]]. Бидејќи од крајот на педесеттите години обичаите, песните и ората поврзани со овие два празника изумираат, дошло до идеја таа традиција да продолжи. Иницијатор бил [[КУД „Дримкол“ - Вевчани|КУД „Дримкол“]] како главна културна институција во Вевчани. Во традицијата на Вевчани едни од најзначајните и најубавите празници биле празниците [[Лазарова сабота|Лазара]] и [[Ѓурѓовден]]. Тоа се празници кои се прославувале на многу специфичен начин, празници за кои се испеале многу песни, празници каде главни учесници биле младите момчиња и немажените девојки лазарки. Карактеристично за овие кореографии е старото автентично вевчанско пеење на песните: ''пејте лазарки'', ''илинкуле сеструле'', ''шила Ѓурѓа'' и женското играње на цело стапало специфично за ова играорно подрачје. Музичкиот дел го сочинуваат ората: ''грутка шеќер'', ''Илинкино оро'', ''за рамо'', свирени на [[зурла]], [[гајда]], [[кавал]], [[тамбура]] и [[тапан]]. == Личности == [[Податотека:Stavre gogov-1.jpg|мини|десно|Војводата [[Ставре Гогов]]]] ;Родени во Вевчани * [[Монах Неофит]]; * [[Конде Пешински]] (1784-1813) — вевчански војвода; * [[Поп Наум - Мали Оџа]] (1825-1863); * [[Протојереј Спасе Попоски]] (1878-1954); * [[Ставре Гогов]] (1884-1907) — вевчански војвода на [[ВМРО]], се самоубил во родното село при судир со турскиот аскер; * [[Јаким од Алулој]] (?-1903) — вевчански војвода на ВМРО; * [[Попа Петре]] (?-1906) — свештеник во Вевчани, секретар на ВМРО во Вевчани, бастион на македонштината, се борел со српската пропаганда во Охридско, убиен од платеници на пропагандата; *[[Димо Наумов Костајчиноски]] — деец на ВМРО.<ref>{{Наведена книга|title=|others=Јасмина Дамјановска, Ленина Жила и Филип Петровски (2016). Илинденски сведоштва. том II, дел II. Скопје: Државен архив на Република Македонија.}}</ref> *[[Елисавета Баткоска - Дејкоска]] (р. 1929 ) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] *[[Трајанка Дејкоска|Трајанка Кузманова Дејкоска]] (р. 1914) — учесник во НОВ на Македонија *[[Наталија Дејкоска]] (р. 1914) — учесник во НОВ на Македонија *[[Перка Дејкоска]] (р. 1901) — учесник во НОВ на Македонија *[[Пера Дејкоска]] (р. 1899) — учесник во НОВ на Македонија *[[Венда Калајџиска]] (р.1914-) — учесник во НОВ на Македонија *[[Кира Калајџиска]] (р.1910-) — учесник во НОВ на Македонија *[[Дафина Калајџиска]] (р.1912-) — учесник во НОВ на Македонија * [[Драган Јанковски]] (р. 1940) — педагог и универзитетски професор; * [[Милутин Бебековски]] (р. 1941) — поет; * [[Мишо Китаноски]] (р.1941) - истакнат македонски новинар, публицист и писател * [[Атанас Ќушкоски]] (р. 1942) — писател; * [[Димче Парталоски]] (р. 1964) — адвокат, писател, поет; * [[Захарија Парталоска Шипинкаровска]] (р. 1970) — доктор специјалист гинеколог-акушер, позната по првата вевчанска петорка на Балканот; * [[Илија Каланоски]] — писател; * [[Јован Попоски]] — раскажувач, романописец, новинар, писател и сценарист; * [[Наум Попески]] — македонски писател за деца, новинар, преведувач и публицист; * [[Кузман Наумов Гогов]] — градоначалник на Вевчани од 1928 до 1932 година. * [[Стојан Размоски]]- академски сликар. * [[Крсте Велкоски]] (р. 1988) — македонски фудбалер, моментално настапува за тимот на [[Сараево фудбал|Сараево]] од [[Босна и Херцеговина|БиХ]]. ;Со потекло од Вевчани * [[Михајло Пупин]] (1858-1935) — светски научник со потекло од Вевчани. * [[Ефто Пупиновски|Ефто Пупиноски]] — познат македонски пејач. * [[Секула Пупиновски|Секула Пупиноски]] (1955-2011) — македонски пејач, брат на [[Ефто Пупиновски|Ефто Пупиноски]]. == Култура и спорт == [[Податотека:Vevcanska nosija.jpg|мини|десно|Вевчанската носија е типична [[Народни носии од Струшки Дримкол|носија од Струшки Дримкол]]]] === Култура === [[КУД „Дримкол“ - Вевчани|Културно-уметничкото друштво „Дримкол“]] од Вевчани во своето долгогодишно постоење има оставено свој белег во македонската културна историја. Создадено е во 1973 година како здружение на граѓани во кое здружение се здружуваат љубовта, желбата и ентузијазмот кон фолклорот на многу млади луѓе во Вевчани. Оттогаш до денес активно и успешно работи на негување, развивање и презентирање на сценско-уметничките дејности, со посебен акцент и внимание кон фолклорната дејност. Како национално богатство на Македонија ова културно-уметничко друштво се афирмира себеси и ја афирмира нашата држава онака како што се очекува, квалитетно и достоинствено, а како доказ се освоени дипломи, награди и признанија на домашни и странски фестивали. Богатата изворна вевчанска носија, изворните инструменти, изворните кореографии од вевчанското поднебје го прават ова друштво едно и единствено, различно од сите други во Македонија. Но, покрај изворниот фолклор, на репертоарот на ова друштво се наоѓаат и кореографски обработки од сите играорни подрачја на нашата држава (источно, западно, централно, јужно), а за нивна презентација ова друштво располага и со соодветна носија. === Спорт === * [[ФК Вевчани]] — создаден под името ''ФК Дримкол (Вевчани)'', а игра на стадионот Вердани. Има настапувано во [[Втора македонска фудбалска лига|Втората македонска лига]]. == Иселеништво == Од Вевчани имало повремено иселување на населението. Од селото се знае за иселени во селото [[Биџево]] (Вевчанци, 2 к.) и во [[Мислешево]] (Вевчанци, 1 к.). Иселување имало и по завршување на турската власт, поради што селото бележело ист број на население (околу 2.400) во периодот 1921 и 1971 година.<ref name=":0" /> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="160px"> Податотека:Викиекспедиција во Дримкол 110.jpg|Портата на влезот во општината Податотека:Викиекспедиција во Дримкол 52.jpg|Порта во куќа Податотека:Вевчанска Река.jpg|Вевчанска Река низ селото Податотека:Викиекспедиција во Дримкол 63.jpg|Уредена уличка во селото Податотека:Викиекспедиција во Дримкол 74.jpg|Стара куќа во селото Податотека:Викиекспедиција во Дримкол 66.jpg|Стара селска чешма пред општинската зграда Податотека:Викиекспедиција во Дримкол 67.jpg|Старото училиште на сретсело, денес Мултикултурен центар „Коста Србакоски“ Податотека:Обновена куќа во Вевчани.jpg|Обновена куќа во Вевчани Податотека:Куќи во Вевчани.jpg|Куќи под главната селска црква „Св. Никола“ Податотека:Vevcani11.jpg|мини|Мотив од Вевчани </gallery> == Поврзано == * [[Општина Вевчани]] * [[Луканец]] — домашен колбас типичен за Вевчани; == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Vevčani}} * [http://www.vevcani.gov.mk/ Општина Вевчани] * [http://cac.org.mk/Vevcani/ Низ Вевчани] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140828190059/http://cac.org.mk/Vevcani/ |date=2014-08-28 }} {{Општина Вевчани}} {{избрана}} [[Категорија:Вевчани| ]] [[Категорија:Села во Општина Вевчани]] [[Категорија:Струшки села]] [[Категорија:Села во Македонија]] syi7xscj9nc1twoacl6zg1enxc3ex7q Горни Дисан 0 10586 5567723 5165332 2026-05-31T10:44:23Z Forbidden History 89259 /* Личности */ 5567723 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | слика = Gorni-Disan-MK.JPG | опис = Глетка на Горни Дисан од патот за Вешје | име = Горни Дисан | општина = {{општинскигрб|Општина Неготино}} | регион = {{грб|Вардарски Регион}} | население = 0 | година = 2002 | поштенски број = 1440 | повикувачки број = 043 | надморска височина = 420 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=25 | lat_sec=40 | lon_dir=E | lon_deg=22 | lon_min=05 | lon_sec=44 | слава = [[Св. Никола]] | мрежно место = | карта = Горни Дисан во Општина Неготино.svg }} '''Горни Дисан''' — село во [[Општина Неготино]], во околината на градот [[Неготино]]. == Географија и местоположба == [[Податотека:Куќа во „Горни Дисан“ 1.JPG|мини|300п|лево|Стара македонска куќа со трем - чардак, во Горни Дисан]] Селото Горни Дисан се наоѓа во близина јужно од [[Неготино]] на околу 4 километри од селото [[Долни Дисан]], а околу 12 километри од центарот на градот Неготино. Речиси до самото село води асфалтиран пат, кој понатаму како земјен пат продолжува до селото [[Вешје]]. Горни Дисан е ридско село, расположено на надморска височина од 420 метри.<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија: географски, демографски, и аграрни обележја|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|pages=74–75}}</ref> Сместено е на источната падина од висорамнината [[Витачево]] во подножјето на [[Кожуф]], од левата страна во изворишниот дел на [[Дисанска Река]]. Самата Дисанска Река извира од еден силен и непресушен извор во долот непосредно јужно над самото селото од кого што пак е спроведена и водата за водоводот кој ги снабдува селата Горни, [[Долни Дисан]] и [[Вешје]].<ref name="кажување">Според кажување на Димо Димов (р. 1953) од Кавадарци и Вано Јанев (р. 1951) од Неготино, со потекло од селото. Забележале Марио Шаревски, Тони Ристовски и Никола Цибрев на 10 април 2015 г.</ref> Над селото во месноста наречена Брегот, во околината на изворот постои чешма кој се напојува со вода директно од планината [[Кожуф]]. Горни Дисан е село од збиен тип со разредени краеви („распрчкано“): Горното Маало е расположено под осојницата Град, Студена Вода и Катраница, Средното Маало е подолу и е раздвоено од претходното со теснецот односно клисурата Шуталец, а најниско е Долното Маало кое е раздвоено во две групи на растојание од околу 400 метри.<ref name="раец">{{наведена книга|last=Радовановиќ|first=Воислав|editor=Јасминка Јанева (превод)|title=Тиквеш и Раец|edition=2011 (превод)|year=1914|publisher=Култура|pages=330–331}}</ref> На атарот на селото се наоѓаат месностите Градот што претставува карпест гребен со потсечен врв и неколку не многу длабоки пештери меѓу кои Мечкина Пештера кои се особено забележителни. Атарот на Горни Дисан има средна големина и зафаќа простор од 14&nbsp;км<sup>2</sup>, на кои преовладуваат пасиштата на површина од 968,4 хектари, на обработливото земјиште отпаѓаат 358,9 хектари, а на шумите само 11 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Сепак за разлика од околните места во неготинскиот дел на [[Тиквеш]]ијата, во околината на Горни Дисан има доста шума, која е претежно листопадна како даб, цер, бука, бреза, како и зимзелена и нискостеблести грмушки. Месностите во селскиот атар кои се наоѓаат на падината на Витачево ги носат следните имиња: Бошкова Падина, Церева Расја, Ѓорово Дапче, Мамутов Рид, Киселец, Букова Стена, Шапков Дол, Шабановско Дабје, Митково Трло, Мечки. Под селото се наоѓаат местата Мера, Завој, Крст, Локва, Биличен Дол, Лазовец. == Историја == [[Податотека:Старо основно училиште во „Горни Дисан“.JPG|мини|300п|лево|Старото основно училиште, денес планинарски дом]] Сместено во многу познат крај кој изобилува со многу археолошки наоѓалишта од древната историја, во околината на Горни Дисан население имало уште од најдамнешните антички времиња. Доказ за тоа се старините од постара населба се наоѓа во месноста Град која што се наоѓа во карпеститот гребен над селото и зафаќа простор од околу 20 ''„дунума“'' (земјишна мерка колку може да се изора во 1 ден). Месноста Град е обиколена со разрушен ѕид со дебелина од околу 2 метри, а во неа има темели од градби.<ref name="раец" /> Под местото Град има „селиште“.<ref name="раец" /> Сепак самото селото како Горни Дисан нема премногу долга и богата историја. Но, сепак, таа е прилично знаменита и единствена во однос на целиот неготински крај. Горни Дисан како село бил основан кон крајот на XVIII век, кога заедно со муслиманите од селото Долни Дисан заради чума избегале и христијаните — предци на староседелските родови — „темелии на селото“.<ref name="раец" /> [[Македонци]]те-христијани кои избегале од Долни Дисан заради чумата, останале тука сами на чифликот на Рибаровци и така се основало селото Горни Дисан.<ref name="раец" /> За разлика од сите останати околни села, Горни Дисан било единствено чисто христијанско село, населено само со православни [[Македонци]] и во него немало ниту една турска куќа.<ref name="кажување" /> Селото ''Дисан'' во својот патопис за [[Тиквеш]] насловен како „Љубљано-Пеонија“ објавен на 12 февруари [[1855]] година го споменува и македонскиот просветител [[Јордан Хаџи-Константинов - Џинот]].<ref>Хаџи Константинов, Јордан - Џинот. ''Избрани страници'' - приредил Блаже Конески - Скопје, Мисла, 1987&nbsp;г. стр. 71</ref> Горни Дисан доста настрадало за време на [[Балкански војни|Балканските војни]], кога во 1913 година било запалено и целосно изгорело.<ref name="раец" /> Во 1914 година селото севкупно броело 32 куќи од кои 18 во Горното и по 7 во Средното и Долното Маало. Бројот на домаќинства во Горни Дисан нараснал на 45-50 куќи кон средината на педесеттите и шеесеттите години на XX век, кога по основањето на колективот од кој била изградена и сточарската штала, а земјата национализирана, жителите започнале масовно да се иселуваат и да го напуштаат селото. Вршејќи собирање на оружје за востание, и работи на организирање на народот и подготовки за првиот одред при една негова таква активност на [[11 јуни]] [[1941]] година во Горни Дисан заедно со неколку свои другари при агитацијата кон мештаните за отпор кон бугарскиот окупатор, откриени се при што во пукањето што настанува [[Диме Поп Атанасов]] паѓа смртно погоден. Диме Поп Атанасов бил учесник во [[НОБ]] и прва жртва на бугарската окупација на Македонија во [[Втора светска војна|Втората светска војна]], загинувајќи само месец и половина од [[Окупација на Македонија во Втората светска војна|окупацијата на Македонија]]. Во Горни Дисан сè уште се наоѓа неговиот споменик. === Потекло и значење на името === [[Податотека:Река во „Горни Дисан“.JPG|мини|300п|лево|[[Дисанска Река]] под селото]] Потеклото и значењето на името Горни Дисан, доаѓа од македонскиот јазик најверојатно од глаголот ''дише'', како што наведуваат толкувањата на преданијата за неговиот настанок. Според предание и толкување прибележано во селото, името ''Дисан'' доаѓа поради тоа што околината на селото изобилува со многу вода, која поради испарување (кондензација) прави местото да изгледа како да „''дише''“.<ref name="кажување" /> Во друго предание и толкување прибележано во соседното село [[Долни Дисан]], некој поп од [[Мариово]] откако го посетил овој крај раскажувал за местата со најубав воздух, каде најубаво се ''дише'', па оттаму настанало името ''Дисан''.<ref name="кажување" /> Со оглед на природно-географските одлики на местоположбата во кои се наоѓаат селата Горни и [[Долни Дисан]] вовлечени во долот на [[Дисанска Река]], богат со извори под шумовитите падини на ридот Венец во подножјето на висорамнината Витачево, овие толкувања за дишењето на убавиот воздух и вода, се сосема точни и не се далеку од вистината. == Стопанство == [[Податотека:Кошници со пчели во „Горни Дисан“.JPG|мини|десно|300п|Кошници со пчели во една од куќите во селото]] Иако во селото има малку постојани жители, сепак на неговиот атар се одвиваат доста обемни стопански активности, односно се обработуваат лозја и земја и се чува стока на имотите на некогашните иселени жители и нивните потомци. Според составот на атарот селото Горни Дисан има полјоделско-сточарска функција. Како и во целиот крај во околината, главна стопанска гранка е лозарството, односно одгледувањето на винова лоза во бројни лозја околу селото, од чие грозје се прават многу вино и ракија. Горни и [[Долни Дисан]] се особено прочуени по убавото, квалитетно и питко црвено вино и жолта [[лозова ракија]]. Преостанатите жители во мали размери и претежно само за сопствените потреби одгледуваат и градинарски производи како [[патлиџан]] (домат), [[пипер]]ки, [[кромид]], [[лук]], [[марула]] (зелена салата), [[компир]].<ref name="кажување" /> Во значајна мера е застапено и овоштарството односно одгледување на овошни насади од јаболка, сливи, круши, цреши. Во некои од дворовите на куќите има повеќе пчелни сандаци во кои се чуваат пчели и се произведува мед. Нивите и пасиштата во Горни Дисан во најголем дел се наоѓаат на падината на висорамнината Витачево во пределите Бошкова Падина, Церева Расја, Ѓорово Дапче, Мамутов Рид, Киселец, Букова Стена, Шапков Дол, Шабановско Дабје, Митково Трло и Мечки.<ref name="раец" /> Денес во овие предели има повеќе новоподигнати лозови насади. На пределите Мера, Завој, Крст, Локва Биличен Дол и Лазовец во минатото и денес има само лозја.<ref name="раец" /> Порано сточарството било многу поважно занимање, а се живеело и од шумата која била целосно искрчена и во месноста Катраница се правел катран од борината од Витачево. На пространите и убави пасишта во околината на Горни Дисан се напасува и одгледува и доста стока, претежно овци и кози, како и крупни говеда кои се чуваат во соседното село [[Вешје]].<ref name="кажување" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|281 |1953|315 |1961|322 |1971|173 |1981|59 |1991|35 |1994|25 |2002|11 |2021|0 }} Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 200 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_40_40-41_VODENA_(EDESSA)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Според пописот од 2002 година, во селото Горни Дисан живееле 11 жители, сите [[Македонци]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=30 март 2013}}</ref> Горни Дисан е мало село кое е во состојба на целосно раселување. Односно, селото повеќе не е постојано населено во текот на целиот период на годината, туку е само посетувано од неговите некогашни жители во текот на викендите или во текот на летните месеци. Од средината на шеесеттите години на XX век бележи постојан пад на бројот на населението, па така во 1961 година тоа броело 322 жители, а во 1994 се намалил на 25 жители.<ref name="енциклопедија" /> Во основа селото денес повеќе не е населено, односно во него постојано живеат само десетина постари жители кои се занимаваат со овоштарство и сточарство. Сепак во Горни Дисан има неколку викендици и новоизградени куќи на некогашни жители и луѓе кои водат потекло од селото, а кои имаат лозја и земјоделски имоти коишто ги обработуваат. Во пролетниот, летниот и раниот есенски период селото има и до педесетина и повеќе привремени жители, иселеници во [[Неготино]], [[Кавадарци]] и околните поголеми села, кои обработуваат лозја, овоштарници или чуваат стока. Според последниот попис од 2021 година, во селото немало жители. {{Пописи|448|280|281|315|322|173|59|35|25|11|0}} === Родови === Селото Горни Дисан, отсекогаш било населено исклучиво со [[Македонци|македонски]] [[Православие|православни христијански]] родови. Според податоци од 1914 година во селото живееле следните македонски родови. Најстари родови кои се основачи или ''„темејлии“'', дојдени од [[Долни Дисан]] се: ''Ѓорговци'', ''Ристовци'', ''Марковци'' сите слават Свети Никола, ''Атанасовци'', ''Карафилевци'', ''Саботковци'' сите слават Свети Атанасиј.<ref name="раец" /> Подоцнежни доселени македонски родови се: ''Тотковци'' дошле двајца втори братучеди од с.&nbsp;[[Бојанчиште]] под Кожуф во 1897 и 1919 година, ''Брдаровци'' дошле од с.&nbsp;[[Страгово]] во 1906 година.<ref name="раец" /> Македонски семејства и родови од Горни Дисан се и ''Јанчевци'', ''Шапчеви'', ''Давчеви''.<ref name="кажување" /> == Општествени установи == [[Податотека:Гробишта и камбанарија на црквата во „Горни Дисан“.JPG|мини|десно|300п|Поглед на влезот на црквата „Св. Никола“]] Во селото Горни Дисан постојат следниве објекти на општествени установи: * Поранешно основно училиште — старото училиште денес е претворено во [[Планинарски дом „Горни Дисан“|планинарски дом]], со кој управува планинарското спортско друштво „Антигонеа“ од [[Неготино]]. Планинарскиот дом е дел од големата обележана планинарска патека, која од [[Неготино]], минувајќи низ Горни Дисан, од кон селото [[Страгово]] и планинарскиот дом „Драгаја“ од каде што продолжува сѐ до врвовите Зеленбрег и Дудица и ски-центарот на падините на планината [[Кожуф]]. == Самоуправа и политика == Селото се наоѓа во [[Општина Неготино]], која била една од ретките општини во Македонија, која не била воопшто менувана во поглед на нејзините граници со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Неготино. Селото припаѓало на општината Неготино и во периодот 1957-1962 година. Во периодот 1952-1955, селото се наоѓало во рамките на тогашната Општина Долни Дисан, во која покрај селото Горни Дисан, се наоѓале и селата Вешје, Долни Дисан, Прждево и Тремник. Општината Долни Дисан постоела и во периодот 1950-1952 година. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 1230 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместени во просториите на месна зедница.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 3 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> * [[Црква „Св. Никола“ - Горни Дисан]] — главна и единствена селска црква, изградена во XIX век. Се наоѓа на околу 400 метри во долот под селото, веднаш од десната страна над самиот пат. == Редовни настани == Селската слава е посветена на патрониот празник на светецот на црквата [[Свети Никола]]. Во минатото кога селото имало повеќе постојано население се прославувала зимната слава Свети Никола на 19 декември. Од пред 2-3 години, поради временските услови, некогашните жители со потекло од селото, се собираат и го прославуваат летниот празник Свети Никола на 18 мај.<ref name="кажување" /> == Личности == '''Личности родени во Горни Дисан:''' * [[Диме Поп Атанасов]] — македонски борец во [[НОБ]]. Загинал во Горни Дисан во 1941 година како прва жрвта на бугарскиот фашистички окупатор во [[Македонија]]. * [[Лоза Кадрова]] (1890-) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] <!--== Култура и спорт ==--> == Иселеништво == Населението на Горни Дисан главно се раселило во подолното село [[Долни Дисан]], [[Тимјаник]]<ref name="кажување" /> и во градовите [[Неготино]] и [[Кавадарци]]. == Галерија == <gallery> Податотека:Двор во „Горни Дисан“.JPG|Дрвена порта пред автентична куќа од селото Податотека:Куќа во „Горни Дисан“ 10.JPG|Куќа во Горни Дисан Податотека:Stara-kukja-Gorni-Disan-MK.JPG|Куќа во Горни Дисан Податотека:Куќа во „Горни Дисан“ 8.JPG|Куќа во Горни Дисан Податотека:Куќа во „Горни Дисан“ 9.JPG|Куќа во Горни Дисан Податотека:Куќа во „Горни Дисан“ 11.JPG|Чардак на една од куќите во селото Податотека:Куќа во „Горни Дисан“ 3.JPG|Стара камена куќа во селото Податотека:Куќа во „Горни Дисан“ 4.JPG|Стара руинирана куќа Податотека:Патоказ во шумата кај селото Горни Дисан.JPG|Патоказ во селото Податотека:Куќите и шумата во Горни Дисан.JPG|Поглед кон селото при неговиот влез на патот Податотека:Planinarski-Dom-G.Disan.JPG|Старото основно училиште, а денес планинарски дом Податотека:Патека кон некои од куќите во Горни Дисан 1.JPG|Патека во селото Податотека:Поглед кон планинските предели од селото Горни Дисан.JPG|Поглед кон планините над селото Податотека:Реката во Горни Дисан.JPG|Дисанска Река </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Gorni Disan}} {{Општина Неготино}} [[Категорија:Горни Дисан| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Неготински села]] [[Категорија:Села во Општина Неготино]] [[Категорија:Раселени села во Македонија]] 4i4alj50tetr8sp2b57uompa0c9h8cy Долни Дисан 0 10587 5567642 5335664 2026-05-31T09:49:11Z Forbidden History 89259 /* Личности */ 5567642 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Долни Дисан | слика = Поглед од врвот на ридот кон селото „Долни Дисан“.JPG | големина на слика = 300п | опис = Поглед на Долни Дисан | општина = {{општинскигрб|Општина Неготино}} | регион = {{грб|Вардарски Регион}} | население = 891 | година = 2002 | поштенски број = 1443 | повикувачки број = 043 | надморска височина = 280 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=25 | lat_sec=40 | lon_dir=E | lon_deg=22 | lon_min=05 | lon_sec=44 | слава = [[Свети Архангел Михаил|Арангеловден]] | мрежно место = | карта = Долни Дисан во Општина Неготино.svg }} '''Долни Дисан''' — село во [[Општина Неготино]], во околината на градот [[Неготино]]. == Географија и местоположба == [[Податотека:Панорама на Долни Дисан 2.JPG|мини|лево|300п|Поглед на Долни Дисан под ридот Венец]] [[Податотека:Поглед кон селото „Долни Дисан“ 2.JPG|мини|лево|300п|Долното маало на селото Долни Дисан]] Селото Долни Дисан се наоѓа во непосредната близина јужно од градот [[Неготино]], на оддалеченост од околу 8 (13) километри по асфалтиран автомобилски пат кој води преку селото [[Тимјаник]]. Долни Дисан е сместено во северниот дел на областа Витачево,<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија: географски, демографски, и аграрни обележја|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|pages=103}}</ref> односно на допирот на подножјето на оваа висорамнина со дното на [[Тиквеш]]ката котлина. Сместено е во долот на [[Дисанска Река]] во подножјето на ридот Венец висок 409 метри, кој се издигнува над нејзиниот лев брег. Долни Дисан е расположено на надморска височина од 280 метри<ref name="енциклопедија" />, од сите страни опкружен со претежно ридско земјиште на кое се наоѓаат бројни лозови насади. Опкруженоста со ридови погледната од повисоко има изглед на Венец поради што ридскиот предел го носи тоа име. Во селото има десетина бунари и чешми со многу убава и студена вода.<ref name="раец">{{наведена книга|last=Радовановиќ |first=Воислав|editor=Јасминка Јанева (превод)|title=Тиквеш и Раец|edition=2011 (превод)|year=1914|publisher=Култура |pages=185, 204, 331-333}}</ref> Една од најсилните чешми се нарекува Малавица, а останати се Горна, Долна и други.<ref name="кажување">Според кажување на Ванчо, жител на Долни Дисан, со потекло од Чемерско. Забележале Марио Шаревски, Тони Ристовски и Никола Цибрев на 10 април 2015</ref> За нивната вода постои предание дека дотекува од планината [[Кожуф]] откако [[Крали Марко]] со својот меч направил повеќе процепи сè до [[Демир Капија]] и така ја пуштил водата да тече во [[Тиквеш]]ијата.<ref name="кажување" /> Поради честите големи штети што ги предизвикувала Дисанска Река при своите надоаѓања, куќите се повлечени понастрана од нејзините брегови и се поделени во Баково, Горно, Долно и Средно Маало од нејзината лева и Оџино од нејзината десна страна. Атарот е мошне голем и се допира до територијата на [[Општина Кавадарци]] при што зафаќа простор од 30,8&nbsp;км<sup>2</sup> на кои обработлвото земјиште зазема површина од 1.363,5 хектари, на пасиштата отпаѓаат 1.511,7&nbsp;ха, а на шумите само 29,1&nbsp;ха.<ref name="енциклопедија" /> На делови од атарот на селото има солена почва која нуди идеални услови за сточарство<ref name="кажување" />, а која пак е остаток од геолошките промени кога во минатото овие простори биле под морска вода. На потегот [[Змијавец (Долни Дисан)|Змијавец]]<ref name="кажување" />, се пронајдени мамутски и фосилни остатоци од коски од [[камила|камили]], [[жирафа|жирафи]], [[лав]]ови, [[хиена|хиени]], [[мастодонт]]и (предци на слоновите) и [[трипрсен коњ|трипрсни коњи]] (хипариони), стари десет милиони години. Околу врвот на ридот Венец, западно од селото има слаба пошуменост од зимзелени дрвја, додека целиот останат атар на селото е речиси без дрвна растителност со исклучок на неколку дрвја крај реката и во центарот на селото. == Историја == {{Повеќе слики |direction = horizontal | width = 250 |image1 = Поглед кон селото „Долни Дисан“ 5.JPG| caption1 = Поглед кон средното маало со училиштето и задружниот дом кој е седиште на повеќето општествени установи<br> |image2 = Центарот на Долни Дисан.JPG| caption2= Центарот на селото<br> }} [[Податотека:Дисансредселоснег јануари 2022.jpg|мини|Сред село јануари 2022]] Сместено во многу познат крај кој изобилува со многу археолошки наоѓалишта од древната историја, во околината на Долни Дисан население имало уште од најдамнешните антички времиња. Селото Долни Дисан е доста старо село и според историските записи и преданија тоа е постаро од соседното [[Горни Дисан]], кое е основано во XVIII век од жители на Долни Дисан кои избегале и таму се засолниле од чумата. За Долни Дисан меѓу населението се смета дека е ''староземанско'' односно е настанало и постоело уште пред доаѓањето на турските поробувачи.<ref name="раец" /> Во тие поодамнешни времиња, сѐ до основањето на [[Горни Дисан]], селото го носело само името Дисан. Кон крајот на XVII век по завршувањето на [[Карпошево востание|Карпошевото востание и Австриско-турската војна]] целиот крај го зафаќаат големи неприлики и промени, одмазднички напади на турските војски, муслиманите и неколку грабачки наезди и упади на ''Арнаути'' при што дошло до уништување на тогашното управно средиште на Тиквешијата - гратчето ''Хоово'' од каде еден дел од неговото население се преселило во Долни Дисан. Во исто време кон крајот на XVII век настанал голем и насилен процес на исламизација („потурчување“) на многу христијански села во рамнината на Тиквешката котлина, предводен од некојси ''Карапаша'' кој од [[Дебар]] се населил во [[Сопот (Кавадаречко)|Сопот]], при што меѓу другите било опфатено и селото Долни Дисан, кое во тоа време се викало само Дисан.<ref name="раец" /> [[File:Ранохристијанска нагробна плоча - Д.Дисан.jpg|thumb|мини|десно|Ранохристијанска нагробна плоча пронајдена во Долни Дисан]] Во 1785 година во Долни Дисан се населил богаташот Махмут-ага од местото Ич Ил Кабаси во областа [[Конија (покраина)|Конија]] во [[Мала Азија]] при што во 1790 година доселил извесен број свои соплеменици со чија помош подоцна извршил масовна исламизација на македонското население во овој крај.<ref name="исламизација">{{наведена книга|last=Лиманоски|first=Нијази|authorlink=Нијази Лиманоски|title=Исламизацијата и етничките промени во Македонија|year=1993|publisher=Македонска книга|location=Скопје|page=45}}</ref> Богаташот Махмут-ага чиј имот со висока кула и широки конаци го чувале голем број платени војници, многу ги малтретирал христијаните во селото терајќи ги да му го пасат добитокот на ангарија, да му носат дрва за горење и вода, им наметнувал свои даноци со единствена цел да го прифатат исламот при што во периодот од 1790 до 1830 година во Долни Дисан биле исламизирани над 200 македонски семејства.<ref name="исламизација" /> Во тоа време важно било да се наметне исламската вера, па така населението си го задржало својот [[македонски јазик]] при што со изградбата и на џамија во 1812 до 1820 година биле исламизирани половината жители на селото.<ref name="исламизација" /> Во XVIII век во целиот предел фатила чумата, при што жителите на селото избегале во збегот под [[Витачево]], каде еден дел од нив го основале селото Горни Дисан, а останатиот дел се вратиле назад.<ref name="раец" /> Иако и христијаните и муслиманите биле [[Македонци]] и зборувале ист јазик, а некои дури биле и во подалечни роднински врски, сепак поради политичките прилики и изразитата нетрпеливост, христијаните постепено се раселувале. Главна причина за тоа било што христијаните како и муслиманите отпрвин биле на „својско“ (на своја земја), па подоцна вторите ги „опљачкале“.<ref name="раец" /> Околу [[1870]] година во селото Долни Дисан имало уште околу 60 христијански куќи од семејствата кои се вратиле заедно со муслиманите од збегот.<ref name="раец" /> Сепак за период од околу 40 години до крајот на турското ропство меѓу 1912 и 1914 бројот на христијански куќи во Долни Дисан опаднал на само 3.<ref name="раец" /> До крајот на турското владеење во селото имало повеќе чифлици и беговски кули, а селаните работеле најмногу како орачи.<ref name="раец" /> Додека во селото имало повеќе христијани доста развиено било и сточарството. Селото ''Дисан'' во својот патопис за [[Тиквеш]] насловен како „Љубљано-Пеонија“ објавен на 12 февруари [[1855]] година го споменува и македонскиот просветител [[Јордан Хаџи-Константинов - Џинот]].<ref>Хаџи Константинов, Јордан - Џинот. ''Избрани страници'' - приредил Блаже Конески - Скопје, Мисла, 1987&nbsp;г. стр. 71</ref> За време на [[Балкански војни|Балканските војни]] во 1913 година селото броело 210 куќи при што било запалено и изгорело.<ref name="раец" /> Уште за време на [[Балкански војни|Балканските војни]] во 1912/1913, 36 муслимански куќи избегале од селото во [[Турција]].<ref name="раец" /> По завршувањето на Балканските и [[Прва светска војна|Првата светска војна]] во периодот од [[1918]] и [[1919]] година, започнува уште помасовно иселување на муслиманите и доселување на [[Македонци]] христијани од повисоките тиквешки „Горни Села“ како [[Чемерско]], [[Конопиште]], [[Бојанчиште]], [[Бохула]], [[Драдња]] под планината [[Кожуф]], од областа [[Мариово]] како и на [[Македонци]] пребегнати или протерани од областа [[Меглен]] зад планината Кожуф во [[Егејска Македонија]] со нејзиното потпаѓање под [[Грција]].<ref name="кажување" /> Во ова време со доселувањето на Македонците христијани од поткожуфските села и областа Меген во егејскиот дел на [[Македонија]] е изградена селската црква „[[Црква „Св. Архангел Михаил“ - Долни Дисан|Свети Архангел Михаил]]“.<ref name="кажување" /> Според градбата црквата наликуван на храмовите во Битолско, [[Мариово]] и егејска [[Македонија]] и се разликува од оние во останатите цркви во селата во Тиквешијата и Повардарието. До тоа време во селото постоела разрушена христијанска црква. Заклучно со педесеттите и шеесеттите години на XX век, речиси целосно се иселува муслиманското население, а продолжува доселувањето на бројно македонско христијанско население од околните повисоки села [[Горни Дисан]], [[Вешје]] и други, при што селото се здобива со својот денешен чисто македонски и христијански лик и непрестајно расте и се развива во голема и уредена населба со повеќе општествени установи. [[Диме Поп Атанасов]] бил учесник во НОБ и е првата жртва на бунтовната Тиквешија, против најновата бугарска окупација од 1941 година (загинува на 11 јуни 1941 година, на само месец и половина од окупацијата на Македонија). Во непосредна близина на селото е смртно погоден Диме Поп Атанасов каде што денес е поставен и негов споменик во негова чест во чест на првата жртва од Тиквешијата во [[Народноослободителна борба во Вардарска Македонија|Народнoслободителната борба]] (НОБ). Во 2014 година центарот на селото добил [[партер]]но [[хортикултура|хортикултурно]] уредување со [[бекатон]]ски коцки, [[урбана опрема]] и [[клупа|клупи]], скали, [[жадриниера|жардиниери]] и др.<ref>{{наведени вести|url=http://vecer.mk/makedonija/parterno-ureduvanje-na-centarot-vo-dolni-disan|title=Партерно уредување на центарот во Долни Дисан|date=13 февруари 2014|work=[[Вечер (дневен весник)|Вечер]]|accessdate=12 април 2015}}{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Потекло и значење на името === [[Податотека:Дисанска Река низ Долни Дисан.JPG|мини|300п|[[Дисанска Река]] низ селото]] Потеклото и значењето на името Долни Дисан, доаѓа од македонскиот јазик најверојатно од глаголот ''дише'', како што наведуваат толкувањата на преданијата за неговиот настанок. Според предание и толкување прибележано во селото, некој поп од [[Мариово]] откако го посетил овој крај раскажувал за местата со најубав воздух, каде најубаво се ''дише'', па оттаму настанало името ''Дисан''.<ref name="кажување" /> Во друго предание и толкување прибележано во соседното село [[Горни Дисан]], името ''Дисан'' доаѓа поради тоа што околината на селото изобилува со многу вода, која поради испарување (кондензација) прави местото да изгледа како да „''дише''“.<ref>Според кажување на Димо Димов (р. 1953) од Кавадарци и Вано Јанев (р. 1951) од Неготино, со потекло од селото. Забележале Марио Шаревски, Тони Ристовски и Никола Цибрев на 10 април 2015</ref>. Со оглед на природно-географските одлики на местоположбата во кои се наоѓаат селата Долни и [[Горни Дисан]] вовлечени во долот на Дисанската Река, богат со извори под шумовитите падини на ридот Венец во подножјето на висорамнината Витачево, овие толкувања за дишењето на убавиот воздух и вода, се сосема точни и не се далеку од вистината. == Стопанство == [[Податотека:Винарска визба „Венец“ во село Долни Дисан 1.JPG|мини|300п|Винарницата „Венец“ во Долни Дисан]] [[Податотека:Винарска визба „Венец“ во село Долни Дисан 2.JPG|мини|300п|Винарницата „Венец“ и модерни трла за овци на сточарската фарма во Долни Дисан]] Според составот на атарот селото Долни Дисан има полјоделско-сточарска функција. Убедливо најразвиена стопанска гранка со која се занимаваат сите жители на селото е лозарството. Во целата [[Тиквешија]], [[Македонија]], па и во странсто, Долни Дисан е едно од најпознатите и надалеку прочуени лозарски места со најголемите производители на најдобри и најквалитетни [[вино|вина]] и [[ракија|ракии]]. Селото Долни Дисан е познато и дека во повеќе наврати во поранешна [[Југославија]] со медали е одликувано за производство на најдоброто десертно (трпезно) грозје.<ref name="ReferenceA">Според кажување на жители на Долни Дисан. Забележале Марио Шаревски, Тони Ристовски и Никола Цибрев на 10 април 2015</ref> На бројните лозови насади се одгледуваат домородните - автохтони сорти како „[[станушина]]“, „[[кратошија]]“, „[[вранец]]“, а многу од винарските визби се снабдуваат со грозје токму од овој реон, а нивниот „вранец“ важи за најквалитетен во [[Македонија]]. Селото Долни Дисан уште од дамнина е познато по доцната берба на грозје и производството на „подмрзнато“ или „ледено“ [[вино]]. Долни Дисан е исто така познато по неговите специјалитети „маџум“ (практично екстракт од шира), и „рачели“ (сечена тиква, маџум и сусам), специјалитети кои и лекарите ги препорачуваат како лек за жолтица, за јаловост и слично. Се разбира, тука е и гроздовиот мед. Во рамки на земјоделскиот комбинат во селото во 1950 и 1953 е изградена винарницата „Венец“, која денес е во приватна соспственост и вработува 100 луѓе. Имено, во ова село функционарира земјоделски комбинат „Венец“, чија основна преокупација, во суштина, е грозјето и пред сè наливното вино. „Венец“ од минатата година почнува да се етаблира и како визба која произведува вино во шишиња од брендот - „Дисан“. Голем број на поединечни лозари секоја недела по неколку денови продаваат големи количества вино и ракија на Зелениот и други пазари во [[Скопје]]. Покрај лозарството, од земјоделството на доста големи површини се одгледува и жито, најмногу пченица, но исто така и јачмен, претежно на пределот десно од патот. Поголем дел од домаќинствата се занимаваат и со градинарство особено многу со одгледување на [[патлиџан]]и („домати“).<ref name="ReferenceA"/> кои се откупуваат и продаваат на големо по пазарите низ [[Македонија]], како и [[пиперка|пиперки]], [[кромид]], [[лук]], [[краставица|краставици]] во помали размери. Поради идеалните почвени и климатски услови значаен дел од населението се занимава со сточарство, најмногу со одгледување на кози и овци. Заради солената почва, бујната трева и топлата клима во овој крај често на зимување се носат стадата од западна Македонија, поради што на влезот од селото, на десниот брег на Дисанска Река наспроти винарницата „Венец“ постојат поголеми трла и сточарски станови за овци.<ref>Според кажување жители на Долни Дисан. Забележале Марио Шаревски, Тони Ристовски и Никола Цибрев на 10 април 2015</ref> Поради големината и уреденоста на селотово Долни Дисан работат и неколку продавници, ресторани и угостителски објекти, работилници, трговски и занаетчиски дуќани, а на ширината на плоштадот во селото се одржува и мал пазар на кој жителите продаваат од своите земјоделски производи: патлиџани пиперки, кромид итн. == Население == [[Податотека:Tikveshija-Negotinsko-MKD.JPG|мини|десно|300п|Глетка од околината на селото со бројните лозја]]Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 950 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_40_40-41_VODENA_(EDESSA)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref>{{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|1304 |1953|1420 |1961|884 |1971|967 |1981|971 |1991|1009 |1994|991 |2002|931 |2021|891 }} Според пописот од 2002 година во Долни Дисан имало 931 жител, од кои 903 [[Македонци]], 15 [[Турци]] и 6 [[Срби]]. Во однос на бројот на жителите Долни Дисан е голема населба со позитивно салдо. Во 1961 година селото броело 884 жители, а во 1994 година бројот се зголемил на 991 жител од кои 961 [[Македонец]], 15 [[Турци]] и 10 [[Срби]].<ref name="енциклопедија" /> Иако е забележан мал пад на населението меѓу двата последни пописи, сепак Долни Дисан во моментов бележи пораст на бројот на жители со прилично голем број на млади луѓе, деца и новороденчиња, што се должи на многу поволните стопанско-економски и инфраструктурни услови. На игралиштето, плоштадот, дворовите и уличките по целото село забележителен е навистина големиот број на деца и млади. Според бројот на жителите Долни Дисан е четврто по големина село во [[Општина Неготино]]. Според последниот попис од 2021 година, во селото живеел 891 жител, од кои 843 [[Македонци]], 3 [[Македонски Албанци|Албанци]], 32 [[Македонски Турци|Турци]], 4 останати и 9 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|1556|320|1304|1420|884|967|971|1009|991|931|891}} === Родови === Долни Дисан речиси целосно и исклучиво е населено со [[Македонци]] од [[Православие|православна христијанска]] вероисповед. Од некогашното муслиманско население се останати уште само 4-5 куќи со претежно стари лица кои живеат во многу добри односи со останатото население, односно Македонците во селото. Најстар македонски род кој живеел уште од основањето во отоманско време па сè до денес се родот ''Нојкови''.<ref name="кажување" /> Во 1914 се забележани следните македонски христијански родови чии потомци и денес живеат во Долни Дисан: ''Пиштоловци'' и ''Јанчевци'' се староседелци кои слават Св. Богородица Пречиста, а родот ''Цветковци'' се доселиле од Ракле во средината на XIX век.<ref name="раец" /> Македонски родови и семејства кои денес живеат во Долни Дисан се: ''Трајкови,'' ''Димови'', ''Стојанови'', ''Јаневи'', ''Атанасови'', ''Лазови'', ''Јованови'', ''Лалеви'', ''Јошеви'', ''Оѓеви'', ''Бојкови'', ''Џамбазови'', ''Ристови'' / ''Ристовски'', ''Јанчеви'', ''Лапчеви'', ''Станоеви'', ''Марковачеви'', ''Шишкови'', ''Шепендиеви'', ''Доневи'', ''Ничкови'', ''Ѓорѓиеви'', ''Колеви'', ''Ќимови'', ''Мицеви'', ''Мајсторови'', ''Тодорови'', ''Мелови'' и др. == Општествени установи == [[Податотека:Основно училиште во село Долни Дисан 2.JPG|мини|десно|300п|Поглед на основното училиште „Гоце Делчев“ во селото]] Како поголемо и доста уредено село, во Долни Дисан постојат и работат повеќе објекти на општествени установи: * [[ПУ „Гоце Делчев“ - Долни Дисан]] — целосно деветгодишно основно подрачно училиште со голема обновена училишна зграда во центарот на селото во чиј двор има убаво уредено детско игралиште со лулашки. * Водна заедница на водостопанството од ХМС „Тиквеш“ — канцеларија на двете водни заедници „Дисан-Тремник“ и „Тимјаник 2“ со седиште во зградата на месната заедница (задружен дом) во центарот на Долни Дисан. * Клуб на пензионери со седиште во зградата на месната заедница (задружен дом) во центарот на Долни Дисан. * Месна заедница * Филијала на [[Македонска пошта]] * Здравствен дом - [[амбуланта]] со јавни и приватни ординации == Самоуправа и политика == Селото се наоѓа во [[Општина Неготино]], која била една од ретките општини во Македонија, која не била воопшто менувана во поглед на нејзините граници со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Неготино. Селото припаѓало на општината Неготино и во периодот 1957-1962 година. Во периодот 1952-1955, селото било седиште на тогашната Општина Долни Дисан, во која покрај селото Долни Дисан, се наоѓале и селата Вешје, Горни Дисан, Прждево и Тремник. Општината Долни Дисан постоела и во периодот 1950-1952 година. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 1227 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместени во просториите на основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 726 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Црква „Св. Архангел Михаил“ во „Долни Дисан“ 1.JPG|мини|десно|300п|[[Црква „Св. Архангел Михаил“ - Дисан|Црквата „Св. Архангел Михаил“]]]] [[Податотека:Некогашна џамија во „Долни Дисан“ 3.JPG|мини|десно|300п|Некогашната џамија во селото]] ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> * [[Црква „Св. Архангел Михаил“ - Дисан|Црква „Св. Архангел Михаил“]] — изградена на место на стара разрушена црква во периодот 1918/1919 со доселувањето на население од поткожуфските тиквешки села и од областа [[Мегленци|Меглен]] во [[Егејска Македонија]]. Има карактеристичен архитектонски стил на градба, различен од сите црковни храмови во околината. ;Џамии * Џамија во Долни Дисан — целосно руинирана и од која се останати само минарето и мал дел од главниот објект ;Палеонтошки наоди Во Природонаучниот музеј велат дека во селото се присутни остатоци од пикермиската фауна и оти селаните нашле коска од камила, стара од пет до десет милиони години. Во близина на Неготино, на околу двесте метри од последната куќа на селото Долни Дисан, месните жители случајно откриле коски од [[камила|камили]], [[жирафа|жирафи]], [[лав]]ови, [[хиена|хиени]], [[Мамут|мастодонти]] (предци на слоновите) и [[трипрсен коњ|трипрсни коњи]] (хипариони), стари десет милиони години. Вработените од [[Природонаучен музеј на Македонија|Природонаучниот музеј]] велат дека тоа се остатоци од пикермиската фауна и оти селаните нашле коска од камила, долга околу еден метар, стара од пет до десет милиони години. Селанец што сакал да го прошири патот сосема случајно со [[рало]] ги откопал коските. Во неготинскиот крај често се среќаваат остатоци од пикермиската фауна, но овојпат е интересно тоа што покрај многуте мали коски, најдовме една невообичаено голема коска со зглоб и речиси цела шепа од камила. Во Македонија, пикермиската фауна има и свој белег тоа е [[хипарион]]от - предокот на коњот кој имал три прсти. Остатоци од [[пикермиската фауна]] има во Бугарија, Грција, Романија, Турција, Русија, Германија па дури и во Шпанија. Во земјава често се среќаваат коски од најголемиот цицач мастодонт, но и на [[Еланд (антилопа)|антилопи]], [[Зебра|зебри]], [[Хиена|хиени]], [[лав]]ови и многу [[Носорози (род)|носорзи]] - вели Гуте Младеновски, кустос во Природонаучниот музеј. Во музејската збирка сега има сочувани прешлени, коски од нозе, ребра и черепи од тој период. Младеновски вели дека ако надлежните обезбедат доволно пари, експертите од Музејот, со мала поддршка од странски експерти, би можеле да го направат и првиот скелет на хипарион или мастодонт со коски стари десет милиони години. На софискиот Универзитет е изложен мастодонт. Скелетот е огромен и изгледа фасцинантно. Вистинско богатство е една земја да има таков скелет. == Редовни настани == Прослава на патрониот празник на селската црква „Свети Архангел Михаил“ - Арангеловден, што воедно е и селска слава. == Личности == '''Личности родени во Долни Дисан:''' * [[Слава Бунгурова|Слава Т. Бунгурова]] (1894-1975) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] * [[Ристо Давчевски]] (р. 1935) — македонски поет, раскажувач, романописец, драмски автор, писател за деца. '''Личности''' '''поврзано со Долни Дисан:''' * [[Митра Кабранова|Митра Делова Кабранова]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] * [[Талјана Кабранова]] — учесник во НОВ на Македонија == Култура и спорт == * [[ФК Венец]] == Иселеништво == Беше споменато дека уште во 1912/1913 околу 36 куќи се иселиле во [[Турција]], а до шеесеттите години на XX век таму се иселило речиси целото муслиманско население од Долни Дисан кое било со македонско потекло, а меѓу нив имало поисламени староседелци. Македонски мусимански родови кои живееле и се иселиле од Долни Дисан биле: ''Спаијовци, Чопаловци, Баковци, Хаџи-Зуберовци, Макачевци, Буразерчевци, Пиковци, Рибаровци, Чучуковци, Арифковци, Дашковци-Чамовци, Ѓошковци, Смиланчевци, Станковци, Јуруковци, Пундевци, Џековци, Ленковци, Лебаровци, Крковци'' и др.<ref name="раец" /> Од македонските христијани доселени во поново време нема поголеми оселувања, освен неколку ретки во [[Неготино]],[[Тимјаник]], [[Кавадарци]] и [[Скопје]]. == Галерија == <gallery> Податотека:Основно училиште во село Долни Дисан 1.JPG|Предната страна на основното училиште „Гоце Делчев“ во селото Податотека:Основно училиште во село Долни Дисан.JPG|Влезот на основното училиште „Гоце Делчев“ во селото Податотека:Влeзот на црквата „Архангел Михаил“ во „Долни Дисан“ 1.JPG|Влезот во црквата Податотека:Некогашна џамија во „Долни Дисан“ 1.JPG|Разурнатата џамија во селото Податотека:Џамија во „Долни Дисан“ 1.JPG|Поглед на некогашната џамија во селото Податотека:Врвот на минарето на џамијата во „Долни Дисан“.JPG|Врвот на минарето Податотека:Поглед кон џамијата од врвот на ридовите во „Долни Дисан“.JPG|Поглед кон џамијата од врвот на спротивниот рид Податотека:Винарска визба „Венец“ во Долни Дисан.JPG|Винарската визба „Венец“ и нејзините помошни објекти Податотека:Мовче на Дисанска Река во Долни Дисан.JPG|Мовче на Дисанска Река Податотека:Куќа во „Долни Дисан“ 1.JPG|Куќа во селото Податотека:Куќа во „Долни Дисан“ 2.JPG|Куќа во селото Податотека:Стара куќа во „Долни Дисан“.JPG|Куќа во селото Податотека:Панорама на дел од селото Долни Дисан.JPG|Дел од селото Податотека:Панорама на Долни Дисан.JPG|Поглед на дел од селото </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Dolni Disan}} * [http://advenec.com.mk/index.html Официјално мрежно место на винарницата „Венец“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150329060530/http://advenec.com.mk/index.html |date=2015-03-29 }} {{Општина Неготино}} [[Категорија:Долни Дисан| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Неготински села]] [[Категорија:Села во Општина Неготино]] 39tw9tu78qlz8bb4fcmy2a8fye2t6us Уланци 0 10712 5567641 5164268 2026-05-31T09:48:10Z Forbidden History 89259 /* Личности */ 5567641 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | слика= | име= Уланци | регион={{грб|Вардарски Регион}} | општина= [[Општина Градско]] | население= 51 | година= 2002 | поштенски број= | надморска височина=120 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=35 | lat_sec=17 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=56 | lon_sec=34 | карта = Уланци во Општина Градско.svg | мрежно место= }} :''За кочанското село со сличен назив видете [[Уларци]]'' '''Уланци''' — село во [[Општина Градско]], во околината на градот [[Велес]]. == Географија и местоположба == Селото се наоѓа веднаш на левиот брег на реката [[Вардар]], спроти селото [[Градско]] во источниот дел на истоимената општина. Уланци е рамничарско село и лежи на надморска височина од 120 метри. Веднаш до селото, во Вардар се наоѓа островот [[Уланци (остров)|Уланци]], втор по големина речен остров во Македонија и трет воопшто во земјата, чија површина изнесува 5 хектари.<ref>{{наведено списание|last=Милевски|first=Ивица|date=2013|title=За островите во Република Македонија|url=http://www.igeografija.mk/MGD/Razgledi-47-2013/03-Ivica-islands.pdf|journal=Географски разгледи|volume=47|pages=}}</ref> == Историја == Уланци е стара населба. Бидејќи е во близина на античкиот град [[Стоби]], за кој се претпоставува дека се протегал на двете страни на реката [[Вардар]] сè до утоката на [[Црна Река]], на местото на селото имало населби уште во античко време. Денешното село Уланци најверојатно е настанато како чифлик во периодот на Отоманското владеење. == Стопанство == Главна и доминантна стопанска гранка на населението е полјоделството. Најзастапено е одгледувањето на пиперките (зелените пиперки), доматите, кромидот, а застапена е и пченицата и одгледувањето на тутун и винова лоза. Во зимскиот период во околината на селото на зимување доаѓаат стада овци од [[Западна Македонија]]. == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|297 |1953|291 |1961|249 |1971|183 |1981|172 |1991|100 |1994|84 |2002|80 |2021|51 }} Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 300 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_36_40-42_KRIVA_PALANKA_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Според пописот од [[2002]] година, Уланци брои 80 жители. Од пописот од [[1994]] година, кога селото броело 84 жители, бележи благ пад на своето население за 4 жители (сите од [[Роми|ромска]] националност). Националниот состав на населението на Уланци е следниов: * [[Македонци]] 72 * Турци 7 * Срби 1 Според последниот попис од 2021 година, во селото живеел 51 жител, од кои 39 [[Македонци]], 10 [[Македонски Турци|Турци]] и 2 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|360|240|297|291|249|183|172|100|84|80|51}} === Родови === Уларци е мнозински македонско село. Според истражувањата од 1920-1924, родови во селото биле: * '''Староседелци:''' ''Грозановци (6 к.), Ицовци (4 к.), Ѓуровци (4 к.) и Миловци (2 к.)'' * '''Доселеници:''' ''Симиџијовци-Грци (1 к.)'' доселени се во почетокот на 19 век од селото [[Чебелево]] кај [[Јанина]], [[Грција]]; ''Дорнајовци (1 к.), Пецовци (1 к.) и Рковци (1 к.)'' доселени се почетокот на 19 век од селото [[Ногаевци]]; ''Маслинковци (1 к.)'' доселени се во 1870 година од селото Ногаевци, а таму во 1850 година од селото [[Градско]]; ''Гошовци (1 к.)'' доселени се во 1880 година од [[тиквеш]]кото село [[Бојанчиште]], а таму се доселиле од селото [[Витолиште]] во [[Мариово]] почетокот на 19 век; ''Јефтовци (1 к.)'' доселени се во 1880 година од селото [[Горно Чичево]]; ''Ангелковци (3 к.)'' доселени се во 1885 година од тиквешкото село [[Манастирец]]; ''Николовци (1 к.)'' доселени се од селото Манастирец во 1886 година; ''Трипчевци (1 к.)'' доселени се од селото Ногаевци во 1890 година; ''Парапиновци (1 к.)'' доселени се во 1890 година од селото Бојанчиште, а таму кон крајот на 18 век од мариовското село [[Полчиште]]; ''Пецовци (1 к.)'' доселени се во 1904 година од тиквешкото село [[Конопиште]]; ''Петревци (1 к.)'' доселени се во 1910 година од тиквешкото село [[Џидимирци (Неготинско)|Џидимирци]]; ''Деловци (1 к.)'' доселени се во 1913 година од селото Џидимирци, а таму почетокот на 19 век од селото Бојанчиште; ''Каравиловци (1 к.)'' доселени се 1913 година од селото Џидимирци; ''Гичевци (1 к.)'' доселени се во 1915 година од селото Ногаевци; ''Павлевци (1 к.)'' доселени се 1916 година од селото Џидимирци.<ref>{{Наведена книга|title=|others=Радовановиќ, Воислав. Тиквеш и Рајец.}}</ref> == Општествени установи == * [[Црква „Св. Никола“ - Уланци|Црква „Св. Никола“]] == Самоуправа и политика == === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 2220 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместени во просториите на спомен куќа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 66 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки наоѓалишта * [[Грамади (Уланци)|Грамади]] — населба од римско време * [[Димов Гроб (Уланци)|Димов Гроб]] — некропола од железно време * [[Крст (Уланци)|Крст]] — црква и некропола од средниот век * [[Србиново (Уланци)|Србиново]] — населба и некропола од доцноантичко време * [[Столот (Уланци)|Столот]] — населба од бронзено, железно и хеленистичко време * [[Страната (Уланци)|Страната]] — населба — викус од доцноантичко време * [[Топот (Уланци)|Топот]] — утврдена населба — опидум од римско време == Редовни настани == == Личности == '''Личности родени во Уланци:''' * [[Митра Кабранова|Митра Делова Кабранова]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] == Култура и спорт == == Иселеништво == == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр-авто}} {{Македонија-гео-никулец}} {{Општина Градско}} [[Категорија:Уланци| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Велешки села]] [[Категорија:Села во Општина Градско]] 3lo5mvefz3rw654t9dlnsm7b4kw1bnc Прждево 0 10809 5567647 5548894 2026-05-31T09:54:51Z Forbidden History 89259 /* Личности */ 5567647 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Прждево | слика = Поглед на Прждево 2.jpg | големина на слика = 300п | опис = Поглед на селото | општина = {{општинскигрб|Општина Демир Капија}} | регион = {{грб|Вардарски Регион}} | област = | население = 120 | година = 2002 | поштенски број = 1440 | повикувачки број = 043 | надморска височина = 230 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=25 | lat_sec=12 | lon_dir=E | lon_deg=22 | lon_min=09 | lon_sec=57 | слава = | мрежно место = | карта = Прждево во Општина Демир Капија.svg }} '''Прждево''' — село во [[Општина Демир Капија]], во близина на градот [[Демир Капија]]. == Потекло и значење на името == Пред основањето на селото, на денешната местоположба се наоѓала шума. Со населувањето на селаните, шумата нагло почнала да се сече, раскопува, како и да се гори густата шума. Горењето или „пржалењето“ на шумата било толку интензивно, што и буквално местото останало изгорено (пржалено), па и селото го добило името - Прждево. == Географија и местоположба == [[Податотека:Поглед во Прждево.jpg|мини|300п|лево|Сретселото]] Селото се наоѓа во западниот дел на територијата на [[Општина Демир Капија]], сместено на десниот брег на реката [[Вардар]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов |first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=27 септември 2021|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=242}}</ref> Селото е ридско, на надморска височина од 230 метри, а од градот [[Неготино]] е оддалечено 12 километри.<ref name="енциклопедија" /> Од градот [[Демир Капија]], селото е оддалечено 10 километри. Селото се наоѓа на место каде што се соединуваат [[Вешка Река]] и Лопатички Дол (Наново), сместено на благите падини на проширената долина. Прждево е затскриено зад еден рид од главниот пат. Во селото се наоѓаат чешмите: Чешало, Мамудица, Сулинар, Бурга, Сулинарка, Љутова, Коцова и Хуткина. Под месноста Лопатица се наоѓа изворот Наново, каде порано се наоѓале четири чешми. Иако селото има повеќе чешми и извори на вода, сепак во селото нема доволно вода во одредени периоди од годината.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Тиквеш и Раец|last=Радовановиќ|first=Воислав|publisher=|year=1924|isbn=|location=[[Белград]]|pages=326-329}}</ref> Месностите во атарот на селото ги носат следниве имиња: Тикленик, Рамниште, Ливадиште, Цуцул, Горна Лојза, Слапо Рамниште, Локва, Габровец, Даги Дол, Лопатица, Порови, Џаферица, Средни Рид, Калуѓера, Долна Лојза, Брегови, Врежот, Конанец, Слатина и Барје.<ref name=":0" /> Селото има збиен тип, поделено на три маала: Горно, Долно и Средно Маало.<ref name=":0" /> Покрај овие три маала, се споменуваат и Кршиплод и Масларково Маало. Прждево се одликува со традиционална градителска архитектура.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://opstinademirkapija.gov.mk/wp-content/uploads/2020/09/small-MK-Demir-kapija.pdf|title=Стратегија за развој на туризмот во Општина Демир Капија 2020-2024|work=[[Општина Демир Капија]]|accessdate=22 август 2021|archive-date=2021-05-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20210521153042/http://opstinademirkapija.gov.mk/wp-content/uploads/2020/09/small-MK-Demir-kapija.pdf|url-status=dead}}</ref> == Историја == Селото најпрво било христијанско, пред да доселат муслиманските родови кон крајот на {{римски|18}} век, кои избегале од селиштето Слатина поради нападите на [[Албанци|Арнаути]].<ref name=":0" /> Старото село Слатина била населба која се наоѓала на десниот брег на реката Вардар во близина на сегашното Прждево. На [[6 октомври]] [[1944]] година, при повлекувањето на германските фашистички единици, од селото бил извршен [[Масакр во Прждево|масакр врз населението]].<ref name=":02">{{Наведена книга|title=Аспекти на македонската борбена поезија|last=Манчевски Пинџур|first=Лазар|publisher=Култура|year=1988|isbn=398.87(497.17):940.534.97.7(049.3)|location=Скопје|pages=83-84}}</ref> == Стопанство == [[Податотека:Поглед на Прждево.jpg|мини|300п|десно|Влезот во селото]] Атарот зафаќа простор од 22,4&nbsp;км<sup>2</sup>. На него преовладува обработливото земјиште на површина од 1.243 [[хектар]]и, на пасиштата отпаѓаат 630 хектари, а шума речиси и да нема.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има полјоделско-сточарска функција. Во селото работат услужни објекти.<ref name="енциклопедија" /> Селаните биле добри земјоделци и во турско време работеле на свои ниви, распослани по ритчињата и во рамницата покрај Вардар. Во Прждево постоеле бројни дуќани.<ref name=":0" /> Денес, ова село е едно од поголемите производители на црвен пипер, во кое има фабрика за обработка, сушење и производство на пиперот. == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|636 |1953|628 |1961|668 |1971|609 |1981|484 |1991|331 |1994|316 |2002|235 |2021|120 }} Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Прждево имало 1.765 жители, од кои 500 [[Македонци]] христијани, 1.200 [[Македонци муслимани]] и 65 [[Роми]].<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 154.]</ref> По податоците на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] година во Прждево имало 560 жители.<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 104-105.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 550 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_40_40-41_VODENA_(EDESSA)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Селото е средно по големина, но со намалување на населението. Така, во 1961 година селото имало 668 жители, од кои 633 биле [[Македонци]], а 32 жители [[Македонски Турци|Турци]]. Во 1994 година, бројот се намалил на 316 жители, од кои 301 биле Македонци, 7 Турци и по четири жители [[Македонски Срби|Срби]] и [[Македонски Роми|Роми]].<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Прждево имало 235 жители, од кои: 210 [[Македонци]], 23 [[Македонски Турци|Турци]], 1 [[Македонски Срби|Србин]] и 1 останат.<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=4 септември 2021}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 120 жители, од кои 68 [[Македонци]], 2 [[Македонски Турци|Турци]], 33 [[Македонски Роми|Роми]], 1 останат и 16 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> Низ годините ова било вкупното население и етничка припадност на населението во Прждево: {| class="wikitable" |- ! Година ! Македонци ! Албанци ! Турци ! Роми ! Срби ! {{крат|Ост.|Останати}} ! {{крат|б.п.|Лица без податоци}} ! Вкупно |- style="text-align:center;" | 1948 | — | — | — | — | — | — | — | '''636''' |- style="text-align:center;" | 1953 | 592 | 0 | 28 | 4 | 0 | 4 | — | '''628''' |- style="text-align:center;" | 1961 | 633 | 0 | 32 | — | 1 | 2 | — | '''668''' |- style="text-align:center;" | 1971 | 523 | 19 | 58 | 0 | 6 | 3 | — | '''609''' |- style="text-align:center;" | 1981 | 419 | 0 | 26 | 0 | 3 | 36 | — | '''484''' |- style="text-align:center;" | 1991 | 296 | 0 | 12 | 12 | 6 | 5 | — | '''331''' |- style="text-align:center;" | 1994 | 301 | 0 | 7 | 4 | 4 | 0 | — | '''316''' |- style="text-align:center;" | 2002 | 210 | 0 | 23 | 0 | 1 | 1 | — | '''235''' |- style="text-align:center;" | 2002 | 68 | 0 | 2 | 33 | 0 | 1 | 16 | '''120''' |} <small>* Извор: [[Државен завод за статистика на Република Македонија]] (1948-2021), според податоци од официјалните пописи во соодветните години</small> === Родови === Прждево било мешано муслиманско-христијанско македонско село.<ref name=":0" /> Родови во селото: Според истражувањата на [[Воислав Радовановиќ]] во 1924 година родови во селото се: * '''Македонски христијани:''' **'''Староседелци:''' ''Масларковци'' (1 к.), ''Самарџијовци'' (1 к.), ''Боцевци'' (3 к.), ''Соколовци'' (4 к.), ''Марковци'' (1 к.), ''Катараловци'' (1 к.), ''Спидевци'' (1 к.), ''Коцовци'' (1 к.), ''Самарџијовци-Монтевци'' (2 к.), ''Кујунџијовци'' (1 к.), ''Пиперовци'' (1 к.), ''Поповци-Пинџеровци'' (12 к.), ''Тасевци'' (3 к.), ''Стефановци'' (1 к.) и ''Бошковци'' (1 к.). **'''Доселеници:''' ''Шоповци'' (1 к.), доселени се од [[Штипско]], кон крајот на XVIII век; ''Ваташани'' (1 к.), доселени се од селото [[Ваташа]]; ''Баровци'' (1 к.), доселени се од селото [[Барово (Демиркаписко)|Барово]]; ''Деловци'' (1 к.), доселени се од селото [[Војшанци]], а таму од селото [[Долни Дисан]]; ''Ориларци-Бањански'' (1 к.), доселени се од селото [[Оризари]], а таму од селото [[Бања]]; ''Атанасовци'' (2 к.), доселени се од селото [[Тремник]]; ''Стрмашовци'' (4 к.), доселени се од селото [[Драчевица (Демиркаписко)|Драчевица]], а таму од селото [[Стрмашево]]; ''Деловци'' (1 к.), доселени се од селото [[Вешје]], а таму од селото [[Ракета]]; ''Дојковци'' (1 к.), доселени се од селото [[Долни Дисан]] и ''Вешки'' (1 к.), доселени се од селото [[Вешје]]. * '''Македонски муслимани''' **'''Староседелци од старото село Слатина:''' ''Ќетиповци-Арслановци'' (17 к.), ''Татаровци'' (2 к.), ''Тронтевци'' (5 к.), ''Кадан-Аметовци'' (2 к.), ''Амет-Дрдовци'' (1 к.), ''Драма-Алијовци'' (1 к.), ''Башановци'' (2 к.), ''Салаховци'' (4 к.), ''Котлевци'' (3 к.), ''Мола Мемедовци'' (5 к.), ''Кара Алијовци'' (2 к.), ''Ускуновци'' (3 к.), ''Шунтевци'' (3 к.), ''Вејселовци'' (1 к.), ''Мамутаговци'' (4 к.), ''Бошњаковци'' (3 к.), биле дарежливи како Бошњаци, ''Беќировци'' (1 к.), ''Колазијовци'' (1 к.), ''Мамудовци'' (3 к.), ''Табаковци'' (1 к.), ''Амедовци'' (6 к.), ''Шетовци'' (2 к.), ''Гавренци'' (1 к.), ''Смрдлевци'' (3 к.), ''Дабевци'' (2 к.), ''Арифефендијини'' (2 к.), ''Шабановци'' (1 к.), ''Алибашовци'' (4 к.), ''Мукевци'' (1 к.), ''Мемковци'' (2 к.), ''Тајировци'' (1 к.), ''Џевелковци'' (3 к.), ''Муслијовци'' (4 к.), ''Бакевци'' (7 к.), ''Бокевци-Нолбантановци'' (4 к.), ''Ќеневци'' (2 к.), ''Бешиновци'' (1 к.), ''Љутовци'' (3 к.), ''Оџевци'' (4 к.), ''Хуткини'' (1 к.), ''Пеливановци'' (2 к.), ''Ќесеџијовци'' (1 к.), ''Бораличевци'' (5 к.), ''Мола Мамутовци'' (7 к.), ''Ќосевци'' (3 к.), ''Куртешовци'' (5 к.), ''Суџуковци'' (6 к.), ''Даутовци'' (1 к.), ''Хаџи Алиловци'' (1 к.), ''Ајтовци-Мисирковци'' (7 к.), ''Уста Асановци'' (1 к.), ''Муртовци'' (7 к.), ''Ајединовци'' (4 к.) и ''Бакалиновци'' (1 к.). **'''Доселеници:''' ''Мала Демировци'' (1 к.), доселени од селото [[Тремник]]; ''Ибрајимовци'' (1 к.), доселени од селото [[Бистренци]]; ''Еминовци'' (1 к.), доселени од [[Радбиште]] кај [[Дебар]] (?); ''Абдиловци'' (1 к.), доселени од селото [[Бесвица]]; ''Чифлички'' (1 к.), доселени од селото [[Тремник]]; ''Хусејиновци'' (1 к.), доселени од селото [[Бистренци]]; ''Мемедовци'' (1 к.), доселени од селото [[Бесвица]]; ''Мемедовци'' (1 к.), исто така од [[Бесвица]]; ''Чебовци'' (1 к.), доселени од [[Долни Дисан]] и ''Усејиновци'' (1 к.), доселени од [[Барово (Демиркаписко)|Барово]]. * '''Турски Цигани:''' ''Турски Цигани'' (2 к.), дошле како ковачи во средината на {{римски|19}} век, но не знаат од каде. === Иселеништво === Од муслиманите во 1912 година, 5 семејства се иселиле во [[Турција]].<ref name=":0" /> == Општествени установи == [[Податотека:ОУ „Димче Ангелов Габерот“ - Прждево.jpg|мини|300п|десно|Основното училиште во селото]] * [[ПУ „Димче Ангелов-Габерот“ - Прждево|Основно училиште „Димче Ангелов-Габерот“]], подрачно петгодишно основно училиште во состав на [[ОУ „Димче Ангелов-Габерот“ - Демир Капија]] * Дом на културата * Амбуланта == Самоуправа и политика == Во {{римски|19}} век, Прждево било село во [[Тиквешка каза|Тиквешката каза]] на [[Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Демир Капија]], која била една од ретките општини која не била променета со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото исто така било дел од Општина Демир Капија. Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Неготино. Селото припаѓало на некогашната општина Неготино во периодот од 1955 до 1965 година. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната Општина Долни Дисан, во која покрај селото Прждево, се наоѓале и селата Вешје, Горни Дисан, Долни Дисан и Тремник. Во периодот 1950-1952, селото било седиште на некогашната истоимена општина, во која влегувале селата Бесвица, Прждево и Тремник. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 1246 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 140 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски парламентарни избори (2020)|парламентарните избори во 2020 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 139 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/|title=Предвремени избори за пратеници 2020|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20200715190628/https://rezultati.sec.mk/|archive-date=2020-07-15|dead-url=|accessdate=28 септември 2021|url-status=dead}}</ref> == Личности == '''Личности родени во Прждево:''' * [[Форка Јанушева-Витанова]] (1926-1974) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] * [[Благој Јанушев]] (1920-1942) — истакнат [[Македонец|македонски]] партизан и учесник во НОБ во [[Велес]] и [[Велешко]] * [[Талјана Кабранова]] (1921-) — учесник во НОВ на Македонија == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Црква „Св. Атанасиј“ - Прждево.jpg|мини|300п|десно|Главната селска црква „Св. Атанасиј“]] ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|235}}</ref> * [[Богдашна Глава (Прждево)|Богдашна Глава]] — градиште од железното време; * [[Илинци (Прждево)|Илинци]] — населба од римското време; и * [[Слатина (Прждево)|Слатина]] — средновековен сакрален објект. ;Цркви<ref name="верски објекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Црква „Св. Атанасиј“ - Прждево|Црква „Св. Атанасиј“]] — главна селска црква. ;Џамии<ref name=":0" /> * Во минатото во Средно и Долно Маало постоеле џамии. ;Споменици * Споменик во чест на НОБ == Редовни настани == * 24 мај — селскиот панаѓур на денот на просветителите Св. Кирил и Методиј * Секоја година третиот ден од Велигден се испраќа на симболичен начин <!--== Личности == ;Родени во или по потекло од Прждево--> == Култура и спорт == Во селото работел фудбалскиот клуб [[ФК Пијанац (Прждево)|ФК „Пијанац“]]. == Галерија == <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Панорама во Прждево.jpg|Сретселото Податотека:Споменик на НОБ во Прждево.jpg|Спомен-плочи на споменикот Податотека:Панорама на Прждево.jpg|Панорама на селото Податотека:Чешма во Прждево.jpg|Споменик на НОБ </gallery> == Наводи == {{наводи|2}} == Поврзано == * [[Бошавија]] * [[Општина Демир Капија]] * [[Демир Капија]] == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Prždevo}} {{Општина Демир Капија}} [[Категорија:Прждево| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Демиркаписки села]] [[Категорија:Села во Општина Демир Капија]] 57q3sxxiz4t9fzktisnviu86mqzauri Козица 0 10971 5567313 5475637 2026-05-30T12:11:36Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567313 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Козица | слика = Викиекспедиција во Копачка 103.jpg | големина на слика = 300п | опис = Поглед на селото | општина = {{општинскигрб|Општина Кичево}} | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | област = [[Копачка (област)|Копачка]] | население = 45 | година = 2002 | поштенски број = 6255 | повикувачки број = 045 | надморска височина = 740 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=25 | lat_sec=10 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=55 | lon_sec=59 | слава = [[Петковден]] | мрежно место = | карта = Козица во Општина Кичево.svg }} '''Козица''' — село во областа [[Копачка (област)|Копачка]], во [[Општина Кичево]], на патот помеѓу градовите [[Кичево]] и [[Демир Хисар]]. До март 2013 година, селото било дел од поранешната [[Општина Другово]], која била споена со Општина Кичево. == Географија и местоположба == [[Податотека:Викиекспедиција во Копачка 100.jpg|мини|300п|лево|Поглед на селото]] Селото се наоѓа во областа [[Копачка (област)|Копачка]], во јужниот дел на територијата на [[Општина Кичево]], во јужниот дел на [[Кичевска Котлина|Кичевската Котлина]], чиј атар се допира со подрачјето на [[Општина Дебрца]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=6 февруари 2019|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=153}}</ref> Селото е ридско, на надморска височина од 740 метри. Од градот [[Кичево]] е оддалечено 13 километри.<ref name="енциклопедија" /> Селото се наоѓа во долината на Козичка Река, десна притока на [[Беличка Река (Илинска)|Беличка Река]]. Местоположбата на селото е поволна од стопански цели. Околни села се: [[Свињиште]], [[Белица (Кичевско)|Белица]] и [[Кладник]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Кичевска котлина: Селски населби и население|last=Трифуноски|first=Јован|publisher=Српска академија на науките и уметностите|year=1968|isbn=|location=Белград|pages=98-100}}</ref> Месностите во атарот на селото ги носат следниве имиња: Смоквица, Водејнчиште, Топола, Завртај, Менин Габер, Средорек, Белајница, Белички Рид, Требејници, Лазој, Острец, Рамна, Краста, Штавејца, Средојне, Вриштица и Грамаѓе.<ref name=":0" /> Селото има многу збиен тип. Постојат две маала, Горно и Долно. Во маалата, родовските куќи се поблизу една со друга и се групирани.<ref name=":0" /> Селото Козица се наоѓа во областа [[Копачка (област)|Долна Копачка]], по долината на [[Беличка Река (Илинска)|Беличка Река]]. Селото поседува две чешми („клајнци“) со природна минерална вода, а во атарот на селото се наоѓа и извор со природна минерална кисела вода. Во неговиот атар се наоѓаат и две пештери, а една од нив е истражувана од друштвото на истражувачи „Бистра“ од [[Битола]]. Истражуваната пештера се нарекува Динчејца. == Историја == [[Податотека:Викиекспедиција во Копачка 101.jpg|мини|300п|десно|Спомен-плоча на селската чешма на сретсело за загинатите за независноста на Македонија]] Козица е дел од старите населби во Кичевската Котлина. Под истото име се споменува во турските пописни дефтери од 1476/77 година, како дел од Кичевската нахија и имало 16 словенски христијански куќи. Меѓутоа, тоа село подоцна пропаднало.<ref name=":0" /><ref>Турски документи за историјата на македонскиот народ кн.4, Методија Соколоски, д-р Александар Стојановски, Скопје 1971, стр.265</ref> Денешното село било основано во слично време се околните населби, како [[Јудово]] и [[Брждани]]. Тоа се случило во втората половина на {{римски|18}} век. Се верува дека селото било основано од доселеници од раселеното село Лакаица, кое се наоѓало во долината на Беличка Река, околу 1,5 километри североисточно од денешното село (денес, тоа е месноста Селиште на селото [[Кладник]]).<ref name=":0" /> Околу 6-7 домаќинства од селото Лакаица се префрлиле во долината на Козичка Река и го основале селото, додека останатите заминале во селото Кладник.<ref name=":0" /> Во {{римски|19}} век, Козица било село во [[Кичевска каза|Кичевската каза]] на [[Отоманското Царство]]. Во текот на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], селото претставувало важно средиште на народноослободителната борба.<ref name=":0" /> Во 1953 година во Козица случајно избил пожар. Од пожарот биле уништени 55 куќи и стопански објекти. Потоа, селото било обновено со помош од државните власти.<ref name=":0" /> === Легенда === Постарите мештани во селото велат дека селото било основано по уништувањето на старото соседно село Лакаица (во моментов археолошко одредиште од бронзено време). Легендата за ова село е дека еден овчар од селото Лакаица го пасел своето стадо на пасишта во денешното село Козица. Девојка била испратена да му однесе храна и вода на сточарот. Не знаејќи што ќе се случи, штом девојката заминала да ја однесе храната кај сточарот, селото Лакаица било запалено од тогашните поробувачи. Девојката останала кај овчарот и зачнала семејство во денешно Козица. Се хранеле со природните „блага“ и со производите од стоката. == Стопанство == Атарот зафаќа простор од 11,2&nbsp;км<sup>2</sup>. На него преовладуваат шумите на површина од 840 [[хектар]]и, на пасиштата отпаѓаат 183 хектари, а на обработливото земјиште 72 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Во селото се одгледуваат и земјоделски производи од типот на: компир, пленка, житни култури, овошје и зеленчук. Се одгледува и добиток, и тоа: коњи, кози, крави, кокошки, магариња, свињи и патки. Селото Козица е исто познато по квалитетниот природен мед. Селскиот туризам се развива преку импровизираниот музеј во приватна куќа и меаната во селски амбиент наречена „Роден крај“ непосредно пред влезот во селото. == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|393 |1953|394 |1961|306 |1971|206 |1981|132 |1991|96 |1994|82 |2002|82 |2021|45 }} Според податоците од 1873 година, селото имало 31 домаќинство со 118 жители христијани ([[Македонци]]).<ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995, стр.92-93.</ref> Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Козица имало 585 жители, сите [[Македонци]].<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 256.]</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], во 1905 година во Козица имало 592 жители, под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, рр. 154-155.</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. ''Косица'' се води како чисто македонско село во Кичевската каза на Битолскиот санџак со 50 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|35}}</ref> Една статистика, која ја подготвил кичевскиот училиштен инспектор [[Крсто Димчев]] во 1909 година, ги дава следниве податоци за Козица:<ref>Стойчева, Станислава. Аспекти на грамотността на българското население в Македония (1878 – 1912), Македонски преглед, година ХХХVІІІ, 2015, кн. 2, с. 75.</ref> {| class="wikitable" |- ! rowspan="2" |Домаќинства ! rowspan="2" |Гурбетчии ! colspan="3" |Писмени ! colspan="3" |Неписмени |- !мажи !жени !вкупно !мажи !жени !вкупно |- |78 | href="Јордан Пиперката" |48 | href="23 јули" |62 | href="1870" |17 | href="10 август" |79 | href="1903" |194 | href="Цер" |145 |339 |} Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 350 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_39_39-41_BITOLJ_(MONASTIR)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Козица е мало село, кое што во 1961 година броело 221 жител, додека во 1994 година имало 164 жители, македонско население.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Козица живееле 82 жители, од кои 81 [[Македонци|Македонец]] и 1 останат.<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=6 февруари 2019}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 45 жители, од кои 40 [[Македонци]] и 5 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|585|592|393|394|306|206|132|96|82|82|45}} === Родови === Козица е македонско православно село.<ref name=":0" /> Според истражувањата на [[Јован Трифуноски]] во 1960-тите години родови во селото се: * Староседелски родови кои потекнуваат од предци доселени од раселеното село Лакаица: ''Манчевци'' (9 к.), ''Матевци'' (8 к.), ''Тутаковци'' (7 к.), ''Чолаковци'' (7 к.), ''Бубулевци'' (7 к.), ''Здравевци'' (7 к.), ''Смилевци'' (2 к.) и ''Трпевци'' (2 к.) * Останати родови: ''Дамјановци'' (2 к.), доселени се од соседното село [[Свињиште]] и ''Цветановци'' (6 к.), доселени се од селото [[Слатино (Охридско)|Слатино]], [[Дебрца]]. Според истражувањата пак на [[Томо Смилјаниќ - Брадина|Тома Смиљаниќ]] во периодот од 1921-1926 година родови во селото се: ''Манчевци'' (15 к.), ''Тутаковци'' (14 к.) и ''Аврамовци'' (8 к.), староседелци, односно доселени се од раселеното село Лакаица; ''Дамјановци'' (1 к.), доселени се од раселеното селото Требичево, кое постоело во атарот на селото [[Трапчин Дол]]; ''Стојчевци'' или ''Јонузовци'' (1 к.), доселени се од селото Слатино, Дебрца.<ref>{{Наведени вести|url=https://kicevo.mk/kicevija-tomo-smiljanic-bradina/|title=Кичевија - Тома Смиљаниќ (1926) - Кичево|date=2018-05-16|work=Кичево|access-date=2018-11-25|language=mk-MK}}{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Општествени установи == [[Податотека:Викиекспедиција во Копачка 102.jpg|мини|300п|десно|Културен дом „Јордан Пиперката“]] * Културен дом „Јордан Пиперката“ == Самоуправа и политика == Селото влегува во рамките на [[Општина Кичево]], која била проширена по новата територијална поделба на Македонија во 2013 година. Во периодот од 1996-2013 година, селото се наоѓало во некогашната [[Општина Другово]]. Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Кичево. Селото припаѓало на некогашната општина Кичево во периодот од 1955 до 1965 година. Во периодот 1950-1955, селото било дел од тогашната Општина Брждани, во која покрај селото Козица, се наоѓале и селата Белица, Брждани, Видрани, Јудово и Свињиште. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 0771 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во селскиот дом.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=7 февруари 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2017)|локалните избори во 2017 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 37 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=39&ps=961|title=Локални избори 2017|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20221207035031/https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=39&ps=961|archive-date=2022-12-07|dead-url=|accessdate=7 февруари 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Референдум во Македонија (2018)|референдумот во 2018 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 39 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://referendum.sec.mk/Referendum/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=39&ps=961|title=Референдум 2018|last=|first=|date=|work=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=7 февруари 2019}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 37 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Викиекспедиција во Копачка 107.jpg|мини|300п|десно|Поглед кон главната селска црква „Св. Петка“]] ;Археолошки наоѓалишта<ref>[[Димче Коцо|Коцо, Димче]] (1996). ''Археолошка картаг на Република Македонија''. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069</ref> * [[Голо Бртце (Козица)|Голо Бртце]] — доцноантичка населба. ;Цркви<ref name="верски објекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Црква „Св. Петка“ - Козица|Црква „Св. Петка“]] — главна селска црква. ;Споменици * Спомен-плоча на загинатите за независноста на Македонија ;Реки<ref name="РекиМак">{{РекиМак|страница=12}}</ref> * [[Беличка Река (Илинска)|Беличка Река]] — тече низ селото, се влева во [[Треска]] == Редовни настани == Традиционално, во селото има прослави и собири за: * [[Петковден]] — селска и црковна слава. * [[Илинден]] — селска слава. == Личности == ;Родени во Козица * [[Јордан Пиперката]] (1870-1903) — славен македонски војвода *[[Василе Данилоски]] (1921-1945) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Кире Миладиноски]] (1924-1945) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Стојан Петрески]] (1921-1944) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Стојмир Трајаноски]] (1921-1945) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Тасе Трајаноски]] (1921-1945) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Стојна Димитриеска|Стојна Петрева Димитриеска]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] <!-- == Култура и спорт ==--> == Иселеништво == Иселеници од Козица има насекаде, но највеќе се иселени во соседна [[Бугарија]], односно во [[Софија]] каде се проценува дека има над 40 семејства. Во Македонија највеќе се иселени во [[Кичево]] и [[Скопје]], но и во други градови како [[Охрид]], [[Битола]], итн. Иселеници има и во [[Австралија]] и [[Белград]], [[Србија]], а исто така и во [[Војводина]], односно во селата [[Јабука]] и [[Качарево]].<ref name=":0" /> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Викиекспедиција во Копачка 110.jpg|Дел од селото Податотека:Викиекспедиција во Копачка 111.jpg|Стари куќи Податотека:Викиекспедиција во Копачка 112.jpg|Сретселото Податотека:Викиекспедиција во Копачка 99.jpg|Беличка Река низ селото </gallery> == Наводи == {{наводи|2}} == Поврзано == * [[Кичевско Поле]] * [[Општина Другово]] * [[Кичево]] == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Kozica}} {{Општина Кичево}} [[Категорија:Козица| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Кичевски села]] [[Категорија:Села во Општина Кичево]] 6ftszf3sgtranxwgdx61tagr66mqfrs Лавчани 0 10972 5567489 5446807 2026-05-31T01:21:10Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567489 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Лавчани | слика = Викиекспедиција во Копачка 257.jpg | големина на слика = 300п | опис = Поглед на селото | општина = {{општинскигрб|Општина Кичево}} | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | област = [[Копачка (област)|Копачка]] | население = 4 | година = 2002 | поштенски број = 6261 | повикувачки број = 045 | надморска височина = 900 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=29 | lat_sec=8 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=52 | lon_sec=1 | слава = [[Архангел Михаил]] | мрежно место = | карта = Лавчани во Општина Кичево.svg }} '''Лавчани''' — село во областа [[Копачка (област)|Копачка]], во [[Општина Кичево]], на патот помеѓу градовите [[Кичево]] и [[Охрид]]. До март 2013 година, селото било дел од поранешната [[Општина Другово]], која била споена со Општина Кичево. == Географија и местоположба == [[Податотека:Викиекспедиција во Копачка 256.jpg|мини|300п|лево|Влезот во селото]] Селото се наоѓа во областа [[Копачка (област)|Копачка]], во јужниот дел на територијата на [[Општина Кичево]], од левата страна на реката [[Треска]], недалеку од десната страна на регионалниот пат [[Кичево]]-[[Охрид]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title= Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=8 февруари 2019|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|page=172}}</ref> Селото е ридско, на надморска височина од 1.050 метри. Од градот [[Кичево]] е оддалечено 11 километри.<ref name="енциклопедија" /> Селото има лоша местоположба, сместено на стрмна падина, поради што пристапот до него е тежок. Селото било основано толку високо само поради изворската вода.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Кичевска котлина: Селски населби и население|last=Трифуноски|first=Јован|publisher=Српска академија на науките и уметностите|year=1968|isbn=|location=Белград|pages=84-85}}</ref> Месностите во атарот ги носат следниве имиња: Лавчанско Речиште, Пчелин, Студена Вода, Лукоечка Река, Лукоец, Кремен, Голем Дол, Бунарче, Печејна, Горна Кошара, Преслоп, Горнио, Пиој, Селиште, Равен, Тумба, Виниште и Ограда.<ref name=":0" /> Селото има особено збиен тип. Не постојат маала, бидејќи е мало, но сепак има родовско групирање. Такви групи се Ивановци, Јанковци, Џајковци, Кордовци и други.<ref name=":0" /> == Историја == Лавчани претставува старо село во Кичевско. Под името Влашчани се споменува во втората половина на {{римски|15}} век, кога имало 13 словенски христијански куќи.<ref name=":0" /> Поради некоја причина, селото било напуштено. Подоцна, кон крајот на {{римски|18}} век, Лавчани било обновено, заедно со соседното село [[Подвис (Кичевско)|Подвис]]. Го обновиле три македонски домаќинства доселени од некогашниот град [[Закамен]]. Од доселениците потекнуваат сите денешни родови. Првите доселеници биле браќа, а нивниот татко бил свештеник.<ref name=":0" /> Според преданието, доселениците наишле на извор со вода и решиле таму да основаат село. Земјиштето околу изворот било под шума.<ref name=":0" /> Во {{римски|19}} век, Лавчани било село во [[Кичевска каза|Кичевската каза]] на [[Отоманското Царство]]. Во 1903 година, селото било запалено од страна на арбанашките арамии. Тогаш, мештаните побегнале на планината [[Голјак]], десно од реката Треска. Арбанасите есента доаѓале девет пати и го одземале стоката.<ref name=":0" /> Во текот на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], селото повторно настрадало од Арбанасите од селото [[Зајас]].<ref name=":0" /> == Стопанство == Атарот зафаќа простор од 15,7&nbsp;км<sup>2</sup>. На него преовладуваат шумите на површина од 858 [[хектар]]и, на пасиштата отпаѓаат 568 хектари, а на обработливото земјиште само 70 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има мешовита земјоделска функција.<ref name="енциклопедија" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|494 |1953|513 |1961|449 |1971|204 |1981|70 |1991|29 |1994|36 |2002|10 |2021|4 }} Според податоците од 1873 година, селото имало 18 домаќинства со 70 жители христијани ([[Македонци]]).<ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995, стр.90-91.</ref> Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во Лавчани имало 384 жители, сите [[Македонци]].<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 256.]</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], во 1905 година во Лавчани имало 440 жители, под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, рр. 154-155.</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. ''Лахчени'' се води како чисто македонско село во Кичевската каза на Битолскиот санџак со 55 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|34}}</ref> Една статистика, која ја подготвил кичевскиот училиштен инспектор [[Крсто Димчев]] во 1909 година, ги дава следниве податоци за Лавчани:<ref>Стойчева, Станислава. Аспекти на грамотността на българското население в Македония (1878 – 1912), Македонски преглед, година ХХХVІІІ, 2015, кн. 2, с. 75.</ref> {| class="wikitable" ! rowspan="2" |Домаќинства ! rowspan="2" |Гурбетчии ! colspan="3" |Писмени ! colspan="3" |Неписмени |- !мажи !жени !вкупно !мажи !жени !вкупно |- |74 |30 |66 |1 |67 |144 |199 |343 |} Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 450 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_39_39-41_BITOLJ_(MONASTIR)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Поради иселување на населението, Лавчани преминало од средно во мало село. Така, селото во 1961 година броело 449 жители, додека во 1994 година само 36 жители, македонско население.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Лавчани живееле 10 жители, сите [[Македонци]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=8 февруари 2019}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 4 жители, сите [[Македонци]]. {{Пописи|384|440|494|513|449|204|70|29|36|10|4}} === Родови === Лавчани е чисто македонско православно село. Сите родови во селото се доселенички, а поголемиот број родови доселени се крајот на XVIII век од градот [[Закамен]].<ref name=":0" /> Според истражувањата на [[Јован Трифуноски]] во 1960-тите години родови во селото се: * Родови доселени од градот Закамен: ''Ивановци'' (12 к.), ''Јанковци'' (12 к.), ''Цајковци'' (11 к.), ''Кордовци'' (10 к.), ''Шатевци'' (9 к.), ''Блажевци'' (9 к.), ''Јаневци'' (6 к.) и ''Секуловци'' (5 к.), овие родови потекнуваат од првите три домаќинства. Во родот Секуловци се знае следното родословие: Лазе (жив на 90&nbsp;г. во 1961 година) Тасе-Китан-Секула, основачот на родот кој се доселил. * Родот ''Наумовци'' (7 к.), пак потекнува од дечко кој дошол со неговата мајка после премажување на мајката, доселени се од некое село во [[Охридско]]. Според истражувањата пак на [[Томо Смилјаниќ - Брадина|Тома Смиљаниќ]] во периодот од 1921-1926 година родови во селото се: ''Јанковци'' (15 к.), ''Џајковци'' (11 к.), ''Ивановци'' (10 к.) и ''Станковци'' (10 к.), староседелци; ''Ивановци'' (7 к.), доселени од месноста Корито; ''Ѓорѓевци'' (11 к.), доселени од селото [[Турје]] и ''Кордовци'', нивниот предок дошол од селото [[Јудово]].<ref>{{Наведени вести|url=https://kicevo.mk/kicevija-tomo-smiljanic-bradina/|title=Кичевија - Тома Смиљаниќ (1926) - Кичево|date=2018-05-16|work=Кичево|access-date=2018-11-25|language=mk-MK}}{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Општествени установи == * Поранешно основно училиште == Самоуправа и политика == Селото влегува во рамките на [[Општина Кичево]], која била проширена по новата територијална поделба на Македонија во 2013 година. Во периодот од 1996-2013 година, селото се наоѓало во некогашната [[Општина Другово]]. Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Кичево. Селото припаѓало на некогашната општина Кичево во периодот од 1955 до 1965 година. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната Општина Другово, во која покрај селото Лавчани, се наоѓале и селата Горно Добреноец, Долно Добреноец, Другово, Јаворец, Манастирско Доленци, Подвис, Пополжани и Србјани. Во периодот 1950-1952, селото било дел од некогашната Општина Подвис, во која влегувале селата Горно Добреноец, Долно Добреноец, Лавчани и Подвис. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 0772 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], кое е сместено во основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=8 февруари 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2017)|локалните избори во 2017 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 13 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=39&ps=962|title=Локални избори 2017|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20201019115944/https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=39&ps=962|archive-date=2020-10-19|dead-url=|accessdate=8 февруари 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Референдум во Македонија (2018)|референдумот во 2018 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 12 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://referendum.sec.mk/Referendum/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=39&ps=962|title=Референдум 2018|last=|first=|date=|work=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=8 февруари 2019}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 12 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Викиекспедиција во Копачка 245.jpg|мини|300п|десно|Поглед на главната селска црква „Св. Архангел Михаил“]] ;Цркви<ref name="верски објекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> * [[Црква „Св. Архангел Михаил“ - Лавчани|Црква „Св. Архангел Михаил“]] — главна селска црква. == Редовни настани == * [[Водици]] * [[Архангел Михаил]] — црковна слава * [[Голема Богородица]] — селска слава == Личности == ;Родени во Лавчани * [[Софе Штерјоски]] (1949-1984) — новинар на [[Радио Скопје]], еден од најпознатите македонски хумористи и сатиричари, автор на повеќе книги за деца * [[Јанаки Јанев]] — македонски револуционер. * [[Димо Иванов]] — револуционер на ВМОРО<ref>Николов, Борис Й. Вътрешна македоно-одринска революционна организация. Войводи и ръководители (1893 – 1934). Биографично-библиографски справочник. София, 2001, стр. 62.</ref> * [[Цветан Алексоски]] — македонски револуционер од ВМОРО<ref name="ReferenceA" /> * [[Андон Блажев Дејаноски]] — македонски револуционер од ВМОРО.<ref>{{Наведена книга|title=|others=Јасмина Дамјановска, Ленина Жила и Филип Петровски (2016). Илинденски сведоштва. том I, дел II. Скопје: Државен архив на Република Македонија.}}</ref> * [[Генадија Марков Јосифоски]] — македонски револуционер од ВМОРО.<ref>{{Наведена книга|title=|others=Јасмина Дамјановска; Ленина Жила; Филип Петровски (2016). Илинденски сведоштва. том II, дел II. Државен архив на Република Македонија.}}</ref> * [[Лазар Тасев Китанов]] — македонски револуционер од ВМОРО.<ref name=":2">{{Наведена книга|title=|others=Јасмина Дамјановска, Ленина Жила и Филип Петровски (2016). Илинденски сведоштва. том II, дел II. Скопје: Државен архив на Република Македонија.}}</ref> * [[Секула Ш. Костадиноски]] — македонски револуционер од ВМОРО.<ref name=":2" /> * [[Јанко Вељаноски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name="ReferenceA">{{Наведена книга|title=Илинденски сведоштва. том I, дел I|last=Јасмина Дамјановска, Ленина Жила и Филип Петровски|first=|publisher=Државен архив на Република Македонија|year=2016|isbn=|location=Скопје|pages=}}</ref> *[[Тасе Илиевски Андоноски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name="ReferenceA"/> *[[Мате Јаковлев Пејоски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name=":1">{{Наведена книга|title=Илинденски сведоштва. том III, дел II|last=Јасмина Дамјановска, Ленина Жила и Филип Петровски|first=|publisher=Државен архив на Република Македонија|year=2017|isbn=|location=Скопје|pages=}}</ref> *[[Паун Пејоски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref name=":1" /> *[[Ташко К. Стефаноски]] — македонски револуционер од ВМОРО.<ref>{{Наведена книга|title=|others=Јасмина Дамјановска, Ленина Жила и Филип Петровски (2017). Илинденски сведоштва. том IV, дел I. Скопје: Државен архив на Република Македонија.}}</ref> *[[Иванчо Андоноски]] (1920-1944) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Стојанче Генадијоски]] (1920-1944) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Цветко Јаковлески]] (1925-1943) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Стојан Тасески]] (1922-1945) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Трајанка Јакофоска]] (1918-) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] <!--== Култура и спорт ==--> == Иселеништво == Родот ''Столевци'' (2 к.) се иселил во [[Манастирско Доленци]]. Родовите ''Лавчани'' (2 к.) и ''Ќипревци'' (2 к.) се иселиле во селото [[Србјани]]. По [[Втора светска војна|Втората светска војна]], од селото имало голем бран на иселувања. Има иселено во селото [[Другово]], во градовите [[Кичево]] и [[Скопје]], и во селото [[Јабука]] покрај [[Панчево]].<ref name=":0" /> == Наводи == {{наводи|2}} == Поврзано == * [[Кичевско Поле]] * [[Општина Другово]] * [[Кичево]] == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Lavčani}} {{Општина Кичево}} [[Категорија:Лавчани| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Кичевски села]] [[Категорија:Села во Општина Кичево]] bo05i65tkx02ly8p5v95258ftr2vzz6 Малкоец 0 10973 5567753 5366061 2026-05-31T11:47:24Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567753 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Малкоец | слика = Поглед на Малкоец.jpg | големина на слика = 300п | опис = Поглед на селото | општина = {{општинскигрб|Општина Кичево}} | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | област = [[Копачка (област)|Копачка]] | население = 9 | година = 2002 | поштенски број = 6261 | повикувачки број = 045 | надморска височина = 905 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=27 | lat_sec=34 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=48 | lon_sec=35 | слава = | мрежно место = | карта = Малкоец во Општина Кичево.svg }} '''Малкоец''' — село во областа [[Копачка (област)|Копачка]], во [[Општина Кичево]], сместено на патот помеѓу [[Кичево]] и [[Охрид]]. До март 2013 година, селото било дел од поранешната [[Општина Другово]], која била споена со Општина Кичево. == Географија и местоположба == [[Податотека:Поглед на Малкоец (2).jpg|мини|300п|лево|Поглед на селото]] Селото се наоѓа во областа [[Копачка (област)|Копачка]], во јужниот дел на територијата на [[Општина Кичево]], на левата страна на патот [[Кичево]]-[[Охрид]], во изворишното сливно подрачје на реката [[Треска]]. Атарот на селото се допира со подрачјето на [[Општина Дебрца]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=11 февруари 2019|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=189}}</ref> Селото е планинско, на надморска височина од 950 метри.<ref name="енциклопедија" /> Куќите на ова село се наоѓаат лево од патот [[Кичево]]-[[Охрид]], недалеку од соседното поголемо село [[Попоец]]. Атарот на селото се наоѓа главно на планински терен.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Кичевска котлина: Селски населби и население|last=Трифуноски|first=Јован|publisher=Српска академија на науките и уметностите|year=1968|isbn=|location=Белград|pages=89-90}}</ref> Месностите во атарот на селото ги носат следниве имиња: Арамиска Падина, Краста, Малевица, Клокотарица, Завоји, Кутел и други.<ref name=":0" /> Селото е од збиен тип.<ref name=":0" /> Селото Малкоец се наоѓа во областа [[Копачка (област)|Горна Копачка]], оддалечено 17 километри југозападно од [[Кичево]]. == Историја == По народното предание, Малкоец е основано кога и соседното село Попоец, односно во втората половина на {{римски|18}} век.<ref name=":0" /> Основачот на Малкоец има исто потекло како основачот на соседното село Попоец, од сливот на [[Црн Дрим]].<ref name=":0" /> Во {{римски|19}} век, Малкоец било село во [[Кичевска каза|Кичевската каза]] на [[Отоманското Царство]]. Жителите на селото многу страдале од непријателите во текот на [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref name=":0" /> == Стопанство == Атарот зафаќа простор од 11,1&nbsp;км<sup>2</sup>. На него преовладуваат шумите на површина од 715 [[хектар]]и, на пасиштата отпаѓаат 236 хектари, а на обработливото земјиште 105 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото во основа има полјоделско-шумарска функција.<ref name="енциклопедија" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|258 |1953|282 |1961|290 |1971|219 |1981|118 |1991|59 |1994|43 |2002|35 |2021|9 }} Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Малкоец имало 120 жители, сите [[Македонци]].<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 256.]</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], во 1905 година во Малкоец имало 200 жители, под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, рр. 154-155.</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. Малкоец се води како чисто македонско село во Кичевската каза на Битолскиот санџак со 20 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|35}}</ref> Една статистика, која ја подготвил кичевскиот училиштен инспектор [[Крсто Димчев]] во 1909 година, ги дава следниве податоци за Вранештица:<ref>Стойчева, Станислава. Аспекти на грамотността на българското население в Македония (1878 – 1912), Македонски преглед, година ХХХVІІІ, 2015, кн. 2, с. 76.</ref> {| class="wikitable" ! rowspan="2" |Домаќинства ! rowspan="2" |Гурбетчии ! colspan="3" |Писмени ! colspan="3" |Неписмени |- !мажи !жени !вкупно !мажи !жени !вкупно |- |26 |15 |7 |0 |7 |92 |98 |190 |} Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 250 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_38_38-41_ELBASAN_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Малкоец е мало село, кое што во 1961 година имало 290 жители, а во 1994 година 43 жители, македонско население.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Малкоец живееле 35 жители, од кои 33 [[Македонци]] и 2 [[Срби]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|access-date=11 февруари 2019}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 9 жители, од кои 7 [[Македонци]], 1 [[Македонски Срби|Србин]] и 1 лице без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|120|200|258|282|290|219|118|59|43|35|9}} === Родови === Селото Малкоец го основал братот на попот, кој го основал селото [[Попоец]]. Тоа било крајот на {{римски|18}} век и цело село потекнува од братот на попот, Мале, по кого селото го добило името Малкоец.<ref name=":0" /> Во селото е само еден род: ''Малевци'', единствениот род во селото кој има 51 куќа. Според истражувањата пак на [[Томо Смилјаниќ - Брадина|Тома Смиљаниќ]] во периодот од 1921-1926 година родови во селото се: ''Малевци'' (45 к.), по потекло од [[Клење]] во [[Голо Брдо]] и слават Свети Никола. Веќе се венчаваат помеѓу себе, што значи дека се поминати 7 генерации.<ref name=":1">{{Наведени вести|url=https://kicevo.mk/kicevija-tomo-smiljanic-bradina/|title=Кичевија - Тома Смиљаниќ (1926) - Кичево|date=2018-05-16|work=Кичево|access-date=2018-11-25|language=mk-MK}}{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <!--== Општествени установи ==--> == Самоуправа и политика == Селото влегува во рамките на [[Општина Кичево]], која била проширена по новата територијална поделба на Македонија во 2013 година. Во периодот од 1996-2013 година, селото се наоѓало во некогашната [[Општина Другово]]. Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Кичево. Селото припаѓало на некогашната општина Кичево во периодот од 1955 до 1965 година. Во периодот 1950-1955, селото било дел од тогашната Општина Извор, во која покрај селото Малкоец, се наоѓале и селата Горна и Долна Душегубица, Ехлоец, Иванчишта, Извор, Кленоец и Попоец. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 0773 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во културниот дом.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=11 февруари 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2017)|локалните избори во 2017 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 13 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=39&ps=963|title=Локални избори 2017|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20200804101349/https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=39&ps=963|archive-date=2020-08-04|dead-url=|accessdate=11 февруари 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Референдум во Македонија (2018)|референдумот во 2018 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 12 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://referendum.sec.mk/Referendum/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=39&ps=963|title=Референдум 2018|last=|first=|date=|work=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=11 февруари 2019}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 10 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Личности == ;Родени во Малкоец * [[Темелко Јованов Стојаноски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref>{{Наведена книга|title=Илинденски сведоштва. том II, дел II|last=Јасмина Дамјановска, Ленина Жила и Филип Петровски|first=|publisher=Државен архив на Република Македонија|year=2016|isbn=|location=Скопје|pages=877-882}}</ref> *[[Андре Дамјаноски]] (1895-1944) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Славко Јованоски]] (1902-1943) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Соколе Јованоски]] (1912-1943) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Наќе Крстески]] (1912-1944) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Петраќија Маркоски]] (1920-1943) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Милко Митрески]] (1920-1943) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Ристо Митрески]] (1922-1944) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Аце Ристески]] (1922-1944) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Аритон Силјаноски]] (1905-1944) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Дејан Стојаноски]] (1919-1943) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Стојан Стојаноски (Малкоец)|Стојан Стојаноски]] (1893-1943) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Тренко Стојаноски]] (1926-1944) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Илија Сталески]] (1914-1943) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Ратко Трајаноски]] (1927-1945) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Ѓуро Митрески]] (1923-1945) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Сиљанка Блажеска]] (1905-) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] *[[Живка Дејановска]] (1922-) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] *[[Стојанка Дејановска]] (1902-1963) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] *[[Цена Дејановска]] (1916-) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] *[[Милејца Иваноска|Милејца Савета Иваноска]] (1904-) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Викиекспедиција во Копачка 227.jpg|мини|250п|десно|Главната селска црква „Св. Недела“]] ;Цркви<ref name="верски објекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Црква „Св. Недела“ - Малкоец|Црква „Св. Недела“]] — главна селска црква. <!--== Редовни настани == == Култура и спорт ==--> == Иселеништво == По [[Втора светска војна|Втората светска војна]] се појавиле поединечни иселувања од Малкоец. Едни иселеници отишле во [[Староец]], додека пет семејства биле колонизирани во селото [[Јабука]] кај [[Панчево]].<ref name=":0" /> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Викиекспедиција во Копачка 223.jpg|Сретселото Податотека:Викиекспедиција во Копачка 226.jpg|Спомен-чешма од [[Македонија во Втората светска војна|НОБ]] Податотека:Пат кон селото Малкоец.jpg|Пат кон селото Малкоец </gallery> == Наводи == {{наводи|2}} == Поврзано == * [[Кичевско Поле]] * [[Општина Другово]] * [[Кичево]] == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Malkoec}} {{Општина Кичево}} [[Категорија:Малкоец| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Кичевски села]] [[Категорија:Села во Општина Кичево]] 0qu729jsrsjmm7ebnv5b8szd4zz56jx Мало Црско 0 10974 5567759 5545606 2026-05-31T11:50:17Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567759 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Мало Црско | слика = Викиекспедиција во Копачка 24.jpg | големина на слика = 300п | опис = Поглед на селото | општина = {{општинскигрб|Општина Кичево}} | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | област = [[Железник]] | население = 6 | година = 2002 | поштенски број = 6255 | повикувачки број = 045 | надморска височина = 980 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=24 | lat_sec=10 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=1 | lon_sec=0 | слава = | мрежно место = | карта = Мало Црско во Општина Кичево.svg }} '''Мало Црско''' — село во областа [[Железник]], во [[Општина Кичево]], на патот помеѓу градовите [[Кичево]] и [[Демир Хисар]]. До март 2013 година, селото било дел од поранешната [[Општина Другово]], која била споена со Општина Кичево. == Географија и местоположба == [[Податотека:Викиекспедиција во Копачка 36.jpg|мини|300п|лево|Влезот на селото]] Селото се наоѓа во областа [[Железник]], во јужниот дел на територијата на [[Општина Кичево]], недалеку од десната страна на патот [[Кичево]]-[[Демир Хисар]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=12 февруари 2019|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|page=190}}</ref> Селото е планинско, на надморска височина од 980 метри. Од градот [[Кичево]] е оддалечено 18 километри.<ref name="енциклопедија" /> Селото е сместено на тераса, во непосредна близина на соседното село [[Големо Црско]].<ref name=":0">{{Наведени вести|url=https://kicevo.mk/kicevija-tomo-smiljanic-bradina/|title=Кичевија - Тома Смиљаниќ (1926) - Кичево|date=2018-05-16|work=Кичево|access-date=2018-11-25|language=mk-MK}}{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Месностите во атарот на селото ги носат следниве имиња: Ѓуро’а Грмада, Поникви, Кладнички Поникви, Ѓуров Драб, Горни Мериз, Шенски Дол, Корија, Црвени Солишта, Дамјаноец, Осој, Миле’и Нивје, Грмаѓе, Попо’а Чука, Загора, Длга Нива, Осојница, Костечки Дол, Пропаз, Пупчево, Смрека, Саве’и Нивје, Бресто’и, Тумач, Широка Падина, Комчиња, Камче, Папуџи’ица, Средни Рид, Охридска Нива, Падишта, Лоло’и Нивје, Калајно’и Кошари, Домадетска Гла’а, Веско’а Падина, Влак, Суводол, Петришница, Лакшур, Еѓупиште и Власоец.<ref name=":0" /> == Историја == [[Податотека:Викиекспедиција во Копачка 27.jpg|мини|300п|десно|Селската чешма во Мало Црско]] Има траги на постара населба. Под селото се наоѓаат рушевини од тврдина.<ref name=":0" /> Според верување на мештаните, во далечното минато селата [[Големо Црско|Големо]] и Мало Црско претставувале една населба, која била сместена во месноста Грмаѓе. Жителите на населбата за да ги избегнат честите грабежи се повлекле во долините на планините Влак и Осој, со што настанале денешните две села.<ref>{{нмс|url=http://mojrodenkraj.com.mk/village.php?id=273|title=Мој Роден Крај|work=mojrodenkraj.com.mk|accessdate=2019-02-12|archive-date=2018-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20181116001151/http://mojrodenkraj.com.mk/village.php?id=273|url-status=dead}}</ref> Во {{римски|19}} век, Мало Црско било село во Демирхисарската нахија во [[Битолска каза|Битолската каза]] на [[Отоманското Царство]]. == Стопанство == [[Податотека:Викиекспедиција во Копачка 35.jpg|мини|300п|десно|Поглед на [[Церско Поле]], кое е во непосредна близина на селото]] Атарот зафаќа простор од 12,1&nbsp;км<sup>2</sup>. На него преовладуваат шумите на површина од 720 [[хектар]]и, на пасиштата отпаѓаат 237 хектари, а на обработливото земјиште само 211 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има полјоделско-шумарска функција.<ref name="енциклопедија" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|292 |1953|234 |1961|122 |1971|40 |1981|22 |1991|3 |1994|5 |2002|1 |2021|6 }} Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Мало Црско имало 250 жители, сите [[Македонци]].<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 240.]</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], во 1905 година во Мало Црско имало 360 жители, под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, рр. 172-173.</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. Мало Црско се води како чисто македонско село во Битолската каза на Битолскиот санџак со 60 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|15}}</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 400 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_39_39-41_BITOLJ_(MONASTIR)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Селото е мало, во фаза на целосно раселување, бидејќи во 1961 година броело 122 жители, а во 1994 година само пет жители, македонско население.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Мало Црско живеел само 1 жител, [[Македонци|Македонец]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=12 февруари 2019}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 6 жители, сите [[Македонци]]. {{Пописи|250|360|292|234|122|40|22|3|5|1|6}} === Родови === Мало Црско е православно македонско село. Денешното село е основано од избегани жители од раселеното село Црско кое постоело кај селото [[Поум]], [[Струшко]], од таму избегале двајца браќа поголемиот брат го основал селото [[Големо Црско]], а помалиот брат го основал селото Мало Црско. Избегале во време кога во [[Поум]], [[Делогожди|Делагожда]] и [[Корошишта]] почнале да се населуваат [[Албанци]], т.е. почетокот на XIX век.<ref name=":0" /><ref>{{Наведена книга|url=http://worldcat.org/oclc/27418468|title=Охридско-струшка област : антропогеографска проучавања|last=Ф.|first=Трифуноски, Јован|date=1992|publisher=Српска академија наука и уметности|isbn=8670251582|oclc=27418468}}</ref> Родови во селото се: ''Станковци'' (1 к.), ''Шаколевци'' (7 к.), ''Мијовци'' (4 к.), ''Ристевци'' (7 к.), ''Гаџовци'' (1 к.), ''Ѓиковци'' (4 к.), ''Расолковци'' (6 к.), ''Дашковци'' (2 к.), ''Борозановци'' (10 к.), ''Гаревци'' (7 к.) и ''Алиџановци'' (6 к.), сите се доселени од раселеното село Црско и ''Златановци'' (1 к.) доселени од селото [[Вранештица]]. Според истражувањата на Бранислав Русиќ во 1952 година родови во селото: * '''Староседелци:''' ''Ристевци со Гаџовци (13 к.), Блажевци со Расолковци (5 к.), Станковци со Цулевци (1 к.), Златановци со Алиџановци, Папазовци и Трајковци (5 к.), Борозановци (8 к.), Толковци (2 к.), Гаревци со Тримовци и Мијовци (13 к.), Шикалевци со Божановци и Даскаловци (4 к.), Волчевци со Трпевци (4 к.)''.<ref name=":1">{{Наведена книга|title=фондот „Бранислав Русиќ“|last=Русиќ|first=Бранислав|publisher=Архивски фонд на МАНУ, к-5, АЕ 97|others=|year=|isbn=|location=|pages=}}</ref><!--== Општествени установи ==--> == Самоуправа и политика == Селото влегува во рамките на [[Општина Кичево]], која била проширена по новата територијална поделба на Македонија во 2013 година. Во периодот од 1996-2013 година, селото се наоѓало во некогашната [[Општина Другово]]. Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Кичево. Селото припаѓало на некогашната општина Кичево во периодот од 1955 до 1965 година. Во периодот 1950-1955, селото било седиште на тогашната Општина Мало Црско, во која покрај селото Мало Црско, се наоѓале и селата Велмевци, Големо Црско, Кладник, Прострање и Цер. === Избирачко место === Селото е опфатено во избирачкото место бр. 0781, кое според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]] е сместено во месната заедница во селото [[Цер (село)|Цер]], а во кое влегуваат селата [[Големо Црско]], Мало Црско и [[Цер (село)|Цер]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=12 февруари 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2017)|локалните избори во 2017 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 66 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=39&ps=971|title=Локални избори 2017|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20201209032257/https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=39&ps=971|archive-date=2020-12-09|dead-url=|accessdate=12 февруари 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Референдум во Македонија (2018)|референдумот во 2018 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 65 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://referendum.sec.mk/Referendum/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=39&ps=971|title=Референдум 2018|last=|first=|date=|work=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=12 февруари 2019}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 65 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Црква „Св. Недела“ - Мало Црско.jpg|мини|300п|десно|Поглед кон селската црква „Св. Недела“]] ;Цркви<ref name="верски објекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> * [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Мало Црско|Црква „Св. Ѓорѓи“]] — главна селска црква, подигната во 1848 година; * [[Црква „Св. Илија“ - Мало Црско|Црква „Св. Илија“]] — селска црква, подигната во 1933 година; и * [[Црква „Св. Недела“ - Мало Црско|Црква „Св. Недела“]] — селска црква, подигната во {{римски|20}} век. ;Спомен-плочи * Спомен-плоча за загинатите во [[Илинденско востание|Илинденското востание]] и во [[Македонија во Втората светска војна|НОБ]] <!--== Редовни настани ==--> == Личности == ;Родени во Мало Црско * [[Андреја Блажески-Расолкоски]] (1861-1903) — македонски револуционер и војвода; * [[Богоја Симеонов]] (1885-?) — македонски револуционер; * [[Иван Анастасов]] (роден во Големо или Мало Црско) — македонско-одрински доброволец;<ref>„Македоно-одринското опълчение 1912-1913 г. Личен състав“, Главно управление на архивите, 2006, стр. 22.</ref> * [[Мише Калчинов]] — трговец и банкар<ref>[http://sofiapomni.com/parcel.php?id=2 ''Софија помни'']</ref> * [[Тодор Шикалев]] (?-1937) — македонски револуционер; * Христо (роден во Големо или Мало Црско) — деец на ВМОК, делегат на [[Деветти македонско-одрински конгрес|Деветтиот македонско-одрински конгрес]] од Стара Загора;<ref>Спространов, Евтим. Дневник, Македонски научен институт, София, 1994, стр. 32.</ref> * [[Јанаки Анастасов]] (роден во Големо или Мало Црско) — македонско-одрински доброволец;<ref>„Македоно-одринското опълчение 1912-1913 г. Личен състав“, Главно управление на архивите, 2006, стр. 23.</ref> *[[Петре Димоски]] (1912-1944) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Дунавка Николоска]] (1923-1945) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Дунавка Борозановска]] ( — 1945) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] * [[Ѓорѓи Михајловски]] (р. 1932) — економист и универзитетски професор; * [[Мито Пејовски]] (1932 — 2005) — економист, министер во [[СФРЈ]]. <!--== Култура и спорт ==--> == Иселеништво == Во Франција заминале ''Кантаровци'' (1 к.) и ''Станковци'' (2 к.). Некои од родот ''Богоевци'' заминале во [[Шабац]], бидејќи некои Арбанаси сакале да им ја грабнат сестрата. Има отселени жители во [[Битола]] (до 1952 година се иселиле 39 семејства), во [[Софија]] и други места во [[Бугарија]] (каде се иселиле преку 15 семејства), доста население се иселило и во [[Соединети Американски Држави|САД]] (околу 10 семејства), а помалку во [[Кичево]] (4 семејства), [[Романија]], [[Ресен]], [[Грција]], [[Египет]].<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Иселувањето продолжило и после 1952 година, денес селото е пред целосно изумирање. == Галерија == <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Викиекспедиција во Копачка 23.jpg|Влез во селото Податотека:Викиекспедиција во Копачка 25.jpg|Спомен-плоча за загинатите во Илинденското востание и во НОБ Податотека:Викиекспедиција во Копачка 26.jpg|Сретселото на Мало Црско Податотека:Викиекспедиција во Копачка 28.jpg|Стар амбар Податотека:Викиекспедиција во Копачка 34.jpg|Стар објект Податотека:Викиекспедиција во Копачка 37.jpg|Влез во селото </gallery> == Наводи == {{наводи|2}} == Поврзано == * [[Железник]] * [[Општина Другово]] * [[Кичево]] == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Malo Crsko}} {{Општина Кичево}} [[Категорија:Мало Црско| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Демирхисарски села]] [[Категорија:Села во Општина Кичево]] gaet944dvyhctmtd6xvebmgvih8hy9z Колари 0 11006 5567325 5467544 2026-05-30T12:35:38Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567325 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | слика= | име=Колари | регион= | општина={{општинскигрб|Општина Кичево}} | население=421 | поштенски број= | надморска височина=821 | географска широчина=41° 38' 7" сев. ш. | географска должина=20° 54' 51" ист. д. | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=38 | lat_sec=7 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=54 | lon_sec=51 | мрежно место= | карта= Колари во Општина Кичево.svg }} '''Колари''' — село во [[Општина Кичево]], во околината на градот [[Кичево]]. == Географија и местоположба == Колари се наоѓа во областа [[Кичевија|Горно Кичево]], меѓу планините [[Буковиќ (планина)|Буковиќ]] (на север) и [[Бистра (планина)|Бистра]] (на југ). Селото е во близина на [[Зајаска Река]]. == Историја == Селото се споменува во турските пописни дефтери од 1467/68 година, како дел од Кичевската нахија (Nahiye-I Kirçova) и имало 39 семејства, 2 неженети и 2 вдовици, сите христијани.<ref>Турски документи за историјата на македонскиот народ кн.4, Методија Соколоски, д-р Александар Стојановски, Скопје 1971, стр.204</ref> Според податоците од 1873, во селото имало 41 домаќинство со 100 жители Албанци муслимани и 38 Македонци христијани.<ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995, стр.92-93.</ref> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|430 |1953|487 |1961|582 |1971|695 |1981|870 |1991|5 |1994|732 |2002|880 |2021|421 }} Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Колари живееле 180 жители, од кои 160 [[Албанци]] и 20 [[Македонци]].<ref name=":0">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_27.htm Васил Кънчов. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр.256.]</ref> По податоците на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] година во Колари имало 64 [[Македонци]] под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref name=":1">D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р.154-155.</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. Колари се води како мешано македонско-албанско село во Кичевската каза на Битолскиот санџак со 40 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|37}}</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија]] во 1931 година, селото имало 400 [[Албанци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_35_39-42_SKOPLJE_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Според пописот од 2002 година, во селото имало 880 жители, од кои 879 [[Албанци]] и 1 [[Македонец]].<ref>[http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Попис на населението, домаќинствата и становите во Република Македонија, 2002 - Книга X]</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живеел 421 жител, од кои 388 [[Македонски Албанци|Албанци]] и 33 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|180|64|430|487|582|695|870|5|732|880|421}} === Родови === Колари е албанско село. Родови во селото се: Руга (25 к.) се делат на Садиковци и Азисовци. Потекнуваат од двајца браќа доселени од областа [[Матија]] во [[Албанија]] Во родот Садиковци се знае следното родословие: Сеадин (жив на 50&nbsp;г. во 1961 година) Меџит-Селман-Мифтар-Садик, основачот на родот кој се доселил, тоа било почетокот на XIX век; Чурчиај (4 к.), Уковци (24 к.), Браовци (9 к.), Јаовци (6 к.), Кепа (5 к.) и Лановци (4 к.) доселени се во различен период од соседното село [[Зајас]]. На сите родови подалечно потекло им е од Матија во Албанија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://kicevo.mk/kicevska-kotlina-seoska-naselja-i-stanovnistvo/|title=Кичевска Котлина: Сеоска насеља и становништво - Јован Ф. Трифуноски|date=2018-05-16|work=Кичево|language=mk-MK|accessdate=2018-12-24|archive-date=2019-03-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20190321234819/https://kicevo.mk/kicevska-kotlina-seoska-naselja-i-stanovnistvo/|url-status=dead}}</ref> ==Личности== Личности починати во Колари: * [[Трајко Стојаноски]] — македонски партизан, учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]]. ==Самоуправа и политика== === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 821 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместени во просториите на основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 977 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Поврзано == * [[Кичевско Поле]] * [[Општина Зајас]] * [[Кичево]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://maps.google.com/maps?q=%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B8,+%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0&hl=mk&ie=UTF8&ll=41.633632,20.915565&spn=0.017417,0.042272&sll=41.598949,20.945263&sspn=0.034852,0.084543&oq=%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B8&t=h&hnear=Kolari,+Macedonia+(FYROM)&z=15 Сателитска снимка на Колари] на Карти на Гугл {{Општина Кичево}} [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Кичевски села]] [[Категорија:Села во Општина Кичево]] 05zjggi0jecysa7le4zl45u2tma26q4 Лешница (Кичевско) 0 11008 5567550 5467527 2026-05-31T04:11:26Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567550 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | слика= | име=Лешница | регион= | општина={{општинскигрб|Општина Кичево}} | население=95 | поштенски број= | надморска височина=820 | географска широчина=41° 34' 17" сев. ш. | географска должина=20° 54' 33" ист. д. | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=34 | lat_sec=17 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=54 | lon_sec=33 | мрежно место= | карта= Лешница во Општина Кичево.svg }} '''Лешница'''<ref name="stat.gov.mk">[http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Попис на населението, домаќинствата и становите во Република Македонија, 2002 - Книга X]</ref> — село во [[Општина Кичево]], во областа [[Кичевија]], во околината на градот [[Кичево]]. == Географија и местоположба == Лешница се наоѓа во областа [[Кичевија|Горно Кичево]], на источните падини на [[Бистра Планина|Бистра]], оддалечено 11 килиметри североисточно од [[Кичево]]. == Историја == == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|264 |1953|290 |1961|302 |1971|320 |1981|282 |1991|68 |1994|178 |2002|219 |2021|95 }} Според податоците од 1873 година, во Лешница имали 8 домаќинства со 95 жители христијани (Македонци).<ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995, стр.92-93.</ref> Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Лешница живееле 245 жители, од кои 170 [[Македонци]] и 75 [[Албанци]].<ref>Васил Кънчов. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр.255.</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. Лешница се води како мешано македонско-албанско село во Кичевската каза на Битолскиот санџак со 41 куќа.<ref>{{Битолски Вилает|37}}</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија]] во 1931 година, селото имало 100 [[Македонци]] и 100 [[Албанци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_35_39-42_SKOPLJE_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Според пописот од 2002 година, во Лешница живееле 219 жители, од кои 37 [[Македонци]] и 182 [[Албанци]].<ref name="stat.gov.mk"/> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 95 жители, од кои 20 [[Македонци]], 70 [[Македонски Албанци|Албанци]] и 5 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> На табелата е прикажан националниот состав на населението низ сите пописни години:<ref>Население на Република Македонија според изјаснувањето за етничката припадност, по населени места, според пописите на население 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 1994 и 2002 година (согласно територијалната организација од 1996 година). [http://makstat.stat.gov.mk/PXWeb/pxweb/mk/MakStat/MakStat__Popisi__PopisNaNaselenie__PopisiNaseleniMesta/Popis_nm_1948_2002_NasPoEtnPrip_mk.px/?rxid=b7539b0f-f64f-46b7-b99d-a34d7ae55646 База на податоци МАКСтат] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20211210163915/http://makstat.stat.gov.mk/PXWeb/pxweb/mk/MakStat/MakStat__Popisi__PopisNaNaselenie__PopisiNaseleniMesta/Popis_nm_1948_2002_NasPoEtnPrip_mk.px/?rxid=b7539b0f-f64f-46b7-b99d-a34d7ae55646 |date=2021-12-10 }}. Државен завод за статистика.</ref> {| class="wikitable" !Година !Македонци !Албанци !Турци !Роми !Власи !Срби !Бошњаци !{{крат|Ост.|Останати}} !{{крат|б.п.|Лица без податоци}} !Вкупно |- |1948 |— |— |— |— |— |— |— |— |— |'''264''' |- |1953 |131 |158 |— |— |— |1 |... |— |— |'''290''' |- |1961 |131 |171 |— |... |... |— |... |— |— |'''302''' |- |1971 |121 |199 |— |— |... |— |... |— |— |'''320''' |- |1981 |100 |168 |— |— |— |4 |... |— |— |'''282''' |- |1991 |66 |2 |— |— |— |— |... |— |— |'''68''' |- |1994 |51 |125 |— |— |— |2 |... |— |— |'''178''' |- |2002 |37 |182 |— |— |— |— |— |— |— |'''219''' |- |2021 |20 |70 |— |— |— |— |— |— |5 |'''95''' |} === Родови === Лешница е македонско-албанско село. * Македонски родови во селото се: ''Чуљевци (9 к.)'' куќите им се во горно маало, они се најстариот селски род. Возможно е да се староседелци; ''Боздевци (7 к.), Миајлевци (4 к.) и Петревци (1 к.)'' куќите им се во средно маало, овие родови потекнуваат од предци кои се доселени. Родот Боздевци е доселен од некое село во областа [[Матија]] (во [[Албанија]]), доселени се како каури пред Албанците, Миајлевци се доселени од торбешкото село [[Бачишта]], а за потеклото на родот Петревци не се знае ништо. * Албански родови во селото се: ''Исљамовци (12 к.) и Садуловци (12 к.)'' потекнуваат од ист предок, доселени се од областа [[Матија]]. Тука се оженил за Македонка православна, и од тој брак потекнуваат родовите. Куќите им се во долно маало. Лешничките Албанци често се женеле со Македонки. Пред крајот на турското владеење они грабнале три Македонки. После Првата светска војна две наши девојки доброволно се земале за Албанци.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://kicevo.mk/kicevska-kotlina-seoska-naselja-i-stanovnistvo/|title=Кичевска Котлина: Сеоска насеља и становништво - Јован Ф. Трифуноски|date=2018-05-16|work=Кичево|language=mk-MK|accessdate=2018-12-30|archive-date=2019-03-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20190321234819/https://kicevo.mk/kicevska-kotlina-seoska-naselja-i-stanovnistvo/|url-status=dead}}</ref> == Општествени установи == == Самоуправа и политика == === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 826 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместени во просториите на основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 175 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == == Редовни настани == == Личности == '''Личности родени во Лешница:''' * [[Драган Спироски]] (1910-1943) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] == Култура и спорт == == Иселеништво == == Поврзано == * [[Кичевско Поле]] * [[Општина Зајас]] * [[Кичево]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://maps.google.com/maps?q=%D0%9B%D0%B5%D1%88%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0,+%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0&hl=mk&ie=UTF8&ll=41.570653,20.910437&spn=0.008717,0.021136&sll=41.633632,20.915565&sspn=0.017417,0.042272&oq=%D0%9B%D0%B5%D1%88%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0,&t=h&hnear=Leshnica,+Macedonia+(FYROM)&z=16 Сателитска снимка на Лешница] на Карти на Гугл {{Општина Кичево}} [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Кичевски села]] [[Категорија:Села во Општина Кичево]] nyx2oudqkpxrkucija1tmfe9i8g4d8w Кривогаштани 0 11161 5567395 5528097 2026-05-30T16:52:13Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567395 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Кривогаштани | слика = Кривогаштани.jpg | големина на слика = 300п | опис = Поглед на селото | општина = {{општинскигрб|Општина Кривогаштани}} | регион = {{грб|Пелагониски Регион}} | област = [[Пелагонија|Прилепско Поле]] | население = 1.533 | година = 2002 | поштенски број = 7524 | повикувачки број = 048 | надморска височина = 607 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=20 | lat_sec=9 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=19 | lon_sec=59 | слава = | мрежно место = | карта = Кривогаштани во Општина Кривогаштани.svg }} '''Кривогаштани''' — село и административно седиште на [[Општина Кривогаштани|истоимената општина]], во околината на градот [[Прилеп]]. Селото се наоѓа на двете страни на [[Регионален пат 1306|регионалниот пат 1306]] помеѓу градовите Прилеп и [[Крушево]]. == Потекло и значење на името == Народните преданија говорат за две легенди поврзани за името на селото Кривогаштани. Според првата легенда, селото Кривогаштани, своето име го добило по некогашниот град, кој бил во непосредна близина на денешната населба, а се викал '''Крив Град'''. Градот се одликувал со криви, долги и тесни улички низ кои жителите, пред своите куќи, си ги сушеле „гаштите“, односно алиштата што ги носеле. Втората легенда зборува дека жителите од Кривогаштани ги носеле своите „гашти“ (панталони) накриво, па поради тоа жителите од околните населби им се потсмевале, викајќи ги кривогаштанци. Интересно е да се напомене дека и денес жителите од некои соседни села не велат Кривогаштани и кривогаштанци туку „Кривограждани“ и „Кривогражданци“, што пак се поврзува со средновековниот [[Крив Град]]. == Географија и местоположба == [[Податотека:Парк пред зградата на Општина Кривогаштани.jpg|мини|300п|лево|Парк пред општинското седиште]] Селото е едно од поголемите села во [[Прилепско Поле|Прилепското Поле]], коешто лежи на неговиот краен западен дел, сместено на [[Регионален пат 1306|регионалниот пат 1306]] помеѓу градовите [[Прилеп]] и [[Крушево]]. Неговиот атар се допира со подрачјето на [[Општина Крушево]]. Селото претставува административно седиште на [[Општина Кривогаштани|истоимената]] општина.<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=7 јануари 2022|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=163}}</ref> Селото е рамничарско, на надморска височина од 607 метри. Од градот [[Прилеп]] е оддалечено 20 километри,<ref name="енциклопедија" /> додека од градот [[Крушево]] е оддалечено 11 километри, со што селото претставува вистинска раскрсница. Јужно од селото води асфалтен пат и за градот [[Демир Хисар]], кој поминува низ повеќе села, додека на север води асфалтен пат кон селото [[Ропотово]], од каде продолжува кон градот [[Македонски Брод]]. Кривогаштани е големо и познато село во околината на Прилеп. Се наоѓа во западниот дел на [[Пелагонија]]. Околни села се [[Врбоец]], [[Кореница]], [[Свето Митрани]], [[Крушеани]] и други. Низ селото поминува малата [[Крушевска Река]].<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/41961345|title=Bitoljsko-Prilepska kotlina: antropogeografska proučavanja|last=Трифуноски|last2=Јован Ф.|date=1998|publisher=Српска академија на науките и уметностите|isbn=8670252678|location=Белград|oclc=41961345}}</ref> На запад од Кривогаштани е [[Бушева Планина]], а на југ, исток и север се простира [[Пелагонија]]. Месностите во атарот ги носат следниве имиња: Ливади, Воденичиште, Коритница, Тумба, Крајни Рид, Градиште, Различиште, Млечеј, Шумковец и други.<ref name=":0" /> Селото има збиен тип, составено од следниве делови: Карафиловци, Мојсовци, Кочоперовци, Рујановци и други. Имињата на овие делови се од главните родови.<ref name=":0" /> === Клима === [[Податотека:Зграда во Кривогаштани.jpg|мини|300п|десно|Станбена зграда]] [[Податотека:Парк во Кривогаштани.jpg|мини|300п|десно|Парк во Кривогаштани]] Климата, како и во целата Пелагониска рамница, па така и во Кривогаштани е изменето средоземна. Врнежите се движат од 700 до 900 милиметри воден талог во текот на годината. Тие се најинтензивни во пролет и есен, а првиот снег обично паѓа кон крајот на ноември или во почетокот на декември. Ветровите дуваат во текот на целата година, но најинтензивно во пролет и есен. === Флора и фауна === Во непосредна близина на Кривогаштани, а особено на источната страна, кај Крајни Рид, Петочна Ричка, Градиште, Манастириште и Лозје доста е богато со животински свет, а најзастапен е ситниот дивеч: зајак, лисица, ласица и повеќе влекачи. А на источната страна, односно во областите кај реката [[Блато (река)|Блато]], околу која се наоѓаат областите Солунов Даб, Чаир и Ливаѓе има поголем број видови на птици како што се дивите гуски, дивите гулаби, дивите пајки, еребици и друго. Во самата населба се среќаваат цели јата на диви гулаби, чавки, гугутки, врапци, штркови, ластовици, а посебно внимание привлекуваат [[Сива чапја|сивите чапји]] кои се населени на стариот даб во црквата [[Црква „Св. Димитриј“ - Кривогаштани|„Св. Димитриј“]], која се наоѓа во средишниот дел на селото. Сивите чапји доаѓаат во почетокот на март, а си одат во август. == Историја == Траги од старини се наоѓаат на месноста Градиште недалеку од селото. Таму биле наоѓани врчви, стари пари и друго. Такви остатоци биле наоѓани и на месноста Крајни Рид, каде денес има лозја.<ref name=":0" /> Западно од селото се наоѓа месноста Манастириште, каде според народната традиција некогаш имало стар христијански храм. Тој бил срушен пред 150 години од Албанците муслимани. Тој храм се верува дека се викал „Св. Илија“ и бил подигнат во средновековниот период.<ref name="енциклопедија" /> На патот за соседното село [[Пресил]] се гледаат остатоци на стари гробови, каде во близина се наоѓа обновената црква [[Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Кривогаштани|„Воведение на Пресвета Богородица“]].<ref name=":0" /> Кривогаштани е старо село, што се гледа од зачуваните македонски родови. Селото е споменато како '''Кривогаштанех''' во [[грамота]] на царот [[Стефан Душан]] за [[Манастир Трескавец|манастирот Трескавец]] во 1337 година.<ref name=":0" /> Во текот на XIX век со доселување станало прилично големо македонско село. Во овој период во Кривогаштани постоеле четири [[Чифлиг|чифлици]], а нивни сопственици биле: Саид-паша, Адем-ага, Устреф-ага и Демчо-ага. Саид-паша бил сопственик и на еден ан во Кривогаштани.<ref name=":0" /> == Стопанство == Атарот зафаќа простор од 14,9&nbsp;км<sup>2</sup>. На него преовладуваат обработливите површини на површина од 1.215 [[хектар]]и, на пасиштата отпаѓаат 315 хектари, додека шумско земјиште нема.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има полјоделска функција. Во селото имало земјоделска задруга, има фабрички погони, услужни и угостителски објекти.<ref name="енциклопедија" /> Во Кривогаштани се наоѓа еден од најголемите сточни пазари во [[Македонија]].<ref name="МакЕнц">{{МакЕнц|1105|Пазарна|II}}</ref> Како култура во минатото во Кривогаштани во голема мера бил застапен и [[коноп]]от, од кој се произведувале конопни влакна, кои во најголем дел се продавале на пазарот во [[Прилеп]] за потребите на [[ортомџија|ортомџиите]], а помал дел ги користеле и самите жители за производство на ортоми, сиџими, огламници, па и постилачи за под, а и покривачи.<ref>{{наведено списание |last= Ристевски |first= Љупчо |year= 1992 |title= Начинот и производството на конопот и неговото значење за културното живеење на с. Кривогаштани |journal= Етнолог |issue= 2 |pages= 208-220 |publisher= Здружение на етнолозите на Република Македонија - Музеј на Македонија}}</ref> <gallery mode=packed heights=150px> Податотека:Фабрика во Кривогаштани.jpg|Фабрика во Кривогаштани Податотека:Сточен пазар во Кривогаштани.jpg|Сточниот пазар во Кривогаштани, еден од најголемите во Македонија Податотека:Информативна табла.jpg|Табла на влезот во сточниот пазар </gallery> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|1913 |1953|2288 |1961|2366 |1971|2380 |1981|2356 |1991|2191 |1994|1950 |2002|1870 |2021|1533 }} [[Податотека:defile.jpg|мини|300п|десно|Дефилето на манифестацијата „Денови на македонската народна носија“, која секоја година се одржува во Кривогаштани]] Според статистиката на бугарскиот етнограф [[Васил К’нчов]] од 1900 година, во селото Кривогаштани живееле околу 860 жители, сите [[Македонци]].<ref name=":1">Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 244.</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Кривогаштани имало имало 680 [[Македонци]], под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]] и 240 [[Македонци]] патријаршисти.<ref name=":2">Brancoff, D.M. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 148-149.</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. Кривогаштани се води како чисто македонско село во Прилепската каза на Битолскиот санџак со 123 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|21}}</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 1.300 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_39_39-41_BITOLJ_(MONASTIR)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Кривогаштани е големо село, коешто во 1961 година имало 2.366 жители, од кои 2.356 биле [[Македонци]], четворица [[Македонски Срби|Срби]] и двајца жители [[Македонски Хрвати|Хрвати]]. Во 1994 година селото броело 1.950 жители, од кои 1.947 биле Македонци.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Кривогаштани живееле 1.870 жители, од кои 1.860 [[Македонци]], 8 [[Македонски Роми|Роми]], 1 [[Македонски Срби|Србин]] и 1 останат.<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=7 јануари 2022}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 1.533 жители, од кои 1.493 [[Македонци]], 2 [[Македонски Албанци|Албанци]], 1 [[Македонски Власи|Влав]], 7 [[Македонски Срби|Срби]], 4 останати и 26 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|860|920|1.913|2.288|2.366|2.380|2.356|2.191|1.950|1.870|1.533}} === Родови === Кривогаштани е чисто македонско село. Селото е многу старо и во него има зачувано староседелски родови.<ref name=":0" /> Според истражувањата на [[Јован Трифуноски]] во 1952 година родови во селото се: * '''Староседелци:''' ''Мојсовци'' (18 к.), ''Карафиловци'' (17 к.), ''Кочоперовци'' (17 к.), ''Папушковци'' (15 к.), ''Пологовци'' (9 к.), ''Митровци'' (8 к.), ''Путевци'' (6 к.), ''Џаферовци'' (5 к.), ''Чуриновци'' (5 к.) и ''Василевци'' (2 к.). * '''Родови доселени во ХVIII век:''' ''Везенковци'' (8 к.), доселени се од некое село Везенково во околината на [[Охрид]]; ''Рујановци'' (12 к.), доселени се од некое село во [[Охридско]]; ''Чавковци'' (10 к.), доселени се од [[Кичевско]], најпрво се населиле во [[Годивле]], а потоа дошле во Кривогаштани; ''Рикаловци'' (10 к.), доселени се од селото [[Единаковци]], [[Железник]]; ''Бараковци'' (8 к.), доселени се од селото [[Бараково]]; ''Киселовци'' (14 к.), ''Станчевци'' (10 к.), ''Бурмузовци'' (8 к.), ''Корковци'' (8 к.), ''Лукаревци'' (7 к.) и ''Тркалевци'' (6 к.), се доселеници со непозната старина. * '''Родови доселени во XIX век и подоцна:''' ''Поповци'' (3 к.), доселени се од [[Порече|поречкото]] село [[Крапа]], основачот на родот бил свештеник; ''Житошанци'' (6 к.), доселени се од селото [[Житоше]]; ''Базеровци'' (6 к.), доселени се од селото [[Годивле]], нивниот доселен предок овде имал околу 100 кози; ''Џуцуловци'' (10 к.), ''Чорбевци'' (6 к.), ''Смутковци'' (6 к.), ''Коруновци'' (4 к.), ''Голевци'' (4 к.), ''Здравковци'' (6 к.), ''Клекачовци'' (4 к.), ''Комицовци'' (3 к.), ''Мојановци'' (3 к.), ''Пупуновци'' (3 к.), ''Рогушковци'' (2 к.), ''Амбаровци'' (2 к.) и ''Булдиновци'' (1 к.), се доселеници со непозната старина. === Иселеништво === Се знае за следните постари иселени родови од ова село. Родовите ''Ангелевци'' и ''Нешковци'' иселени се во селото [[Врбоец]], ''Китановци'' и ''Киселовци'' иселени се во селото [[Обршани]], ''Милевци'' иселени се во селото [[Бистренци]], ''Патлиџановци'' и ''Придаеновци'' иселени се во селото [[Крушеани]], ''Кривогавци'' иселени се во селото [[Новоселани (Прилепско)|Новоселани]], ''Ѕвездаковци'' иселени се во селото [[Кореница]], ''Јолбашевци'' иселени се во градот [[Прилеп]] и други.<ref name=":0" /> == Општествени установи == * Општина Кривогаштани * [[ОУ „Манчу Матак“ - Кривогаштани|Основно училиште „Манчу Матак“]], централно деветгодишно основно училиште * Градинка „Весело Штркче“ * Пошта ([[Поштенски броеви во Македонија|7524]]) * Јавно комунално претпријатие „Пелагонија“ * Полициска станица * Амбуланта * Ветеринарна станица * Дом на културата <gallery mode=packed heights=150px> Податотека:Амбуланта во Кривогаштани.jpg|Амбулантата Податотека:Зграда на Општина Кривогаштани.jpg|Зградата на општината во поранешниот дом на културата Податотека:ОУ „Манчу Мантак“ - Кривогаштани.jpg|Основното училиште Податотека:Пензионерско катче во Кривогаштани.jpg|Пензионерското катче Податотека:Спортска сала во Кривогаштани.jpg|Спортска сала </gallery> == Самоуправа и политика == Во {{римски|19}} век, Кривогаштани било село во [[Прилепска каза|Прилепската каза]] на [[Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Кривогаштани]], која била една од ретките општини во Македонија која не била изменета при територијалната поделба во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото било седиште на тогашната Општина Кривогаштани. Во периодот од 1955 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Прилеп. Во периодот 1952-1955, селото било седиште на тогашната Општина Кривогаштани, во која покрај селото Кривогаштани, се наоѓале и селата Врбоец, Годивле, Кореница, Крушеани, Локвени, Милошево, Свето Митрани и Подвис. Во периодот 1950-1952, селото било седиште на некогашната Општина Кривогаштани, кога во нејзе се наоѓале селата Кривогаштани и Крушеани. === Избирачко место === Во селото постојат избирачките места бр. 1510 и 1511 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместени во просториите на приватен објект и основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 1.466 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2021)|локалните избори во 2021 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 1.464 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk/mayr/t6/51|title=Локални избори 2021|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20211202105827/https://rezultati.sec.mk/mk/mayr/t6/51|archive-date=2021-12-02|dead-url=|accessdate=7 јануари 2022|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки наоѓалишта<ref name=":0" /><ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|301}}</ref> * [[Крајни Ѕид (Кривогаштани)|Крајни Ѕид]] — осамен наод од римско време; * [[Св. Димитрија (Кривогаштани)|Св. Димитрија]] — осамен наод од римско време; * [[Св. Никола (Кривогаштани)|Св. Никола]] — осамен наод од римско време; * [[Градиште (Кривогаштани)|Градиште]] — неопределено наоѓалиште од непознат период; * [[Манастириште (Кривогаштани)|Манастириште]] — неопределено наоѓалиште од непознат период; и * [[Св. Пречиста (Кривогаштани)|Св. Пречиста]] — црква и некропола од непознат период. ;Цркви<ref name="верски објекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Црква „Св. Никола“ - Кривогаштани|Црква „Св. Никола“]] — главна селска црква; * [[Црква „Св. Теодор Тирон“ - Кривогаштани|Црква „Св. Теодор Тирон“]] — помала гробишна црква; * [[Црква „Св. Димитриј“ - Кривогаштани|Црква „Св. Димитриј“]] — голема гробишна црква; и * [[Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Кривогаштани|Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Пречиста]] — обновена селска црква. ;Споменици * Споменик во чест на [[Македонија во Втората светска војна|НОБ]].<ref name="енциклопедија" /> * Биста на народниот херој [[Манчу Матак]] во дворот на основното училиште * Крале Марков Камен — камен за кој се верува дека го фрлил [[Крал Марко|Крале Марко]] <gallery mode=packed heights=150px> Податотека:Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Кривогаштани.jpg|Црквата „Воведение на Пресвета Богородица“ Податотека:Црква „Св. Димитриј“ - Кривогаштани.jpg|Црквата „Св. Димитриј“ Податотека:Црква „Св. Никола“ - Кривогаштани 8.jpg|Црквата „Св. Никола“ Податотека:Црква „Св. Теодор Тирон“ - Кривогаштани.jpg|Црквата „Св. Теодор Тирон“ Податотека:Биста на Манчу Матак.jpg|Биста на народниот херој [[Манчу Матак]] Податотека:Krivogashtani - King Marko's stone - P1100105.JPG|Крале Марков Камен </gallery> == Редовни настани == Во Кривогаштани секоја година во март се одржува манифестацијата „Денови на македонската народна носија“. На манифестацијата која е од ревијален и натпреварувачки карактер учествуваат културно-уметнички друштва од цела Македонија. == Личности == ;Родени во или по потекло од Кривогаштани * [[Милан Ѓурлуков]] — македонски револуционер. * [[Веле Богев Здравески]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref>{{Наведена книга|title=|first=|publisher=|others=Јасмина Дамјановска, Ленина Жила и Филип Петровски (2016). Илинденски сведоштва. том II, дел I. Скопје: Државен архив на Република Македонија.|year=|isbn=|location=|pages=}}</ref> * [[Боше Стојанов Пупуноски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref>{{Наведена книга|title=|first=|publisher=|others=Јасмина Дамјановска, Ленина Жила и Филип Петровски (2017). Илинденски сведоштва. том III, дел II. Скопје: Државен архив на Република Македонија.|year=|isbn=|location=|pages=}}</ref> * [[Тодор Димов Станчески]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref>{{Наведена книга|title=|first=|publisher=|others=Јасмина Дамјановска, Ленина Жила и Филип Петровски (2017). Илинденски сведоштва. том IV, дел I. Скопје: Државен архив на Република Македонија.|year=|isbn=|location=|pages=}}</ref> * [[Парасија Јовеска|Парасија Костова Јовеска]] (1913-) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] * [[Атанас Гудески]] (р. 1931) — универзитетски професор, специјалист во областа биологија и ботаника. == Култура и спорт == Новата банкнота на [[Македонски денар|македонскиот денар]] од апоен во вредност од 2.000 денари содржи кривогаштанска невестинска носија изработена врз основа на цртеж на [[Русија|руската]] сликарка [[Олга Бенсон]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://zemjodelie.mk/2020/12/28/%D0%BA%D1%80%D0%B8%D0%B2%D0%BE%D0%B3%D0%B0%D1%88%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8-%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%BD%D0%BE%D1%82%D0%B0-%D0%BE%D0%B4-2000-%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B8-%D0%BD%D0%B0%D1%80/|title=Банкнотата од 2000 денари носија од Кривогаштани|date=28 декември 2020|work=zemjodelie.mk|accessdate=7 јануари 2022}}</ref> Во селото работи [[ФК Младост (Кривогаштани)|фудбалскиот клуб „Младост“]]. == Галерија == <gallery mode=packed heights=150px> Податотека:Запуштен објект во Кривогаштани.jpg|Стар објект во селото Податотека:Сокак во Кривогаштани.jpg|Сокак во селото Податотека:Зграда на Општина Кривогаштани 2.jpg|Влезот во општинската зграда Податотека:Кружен тек во Кривогаштани.jpg|[[Регионален пат 1306|Регионалниот пат 1306]] низ селото Податотека:Поглед на Кривогаштани 2.jpg|Поглед на селото Податотека:Поглед на Кривогаштани.jpg|Поглед на селото </gallery> == Наводи == {{наводи|2}} == Поврзано == * [[Пелагонија]] * [[Општина Кривогаштани]] * [[Прилеп]] == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Krivogaštani}} * [http://krivogastani.gov.mk/ Официјална страница на Општина Кривогаштани] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150511220031/http://www.krivogastani.gov.mk/ |date=2015-05-11 }} {{Општина Кривогаштани}} [[Категорија:Кривогаштани| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Прилепски села]] [[Категорија:Села во Општина Кривогаштани]] c5bw9jb9u6cjmu60hmanp5g90yez1k6 Кокошиње 0 11205 5567315 5215920 2026-05-30T12:19:14Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567315 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Кокошиње | слика = Поглед на Кокошиње.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото Кокошиње | општина = {{општинскигрб|Општина Куманово}} | регион = {{грб|Североисточен Регион}} | област = [[Овче Поле]] | население = 12 | година = 2021 | поштенски број = 1309 | повикувачки број = 031 | надморска височина = 630 | lat_dir=N | lat_deg=42 | lat_min=00 | lat_sec=47 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=57 | lon_sec=59 | слава = | мрежно место = | карта = Кокошиње во Општина Куманово.svg }} '''Кокошиње''' — село во [[Општина Куманово]], во областа [[Овче Поле]], во околината на градот [[Куманово]]. == Географија и местоположба == [[Податотека:Поглед на Кокошиње 2.jpg|мини|300п|лево|Воздушен поглед на селото]] Селото се наоѓа во крајниот југоисточен дел на територијата на [[Општина Куманово]], чиј атар се допира со подрачјето на општините [[Општина Свети Николе|Свети Николе]] и [[Општина Кратово|Кратово]]. Истото е сместено недалеку од патот Куманово-Свети Николе.<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија: географски, демографски, и аграрни обележја|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|pages=154}}</ref> Селото е ридско, сместено на надморска височина од 630 метри. Од градот Куманово, селото е оддалечено 25 километри.<ref name="енциклопедија" /> Селото се наоѓа во западното подножје на планината [[Манговица]], оддалечено 28 километри јужно од [[Куманово]]. Низ селото поминува [[Регионален пат 2247|регионалниот пат 2247]], кој се двои од [[Регионален пат 1204|регионалниот пат 1204]] на раскрсницата кај селото [[Павлешенци]]. Сепак, регионалниот пат 2247 е недовршен и е неасфалтиран во овој дел. Селото се наоѓа во северниот дел на Овче Поле, а околни села се [[Горно Ѓуѓанци]], [[Строиманци]], [[Павлешенци]], [[Татомир]] и други. Во минатото, водата за пиење мештаните ја добивале од една чешма и од поголем број на бунари. Во суштина, селото отсекогаш имало оскудност со вода.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Овчепољска Котлина|last=Трифуноски|first=Јован|publisher=[[Хрватска академија на науките и уметностите|Југословенска академија на науките и уметностите]]|year=1964|isbn=|location=[[Загреб]]|pages=683-685}}</ref> Месностите во атарот на селото ги носат следниве имиња: Асаница, Забел, Бабин Град, Милев Рид, Рамниште, Дренов Дол, Кампор, Краиште, Грујач, Локва, Врли, Голајево, Турска Кула, Грамади и други.<ref name=":0" /> Кокошиње се состои од два дела, кои се одвоени со долина. Деловите се наречени Тај Страна и Овај Страна, додека поединечните групи на куќи се наречени по родовите, како Младеновци, Даутовци, Галевци и други.<ref name=":0" /> == Историја == Месноста Грамади се наоѓа околу 700 метри југозападно од селото, каде денес се наоѓаат ниви. На рабовите од нивите се забележуваат грамади од камења и кршени ќерамиди. Мештаните кажуваат дека таму некогаш имало стара населба. Од нивите биле ископувани и големи земјени ќупови.<ref name=":0" /> Кокошиње најпрвин било мешано турско-македонско село, но Турците некаде се иселиле. Последното турско семејство го напуштило селото во 1890 година. Како спомени на нивното присуство се топонимите Турски Гробишта, Турска Нива и Турска Кула, иако од гробиштата и од кулата нема никакви остатоци.<ref name=":0" /> Во селото, на почетокот имало само 6 македонски куќи, но подоцна нивниот број бил удвоен, додека не бил достигнат денешниот број на домови (100 домови во 1957 г.). Најстарите македонски родови се доселиле на крајот на {{римски|18}} век.<ref name=":0" /> Пред крајот на отоманскиот период, селото било поделено на „српска и бугарска партија“, поради што во селото имало две училишта и два свештеника. Некогаш доаѓало до меѓусебни судири, па дури и убиства меѓу двете страни.<ref name=":0" /> Во август [[1904]] година чети на [[ТМОРО]] извршуваат [[масакр во Кокошиње|масакр]] врз селаните од Кокошиње при што се убиени 53 селани.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mn.mk/komentari/7201-Vojvodata-Koco-Kursumot|title=Војводата Кочо Куршумот|work=Македонска нација|accessdate=2023-12-15|archive-date=2024-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20241130185850/http://www.mn.mk/komentari/7201-Vojvodata-Koco-Kursumot|url-status=dead}}</ref> Кон средината на септември истата година во Кокошиње влегол и [[Мише Развигоров]] со својата чета во Кокошиње и убил осуммина селани.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.promacedonia.org/obm2/25.html|title=Хр. Силянов, Освободителните борби в Македония, II - 25|work=www.promacedonia.org|language=bg|accessdate=2023-12-15}}</ref> == Стопанство == [[Податотека:Езеро кај Кокошиње.jpg|мини|300п|десно|Езеро кај самото вртење кон селото]] Атарот на селото зафаќа простор од 14,8&nbsp;км<sup>2</sup>, при што преовладуваат обработливите површини со површина од 682 [[хектар]]и, на пасиштата отпаѓаат 623 хектари, а на шумите 106 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Во основа, селото има полјоделско-сточарска функција.<ref name="енциклопедија" /> За време на отоманскиот период, македонските семејства поседувале своја земја.<ref name=":0" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|741 |1953|779 |1961|634 |1971|417 |1981|170 |1991|84 |1994|69 |2002|45 |2021|12 }} Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Кокошиње живееле 560 жители, сите [[Македонци]].<ref name=":2">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_27.htm Кънчов, В. Македония. Етнография и статистика, София, 1900, с. 216]</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во К’шање имало 880 [[Македонци]], под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref name=":1">D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 126-127.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 650 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_36_40-42_KRIVA_PALANKA_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Од Кокошиње се иселил значителен број од неговото население, коешто во 1961 година броело 634 жители, а во 1994 година бројот се намалил дури на 69 жители, од кои 68 биле Македонци.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Кокошиње живееле 45 жители, од кои 44 [[Македонци]] и 1 [[Македонски Срби|Србин]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=15 декември 2022}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 12 жители, сите [[Македонци]]. {{Пописи|560|880|741|779|634|417|170|84|69|45|12}} === Родови === Кокошиње е македонско село.<ref name=":0" /> Според истражувањата од 1957 година, родови во селото се: * '''Доселеници:''' ''Младеновци'' (23 к.), доселени се од селото [[Матка (село)|Матка]], [[Скопско]]. Го знаат следното родословие: Цане (жив на 48&nbsp;г. во 1957 година) Стојче-Лазо-Зафир-Младен, се доселил неговиот татко кон крајот на XVIII век. Тие се делат и на други помали гранки како ''Поповци'', ''Коневци'', ''Кајмаковци'' и други; ''Галевци'' (12 к.), ''Даутовци'' (14 к.), ''Чајевци'' (13 к.) и ''Стамболџиовци'' (2 к.), доселени се од селото [[Петралица]], [[Кривопаланечко]]; ''Бошковци'' (6 к.), ''Јанкуловци'' (3 к.), ''Јовановци'' (6 к.), ''Ѓорговци'' (6 к.), ''Стојанчевци'' (6 к.), ''Јовевци'' (7 к.), доселени се, но не знаат од каде. === Иселеништво === Иселеништвото од ова село во главно се одвивало кон [[Куманово]] и [[Свети Николе]]. До 1957 година, таму се иселиле преку 12 домаќинства.<ref name=":0" /> == Општествени установи == * Поранешно основно училиште * Поранешен задружен дом <gallery mode=packed heights=150px> Податотека:Поранешно училиште во Кокошиње 2.jpg|Внатрешноста на училиштето Податотека:Поранешно училиште во Кокошиње 3.jpg|Руини Податотека:Поранешно училиште во Кокошиње.jpg|Поранешното основно училиште Податотека:Поранешно училиште во Кокошиње 4.jpg|Руини </gallery> == Самоуправа и политика == Кон крајот на {{римски|19}} век, Кокошиње било село во [[Кумановска каза|Кумановската каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Куманово]], која била променета со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото било дел од некогашната [[Општина Орашац]]. Во периодот од 1962 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Куманово. Селото припаѓало на некогашната општина Орашац во периодот од 1955 до 1962 година. [[Податотека:Црква „Св. Атанасиј“ - Кокошиње 3.jpg|мини|300п|десно|Поглед на главната селска црква „Св. Атанасиј“]] Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната Општина Павлешенци, во која покрај селото Кокошиње, се наоѓале и селата Габреш, Горно Ѓуѓанци, Градиште, Долно Ѓуѓанци, К’шање, Кутлибег, Кучкарево, Павлешенци, Пезово, Стањевци и Строиманци. Селото припаѓало на некогашната Општина Долно Ѓуѓанци во периодот 1950-1952, во која влегувале селата Горно Ѓуѓанци, Долно Ѓуѓанци, Кокошиње, Павлешенци, Строиманци и Стрњевец. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 1134 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на приватен објект.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2021)|локалните избори во 2021 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 12 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati2021lokalni1krug.sec.mk/mk/mayr/r/45-1389|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20231215213846/https://rezultati2021lokalni1krug.sec.mk/mk/mayr/r/45-1389|archive-date=2023-12-15|dead-url=|accessdate=15 декември 2023|title=архивска копија|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Цркви<ref name="верски објекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> * [[Црква „Св. Атанасиј“ - Кокошиње|Црква „Св. Атанасиј“]] — главна селска црква црква, изградена во 1842 година <!--== Редовни настани == == Личности == ;Родени во или по потекло од Кокошиње == Култура и спорт ==--> == Галерија == <gallery mode=packed heights=150px> Податотека:Објект во Кокошиње.jpg|Задниот дел на задружниот дом Податотека:Поглед во Кокошиње.jpg|Куќи во селото Податотека:Објекти во Кокошиње.jpg|Задружниот дом Податотека:Чешма во Кокошиње.jpg|Чешма во селото </gallery> == Поврзано == * [[Општина Куманово]] * [[Куманово]] * [[Овче Поле]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Kokošinje}} {{Општина Куманово}} [[Категорија:Кокошиње| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Кумановски села]] [[Категорија:Села во Општина Куманово]] 7j5h5itqfc537an11b0z49w5pfgp5yn Латово 0 11367 5567536 5214456 2026-05-31T02:24:32Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567536 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Латово | слика = Сретсело во Латово 2.jpg | големина на слика = 300п | опис = Сретселото на Латово | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | општина = {{општинскигрб|Општина Македонски Брод}} | област = [[Долно Кичево]] | население = 60 | година = 2002 | поштенски број = 6530 | повикувачки број = 045 | надморска височина = 600 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=29 | lat_sec=17 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=10 | lon_sec=9 | слава = | мрежно место = | карта = Латово во Општина Македонски Брод.svg }} '''Латово''' — село во [[Општина Македонски Брод]], во областа [[Долно Кичево]], во околината на градот [[Македонски Брод]]. == Географија и местоположба == [[Податотека:Куќи во Латово.jpg|мини|300п|лево|Куќи во селото]] Селото се наоѓа во областа [[Порече]], во јужниот дел на територијата на [[Општина Македонски Брод]], недалеку од левата страна на регионалниот пат [[Македонски Брод]]-[[Кичево]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=23 октомври 2017|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|page=175}}</ref> Селото е ридско, на надморска височина од 600 метри.<ref name="енциклопедија" /> Сместено е во долина помеѓу планините [[Песјак (планина)|Песјак]] и [[Бушева Планина|Бушева]]. Атарот зазема површина од 24,4&nbsp;км<sup>2</sup>. На него преовладуваат шумите на површина од 2.170 [[хектар]]и, на пасиштата отпаѓаат 93 хектари, а на обработливото земјиште 87 хектари.<ref name="енциклопедија" /> == Историја == Во {{римски|19}} век, Латово било село во Кичевската каза на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Вкупно 2 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.}}</ref> == Стопанство == Селото има полјоделско-шумарска функција.<ref name="енциклопедија" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|325 |1953|341 |1961|318 |1971|228 |1981|169 |1991|109 |1994|98 |2002|85 |2021|60 }} Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Латово имало 400 жители, сите [[Македонци]].<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 257.]</ref> По податоците на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] година во Латово имало 480 жители.<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 154-155.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 250 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_39_39-41_BITOLJ_(MONASTIR)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Латово во 1961 година било средно село по големина со 318 жители, но во 1994 година преминало во мало село со 98 жители, македонско население.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Латово имало 85 жители, сите [[Македонци]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија|date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=23 октомври 2017}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 60 жители, од кои 58 [[Македонци]], 1 [[Македонски Албанци|Албанец]] и 1 лице без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|400|480|325|341|318|228|169|109|98|85|60}} === Родови === Латово е чисто македонско православно село, родовите во селото се староседелски и доселенички. Родови во Латово се: ''Јовевци'' (6 к.), ''Богдановци'' (6 к.), ''Пандиловци'' (5 к.), ''Радевци'' (2 к.), ''Пајкаровци'' (1 к.), ''Ѓенко'' (1 к.), ''Санде'' (1 к.), ''Софрониевци'' (2 к.), ''Страшко'' (1 к.), ''Фитко'' (1 к.), ''Соколовци'' (11 к.), ''Картаровци'' (1 к.), ''Ферче'' (1 к.) и ''Ѓулевци'' (9 к.), сите овие родови се староседелци; ''Требинци'' или ''Мицковци'' (2 к.), доселени се од селото [[Требино]], во Требино се доселени од [[Мидинци]]. Од овој род потекнувал [[Мицко Крстевски|Мицко]] кој учествувал во [[Демирхисарски заговор|Брсјачката Буна]]; ''Волкановци'' (2 к.), доселени се од селото [[Девич]] и ''Матичевци'' (2 к.), доселени се од селото [[Козичино]].<ref>{{Наведени вести|url=https://kicevo.mk/kicevska-kotlina-seoska-naselja-i-stanovnistvo/|title=Кичевска Котлина: Сеоска насеља и становништво - Јован Ф. Трифуноски - Кичево|date=2018-05-16|work=Кичево|access-date=2018-11-29|language=mk-MK|archive-date=2019-03-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20190321234819/https://kicevo.mk/kicevska-kotlina-seoska-naselja-i-stanovnistvo/|url-status=dead}}</ref> Според истражувањата пак на [[Томо Смилјаниќ - Брадина|Тома Смиљаниќ]] во периодот од 1921-1926 година родови во селото се: ''Трајковци'' (1 к.), ''Ивановци'' (4 к.), ''Ивановци втори'' (5 к.), ''Дојчиновци'' (6 к.) и ''Стаменковци'' (2 к.), староседелци; ''Симевци'' (7 к.), доселени се од некое село во [[Прилепско]], некое време живееле и во [[Солун (округ)|Солунско]]; ''Јовевци'' (8 к.), се повратиле од Солунско; ''Деспотовци'' (12 к.), доселени се од некое село во [[Крушевско]]; ''Мицковци'' (4 к.), доселени се од [[Требино]], кога се истурчило; ''Мотичевци'' (5 к.), доселени се од [[Козичино]]; ''Трајковци'' (1 к.), доселени се од [[Девич]], предокот кој дошол во Латовов, се населил како домазет; ''Климевци'' (1 к.) доселени се од селото [[Лажани]], Прилепско.<ref>{{Наведени вести|url=https://kicevo.mk/kicevija-tomo-smiljanic-bradina/|title=Кичевија - Тома Смиљаниќ (1926) - Кичево|date=2018-05-16|work=Кичево|access-date=2018-11-29|language=mk-MK}}{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <!--== Општествени установи ==--> == Самоуправа и политика == Селото влегува во рамките на [[Општина Македонски Брод]], која била променета со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година, при што кон нејзе била придодадена поранешната [[Општина Самоков]]. Во периодот од 1996-2004 година, селото било во рамките на некогашната Општина Македонски Брод. Во периодот 1950-1952, селото било дел од некогашната општина Брод, во која влегувале селата Брод, Девич, Дреново, Латово, Сланско, Суви Дол и Требино. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната општина Брод, во која покрај селото Латово се наоѓале селата Брод, Девич, Дреново, Грешница, Сланско, Суво Дол и Требино. Во периодот 1955-1957, селото било дел од тогашната општина Брод. Во периодот 1957-1965, селото се наоѓало во некогашната општина Брод. Во периодот 1965-1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата Општина Брод. === Избирачко место === Во селото постои избирачко место бр. 0227 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], кое е сместено во Селскиот дом.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=16 октомври 2017|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2017)|локалните избори во 2017 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 63 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=51&ps=325|title=Локални избори 2017|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20200529205527/https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=51&ps=325|archive-date=2020-05-29|dead-url=|accessdate=16 октомври 2017|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 59 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati-prvkrug.sec.mk/mk-MK/1/r/all/51/328|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20190505175652/https://rezultati-prvkrug.sec.mk/mk-MK/1/r/all/51/328|archive-date=5 мај 2019|dead-url=|accessdate=5 мај 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки наоѓалишта<ref>[[Димче Коцо|Коцо, Димче]] (1996). ''Археолошка карта на Република Македонија''. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069</ref> * [[Гладница (Латово)|Гладница]] — населба од доцноантичко време; и * [[Латински Гробишта (Латово)|Латински Гробишта]] — некропола од доцноантичко време. ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> * [[Црква „Св. Богородица“ - Латово|Црква „Св. Богородица”]] — главна селска црква * [[Црква „Св. Петар и Павле“ - Латово|Црква „Св. Петар и Павле”]] — манастирска црква ;Манастири * [[Латовски манастир]] — изграден во 1938 година <!--== Редовни настани ==--> == Личности == ;Родени во Латово * [[Мицко Крстевски]] — македонски ајдутин, подоцна прв српски четнички војвода во Македонија * [[Иван Василев Митрески]] — крушевски делегат на Смилевскиот Конгрес * [[Мисајле Ѓурчинов Лазороски]] — реонски началник на Рабетинкол по Илинденското востание *[[Трајан Костадинов Влкановски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref>{{Наведена книга|title=Илинденски сведоштва. том I, дел I|last=Јасмина Дамјановска, Ленина Жила и Филип Петровски|first=|publisher=Државен архив на Република Македонија|year=2016|isbn=|location=Скопје|pages=}}</ref> *Божин Каралески — загинат во Балканските војни / Првата светска војна<ref name=":023">{{Книга:Порече низ историјата}}, стр.257</ref> *Богдан Илиески — загинат во Балканските војни / Првата светска војна<ref name=":023" /> *Димитрија Богатиноски — загинат во Балканските војни / Првата светска војна<ref name=":023" /> *Мисајле Ѓурчиноски — загинат во Балканските војни / Првата светска војна<ref name=":023" /> *Петре Крстески — загинат во Балканските војни / Првата светска војна<ref name=":023" /> *Стале Петрески — загинат во Балканските војни / Првата светска војна<ref name=":023" /> *Трајче Димоски — загинат во Балканските војни / Првата светска војна<ref name=":023" /> *[[Драги Ѓурчиноски|Драги Б. Ѓурчиноски]] — македонски партизан, учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]].<ref name=":02">{{Книга:Порече низ историјата}}, стр.219</ref> *[[Стојан Ристески (Латово)|Стојан Ристески]] — македонски партизан, учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]].<ref name=":022">{{Книга:Порече низ историјата}}, стр.244</ref> <!--== Култура и спорт == == Иселеништво ==--> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Selo Latovo.jpg|Куќи во Латово Податотека:Сретсело во Латово.jpg|Сретселото на Латово Податотека:Порече 19.05 (3).JPG|Патоказ за Латово </gallery> == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Latovo}} {{Општина Македонски Брод}} [[Категорија:Латово| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Поречки села]] [[Категорија:Села во Општина Македонски Брод]] t6bqe7l8bs7pblx6w91xevumkbbn2vl Маково 0 11450 5567729 5538505 2026-05-31T11:07:50Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567729 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Маково | слика = Поглед на Маково 4.jpg | големина на слика = 300п | опис = Поглед на селото од патот за [[Орле]] | општина = {{општинскигрб|Општина Новаци}} | регион = {{грб|Пелагониски Регион}} | област = [[Мариово]] | население = 26 | година = 2002 | поштенски број = 7000 | повикувачки број = 047 | надморска височина = 700 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=7 | lat_sec=6 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=36 | lon_sec=33 | слава = | мрежно место = | карта = Маково во Општина Новаци.svg }} '''Маково''' — село во [[Општина Новаци]], во областа [[Мариово]], во околината на градот [[Битола]]. Селото се смета за влезна порта на [[Битолско Мариово]]. == Потекло и значење на името == За името на селото постои легенда, според која името на селото доаѓа по првиот жител, Маке или Мако.<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mojrodenkraj.com.mk/village.php?id=114|title=Мој Роден Крај|last=|first=|work=www.mojrodenkraj.com.mk|accessdate=2021-11-23|archive-date=2021-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201032511/https://mojrodenkraj.com.mk/village.php?id=114|url-status=dead}}</ref> За името на селото постои и легенда која кажува за еден човек кој имал три сина. Тројца ги паселе своите стада овци и кози на денешната местоположба на трите села Маково, [[Рапеш]] и [[Брник]]. Оној што ги пасел овците на местоположбата на денешното Маково бил на голема мака, па оттаму и Маково.<ref name=":1" /> Како друго објаснување за името на селото се дава и можноста тоа да потекнува бидејќи мештаните одгледувале [[Афион|мак]] („афион“) на овие простори.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mariovo.mk/mk/villages/mariovo-bitolas/makovo.html|title=Маково ®|work=www.mariovo.mk|accessdate=2021-11-23}}</ref> == Географија и местоположба == [[Податотека:Поглед на Маково 3.jpg|мини|300п|лево|Поглед на селото]] Селото се наоѓа во битолскиот дел на областа [[Мариово]], речиси на самиот срт на [[Селечка Планина]]. Маково се наоѓа во северниот дел на територијата на [[Општина Новаци]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=23 ноември 2021|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=187}}</ref> Селото е ридско, на надморска височина од 700 метри. Од градот [[Битола]] е оддалечено 29 километри,<ref name="енциклопедија" /> додека од општинското средиште [[Новаци]] е оддалечено 18 километри.<ref name=":1" /> До селото се стигнува преку [[Регионален пат 1311|регионалниот пат 1311]], кој води за сите села од Битолско Мариово и е асфалтиран и во добра состојба.<ref name="енциклопедија" /> Маково е всушност првото мариовско село, сместено веднаш после [[Преслап (превој)|превојот Преслап]] кој е влезна порта на овој дел од Мариово. Селото се наоѓа веднаш по преслапот во своја мала котлина, наречена Маковска Котлина.<ref name=":1" /> == Историја == Маково многу настрадало за време на [[Прва светска војна|Првата светска војна]].<ref name="страница">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.novaci.mk/index.php/mk/kultura/sela/100-selo-makovo|title=Село Маково|work=www.novaci.mk|accessdate=2021-11-23|archive-date=2021-11-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20211123180331/http://www.novaci.mk/index.php/mk/kultura/sela/100-selo-makovo|url-status=dead}}</ref> == Стопанство == Атарот зафаќа простор од 26,5&nbsp;км<sup>2</sup>. На него преовладуваат пасиштата на површина од 1.409 [[хектар]]и, на обработливото земјиште отпаѓаат 954 хектари, а на шумите отпаѓаат 185 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има полјоделско-сточарска функција.<ref name="енциклопедија" /> Во 1932 година била отворена кооперација на стока.<ref name="страница" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|409 |1953|455 |1961|515 |1971|390 |1981|319 |1991|114 |1994|98 |2002|71 |2021|26 }} Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Маково живееле 286 жители, од кои 280 [[Македонци]] и 6 [[Роми]].<ref name=":3">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Кънчов, В. Македония. Етнография и статистика, София, 1900, с. 245]</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев|Димитар Мишев („]][[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“), во 1905 година во Маково имало 320 [[Македонци]], под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref name=":4">Brancoff, D.M. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, рр. 148-149.</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. Маково се води како чисто македонско село во Прилепската каза на Битолскиот санџак со 39 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|23}}</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 300 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_39_39-41_BITOLJ_(MONASTIR)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Маково било средно по големина село, но по пат на емиграција преминало во мало село. Така, во 1961 година имало 515 жители, а во 1994 година 98 жители, македонско население.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Маково живеел 71 жител, сите [[Македонци]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=23 ноември 2021}}</ref> Денес, според неслужбени информации од 2008 година во селото живееле 50 жители, додека во 2018 година имало помалку од 10 постојани жители.<ref name=":1" /> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 26 жители, од кои 19 [[Македонци]], 1 останат и 6 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|286|320|409|455|515|390|319|114|98|71|26}} <!--=== Родови ===--> === Иселеништво === Бројот на иселени лица од Маково е над 400 жители. Најголем од нив се иселиле во градовите [[Битола]] и [[Скопје]], како и во прекуокеанските земји и во [[Европа]].<ref name=":1" /> == Општествени установи == [[Податотека:Поранешно училиште во Маково.jpg|мини|300п|десно|Поранешното основно училиште во селото]] * Поранешно основно училиште * Месна заедница == Самоуправа и политика == Во {{римски|19}} век, Маково било село во Мариовската нахија, во [[Прилепска каза|Прилепската каза]] на [[Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Новаци]], која била проширена при новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996 до 2004 година, селото било дел од некогашната [[Општина Старавина]]. Во периодот од 1965 до 1996 година, селото било сместено во големата општина Битола. Во периодот од 1955 до 1965 година, селото влегувало во рамките на тогашната општина Мариово. Во периодот 1950-1955, селото било седиште на тогашната Општина Маково, во која покрај селото Маково, се наоѓале и селата Брник, Ивени, Мојно, Орле и Рапеш. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 0179 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на месна канцеларија. Во ова избирачко место е опфатено и селото [[Орле]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 64 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2021)|локалните избори во 2021 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 57 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk/mayr/t6/51|title=Локални избори 2021|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20211202105827/https://rezultati.sec.mk/mk/mayr/t6/51|archive-date=2021-12-02|dead-url=|accessdate=23 ноември 2021|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|36}}</ref> * [[Старомаковски Дол]] — населба од римско време; и * [[Римски Гробишта (Маково)|Римски Гробишта]] — населба и некропола од доцноантичко време. ;Цркви<ref name=":1" /> * [[Црква „Св. Архангел Михаил“ - Маково|Црква „Св. Архангел Михаил“]] — главната селска црква, подигната најпрвин во 1860 година; * [[Црква „Св. Петка“ - Маково|Црква „Св. Петка“]] — манастирска црква, подигната во 2002 година; и * [[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Маково|Црква „Успение на Пресвета Богородица“]] — најнова црква, подигната на Преслап. ;Манастири * [[Маковски манастир]] — понов манастир во самото село. ;Други верски места * Параклис во самото село * Остатоци на црква во самото село, покрај главниот пат ;Реки * [[Маковска Река]] — река низ селото <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Остатоци од црква во Маково 2.jpg|Остатоци од црквата Податотека:Остатоци од црква во Маково 3.jpg|Остатоци од црквата Податотека:Остатоци од црква во Маково.jpg|Остатоци од црквата Податотека:Маковски манастир.jpg|Маковски манастир Податотека:Црква „Св. Архангел Михаил“ - Маково.jpg|Главната селска црква Податотека:Црква „Св. Петка“ - Маково.jpg|Манастирската црква </gallery> == Редовни настани == ;Слави<ref name=":1" /> * [[Велигден]] — селска слава; и * [[Петковден]] — селска слава. == Личности == ;Родени во или по потекло од Маково * Пешко Младенов — војвода на МРО == Култура и спорт == Во селото се снимале неколку филмски проекти. Две години во селото престојувала филмска екипа од [[Турција]], која ја снимала турската серија „[[Збогум Румелија]]“. Подоцна, во селото се снимал и македонскиот филм „[[До балчак]]“ од режисерот [[Стале Попов]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://nomansland.info/makovo-porta-za-mariovo/|title=Маково - порта за Мариово|last=Ангелковa|first=Љубица|date=2021-03-11|work=No Man's Land|accessdate=2021-11-23|archive-date=2021-11-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20211123180332/https://nomansland.info/makovo-porta-za-mariovo/|url-status=dead}}</ref> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Поглед на Маково 2.jpg|Поглед на селото Податотека:Куќи во Маково.jpg|Куќи во селото Податотека:Поглед на Маково.jpg|Поглед на селото Податотека:Панорама на Маково.jpg|Панорамски поглед </gallery> == Наводи == {{наводи|2}} == Поврзано == * [[Пелагонија]] * [[Општина Новаци]] * [[Битола]] == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Makovo}} {{Општина Новаци}} {{Мариово}} [[Категорија:Маково| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Битолски села]] [[Категорија:Села во Општина Новаци]] f4hjjf1mkaanlgj8nc343khfvm2pwmt Кокре 0 11528 5567318 5488869 2026-05-30T12:22:40Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567318 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Кокре | слика = Поглед на Кокре.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото | општина = {{општинскигрб|Општина Прилеп}} | регион = {{грб|Пелагониски Регион}} | област = [[Мариово|Прилепско Мариово]] | население = 0 | година = 2021 | поштенски број = 7500 | повикувачки број = 048 | надморска височина = 720 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=17 | lat_sec=29 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=37 | lon_sec=49 | слава = [[Духовден]] | мрежно место = | карта = Кокре во Општина Прилеп.svg }} '''Кокре''' — село во [[Општина Прилеп]], во областа [[Мариово|Прилепско Мариово]], во околината на градот [[Прилеп]]. == Географија и местоположба == [[Податотека:Поглед на Кокре 2.jpg|мини|300п|лево|Воздушен поглед на селото]] Ова мало село се наоѓа во северозападниот дел на прилепскиот дел од областа [[Мариово]], во средишниот дел на територијата на [[Општина Прилеп]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|last=Панов|first=Митко|publisher=Патрија|year=1998|location=Скопје|page=154|language=македонски|accessdate=2 јануари 2026}}</ref> Селото е ридско, сместено на надморска височина од 720 метри.<ref name="енциклопедија" /> До селото локален земјен пат, кој започнува од селото [[Кален]], до кое води локален асфалтен пат, кој се двои од [[регионален пат 1107|регионалниот пат 1107]] од неговата лева страна. == Историја == Селото Кокре во османлиските пописни дефтери: {| class="wikitable" !Османски статистики !Домаќинства !Неженети !Вдовици !Годишен приход |- |Дефтер бр. 4 од 1476/77 г. |9 |1 | |690 |- |Дефтер бр. 16 од 1481/82 г. |15 | | |917 |- |Дефтер бр. 73 од 1519 г. |63 |2 | |3002 |- |Дефтер бр. 149 од 1528/29 г. |36 |11 |2 |4539 |- |Дефтер бр. 232 од 1544/45 г. |34 |5 | |2138 |} == Стопанство == Атарот на селото е релативно голем и зафаќа простор од 21,6 километри квадратни. На него пасиштата заземаат површина од 1.345 [[хектар]]и, на обработливото земјиште отпаѓаат 496 хектари, а на шумите 115 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Во основа, селото има полјоделско-сточарска функција.<ref name="енциклопедија" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|195 |1953|240 |1961|266 |1971|206 |1981|53 |1991|19 |1994|16 |2002|7 |2021|0 }} Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Кокре живееле 466 жители, сите [[Македонци]].<ref name=":03">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_37.htm Кънчов, Васил. Македония. Етнография и статистика, София, 1900, стр. 247.]</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Кокре имало 400 [[Македонци]], под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref name=":0">D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, рр. 148-149.</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 година, Кокре се води како чисто македонско село во [[Прилепска Каза|Прилепската Каза]] на [[Битолски Санџак|Битолскиот Санџак]] со 74 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|23}}</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 200 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_39_39-41_BITOLJ_(MONASTIR)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Кокре е мало село, коешто во 1961 година броело 266 жители, а во 1994 година само 16 жители, македонско население.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, селото Кокре броело само 7 жители, сите [[Македонци]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=2 јануари 2026}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото немало жители. {{Пописи|466|400|195|240|266|206|53|19|16|7|0}} <!--=== Родови === === Иселеништво ===--> == Општествени установи == * Поранешно основно училиште == Самоуправа и политика == Во {{римски|19}} век, Кокре било село во [[Прилепска Каза|Прилепската Каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на големата [[Општина Прилеп]], која била проширена по новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото било дел од некогашната [[Општина Витолиште]]. Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Прилеп. Селото припаѓало на некогашната општина Мориово во периодот од 1955 до 1965 година. Во периодот 1952-1955, селото било во рамките на тогашната Општина Дуње, во која покрај селото Кокре, се наоѓале и селата Вепрчани, Дуње, Ѓуѓаково, Кален, Крушевица, Пештани и Чаниште. Општината Дуње постоела и во периодот 1950-1952 година, додека во периодот 1945-1950 селото било дел од [[Општина Кален]] во која влегувале селата Кален, Кокре и Пештани. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 1522 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 3 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2021)|локалните избори во 2021 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 3 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url= https://ep.sec.mk/election/results/electionType/local/electionYear/2021/electionRound/21/municipality/569/pollingStation/22649|title=Резултати|work=[[Државна изборна комисија]]|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=2 јануари 2026}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|300-301}}</ref><ref name="каламус">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kalamus.com.mk/pdf_spisanija/patrimonium_12/006%20=%20011_1%20Aleksandar%20Mitkoski,%20Dusko%20Temelkoski%20-%20Patrimonium%202019%20WEB.pdf|title=ГЕОРЕКОГНОСЦИРАЊЕ НА ТЕРИТОРИЈАТА НА ОПШТИНИТЕ ПРИЛЕП, ДОЛНЕНИ, КРИВОГАШТАНИ И КРУШЕВО|last=Миткоски|first=Александар|last2=Темелкоски|first2=Душко|date=2019|work=Каламус|accessdate=2 јануари 2026}}</ref> * [[Градиште (Кокре)|Градиште]] — утврдена населба од доцноантичкото време; * [[Грамаѓе (Кокре)|Грамаѓе]] — населба од доцноантичкото време; * [[Корита (Кокре)|Корита]] — средновековна некропола; * [[Спасица (Кокре)|Спасица]] — светилиште од римското време; * [[Црква Св. Архангел (Кокре)|Црква Св. Архангел]] — средновековна некропола; и * [[Коњарник (Кокре)|Коњарник]] — утврдена населба од доцноантичко време. ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> * [[Црква „Св. Архангел Михаил“ - Кокре|Црква „Св. Архангел Михаил“]] — главна селска црква; и * [[Црква „Вознесение Христово“ - Кокре|Црква „Вознесение Христово“]] — манастирска црква, обновена во октомври 1969 година.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.pelagon.mk/2018/11/19/%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%B8%D0%B2%D0%BD%D0%B8-%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%86%D0%B8-%D0%BE%D0%B4-%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%B8-%D1%85%D1%80%D0%B0%D0%BC-%D0%BD/?fbclid=IwAR2IynexgXvWl5apaIie2HL8XTjPy6zNUEqXqFoE4MYYa4tvun3n366rQt4 |title=ИМПРЕСИВНИ ОСТАТОЦИ ОД АНТИЧКИ ХРАМ НА ЛОКАЛИТЕТОТ „СПАСИЦА“ КАЈ КОКРЕ, ПРИЛЕПСКО |accessdate=2018-11-20 |archive-date=2020-05-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200526211410/http://www.pelagon.mk/2018/11/19/%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%B8%D0%B2%D0%BD%D0%B8-%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%86%D0%B8-%D0%BE%D0%B4-%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%B8-%D1%85%D1%80%D0%B0%D0%BC-%D0%BD/?fbclid=IwAR2IynexgXvWl5apaIie2HL8XTjPy6zNUEqXqFoE4MYYa4tvun3n366rQt4 |url-status=dead }}</ref> ;Манастири * [[Кокречки манастир]] — обновен манастир. ;Реки<ref name="Реки во Македонија">{{РекиМак|страница=37}}</ref> * [[Кокречка Река]] (позната и како '''Каленска Река''') — река низ селото. <gallery mode=packed heights=150px> Податотека:Кокревски манастир.jpg|Воздушен поглед на манастирот Податотека:Црква „Св. Архангел Михаил“ - Кокре.jpg|Воздушен поглед на главната селска црква </gallery> == Редовни настани == ;Слави * [[Духовден]] — селска слава == Личности == ;Родени во или по потекло од Кокре * [[Катерина Димеска]] (р. 1963) — македонски политичар, пратеник на [[ВМРО-ДПМНЕ]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://vmro-dpmne-prilep.org.mk/index.php?option=com_content&view=article&id=40:2009-11-08-12-29-18&catid=34:2009-11-08-11-24-24&Itemid=49|title=Катерина Димеска|publisher=ВМРО ДПМНЕ|language=македонски|accessdate=2010-11-06}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <!--== Култура и спорт ==--> == Поврзано == * [[Општина Прилеп]] * [[Мариово]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Kokre}} {{Општина Прилеп}} {{Мариово}} [[Категорија:Кокре| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Прилепски села]] [[Категорија:Села во Општина Прилеп]] [[Категорија:Раселени села во Македонија]] seiit8idphaqr32jdbmdd3fe94t2eu4 Лопатица (Прилепско) 0 11532 5567574 5164444 2026-05-31T06:14:20Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567574 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | слика= | име=Лопатица | регион= | општина={{општинскигрб|Општина Прилеп}} | население=19 | година=2002 | поштенски број= | надморска височина=842 | географска широчина=41° 10' 46" сев. ш. | географска должина=21° 35' 44" ист. д. | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=10 | lat_sec=46 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=35 | lon_sec=44 | мрежно место= | карта = Лопатица во Општина Прилеп.svg }} '''Лопатица''' — село во [[Општина Прилеп]], во околината на градот [[Прилеп]]. == Географија и местоположба == Селото се наоѓа во средишниот дел на [[Пелагонија]], оддалечено 33 километри јужно од [[Прилеп]]. Источно од селото се издига [[Селечка Планина]]. == Историја == == Стопанство == == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|316 |1953|358 |1961|410 |1971|417 |1981|194 |1991|115 |1994|80 |2002|41 |2021|19 }} Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Лопатица живееле 210 жители, сите [[Македонци]].<ref name=":0">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил Кънчов. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр. 237.]</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Лопатица имало 200 [[Македонци]], под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref name=":1">D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, рр. 166-167.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 200 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_39_39-41_BITOLJ_(MONASTIR)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Според пописот од 2002 година, селото Лопатица брои 41 жител, сите [[Македонци]]<ref>[http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Попис на населението, домаќинствата и становите во Република Македонија, 2002 - Книга X]</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 19 жители, од кои 18 [[Македонци]] и 1 [[Македонски Албанци|Албанец]]. {{Пописи|210|200|316|358|410|417|194|115|80|41|19}} === Родови === Лопатица е македонско село. Според истражувањата од 1955 година, родови во селото: * '''Доселеници:''' ''Шијаковци (4 к.)'' тие се најстариот род во селото, коишто го заселиле селото; ''Поповци (9 к.)'' однекаде доселени; ''Грујовци (6 к.)'' доселени се од [[Кракоперци]], тоа било мало село во близина на селото [[Шелеверци]]. Некој паша во Кракоперци земал во војска двајца [[Македонци]], и поради тоа паднала крв, потоа избегале во [[Охридско]], каде некое време живееле, па потоа прешле во селото [[Мојно]], потоа во [[Ерековци]], и на крај во денешното село, го знаат следното родословие: Алексо (жив на 50&nbsp;г. во 1955 година) Стојан-Здраве-Грујо-Јосиф, основачот на родот; ''Степановци (8 к.)'' доселени се од селото [[Пателе]] кај [[Лерин]] во [[Егејска Македонија]] (денес во Грција), се населил Стојан, се знае следното родословие: Атанас (жив на 80&nbsp;г. во 1950-тите) Степан-Стојан, основачот на родот кој се доселил; ''Аџиовци (13 к.)'' доселени се од [[Мариово|мариовското]] село [[Градешница]], го знаат следното родословие: Гроздан (жив на 50&nbsp;г. во 1955 година) Петко-Гроздан-Јове, основачот на родот кој се доселил; ''Колевци (3 к.)'' доселени се од [[Мариово|мариовското]] село [[Рожден]]; ''Тресиглаовци (2 к.)'' доселени се од [[Мариово|мариовското]] село [[Крушевица (Прилепско)|Крушевица]].<ref>{{Наведена книга|url=http://worldcat.org/oclc/469501519|title=Битољско-Прилепска котлина : антропогеографска проучавања (1914-1997)|last=Трифуноски Ф.|first=Јован|year=1998|publisher=Српска академија наука и уметности|isbn=8670252678|oclc=469501519}}</ref> == Општествени установи == == Самоуправа и политика == === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 1499 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместени во просториите на основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 40 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки наоѓалишта<ref>[http://www.pelagon.mk/2019/03/24/%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D0%B0-%D0%BF%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B0-%D0%BA%D0%B0%D1%98-%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%82%D0%BE-%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%86%D0%B0/?fbclid=IwAR1jhlcOnC9NWww7Suls9Chh1sWqdhv98_509k8nU3nGtRJNZCUev5NEc8w „ТЕМНА ПЕШТЕРА“ КАЈ СЕЛОТО ЛОПАТИЦА, ПРИЛЕПСКО – ПРЕСТОЈУВАЛИШТЕ НА ДРЕВНИ ЖИТЕЛИ СО КУЛТНА СИМБОЛИКА]{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *[[Неделска Вода (Лопатица)|Неделска Вода]] — осамен наод од старохристијанско време;<ref name="Коцо">{{наведена книга|last= Коцо|first=Димче|title=Археолошка карта на Република Македонија|publisher=Македонска академиjа на науките и уметностите|location=Скопје|date=1996|page=303|volume=II|isbn=9989649286}}</ref> *[[Црвеница (Лопатица)|Црвеница]] — населба од непознат период; *[[Темна Пештера (Лопатица)|Темна Пештера]] — светилиште од непознат период; *[[Коњарникот (Лопатица)|Коњарникот]] — населба од непознат период; *[[Кукулаица (Лопатица)|Кукулаица]] — населба од непознат период; *[[Кале (Лопатица)|Кале]] — населба од непознат период; *[[Дрмите (Лопатица)|Дрмите]] — населба од непознат период; *[[Селска Црква (Лопатица)|Селска Црква]] — осамен наод од античко време; == Редовни настани == == Личности == *[[Роза Костеска]] (р. 1967) - македонска поетеса; == Култура и спорт == == Иселеништво == == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == *[http://www.dnevnik.mk/default-mk.asp?ItemID=46727D5B5BE7D244A63B25011D54417E МАKЕДОНЕЦ ОД БИТОЛСKО БИЛ KРСТЕН ПО ГЕРМАНСKИОТ ФИРЕР - ХИТЛЕР]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Општина Прилеп}} [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Прилепски села]] [[Категорија:Села во Општина Прилеп]] [[Категорија:Лопатица (Прилепско)| ]] d94a2erzm13ujhx9vfbl38ewxuamdtf Покрвеник 0 11594 5567708 5342520 2026-05-31T10:30:55Z Forbidden History 89259 /* Личности */ 5567708 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Покрвеник | слика = Викиекспедиција Преспа 59.jpg | големина на слика = 300п | опис = Панорамски поглед на селото Покрвеник (третото на сликата), во предниот дел се гледаат селата [[Шурленци]] и [[Волкодери]] | општина = {{општинскигрб|Општина Ресен}} | регион = {{грб|Пелагониски Регион}} | област = [[Горна Преспа]] | население = 70 | година = 2002 | поштенски број = 7310 | повикувачки број = 047 | надморска височина = 857 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=01 | lat_sec=00 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=57 | lon_sec=23 | слава = нема | мрежно место = | карта = Покрвеник во Општина Ресен.svg }} '''Покрвеник''' — село во [[Општина Ресен]], во областа [[Горна Преспа]], во околината на градот [[Ресен]], сместено во близина на брегот на [[Преспанско Езеро|Големото Преспанско Езеро]]. == Потекло на името == Во врска со името на селото, [[Влоѓимјеж Пјанка]] смета дека е изведено од глаголската придавка „покривен“ образувано со додавање на наставката „ик“. Покрвенци имаат своја легенда која говори дека името на нивното село настанало од зборот „крв“ во тешките времиња на македонскиот народ под османското владеење, кога во ова село било пролеано многу крв. Меѓутоа, под поимот „покрвени“ може да се подразбере и крвна смешаност (на пример на жителите на селото).<ref name="книга" /> == Географија и местоположба == Селото се наоѓа во југозападниот дел на Ресенското Поле, на околу 1 километар северно од брегот на [[Преспанско Езеро|Големото Преспанско Езеро]], на надморска височина од околу 857 метри. Селото е сместено од десната страна на патот [[Битола]]-[[Корча]].<ref name="книга">{{наведена книга|last=Јовановски|first=Владо|authorlink=Владо Јовановски|title=Населбите во Преспа|url= https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/f8/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B8%D1%82%D0%B5_%D0%B2%D0%BE_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%BF%D0%B0.pdf|accessdate=5 ноември 2016|year=2005|publisher=[[Ѓурѓа (Издавачка куќа)|Ѓурѓа]]|location=Скопје|language= македонски|isbn=9789989920554|pages=241–246}}</ref> Селото Покрвеник било преместено. Негова претходна местоположба била месноста Старо Село (Старо Покрвеник), на околу 2 километри северозападно од денешната, меѓу потоците Жарешка (од западната) и Бучалка и Мифтарица (од источната страна), на надморска височина од 990 метри. Второто преместување на селото настанала околу седумдесеттите години на {{римски|20}} век, заради потребата од приближување до патната мрежа и плодните обработливи површини.<ref name="книга" /> Покрвеник се граничи со следниве села: со [[Прељубје]] и [[Лавци]] на север, со [[Перово]] на исток, со селата [[Волкодери]] и [[Шурленци]] и самото [[Преспанско Езеро]] на југ и со подрачјето на [[Општина Охрид]] (во тој склоп со селото [[Елшани]]) на запад.<ref name="книга" /> Атарот на Покрвеник зафаќа површина од 1492 (околу 14,92&nbsp;км<sup>2</sup>) и зафаќа рамничарско плодно и ридско-планинско земјиште обраснато со листопадна шума (даб, бука, јавор, леска, дрен, габер, смрека и др.) и помали пасишта во поширокиот реон на месностите Вршина, Лачник, Висока Стрна, Гроѕјано и Церадол. Од вкупната површина на атарот: 225,3 [[хектар]]и се обработливо земјиште, 262,4 хектари пасишта и 216,1 хектар шума.<ref name="книга" /> Денес, Покрвеник е село со околу 40 големи куќи, повеќето изградени на волкодерски атар, во поново време и во современ стил, разновидно и современо фасадирани и наредени од двете страни на единствената асфалтирана улица, која селото го дели на две маала: Горна Маала (од источната) и Долна Маала (од западната страна на улицата). Околу куќите постојат разновидно оградени дворни места, во кои се наоѓаат стопански и други објекти (гаражи, магацини, летни кујни, бунари, и др.). Околу селото се наоѓаат и повеќесортни овошни насади.<ref name="книга" /> == Историја == Покрвеник е старо христијанско село во кое секогаш живееле православни [[Македонци]]. Под различни облици на денешното име (Покарвеник, Покервеник и Покрвеник) неговото постоење е забележано во повеќе извори од различни периоди.<ref name="книга" /> Во [[XIX век]], Покрвеник се наоѓало во Битолската каза, нахија Горна Преспа, во [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. До 1912 година, Покрвеник било под турска власт, но не и беговски чифлик. Во текот на подготовките за [[Илинденско востание|Илинденското востание]] учествувало со своја востаничка чета раководена од војводата Петруш Стрезов (од [[Ресен]]). Во текот на востанието, повеќе покрвенци загинале, а селото било целосно изгорено.<ref name="книга" /> Во [[Прва балканска војна|Првата балканска војна]] (ноември 1912), селото се нашло под српска власт, а во текот на [[Прва светска војна|Првата светска војна]] под бугарска окупација. Подоцна, со поместувањето на фронтот, низ селото поминале и војските на [[Антанта]]та. Во текот на војната, покрвенци биле мобилизирани во војските на спротивставените страни. Имало ранети и загинати.<ref name="книга" /> По завршувањето на Првата светска војна, Покрвеник повторно се нашло под српска власт. Во еден период помеѓу двете светски војни, Покрвеник било општинско седиште за селата [[Прељубје]], [[Волкодери]], [[Отешево]] и [[Шурленци]], а потоа влегло во состав на општината Стење.<ref name="книга" /> Во [[Втора светска војна|Втората светска војна]] селото паднало под окупација на фашистичка [[Италија]] (мај 1941 година), со што се нашло во составот на т.н. [[Голема Албанија]]. По капитулацијата на Италија (8 септември 1943 година) паднало под окупација на фашистичка [[Бугарија]], под која останало до ослободувањето на 5 септември 1944 година. Загинале тројца жители.<ref name="книга" /><ref>Загинати: Тоде Андреевски, Јордан Стојановски и Мите Трповски.</ref> Својата прва училична зграда селото ја добило во 1923 година, во која подолго време учеле и децата од соседните села: [[Волкодери]], [[Прељубје]] и [[Шурленци]]. Нова училишна зграда е подигната во 1947 година. Денес, децата учат во селото [[Царев Двор]]. Со електрична енергија и со систем за наводнување селото се здобило во 1961 година, со телевизиски прием во 1965 година, со асфалтен пат во 1975 година, со водовод во 1980 година и со телефонски приклучоци во 1985 година.<ref name="книга" /> == Стопанство == Покрвенци најмногу се занимавале со сточарство, кое денес не постои и поледелството. Во рамките на сточарството најмногу се одгледувале овци, кози, волови, коњи, магарињи, свињи и друго, а во рамките на поледелството се одгледувало жито (пченица, јачмен ’рж, пченка, и др.), потоа лозја и зеленчук (пипер, патлиџан, грав, зелка, и др.). Денес, најмногу се одгледуваат јаболка.<ref name="книга" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|222 |1953|209 |1961|159 |1971|132 |1981|141 |1991|101 |1994|100 |2002|65 |2021|70 }} Во текот на своето постоење, Покрвеник го бележело следниот демографски развој: во 1519 година селото имало 39, а во 1583 година 23 семејства (М. Соколовски); во 1889 година 36 куќи, 50 семејства и 282 жители (С. Верковиќ).<ref name="книга" /> Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Покрвеник имало 220 жители, сите [[Македонци]] [[христијани]].<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 241.]</ref> По податоците на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] година во Покрвеник имало 192 жители.<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 170-171.</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. Покрвеник се води како чисто македонско село во Битолската каза на Битолскиот санџак со 51 куќа.<ref>{{Битолски Вилает|15}}</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 250 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_39_39-41_BITOLJ_(MONASTIR)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Според пописот од 2002 година, во селото Покрвеник имало 65 жители, сите [[Македонци]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија|date=2002 |publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=5 ноември 2016}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 70 жители, од кои 69 [[Македонци]] и 1 [[Македонски Албанци|Албанец]]. {{Пописи|220|192|222|209|159|132|141|101|100|65|70}} === Родови === Денешниве покрвенци се потомци на следниве постари семејства: Врчковци, Василевци, Гершановци, Гргалевци, Гераковци, Јоновци (Мавровци, Митревци, Ефтимовци, Чоловци и Андреевци), Кавазовци, Крстиновци, Љатовци, Петковци, Стојковци, Филиповци (доселени од селото [[Стипона]]), Трповци, Ќелепуровци, Фрчковци, Царевковци и Чачевци.<ref name="книга" /> Според истражувањата на Бранислав Русиќ во 1949 година, родови во селото се: * '''Староседелци:''' ''Чачоровци со Ничовци (4 к.)'' * '''Доселеници:''' ''Ѓегараковци (3 к.)'' доселени се од селото [[Волино]] кај [[Охрид]], во XVIII век; ''Крстиновци со Ристовци (10 к.)'' доселени се одамна од селото [[Шулин]] во [[Мала Преспа]]; ''Латовци (2 к.)'' доселени се одамна од селото [[Нивици]] во [[Егејска Македонија|егејскиот дел]] на [[Преспа]]; ''Стиповци (4 к.)'' доселени се од селото [[Стипона]]; ''Карафиловци со Јановци (4 к.)'' доселени се од селото [[Шурленци]]. Го знаат следното родословие: Ефтим (жив на 60&nbsp;г. во 1949 година) Трајче-Тале-Карафил кој се доселил; ''Врчковци (3 к.)'' доселени се од селото [[Волкодери]]; ''Ѓешановци (2 к.)'' доселени се од селото [[Туминец]] во [[Мала Преспа]]; ''Гаргалевци (2 к.)'' доселени се од селото [[Волкодери]]; ''Царевковци (2 к.)'' доселени се од селото [[Царев Двор]]; ''Кавазовци (2 к.)'' доселени се од селото [[Туминец]]; ''Стојковци (3 к.)'' доселени се од селото [[Прељубје]]. Уште подалечно потекло од [[Шулин]] или [[Пустец]] во [[Мала Преспа]]; ''Албанец (1 к.)'' доселени се во 1930-тите од селото [[Туминец]]; ''Целевци (1 к.)'' доселени се околу 1939 година од селото [[Велестово]] кај [[Охрид]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Преспанска област|last=Русиќ|first=Бранислав|publisher=Архивски Фонд на МАНУ, к-2, АЕ 87|others=|year=|isbn=|location=|pages=}}</ref> == Општествени установи == [[Податотека:Викиекспедиција Преспа 70.jpg|мини|300п|десно|Поранешното основно училиште]] * Поранешно основно училиште == Самоуправа и политика == Селото влегува во рамките на [[Општина Ресен]], една од малкуте општини кои не биле изменети со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото било во рамките на некогашната Општина Ресен. Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Ресен. Во периодот од 1955 до 1965 година, селото било дел од некогашната Општина Ресен. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната Општина Царев Двор, во која покрај селото Покрвеник, се наоѓале и селата Волкодери, Горно Дупени, Дрмени, Евла, Коњско, Лавци, Лескоец, Отешево, Перово, Покрвеник, Прељубје, Стење, Стипино, Царев Двор и Шурленци. Во периодот 1950-1952 година, селото било седиште на некогашната Општина Покрвеник, во која влегувале селата Волкодери, Отешево, Покрвеник, Прељубје и Шурленци. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 1666 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместени во просториите на основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 107 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Викиекспедиција Преспа 66.jpg|мини|300п|десно|Обновената црква „Св. Атанасиј“]] ;Археолошки локалитеи<ref>[[Димче Коцо|Коцо, Димче]] (1996). ''Археолошка карта на Република Македонија''. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069</ref> * [[Арапски Гробишта (Покрвеник)|Арапски Гробишта]] — некропола од средниот век; * [[Висои (Покрвеник)|Висои]] — населба, базилика и некропола од доцноантичко и старохристијанско време; * [[Св. Атанас (Покрвеник)|Св. Атанас]] — базилика од старохристијанско време; ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Црква „Св. Никола“ - Покрвеник|Црква „Св. Никола“]] — главната селска црква, изградена во некогашното Старо Покрвеник; * [[Црква „Св. Атанасиј“ - Покрвеник|Црква „Св. Атанасиј“]] — се наоѓа на крајот од селото каде се и селските гробишта; ;Споменици * Спомен-биста на првоборецот Мите Трповски - Војводата * Спомен-плоча <!--== Редовни настани ==--> == Личности == * [[Панде Ефтимов Гегораковски]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref>{{Наведена книга|title=|first=|publisher=|others=Јасмина Дамјановска, Ленина Жила и Филип Петровски (2016). Илинденски сведоштва. том I, дел II. Скопје: Државен архив на Република Македонија.|year=|isbn=|location=|pages=}}</ref> * [[Тане Стојанов Стојковски]] — македонски револуционер од ВМОРО.<ref>{{Наведена книга|title=|first=|publisher=|others=Јасмина Дамјановска, Ленина Жила и Филип Петровски (2017). Илинденски сведоштва. том IV, дел I. Скопје: Државен архив на Република Македонија.|year=|isbn=|location=|pages=}}</ref> * [[Вонча Андоновска]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] * [[Даница Гајтановска]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] * [[Доне Гершановски]] (р. 1949) — македонски физичар и универзитетски професор '''Личности''' '''поврзани со Покрвеник:''' * [[Коца Кавазовска]] (1912-) — учесник во НОВ на Македонија<!--== Култура и спорт == == Иселеништво ==--> == Иселеништво == До 1949 година се иселиле во [[Ресен]] (две семејства), [[Америка]] (четири семејства) и во [[Бугарија]] (едно семејство).<ref name=":0" /> == Галерија == <center> <gallery mode="packed" heights="180px"> Податотека:Викиекспедиција Преспа 61.jpg|Патоказ за влез во селото Податотека:Викиекспедиција Преспа 69.jpg|Градба помеѓу двете селски цркви Податотека:Викиекспедиција Преспа 71.jpg|Поглед на дел од селото </gallery> </center> == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Pokrvenik}} {{Општина Ресен}} [[Категорија:Покрвеник| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Ресенски села]] [[Категорија:Села во Општина Ресен]] jwoqzgftapx8eol50uzxilo2ejbxssq Прељубје 0 11595 5567706 5208344 2026-05-31T10:30:06Z Forbidden History 89259 5567706 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Прељубје | слика = Викиекспедиција Преспа 238.jpg | големина на слика = 300п | опис = Куќи во селото | општина = {{општинскигрб|Општина Ресен}} | регион = {{грб|Пелагониски Регион}} | област = [[Горна Преспа]] | население = 7 | година = 2002 | поштенски број = 7315 | повикувачки број = 047 | надморска височина = 1.020 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=02 | lat_sec=00 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=57 | lon_sec=40 | слава = | мрежно место = | карта = Прељубје во Општина Ресен.svg }} '''Прељубје''' — село во [[Општина Ресен]], во областа [[Горна Преспа]], во околината на градот [[Ресен]]. == Потекло на името == Во врска со името на селото, [[Влоѓимјеж Пјанка]] пишува дека е посесивно, образувано со помош на наставката „-је“ и потекнува од личното име Прељуб. Кај денешните прељупчани нема легенда или предание за самото име.<ref name="книга" /> == Географија и местоположба == [[Податотека:Викиекспедиција Преспа 237.jpg|мини|300п|лево|Куќи во селото]] Селото се наоѓа во средишниот дел на територијата на [[Општина Ресен]], во [[Преспанска Котлина|Преспанската Котлина]], недалеку од патот [[Ресен]]-[[Отешево]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=28 јуни 2020|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=243}}</ref> Селото е планинско, сместено на надморска височина од 1.020 метри.<ref name="енциклопедија" /> Прељубје се наоѓа на источното подножје на [[Галичица]], на височинка подвоена со две мали долини.<ref name="книга">{{наведена книга|last=Јовановски|first=Владо|authorlink=Владо Јовановски|title=Населбите во Преспа|url= https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/f8/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B8%D1%82%D0%B5_%D0%B2%D0%BE_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%BF%D0%B0.pdf|accessdate=28 јуни 2020|year=2005|publisher=[[Ѓурѓа (Издавачка куќа)|Ѓурѓа]]|location=Скопје|language=македонски|isbn=9789989920554|pages=247–251}}</ref> Прељубје се граничи со следниве села: со [[Лавци (Ресенско)|Лавци]] на север, со [[Перово]] на исток и со [[Покрвеник]] на југ и на запад.<ref name="книга" /> Месности во атарот на селото се следниве: Баранѓулец, Вича, Во Лагон, Во Јама, Ледињено, Грмашница, Гркулица, Глабоко Јамче, Долна Ливада, Јасикине, Криво Блан, Каланов Даб, Кај Бачилоно, Лејчиште, Лозјана, Лапине, Марков Камен, Мартинија, Мувла, Нивана Стипонска, Над Куќи (село), Прељубје, Под Ендеци, Под Корија, Рид, Смилон, Св. Никола, Среден Пат, Св. Илија, Среде Ричено, Танејчина Река, Тумба, Црна Земја, Черешна, Селимо Нива, Џаде и други.<ref name="книга" /> Прељубје е село од собран тип, со околу 15 куќи, сите обновени или новоизградени, на приземје и кат, внатре современо опремени. Околу куќите постојат разновидно оградени дворни места во кои се изградени стопански и други објекти (гаражи, магацини, летни кујни и др.) и парцели на зеленчукови, овошни и цветни градини.<ref name="книга" /> Селото добило систем за наводнување во 1957 година, електрична енергија во 1961 година, телевизиски прием во 1965 година, асфалтен пат во 1985 година, со телефонски приклучоци во 1995 година, а водовод во 1997 година.<ref name="книга" /> == Историја == Нема податоци ниту други сознанија за некогашна дислокација на селото. Само се пренесува сеќавање дека западно од селото, во месноста Рид, некогаш постоело друго село, чии темели на куќите биле препознатливи сѐ до годините на [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref name="книга" /> Прељубје е старо христијанско село во кое секогаш живееле православни [[Македонци]]. Под различен облик на денешното име (Прељубие, Прељубец, Прељубље и Прељубје) неговото постоење е забележано во повеќе извори од различни периоди. Најрано е споменато во турските пописни дефтери од 1519 година.<ref name="книга" /> Тогаш била забележана населба со 48 семејства. Во [[XIX век]], Прељубје се наоѓало во [[Битолска каза|Битолската каза]], нахија Горна Преспа, во [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. До 1912 година, Прељубје било под турска власт, а во тој склоп и беговски чифлик. Во текот на подготовките за [[Илинденско востание|Илинденското востание]] учествувало со свои востаници вклучени во четите на околните села. Во текот на востанието загинале 2 жители, а селото било ограбено и изгорено.<ref name="книга" /> Во [[Прва балканска војна|Првата балканска војна]] (ноември 1912 г.), селото се нашло под српска власт, а во текот на [[Прва светска војна|Првата светска војна]] (октомври 1915 г.) под бугарска окупација. Подоцна, со поместувањето на фронтот, низ селото поминале и војските на [[Антанта]]та. Во текот на војната, прељупчани биле мобилизирани во војските на спротивставените страни.<ref name="книга" /> Во 1917 година, во селото се појавило епидемија на [[Шпанска грозница|шпанска треска]] од која умреле повеќе луѓе. Во тоа време, во атарот на селото биле закопувани и умрените од селата Перово, Волкодери и Евла.<ref name="книга" /> По завршувањето на Првата светска војна, Прељубје повторно се нашло под српска власт. Во периодот помеѓу двете светски војни, Перово било во состав на општината Стење.<ref name="книга" /> Во [[Втора светска војна|Втората светска војна]] селото паднало под окупација на фашистичка [[Италија]] (мај 1941 година), со што се нашло во составот на т.н. [[Голема Албанија]]. По капитулацијата на Италија (8 септември 1943 година) паднало под окупација на фашистичка [[Бугарија]], под која останало до ослободувањето на 5 септември 1944 година.<ref name="книга" /> Во 1941 година постоел актив на симпатизери на [[Сојуз на комунистите на Југославија|КПЈ]] и младински актив, а во јуни 1943 година бил формиран [[Народноослободителен одбор|НОО]].<ref name="книга" /> == Стопанство == Атарот е мошне мал и зафаќа простор од само {{км2|2,5}}. На него преовладува обработливото земјиште на површина од 153 [[хектар]]и, па затоа селото има полјоделска функција.<ref name="енциклопедија" /> На атарот има и шуми на површина од 77,6 хектари и пасишта на површина од 21,2 хектари.<ref name="книга" /> Мештаните се занимавале со полјоделство и сточарство. До 1960-тите години најмногу се сеело жито (’рж, пченица, јачмен, овес, уров, просо и пченка) и се саделе градинарски култури (пипер, домати, лук, кромид, праз, зелка, компир, грав, бостан и друго). Во некои периоди се садело тутун. Денес, преовладува овоштарството, односно одгледувањето јаболка. Сточарството е целосно замрено, а порано се одгледувале овци, волови, кози, коњи, свињи и друго.<ref name="книга" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|72 |1953|74 |1961|79 |1971|70 |1981|38 |1991|22 |1994|23 |2002|16 |2021|7 }} Во делото „[[Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника]]“ се вели дека во 1873 г. Прељубје било село со 3 домаќинства и 10 жители.<ref name="етнографија">„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995, стр. 86-87.</ref> Според статистиката на бугарскиот етнограф [[Васил К’нчов]] ([[Македонија. Етнографија и статистика|„Македонија, етнографија и статистика“]]) од 1900 година во селото имало 48 [[Македонци]].<ref name=":1">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_42.htm Кънчов, Васил. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900. стр. 241.]</ref> Според секретарот на Бугарската егзархија [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Прељубје имало 48 [[Македонци]] под врховенството на егзархијата.<ref name=":2">Brancoff, D.M. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, рp. 170-171.</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. Прељубје се води како чисто македонско село во Битолската каза на Битолскиот санџак со 20 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|15}}</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 50 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_39_39-41_BITOLJ_(MONASTIR)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Селото е мало, населено со македонско население и е доведено во фаза на раселување. Така, во 1961 година селото имало 79, а во 1994 година само 23 жители.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Прељубје живееле 16 жители, сите [[Македонци]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија|date=2002 |publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=28 јуни 2020}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 7 жители, од кои 5 [[Македонци]] и 2 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|48|48|72|74|79|70|38|22|23|16|7}} === Родови === Прељубје е македонско село.<ref name="книга" /> Родови во селото се: ''Василевци (Јошевци)'', ''Ѓурковци'' и ''Вељовци (Темелковци Павловци)'', сите доселени од некое место во Јужна [[Албанија]]. Според истражувањата на [[Бранислав Русиќ]] во 1949 година, родови во селото се:<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Преспанска област|last=Русиќ|first=Бранислав|publisher=Архивски Фонд на МАНУ, к-2, АЕ 87|others=|year=|isbn=|location=|pages=}}</ref> * '''Доселеници:''' ''Стојковци'' (5 к.), доселени се од селото [[Лескоец (Ресенско)|Лескоец]]; ''Вељовци (Темелковци) '' (7 к.), потекнуваат од селото [[Горна Горица|Горица]] во [[Мала Преспа]], од таму се иселиле во [[Лескоец (Ресенско)|Лескоец]], па по некое време некој предок прешол во Прељубје; ''Цурковци'' (2 к.), по потекло се од селото [[Туминец]] во [[Мала Преспа]], од таму се иселиле во [[Лескоец (Ресенско)|Лескоец]], па некој предок прешол во Прељубје. <!--== Општествени установи ==--> == Самоуправа и политика == Селото влегува во рамките на [[Општина Ресен]], една од малкуте општини кои не биле изменети со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото било во рамките на некогашната Општина Ресен. Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Ресен. Во периодот од 1955 до 1965 година, селото било дел од некогашната Општина Ресен. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната Општина Царев Двор, во која покрај селото Прељубје, се наоѓале и селата Волкодери, Горно Дупени, Дрмени, Евла, Коњско, Лавци, Лескоец, Отешево, Перово, Покрвеник, Стење, Стипино, Царев Двор и Шурленци. Во периодот 1950-1952 година, селото било дел од некогашната Општина Покрвеник, во која влегувале селата Волкодери, Отешево, Покрвеник, Прељубје и Шурленци. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 1667 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во простории на селски објект.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=28 јуни 2020|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 18 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/64/1965|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20211025133256/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/64/1965|archive-date=2021-10-25|dead-url=|accessdate=28 јуни 2020|url-status=dead}}</ref> == Личности == '''Личности родени во Прељубје:''' * [[Коца Кавазовска]] (1912-) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Викиекспедиција Преспа 228.jpg|мини|300п|десно|Главната манастирска црква „Св. Илија“]] ;Археолошки локалитеи<ref>[[Димче Коцо|Коцо, Димче]] (1996). ''Археолошка карта на Република Македонија''. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069</ref> *[[Прељупски Рид]] — населба од доцноантичко време. ;Цркви<ref name="верски објекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Црква „Св. Никола“ - Прељубје|Црква „Св. Никола“]] — главна селска црква; и * [[Црква „Св. Илија“ - Прељубје|Црква „Св. Илија“]] — манастирска црква. ;Манастири * [[Прељупски манастир]] — понов манастир во самото село == Редовни настани == ;Селска слава * Свети Никола Летен (22 мај) * Василовден (14 јануари) <!--== Личности == == Култура и спорт == == Иселеништво ==--> == Иселеништво == До 1949 година македонски иселеници од селото има во [[Битола]] (2 семејства) и во [[Србија]] (1 семејство).<ref name=":0" /> == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Preljubje}} {{Општина Ресен}} [[Категорија:Прељубје| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Ресенски села]] [[Категорија:Села во Општина Ресен]] snzh4cnv6opzk96y1s93219o9clv15o Лавце 0 11744 5567488 5472016 2026-05-31T01:20:15Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567488 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Лавце | слика = Поглед на Лавце.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото | општина = {{општинскигрб|Општина Тетово}} | регион = {{грб|Полошки Регион}} | област = [[Полог|Долен Полог]] | население = 313 | година = 2021 | поштенски број = 1200 | повикувачки број = 044 | надморска височина = 780 | lat_dir=N | lat_deg=42 | lat_min=1 | lat_sec=32 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=57 | lon_sec=21 | слава = [[Атанасовден]] | мрежно место = | карта = Лавце во Општина Тетово.svg }} '''Лавце''' — село во [[Општина Тетово]], во областа [[Полог|Долен Полог]], во околината на градот [[Тетово]]. == Потекло и значење на името == За настанокот на името на селото Лавце е забележана следната легенда поврзана со овчарот Невен Пејо:<ref>Поп-Јовановски Апостол ''Македонски народни легенди''.НИО „Студентски збор“, Скопје, 1986&nbsp;г. стр.31</ref> :Еднаш одамна, многу одамна на [[Шар Планина]] бил познат овчарот Невен Пејо. Тој имал многубројно стадо, но постојано бил прогонуван од албанските арамии. Затоа барал посигурно место за засолниште, при што ја избрал месноста близу Тетовското кале. Стадото го затворил, а многубројните кучиња (шарпланинци) ги прогонувале неканетите гости. Дење и ноќе не можело да се пријде до стадото. Соседите кои бегале од албанските арамии почнале да се засолнуваат на истото место и полека настанало селото со многу стада и овчарски трла. Големиот број кучиња, чиј лавеж одѕвонувал низ планината им пречел на арамиите кои не можеле да грабаат. По силното лаење, селото кое настанало е наречено '''Лавце'''. == Географија и местоположба == [[Податотека:Lavce.JPG|мини|лево|300п|Поглед на селото]] Ова село се наоѓа во областа [[Полог|Долен Полог]], во средишниот дел на подрачјето на [[Општина Тетово]], недалеку од градот на неколку километри.<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=26 октомври 2025|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=172}}</ref> Селото е планинско, на надморска височина од 780 метри. Од централното место Тетово, селото е оддалечено 14 километри.<ref name="енциклопедија" /> До селото води локален асфалтен пат, кој започнува во градот [[Тетово]]. Лавце е мало село на падините на [[Шар Планина]], непосредно над [[Тетово]]. Во непосредна близина се наоѓаат руините на утврдувањето [[Тетовско кале|Балтепе]]. Во минатото водата за пиење се добивала од изворите Бела Вода, Јаор и Црна Вода. Атарот на селото се граничи со атарите на селата [[Селце (Тетовско)|Селце]], [[Ѓермо]], [[Порој (село)|Порој]] и градот [[Тетово]].<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.scribd.com/document/460319681/%D0%88%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD-%D0%A2%D1%80%D0%B8%D1%84%D1%83%D0%BD%D0%BE%D1%81%D0%BA%D0%B8-%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3|title=Полог|last=Трифуноски|first=Јован|authorlink=Јован Трифуноски|page=350-352|date=1976|publisher=[[Српска академија на науките и уметностите]]|isbn=|location=[[Белград]]|oclc=}}</ref> Месностите во атарот на селото ги носат следниве имиња: Ѓурлеи Падини, Глиништа, Лагој, Лазина, Дивјачка, Коловози, Брајкои Рупе, Самовилско Гумно, Сврачица, Милошев Рид, Попоа Рупа, Требенице, Дрено Брдо, Рудине, Планинице, Пиоравен, Габројца, Франа, Јазоечки Дупки, Сув Дол, Зидани Котари и Стрмол.<ref name=":0" /> Селото има збиен тип и е поделено на две маала.<ref name=":0" /> == Историја == [[Податотека:Тетовско Кале 16.jpg|мини|300п|десно|Воздушен поглед на [[Тетовско кале|Тетовското кале]], заедно со [[Црква „Св. Атанасиј“ - Тетово|црквата „Св. Атанасиј“]]]] Во пишаните извори, Лавце се споменува околу 1321 година, кога српскиот крал [[Стефан Урош II Милутин|Милутин]] сите имоти на властелинот Ѓорка кои се наоѓале во Лавце (запишано како '''Лахце''') кај Тетово ги дал на [[Грачаница (манастир)|манастирот „Св. Богородица“]] во [[Грачаница]].<ref name=":0" /> До почетокот на {{римски|18}} век, селото било слободно (раатско), но тогаш на атарот, на врвот на возвишението Балтепе, тетовскиот Абдураман-паша изградил утврдување и во тој момент селото станало [[чифлиг]]. Процесот течел така што Абдураман-паша повикал некои селани од другите села да извршат проценка на целиот атар на Лавце. Така, сето тоа вредело 300 кеси (една кеса имала 500 грошеви). На пашата оваа проценка му се видела преголема и поради тоа тој самоволно ја проценил на 30 кеси. Селаните од Лавце, кои не прифатиле да станат чифлигари, Абдураман-паша ги мачел и ги затворал. На крај, целото село добило 30 кеси и селаните станале чифлигари. Секоја куќа добила по 600 грошеви, а пашата на селаните им оставил само мали лозја. Од чифлигарство, Лавце излегло во 1912 година.<ref name=":0" /> Утврдувањето (Кале), кое го изградил Абдураман-паша, се наоѓало на врвот на возвишението Балтепе. Претходно на тоа место постоеле рушевините од црквата „Св. Атанасиј“. Абдураман-паша се обидел да ги тргне тие руини, но во тоа не успеал, бидејќи секој работник кој започнал да ги раскопува црковните руини, истиот час умирал. Затоа, црквиштето останало на самата тврдина и во 1917 година на местото каде што се наоѓала црквата бил изграден нов храм.<ref name=":0" /> Лавце во минатото често страдало од околните Албанци. Албанците од соседното [[Ѓермо]] три пати го палеле Лавце и целата стока ја ограбиле.<ref name=":0" /> == Стопанство == Атарот на селото е мал и зафаќа површина од 6,5&nbsp;км<sup>2</sup>. На него преовладуваат шумите на површина од 305 [[хектар]]и, на обработливото земјиште отпаѓаат 169 хектари, а на пасиштата 54 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има полјоделско-шумарска функција.<ref name="енциклопедија" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|127 |1953|125 |1961|56 |1971|61 |1981|253 |1991|4 |1994|269 |2002|298 |2021|313 }} Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Лавце живееле 85 жители, сите [[Македонци]].<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_27.htm Васил Кънчов. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр.210.]</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Лавце имало 72 [[Македонци]], под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref name=":1">Brancoff, D.M. "La Macedoine et sa Population Chretienne". Paris, 1905, р.122-123.</ref> Според [[Афанасиј Селишчев]] во 1929 година селото било дел од Селечка општина со центар во Шипковица и имало 8 куќи со 65 жители, сите [[Македонци]].<ref name=":2">Селищев, Афанасий. „Полог и его болгарское население. Исторические, этнографические и диалектологические очерки северо-западной Македонии“. - София, 1929, стр.24.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија]] во 1931 година, селото имало 100 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_35_39-42_SKOPLJE_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Селото е мало и во 1961 година броело 56 жители, но по доселувањето на Албанците во селото во 1994 година нараснало на 268 жители, од кои 263 биле Албанци и четири жители Македонци.<ref name="енциклопедија" /> Пописот од 1991 година не бил целосно одржан во селото Лавце, бидејќи дел од неговото население одбило да учествува, односно го бојкотирало неговото одржување, поради што за таа пописна година, за селото нема целосни податоци.{{#tag:ref|Во Пописот од 1991 година, во населените места: Страчинци, Љуботен, Арачиново, Грушино, Мојанци, Орланци, Боговиње, Жеровјане, Пирок, Милетино, Радиовце, Теново, Челопек, Горно Јаболчиште, Велешта, Горно Татеши, Долно Татеши, Врапчиште, Топлица, Вруток, Долно Јеловце, Здуње, Речане, Балин Дол, Беловиште, Гостивар, Дебреше, Мало Турчане, Чајле, Баниште, Дебар, Кривци, Селокуќи, Хаме, Делогожди, Корошишта, Ливада, Мислодежда, Ново Село (Делогожди), Горна Бањица, Долна Бањица, Симница, Долна Лешница, Желино, Озормиште, Требош, Бачишта, Букојчани, Горно Строгомиште, Зајас, Колари, Лешница, Палиград, Смесница, Копанце, Шемшево, Горно Палчиште, Долно Палчиште, Камењане, Кичево, Долно Свиларе, Кондово, Радуша, Рудник Радуша, Бедиње, Горно Коњаре, Д`лга, Куманово, Лопате, Романовце, Сопот, Табановце, Черкези, Белановце, Матејче, Никуштак, Опае, Ропалце, Жужње, Нистрово, Сенце, Тануше, Добри Дол, Калиште, Неготино-Полошко, Сенокос, Бериково, Гарани, Јагол, Ново Село (Осломеј), Поповјани, Премка, Србица, Стрелци, Туин, Шутово, Охрид, Ќојлија, Арнакија, Буковиќ, Грчец, Крушопек, Ласкарци, Љубин, Семениште, Барово, Јаболци, Биџево, Долна Белица, Заграчани, Калишта, Радолишта, Струга, Батинци, Вртекица, Морани, Студеничани, Глоѓи, Доброште, Непроштено, Пршовце, Слатино, Теарце, Голема Речица, Лавце, Мала Речица, Сараќино, Тетово, Баланци, Форино, Чегране, Џепиште, Гајре, Лисец, Скопје дел - Гази Баба, Скопје дел Карпош, Скопје дел - Центар и Скопје дел - Чаир, дел од жителите не прифатија да замат учество (го бојкотираа) во Пописот.|group="заб"}} На пописот од 2002 година, селото имало 298 жители, од кои 296 [[Албанци]] и 2 [[Македонци]].<ref> [http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Попис на населението, домаќинствата и становите во Република Македонија, 2002 - Книга X]</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 313 жители, од кои 311 [[Македонски Албанци|Албанци]] и 2 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> Низ годините ова било вкупното население и етничка припадност на населението во Лавце: {| class="wikitable" |- ! Година ! Македонци ! Албанци ! Срби ! {{крат|Ост.|Останати}} ! {{крат|б.п.|Лица без податоци}} ! Вкупно |- style="text-align:center;" | 1948 | — | — | — | — | — | '''127''' |- style="text-align:center;" | 1953 | 122 | 0 | 3 | 0 | — | '''125''' |- style="text-align:center;" | 1961 | 56 | 0 | 0 | 0 | — | '''56''' |- style="text-align:center;" | 1971 | 3 | 51 | 0 | 7 | — | '''61''' |- style="text-align:center;" | 1981 | 2 | 248 | 0 | 3 | — | '''253''' |- style="text-align:center;" | 1991 | 4 | 0 | 0 | 0 | — | '''4''' |- style="text-align:center;" | 1994 | 4 | 263 | 0 | 1 | — | '''268''' |- style="text-align:center;" | 2002 | 2 | 296 | 0 | 0 | — | '''298''' |- style="text-align:center;" | 2021 | 0 | 311 | 0 | 0 | 2 | '''313''' |} <small>* Извор: [[Државен завод за статистика на Република Македонија]] (1948-2021), според податоци од официјалните пописи во соодветните години</small> === Родови === Лавце некогаш било чисто македонско православно село,<ref name=":0" /> но селото целосно ја променило својата етничка структура по 1970-тите години и сега е доминантно албанско село. Според истражувањата од 1946 година, родови во селото се: ''Чаушевци'' (8 к.), староседелци. Имаат иселеници во [[Тетово]] (десет семејства). Родовското име го добиле по некој предок кој бил [[чауш]] во турската војска; ''Здравковци'' (2 к.), доселени биле од соседното сега албанско село [[Шипковица (Тетовско)|Шипковица]]. Од таму се доселил предокот Трпко. Тој дошол кога се градело Тетовското кале. Заедно со овој род се од Шипковица се иселиле уште два друга македонска рода, но нивното место на иселување не е познато. Имаат иселеници во [[Скопје]] (две семејства), кои се иселиле од Лавце по еден пожар; ''Апчеи'' или ''Новевци'' (1 к.), доселени биле од сега албанското село [[Желино]] во подножјето на [[Сува Планина]]. Во Лавце од зулум се доселил Нове, го знаат следното родословие: Цветан (жив, 40 години во 1946 г.)-Апостол или Апче-Цветан-Нове, основачот на родот. Имаат иселеници во [[Романија]] (три семејства), [[Тетово]] (две семејства) и во [[Белград]] (едно семејство); ''Никовци'' (8 к.), доселени биле од сега албанското село [[Бродец (Тетовско)|Бродец]]. Во Бродец биле тројца браќа Нико, Илија и Спасо. Во Лавце се доселил Нико со неговите синови (Ѓуро, Добре и Ристо), го знаат следното родословие: Симо (жив, 65 години во 1946 г.)-Ристо-Ќиро-Стојко-Добре-Нико, кој се доселил. Нико во Бродец имал многу стока, но еднаш кога се враќал од Цариград бил нападнат од качачките банди и се преселил најпрвин во [[Шемшево]], но не можел да живее во рамнина, па дошол во Лавце. Во Бродец има многу топографски називи со негово име, како Ара Никос (Никова Нива), Мулајн Никос (Никова Воденица) и Шпија Никос (Никова Куќа). Имаат иселеници во [[Белград]] (шест семејства), [[Америка]] (три семејства), [[Романија]] (пет семејства), [[Бугарија]] (пет семејства), [[Скопје]] (едно семејство), [[Тетово]] (едно семејство) и во [[Сетоле]] (домазет) и ''Војневци'' (5 к.), доселени биле од соседното сега албанско село [[Шипковица (Тетовско)|Шипковица]], го знаат следното родословие: Спиро (жив, 60 години во 1946 г.)-Блаже-Војне-Анѓеле, основачот на родот. Имаат иселеници во [[Тетово]] (четири семејства). === Иселеништво === Во минатото во Лавце живеел родот ''Типицои'', кои биле доселени од соседното албанско село [[Лисец]]. Членовите на родот пред крајот на турското владение преминале во Тетово.<ref name=":0" /> Во 1970-тите, од селото целосно се иселиле македонските родови. == Општествени установи == * [[ПУ „Рилиндија“ - Лавце|ПУ „Рилиндија“]] - подрачно [[основно училиште]] за ученици од прво до петто одделение во состав на [[ОУ „Рилиндија“ - Селце]] == Самоуправа и политика == Во {{римски|19}} век, Лавце било село во [[Тетовска каза|Тетовската каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Тетово]], која била проширена по новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото било дел од некогашната [[Општина Тетово]]. Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Тетово. Селото припаѓало на некогашната општина Тетово во периодот од 1955 до 1965 година. Во периодот 1952-1955, селото било во рамките на тогашната Тетовска градска општина, во која покрај селото Лавце, се наоѓале градот Тетово и селото Фалише. Во периодот 1950-1952, селото се наоѓало во некогашната општина Селце, во која влегувале селата Вејце, Лавце и Селце. === Изборно местo === Во селото постои избирачкото место бр. 1998 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 297 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2021)|локалните избори во 2021 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 291 гласач.<ref>{{Наведена мрежна страница|url= https://ep.sec.mk/election/results/electionType/local/electionYear/2021/electionRound/21/municipality/582/pollingStation/23194|title=Резултати|work=[[Државна изборна комисија]]|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=26 октомври 2025}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|426}}</ref> * [[Тетовско кале]] — утврдена градска населба од доцноантичкото време и средниот век. ;Цркви<ref name="верски објекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Лавце|Црква „Св. Ѓорѓи“]] — главна селска црква;<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kiss.com.mk/mak/novosti1.asp?id=7504|title=свети Ѓорѓија во село Лавце|date=15 август 2009|publisher=КИСС ТВ|language=македонски|accessdate=2010-04-29|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304201818/http://www.kiss.com.mk/mak/novosti1.asp?id=7504|url-status=dead}}</ref> * [[Црква „Св. Атанасиј“ - Лавце|Црква „Св. Атанасиј“]] — манастирска црква.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://svetapetka.tripod.com/Praznici.html|title=Црквите и манастирите во Тетовското Архиерејско Наместништво|publisher=Архиерејско намесништво Тетово|language=македонски|accessdate=2010-04-29}}{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ;Џамии<ref name="верски објекти"/> * [[Џамија (Лавце)|Џамија]] — главна селска џамија <gallery mode=packed heights=200px> Податотека:Црква „Св. Ѓорѓи“ - Лавце.jpg|Црквата „Св. Ѓорѓи“ Податотека:Џамија во Лавце 3.jpg|Џамијата Податотека:Тетовско Кале 2.jpg|Тетовското кале Податотека:Црква „Св. Атанасиј“ - Лавце 7.jpg|Црквата „Св. Атанасиј“ </gallery> == Редовни настани == ;Слави<ref name=":0" /> * [[Атанасовден]] (31 јануари) — главна селска и црковна слава; и * Одбележување на празникот Св. Ѓорѓи (9 декември) посветен на црквата „Св. Ѓорѓи“ (селска слава). <!--== Личности == == Култура и спорт ==--> == Поврзано == * [[Општина Тетово]] * [[Полошка Котлина|Долен Полог]] == Наводи == {{наводи|2}} ;Забелешки {{Reflist|group="заб"}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Lavce}} * [http://www.utrinski.com.mk/?ItemID=98BE431D5E033B43BB12860AB4505C08 Дабови со чудотворна моќ во тетовско Лавце] - репортажа за Лавце (Утрински Весник) {{Општина Тетово}} [[Категорија:Лавце| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Тетовски села]] [[Категорија:Села во Општина Тетово]] ryweu85wk2w03q42sy1katq0rlyqgjv Едмонд Темелко 0 13977 5567367 5564667 2026-05-30T14:04:59Z ~2026-31018-50 133535 5567367 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Функционер | name = Едмонд Темелко | image = Edmond Temelko, mayor of Pustec Municipality.png | order = [[Општина Пустец|Градоначалник на Општина Пустец]] |term_start=[[18 февруари]] [[2007]] |term_end=[[30 јуни]] [[2019]] | birth_date = [[7 јули]] [[1972]] | birth_place = [[Пустец]], [[Народна Социјалистичка Република Албанија|НСР Албанија]] | ethnicity = [[Македонци во Албанија|Македонец]] | religion = [[Православие|православен христијанин]] | party = [[Македонска алијанса за европска интеграција]] | occupation = политичар и дипломиран земјоделски техничар | дејност = активист за правата на Македонците во Албанија }} '''Едмонд Темелко''' (р. [[Пустец]] на [[7 јули]] [[1972]]) — [[Македонци во Албанија|македонски]] политичар во [[Албанија]], градоначалник на [[Општина Пустец]] и јавен активист за правата и културниот идентитет на [[Македонци во Албанија|Македонците во Албанија]] во областа [[Мала Преспа]]. Темелко е познат по својата политичка и општествена активност поврзана со положбата на [[Македонци во Албанија|македонското малцинство во Албанија]], зачувувањето на [[македонски јазик|македонскиот јазик]], идентитетот и традиционалните [[топоним]]и во областа [[Пустец]]. За време на неговото раководење со [[Општина Пустец]] биле спроведени повеќе локални инфраструктурни, културни и општествени иницијативи. Меѓу нив се вбројуваат уредувањето на плоштадот „[[Гоце Делчев]]“ во [[Пустец]] и активности поврзани со црквата „[[Свети Архангел Михаил]]“, како дел од зачувувањето на културното и верското наследство на локалното македонско население. Во јавната дејност Темелко се залагал за употреба и зачувување на македонските имиња на селата и топонимите во областа [[Пустец]], вклучувајќи ги Пустец, Зрноско и други населени места. За својата политичка и општествена активност добил повеќе признанија поврзани со афирмацијата на [[Македонци во Албанија|Македонците во Албанија]]. ==Животопис== Основното и средното образование Темелко го завршил во родното место, а дипломирал на Земјоделскиот факултет во [[Тирана]]. Покрај политичкиот ангажман, Темелко водел приватен бизнис. Темелко е оженет и е татко на две деца. ==Политичка кариера== По победата на изборит,е одржани на [[18 февруари]] [[2007]] година, Темелко станал градоначалник на [[Пустец|Општина Пустец]] во областа [[Мала Преспа]] во [[Албанија]]. Во претходниот состав на Советот на општина Пустец, тој бил советник. Тој е еден од основачите и претседател на македонската организација [[Преспа (организација)|„Преспа“]] во Република [[Албанија]], која тесно соработува со [[Светски македонски конгрес|Светскиот македонски конгрес]], [[ОМО „Илинден“ - ПИРИН]], [[Виножито (политичка партија)|„Виножито“]] и други македонски национални организации и партии од [[Македонија]] и дијаспората. <br /> Во [[февруари]] [[2016]] година, по налог на [[Специјално јавно обвинителство|Специјалното јавно обвинителство]], Темелко бил уапсен од македонската полиција и одведен на сослушување во кривичниот суд, а по повод случајот „Титаник“ во кој Темелко, заедно со уште неколку други лица, бил осомничен за делото злосторничко здружување, според членот 394, и за делото повреда на избирачкото право, според членовите 24 и 159 од [[Кривичен закон на Македонија|Кривичниот законик]]. Притоа, судот го отфрлил барањето на Специјалното обвинителство за одредување на притвор.<ref>Бранко Ѓорѓевски, „Темелко: Видов само кутии и книги, но не и докази“, ''Дневник'', година XX, број 5993 петок, 19 февруари 2016, стр. 2-3.</ref> е Тој бил советник == Надворешни врски == * [http://a1.com.mk/vesti/default.asp?VestID=74652 Едмонд Темелко градоначалник на Мала Преспа, Албанија] * [http://www.mrt.com.mk/blog/?p=94 Телефонско интервју за МР-Радио СКОПЈЕ] * [http://www2.dw-world.de/macedonian/temamace/print/1.215214.1.html Интервју за радио Дојче Веле]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Темелко, Едмонд }} [[Категорија:Македонци во Албанија]] [[Категорија:Луѓе од Пустец]] [[Категорија:Родени во 1972 година]] gfy9t5yhm4vsynaefuozktxx2391l5a 5567384 5567367 2026-05-30T16:00:21Z Gurther 105215 Одбиена последната промена (од [[Специјална:Придонеси/~2026-31018-50|~2026-31018-50]]) и ја поврати преработката 5564667 на Gurther 5567384 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Функционер | name = Едмонд Темелко | image = Edmond Temelko, mayor of Pustec Municipality.png | order = [[Општина Пустец|Градоначалник на Општина Пустец]] |term_start=[[18 февруари]] [[2007]] |term_end=[[30 јуни]] [[2019]] |succeeded=[[Пали Колефски]] | birth_date = [[7 јули]] [[1972]] | birth_place = [[Пустец]], [[Народна Социјалистичка Република Албанија|НСР Албанија]] | ethnicity = [[Македонци во Албанија|Македонец]] | religion = [[Православие|православен христијанин]] | party = [[Македонска алијанса за европска интеграција]] | occupation = политичар и дипломиран земјоделски техничар | дејност = активист за правата на Македонците во Албанија }} '''Едмонд Темелко''' (р. [[Пустец]] на [[7 јули]] [[1972]]) — [[Македонци во Албанија|македонски]] политичар во [[Албанија]], градоначалник на [[Општина Пустец]] и јавен активист за правата и културниот идентитет на [[Македонци во Албанија|Македонците во Албанија]] во областа [[Мала Преспа]]. Темелко е познат по својата политичка и општествена активност поврзана со положбата на [[Македонци во Албанија|македонското малцинство во Албанија]], зачувувањето на [[македонски јазик|македонскиот јазик]], идентитетот и традиционалните [[топоним]]и во областа [[Пустец]]. За време на неговото раководење со [[Општина Пустец]] биле спроведени повеќе локални инфраструктурни, културни и општествени иницијативи. Меѓу нив се вбројуваат уредувањето на плоштадот „[[Гоце Делчев]]“ во [[Пустец]] и активности поврзани со црквата „[[Свети Архангел Михаил]]“, како дел од зачувувањето на културното и верското наследство на локалното македонско население. Во јавната дејност Темелко се залагал за употреба и зачувување на македонските имиња на селата и топонимите во областа [[Пустец]], вклучувајќи ги Пустец, Зрноско и други населени места. За својата политичка и општествена активност добил повеќе признанија поврзани со афирмацијата на [[Македонци во Албанија|Македонците во Албанија]]. ==Животопис== Основното и средното образование Темелко го завршил во родното место, а дипломирал на Земјоделскиот факултет во [[Тирана]]. Покрај политичкиот ангажман, Темелко водел приватен бизнис. Темелко е оженет и е татко на две деца. ==Политичка кариера== По победата на изборит,е одржани на [[18 февруари]] [[2007]] година, Темелко станал градоначалник на [[Пустец|Општина Пустец]] во областа [[Мала Преспа]] во [[Албанија]]. Во претходниот состав на Советот на општина Пустец, тој бил советник. Тој е еден од основачите и претседател на македонската организација [[Преспа (организација)|„Преспа“]] во Република [[Албанија]], која тесно соработува со [[Светски македонски конгрес|Светскиот македонски конгрес]], [[ОМО „Илинден“ - ПИРИН]], [[Виножито (политичка партија)|„Виножито“]] и други македонски национални организации и партии од [[Македонија]] и дијаспората. <br /> Во [[февруари]] [[2016]] година, по налог на [[Специјално јавно обвинителство|Специјалното јавно обвинителство]], Темелко бил уапсен од македонската полиција и одведен на сослушување во кривичниот суд, а по повод случајот „Титаник“ во кој Темелко, заедно со уште неколку други лица, бил осомничен за делото злосторничко здружување, според членот 394, и за делото повреда на избирачкото право, според членовите 24 и 159 од [[Кривичен закон на Македонија|Кривичниот законик]]. Притоа, судот го отфрлил барањето на Специјалното обвинителство за одредување на притвор.<ref>Бранко Ѓорѓевски, „Темелко: Видов само кутии и книги, но не и докази“, ''Дневник'', година XX, број 5993 петок, 19 февруари 2016, стр. 2-3.</ref> е Тој бил советник == Надворешни врски == * [http://a1.com.mk/vesti/default.asp?VestID=74652 Едмонд Темелко градоначалник на Мала Преспа, Албанија] * [http://www.mrt.com.mk/blog/?p=94 Телефонско интервју за МР-Радио СКОПЈЕ] * [http://www2.dw-world.de/macedonian/temamace/print/1.215214.1.html Интервју за радио Дојче Веле]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Темелко, Едмонд }} [[Категорија:Македонци во Албанија]] [[Категорија:Луѓе од Пустец]] [[Категорија:Родени во 1972 година]] 1p0pj0r64sgup672ee0d5jse0dcub34 5567387 5567384 2026-05-30T16:02:01Z Gurther 105215 5567387 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Функционер | name = Едмонд Темелко | image = Edmond Temelko, mayor of Pustec Municipality.png | order = [[Општина Пустец|Градоначалник на Општина Пустец]] |term_start=[[18 февруари]] [[2007]] |term_end=[[30 јуни]] [[2019]] |succeeded=[[Пали Колефски]]<ref>[https://bashkiapustec.gov.al/kryetari-i-bashkise/ Kryetari i Bashkise] од [[Општина Пустец]]</ref> | birth_date = [[7 јули]] [[1972]] | birth_place = [[Пустец]], [[Народна Социјалистичка Република Албанија|НСР Албанија]] | ethnicity = [[Македонци во Албанија|Македонец]] | religion = [[Православие|православен христијанин]] | party = [[Македонска алијанса за европска интеграција]] | occupation = политичар и дипломиран земјоделски техничар | дејност = активист за правата на Македонците во Албанија }} '''Едмонд Темелко''' (р. [[Пустец]] на [[7 јули]] [[1972]]) — [[Македонци во Албанија|македонски]] политичар во [[Албанија]], градоначалник на [[Општина Пустец]] и јавен активист за правата и културниот идентитет на [[Македонци во Албанија|Македонците во Албанија]] во областа [[Мала Преспа]]. Темелко е познат по својата политичка и општествена активност поврзана со положбата на [[Македонци во Албанија|македонското малцинство во Албанија]], зачувувањето на [[македонски јазик|македонскиот јазик]], идентитетот и традиционалните [[топоним]]и во областа [[Пустец]]. За време на неговото раководење со [[Општина Пустец]] биле спроведени повеќе локални инфраструктурни, културни и општествени иницијативи. Меѓу нив се вбројуваат уредувањето на плоштадот „[[Гоце Делчев]]“ во [[Пустец]] и активности поврзани со црквата „[[Свети Архангел Михаил]]“, како дел од зачувувањето на културното и верското наследство на локалното македонско население. Во јавната дејност Темелко се залагал за употреба и зачувување на македонските имиња на селата и топонимите во областа [[Пустец]], вклучувајќи ги Пустец, Зрноско и други населени места. За својата политичка и општествена активност добил повеќе признанија поврзани со афирмацијата на [[Македонци во Албанија|Македонците во Албанија]]. ==Животопис== Основното и средното образование Темелко го завршил во родното место, а дипломирал на Земјоделскиот факултет во [[Тирана]]. Покрај политичкиот ангажман, Темелко водел приватен бизнис. Темелко е оженет и е татко на две деца. ==Политичка кариера== По победата на изборит,е одржани на [[18 февруари]] [[2007]] година, Темелко станал градоначалник на [[Пустец|Општина Пустец]] во областа [[Мала Преспа]] во [[Албанија]]. Во претходниот состав на Советот на општина Пустец, тој бил советник. Тој е еден од основачите и претседател на македонската организација [[Преспа (организација)|„Преспа“]] во Република [[Албанија]], која тесно соработува со [[Светски македонски конгрес|Светскиот македонски конгрес]], [[ОМО „Илинден“ - ПИРИН]], [[Виножито (политичка партија)|„Виножито“]] и други македонски национални организации и партии од [[Македонија]] и дијаспората. <br /> Во [[февруари]] [[2016]] година, по налог на [[Специјално јавно обвинителство|Специјалното јавно обвинителство]], Темелко бил уапсен од македонската полиција и одведен на сослушување во кривичниот суд, а по повод случајот „Титаник“ во кој Темелко, заедно со уште неколку други лица, бил осомничен за делото злосторничко здружување, според членот 394, и за делото повреда на избирачкото право, според членовите 24 и 159 од [[Кривичен закон на Македонија|Кривичниот законик]]. Притоа, судот го отфрлил барањето на Специјалното обвинителство за одредување на притвор.<ref>Бранко Ѓорѓевски, „Темелко: Видов само кутии и книги, но не и докази“, ''Дневник'', година XX, број 5993 петок, 19 февруари 2016, стр. 2-3.</ref> е Тој бил советник == Надворешни врски == * [http://a1.com.mk/vesti/default.asp?VestID=74652 Едмонд Темелко градоначалник на Мала Преспа, Албанија] * [http://www.mrt.com.mk/blog/?p=94 Телефонско интервју за МР-Радио СКОПЈЕ] * [http://www2.dw-world.de/macedonian/temamace/print/1.215214.1.html Интервју за радио Дојче Веле]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Темелко, Едмонд }} [[Категорија:Македонци во Албанија]] [[Категорија:Луѓе од Пустец]] [[Категорија:Родени во 1972 година]] gj5von3uwmbrxqzm5kaubc72bszyazu 5567388 5567387 2026-05-30T16:02:43Z Gurther 105215 5567388 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Функционер | name = Едмонд Темелко | image = Edmond Temelko, mayor of Pustec Municipality.png | order = [[Општина Пустец|Градоначалник на Општина Пустец]] |term_start=[[18 февруари]] [[2007]] |term_end=[[30 јуни]] [[2019]] |succeeded=[[Пали Колефски]]<ref>[https://bashkiapustec.gov.al/kryetari-i-bashkise/ Kryetari i Bashkise] од [[Општина Пустец]]</ref> | birth_date = [[7 јули]] [[1972]] | birth_place = [[Пустец]], [[Народна Социјалистичка Република Албанија|НСР Албанија]] | ethnicity = [[Македонци во Албанија|Македонец]] | religion = [[Православие|православен христијанин]] | party = [[Македонска алијанса за европска интеграција]] | occupation = политичар и дипломиран земјоделски техничар | дејност = активист за правата на Македонците во Албанија }} '''Едмонд Темелко''' (р. [[Пустец]] на [[7 јули]] [[1972]]) — [[Македонци во Албанија|македонски]] политичар во [[Албанија]], градоначалник на [[Општина Пустец]] и јавен активист за правата и културниот идентитет на [[Македонци во Албанија|Македонците во Албанија]] во областа [[Мала Преспа]]. Темелко е познат по својата политичка и општествена активност поврзана со положбата на [[Македонци во Албанија|македонското малцинство во Албанија]], зачувувањето на [[македонски јазик|македонскиот јазик]], идентитетот и традиционалните [[топоним]]и во областа [[Пустец]]. За време на неговото раководење со [[Општина Пустец]] биле спроведени повеќе локални инфраструктурни, културни и општествени иницијативи. Меѓу нив се вбројуваат уредувањето на плоштадот „[[Гоце Делчев]]“ во [[Пустец]] и активности поврзани со црквата „[[Свети Архангел Михаил]]“, како дел од зачувувањето на културното и верското наследство на локалното македонско население. Во јавната дејност Темелко се залагал за употреба и зачувување на македонските имиња на селата и топонимите во областа [[Пустец]], вклучувајќи ги Пустец, Зрноско и други населени места. За својата политичка и општествена активност добил повеќе признанија поврзани со афирмацијата на [[Македонци во Албанија|Македонците во Албанија]]. ==Животопис== Основното и средното образование Темелко го завршил во родното место, а дипломирал на Земјоделскиот факултет во [[Тирана]]. Покрај политичкиот ангажман, Темелко водел приватен бизнис. Темелко е оженет и е татко на две деца. ==Политичка кариера== По победата на изборит,е одржани на [[18 февруари]] [[2007]] година, Темелко станал градоначалник на [[Пустец|Општина Пустец]] во областа [[Мала Преспа]] во [[Албанија]]. Во претходниот состав на Советот на општина Пустец, тој бил советник. Тој е еден од основачите и претседател на македонската организација [[Преспа (организација)|„Преспа“]] во Република [[Албанија]], која тесно соработува со [[Светски македонски конгрес|Светскиот македонски конгрес]], [[ОМО „Илинден“ - ПИРИН]], [[Виножито (политичка партија)|„Виножито“]] и други македонски национални организации и партии од [[Македонија]] и дијаспората. <br /> Во [[февруари]] [[2016]] година, по налог на [[Специјално јавно обвинителство|Специјалното јавно обвинителство]], Темелко бил уапсен од македонската полиција и одведен на сослушување во кривичниот суд, а по повод случајот „Титаник“ во кој Темелко, заедно со уште неколку други лица, бил осомничен за делото злосторничко здружување, според членот 394, и за делото повреда на избирачкото право, според членовите 24 и 159 од [[Кривичен закон на Македонија|Кривичниот законик]]. Притоа, судот го отфрлил барањето на Специјалното обвинителство за одредување на притвор.<ref>Бранко Ѓорѓевски, „Темелко: Видов само кутии и книги, но не и докази“, ''Дневник'', година XX, број 5993 петок, 19 февруари 2016, стр. 2-3.</ref> е Тој бил советник == Надворешни врски == * [http://a1.com.mk/vesti/default.asp?VestID=74652 Едмонд Темелко градоначалник на Мала Преспа, Албанија] * [http://www.mrt.com.mk/blog/?p=94 Телефонско интервју за МР-Радио СКОПЈЕ] * [http://www2.dw-world.de/macedonian/temamace/print/1.215214.1.html Интервју за радио Дојче Веле]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Темелко, Едмонд }} [[Категорија:Македонци во Албанија]] [[Категорија:Луѓе од Пустец]] [[Категорија:Родени во 1972 година]] 4r1871vtnf71akw5ircebbyu1ory1sd 5567396 5567388 2026-05-30T17:09:24Z ~2026-31018-50 133535 5567396 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Функционер | name = Едмонд Темелко | image = Edmond Temelko, mayor of Pustec Municipality.png | order = [[Општина Пустец|Градоначалник на Општина Пустец]] |term_start=[[18 февруари]] [[2007]] |term_end=[[30 јуни]] [[2019]] | birth_date = [[7 јули]] [[1972]] | birth_place = [[Пустец]], [[Народна Социјалистичка Република Албанија|НСР Албанија]] | ethnicity = [[Македонци во Албанија|Македонец]] | religion = [[Православие|православен христијанин]] | party = [[Македонска алијанса за европска интеграција]] | occupation = политичар и дипломиран земјоделски техничар | дејност = активист за правата на Македонците во Албанија }} '''Едмонд Темелко''' (р. [[Пустец]] на [[7 јули]] [[1972]]) — [[Македонци во Албанија|македонски]] политичар во [[Албанија]], градоначалник на [[Општина Пустец]] и јавен активист за правата и културниот идентитет на [[Македонци во Албанија|Македонците во Албанија]] во областа [[Мала Преспа]]. Темелко е познат по својата политичка и општествена активност поврзана со положбата на [[Македонци во Албанија|македонското малцинство во Албанија]], зачувувањето на [[македонски јазик|македонскиот јазик]], идентитетот и традиционалните [[топоним]]и во областа [[Пустец]]. За време на неговото раководење со [[Општина Пустец]] биле спроведени повеќе локални инфраструктурни, културни и општествени иницијативи. Меѓу нив се вбројуваат уредувањето на плоштадот „[[Гоце Делчев]]“ во [[Пустец]] и активности поврзани со црквата „[[Свети Архангел Михаил]]“, како дел од зачувувањето на културното и верското наследство на локалното македонско население. Во јавната дејност Темелко се залагал за употреба и зачувување на македонските имиња на селата и топонимите во областа [[Пустец]], вклучувајќи ги Пустец, Зрноско и други населени места. За својата политичка и општествена активност добил повеќе признанија поврзани со афирмацијата на [[Македонци во Албанија|Македонците во Албанија]]. ==Животопис== Основното и средното образование Темелко го завршил во родното место, а дипломирал на Земјоделскиот факултет во [[Тирана]]. Покрај политичкиот ангажман, Темелко водел приватен бизнис. Темелко е оженет и е татко на две деца. ==Политичка кариера== По победата на изборит,е одржани на [[18 февруари]] [[2007]] година, Темелко станал градоначалник на [[Пустец|Општина Пустец]] во областа [[Мала Преспа]] во [[Албанија]]. Во претходниот состав на Советот на општина Пустец, тој бил советник. Тој е еден од основачите и претседател на македонската организација [[Преспа (организација)|„Преспа“]] во Република [[Албанија]], која тесно соработува со [[Светски македонски конгрес|Светскиот македонски конгрес]], [[ОМО „Илинден“ - ПИРИН]], [[Виножито (политичка партија)|„Виножито“]] и други македонски национални организации и партии од [[Македонија]] и дијаспората. <br /> Во [[февруари]] [[2016]] година, по налог на [[Специјално јавно обвинителство|Специјалното јавно обвинителство]], Темелко бил уапсен од македонската полиција и одведен на сослушување во кривичниот суд, а по повод случајот „Титаник“ во кој Темелко, заедно со уште неколку други лица, бил осомничен за делото злосторничко здружување, според членот 394, и за делото повреда на избирачкото право, според членовите 24 и 159 од [[Кривичен закон на Македонија|Кривичниот законик]]. Притоа, судот го отфрлил барањето на Специјалното обвинителство за одредување на притвор.<ref>Бранко Ѓорѓевски, „Темелко: Видов само кутии и книги, но не и докази“, ''Дневник'', година XX, број 5993 петок, 19 февруари 2016, стр. 2-3.</ref> е Тој бил советник == Надворешни врски == * [http://a1.com.mk/vesti/default.asp?VestID=74652 Едмонд Темелко градоначалник на Мала Преспа, Албанија] * [http://www.mrt.com.mk/blog/?p=94 Телефонско интервју за МР-Радио СКОПЈЕ] * [http://www2.dw-world.de/macedonian/temamace/print/1.215214.1.html Интервју за радио Дојче Веле]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Темелко, Едмонд }} [[Категорија:Македонци во Албанија]] [[Категорија:Луѓе од Пустец]] [[Категорија:Родени во 1972 година]] gfy9t5yhm4vsynaefuozktxx2391l5a Венеција 0 14961 5567534 5487679 2026-05-31T02:23:46Z Bjankuloski06 332 5567534 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune | official_name = ''Општина Венеција'' | native_name = ''Венеција'' | image_skyline = Collage Venezia.jpg | image_alt = | image_caption = Колаж од Венеција: во горниот лев агол е плоштадот Свети Марко, проследен со поглед на градот, на Големиот канал, и внатрешноста на La Fenice и, конечно Островот na San Giorgio Magiore | image_flag =|15px | image_shield = CoA Città di Venezia.png|10px | shield_size = 85px | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | latd = 45 |latm = 26 |lats = 15 |latNS = N | longd = 12 |longm = 20 |longs = 9 |longEW = E | coordinates_type = region:IT-VX_type:city(270000) | coordinates_display = title | coordinates_footnotes = | region = [[Венето]] | province = [[Венеција (покраина)|Венеција]] (VE) | frazioni = Chirignago, Favaro Veneto, [[Mestre]], [[Marghera]], [[Murano]], [[Burano]], [[Giudecca]], [[Lido di Venezia|Lido]], Zelarino | mayor = Луиджи Бруниаро | area_footnotes = | area_total_km2 = 414.57 | population_footnotes = | population_total = 270660 | population_as_of = 2009-04-30 | pop_density_footnotes = | population_demonym = Venetians | elevation_footnotes = | elevation_m = 0 | twin1 = | twin1_country = | saint = [[Апостол Марко]] | day = 25 април | postal_code = 30100 | area_code = 041 | website = {{Official website|http://www.comune.venezia.it/}} | footnotes = }} [[Податотека:Venezia dot.png|мини|200px|Локацијата на Венеција во [[Италија]]]] '''Венеција''' ([[италијански јазик|италијански]]: ''Venezia'', [[венетски јазик|венетски]]: ''Venexia'', старо словенско име: '''Млеци''') — главен град на регионот [[Венето]] и [[провинција Венеција|провинцијата Венеција]] во Североисточна [[Италија]]. Изградена е на 118 мали острови во устието на реката [[Бренте]] во [[Венецијански Залив|Венецијанскиот Залив]]. Позната е и како „град на [[канал]]ите“. Повеќе од илјада години Венеција била главен град на [[Венецијанска Република|Венецијанската Република]]. Градот бил основан во [[569]] година кога група бегалци, за да се спасат од инвазијата на [[Лонгобарди]]те, се населиле во крајбрежната област. До градот има и железничка пруга и автопат преку големиот „лагунски мост“. На островот [[Лидо]] се наоѓа и аеродромот “Марко Поло”. Венеција има над 170 канали по кои пловат [[Гондола|гондоли]], [[Чамец|чамци]], мали [[пароброд]]и и моторни [[Брод (пловило)|брод]]ови. Најголем е [[Голем канал (Венеција)|Големиот канал]] на кој се наоѓа познатиот мост „[[Ријалто (мост)|Ријалто]]“, а околу 380 помали и поголеми мостови служат за премин преку [[канал]]от. Венеција има многу познати архитектонски и уметнички споменици: [[Дуждова палата]], [[Свети Марко (Венеција)|црквата Свети Марко]] и деведесет други цркви, богати музеи, уметнички галерии, познатата академија на уметностите, [[опсерваторија]] и други научни и културни установи. Во неа се одржуваат и познатиот [[Венецијански филмски фестивал]], Биеналето, Тетарскиот фестивал. Позната е и по изработката на предмети од [[стакло]] (потекнува од островот Мурано), [[чипка]], [[сребро]], [[злато]], [[кожа]]. Во предградијата на Венеција се наоѓа индустриска зона, а во близина се многубројните плажи, од кои најпозната е [[Лидо]]. Најзначајните економски средства на градот произлегуваат од [[туризам|туризмот]], додека другите производствени активности се префрлени на копно, во блиските центри како [[Местре]] и [[Маргера]]. Од оваа причина многу изворни жители на Венеција се преселуваат а прекрасните венецијански палати се напуштаат и се употребуваат во туристички цели. {{Светско наследство |Name = Венеција и нејзината лагуна |Image = [[Податотека:Rialto Bridge Grand Canal.jpg|225px|Venice in spring, with the Rialto Bridge in the background.]] |State Party = Италија |Type = Културно |Criteria = i, ii, iii, iv, v, vi |ID = 394 |Region = [[Список на светско наследство во Европа|Европа и Северна Америка]] |Year = 1987 |Session = 11th |Link = http://whc.unesco.org/en/list/394 }} ''Венеција'' (италијански: ''Venezia'', венециски: ''Venexia''] е град во северна Италија познат по туризмот и индустријата, и е главен град на регионот Венето, со население од околу 270.660 (според извршениот попис na 30 Април 2009 година). Заедно со Падова и Тревизо, градот е вклучен во областа Падуа-Тревизо-Венеција (PATREVE) (1.600.000 жители). Името потекнува од древните народи Венети кои го населиле регионот во 10 век п.н.е. Градот историски бил главен град на Венецијанската Република. Венеција е позната и како „Lа Dominante“, „Serenisima“, „Кралица на Јадранот“, „Градот на водата“, „Град на маски“, „Градот на мостови“ и „Ловечки град„ и “Град на канали“. Лујџи Барцини, пишувајќи за „Њујорк Tајмс“, го опишал како „несомнено најубавиот град изграден од страна на човекот“ [3] Венеција исто така е опишана од страна на Тајмс Онлајн како еден од најромантичните градови во Европа [4]. Градот се протега преку 117 мали острови во мочурливата Венецијанскa лагуна долж Јадранското Море во североисточниот дел на Италија. Лагуната од солена вода се протега по должината на брегот помеѓу утоките на реките [[По]] (југ) и [[Пијава]] (север). Населението кое е проценето на 272.000 жители go вклучува и населението на целата општина Венеција; околу 60.000 [5] во историскиот град на Венеција (Centro storico);176.000 во Тераферма (на копното), претежно во големте frazioni на Местре и Маргера; а 31.000 живеат на другите острови во лагуната. Република Венеција беше главна поморскa моќ за време на средниот век и ренесансата, и место за одмор на крстоносните војни и Битката кај Лепанто, како и многу важен центар за трговија (особено на свилa, жито и трговија со зачини) и уметност од 13 век до крајот на 17 век. Ова ja направило Венеција богат град во текот на поголемиот дел од својата историја. [6] Тој исто така е познат по своите неколку значајни уметнички движења, особено периодот na ренесансата. Венеција има одиграно значајна улога во историјата на симфониската и оперската музика, и тоа е родното место на Антонио Вивалди. == Историја == === Потекло === Иако не постојат историски записи, кои се занимаваат директно со мрачните и периферни [7] потеклa на Венеција, традицијата и достапните докази направиле неколку историчари да се согласат дека првичното население на Венеција било составено од бегалци од римските градови во близина на Венеција, како што се Падова, Акилеја, Тревизо, Алтино и „Конкордија“ (модерен Портогруаро) и од незаштитените села, кои бегале од последователните бранови на Германските инвазии и Хуните. [8] Некои подоцнежни извори од Рим go откриваат постоењето на рибарите на островите во првите мочурливи лагуни. Тие биле нарекувани како incolae lacunae („жители на лагуната“). Традиционалното основање е идентификувано со посветата на првата црква, онаа во Сан Џакомо на островчето Ривоалто, за која се вели дека била на удар пладнето на 25 март 421 година. [9] [10] Последниот и најтрајниот пробив во северниот дел на италијанскиот полуостров беше оној на Ломбардите во 568 година, правејќи го Источното Римско Царство, мал појас на брегот на река Венето, и главните административни и верски субјекти биле префрлени на остатокот од територијата, сконцентрирана во Егзархијата Равена, локалниот претставник на императорот на Истокот. Венецијанската традиција на помош од островјаните за [[Велизар]] била пренесувана во раната историја за да се објасни главната теоретскa поврзаност со Равена, а со источниот император. Нови пристаништа биле изградени, вклучувајќи ги и оние во Маламоко и Торцело во венецијанската лагуна. На turbioni maiores, најраниот владејачки централен комитет на островите во Лагуна, датира од 568 век [11] Венецијанците му понудиле азил на егзархот Павле, кој беше во бегство од кралот на Ломбардите Лијутпранд [12]. Византиската доминација на централна и северна Италија, во голема мера била елиминирана од страна на освојувањата на Егзархијата Равена во 751 година од Ајстулф. Во овој период, седиштето на локалниот Византиски гувернер ( „водачот“, подоцна „дужд“) било сместено во Маламоко. Некаде во првите децении на осмиот век, луѓето од лагуната го избраa нивниот прв водач Урсус, кој беше одобрен од страна на Византија и и му биле дадени титулите хипат и дужд. [13] Тој бил првиот историски дужд на Венеција. Во 775-76 година, беше отворено епископското седиште на Оливоло (Хелиполис). За време на владеењето на војводата Ањело Партичиако (811-827) војводското седиште било преместено од Маламоко до високозаштитениот „Ријалто“, сегашната локација на Венеција. Манастирот Свети Захариј и првата војводскa палата и базилика на Свети Марко, како и градските ѕидини помеѓу Оливолои Ријалто подоцна биле изградени тука. Крилести лавови кои може да се видат во Венеција се симбол за Свети Марко. Во 810 година, договорот меѓу Карло Велики и Никифор ja признаa Венеција како Византиска територија и ги признаa трговските права на градот долж јадранскиот брег, каде што Карло претходно му наредил папата да ги протера Венецијанците од Пентаполис. [14] Во 828 година, престижот на новиот град беше покренат од добивањето на моштите на Свети Марко евангелистот, од Александрија, кои беа сместени во новата базилика. Патријархалното место исто така беше преместено во Ријалто. Како што заедницата продолжила да се развива и како што Византиската власт слабеела, тоа довело до раст на автономијата и на крај до независност. === Експанзија === Од деветтиот до дванаесеттиот век Венеција се разви во град-држава (италијански thalassocracy или Repubblica Marinara, а другите три се Џенова, Пиза и Амалфи). Нејзината стратешка позиција на чело на Јадранот ја направи венецијанската поморскa и комерцијална моќ речиси неранливa. Со елиминација на пиратите долж Далматинскиот брег, градот станал напреден трговски центар меѓу Западна Европа и останатиот дел од светот (особено Византиското Царство и Исламскиот свет). Во 12 век беа поставени основите на власта на Венеција: венецијанскиот Арсенал бил во изградба во 1104 година; последниот автократски дужд, Витал II Микеле, починал во 1172 година. Венецијанската Република пред 1200 година презела голем број на места на источниот брег на Јадранското Море, главно од комерцијални причини, затоа што пиратите што се наоѓале таму биле закана за трговијата. Дуждот веќе ги имал титулите Војводата од Далмација и Војводата од Истра. Следната стекната копнена територија, која се протегала низ езерото Гарда на запад сè до реката Ада, била познат како „Terraferma“, а била стекната делумно како одбрана од воинствените соседи, делумно за да се обезбедат алпските трговски патишта, а делумно и за да се обезбеди снабдување со пченица на копното, од која градот зависел. Во градењето на својата поморскa трговскa империја, Републиката доминирала со трговијата со сол, [15] стекнала контрола над поголемиот дел од островите во Егејското Море, вклучувајќи ги и Кипар и Крит, а станала и голема сила на Блискиот Исток. Со стандардите во тоа време, венецијанското управување со своите копнени територии било релативно напредно и граѓаните на овие градови како Бергамо, Бреша и Верона се собирале за да го одбранат суверенитетот на Венеција кога била загрозена од напаѓачи. Венеција останала тесно поврзана со Цариград, и двапати ѝ биле доделени трговски привилегии во Источното Римско Царство, преку т.н. Златен Бул или „chrysobulls“, а за возврат требала да му помага на Источното Царство да им се спротивстави на Норманите и турските упади. Во првата chrysobull Венеција ја признала должност кон Царството, но не и во втората, што го одразило падот на Византија и растот на моќта на Венеција. [16][17] Венеција станала империјална моќ по Четвртата Kрстоносна војна којашто таа ја финансирала, а со која во 1204 година го освоила Цариград и ја формирала Латинското Царство. Како резултат на тоа освојување огромното богатство од грабежот бил вратен во Венеција. Овој грабеж вклучувал позлатени бронзени коњи од хиподромот на Цариград кои првично биле поставени над влезот во катедралата Свети Марко во Венеција, иако оригиналите се заменети со копии и сега се чуваат во Базиликата. По падот на Цариград, поранешната Римското Царство била поделена меѓу Латински крстоносци и Венецијанци. Венеција последователно создала сфера на влијание во Средоземјето, позната како Војводството на архипелагот, и освоениот Крит. Заземањето на Цариград, во крајна линија ќе се покаже како одлучувачки фактор за ставање крај на Византиското царство, како губењето на Анадолските предмети по Манцикерт. Иако Византијците ja вратија контролата над опустошениот град половина век подоцна, Византиското Царство била смртно ослабена и постоела само како дух пред султанот Мехмет Освојувачот да го заземе градот во 1453 година. Сместена на Јадранско Море, Венеција отсекогаш тргувала со Византиското Царство и со муслиманскиот свет. До крајот на тринаесеттиот век, Венеција била најпросперитетниот град во цела Европа. На врвот на својата моќ и богатство, таа имала 36.000 морнари кои работеле со 3.300 бродови, со што доминирале со трговијата на Средоземјето. Во ова време, венецијанските водечки семејства се натпреварувале едни со други кои ќе изградат најголеми и највеличенствени палати и ja поддржувале работата на најголемите и најталентираните уметници. Градот бил управуван од страна на Големиот Совет, кој беше составен од членови на благородни семејства од Венеција. Големиот совет ги назначувал сите јавни службеници и избрирал Сенат составен од 200 до 300 лица. Бидејќи оваа група била премногу големa за ефикасна администрација, Советот на Десетте (исто така наречен Војводскиот Совет или Signoria), контролирал поголем дел од администрацијата на градот. Еден член на големиот совет бил избиран за дуждили војвода, церемонијална глава на градот, кој вообичаено ja поседувал титулата сè до неговата смрт. Венецијанската владина структура била слична на некој начин со Rепубликанскиот систем на Стариот Рим, со избран главен извршен директор (дужд), со Собрание на благородниците слично на Сенат, и маса граѓани со ограничена политичка моќ, кои првично ja имале моќта да додели или да не го дадат своето одобрување за секој новоизбран дужд. Црквата и разни приватни имоти биле врзани за воената служба, иако немало витешко занимање во рамките на самиот град. Cavalieri di San Marco бил единствениот ред за витештвото што бил некогаш воведен во Венеција, и ниеден граѓанин не можел да прифати или да се приклучи на странски ред, без согласност на владата. Венеција останала Република во текот на својот независен период и политиката и војската биле одделени, освен во случај кога дуждотлично ja водел војската. Војната била сметана како продолжение на трговијата со други средства (раното производство на градот на голем број платеници за служење на други места, а подоцна и неговата зависност од странски платеници кога владеачката класа била преокупирана со трговија). Главен извршен директор бил [[Дужд]]от, кој теоретски ja имал својата изборна титула доживотно. Во пракса, неколку дуждови биле принудувани од олигарсите да ja отстапат титулата и да се повлечат во монашкa изолација кога се мислело дека се дискредитирани поради политички неуспех. Иако луѓето од Венеција генерално биле христијански католици, Венеција беше позната по својата ослободеност од верски фанатизам и тоа не придонело за ниту едно извршување за верски ерес во текот на борбата против реформацијата. Овоj очигледен недостаток на посветеност придонел за честите конфликти на Венеција со папата. Во овој контекст, пишувањата на англиканскиот теолог Вилија Бедел се просветлувачки. На Венеција во неколку наврати и се заканувале со забрана (интердикт) а, двапати и го претрпела тоа. Вториот, најпознат пат во 1606 година, по налог на папата Павле V. Венецијанските амбасадори испраќале дома сè уште постоечки тајни извештаи на политиката и гласините во европските судови, обезбедувајќи им фасцинантни информации на современите историчари. Новоизмислената германскa печатарска машина брзо се проширила низ цела Европа во петнаесеттиот век, и Венеција била брза да ja добие. До 1482 година Венеција била главен град за печатење во светот, а водечката личност што се занимавала со печатење бил Алдус Манутиус, кој го измислил концептот на книги со меки корици кои може да се носат во торба на велосипед. Неговите Aldine Editions вклучувале преводи на скоро сите познати грчки ракописи од тоа време. [18] === Падот === Долгиот пад на Венеција започнал во петнаесетти век, кога најпрво направил неуспешен обид да го задржи Солун против Османлиите (1423-1430). Таа, исто така испратила бродови за да помогнат да go одбрани Цариград против опсадата на Турците (1453). Откако градот паднал под власта на султанот Мехмед Втори тој и објавил војна на Венеција. Војната траела триесет години и ja чинела Венеција многу од нејзините територии на источното Средоземје. Понатаму, Кристофер Колумбо го открил Новиот Свет. Потоа Португалија нашла морски пат до Индија. Франција, Англија и Холандија ги следеле нив. Црната Смрт ja уништила Венеција во 1348 година и уште еднаш меѓу 1575 и 1577 година. [19] Во текот на три години од чума загинале околу 50.000 луѓе. [20] Во 1630 година, чумата убила една третина од 150.000 граѓани na Венеција. [21] Венеција почнала да ја губи својата позиција како центар на меѓународната трговија за време на подоцнежниот дел на ренесансата кога Португалија станала главен посредник во Европа во трговијата со Истокот, удирајќи директно по самата основа на големо богатство на Венеција, додека Франција и Шпанија се бореле за хегемонија над Италија во Италијанските војни, маргинализирајќи го своето политичко влијание. Сепак, венецијанската империја била голем извозник на земјоделски производи, и до средината на 18 век, била значителен производствен центар. == Воени и поморски работи == Од 1303 година, учењето стрелање со самострел станало задолжително во градот и граѓаните биле обучувани во групи. Како оружјата станувале поскапи и покомплексни за ракување, професионални војници биле назначувани да им помогнат во работата na трговците со бродови и како веслачи во галии. Компанијата на „Noble Bowmen“ била регрутирана во доцниот 14 век од помладата аристократија и служела во воени галии како и вооружени трговци, со привилегијата на споделување на кабината на капетанот. Иако Венеција била позната по нејзината морнарица, нејзината војска била подеднакво ефикасна. Во 13 век, повеќето од Италијанските градови веќе ангажирале платеници, но венецијанските трупи сè уште биле регрутирани од лагуната, плус феудални давачки од Далмација (многу познатiот Schiavoni ili Oltremarini) [22] и Истриа. Во време на вонредна состојба, сите мажи помеѓу седумнаесет и шеесет години биле регистрирани и нивните оружја биле прегледувани а оние кои биле повикани да се борат, всушност, биле организирани во групи од дванаесет. Регистарот од 1338 година проценил дека 30.000 Венецијански мажи биле способни да носат оружје. Како и во други Италијански градови, аристократите и другите богати мажи биле коњаници додека регрутантите од градот се бореле како пешадија. До 1450 година, повеќе од 3.000 венецијански трговски бродови беа во функција. Повеќето од овие можле да бидат претворени, кога е потребно во воени бродови или транспортни. Владата барала секој трговски брод да носи одреден број на оружје и оклоп; трговците патници исто така се очекувало да бидат вооружени и да се борат кога тоа било потребно. А резерва од некои 25 (подоцна 100) воени галии биле одржувани во Арсеналот. Робовите на галиитене постоеле во средновековна Венеција, веслачите биле од самиот град или од нејзините територии, особено Далмација. Оние од градот биле избрани со ждрепка од секоја парохија, нивните семејства биле одржувани од страна на остатоците на парохијата додека веслачите биле далеку. Должниците обично работеле и покрај своите должности веслајќи во галиите. Вештините за веслање биле поттикнувани преку трки и регати. Во почетокот на 15 век, кага нови територии na копното се прошируваа, првата постојана војска била организирана, која се состоела од condottieri на договор. Во својот сојуз со Фиренца во 1426 godina, Венеција се согласила да обезбеди 8.000 коњаници и 3.000 пешадијци во време на војна, и 3.000 и 1.000 во мирно време. Подоцна во овој век, униформите биле усвоени на кои имало црвено-бели ленти, како и значки за почит. Во текот на 15 век, венецијански копнени сили биле скоро секогаш во офанзива и се сметале како најефективни во Италија, најмногу поради традицијата на сите класи кои носеле оружје за одбрана на градот и официјално поттикнување преку општата воена обука. Командната структура во војската била различна од онаа на флотата. Според античките закони, ниеден благородник не би можел да командува со повеќе од дваесет и пет мажи (да се спречи можноста од бунт против државата од страна на приватни армии), а додека позицијата на Генерален капетан била воведена во средината на 14 век, сепак благородниците морале да одговораат пред граѓанска комисија од дваесет мудреци. Не само што биле ефикасно недеградирачка, туку оваа политика ja спасила Венеција од воените преземањата што многу други Италијански градови-држави ги дуждивувале. Градскиот комесар ja придружувал секоја војска за да внимава на работите, особено на платениците. Венецијанската воена традиција, исто така, била особено претпазлива, тие повеќе биле заинтересирани за постигнување на успех со минимални трошење на живот и пари отколку во потрага по слава. == Модерно доба == По 1100 години, Републиката ja изгуби самостојноста кога Наполеон Бонапарт ja освои Венеција на 12 мај 1797 година за време на Првата коалиција. Францускиот освојувач го заврши најфасцинантниот век од историјата на Венеција: во текот на 18 век Венеција стана можеби најлегантниот и најпрефинет град во Европа, во голема мера влијаејќи на уметноста, архитектурата и литературата. Наполеон бил сметан како ослободител од еврејската популација во градот, иако може да се тврди дека тие во Венеција живееле со помалку ограничувања. Тој ги отстранил портите на гетото и ставил крај на ограничувањата за тоа кога и каде Евреите можеле да живеат и патуваат во градот. Венеција стана австриска територија кога Наполеон го потпиша [[Договор од Кампо Формио|Договорот од Кампо Формио]] на 12 октомври 1797 година. Австријците ја презеле контролата врз градот на 18 јануари 1798 година. Бил преземен од Австрија со Договорот од Пресбург во 1805 година и стана дел од Наполеоновото Кралство Италија, но бил вратен на Австрија по поразот на Наполеон во 1814 година, и станал дел од Австриското кралство на Ломбардија-Венеција. Во 1848-1849 година еден револт повторно ја ставил Венецијанската Република под власт на Даниеле Манин. Во 1866 година, по Третата италијанскa војна за независност, Венеција, заедно со останатиот дел од Венето, станалa дел од новосоздаденото Кралството Италија. За време на Втората светска војна, историскиот град во голема мера беше надвор од напади. Единствениот забележан напад бил Операцијата Баулер (Bowler), со прецизен удар на германските поморски операции во 1945 година. Сепак, индустриските зони во Местре и Маргера и железничките пруги на Падова, Трст и Тренто биле постојано бомбардирани. [23] На 29 април 1945 година трупите на Нов Зеланд под водство на Фрејберг стигнале во Венеција и го ослободиле градот и копното, кои веќе биле во рацете на партизаните.[24] == Географија == Сестиери на Венеција: * Канареџо (Cannaregio) *  Кастел (Castellо) *  Дорсодуро (Dorsoduro) *  Свети Марко (San Marco) *  Свети Павле (San Polo) *  Света Кроче (Santa Croce) Градот е поделен во шест области или „sestiere“. Тие се Cannaregio, San Polo, Dorsoduro (вклучувајќи ги и Giudecca и Isola Sacca Fisola), Santa Croce, San Marco (вклучувајќи go San Giorgio Maggiorеи Castello (вклучувајќи ги San Pietri di Castello i Sant'Elena). Секоја област била раководена од страна на прокуратор и неговиот тим. Овие области се состоjат од парохии - првично биле седумдесет во 1033 година, но намалени се по наредба на Наполеон и сега се само триесет и осум. Парохиите датираат од пред овие области (sestieri) и биле основани во 1170 година. Другите острови на Венецијанската лагуна не се дел од сестиерите, и тие уживале голем степен на автономија во историјата. Секоја сестиере има свој систем за нумерирање на куќите. Секоја куќа има единствен број во населбата, од еден до неколку илјади, главно нумерирани од еден агол од областа до друг, но не на баш лесно разбирлив начин. На предниот дел од гондолите кои работат во градот има големо парче метал што личи на шапката на дуждот. На него имa шест засеци кои посочувaат напред и еден наназад. Секој од нив претставуваат по еден од сестиерите (оној што укажува наназад претставува Giudecca). [Се бара извор ] === Тонењето на Венеција === Зградите на Венеција се изработени на тесно поставени дрвени столбови, кои биле увезени од внатрешноста на земјата. (Под вода, во отсуство на кислород, дрвата не се распаѓаат. Се скаменуваат како резултат на постојаниот проток на богата минерална вода околу и низ неа, така што станува камена структура). Столбовите навлегуваат во помек слој од песок и кал додека да стигнат до многу поцврстиот слој на збиена глина. Поголемиот дел од дрвото за столбовите било сечено во западниот дел на Словенија, во два региона во Хрватска, Лика и Горски Котар и јужно од Црна Гора. Повеќето од овие столбови се недопрени по векови поминати под вода. Темелите се ставени на овие столбови и зградите од тули или од камен се наоѓаат над овие потпори. Зградите често се под закана од плима која доаѓа од Јадранското Море помеѓу есен и рана пролет. Пред шестотини години, венецијанците сами се штителе од копнените напади пренасочувајќи ги реките кои се влеваат во лагуната и така се осигурувале седиментот да ја пополни областа околу градот, што довело до создавање на уште подлабока лагуна. Во текот на 20-от век, кога многу артески бунари биле потопени во периферијата на лагуната за да има вода за локалната индустрија, Венеција започнала да тоне. Венецијанците сфатиле дека причината за тоа било извлекувањето на подземните води. Процесот ниa тонење бил значително забавен откако артеските бунари биле забранети во 1960-та. Сепак, градот сè уште е загрозен од се почестите ниски поплави (наречен Acqua Alta, „Висока вода“), кои достигнуваат висина од неколку сантиметри над кејовите, редовно по некои плими. Во многу стари куќи поранешните скалила користени од луѓето за да ја растоварат стоката сега се поплавени, што го прави поранешното приземје непогодно за живеење. Некои неодамнешни студии покажаа дека градот повеќе не тоне, [25][26] но ова сè уште не е утврдено, па затоа, состојбата на претпазливост не е укината. Во мај 2003 година, италијанскиот премиер Силвио Берлускони го официјализираше проектот MOSE (Modulo Sperimentale Elettromeccanico), експериментален модел за оценување на перформансот на гумените порти; идејата е да се постават серија од 79 надувани понтони низ морското дно на трите влеза до лагуната. Кога плимата и осеката се предвидува да се издигнат над 110 сантиметри, понтоните ќе се наполнат со воздух и ќе ja блокираат надојдената вода од Јадранското Море. Оваа инженерската работа треба да биде завршена до 2011 година. Во 1604 година, за да ги плати трошоците за поплавените подрачја Венеција воведе нешто што би можело да се смета за прв пример на она што на друго место станало „данок за документи“. Кога државниот приход не ги достигна очекувањата во 1608 година Венеција воведе хартија со натпис 'AQ' и втиснати инструкции за употреба за писма до службеници. Првично ова требало да биде привремен данок, но всушност останал сè до падот на Републиката во 1797 година. Кратко време по воведувањето на данокот Шпанија произведе слична хартија за поопшти даночни цели и практиката се прошири во другите земји. == Клима == Според Кепеновата класификација на климата, Венеција има влажна суптропскa клима (Cfa), со студени зими и многу топли лета. 24-часовниоt просек во јануари е 2,5&nbsp;°C (36.5&nbsp;°F), а за јули оваа бројка е 22,7&nbsp;°C (72.9&nbsp;°F). Врнежите релативно ги има рамномерно во текот на годината, и во просек се движат 801 милиметри (31.5&nbsp;in). == Стопанство == Економијата на Венеција се менувала низ историјата. Во Средниот Век и ренесансата, Венеција била главен центар за трговија и ja контролирала огромната морска империја, и станала исклучително богат европски град, водач во политичките и економските работи и центар за трговија. [28] Сето ова се сменило од 17 век кога трговската империја на Венеција била преземена од страна на други земји како што е Португалија, нејзината поморскa важност била намалена. Во 18 век, тогаш, стана главен земјоделски и индустриски извозник. Најголемиот индустриски комплекс na 18 век беше Арсеналот, и Италијанската армија сè уште го користи тоа денес (иако некој простор се користи за големи театарски и културни продукции, и убави простори за уметност). [29] Денес, економијата na Венеција главно се основа на туризмот, бродоградењето (главно правено во соседните градови Местре и Порто Маргера), услужни, трговски и индустриски извози. [28] Производството на стакло во Мурано и производството на тантела во Бурано се исто така многу важни за економијата. [28] === Туризам === Венеција е една од најважните туристички одредишта во светот, поради тоа што градот е еден од најголемите и најубавите градови на уметноста во светот. [30] Во градот доаѓаат во просек 50.000 туристи дневно (проценка od 2007 година). [31] Во 2006 година, тој беше 28. меѓународно наjпосетен град во светот, со 2.927.000 меѓународни пристигнувања таа година. [32] Туризмот е главен сектор на Венецијанската индустрија уште од 18 век, кога беше еден од главните центри за [[Голема обиколка|Големата обиколка]], поради неговиот убав градски пејзаж, уникатност и богатото музичко и уметничко културно наследство. Во 19 век, стана модерен центар за богатите и славните, кои често престојувале или вечерале во луксузните објекти како Даниели Хотелот или Кафе Флориан. Тој продолжил да биде модерен град во раниот 20 век. [30] Во 1980 година, Карневалот во Венеција беше оживеан и градот стана еден од главните центари за меѓународни конференции и фестивали, како што ее престижното Биенале во Венеција и Венецискиот филмски фестивал, кои привлекуваат посетители од целиот свет поради своите театарски, културни, филмски, уметнички и музички продукции. [30] Денес постојат голем број атракции во Венеција, како што се базиликата Свети Марко, Големиот канал и Плоштадот Свети Марко. Lido di Venezia е исто така популарна меѓународно луксузно одредиште, која привлекува илјадници глумци, критичари, познати личности и луѓе филмската индустрија. [30] Сепак, популарноста на Венеција како главно туристичко одредиште во светот предизвика неколку проблеми, вклучувајќи го и фактот дека градот може да биде многу пренатрупан на некои периоди од годината. Некои тоа го сметаат за туристичка замка, а од другите како „жив музеј“ [30] За разлика од повеќето други места во Западна Европа и во светот, Венеција стана широко позната по своите елементи на елегантна рушевина. Компетитивноста на странците што сакаат да купат дом во Венеција направи цените да се зголемат толку многу што голем број од жителите се принудени да се преселат во попристапни области како Венето и Италија, особено Местре. == Сообраќај == Венеција е изградена на архипелаг od 117 острови формирани од 177 канали во плитка лагуна, поврзани со 409 мостови. [33] Во стариот центар, каналите служат како патишта, и скоро секој вид на транспорт се изведува на вода или пеш. Во 19 век надвозникот во внатрешноста на земјата донесе железничка станица во Венеција и автомобилски надвозник и паркинзи во 20 век. Зад влезовите на северниот раб на градот, превозот во градот остана, како што беше во изминатите векови, да се изведува на вода или пеш. Венеција е една од најголемите Европски урбани зони без автомобили, единствена во Европа во тоа што е добро функционален град во 21 век без автомобили или камиони. === Водни патишта === Класичниот венецијански брод е гондолата, иако тоа сега главно се користи за туристи, или за свадби, погреби, или други церемонии. Многу гондоли се уредени со меки со кадифени седишта и Персиски килими. Помалку познато е помалото сандоло. Главните превозни средства се моторизираните автобуси на вода (vaporetti), кои се движат по редовните рути низ главните канали и меѓу островите во градовите и приватните бродови. === Јавен транспорт === Azienda Consorzio Trasporti Veneciano (ACTV) — името на јавниот транспортен систем во Венеција. Тој е комбинација од копнениот превоз со автобуси, патување низ каналот, со автобуси na вода (vaporetti). Се вкупно има 25 рути кои го поврзуваат градот. Венецијанскиот People Mover (раководен од ASM) — систем за јавен превоз сличен на фуникулер влечен од кабел и го поврзува Тронкето островот со Пјацале Рома. Водните таксисти се исто така активни. === Аеродроми === Венеција се служи со Меѓународниот аеродром Марко Поло, или Aeroporto di Venezia Marco Polo, именуван во чест на својот познат граѓанин. Аеродромот е во внатрешноста на земјата бил повторно изграден подалеку од брегот, но, водните таксисти или Alilaguna автобусите на вода до Венеција се на само седум минути пешачење од терминалите. Некои авио-компании слетуваат на аеродромот во Тревизо, na 30 километри од Венеција, како порта на Венеција. Некои едноставно ги рекламираат летовите до „Венеција“ без именување на вистинскиот аеродром освен со мали печатни букви. [34] Venecia Lido, [35] јавниот аеродром погоден за помали авиони, се наоѓа на североистокот од Lido di Venezia. Тој има 1000м тревна писта. === Возови === Во Венеција има регионални и национални возови, кои може да го поврзат градот со Рим за 3,5 часа и со Милано за 2,5 часа. Тревизо е на триесет и пет минути оддалеченост. [36] Фиренца и Падова се двете станици на кои се застанува меѓу Рим и Венеција. Станицата Санта Лусија е на неколку чекори подалеку од постојката на vaporetti. Станицата е крајна и појдовна точка на Венецијанската Симплон „Ориент експрес“ од или до Лондон Викторија и Париз. === Автомобили === Поморскиот дел на Венеција нема патишта, и e составен речиси целосно од тесни патеки а островите меѓу себе се поврзани со камени пешачки мостови, што го прави невозможен превозот на речиси сè што e со тркала. Автомобилите може да стигнат до автомобилско-автобускиот терминал преку мостоt Ponte della Liberta. Таа доаѓа од Запад од Местре. Постојат две паркиралишта кои го служат градот: Tronchetto и Piazzale Roma. Ферибродот до Лидо излегува од паркингот во Tronchetto и е потпомогнато од vaporetti и автобусите на јавниот градски превоз.   == Демографија == Во 2009 година, имало 270.098 лица кои живеат во Венеција, од кои 47,4% se мажи, а 52,6% жени. Малолетни лица (деца на возраст од 18 и помлади) имало 14,36 отсто од населението во споредба со пензионерите чиј број изнесувал 25,7 проценти. Ова се споредува со Италијанскиот просек од 18,06 проценти (малолетни) и 19,94 проценти (пензионери). Просечната возраст на жителите во Венеција е 46 во однос на италијанскиоt просек од 42. Во петте години меѓу 2002 и 2007 година, населението на Венеција се намали за 0,2 проценти, додека Италија како целина се зголеми за 3,85 проценти .[37] Но, населението во историскиот стар град се намалува во значително забрзано темпо: од околу 120.000 во 1980 година до околу 60.000 во 2009 година. [38] Почнувајќи од 2009 година, 91,14% од населението беше Италијанско. Најголемата имигрантска група дошла од другите европски нации (Романците, најголемата група: 3,26%, Јужна Азија: 1,26%, и Источна Азија: 0,9%). Венеција е претежно римско-католички град, но поради долгогодишна врска со Цариград исто така постои воочливо присуство на Православни христијани, а поради имиграцијата сега има и неколку Муслимани, Хинду и Будистички жители. Исто така има и историскa Еврејска заедница во Венеција. Венецијанското гето беше областа во која Евреите биле принудени да живеат под Венецијанската Република. Од ова име во Венецијанскиот јазик, зборот „ghetto“, што се користи и во многу јазици, е изведен. == Општинската администрација=== Поврзано: Список на градоначалници на Венеција • Име на градоначалникот: Џорџо Орсони • Датум на избори: 30 март 2010 година • партија: Демократска Партија Градскиот Совет na Венеција е составен од 45 членови. Од шесте општини na кои Венеција е поделена, пет се раководени од централно-левичарската коалиција и една од централно-десничарската коалиција. Сегашниот градоначалник на Венеција, Џорџо Орсони, беше избран во март 2010 година. Тој е исто така Assessore од 2000 do 2005 година и Канцелар на Биеналето во Венеција од 2000 до 2003 година. == Култура == Венеција била средината или одбраната локација на голем број филмови, новели, песни и други културни наводи. Градот беше особено популарна средина за неколку романи, есеи и други трудови од фантастична или реална литература. Примери за овие вклучуваат Шекспировите „Трговецот од Венеција'“ и „Отело“, Бен Џонсовиот „Volpone“, Волтеровата „Кандид“, Казановата автобиографскa „Историја на мојот живот“, Ен Рајсовиот „Плачот на небото“, и Филип Солерсовиот „Watteau во Венеција“ и многу други. Градот исто така бил сет на бројни филмови и музички спотови, како на пример Џејмс Бонд сериите Од Русија со љубов, Moonraker, Tуристот, Казино Ројал, Кетрин Хепберн во Лето, Смртта во Венеција, Фелиновата Казанова, Индијана Џонс: Последната крстоносна војна, Mалa романсa, Италијанскa работа, Лара Крофт: Томб Рајдер, Siouxsie and the Banshees „Драга Пруденс“ и на Мадона „Like a virgin“ (песна). Исто така, сериите од пет епизоди на „Доктор Ху“, „Вампири во Венеција“. Но покрај тоа, бројни видео игри, како што se Tomb Raider 2, Ninja Gaiden Sigma 2, Sonic the Hedgehog 2006 и Assassin's Creed II [40] се во Венеција во игрите. == Архитектура == Венеција има богат и разновиден архитектонски стил, најпознатiот од кои е веројатно готскиот стил. Венецијанскa Готска архитектура е термин кој e доделеn на Венецијанскa градежен стил кој комбинирал употреба на готскиот полукружен лак со Византиско и Арапското влијание. Стилот потекнува од 14 вековната Венеција, каде што на сливот на византискиот стил од Цариград се среќава со Арапското влијание од Маварска Шпанија. Градот, исто така, има неколку ренесансни и барокни згради, вклучувајќи gи Ca 'Pearo и Ca' Rezzonico. == Музика и изведувачките уметности == Градот на Венеција во Италија одиграл важна улога во развојот на музиката на Италија. Венецијанската државата т.е. средновековната Поморска Република Венеција-често била популарно нарекувана „Република на музиката“, и се вели дека еден анонимен Французин во 17 век забележал дека „Во секој дом, некој свири на музички инструмент или пее. Има музика насекаде.“[41] Во текот на 16 век, Венеција стана една од најважните музички центри на Европа, одбележана со карактеристичен стил на композиција (Венецијанската школа) и развојот на Венецијанскиот полихлорен стил од композиторите како Адријан Вилаерт, кој работел во базиликата Свети Марко. Венеција била центарот на објавување музика; Отавиано Петручи започна со издавање музика речиси веднаш откако оваа технологија беше на располагање, и неговото издавачка куќа помогна да се привлечат композитори од цела Европа, особено од Франција и Фландрија. До крајот на овој век, Венеција беше симбол на раскошот на својата музика, како што може да се види во примерот на „колосалниот стил“ на Андреја и Џовани Габриели, кој користел повеќе рефрени и инструментални групи. Венеција била исто така домот на многу познати композитори за време на периодот на барокот, како што се Антонио Вивалди, Иполито Сиера, Џовани Пики, и Џироламо Дала Каса. == Внатрешен дизајн == Венеција докажано ги произведе најуникатните и најпрефинети Рококо дизајни. Во тоа време, Венеција беше во состојба на неволја. Ја изгуби голем дел од својата поморска власт, и заостануваше зад своите конкуренти од политичко значење и општеството стана декадентно, со благородниците што ги трошеa своите пари во коцкање и забавување. Но, без сомнение, Венеција остана главниот моден град на Италија, и беше сериозен конкурент на Париз во однос на богатство, архитектура, луксуз, вкус, префинетост, трговија, декорација, стил и дизајн. [42] Венецијанскиот Рококо беше добро познат по тоа што бил богат и раскошен, со многу екстраваганти дизајни. Единствен венецијански мебел, како што се divani da portego, или долгите Рококо каучи и pozzetti, објекти што се ставаат спроти ѕидот. Венецијанските спални обично беа раскошни и големи, со богати дамаскни, кадифени и свилени драпери и завеси, прекрасно изрезбани Рококо кревети со статуи од цвеќиња и ангели. [42] Венеција беше особено позната по нејзините убави огледала, кои останаа меѓу најдобрите во Европа. Лустерите обично беа многу шарени, направени од Мурано стакло за да изгледаат поживи и да се издвојуваат од другите, и исто така беа користени скапоцени камења и материјали од странство, бидејќи Венеција уште ја поседуваше големата трговска империја. Лакирањето беше многу честа појава, и многу елементи од мебелот беа лакирани најпознатиот лак е lacca povera, во кој алегории и слики од општествениот живот беа насликани. Лакирањето и Шинуазри (предмети со Кинески мотиви) беа особено чести во бироата и кабинетите. [43] == Мода и шопинг == Во 14 век, многу млади венецијански мажи почнаa da носат тесно, затегнати шарени чорапи, а дизајните укажуваа на Compagnie della Calza ("Trouser Club") на кои им припаѓале. Венецијанскиот Сенат ги усвои сумптуарните закони, но овие едвај резултираа со промена во модата, со цел да се заобиколи законот. Досадните облеки се носеa над оние шарените кои тогаш биле правени за да ги покажат скриените бои што резултирало со широкото движење на машката "slashed" мода во 15 век. Денес, Венеција е исто така еден од главните модни и шопинг центри во Италија, не толку важен како Милано, Фиренца, или Рим, но еднаков со Торино, Виченца, Наполи и Џенова. Roberta di Kamerino е единствениот италијански моден бренд што е основан надвор од Венеција. [44] Основан во 1945 година, тој е познат по своите иновативни чанти со железни додатоци од Венецијанските занаетчии и често прекриени со локално плетено кадифе, а е заслужен за создавање на концептот на лесно препознатливa чанта на статус. [44] Многу од модните бутици и продавници за накит во градот се наоѓаat на мостот „[[Ријалто (мост)|Ријалто]]“ и плоштадот Свети Марко. Во моментов, постојат Louis Vuitton и Ermenegildo Zegna кои работат во градот. == Кујна == Топлото чоколадо беше популарен пијалак во Венеција во текот на седумдесеттите и осумдесеттите. Венецијанската кујна е карактеристична по морската храна, но исто така вклучува и градинарски производи од островите на лагуната, ориз од внатрешноста, дивеч и качамак. Венеција ги комбинира локалните традиции со влијанија кои доаѓаат од илјадагодишните деловни контакти. Тие вклучуваат sarde in saor, сардини маринирани со цел да се зачуваат при долги патувања; risi е bisi, ориз и грашок; fegato alla veneziana, црн дроб на Венецијански начин; рижото со сипа; cicchetti - слично на предјадењата; antipasti- мезе и prosecco, пенливо слатко вино. Покрај тоа, Венеција е симбол za bisàto (маринирана јагула), за златните, овално формирани колачиња наречени baicoli, и za различни видови на слатки како што се: pan del Pescatore (лебот на рибарот); колачи со бадеми,ф'стаци; колачиња со пржен Венецијански крем или bussolai (бисквити и мали лепчиња направени во форма на буквата „С“ или во форма на прстен) од островот Burano; crostoli или galani; fregolotta (ровка торта со бадеми); млечен пудинг наречен rosada и колачиња од жолт гриз наречен zaléti. == Јазик == Венецијанската или регионалната форма венетски е романски јазик, мајчин јазик на околу два милиона жители, [45] претежно во Венеција, но, исто така, во регионот Венето во Италија, каде што од пет милиони жители речиси сите може да го разберат. Toj се зборува понекогаш и надвор од Венето и е често добро разбран надвор од него, во Трентино, Фриули, Јулиска краина, Истра и некои градови од Далмација, област со шест до седум милиони луѓе. Јазикот уживал значителен престиж во деновите на Венецијанската Република, кога и го стекнал статусот на language franka во Средоземното Море. == Литература == Венеција долго време беше извор на инспирација за авторите, поетите и драмските писатели, како и во првите редови на техничкиот развој на печатарството и издаваштвото. Дваjca од најпознатите венецијански писатели беа Марко Поло во средниот век и подоцна Џакомо Казанова. Поло (1254-1324) бил трговец, патувал до Ориентот. Неговата серија на книги, пишани заедно со Рустикело да Писа (Rustichello da Pissa), насловена како „Il Milione“ дала важни сознанија за земјиштата источно од Европа, за земјите на Блискиот Исток, до Кина, Јапонија и Русија. Џакомо Казанова (1725-1798) беше плоден писател и познат авантурист, кој е најдобро запаметен по неговата автобиографија, Histoire De Ma Vie (Приказна на мојот живот), која го поврзува неговиот бурен начин на живот со градот Венеција. Венецијанскита драматурзи ja следеле старата италијанскa театарска традиција на Commedia dell'Arte. Рузанте (1502-1542) и Карло Голдони (1707-1793) го користеa Венецијанскиот дијалект во нивните комедии. Венеција исто така има инспирирано писатели од странство. Шекспир ги постави „Отело“ и „Tрговецот од Венеција“ во градот. Томас Ман е автор на романот „Смртта во Венеција“, објавен во 1912 година. Венеција беше инспирација за поезијата на Езра Паунд, кој го напиша своето прво книжевно дело во градот. Паунд починал во 1972 година и неговите останки се закопани во гробиштата na Венецискиот остров Св. Михаил. Францускиот писател Филип Соле поголемиот дел од својот живот го поминал во Венеција и објавил „Речник за љубовниците на Венеција“ во 2004 година. Уго Фосколо (1778-1827) роден во Занте, остров кој во тоа време и припаѓал на Венецијанската Република, исто така беше познат поет и револуционер кој сакал да види слободна република основана во Венеција, по падот на Наполеон. Венеција е исто така, поврзана со техничките аспекти на пишувањето. Градот беше локација за една од најраните преси за печатење на Италија, основани од Алдус Манутиус (1449-1515). [Уреди] Од овој почеток, Венеција се развивала како важен печатарски центар, па дури и до 18 век била одговорна за печатење na половина објавени книги во Италија. [се бара извор] == Уметност и печатење == Венеција, особено за време на средниот век, ренесансата и барокот, беше голем центар на уметноста и разви уникатен стил познат како Венецијанскa школа. Во средниот век и ренесансата, Венеција, заедно со Фиренца и Рим, стана еден од најважните центри на уметноста во Европа, и бројни богати Венецијанци станаa покровители на уметноста. Венеција во тоа време беше богата и просперитетна Поморска Република, која го контролираше пространото море и трговската империја. [46] До крајот на 15 век, Венеција стана Европскиот главен град на печатењето, и беше еден од првите градови во Италија (после Рим и Субијако) да има печатарска преса, по оние во Германија, кои имаат 417 печатари од 1500 година. Најважната печатница беше Алдин прес на Алдус Манутиус, која во 1499 година ja отпечати Hypnerotomachia Poliphili, која се смета за најубавата книга на ренесансата, и воспостави модерна интерпункција, формат на страницата и накосени букви, и првото печатено дело на Аристотел. Во шеснаесеттиот век Венецијанското сликарство беше развиено преку влијанијата на Падуанската школа и Антонело да Месина, кој ја воведе техника сликање со мрсни бои на браѓата Ван Ејк. Тоа се одликува со скали на топли бои и живописната употребa на боja. Раните учители биле семејствата Белини и Виварини, следени од Џорџоне и Титиан, потоа Тинторето и Веронесе. Во почетокот на 16 век, исто така, имаше соперништво за тоа дали Венецијанското сликарствто треба да употребува disegno или colorito. [47] Платното за слики потекнува од Венеција за време на раната ренесанса. Овие рани платна беа генерално груби. Во осумнаесеттиот век Венецијанското сликарство дуждивеа ренесанса, поради Тиеполовото декоративно сликарство и панорамите на Каналето и Гварди. == Стакло == Венеција е позната по својата работа со украсено стакло, познато како Венецијанско стакло. Тоа е светски прочуено поради тоа што е шарено и вешто направено. Многу од важните одлики на овие предмети биле развиени до 13 век. Кон крајот на овој век, центарот на Венецијанската индустрија за стакло се пресели во Мурано. Византиските занаетчии одиграа важна улога во развојот на Венецијанското стакло, уметничка дорма по која градот е познат. Кога Цариград бил освоен во Четвртата крстоносна војна во 1204 година, некои побегнати занаетчии дојдоа во Венеција. Ова се случи повторно, кога Отоманците го зазедоa Цариград во 1453 година, кои ја снабдија Венеција со уште повеќе работници со стакло. До шестнаесеттиот век, Венецијанските мајстори добиja уште поголема контрола над бојата и транспарентноста на нивното стакло, и совладале неколку декоративни техники. И покрај напорите да се задржат Венецијанските техники за изработка на стакло во Венеција, тие станаа познати на друго место, и Венецијанскиот стил на производство на стакло беше употребуван и во други Италијански градови и други земји од Европа. Некои од најважните трговски марки стакло во светот денес сè уште се произведуваат во историските фабрики за стакло во Мурано. Тие се: Венини, Баровиер & Тосо, Поли, Милеветри, Сегусо.[48] Баровиер & Тосо се смета за една од 100те најстари компании во светот, формирана во 1295 година. Еден од најпознатите видови на Венецијански стакла се направени во Мурано, познати како Мурано стакло, којшто е познат производ од Венецијанскиот остров Мурано со векови. Ситуиран надвор од брегот на Венеција, Италија, Мурано беше комерцијално пристаниште уште во 7 век. До крајот на 10 век стана добро познат град на трговијата. Денес Мурано е одредиште за туристи и љубители на накит и уметност. == Фестивали == Карневалот во Венеција се одржува секоја година и почнува околу две недели пред Чиста среда и завршува на Мрсниот вторник. Карневалот е тесно поврзан со венецијанските маски. Венециското биенале е еден од најзначајните настани во уметничкиот календар. За време на 1893 година управуван од градоначалникот на Венеција, Рикардо Селватико, Венецијанскиот Градски Совет усвои регулатива и на 19 април да се постави Esposizione biennale artistica nazionale (Биенале на Италијанската уметност), и да биде свечено отворено на 22 април 1895 година. [49] По дејствијата за време на Втората светска војна, активностите на Биеналето беа прекинати во септември 1942 година, но продолжиja во 1948 година. [50] На филмскиот фестивал во Венеција (италијански Mostra Internazionale d'Arte Cinematografica di Venezia) — најстариот филмски фестивал во светот. Основан од страна на Грофот Џузепе Волпи ди Мисурата во 1932 година како „Esposizione Internazionale d'Arte Cinematografica“, фестивалот оттогаш се одржува секоја година кон крајот на август или почетокот на септември на островот Лидо, Венеција, Италија. Проекциите се одвиваат во историскиот плоштад Palazzo del Cinema на Lungomare Marconi. Тоа е еден од најпрестижните светски фестивали и е дел од Венециското Биенале. == Разни податоци == * [[патрон (светител)|Патрон]] на градот е [[Свети Марко]]. * Венеција е позната и по нејзиниот [[Карневал на Венеција|карневал]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.visitvenice.co.uk/venice-carnival.html |title=www.visitvenice.co.uk |accessdate=2006-07-03 |archive-date=2010-06-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100610062314/http://www.visitvenice.co.uk/venice-carnival.html |url-status=dead }}</ref> * Венеција и лагуната се сметаат за [[Светско наследство]] според [[УНЕСКО]]. === Странски зборови со потекло од Венеција === * ''arsenal'', ''ciao'', ''ghetto'', ''gondola'', ''lazaret'', ''lagoon'', ''lido'', ''Montenegro'' * „[[Венецуела]]“ значи „мала Венеција“. == Галерија == <center> <gallery> Слика:Венеција_јули_2008.JPG|<center>Канал Гранде - Венеција Слика:Гондоли_во_Венеција.jpg|<center>[[Гондола|Гондоли]] во Венеција - [[симбол]] на градот Слика:Ponte_di_Rialto_2008.JPG|<center>Поглед од мостот „[[Ријалто (мост)|Ријалто]]“ во Венеција Слика:Камбанарија_во_Венеција.jpg|<center>[[Камбанарија]]та на плоштадот Св.Марко Слика:Венецијански_канал.jpg|<center>Венецијански канал Слика:Венеција_канали_2008.JPG|<center>Канал во Венеција Слика:Палата_во_Венеција_2008.JPG|<center>Палата во Венеција Слика:Венеција_архитектура_2008.JPG|<center>Венецијанска [[архитектура]] Слика:Венеција_2008.JPG|<center>Пристаниште во Венеција Слика:Ponte di Rialto Venice 1.jpg|<center>Поглед на мостот Ријалто Слика:Venice_-_St Marko.jpg|<center>Поглед на плоштадот Свети Марко и Дуждовата Палата Слика:Венецијански_маски_2008.JPG|<center>Венецијански маски </gallery> </center> ==Венеција како тема во уметноста и во популарната култура== Венеција се јавува како тема и инспирација во бројни дела од [[уметност]]а и [[Популарна култура|популарната култура]], како: * „Пиза и Венеција“ — кус расказ на австрискиот писател [[Томас Берхнард]] од 1978 година.<ref>Томас Бернхард, ''Имитатор на гласови''. Скопје: Темплум, 2008, стр. 17.</ref> * „Венецијанско утро“ — песна на германскиот поет [[Рајнер Марија Рилке]].<ref>Рајнер Марија Рилке, ''Искуство тишине''. Београд: Paideia, 2014, стр. 62.</ref> * „Доцна есен во Венеција“ — песна на Рајнер Марија Рилке.<ref>Рајнер Марија Рилке, ''Искуство тишине''. Београд: Paideia, 2014, стр. 98.</ref> * „[[Венецијански епиграми]]“ — дело на [[Јохан Волфганг Гете]].<ref>Johan Volfgang Gete, ''Pesme''. Beograd: Rad, 1964, стр. 85-87.</ref> * „[[Смрт во Венеција]]“ - [[роман]] на германскиот писател [[Томас Ман]]. * „Јадранско Море, Венеција“ — расказ на рускиот писател [[Едвард Лимонов|Едуард Лимонов]].<ref>Едуард Лимонов, ''Девојка-ѕвер!''. Скопје: Темплум, 2007, стр. 85-89.</ref> * „Ноќите во Венеција“ (англиски: ''Nights In Venice'') — песна на амвстралиската [[панк-рок]] група [[Сеинтс]] (''The Saints'') од 1977 година.<ref>[https://www.discogs.com/master/62419-The-Saints-Im-Stranded Discogs, The Saints (2) – (I'm) Stranded (пристапено на 3.3.2024)]</ref> Во својот расказ „[[Стаклениот лиценцијат]]“, [[Сервантес]] вели дека, кога не била откриена [[Америка]], не постоел град кој е сличен на Венеција, а единствено [[Град Мексико|Мексико]] може да ѝ се спротивстави. Притоа, тој вели дека целата Венеција и сите нејзини делови се достојни на славата што се шири за неа низ светот.<ref>Miguel Servantes, ''Uzorne priče''. Beograd: Rad, 1963, стр. 112.</ref> == Занимливости == * Венеција ризикува да стане град-музеј имајќи го предвид фактот дека водата околу нејзе врши корозија на темелите на куќите. Исто така нејзини големи непријатели се и отпадните води на фабриките во [[Порто Маргера]], загадената вода на [[лагуна]]та која предизвикува смрт кај илјадници риби, размножувањето на алги и инсекти и деградацијата на животната средина воопшто. Да се спаси Венеција е целта на многу институции и здруженија од целиот свет. == Познати личности од Венеција == * [[Џовани Белини]] ([[1432]] - [[1516]]) * [[Антонио Вивалди]] ([[1678]] - [[1741]]) * [[Карло Голдони]] ([[1707]] - [[1793]]) == Надворешни врски == * [http://www.compart-multimedia.com/virtuale/us/venice_italy/venice_travel.htm Venice, Italy in Virtual Reality] Виртуелна прошетка низ градот од ренесансата. * [http://www.rioba.it Venice: A bridge a street] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200902163833/http://www.rioba.it/ |date=2020-09-02 }} - Венеција на венецијанците {{Commons|1=Venezia}} {{Италија-гео-никулец}} * [http://en.wikipedia.org/wiki/Venezia#External_links] == Наводи == {{наводи}} {{Градови во Италија}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Венеција| ]] [[Категорија:Градови во Италија]] [[Категорија:Градови во Венето]] [[Категорија:Населени места основани во 5 век]] 3vn3xmeikshq7l3tx83o6922j17xlvj 5567562 5567534 2026-05-31T05:12:31Z Bjankuloski06 332 5567562 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune | official_name = ''Општина Венеција'' | native_name = ''Венеција'' | image_skyline = Collage Venezia.jpg | image_alt = | image_caption = Колаж од Венеција: во горниот лев агол е плоштадот Свети Марко, проследен со поглед на градот, на Големиот канал, и внатрешноста на La Fenice и, конечно Островот na San Giorgio Magiore | image_flag =|15px | image_shield = CoA Città di Venezia.png|10px | shield_size = 85px | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | latd = 45 |latm = 26 |lats = 15 |latNS = N | longd = 12 |longm = 20 |longs = 9 |longEW = E | coordinates_type = region:IT-VX_type:city(270000) | coordinates_display = title | coordinates_footnotes = | region = [[Венето]] | province = [[Венеција (покраина)|Венеција]] (VE) | frazioni = Chirignago, Favaro Veneto, [[Mestre]], [[Marghera]], [[Murano]], [[Burano]], [[Giudecca]], [[Lido di Venezia|Lido]], Zelarino | mayor = Луиджи Бруниаро | area_footnotes = | area_total_km2 = 414.57 | population_footnotes = | population_total = 270660 | population_as_of = 2009-04-30 | pop_density_footnotes = | population_demonym = Venetians | elevation_footnotes = | elevation_m = 0 | twin1 = | twin1_country = | saint = [[Апостол Марко]] | day = 25 април | postal_code = 30100 | area_code = 041 | website = {{Official website|http://www.comune.venezia.it/}} | footnotes = }} [[Податотека:Venezia dot.png|мини|200px|Локацијата на Венеција во [[Италија]]]] '''Венеција''' ([[италијански јазик|италијански]]: ''Venezia'', [[венетски јазик|венетски]]: ''Venexia'', старо словенско име: '''Млеци''') — главен град на регионот [[Венето]] и [[Венеција (покраина)|покраината Венеција]] во североисточна [[Италија]]. Изградена е на 118 мали острови во устието на реката [[Бренте]] во [[Венецијански Залив|Венецијанскиот Залив]]. Позната е и како „град на [[канал]]ите“. Повеќе од илјада години Венеција била главен град на [[Венецијанска Република|Венецијанската Република]]. Градот бил основан во [[569]] година кога група бегалци, за да се спасат од инвазијата на [[Лонгобарди]]те, се населиле во крајбрежната област. До градот има и железничка пруга и автопат преку големиот „лагунски мост“. На островот [[Лидо]] се наоѓа и аеродромот “Марко Поло”. Венеција има над 170 канали по кои пловат [[Гондола|гондоли]], [[Чамец|чамци]], мали [[пароброд]]и и моторни [[Брод (пловило)|брод]]ови. Најголем е [[Голем канал (Венеција)|Големиот канал]] на кој се наоѓа познатиот мост „[[Ријалто (мост)|Ријалто]]“, а околу 380 помали и поголеми мостови служат за премин преку [[канал]]от. Венеција има многу познати архитектонски и уметнички споменици: [[Дуждова палата]], [[Свети Марко (Венеција)|црквата Свети Марко]] и деведесет други цркви, богати музеи, уметнички галерии, познатата академија на уметностите, [[опсерваторија]] и други научни и културни установи. Во неа се одржуваат и познатиот [[Венецијански филмски фестивал]], Биеналето, Тетарскиот фестивал. Позната е и по изработката на предмети од [[стакло]] (потекнува од островот Мурано), [[чипка]], [[сребро]], [[злато]], [[кожа]]. Во предградијата на Венеција се наоѓа индустриска зона, а во близина се многубројните плажи, од кои најпозната е [[Лидо]]. Најзначајните економски средства на градот произлегуваат од [[туризам|туризмот]], додека другите производствени активности се префрлени на копно, во блиските центри како [[Местре]] и [[Маргера]]. Од оваа причина многу изворни жители на Венеција се преселуваат а прекрасните венецијански палати се напуштаат и се употребуваат во туристички цели. {{Светско наследство |Name = Венеција и нејзината лагуна |Image = [[Податотека:Rialto Bridge Grand Canal.jpg|225px|Venice in spring, with the Rialto Bridge in the background.]] |State Party = Италија |Type = Културно |Criteria = i, ii, iii, iv, v, vi |ID = 394 |Region = [[Список на светско наследство во Европа|Европа и Северна Америка]] |Year = 1987 |Session = 11th |Link = http://whc.unesco.org/en/list/394 }} ''Венеција'' (италијански: ''Venezia'', венециски: ''Venexia''] е град во северна Италија познат по туризмот и индустријата, и е главен град на регионот Венето, со население од околу 270.660 (според извршениот попис na 30 Април 2009 година). Заедно со Падова и Тревизо, градот е вклучен во областа Падуа-Тревизо-Венеција (PATREVE) (1.600.000 жители). Името потекнува од древните народи Венети кои го населиле регионот во 10 век п.н.е. Градот историски бил главен град на Венецијанската Република. Венеција е позната и како „Lа Dominante“, „Serenisima“, „Кралица на Јадранот“, „Градот на водата“, „Град на маски“, „Градот на мостови“ и „Ловечки град„ и “Град на канали“. Лујџи Барцини, пишувајќи за „Њујорк Tајмс“, го опишал како „несомнено најубавиот град изграден од страна на човекот“ [3] Венеција исто така е опишана од страна на Тајмс Онлајн како еден од најромантичните градови во Европа [4]. Градот се протега преку 117 мали острови во мочурливата Венецијанскa лагуна долж Јадранското Море во североисточниот дел на Италија. Лагуната од солена вода се протега по должината на брегот помеѓу утоките на реките [[По]] (југ) и [[Пијава]] (север). Населението кое е проценето на 272.000 жители go вклучува и населението на целата општина Венеција; околу 60.000 [5] во историскиот град на Венеција (Centro storico);176.000 во Тераферма (на копното), претежно во големте frazioni на Местре и Маргера; а 31.000 живеат на другите острови во лагуната. Република Венеција беше главна поморскa моќ за време на средниот век и ренесансата, и место за одмор на крстоносните војни и Битката кај Лепанто, како и многу важен центар за трговија (особено на свилa, жито и трговија со зачини) и уметност од 13 век до крајот на 17 век. Ова ja направило Венеција богат град во текот на поголемиот дел од својата историја. [6] Тој исто така е познат по своите неколку значајни уметнички движења, особено периодот na ренесансата. Венеција има одиграно значајна улога во историјата на симфониската и оперската музика, и тоа е родното место на Антонио Вивалди. == Историја == === Потекло === Иако не постојат историски записи, кои се занимаваат директно со мрачните и периферни [7] потеклa на Венеција, традицијата и достапните докази направиле неколку историчари да се согласат дека првичното население на Венеција било составено од бегалци од римските градови во близина на Венеција, како што се Падова, Акилеја, Тревизо, Алтино и „Конкордија“ (модерен Портогруаро) и од незаштитените села, кои бегале од последователните бранови на Германските инвазии и Хуните. [8] Некои подоцнежни извори од Рим go откриваат постоењето на рибарите на островите во првите мочурливи лагуни. Тие биле нарекувани како incolae lacunae („жители на лагуната“). Традиционалното основање е идентификувано со посветата на првата црква, онаа во Сан Џакомо на островчето Ривоалто, за која се вели дека била на удар пладнето на 25 март 421 година. [9] [10] Последниот и најтрајниот пробив во северниот дел на италијанскиот полуостров беше оној на Ломбардите во 568 година, правејќи го Источното Римско Царство, мал појас на брегот на река Венето, и главните административни и верски субјекти биле префрлени на остатокот од територијата, сконцентрирана во Егзархијата Равена, локалниот претставник на императорот на Истокот. Венецијанската традиција на помош од островјаните за [[Велизар]] била пренесувана во раната историја за да се објасни главната теоретскa поврзаност со Равена, а со источниот император. Нови пристаништа биле изградени, вклучувајќи ги и оние во Маламоко и Торцело во венецијанската лагуна. На turbioni maiores, најраниот владејачки централен комитет на островите во Лагуна, датира од 568 век [11] Венецијанците му понудиле азил на егзархот Павле, кој беше во бегство од кралот на Ломбардите Лијутпранд [12]. Византиската доминација на централна и северна Италија, во голема мера била елиминирана од страна на освојувањата на Егзархијата Равена во 751 година од Ајстулф. Во овој период, седиштето на локалниот Византиски гувернер ( „водачот“, подоцна „дужд“) било сместено во Маламоко. Некаде во првите децении на осмиот век, луѓето од лагуната го избраa нивниот прв водач Урсус, кој беше одобрен од страна на Византија и и му биле дадени титулите хипат и дужд. [13] Тој бил првиот историски дужд на Венеција. Во 775-76 година, беше отворено епископското седиште на Оливоло (Хелиполис). За време на владеењето на војводата Ањело Партичиако (811-827) војводското седиште било преместено од Маламоко до високозаштитениот „Ријалто“, сегашната локација на Венеција. Манастирот Свети Захариј и првата војводскa палата и базилика на Свети Марко, како и градските ѕидини помеѓу Оливолои Ријалто подоцна биле изградени тука. Крилести лавови кои може да се видат во Венеција се симбол за Свети Марко. Во 810 година, договорот меѓу Карло Велики и Никифор ja признаa Венеција како Византиска територија и ги признаa трговските права на градот долж јадранскиот брег, каде што Карло претходно му наредил папата да ги протера Венецијанците од Пентаполис. [14] Во 828 година, престижот на новиот град беше покренат од добивањето на моштите на Свети Марко евангелистот, од Александрија, кои беа сместени во новата базилика. Патријархалното место исто така беше преместено во Ријалто. Како што заедницата продолжила да се развива и како што Византиската власт слабеела, тоа довело до раст на автономијата и на крај до независност. === Експанзија === Од деветтиот до дванаесеттиот век Венеција се разви во град-држава (италијански thalassocracy или Repubblica Marinara, а другите три се Џенова, Пиза и Амалфи). Нејзината стратешка позиција на чело на Јадранот ја направи венецијанската поморскa и комерцијална моќ речиси неранливa. Со елиминација на пиратите долж Далматинскиот брег, градот станал напреден трговски центар меѓу Западна Европа и останатиот дел од светот (особено Византиското Царство и Исламскиот свет). Во 12 век беа поставени основите на власта на Венеција: венецијанскиот Арсенал бил во изградба во 1104 година; последниот автократски дужд, Витал II Микеле, починал во 1172 година. Венецијанската Република пред 1200 година презела голем број на места на источниот брег на Јадранското Море, главно од комерцијални причини, затоа што пиратите што се наоѓале таму биле закана за трговијата. Дуждот веќе ги имал титулите Војводата од Далмација и Војводата од Истра. Следната стекната копнена територија, која се протегала низ езерото Гарда на запад сè до реката Ада, била познат како „Terraferma“, а била стекната делумно како одбрана од воинствените соседи, делумно за да се обезбедат алпските трговски патишта, а делумно и за да се обезбеди снабдување со пченица на копното, од која градот зависел. Во градењето на својата поморскa трговскa империја, Републиката доминирала со трговијата со сол, [15] стекнала контрола над поголемиот дел од островите во Егејското Море, вклучувајќи ги и Кипар и Крит, а станала и голема сила на Блискиот Исток. Со стандардите во тоа време, венецијанското управување со своите копнени територии било релативно напредно и граѓаните на овие градови како Бергамо, Бреша и Верона се собирале за да го одбранат суверенитетот на Венеција кога била загрозена од напаѓачи. Венеција останала тесно поврзана со Цариград, и двапати ѝ биле доделени трговски привилегии во Источното Римско Царство, преку т.н. Златен Бул или „chrysobulls“, а за возврат требала да му помага на Источното Царство да им се спротивстави на Норманите и турските упади. Во првата chrysobull Венеција ја признала должност кон Царството, но не и во втората, што го одразило падот на Византија и растот на моќта на Венеција. [16][17] Венеција станала империјална моќ по Четвртата Kрстоносна војна којашто таа ја финансирала, а со која во 1204 година го освоила Цариград и ја формирала Латинското Царство. Како резултат на тоа освојување огромното богатство од грабежот бил вратен во Венеција. Овој грабеж вклучувал позлатени бронзени коњи од хиподромот на Цариград кои првично биле поставени над влезот во катедралата Свети Марко во Венеција, иако оригиналите се заменети со копии и сега се чуваат во Базиликата. По падот на Цариград, поранешната Римското Царство била поделена меѓу Латински крстоносци и Венецијанци. Венеција последователно создала сфера на влијание во Средоземјето, позната како Војводството на архипелагот, и освоениот Крит. Заземањето на Цариград, во крајна линија ќе се покаже како одлучувачки фактор за ставање крај на Византиското царство, како губењето на Анадолските предмети по Манцикерт. Иако Византијците ja вратија контролата над опустошениот град половина век подоцна, Византиското Царство била смртно ослабена и постоела само како дух пред султанот Мехмет Освојувачот да го заземе градот во 1453 година. Сместена на Јадранско Море, Венеција отсекогаш тргувала со Византиското Царство и со муслиманскиот свет. До крајот на тринаесеттиот век, Венеција била најпросперитетниот град во цела Европа. На врвот на својата моќ и богатство, таа имала 36.000 морнари кои работеле со 3.300 бродови, со што доминирале со трговијата на Средоземјето. Во ова време, венецијанските водечки семејства се натпреварувале едни со други кои ќе изградат најголеми и највеличенствени палати и ja поддржувале работата на најголемите и најталентираните уметници. Градот бил управуван од страна на Големиот Совет, кој беше составен од членови на благородни семејства од Венеција. Големиот совет ги назначувал сите јавни службеници и избрирал Сенат составен од 200 до 300 лица. Бидејќи оваа група била премногу големa за ефикасна администрација, Советот на Десетте (исто така наречен Војводскиот Совет или Signoria), контролирал поголем дел од администрацијата на градот. Еден член на големиот совет бил избиран за дуждили војвода, церемонијална глава на градот, кој вообичаено ja поседувал титулата сè до неговата смрт. Венецијанската владина структура била слична на некој начин со Rепубликанскиот систем на Стариот Рим, со избран главен извршен директор (дужд), со Собрание на благородниците слично на Сенат, и маса граѓани со ограничена политичка моќ, кои првично ja имале моќта да додели или да не го дадат своето одобрување за секој новоизбран дужд. Црквата и разни приватни имоти биле врзани за воената служба, иако немало витешко занимање во рамките на самиот град. Cavalieri di San Marco бил единствениот ред за витештвото што бил некогаш воведен во Венеција, и ниеден граѓанин не можел да прифати или да се приклучи на странски ред, без согласност на владата. Венеција останала Република во текот на својот независен период и политиката и војската биле одделени, освен во случај кога дуждотлично ja водел војската. Војната била сметана како продолжение на трговијата со други средства (раното производство на градот на голем број платеници за служење на други места, а подоцна и неговата зависност од странски платеници кога владеачката класа била преокупирана со трговија). Главен извршен директор бил [[Дужд]]от, кој теоретски ja имал својата изборна титула доживотно. Во пракса, неколку дуждови биле принудувани од олигарсите да ja отстапат титулата и да се повлечат во монашкa изолација кога се мислело дека се дискредитирани поради политички неуспех. Иако луѓето од Венеција генерално биле христијански католици, Венеција беше позната по својата ослободеност од верски фанатизам и тоа не придонело за ниту едно извршување за верски ерес во текот на борбата против реформацијата. Овоj очигледен недостаток на посветеност придонел за честите конфликти на Венеција со папата. Во овој контекст, пишувањата на англиканскиот теолог Вилија Бедел се просветлувачки. На Венеција во неколку наврати и се заканувале со забрана (интердикт) а, двапати и го претрпела тоа. Вториот, најпознат пат во 1606 година, по налог на папата Павле V. Венецијанските амбасадори испраќале дома сè уште постоечки тајни извештаи на политиката и гласините во европските судови, обезбедувајќи им фасцинантни информации на современите историчари. Новоизмислената германскa печатарска машина брзо се проширила низ цела Европа во петнаесеттиот век, и Венеција била брза да ja добие. До 1482 година Венеција била главен град за печатење во светот, а водечката личност што се занимавала со печатење бил Алдус Манутиус, кој го измислил концептот на книги со меки корици кои може да се носат во торба на велосипед. Неговите Aldine Editions вклучувале преводи на скоро сите познати грчки ракописи од тоа време. [18] === Падот === Долгиот пад на Венеција започнал во петнаесетти век, кога најпрво направил неуспешен обид да го задржи Солун против Османлиите (1423-1430). Таа, исто така испратила бродови за да помогнат да go одбрани Цариград против опсадата на Турците (1453). Откако градот паднал под власта на султанот Мехмед Втори тој и објавил војна на Венеција. Војната траела триесет години и ja чинела Венеција многу од нејзините територии на источното Средоземје. Понатаму, Кристофер Колумбо го открил Новиот Свет. Потоа Португалија нашла морски пат до Индија. Франција, Англија и Холандија ги следеле нив. Црната Смрт ja уништила Венеција во 1348 година и уште еднаш меѓу 1575 и 1577 година. [19] Во текот на три години од чума загинале околу 50.000 луѓе. [20] Во 1630 година, чумата убила една третина од 150.000 граѓани na Венеција. [21] Венеција почнала да ја губи својата позиција како центар на меѓународната трговија за време на подоцнежниот дел на ренесансата кога Португалија станала главен посредник во Европа во трговијата со Истокот, удирајќи директно по самата основа на големо богатство на Венеција, додека Франција и Шпанија се бореле за хегемонија над Италија во Италијанските војни, маргинализирајќи го своето политичко влијание. Сепак, венецијанската империја била голем извозник на земјоделски производи, и до средината на 18 век, била значителен производствен центар. == Воени и поморски работи == Од 1303 година, учењето стрелање со самострел станало задолжително во градот и граѓаните биле обучувани во групи. Како оружјата станувале поскапи и покомплексни за ракување, професионални војници биле назначувани да им помогнат во работата na трговците со бродови и како веслачи во галии. Компанијата на „Noble Bowmen“ била регрутирана во доцниот 14 век од помладата аристократија и служела во воени галии како и вооружени трговци, со привилегијата на споделување на кабината на капетанот. Иако Венеција била позната по нејзината морнарица, нејзината војска била подеднакво ефикасна. Во 13 век, повеќето од Италијанските градови веќе ангажирале платеници, но венецијанските трупи сè уште биле регрутирани од лагуната, плус феудални давачки од Далмација (многу познатiот Schiavoni ili Oltremarini) [22] и Истриа. Во време на вонредна состојба, сите мажи помеѓу седумнаесет и шеесет години биле регистрирани и нивните оружја биле прегледувани а оние кои биле повикани да се борат, всушност, биле организирани во групи од дванаесет. Регистарот од 1338 година проценил дека 30.000 Венецијански мажи биле способни да носат оружје. Како и во други Италијански градови, аристократите и другите богати мажи биле коњаници додека регрутантите од градот се бореле како пешадија. До 1450 година, повеќе од 3.000 венецијански трговски бродови беа во функција. Повеќето од овие можле да бидат претворени, кога е потребно во воени бродови или транспортни. Владата барала секој трговски брод да носи одреден број на оружје и оклоп; трговците патници исто така се очекувало да бидат вооружени и да се борат кога тоа било потребно. А резерва од некои 25 (подоцна 100) воени галии биле одржувани во Арсеналот. Робовите на галиитене постоеле во средновековна Венеција, веслачите биле од самиот град или од нејзините територии, особено Далмација. Оние од градот биле избрани со ждрепка од секоја парохија, нивните семејства биле одржувани од страна на остатоците на парохијата додека веслачите биле далеку. Должниците обично работеле и покрај своите должности веслајќи во галиите. Вештините за веслање биле поттикнувани преку трки и регати. Во почетокот на 15 век, кага нови територии na копното се прошируваа, првата постојана војска била организирана, која се состоела од condottieri на договор. Во својот сојуз со Фиренца во 1426 godina, Венеција се согласила да обезбеди 8.000 коњаници и 3.000 пешадијци во време на војна, и 3.000 и 1.000 во мирно време. Подоцна во овој век, униформите биле усвоени на кои имало црвено-бели ленти, како и значки за почит. Во текот на 15 век, венецијански копнени сили биле скоро секогаш во офанзива и се сметале како најефективни во Италија, најмногу поради традицијата на сите класи кои носеле оружје за одбрана на градот и официјално поттикнување преку општата воена обука. Командната структура во војската била различна од онаа на флотата. Според античките закони, ниеден благородник не би можел да командува со повеќе од дваесет и пет мажи (да се спречи можноста од бунт против државата од страна на приватни армии), а додека позицијата на Генерален капетан била воведена во средината на 14 век, сепак благородниците морале да одговораат пред граѓанска комисија од дваесет мудреци. Не само што биле ефикасно недеградирачка, туку оваа политика ja спасила Венеција од воените преземањата што многу други Италијански градови-држави ги дуждивувале. Градскиот комесар ja придружувал секоја војска за да внимава на работите, особено на платениците. Венецијанската воена традиција, исто така, била особено претпазлива, тие повеќе биле заинтересирани за постигнување на успех со минимални трошење на живот и пари отколку во потрага по слава. == Модерно доба == По 1100 години, Републиката ja изгуби самостојноста кога Наполеон Бонапарт ja освои Венеција на 12 мај 1797 година за време на Првата коалиција. Францускиот освојувач го заврши најфасцинантниот век од историјата на Венеција: во текот на 18 век Венеција стана можеби најлегантниот и најпрефинет град во Европа, во голема мера влијаејќи на уметноста, архитектурата и литературата. Наполеон бил сметан како ослободител од еврејската популација во градот, иако може да се тврди дека тие во Венеција живееле со помалку ограничувања. Тој ги отстранил портите на гетото и ставил крај на ограничувањата за тоа кога и каде Евреите можеле да живеат и патуваат во градот. Венеција стана австриска територија кога Наполеон го потпиша [[Договор од Кампо Формио|Договорот од Кампо Формио]] на 12 октомври 1797 година. Австријците ја презеле контролата врз градот на 18 јануари 1798 година. Бил преземен од Австрија со Договорот од Пресбург во 1805 година и стана дел од Наполеоновото Кралство Италија, но бил вратен на Австрија по поразот на Наполеон во 1814 година, и станал дел од Австриското кралство на Ломбардија-Венеција. Во 1848-1849 година еден револт повторно ја ставил Венецијанската Република под власт на Даниеле Манин. Во 1866 година, по Третата италијанскa војна за независност, Венеција, заедно со останатиот дел од Венето, станалa дел од новосоздаденото Кралството Италија. За време на Втората светска војна, историскиот град во голема мера беше надвор од напади. Единствениот забележан напад бил Операцијата Баулер (Bowler), со прецизен удар на германските поморски операции во 1945 година. Сепак, индустриските зони во Местре и Маргера и железничките пруги на Падова, Трст и Тренто биле постојано бомбардирани. [23] На 29 април 1945 година трупите на Нов Зеланд под водство на Фрејберг стигнале во Венеција и го ослободиле градот и копното, кои веќе биле во рацете на партизаните.[24] == Географија == Сестиери на Венеција: * Канареџо (Cannaregio) *  Кастел (Castellо) *  Дорсодуро (Dorsoduro) *  Свети Марко (San Marco) *  Свети Павле (San Polo) *  Света Кроче (Santa Croce) Градот е поделен во шест области или „sestiere“. Тие се Cannaregio, San Polo, Dorsoduro (вклучувајќи ги и Giudecca и Isola Sacca Fisola), Santa Croce, San Marco (вклучувајќи go San Giorgio Maggiorеи Castello (вклучувајќи ги San Pietri di Castello i Sant'Elena). Секоја област била раководена од страна на прокуратор и неговиот тим. Овие области се состоjат од парохии - првично биле седумдесет во 1033 година, но намалени се по наредба на Наполеон и сега се само триесет и осум. Парохиите датираат од пред овие области (sestieri) и биле основани во 1170 година. Другите острови на Венецијанската лагуна не се дел од сестиерите, и тие уживале голем степен на автономија во историјата. Секоја сестиере има свој систем за нумерирање на куќите. Секоја куќа има единствен број во населбата, од еден до неколку илјади, главно нумерирани од еден агол од областа до друг, но не на баш лесно разбирлив начин. На предниот дел од гондолите кои работат во градот има големо парче метал што личи на шапката на дуждот. На него имa шест засеци кои посочувaат напред и еден наназад. Секој од нив претставуваат по еден од сестиерите (оној што укажува наназад претставува Giudecca). [Се бара извор ] === Тонењето на Венеција === Зградите на Венеција се изработени на тесно поставени дрвени столбови, кои биле увезени од внатрешноста на земјата. (Под вода, во отсуство на кислород, дрвата не се распаѓаат. Се скаменуваат како резултат на постојаниот проток на богата минерална вода околу и низ неа, така што станува камена структура). Столбовите навлегуваат во помек слој од песок и кал додека да стигнат до многу поцврстиот слој на збиена глина. Поголемиот дел од дрвото за столбовите било сечено во западниот дел на Словенија, во два региона во Хрватска, Лика и Горски Котар и јужно од Црна Гора. Повеќето од овие столбови се недопрени по векови поминати под вода. Темелите се ставени на овие столбови и зградите од тули или од камен се наоѓаат над овие потпори. Зградите често се под закана од плима која доаѓа од Јадранското Море помеѓу есен и рана пролет. Пред шестотини години, венецијанците сами се штителе од копнените напади пренасочувајќи ги реките кои се влеваат во лагуната и така се осигурувале седиментот да ја пополни областа околу градот, што довело до создавање на уште подлабока лагуна. Во текот на 20-от век, кога многу артески бунари биле потопени во периферијата на лагуната за да има вода за локалната индустрија, Венеција започнала да тоне. Венецијанците сфатиле дека причината за тоа било извлекувањето на подземните води. Процесот ниa тонење бил значително забавен откако артеските бунари биле забранети во 1960-та. Сепак, градот сè уште е загрозен од се почестите ниски поплави (наречен Acqua Alta, „Висока вода“), кои достигнуваат висина од неколку сантиметри над кејовите, редовно по некои плими. Во многу стари куќи поранешните скалила користени од луѓето за да ја растоварат стоката сега се поплавени, што го прави поранешното приземје непогодно за живеење. Некои неодамнешни студии покажаа дека градот повеќе не тоне, [25][26] но ова сè уште не е утврдено, па затоа, состојбата на претпазливост не е укината. Во мај 2003 година, италијанскиот премиер Силвио Берлускони го официјализираше проектот MOSE (Modulo Sperimentale Elettromeccanico), експериментален модел за оценување на перформансот на гумените порти; идејата е да се постават серија од 79 надувани понтони низ морското дно на трите влеза до лагуната. Кога плимата и осеката се предвидува да се издигнат над 110 сантиметри, понтоните ќе се наполнат со воздух и ќе ja блокираат надојдената вода од Јадранското Море. Оваа инженерската работа треба да биде завршена до 2011 година. Во 1604 година, за да ги плати трошоците за поплавените подрачја Венеција воведе нешто што би можело да се смета за прв пример на она што на друго место станало „данок за документи“. Кога државниот приход не ги достигна очекувањата во 1608 година Венеција воведе хартија со натпис 'AQ' и втиснати инструкции за употреба за писма до службеници. Првично ова требало да биде привремен данок, но всушност останал сè до падот на Републиката во 1797 година. Кратко време по воведувањето на данокот Шпанија произведе слична хартија за поопшти даночни цели и практиката се прошири во другите земји. == Клима == Според Кепеновата класификација на климата, Венеција има влажна суптропскa клима (Cfa), со студени зими и многу топли лета. 24-часовниоt просек во јануари е 2,5&nbsp;°C (36.5&nbsp;°F), а за јули оваа бројка е 22,7&nbsp;°C (72.9&nbsp;°F). Врнежите релативно ги има рамномерно во текот на годината, и во просек се движат 801 милиметри (31.5&nbsp;in). == Стопанство == Економијата на Венеција се менувала низ историјата. Во Средниот Век и ренесансата, Венеција била главен центар за трговија и ja контролирала огромната морска империја, и станала исклучително богат европски град, водач во политичките и економските работи и центар за трговија. [28] Сето ова се сменило од 17 век кога трговската империја на Венеција била преземена од страна на други земји како што е Португалија, нејзината поморскa важност била намалена. Во 18 век, тогаш, стана главен земјоделски и индустриски извозник. Најголемиот индустриски комплекс na 18 век беше Арсеналот, и Италијанската армија сè уште го користи тоа денес (иако некој простор се користи за големи театарски и културни продукции, и убави простори за уметност). [29] Денес, економијата na Венеција главно се основа на туризмот, бродоградењето (главно правено во соседните градови Местре и Порто Маргера), услужни, трговски и индустриски извози. [28] Производството на стакло во Мурано и производството на тантела во Бурано се исто така многу важни за економијата. [28] === Туризам === Венеција е една од најважните туристички одредишта во светот, поради тоа што градот е еден од најголемите и најубавите градови на уметноста во светот. [30] Во градот доаѓаат во просек 50.000 туристи дневно (проценка od 2007 година). [31] Во 2006 година, тој беше 28. меѓународно наjпосетен град во светот, со 2.927.000 меѓународни пристигнувања таа година. [32] Туризмот е главен сектор на Венецијанската индустрија уште од 18 век, кога беше еден од главните центри за [[Голема обиколка|Големата обиколка]], поради неговиот убав градски пејзаж, уникатност и богатото музичко и уметничко културно наследство. Во 19 век, стана модерен центар за богатите и славните, кои често престојувале или вечерале во луксузните објекти како Даниели Хотелот или Кафе Флориан. Тој продолжил да биде модерен град во раниот 20 век. [30] Во 1980 година, Карневалот во Венеција беше оживеан и градот стана еден од главните центари за меѓународни конференции и фестивали, како што ее престижното Биенале во Венеција и Венецискиот филмски фестивал, кои привлекуваат посетители од целиот свет поради своите театарски, културни, филмски, уметнички и музички продукции. [30] Денес постојат голем број атракции во Венеција, како што се базиликата Свети Марко, Големиот канал и Плоштадот Свети Марко. Lido di Venezia е исто така популарна меѓународно луксузно одредиште, која привлекува илјадници глумци, критичари, познати личности и луѓе филмската индустрија. [30] Сепак, популарноста на Венеција како главно туристичко одредиште во светот предизвика неколку проблеми, вклучувајќи го и фактот дека градот може да биде многу пренатрупан на некои периоди од годината. Некои тоа го сметаат за туристичка замка, а од другите како „жив музеј“ [30] За разлика од повеќето други места во Западна Европа и во светот, Венеција стана широко позната по своите елементи на елегантна рушевина. Компетитивноста на странците што сакаат да купат дом во Венеција направи цените да се зголемат толку многу што голем број од жителите се принудени да се преселат во попристапни области како Венето и Италија, особено Местре. == Сообраќај == Венеција е изградена на архипелаг od 117 острови формирани од 177 канали во плитка лагуна, поврзани со 409 мостови. [33] Во стариот центар, каналите служат како патишта, и скоро секој вид на транспорт се изведува на вода или пеш. Во 19 век надвозникот во внатрешноста на земјата донесе железничка станица во Венеција и автомобилски надвозник и паркинзи во 20 век. Зад влезовите на северниот раб на градот, превозот во градот остана, како што беше во изминатите векови, да се изведува на вода или пеш. Венеција е една од најголемите Европски урбани зони без автомобили, единствена во Европа во тоа што е добро функционален град во 21 век без автомобили или камиони. === Водни патишта === Класичниот венецијански брод е гондолата, иако тоа сега главно се користи за туристи, или за свадби, погреби, или други церемонии. Многу гондоли се уредени со меки со кадифени седишта и Персиски килими. Помалку познато е помалото сандоло. Главните превозни средства се моторизираните автобуси на вода (vaporetti), кои се движат по редовните рути низ главните канали и меѓу островите во градовите и приватните бродови. === Јавен транспорт === Azienda Consorzio Trasporti Veneciano (ACTV) — името на јавниот транспортен систем во Венеција. Тој е комбинација од копнениот превоз со автобуси, патување низ каналот, со автобуси na вода (vaporetti). Се вкупно има 25 рути кои го поврзуваат градот. Венецијанскиот People Mover (раководен од ASM) — систем за јавен превоз сличен на фуникулер влечен од кабел и го поврзува Тронкето островот со Пјацале Рома. Водните таксисти се исто така активни. === Аеродроми === Венеција се служи со Меѓународниот аеродром Марко Поло, или Aeroporto di Venezia Marco Polo, именуван во чест на својот познат граѓанин. Аеродромот е во внатрешноста на земјата бил повторно изграден подалеку од брегот, но, водните таксисти или Alilaguna автобусите на вода до Венеција се на само седум минути пешачење од терминалите. Некои авио-компании слетуваат на аеродромот во Тревизо, na 30 километри од Венеција, како порта на Венеција. Некои едноставно ги рекламираат летовите до „Венеција“ без именување на вистинскиот аеродром освен со мали печатни букви. [34] Venecia Lido, [35] јавниот аеродром погоден за помали авиони, се наоѓа на североистокот од Lido di Venezia. Тој има 1000м тревна писта. === Возови === Во Венеција има регионални и национални возови, кои може да го поврзат градот со Рим за 3,5 часа и со Милано за 2,5 часа. Тревизо е на триесет и пет минути оддалеченост. [36] Фиренца и Падова се двете станици на кои се застанува меѓу Рим и Венеција. Станицата Санта Лусија е на неколку чекори подалеку од постојката на vaporetti. Станицата е крајна и појдовна точка на Венецијанската Симплон „Ориент експрес“ од или до Лондон Викторија и Париз. === Автомобили === Поморскиот дел на Венеција нема патишта, и e составен речиси целосно од тесни патеки а островите меѓу себе се поврзани со камени пешачки мостови, што го прави невозможен превозот на речиси сè што e со тркала. Автомобилите може да стигнат до автомобилско-автобускиот терминал преку мостоt Ponte della Liberta. Таа доаѓа од Запад од Местре. Постојат две паркиралишта кои го служат градот: Tronchetto и Piazzale Roma. Ферибродот до Лидо излегува од паркингот во Tronchetto и е потпомогнато од vaporetti и автобусите на јавниот градски превоз.   == Демографија == Во 2009 година, имало 270.098 лица кои живеат во Венеција, од кои 47,4% se мажи, а 52,6% жени. Малолетни лица (деца на возраст од 18 и помлади) имало 14,36 отсто од населението во споредба со пензионерите чиј број изнесувал 25,7 проценти. Ова се споредува со Италијанскиот просек од 18,06 проценти (малолетни) и 19,94 проценти (пензионери). Просечната возраст на жителите во Венеција е 46 во однос на италијанскиоt просек од 42. Во петте години меѓу 2002 и 2007 година, населението на Венеција се намали за 0,2 проценти, додека Италија како целина се зголеми за 3,85 проценти .[37] Но, населението во историскиот стар град се намалува во значително забрзано темпо: од околу 120.000 во 1980 година до околу 60.000 во 2009 година. [38] Почнувајќи од 2009 година, 91,14% од населението беше Италијанско. Најголемата имигрантска група дошла од другите европски нации (Романците, најголемата група: 3,26%, Јужна Азија: 1,26%, и Источна Азија: 0,9%). Венеција е претежно римско-католички град, но поради долгогодишна врска со Цариград исто така постои воочливо присуство на Православни христијани, а поради имиграцијата сега има и неколку Муслимани, Хинду и Будистички жители. Исто така има и историскa Еврејска заедница во Венеција. Венецијанското гето беше областа во која Евреите биле принудени да живеат под Венецијанската Република. Од ова име во Венецијанскиот јазик, зборот „ghetto“, што се користи и во многу јазици, е изведен. == Општинската администрација=== Поврзано: Список на градоначалници на Венеција • Име на градоначалникот: Џорџо Орсони • Датум на избори: 30 март 2010 година • партија: Демократска Партија Градскиот Совет na Венеција е составен од 45 членови. Од шесте општини na кои Венеција е поделена, пет се раководени од централно-левичарската коалиција и една од централно-десничарската коалиција. Сегашниот градоначалник на Венеција, Џорџо Орсони, беше избран во март 2010 година. Тој е исто така Assessore од 2000 do 2005 година и Канцелар на Биеналето во Венеција од 2000 до 2003 година. == Култура == Венеција била средината или одбраната локација на голем број филмови, новели, песни и други културни наводи. Градот беше особено популарна средина за неколку романи, есеи и други трудови од фантастична или реална литература. Примери за овие вклучуваат Шекспировите „Трговецот од Венеција'“ и „Отело“, Бен Џонсовиот „Volpone“, Волтеровата „Кандид“, Казановата автобиографскa „Историја на мојот живот“, Ен Рајсовиот „Плачот на небото“, и Филип Солерсовиот „Watteau во Венеција“ и многу други. Градот исто така бил сет на бројни филмови и музички спотови, како на пример Џејмс Бонд сериите Од Русија со љубов, Moonraker, Tуристот, Казино Ројал, Кетрин Хепберн во Лето, Смртта во Венеција, Фелиновата Казанова, Индијана Џонс: Последната крстоносна војна, Mалa романсa, Италијанскa работа, Лара Крофт: Томб Рајдер, Siouxsie and the Banshees „Драга Пруденс“ и на Мадона „Like a virgin“ (песна). Исто така, сериите од пет епизоди на „Доктор Ху“, „Вампири во Венеција“. Но покрај тоа, бројни видео игри, како што se Tomb Raider 2, Ninja Gaiden Sigma 2, Sonic the Hedgehog 2006 и Assassin's Creed II [40] се во Венеција во игрите. == Архитектура == Венеција има богат и разновиден архитектонски стил, најпознатiот од кои е веројатно готскиот стил. Венецијанскa Готска архитектура е термин кој e доделеn на Венецијанскa градежен стил кој комбинирал употреба на готскиот полукружен лак со Византиско и Арапското влијание. Стилот потекнува од 14 вековната Венеција, каде што на сливот на византискиот стил од Цариград се среќава со Арапското влијание од Маварска Шпанија. Градот, исто така, има неколку ренесансни и барокни згради, вклучувајќи gи Ca 'Pearo и Ca' Rezzonico. == Музика и изведувачките уметности == Градот на Венеција во Италија одиграл важна улога во развојот на музиката на Италија. Венецијанската државата т.е. средновековната Поморска Република Венеција-често била популарно нарекувана „Република на музиката“, и се вели дека еден анонимен Французин во 17 век забележал дека „Во секој дом, некој свири на музички инструмент или пее. Има музика насекаде.“[41] Во текот на 16 век, Венеција стана една од најважните музички центри на Европа, одбележана со карактеристичен стил на композиција (Венецијанската школа) и развојот на Венецијанскиот полихлорен стил од композиторите како Адријан Вилаерт, кој работел во базиликата Свети Марко. Венеција била центарот на објавување музика; Отавиано Петручи започна со издавање музика речиси веднаш откако оваа технологија беше на располагање, и неговото издавачка куќа помогна да се привлечат композитори од цела Европа, особено од Франција и Фландрија. До крајот на овој век, Венеција беше симбол на раскошот на својата музика, како што може да се види во примерот на „колосалниот стил“ на Андреја и Џовани Габриели, кој користел повеќе рефрени и инструментални групи. Венеција била исто така домот на многу познати композитори за време на периодот на барокот, како што се Антонио Вивалди, Иполито Сиера, Џовани Пики, и Џироламо Дала Каса. == Внатрешен дизајн == Венеција докажано ги произведе најуникатните и најпрефинети Рококо дизајни. Во тоа време, Венеција беше во состојба на неволја. Ја изгуби голем дел од својата поморска власт, и заостануваше зад своите конкуренти од политичко значење и општеството стана декадентно, со благородниците што ги трошеa своите пари во коцкање и забавување. Но, без сомнение, Венеција остана главниот моден град на Италија, и беше сериозен конкурент на Париз во однос на богатство, архитектура, луксуз, вкус, префинетост, трговија, декорација, стил и дизајн. [42] Венецијанскиот Рококо беше добро познат по тоа што бил богат и раскошен, со многу екстраваганти дизајни. Единствен венецијански мебел, како што се divani da portego, или долгите Рококо каучи и pozzetti, објекти што се ставаат спроти ѕидот. Венецијанските спални обично беа раскошни и големи, со богати дамаскни, кадифени и свилени драпери и завеси, прекрасно изрезбани Рококо кревети со статуи од цвеќиња и ангели. [42] Венеција беше особено позната по нејзините убави огледала, кои останаа меѓу најдобрите во Европа. Лустерите обично беа многу шарени, направени од Мурано стакло за да изгледаат поживи и да се издвојуваат од другите, и исто така беа користени скапоцени камења и материјали од странство, бидејќи Венеција уште ја поседуваше големата трговска империја. Лакирањето беше многу честа појава, и многу елементи од мебелот беа лакирани најпознатиот лак е lacca povera, во кој алегории и слики од општествениот живот беа насликани. Лакирањето и Шинуазри (предмети со Кинески мотиви) беа особено чести во бироата и кабинетите. [43] == Мода и шопинг == Во 14 век, многу млади венецијански мажи почнаa da носат тесно, затегнати шарени чорапи, а дизајните укажуваа на Compagnie della Calza ("Trouser Club") на кои им припаѓале. Венецијанскиот Сенат ги усвои сумптуарните закони, но овие едвај резултираа со промена во модата, со цел да се заобиколи законот. Досадните облеки се носеa над оние шарените кои тогаш биле правени за да ги покажат скриените бои што резултирало со широкото движење на машката "slashed" мода во 15 век. Денес, Венеција е исто така еден од главните модни и шопинг центри во Италија, не толку важен како Милано, Фиренца, или Рим, но еднаков со Торино, Виченца, Наполи и Џенова. Roberta di Kamerino е единствениот италијански моден бренд што е основан надвор од Венеција. [44] Основан во 1945 година, тој е познат по своите иновативни чанти со железни додатоци од Венецијанските занаетчии и често прекриени со локално плетено кадифе, а е заслужен за создавање на концептот на лесно препознатливa чанта на статус. [44] Многу од модните бутици и продавници за накит во градот се наоѓаat на мостот „[[Ријалто (мост)|Ријалто]]“ и плоштадот Свети Марко. Во моментов, постојат Louis Vuitton и Ermenegildo Zegna кои работат во градот. == Кујна == Топлото чоколадо беше популарен пијалак во Венеција во текот на седумдесеттите и осумдесеттите. Венецијанската кујна е карактеристична по морската храна, но исто така вклучува и градинарски производи од островите на лагуната, ориз од внатрешноста, дивеч и качамак. Венеција ги комбинира локалните традиции со влијанија кои доаѓаат од илјадагодишните деловни контакти. Тие вклучуваат sarde in saor, сардини маринирани со цел да се зачуваат при долги патувања; risi е bisi, ориз и грашок; fegato alla veneziana, црн дроб на Венецијански начин; рижото со сипа; cicchetti - слично на предјадењата; antipasti- мезе и prosecco, пенливо слатко вино. Покрај тоа, Венеција е симбол za bisàto (маринирана јагула), за златните, овално формирани колачиња наречени baicoli, и za различни видови на слатки како што се: pan del Pescatore (лебот на рибарот); колачи со бадеми,ф'стаци; колачиња со пржен Венецијански крем или bussolai (бисквити и мали лепчиња направени во форма на буквата „С“ или во форма на прстен) од островот Burano; crostoli или galani; fregolotta (ровка торта со бадеми); млечен пудинг наречен rosada и колачиња од жолт гриз наречен zaléti. == Јазик == Венецијанската или регионалната форма венетски е романски јазик, мајчин јазик на околу два милиона жители, [45] претежно во Венеција, но, исто така, во регионот Венето во Италија, каде што од пет милиони жители речиси сите може да го разберат. Toj се зборува понекогаш и надвор од Венето и е често добро разбран надвор од него, во Трентино, Фриули, Јулиска краина, Истра и некои градови од Далмација, област со шест до седум милиони луѓе. Јазикот уживал значителен престиж во деновите на Венецијанската Република, кога и го стекнал статусот на language franka во Средоземното Море. == Литература == Венеција долго време беше извор на инспирација за авторите, поетите и драмските писатели, како и во првите редови на техничкиот развој на печатарството и издаваштвото. Дваjca од најпознатите венецијански писатели беа Марко Поло во средниот век и подоцна Џакомо Казанова. Поло (1254-1324) бил трговец, патувал до Ориентот. Неговата серија на книги, пишани заедно со Рустикело да Писа (Rustichello da Pissa), насловена како „Il Milione“ дала важни сознанија за земјиштата источно од Европа, за земјите на Блискиот Исток, до Кина, Јапонија и Русија. Џакомо Казанова (1725-1798) беше плоден писател и познат авантурист, кој е најдобро запаметен по неговата автобиографија, Histoire De Ma Vie (Приказна на мојот живот), која го поврзува неговиот бурен начин на живот со градот Венеција. Венецијанскита драматурзи ja следеле старата италијанскa театарска традиција на Commedia dell'Arte. Рузанте (1502-1542) и Карло Голдони (1707-1793) го користеa Венецијанскиот дијалект во нивните комедии. Венеција исто така има инспирирано писатели од странство. Шекспир ги постави „Отело“ и „Tрговецот од Венеција“ во градот. Томас Ман е автор на романот „Смртта во Венеција“, објавен во 1912 година. Венеција беше инспирација за поезијата на Езра Паунд, кој го напиша своето прво книжевно дело во градот. Паунд починал во 1972 година и неговите останки се закопани во гробиштата na Венецискиот остров Св. Михаил. Францускиот писател Филип Соле поголемиот дел од својот живот го поминал во Венеција и објавил „Речник за љубовниците на Венеција“ во 2004 година. Уго Фосколо (1778-1827) роден во Занте, остров кој во тоа време и припаѓал на Венецијанската Република, исто така беше познат поет и револуционер кој сакал да види слободна република основана во Венеција, по падот на Наполеон. Венеција е исто така, поврзана со техничките аспекти на пишувањето. Градот беше локација за една од најраните преси за печатење на Италија, основани од Алдус Манутиус (1449-1515). [Уреди] Од овој почеток, Венеција се развивала како важен печатарски центар, па дури и до 18 век била одговорна за печатење na половина објавени книги во Италија. [се бара извор] == Уметност и печатење == Венеција, особено за време на средниот век, ренесансата и барокот, беше голем центар на уметноста и разви уникатен стил познат како Венецијанскa школа. Во средниот век и ренесансата, Венеција, заедно со Фиренца и Рим, стана еден од најважните центри на уметноста во Европа, и бројни богати Венецијанци станаa покровители на уметноста. Венеција во тоа време беше богата и просперитетна Поморска Република, која го контролираше пространото море и трговската империја. [46] До крајот на 15 век, Венеција стана Европскиот главен град на печатењето, и беше еден од првите градови во Италија (после Рим и Субијако) да има печатарска преса, по оние во Германија, кои имаат 417 печатари од 1500 година. Најважната печатница беше Алдин прес на Алдус Манутиус, која во 1499 година ja отпечати Hypnerotomachia Poliphili, која се смета за најубавата книга на ренесансата, и воспостави модерна интерпункција, формат на страницата и накосени букви, и првото печатено дело на Аристотел. Во шеснаесеттиот век Венецијанското сликарство беше развиено преку влијанијата на Падуанската школа и Антонело да Месина, кој ја воведе техника сликање со мрсни бои на браѓата Ван Ејк. Тоа се одликува со скали на топли бои и живописната употребa на боja. Раните учители биле семејствата Белини и Виварини, следени од Џорџоне и Титиан, потоа Тинторето и Веронесе. Во почетокот на 16 век, исто така, имаше соперништво за тоа дали Венецијанското сликарствто треба да употребува disegno или colorito. [47] Платното за слики потекнува од Венеција за време на раната ренесанса. Овие рани платна беа генерално груби. Во осумнаесеттиот век Венецијанското сликарство дуждивеа ренесанса, поради Тиеполовото декоративно сликарство и панорамите на Каналето и Гварди. == Стакло == Венеција е позната по својата работа со украсено стакло, познато како Венецијанско стакло. Тоа е светски прочуено поради тоа што е шарено и вешто направено. Многу од важните одлики на овие предмети биле развиени до 13 век. Кон крајот на овој век, центарот на Венецијанската индустрија за стакло се пресели во Мурано. Византиските занаетчии одиграа важна улога во развојот на Венецијанското стакло, уметничка дорма по која градот е познат. Кога Цариград бил освоен во Четвртата крстоносна војна во 1204 година, некои побегнати занаетчии дојдоа во Венеција. Ова се случи повторно, кога Отоманците го зазедоa Цариград во 1453 година, кои ја снабдија Венеција со уште повеќе работници со стакло. До шестнаесеттиот век, Венецијанските мајстори добиja уште поголема контрола над бојата и транспарентноста на нивното стакло, и совладале неколку декоративни техники. И покрај напорите да се задржат Венецијанските техники за изработка на стакло во Венеција, тие станаа познати на друго место, и Венецијанскиот стил на производство на стакло беше употребуван и во други Италијански градови и други земји од Европа. Некои од најважните трговски марки стакло во светот денес сè уште се произведуваат во историските фабрики за стакло во Мурано. Тие се: Венини, Баровиер & Тосо, Поли, Милеветри, Сегусо.[48] Баровиер & Тосо се смета за една од 100те најстари компании во светот, формирана во 1295 година. Еден од најпознатите видови на Венецијански стакла се направени во Мурано, познати како Мурано стакло, којшто е познат производ од Венецијанскиот остров Мурано со векови. Ситуиран надвор од брегот на Венеција, Италија, Мурано беше комерцијално пристаниште уште во 7 век. До крајот на 10 век стана добро познат град на трговијата. Денес Мурано е одредиште за туристи и љубители на накит и уметност. == Фестивали == Карневалот во Венеција се одржува секоја година и почнува околу две недели пред Чиста среда и завршува на Мрсниот вторник. Карневалот е тесно поврзан со венецијанските маски. Венециското биенале е еден од најзначајните настани во уметничкиот календар. За време на 1893 година управуван од градоначалникот на Венеција, Рикардо Селватико, Венецијанскиот Градски Совет усвои регулатива и на 19 април да се постави Esposizione biennale artistica nazionale (Биенале на Италијанската уметност), и да биде свечено отворено на 22 април 1895 година. [49] По дејствијата за време на Втората светска војна, активностите на Биеналето беа прекинати во септември 1942 година, но продолжиja во 1948 година. [50] На филмскиот фестивал во Венеција (италијански Mostra Internazionale d'Arte Cinematografica di Venezia) — најстариот филмски фестивал во светот. Основан од страна на Грофот Џузепе Волпи ди Мисурата во 1932 година како „Esposizione Internazionale d'Arte Cinematografica“, фестивалот оттогаш се одржува секоја година кон крајот на август или почетокот на септември на островот Лидо, Венеција, Италија. Проекциите се одвиваат во историскиот плоштад Palazzo del Cinema на Lungomare Marconi. Тоа е еден од најпрестижните светски фестивали и е дел од Венециското Биенале. == Разни податоци == * [[патрон (светител)|Патрон]] на градот е [[Свети Марко]]. * Венеција е позната и по нејзиниот [[Карневал на Венеција|карневал]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.visitvenice.co.uk/venice-carnival.html |title=www.visitvenice.co.uk |accessdate=2006-07-03 |archive-date=2010-06-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100610062314/http://www.visitvenice.co.uk/venice-carnival.html |url-status=dead }}</ref> * Венеција и лагуната се сметаат за [[Светско наследство]] според [[УНЕСКО]]. === Странски зборови со потекло од Венеција === * ''arsenal'', ''ciao'', ''ghetto'', ''gondola'', ''lazaret'', ''lagoon'', ''lido'', ''Montenegro'' * „[[Венецуела]]“ значи „мала Венеција“. == Галерија == <center> <gallery> Слика:Венеција_јули_2008.JPG|<center>Канал Гранде - Венеција Слика:Гондоли_во_Венеција.jpg|<center>[[Гондола|Гондоли]] во Венеција - [[симбол]] на градот Слика:Ponte_di_Rialto_2008.JPG|<center>Поглед од мостот „[[Ријалто (мост)|Ријалто]]“ во Венеција Слика:Камбанарија_во_Венеција.jpg|<center>[[Камбанарија]]та на плоштадот Св.Марко Слика:Венецијански_канал.jpg|<center>Венецијански канал Слика:Венеција_канали_2008.JPG|<center>Канал во Венеција Слика:Палата_во_Венеција_2008.JPG|<center>Палата во Венеција Слика:Венеција_архитектура_2008.JPG|<center>Венецијанска [[архитектура]] Слика:Венеција_2008.JPG|<center>Пристаниште во Венеција Слика:Ponte di Rialto Venice 1.jpg|<center>Поглед на мостот Ријалто Слика:Venice_-_St Marko.jpg|<center>Поглед на плоштадот Свети Марко и Дуждовата Палата Слика:Венецијански_маски_2008.JPG|<center>Венецијански маски </gallery> </center> ==Венеција како тема во уметноста и во популарната култура== Венеција се јавува како тема и инспирација во бројни дела од [[уметност]]а и [[Популарна култура|популарната култура]], како: * „Пиза и Венеција“ — кус расказ на австрискиот писател [[Томас Берхнард]] од 1978 година.<ref>Томас Бернхард, ''Имитатор на гласови''. Скопје: Темплум, 2008, стр. 17.</ref> * „Венецијанско утро“ — песна на германскиот поет [[Рајнер Марија Рилке]].<ref>Рајнер Марија Рилке, ''Искуство тишине''. Београд: Paideia, 2014, стр. 62.</ref> * „Доцна есен во Венеција“ — песна на Рајнер Марија Рилке.<ref>Рајнер Марија Рилке, ''Искуство тишине''. Београд: Paideia, 2014, стр. 98.</ref> * „[[Венецијански епиграми]]“ — дело на [[Јохан Волфганг Гете]].<ref>Johan Volfgang Gete, ''Pesme''. Beograd: Rad, 1964, стр. 85-87.</ref> * „[[Смрт во Венеција]]“ - [[роман]] на германскиот писател [[Томас Ман]]. * „Јадранско Море, Венеција“ — расказ на рускиот писател [[Едвард Лимонов|Едуард Лимонов]].<ref>Едуард Лимонов, ''Девојка-ѕвер!''. Скопје: Темплум, 2007, стр. 85-89.</ref> * „Ноќите во Венеција“ (англиски: ''Nights In Venice'') — песна на амвстралиската [[панк-рок]] група [[Сеинтс]] (''The Saints'') од 1977 година.<ref>[https://www.discogs.com/master/62419-The-Saints-Im-Stranded Discogs, The Saints (2) – (I'm) Stranded (пристапено на 3.3.2024)]</ref> Во својот расказ „[[Стаклениот лиценцијат]]“, [[Сервантес]] вели дека, кога не била откриена [[Америка]], не постоел град кој е сличен на Венеција, а единствено [[Град Мексико|Мексико]] може да ѝ се спротивстави. Притоа, тој вели дека целата Венеција и сите нејзини делови се достојни на славата што се шири за неа низ светот.<ref>Miguel Servantes, ''Uzorne priče''. Beograd: Rad, 1963, стр. 112.</ref> == Занимливости == * Венеција ризикува да стане град-музеј имајќи го предвид фактот дека водата околу нејзе врши корозија на темелите на куќите. Исто така нејзини големи непријатели се и отпадните води на фабриките во [[Порто Маргера]], загадената вода на [[лагуна]]та која предизвикува смрт кај илјадници риби, размножувањето на алги и инсекти и деградацијата на животната средина воопшто. Да се спаси Венеција е целта на многу институции и здруженија од целиот свет. == Познати личности од Венеција == * [[Џовани Белини]] ([[1432]] - [[1516]]) * [[Антонио Вивалди]] ([[1678]] - [[1741]]) * [[Карло Голдони]] ([[1707]] - [[1793]]) == Надворешни врски == * [http://www.compart-multimedia.com/virtuale/us/venice_italy/venice_travel.htm Venice, Italy in Virtual Reality] Виртуелна прошетка низ градот од ренесансата. * [http://www.rioba.it Venice: A bridge a street] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200902163833/http://www.rioba.it/ |date=2020-09-02 }} - Венеција на венецијанците {{Commons|1=Venezia}} {{Италија-гео-никулец}} * [http://en.wikipedia.org/wiki/Venezia#External_links] == Наводи == {{наводи}} {{Градови во Италија}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Венеција| ]] [[Категорија:Градови во Италија]] [[Категорија:Градови во Венето]] [[Категорија:Населени места основани во 5 век]] 7adlkqsul73v1n46d6pty0kxt3tvmgc 5567563 5567562 2026-05-31T05:12:58Z Bjankuloski06 332 5567563 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune | official_name = ''Општина Венеција'' | native_name = ''Венеција'' | image_skyline = Collage Venezia.jpg | image_alt = | image_caption = Колаж од Венеција: во горниот лев агол е плоштадот Свети Марко, проследен со поглед на градот, на Големиот канал, и внатрешноста на La Fenice и, конечно Островот na San Giorgio Magiore | image_flag =|15px | image_shield = CoA Città di Venezia.png|10px | shield_size = 85px | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | latd = 45 |latm = 26 |lats = 15 |latNS = N | longd = 12 |longm = 20 |longs = 9 |longEW = E | coordinates_type = region:IT-VX_type:city(270000) | coordinates_display = title | coordinates_footnotes = | region = [[Венето]] | province = [[Венеција (покраина)|Венеција]] (VE) | frazioni = Chirignago, Favaro Veneto, [[Mestre]], [[Marghera]], [[Murano]], [[Burano]], [[Giudecca]], [[Lido di Venezia|Lido]], Zelarino | mayor = Луиджи Бруниаро | area_footnotes = | area_total_km2 = 414.57 | population_footnotes = | population_total = 270660 | population_as_of = 2009-04-30 | pop_density_footnotes = | population_demonym = Venetians | elevation_footnotes = | elevation_m = 0 | twin1 = | twin1_country = | saint = [[Апостол Марко]] | day = 25 април | postal_code = 30100 | area_code = 041 | website = {{Official website|http://www.comune.venezia.it/}} | footnotes = }} [[Податотека:Venezia dot.png|мини|200px|Локацијата на Венеција во [[Италија]]]] '''Венеција''' ([[италијански јазик|италијански]]: ''Venezia'', [[венетски јазик|венетски]]: ''Venexia'', старо словенско име: '''Млеци''') — главен град на регионот [[Венето]] и [[Венеција (покраина)|покраината Венеција]] во североисточна [[Италија]]. Изградена е на 118 мали острови во устието на реката [[Бренте]] во [[Венецијански Залив|Венецијанскиот Залив]]. Позната е и како „град на [[канал]]ите“. Повеќе од илјада години Венеција била главен град на [[Венецијанска Република|Венецијанската Република]]. Градот бил основан во [[569]] година кога група бегалци, за да се спасат од инвазијата на [[Лонгобарди]]те, се населиле во крајбрежната област. До градот има и железничка пруга и автопат преку големиот „лагунски мост“. На островот [[Лидо]] се наоѓа и аеродромот „Марко Поло“. Венеција има над 170 канали по кои пловат [[Гондола|гондоли]], [[Чамец|чамци]], мали [[пароброд]]и и моторни [[Брод (пловило)|брод]]ови. Најголем е [[Голем канал (Венеција)|Големиот канал]] на кој се наоѓа познатиот мост „[[Ријалто (мост)|Ријалто]]“, а околу 380 помали и поголеми мостови служат за премин преку [[канал]]от. Венеција има многу познати архитектонски и уметнички споменици: [[Дуждова палата]], [[Свети Марко (Венеција)|црквата Свети Марко]] и деведесет други цркви, богати музеи, уметнички галерии, познатата академија на уметностите, [[опсерваторија]] и други научни и културни установи. Во неа се одржуваат и познатиот [[Венецијански филмски фестивал]], Биеналето, Тетарскиот фестивал. Позната е и по изработката на предмети од [[стакло]] (потекнува од островот Мурано), [[чипка]], [[сребро]], [[злато]], [[кожа]]. Во предградијата на Венеција се наоѓа индустриска зона, а во близина се многубројните плажи, од кои најпозната е [[Лидо]]. Најзначајните економски средства на градот произлегуваат од [[туризам|туризмот]], додека другите производствени активности се префрлени на копно, во блиските центри како [[Местре]] и [[Маргера]]. Од оваа причина многу изворни жители на Венеција се преселуваат а прекрасните венецијански палати се напуштаат и се употребуваат во туристички цели. {{Светско наследство |Name = Венеција и нејзината лагуна |Image = [[Податотека:Rialto Bridge Grand Canal.jpg|225px|Venice in spring, with the Rialto Bridge in the background.]] |State Party = Италија |Type = Културно |Criteria = i, ii, iii, iv, v, vi |ID = 394 |Region = [[Список на светско наследство во Европа|Европа и Северна Америка]] |Year = 1987 |Session = 11th |Link = http://whc.unesco.org/en/list/394 }} ''Венеција'' (италијански: ''Venezia'', венециски: ''Venexia''] е град во северна Италија познат по туризмот и индустријата, и е главен град на регионот Венето, со население од околу 270.660 (според извршениот попис na 30 Април 2009 година). Заедно со Падова и Тревизо, градот е вклучен во областа Падуа-Тревизо-Венеција (PATREVE) (1.600.000 жители). Името потекнува од древните народи Венети кои го населиле регионот во 10 век п.н.е. Градот историски бил главен град на Венецијанската Република. Венеција е позната и како „Lа Dominante“, „Serenisima“, „Кралица на Јадранот“, „Градот на водата“, „Град на маски“, „Градот на мостови“ и „Ловечки град„ и “Град на канали“. Лујџи Барцини, пишувајќи за „Њујорк Tајмс“, го опишал како „несомнено најубавиот град изграден од страна на човекот“ [3] Венеција исто така е опишана од страна на Тајмс Онлајн како еден од најромантичните градови во Европа [4]. Градот се протега преку 117 мали острови во мочурливата Венецијанскa лагуна долж Јадранското Море во североисточниот дел на Италија. Лагуната од солена вода се протега по должината на брегот помеѓу утоките на реките [[По]] (југ) и [[Пијава]] (север). Населението кое е проценето на 272.000 жители go вклучува и населението на целата општина Венеција; околу 60.000 [5] во историскиот град на Венеција (Centro storico);176.000 во Тераферма (на копното), претежно во големте frazioni на Местре и Маргера; а 31.000 живеат на другите острови во лагуната. Република Венеција беше главна поморскa моќ за време на средниот век и ренесансата, и место за одмор на крстоносните војни и Битката кај Лепанто, како и многу важен центар за трговија (особено на свилa, жито и трговија со зачини) и уметност од 13 век до крајот на 17 век. Ова ja направило Венеција богат град во текот на поголемиот дел од својата историја. [6] Тој исто така е познат по своите неколку значајни уметнички движења, особено периодот na ренесансата. Венеција има одиграно значајна улога во историјата на симфониската и оперската музика, и тоа е родното место на Антонио Вивалди. == Историја == === Потекло === Иако не постојат историски записи, кои се занимаваат директно со мрачните и периферни [7] потеклa на Венеција, традицијата и достапните докази направиле неколку историчари да се согласат дека првичното население на Венеција било составено од бегалци од римските градови во близина на Венеција, како што се Падова, Акилеја, Тревизо, Алтино и „Конкордија“ (модерен Портогруаро) и од незаштитените села, кои бегале од последователните бранови на Германските инвазии и Хуните. [8] Некои подоцнежни извори од Рим go откриваат постоењето на рибарите на островите во првите мочурливи лагуни. Тие биле нарекувани како incolae lacunae („жители на лагуната“). Традиционалното основање е идентификувано со посветата на првата црква, онаа во Сан Џакомо на островчето Ривоалто, за која се вели дека била на удар пладнето на 25 март 421 година. [9] [10] Последниот и најтрајниот пробив во северниот дел на италијанскиот полуостров беше оној на Ломбардите во 568 година, правејќи го Источното Римско Царство, мал појас на брегот на река Венето, и главните административни и верски субјекти биле префрлени на остатокот од територијата, сконцентрирана во Егзархијата Равена, локалниот претставник на императорот на Истокот. Венецијанската традиција на помош од островјаните за [[Велизар]] била пренесувана во раната историја за да се објасни главната теоретскa поврзаност со Равена, а со источниот император. Нови пристаништа биле изградени, вклучувајќи ги и оние во Маламоко и Торцело во венецијанската лагуна. На turbioni maiores, најраниот владејачки централен комитет на островите во Лагуна, датира од 568 век [11] Венецијанците му понудиле азил на егзархот Павле, кој беше во бегство од кралот на Ломбардите Лијутпранд [12]. Византиската доминација на централна и северна Италија, во голема мера била елиминирана од страна на освојувањата на Егзархијата Равена во 751 година од Ајстулф. Во овој период, седиштето на локалниот Византиски гувернер ( „водачот“, подоцна „дужд“) било сместено во Маламоко. Некаде во првите децении на осмиот век, луѓето од лагуната го избраa нивниот прв водач Урсус, кој беше одобрен од страна на Византија и и му биле дадени титулите хипат и дужд. [13] Тој бил првиот историски дужд на Венеција. Во 775-76 година, беше отворено епископското седиште на Оливоло (Хелиполис). За време на владеењето на војводата Ањело Партичиако (811-827) војводското седиште било преместено од Маламоко до високозаштитениот „Ријалто“, сегашната локација на Венеција. Манастирот Свети Захариј и првата војводскa палата и базилика на Свети Марко, како и градските ѕидини помеѓу Оливолои Ријалто подоцна биле изградени тука. Крилести лавови кои може да се видат во Венеција се симбол за Свети Марко. Во 810 година, договорот меѓу Карло Велики и Никифор ja признаa Венеција како Византиска територија и ги признаa трговските права на градот долж јадранскиот брег, каде што Карло претходно му наредил папата да ги протера Венецијанците од Пентаполис. [14] Во 828 година, престижот на новиот град беше покренат од добивањето на моштите на Свети Марко евангелистот, од Александрија, кои беа сместени во новата базилика. Патријархалното место исто така беше преместено во Ријалто. Како што заедницата продолжила да се развива и како што Византиската власт слабеела, тоа довело до раст на автономијата и на крај до независност. === Експанзија === Од деветтиот до дванаесеттиот век Венеција се разви во град-држава (италијански thalassocracy или Repubblica Marinara, а другите три се Џенова, Пиза и Амалфи). Нејзината стратешка позиција на чело на Јадранот ја направи венецијанската поморскa и комерцијална моќ речиси неранливa. Со елиминација на пиратите долж Далматинскиот брег, градот станал напреден трговски центар меѓу Западна Европа и останатиот дел од светот (особено Византиското Царство и Исламскиот свет). Во 12 век беа поставени основите на власта на Венеција: венецијанскиот Арсенал бил во изградба во 1104 година; последниот автократски дужд, Витал II Микеле, починал во 1172 година. Венецијанската Република пред 1200 година презела голем број на места на источниот брег на Јадранското Море, главно од комерцијални причини, затоа што пиратите што се наоѓале таму биле закана за трговијата. Дуждот веќе ги имал титулите Војводата од Далмација и Војводата од Истра. Следната стекната копнена територија, која се протегала низ езерото Гарда на запад сè до реката Ада, била познат како „Terraferma“, а била стекната делумно како одбрана од воинствените соседи, делумно за да се обезбедат алпските трговски патишта, а делумно и за да се обезбеди снабдување со пченица на копното, од која градот зависел. Во градењето на својата поморскa трговскa империја, Републиката доминирала со трговијата со сол, [15] стекнала контрола над поголемиот дел од островите во Егејското Море, вклучувајќи ги и Кипар и Крит, а станала и голема сила на Блискиот Исток. Со стандардите во тоа време, венецијанското управување со своите копнени територии било релативно напредно и граѓаните на овие градови како Бергамо, Бреша и Верона се собирале за да го одбранат суверенитетот на Венеција кога била загрозена од напаѓачи. Венеција останала тесно поврзана со Цариград, и двапати ѝ биле доделени трговски привилегии во Источното Римско Царство, преку т.н. Златен Бул или „chrysobulls“, а за возврат требала да му помага на Источното Царство да им се спротивстави на Норманите и турските упади. Во првата chrysobull Венеција ја признала должност кон Царството, но не и во втората, што го одразило падот на Византија и растот на моќта на Венеција. [16][17] Венеција станала империјална моќ по Четвртата Kрстоносна војна којашто таа ја финансирала, а со која во 1204 година го освоила Цариград и ја формирала Латинското Царство. Како резултат на тоа освојување огромното богатство од грабежот бил вратен во Венеција. Овој грабеж вклучувал позлатени бронзени коњи од [[Цариградски хиподром|Цариградскиот хиподром]] кои првично биле поставени над влезот во катедралата Свети Марко во Венеција, иако оригиналите се заменети со копии и сега се чуваат во Базиликата. По падот на Цариград, поранешната Римското Царство била поделена меѓу Латински крстоносци и Венецијанци. Венеција последователно создала сфера на влијание во Средоземјето, позната како Војводството на архипелагот, и освоениот Крит. Заземањето на Цариград, во крајна линија ќе се покаже како одлучувачки фактор за ставање крај на Византиското царство, како губењето на Анадолските предмети по Манцикерт. Иако Византијците ja вратија контролата над опустошениот град половина век подоцна, Византиското Царство била смртно ослабена и постоела само како дух пред султанот Мехмет Освојувачот да го заземе градот во 1453 година. Сместена на Јадранско Море, Венеција отсекогаш тргувала со Византиското Царство и со муслиманскиот свет. До крајот на тринаесеттиот век, Венеција била најпросперитетниот град во цела Европа. На врвот на својата моќ и богатство, таа имала 36.000 морнари кои работеле со 3.300 бродови, со што доминирале со трговијата на Средоземјето. Во ова време, венецијанските водечки семејства се натпреварувале едни со други кои ќе изградат најголеми и највеличенствени палати и ja поддржувале работата на најголемите и најталентираните уметници. Градот бил управуван од страна на Големиот Совет, кој беше составен од членови на благородни семејства од Венеција. Големиот совет ги назначувал сите јавни службеници и избрирал Сенат составен од 200 до 300 лица. Бидејќи оваа група била премногу големa за ефикасна администрација, Советот на Десетте (исто така наречен Војводскиот Совет или Signoria), контролирал поголем дел од администрацијата на градот. Еден член на големиот совет бил избиран за дуждили војвода, церемонијална глава на градот, кој вообичаено ja поседувал титулата сè до неговата смрт. Венецијанската владина структура била слична на некој начин со Rепубликанскиот систем на Стариот Рим, со избран главен извршен директор (дужд), со Собрание на благородниците слично на Сенат, и маса граѓани со ограничена политичка моќ, кои првично ja имале моќта да додели или да не го дадат своето одобрување за секој новоизбран дужд. Црквата и разни приватни имоти биле врзани за воената служба, иако немало витешко занимање во рамките на самиот град. Cavalieri di San Marco бил единствениот ред за витештвото што бил некогаш воведен во Венеција, и ниеден граѓанин не можел да прифати или да се приклучи на странски ред, без согласност на владата. Венеција останала Република во текот на својот независен период и политиката и војската биле одделени, освен во случај кога дуждотлично ja водел војската. Војната била сметана како продолжение на трговијата со други средства (раното производство на градот на голем број платеници за служење на други места, а подоцна и неговата зависност од странски платеници кога владеачката класа била преокупирана со трговија). Главен извршен директор бил [[Дужд]]от, кој теоретски ja имал својата изборна титула доживотно. Во пракса, неколку дуждови биле принудувани од олигарсите да ja отстапат титулата и да се повлечат во монашкa изолација кога се мислело дека се дискредитирани поради политички неуспех. Иако луѓето од Венеција генерално биле христијански католици, Венеција беше позната по својата ослободеност од верски фанатизам и тоа не придонело за ниту едно извршување за верски ерес во текот на борбата против реформацијата. Овоj очигледен недостаток на посветеност придонел за честите конфликти на Венеција со папата. Во овој контекст, пишувањата на англиканскиот теолог Вилија Бедел се просветлувачки. На Венеција во неколку наврати и се заканувале со забрана (интердикт) а, двапати и го претрпела тоа. Вториот, најпознат пат во 1606 година, по налог на папата Павле V. Венецијанските амбасадори испраќале дома сè уште постоечки тајни извештаи на политиката и гласините во европските судови, обезбедувајќи им фасцинантни информации на современите историчари. Новоизмислената германскa печатарска машина брзо се проширила низ цела Европа во петнаесеттиот век, и Венеција била брза да ja добие. До 1482 година Венеција била главен град за печатење во светот, а водечката личност што се занимавала со печатење бил Алдус Манутиус, кој го измислил концептот на книги со меки корици кои може да се носат во торба на велосипед. Неговите Aldine Editions вклучувале преводи на скоро сите познати грчки ракописи од тоа време. [18] === Падот === Долгиот пад на Венеција започнал во петнаесетти век, кога најпрво направил неуспешен обид да го задржи Солун против Османлиите (1423-1430). Таа, исто така испратила бродови за да помогнат да go одбрани Цариград против опсадата на Турците (1453). Откако градот паднал под власта на султанот Мехмед Втори тој и објавил војна на Венеција. Војната траела триесет години и ja чинела Венеција многу од нејзините територии на источното Средоземје. Понатаму, Кристофер Колумбо го открил Новиот Свет. Потоа Португалија нашла морски пат до Индија. Франција, Англија и Холандија ги следеле нив. Црната Смрт ja уништила Венеција во 1348 година и уште еднаш меѓу 1575 и 1577 година. [19] Во текот на три години од чума загинале околу 50.000 луѓе. [20] Во 1630 година, чумата убила една третина од 150.000 граѓани na Венеција. [21] Венеција почнала да ја губи својата позиција како центар на меѓународната трговија за време на подоцнежниот дел на ренесансата кога Португалија станала главен посредник во Европа во трговијата со Истокот, удирајќи директно по самата основа на големо богатство на Венеција, додека Франција и Шпанија се бореле за хегемонија над Италија во Италијанските војни, маргинализирајќи го своето политичко влијание. Сепак, венецијанската империја била голем извозник на земјоделски производи, и до средината на 18 век, била значителен производствен центар. == Воени и поморски работи == Од 1303 година, учењето стрелање со самострел станало задолжително во градот и граѓаните биле обучувани во групи. Како оружјата станувале поскапи и покомплексни за ракување, професионални војници биле назначувани да им помогнат во работата na трговците со бродови и како веслачи во галии. Компанијата на „Noble Bowmen“ била регрутирана во доцниот 14 век од помладата аристократија и служела во воени галии како и вооружени трговци, со привилегијата на споделување на кабината на капетанот. Иако Венеција била позната по нејзината морнарица, нејзината војска била подеднакво ефикасна. Во 13 век, повеќето од Италијанските градови веќе ангажирале платеници, но венецијанските трупи сè уште биле регрутирани од лагуната, плус феудални давачки од Далмација (многу познатiот Schiavoni ili Oltremarini) [22] и Истриа. Во време на вонредна состојба, сите мажи помеѓу седумнаесет и шеесет години биле регистрирани и нивните оружја биле прегледувани а оние кои биле повикани да се борат, всушност, биле организирани во групи од дванаесет. Регистарот од 1338 година проценил дека 30.000 Венецијански мажи биле способни да носат оружје. Како и во други Италијански градови, аристократите и другите богати мажи биле коњаници додека регрутантите од градот се бореле како пешадија. До 1450 година, повеќе од 3.000 венецијански трговски бродови беа во функција. Повеќето од овие можле да бидат претворени, кога е потребно во воени бродови или транспортни. Владата барала секој трговски брод да носи одреден број на оружје и оклоп; трговците патници исто така се очекувало да бидат вооружени и да се борат кога тоа било потребно. А резерва од некои 25 (подоцна 100) воени галии биле одржувани во Арсеналот. Робовите на галиитене постоеле во средновековна Венеција, веслачите биле од самиот град или од нејзините територии, особено Далмација. Оние од градот биле избрани со ждрепка од секоја парохија, нивните семејства биле одржувани од страна на остатоците на парохијата додека веслачите биле далеку. Должниците обично работеле и покрај своите должности веслајќи во галиите. Вештините за веслање биле поттикнувани преку трки и регати. Во почетокот на 15 век, кага нови територии na копното се прошируваа, првата постојана војска била организирана, која се состоела од condottieri на договор. Во својот сојуз со Фиренца во 1426 godina, Венеција се согласила да обезбеди 8.000 коњаници и 3.000 пешадијци во време на војна, и 3.000 и 1.000 во мирно време. Подоцна во овој век, униформите биле усвоени на кои имало црвено-бели ленти, како и значки за почит. Во текот на 15 век, венецијански копнени сили биле скоро секогаш во офанзива и се сметале како најефективни во Италија, најмногу поради традицијата на сите класи кои носеле оружје за одбрана на градот и официјално поттикнување преку општата воена обука. Командната структура во војската била различна од онаа на флотата. Според античките закони, ниеден благородник не би можел да командува со повеќе од дваесет и пет мажи (да се спречи можноста од бунт против државата од страна на приватни армии), а додека позицијата на Генерален капетан била воведена во средината на 14 век, сепак благородниците морале да одговораат пред граѓанска комисија од дваесет мудреци. Не само што биле ефикасно недеградирачка, туку оваа политика ja спасила Венеција од воените преземањата што многу други Италијански градови-држави ги дуждивувале. Градскиот комесар ja придружувал секоја војска за да внимава на работите, особено на платениците. Венецијанската воена традиција, исто така, била особено претпазлива, тие повеќе биле заинтересирани за постигнување на успех со минимални трошење на живот и пари отколку во потрага по слава. == Модерно доба == По 1100 години, Републиката ja изгуби самостојноста кога Наполеон Бонапарт ja освои Венеција на 12 мај 1797 година за време на Првата коалиција. Францускиот освојувач го заврши најфасцинантниот век од историјата на Венеција: во текот на 18 век Венеција стана можеби најлегантниот и најпрефинет град во Европа, во голема мера влијаејќи на уметноста, архитектурата и литературата. Наполеон бил сметан како ослободител од еврејската популација во градот, иако може да се тврди дека тие во Венеција живееле со помалку ограничувања. Тој ги отстранил портите на гетото и ставил крај на ограничувањата за тоа кога и каде Евреите можеле да живеат и патуваат во градот. Венеција стана австриска територија кога Наполеон го потпиша [[Договор од Кампо Формио|Договорот од Кампо Формио]] на 12 октомври 1797 година. Австријците ја презеле контролата врз градот на 18 јануари 1798 година. Бил преземен од Австрија со Договорот од Пресбург во 1805 година и стана дел од Наполеоновото Кралство Италија, но бил вратен на Австрија по поразот на Наполеон во 1814 година, и станал дел од Австриското кралство на Ломбардија-Венеција. Во 1848-1849 година еден револт повторно ја ставил Венецијанската Република под власт на Даниеле Манин. Во 1866 година, по Третата италијанскa војна за независност, Венеција, заедно со останатиот дел од Венето, станалa дел од новосоздаденото Кралството Италија. За време на Втората светска војна, историскиот град во голема мера беше надвор од напади. Единствениот забележан напад бил Операцијата Баулер (Bowler), со прецизен удар на германските поморски операции во 1945 година. Сепак, индустриските зони во Местре и Маргера и железничките пруги на Падова, Трст и Тренто биле постојано бомбардирани. [23] На 29 април 1945 година трупите на Нов Зеланд под водство на Фрејберг стигнале во Венеција и го ослободиле градот и копното, кои веќе биле во рацете на партизаните.[24] == Географија == Сестиери на Венеција: * Канареџо (Cannaregio) *  Кастел (Castellо) *  Дорсодуро (Dorsoduro) *  Свети Марко (San Marco) *  Свети Павле (San Polo) *  Света Кроче (Santa Croce) Градот е поделен во шест области или „sestiere“. Тие се Cannaregio, San Polo, Dorsoduro (вклучувајќи ги и Giudecca и Isola Sacca Fisola), Santa Croce, San Marco (вклучувајќи go San Giorgio Maggiorеи Castello (вклучувајќи ги San Pietri di Castello i Sant'Elena). Секоја област била раководена од страна на прокуратор и неговиот тим. Овие области се состоjат од парохии - првично биле седумдесет во 1033 година, но намалени се по наредба на Наполеон и сега се само триесет и осум. Парохиите датираат од пред овие области (sestieri) и биле основани во 1170 година. Другите острови на Венецијанската лагуна не се дел од сестиерите, и тие уживале голем степен на автономија во историјата. Секоја сестиере има свој систем за нумерирање на куќите. Секоја куќа има единствен број во населбата, од еден до неколку илјади, главно нумерирани од еден агол од областа до друг, но не на баш лесно разбирлив начин. На предниот дел од гондолите кои работат во градот има големо парче метал што личи на шапката на дуждот. На него имa шест засеци кои посочувaат напред и еден наназад. Секој од нив претставуваат по еден од сестиерите (оној што укажува наназад претставува Giudecca). [Се бара извор ] === Тонењето на Венеција === Зградите на Венеција се изработени на тесно поставени дрвени столбови, кои биле увезени од внатрешноста на земјата. (Под вода, во отсуство на кислород, дрвата не се распаѓаат. Се скаменуваат како резултат на постојаниот проток на богата минерална вода околу и низ неа, така што станува камена структура). Столбовите навлегуваат во помек слој од песок и кал додека да стигнат до многу поцврстиот слој на збиена глина. Поголемиот дел од дрвото за столбовите било сечено во западниот дел на Словенија, во два региона во Хрватска, Лика и Горски Котар и јужно од Црна Гора. Повеќето од овие столбови се недопрени по векови поминати под вода. Темелите се ставени на овие столбови и зградите од тули или од камен се наоѓаат над овие потпори. Зградите често се под закана од плима која доаѓа од Јадранското Море помеѓу есен и рана пролет. Пред шестотини години, венецијанците сами се штителе од копнените напади пренасочувајќи ги реките кои се влеваат во лагуната и така се осигурувале седиментот да ја пополни областа околу градот, што довело до создавање на уште подлабока лагуна. Во текот на 20-от век, кога многу артески бунари биле потопени во периферијата на лагуната за да има вода за локалната индустрија, Венеција започнала да тоне. Венецијанците сфатиле дека причината за тоа било извлекувањето на подземните води. Процесот ниa тонење бил значително забавен откако артеските бунари биле забранети во 1960-та. Сепак, градот сè уште е загрозен од се почестите ниски поплави (наречен Acqua Alta, „Висока вода“), кои достигнуваат висина од неколку сантиметри над кејовите, редовно по некои плими. Во многу стари куќи поранешните скалила користени од луѓето за да ја растоварат стоката сега се поплавени, што го прави поранешното приземје непогодно за живеење. Некои неодамнешни студии покажаа дека градот повеќе не тоне, [25][26] но ова сè уште не е утврдено, па затоа, состојбата на претпазливост не е укината. Во мај 2003 година, италијанскиот премиер Силвио Берлускони го официјализираше проектот MOSE (Modulo Sperimentale Elettromeccanico), експериментален модел за оценување на перформансот на гумените порти; идејата е да се постават серија од 79 надувани понтони низ морското дно на трите влеза до лагуната. Кога плимата и осеката се предвидува да се издигнат над 110 сантиметри, понтоните ќе се наполнат со воздух и ќе ja блокираат надојдената вода од Јадранското Море. Оваа инженерската работа треба да биде завршена до 2011 година. Во 1604 година, за да ги плати трошоците за поплавените подрачја Венеција воведе нешто што би можело да се смета за прв пример на она што на друго место станало „данок за документи“. Кога државниот приход не ги достигна очекувањата во 1608 година Венеција воведе хартија со натпис 'AQ' и втиснати инструкции за употреба за писма до службеници. Првично ова требало да биде привремен данок, но всушност останал сè до падот на Републиката во 1797 година. Кратко време по воведувањето на данокот Шпанија произведе слична хартија за поопшти даночни цели и практиката се прошири во другите земји. == Клима == Според Кепеновата класификација на климата, Венеција има влажна суптропскa клима (Cfa), со студени зими и многу топли лета. 24-часовниоt просек во јануари е 2,5&nbsp;°C (36.5&nbsp;°F), а за јули оваа бројка е 22,7&nbsp;°C (72.9&nbsp;°F). Врнежите релативно ги има рамномерно во текот на годината, и во просек се движат 801 милиметри (31.5&nbsp;in). == Стопанство == Економијата на Венеција се менувала низ историјата. Во Средниот Век и ренесансата, Венеција била главен центар за трговија и ja контролирала огромната морска империја, и станала исклучително богат европски град, водач во политичките и економските работи и центар за трговија. [28] Сето ова се сменило од 17 век кога трговската империја на Венеција била преземена од страна на други земји како што е Португалија, нејзината поморскa важност била намалена. Во 18 век, тогаш, стана главен земјоделски и индустриски извозник. Најголемиот индустриски комплекс na 18 век беше Арсеналот, и Италијанската армија сè уште го користи тоа денес (иако некој простор се користи за големи театарски и културни продукции, и убави простори за уметност). [29] Денес, економијата na Венеција главно се основа на туризмот, бродоградењето (главно правено во соседните градови Местре и Порто Маргера), услужни, трговски и индустриски извози. [28] Производството на стакло во Мурано и производството на тантела во Бурано се исто така многу важни за економијата. [28] === Туризам === Венеција е една од најважните туристички одредишта во светот, поради тоа што градот е еден од најголемите и најубавите градови на уметноста во светот. [30] Во градот доаѓаат во просек 50.000 туристи дневно (проценка od 2007 година). [31] Во 2006 година, тој беше 28. меѓународно наjпосетен град во светот, со 2.927.000 меѓународни пристигнувања таа година. [32] Туризмот е главен сектор на Венецијанската индустрија уште од 18 век, кога беше еден од главните центри за [[Голема обиколка|Големата обиколка]], поради неговиот убав градски пејзаж, уникатност и богатото музичко и уметничко културно наследство. Во 19 век, стана модерен центар за богатите и славните, кои често престојувале или вечерале во луксузните објекти како Даниели Хотелот или Кафе Флориан. Тој продолжил да биде модерен град во раниот 20 век. [30] Во 1980 година, Карневалот во Венеција беше оживеан и градот стана еден од главните центари за меѓународни конференции и фестивали, како што ее престижното Биенале во Венеција и Венецискиот филмски фестивал, кои привлекуваат посетители од целиот свет поради своите театарски, културни, филмски, уметнички и музички продукции. [30] Денес постојат голем број атракции во Венеција, како што се базиликата Свети Марко, Големиот канал и Плоштадот Свети Марко. Lido di Venezia е исто така популарна меѓународно луксузно одредиште, која привлекува илјадници глумци, критичари, познати личности и луѓе филмската индустрија. [30] Сепак, популарноста на Венеција како главно туристичко одредиште во светот предизвика неколку проблеми, вклучувајќи го и фактот дека градот може да биде многу пренатрупан на некои периоди од годината. Некои тоа го сметаат за туристичка замка, а од другите како „жив музеј“ [30] За разлика од повеќето други места во Западна Европа и во светот, Венеција стана широко позната по своите елементи на елегантна рушевина. Компетитивноста на странците што сакаат да купат дом во Венеција направи цените да се зголемат толку многу што голем број од жителите се принудени да се преселат во попристапни области како Венето и Италија, особено Местре. == Сообраќај == Венеција е изградена на архипелаг od 117 острови формирани од 177 канали во плитка лагуна, поврзани со 409 мостови. [33] Во стариот центар, каналите служат како патишта, и скоро секој вид на транспорт се изведува на вода или пеш. Во 19 век надвозникот во внатрешноста на земјата донесе железничка станица во Венеција и автомобилски надвозник и паркинзи во 20 век. Зад влезовите на северниот раб на градот, превозот во градот остана, како што беше во изминатите векови, да се изведува на вода или пеш. Венеција е една од најголемите Европски урбани зони без автомобили, единствена во Европа во тоа што е добро функционален град во 21 век без автомобили или камиони. === Водни патишта === Класичниот венецијански брод е гондолата, иако тоа сега главно се користи за туристи, или за свадби, погреби, или други церемонии. Многу гондоли се уредени со меки со кадифени седишта и Персиски килими. Помалку познато е помалото сандоло. Главните превозни средства се моторизираните автобуси на вода (vaporetti), кои се движат по редовните рути низ главните канали и меѓу островите во градовите и приватните бродови. === Јавен транспорт === Azienda Consorzio Trasporti Veneciano (ACTV) — името на јавниот транспортен систем во Венеција. Тој е комбинација од копнениот превоз со автобуси, патување низ каналот, со автобуси na вода (vaporetti). Се вкупно има 25 рути кои го поврзуваат градот. Венецијанскиот People Mover (раководен од ASM) — систем за јавен превоз сличен на фуникулер влечен од кабел и го поврзува Тронкето островот со Пјацале Рома. Водните таксисти се исто така активни. === Аеродроми === Венеција се служи со Меѓународниот аеродром Марко Поло, или Aeroporto di Venezia Marco Polo, именуван во чест на својот познат граѓанин. Аеродромот е во внатрешноста на земјата бил повторно изграден подалеку од брегот, но, водните таксисти или Alilaguna автобусите на вода до Венеција се на само седум минути пешачење од терминалите. Некои авио-компании слетуваат на аеродромот во Тревизо, na 30 километри од Венеција, како порта на Венеција. Некои едноставно ги рекламираат летовите до „Венеција“ без именување на вистинскиот аеродром освен со мали печатни букви. [34] Venecia Lido, [35] јавниот аеродром погоден за помали авиони, се наоѓа на североистокот од Lido di Venezia. Тој има 1000м тревна писта. === Возови === Во Венеција има регионални и национални возови, кои може да го поврзат градот со Рим за 3,5 часа и со Милано за 2,5 часа. Тревизо е на триесет и пет минути оддалеченост. [36] Фиренца и Падова се двете станици на кои се застанува меѓу Рим и Венеција. Станицата Санта Лусија е на неколку чекори подалеку од постојката на vaporetti. Станицата е крајна и појдовна точка на Венецијанската Симплон „Ориент експрес“ од или до Лондон Викторија и Париз. === Автомобили === Поморскиот дел на Венеција нема патишта, и e составен речиси целосно од тесни патеки а островите меѓу себе се поврзани со камени пешачки мостови, што го прави невозможен превозот на речиси сè што e со тркала. Автомобилите може да стигнат до автомобилско-автобускиот терминал преку мостоt Ponte della Liberta. Таа доаѓа од Запад од Местре. Постојат две паркиралишта кои го служат градот: Tronchetto и Piazzale Roma. Ферибродот до Лидо излегува од паркингот во Tronchetto и е потпомогнато од vaporetti и автобусите на јавниот градски превоз.   == Демографија == Во 2009 година, имало 270.098 лица кои живеат во Венеција, од кои 47,4% se мажи, а 52,6% жени. Малолетни лица (деца на возраст од 18 и помлади) имало 14,36 отсто од населението во споредба со пензионерите чиј број изнесувал 25,7 проценти. Ова се споредува со Италијанскиот просек од 18,06 проценти (малолетни) и 19,94 проценти (пензионери). Просечната возраст на жителите во Венеција е 46 во однос на италијанскиоt просек од 42. Во петте години меѓу 2002 и 2007 година, населението на Венеција се намали за 0,2 проценти, додека Италија како целина се зголеми за 3,85 проценти .[37] Но, населението во историскиот стар град се намалува во значително забрзано темпо: од околу 120.000 во 1980 година до околу 60.000 во 2009 година. [38] Почнувајќи од 2009 година, 91,14% од населението беше Италијанско. Најголемата имигрантска група дошла од другите европски нации (Романците, најголемата група: 3,26%, Јужна Азија: 1,26%, и Источна Азија: 0,9%). Венеција е претежно римско-католички град, но поради долгогодишна врска со Цариград исто така постои воочливо присуство на Православни христијани, а поради имиграцијата сега има и неколку Муслимани, Хинду и Будистички жители. Исто така има и историскa Еврејска заедница во Венеција. Венецијанското гето беше областа во која Евреите биле принудени да живеат под Венецијанската Република. Од ова име во Венецијанскиот јазик, зборот „ghetto“, што се користи и во многу јазици, е изведен. == Општинската администрација=== Поврзано: Список на градоначалници на Венеција • Име на градоначалникот: Џорџо Орсони • Датум на избори: 30 март 2010 година • партија: Демократска Партија Градскиот Совет na Венеција е составен од 45 членови. Од шесте општини na кои Венеција е поделена, пет се раководени од централно-левичарската коалиција и една од централно-десничарската коалиција. Сегашниот градоначалник на Венеција, Џорџо Орсони, беше избран во март 2010 година. Тој е исто така Assessore од 2000 do 2005 година и Канцелар на Биеналето во Венеција од 2000 до 2003 година. == Култура == Венеција била средината или одбраната локација на голем број филмови, новели, песни и други културни наводи. Градот беше особено популарна средина за неколку романи, есеи и други трудови од фантастична или реална литература. Примери за овие вклучуваат Шекспировите „Трговецот од Венеција'“ и „Отело“, Бен Џонсовиот „Volpone“, Волтеровата „Кандид“, Казановата автобиографскa „Историја на мојот живот“, Ен Рајсовиот „Плачот на небото“, и Филип Солерсовиот „Watteau во Венеција“ и многу други. Градот исто така бил сет на бројни филмови и музички спотови, како на пример Џејмс Бонд сериите Од Русија со љубов, Moonraker, Tуристот, Казино Ројал, Кетрин Хепберн во Лето, Смртта во Венеција, Фелиновата Казанова, Индијана Џонс: Последната крстоносна војна, Mалa романсa, Италијанскa работа, Лара Крофт: Томб Рајдер, Siouxsie and the Banshees „Драга Пруденс“ и на Мадона „Like a virgin“ (песна). Исто така, сериите од пет епизоди на „Доктор Ху“, „Вампири во Венеција“. Но покрај тоа, бројни видео игри, како што se Tomb Raider 2, Ninja Gaiden Sigma 2, Sonic the Hedgehog 2006 и Assassin's Creed II [40] се во Венеција во игрите. == Архитектура == Венеција има богат и разновиден архитектонски стил, најпознатiот од кои е веројатно готскиот стил. Венецијанскa Готска архитектура е термин кој e доделеn на Венецијанскa градежен стил кој комбинирал употреба на готскиот полукружен лак со Византиско и Арапското влијание. Стилот потекнува од 14 вековната Венеција, каде што на сливот на византискиот стил од Цариград се среќава со Арапското влијание од Маварска Шпанија. Градот, исто така, има неколку ренесансни и барокни згради, вклучувајќи gи Ca 'Pearo и Ca' Rezzonico. == Музика и изведувачките уметности == Градот на Венеција во Италија одиграл важна улога во развојот на музиката на Италија. Венецијанската државата т.е. средновековната Поморска Република Венеција-често била популарно нарекувана „Република на музиката“, и се вели дека еден анонимен Французин во 17 век забележал дека „Во секој дом, некој свири на музички инструмент или пее. Има музика насекаде.“[41] Во текот на 16 век, Венеција стана една од најважните музички центри на Европа, одбележана со карактеристичен стил на композиција (Венецијанската школа) и развојот на Венецијанскиот полихлорен стил од композиторите како Адријан Вилаерт, кој работел во базиликата Свети Марко. Венеција била центарот на објавување музика; Отавиано Петручи започна со издавање музика речиси веднаш откако оваа технологија беше на располагање, и неговото издавачка куќа помогна да се привлечат композитори од цела Европа, особено од Франција и Фландрија. До крајот на овој век, Венеција беше симбол на раскошот на својата музика, како што може да се види во примерот на „колосалниот стил“ на Андреја и Џовани Габриели, кој користел повеќе рефрени и инструментални групи. Венеција била исто така домот на многу познати композитори за време на периодот на барокот, како што се Антонио Вивалди, Иполито Сиера, Џовани Пики, и Џироламо Дала Каса. == Внатрешен дизајн == Венеција докажано ги произведе најуникатните и најпрефинети Рококо дизајни. Во тоа време, Венеција беше во состојба на неволја. Ја изгуби голем дел од својата поморска власт, и заостануваше зад своите конкуренти од политичко значење и општеството стана декадентно, со благородниците што ги трошеa своите пари во коцкање и забавување. Но, без сомнение, Венеција остана главниот моден град на Италија, и беше сериозен конкурент на Париз во однос на богатство, архитектура, луксуз, вкус, префинетост, трговија, декорација, стил и дизајн. [42] Венецијанскиот Рококо беше добро познат по тоа што бил богат и раскошен, со многу екстраваганти дизајни. Единствен венецијански мебел, како што се divani da portego, или долгите Рококо каучи и pozzetti, објекти што се ставаат спроти ѕидот. Венецијанските спални обично беа раскошни и големи, со богати дамаскни, кадифени и свилени драпери и завеси, прекрасно изрезбани Рококо кревети со статуи од цвеќиња и ангели. [42] Венеција беше особено позната по нејзините убави огледала, кои останаа меѓу најдобрите во Европа. Лустерите обично беа многу шарени, направени од Мурано стакло за да изгледаат поживи и да се издвојуваат од другите, и исто така беа користени скапоцени камења и материјали од странство, бидејќи Венеција уште ја поседуваше големата трговска империја. Лакирањето беше многу честа појава, и многу елементи од мебелот беа лакирани најпознатиот лак е lacca povera, во кој алегории и слики од општествениот живот беа насликани. Лакирањето и Шинуазри (предмети со Кинески мотиви) беа особено чести во бироата и кабинетите. [43] == Мода и шопинг == Во 14 век, многу млади венецијански мажи почнаa da носат тесно, затегнати шарени чорапи, а дизајните укажуваа на Compagnie della Calza ("Trouser Club") на кои им припаѓале. Венецијанскиот Сенат ги усвои сумптуарните закони, но овие едвај резултираа со промена во модата, со цел да се заобиколи законот. Досадните облеки се носеa над оние шарените кои тогаш биле правени за да ги покажат скриените бои што резултирало со широкото движење на машката "slashed" мода во 15 век. Денес, Венеција е исто така еден од главните модни и шопинг центри во Италија, не толку важен како Милано, Фиренца, или Рим, но еднаков со Торино, Виченца, Наполи и Џенова. Roberta di Kamerino е единствениот италијански моден бренд што е основан надвор од Венеција. [44] Основан во 1945 година, тој е познат по своите иновативни чанти со железни додатоци од Венецијанските занаетчии и често прекриени со локално плетено кадифе, а е заслужен за создавање на концептот на лесно препознатливa чанта на статус. [44] Многу од модните бутици и продавници за накит во градот се наоѓаat на мостот „[[Ријалто (мост)|Ријалто]]“ и плоштадот Свети Марко. Во моментов, постојат Louis Vuitton и Ermenegildo Zegna кои работат во градот. == Кујна == Топлото чоколадо беше популарен пијалак во Венеција во текот на седумдесеттите и осумдесеттите. Венецијанската кујна е карактеристична по морската храна, но исто така вклучува и градинарски производи од островите на лагуната, ориз од внатрешноста, дивеч и качамак. Венеција ги комбинира локалните традиции со влијанија кои доаѓаат од илјадагодишните деловни контакти. Тие вклучуваат sarde in saor, сардини маринирани со цел да се зачуваат при долги патувања; risi е bisi, ориз и грашок; fegato alla veneziana, црн дроб на Венецијански начин; рижото со сипа; cicchetti - слично на предјадењата; antipasti- мезе и prosecco, пенливо слатко вино. Покрај тоа, Венеција е симбол za bisàto (маринирана јагула), за златните, овално формирани колачиња наречени baicoli, и za различни видови на слатки како што се: pan del Pescatore (лебот на рибарот); колачи со бадеми,ф'стаци; колачиња со пржен Венецијански крем или bussolai (бисквити и мали лепчиња направени во форма на буквата „С“ или во форма на прстен) од островот Burano; crostoli или galani; fregolotta (ровка торта со бадеми); млечен пудинг наречен rosada и колачиња од жолт гриз наречен zaléti. == Јазик == Венецијанската или регионалната форма венетски е романски јазик, мајчин јазик на околу два милиона жители, [45] претежно во Венеција, но, исто така, во регионот Венето во Италија, каде што од пет милиони жители речиси сите може да го разберат. Toj се зборува понекогаш и надвор од Венето и е често добро разбран надвор од него, во Трентино, Фриули, Јулиска краина, Истра и некои градови од Далмација, област со шест до седум милиони луѓе. Јазикот уживал значителен престиж во деновите на Венецијанската Република, кога и го стекнал статусот на language franka во Средоземното Море. == Литература == Венеција долго време беше извор на инспирација за авторите, поетите и драмските писатели, како и во првите редови на техничкиот развој на печатарството и издаваштвото. Дваjca од најпознатите венецијански писатели беа Марко Поло во средниот век и подоцна Џакомо Казанова. Поло (1254-1324) бил трговец, патувал до Ориентот. Неговата серија на книги, пишани заедно со Рустикело да Писа (Rustichello da Pissa), насловена како „Il Milione“ дала важни сознанија за земјиштата источно од Европа, за земјите на Блискиот Исток, до Кина, Јапонија и Русија. Џакомо Казанова (1725-1798) беше плоден писател и познат авантурист, кој е најдобро запаметен по неговата автобиографија, Histoire De Ma Vie (Приказна на мојот живот), која го поврзува неговиот бурен начин на живот со градот Венеција. Венецијанскита драматурзи ja следеле старата италијанскa театарска традиција на Commedia dell'Arte. Рузанте (1502-1542) и Карло Голдони (1707-1793) го користеa Венецијанскиот дијалект во нивните комедии. Венеција исто така има инспирирано писатели од странство. Шекспир ги постави „Отело“ и „Tрговецот од Венеција“ во градот. Томас Ман е автор на романот „Смртта во Венеција“, објавен во 1912 година. Венеција беше инспирација за поезијата на Езра Паунд, кој го напиша своето прво книжевно дело во градот. Паунд починал во 1972 година и неговите останки се закопани во гробиштата na Венецискиот остров Св. Михаил. Францускиот писател Филип Соле поголемиот дел од својот живот го поминал во Венеција и објавил „Речник за љубовниците на Венеција“ во 2004 година. Уго Фосколо (1778-1827) роден во Занте, остров кој во тоа време и припаѓал на Венецијанската Република, исто така беше познат поет и револуционер кој сакал да види слободна република основана во Венеција, по падот на Наполеон. Венеција е исто така, поврзана со техничките аспекти на пишувањето. Градот беше локација за една од најраните преси за печатење на Италија, основани од Алдус Манутиус (1449-1515). [Уреди] Од овој почеток, Венеција се развивала како важен печатарски центар, па дури и до 18 век била одговорна за печатење na половина објавени книги во Италија. [се бара извор] == Уметност и печатење == Венеција, особено за време на средниот век, ренесансата и барокот, беше голем центар на уметноста и разви уникатен стил познат како Венецијанскa школа. Во средниот век и ренесансата, Венеција, заедно со Фиренца и Рим, стана еден од најважните центри на уметноста во Европа, и бројни богати Венецијанци станаa покровители на уметноста. Венеција во тоа време беше богата и просперитетна Поморска Република, која го контролираше пространото море и трговската империја. [46] До крајот на 15 век, Венеција стана Европскиот главен град на печатењето, и беше еден од првите градови во Италија (после Рим и Субијако) да има печатарска преса, по оние во Германија, кои имаат 417 печатари од 1500 година. Најважната печатница беше Алдин прес на Алдус Манутиус, која во 1499 година ja отпечати Hypnerotomachia Poliphili, која се смета за најубавата книга на ренесансата, и воспостави модерна интерпункција, формат на страницата и накосени букви, и првото печатено дело на Аристотел. Во шеснаесеттиот век Венецијанското сликарство беше развиено преку влијанијата на Падуанската школа и Антонело да Месина, кој ја воведе техника сликање со мрсни бои на браѓата Ван Ејк. Тоа се одликува со скали на топли бои и живописната употребa на боja. Раните учители биле семејствата Белини и Виварини, следени од Џорџоне и Титиан, потоа Тинторето и Веронесе. Во почетокот на 16 век, исто така, имаше соперништво за тоа дали Венецијанското сликарствто треба да употребува disegno или colorito. [47] Платното за слики потекнува од Венеција за време на раната ренесанса. Овие рани платна беа генерално груби. Во осумнаесеттиот век Венецијанското сликарство дуждивеа ренесанса, поради Тиеполовото декоративно сликарство и панорамите на Каналето и Гварди. == Стакло == Венеција е позната по својата работа со украсено стакло, познато како Венецијанско стакло. Тоа е светски прочуено поради тоа што е шарено и вешто направено. Многу од важните одлики на овие предмети биле развиени до 13 век. Кон крајот на овој век, центарот на Венецијанската индустрија за стакло се пресели во Мурано. Византиските занаетчии одиграа важна улога во развојот на Венецијанското стакло, уметничка дорма по која градот е познат. Кога Цариград бил освоен во Четвртата крстоносна војна во 1204 година, некои побегнати занаетчии дојдоа во Венеција. Ова се случи повторно, кога Отоманците го зазедоa Цариград во 1453 година, кои ја снабдија Венеција со уште повеќе работници со стакло. До шестнаесеттиот век, Венецијанските мајстори добиja уште поголема контрола над бојата и транспарентноста на нивното стакло, и совладале неколку декоративни техники. И покрај напорите да се задржат Венецијанските техники за изработка на стакло во Венеција, тие станаа познати на друго место, и Венецијанскиот стил на производство на стакло беше употребуван и во други Италијански градови и други земји од Европа. Некои од најважните трговски марки стакло во светот денес сè уште се произведуваат во историските фабрики за стакло во Мурано. Тие се: Венини, Баровиер & Тосо, Поли, Милеветри, Сегусо.[48] Баровиер & Тосо се смета за една од 100те најстари компании во светот, формирана во 1295 година. Еден од најпознатите видови на Венецијански стакла се направени во Мурано, познати како Мурано стакло, којшто е познат производ од Венецијанскиот остров Мурано со векови. Ситуиран надвор од брегот на Венеција, Италија, Мурано беше комерцијално пристаниште уште во 7 век. До крајот на 10 век стана добро познат град на трговијата. Денес Мурано е одредиште за туристи и љубители на накит и уметност. == Фестивали == Карневалот во Венеција се одржува секоја година и почнува околу две недели пред Чиста среда и завршува на Мрсниот вторник. Карневалот е тесно поврзан со венецијанските маски. Венециското биенале е еден од најзначајните настани во уметничкиот календар. За време на 1893 година управуван од градоначалникот на Венеција, Рикардо Селватико, Венецијанскиот Градски Совет усвои регулатива и на 19 април да се постави Esposizione biennale artistica nazionale (Биенале на Италијанската уметност), и да биде свечено отворено на 22 април 1895 година. [49] По дејствијата за време на Втората светска војна, активностите на Биеналето беа прекинати во септември 1942 година, но продолжиja во 1948 година. [50] На филмскиот фестивал во Венеција (италијански Mostra Internazionale d'Arte Cinematografica di Venezia) — најстариот филмски фестивал во светот. Основан од страна на Грофот Џузепе Волпи ди Мисурата во 1932 година како „Esposizione Internazionale d'Arte Cinematografica“, фестивалот оттогаш се одржува секоја година кон крајот на август или почетокот на септември на островот Лидо, Венеција, Италија. Проекциите се одвиваат во историскиот плоштад Palazzo del Cinema на Lungomare Marconi. Тоа е еден од најпрестижните светски фестивали и е дел од Венециското Биенале. == Разни податоци == * [[патрон (светител)|Патрон]] на градот е [[Свети Марко]]. * Венеција е позната и по нејзиниот [[Карневал на Венеција|карневал]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.visitvenice.co.uk/venice-carnival.html |title=www.visitvenice.co.uk |accessdate=2006-07-03 |archive-date=2010-06-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100610062314/http://www.visitvenice.co.uk/venice-carnival.html |url-status=dead }}</ref> * Венеција и лагуната се сметаат за [[Светско наследство]] според [[УНЕСКО]]. === Странски зборови со потекло од Венеција === * ''arsenal'', ''ciao'', ''ghetto'', ''gondola'', ''lazaret'', ''lagoon'', ''lido'', ''Montenegro'' * „[[Венецуела]]“ значи „мала Венеција“. == Галерија == <center> <gallery> Слика:Венеција_јули_2008.JPG|<center>Канал Гранде - Венеција Слика:Гондоли_во_Венеција.jpg|<center>[[Гондола|Гондоли]] во Венеција - [[симбол]] на градот Слика:Ponte_di_Rialto_2008.JPG|<center>Поглед од мостот „[[Ријалто (мост)|Ријалто]]“ во Венеција Слика:Камбанарија_во_Венеција.jpg|<center>[[Камбанарија]]та на плоштадот Св.Марко Слика:Венецијански_канал.jpg|<center>Венецијански канал Слика:Венеција_канали_2008.JPG|<center>Канал во Венеција Слика:Палата_во_Венеција_2008.JPG|<center>Палата во Венеција Слика:Венеција_архитектура_2008.JPG|<center>Венецијанска [[архитектура]] Слика:Венеција_2008.JPG|<center>Пристаниште во Венеција Слика:Ponte di Rialto Venice 1.jpg|<center>Поглед на мостот Ријалто Слика:Venice_-_St Marko.jpg|<center>Поглед на плоштадот Свети Марко и Дуждовата Палата Слика:Венецијански_маски_2008.JPG|<center>Венецијански маски </gallery> </center> ==Венеција како тема во уметноста и во популарната култура== Венеција се јавува како тема и инспирација во бројни дела од [[уметност]]а и [[Популарна култура|популарната култура]], како: * „Пиза и Венеција“ — кус расказ на австрискиот писател [[Томас Берхнард]] од 1978 година.<ref>Томас Бернхард, ''Имитатор на гласови''. Скопје: Темплум, 2008, стр. 17.</ref> * „Венецијанско утро“ — песна на германскиот поет [[Рајнер Марија Рилке]].<ref>Рајнер Марија Рилке, ''Искуство тишине''. Београд: Paideia, 2014, стр. 62.</ref> * „Доцна есен во Венеција“ — песна на Рајнер Марија Рилке.<ref>Рајнер Марија Рилке, ''Искуство тишине''. Београд: Paideia, 2014, стр. 98.</ref> * „[[Венецијански епиграми]]“ — дело на [[Јохан Волфганг Гете]].<ref>Johan Volfgang Gete, ''Pesme''. Beograd: Rad, 1964, стр. 85-87.</ref> * „[[Смрт во Венеција]]“ - [[роман]] на германскиот писател [[Томас Ман]]. * „Јадранско Море, Венеција“ — расказ на рускиот писател [[Едвард Лимонов|Едуард Лимонов]].<ref>Едуард Лимонов, ''Девојка-ѕвер!''. Скопје: Темплум, 2007, стр. 85-89.</ref> * „Ноќите во Венеција“ (англиски: ''Nights In Venice'') — песна на амвстралиската [[панк-рок]] група [[Сеинтс]] (''The Saints'') од 1977 година.<ref>[https://www.discogs.com/master/62419-The-Saints-Im-Stranded Discogs, The Saints (2) – (I'm) Stranded (пристапено на 3.3.2024)]</ref> Во својот расказ „[[Стаклениот лиценцијат]]“, [[Сервантес]] вели дека, кога не била откриена [[Америка]], не постоел град кој е сличен на Венеција, а единствено [[Град Мексико|Мексико]] може да ѝ се спротивстави. Притоа, тој вели дека целата Венеција и сите нејзини делови се достојни на славата што се шири за неа низ светот.<ref>Miguel Servantes, ''Uzorne priče''. Beograd: Rad, 1963, стр. 112.</ref> == Занимливости == * Венеција ризикува да стане град-музеј имајќи го предвид фактот дека водата околу нејзе врши корозија на темелите на куќите. Исто така нејзини големи непријатели се и отпадните води на фабриките во [[Порто Маргера]], загадената вода на [[лагуна]]та која предизвикува смрт кај илјадници риби, размножувањето на алги и инсекти и деградацијата на животната средина воопшто. Да се спаси Венеција е целта на многу институции и здруженија од целиот свет. == Познати личности од Венеција == * [[Џовани Белини]] ([[1432]] - [[1516]]) * [[Антонио Вивалди]] ([[1678]] - [[1741]]) * [[Карло Голдони]] ([[1707]] - [[1793]]) == Надворешни врски == * [http://www.compart-multimedia.com/virtuale/us/venice_italy/venice_travel.htm Venice, Italy in Virtual Reality] Виртуелна прошетка низ градот од ренесансата. * [http://www.rioba.it Venice: A bridge a street] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200902163833/http://www.rioba.it/ |date=2020-09-02 }} - Венеција на венецијанците {{Commons|1=Venezia}} {{Италија-гео-никулец}} * [http://en.wikipedia.org/wiki/Venezia#External_links] == Наводи == {{наводи}} {{Градови во Италија}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Венеција| ]] [[Категорија:Градови во Италија]] [[Категорија:Градови во Венето]] [[Категорија:Населени места основани во 5 век]] jyzhz9ieygvlwazprwg8pirw1lqdv87 5567564 5567563 2026-05-31T05:13:15Z Bjankuloski06 332 5567564 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune | official_name = Венеција | native_name = Venezia | image_skyline = Collage Venezia.jpg | image_alt = | image_caption = Колаж од Венеција: во горниот лев агол е плоштадот Свети Марко, проследен со поглед на градот, на Големиот канал, и внатрешноста на La Fenice и, конечно Островот na San Giorgio Magiore | image_flag =|15px | image_shield = CoA Città di Venezia.png|10px | shield_size = 85px | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | latd = 45 |latm = 26 |lats = 15 |latNS = N | longd = 12 |longm = 20 |longs = 9 |longEW = E | coordinates_type = region:IT-VX_type:city(270000) | coordinates_display = title | coordinates_footnotes = | region = [[Венето]] | province = [[Венеција (покраина)|Венеција]] (VE) | frazioni = Chirignago, Favaro Veneto, [[Mestre]], [[Marghera]], [[Murano]], [[Burano]], [[Giudecca]], [[Lido di Venezia|Lido]], Zelarino | mayor = Луиджи Бруниаро | area_footnotes = | area_total_km2 = 414.57 | population_footnotes = | population_total = 270660 | population_as_of = 2009-04-30 | pop_density_footnotes = | population_demonym = Venetians | elevation_footnotes = | elevation_m = 0 | twin1 = | twin1_country = | saint = [[Апостол Марко]] | day = 25 април | postal_code = 30100 | area_code = 041 | website = {{Official website|http://www.comune.venezia.it/}} | footnotes = }} [[Податотека:Venezia dot.png|мини|200px|Локацијата на Венеција во [[Италија]]]] '''Венеција''' ([[италијански јазик|италијански]]: ''Venezia'', [[венетски јазик|венетски]]: ''Venexia'', старо словенско име: '''Млеци''') — главен град на регионот [[Венето]] и [[Венеција (покраина)|покраината Венеција]] во североисточна [[Италија]]. Изградена е на 118 мали острови во устието на реката [[Бренте]] во [[Венецијански Залив|Венецијанскиот Залив]]. Позната е и како „град на [[канал]]ите“. Повеќе од илјада години Венеција била главен град на [[Венецијанска Република|Венецијанската Република]]. Градот бил основан во [[569]] година кога група бегалци, за да се спасат од инвазијата на [[Лонгобарди]]те, се населиле во крајбрежната област. До градот има и железничка пруга и автопат преку големиот „лагунски мост“. На островот [[Лидо]] се наоѓа и аеродромот „Марко Поло“. Венеција има над 170 канали по кои пловат [[Гондола|гондоли]], [[Чамец|чамци]], мали [[пароброд]]и и моторни [[Брод (пловило)|брод]]ови. Најголем е [[Голем канал (Венеција)|Големиот канал]] на кој се наоѓа познатиот мост „[[Ријалто (мост)|Ријалто]]“, а околу 380 помали и поголеми мостови служат за премин преку [[канал]]от. Венеција има многу познати архитектонски и уметнички споменици: [[Дуждова палата]], [[Свети Марко (Венеција)|црквата Свети Марко]] и деведесет други цркви, богати музеи, уметнички галерии, познатата академија на уметностите, [[опсерваторија]] и други научни и културни установи. Во неа се одржуваат и познатиот [[Венецијански филмски фестивал]], Биеналето, Тетарскиот фестивал. Позната е и по изработката на предмети од [[стакло]] (потекнува од островот Мурано), [[чипка]], [[сребро]], [[злато]], [[кожа]]. Во предградијата на Венеција се наоѓа индустриска зона, а во близина се многубројните плажи, од кои најпозната е [[Лидо]]. Најзначајните економски средства на градот произлегуваат од [[туризам|туризмот]], додека другите производствени активности се префрлени на копно, во блиските центри како [[Местре]] и [[Маргера]]. Од оваа причина многу изворни жители на Венеција се преселуваат а прекрасните венецијански палати се напуштаат и се употребуваат во туристички цели. {{Светско наследство |Name = Венеција и нејзината лагуна |Image = [[Податотека:Rialto Bridge Grand Canal.jpg|225px|Venice in spring, with the Rialto Bridge in the background.]] |State Party = Италија |Type = Културно |Criteria = i, ii, iii, iv, v, vi |ID = 394 |Region = [[Список на светско наследство во Европа|Европа и Северна Америка]] |Year = 1987 |Session = 11th |Link = http://whc.unesco.org/en/list/394 }} ''Венеција'' (италијански: ''Venezia'', венециски: ''Venexia''] е град во северна Италија познат по туризмот и индустријата, и е главен град на регионот Венето, со население од околу 270.660 (според извршениот попис na 30 Април 2009 година). Заедно со Падова и Тревизо, градот е вклучен во областа Падуа-Тревизо-Венеција (PATREVE) (1.600.000 жители). Името потекнува од древните народи Венети кои го населиле регионот во 10 век п.н.е. Градот историски бил главен град на Венецијанската Република. Венеција е позната и како „Lа Dominante“, „Serenisima“, „Кралица на Јадранот“, „Градот на водата“, „Град на маски“, „Градот на мостови“ и „Ловечки град„ и “Град на канали“. Лујџи Барцини, пишувајќи за „Њујорк Tајмс“, го опишал како „несомнено најубавиот град изграден од страна на човекот“ [3] Венеција исто така е опишана од страна на Тајмс Онлајн како еден од најромантичните градови во Европа [4]. Градот се протега преку 117 мали острови во мочурливата Венецијанскa лагуна долж Јадранското Море во североисточниот дел на Италија. Лагуната од солена вода се протега по должината на брегот помеѓу утоките на реките [[По]] (југ) и [[Пијава]] (север). Населението кое е проценето на 272.000 жители go вклучува и населението на целата општина Венеција; околу 60.000 [5] во историскиот град на Венеција (Centro storico);176.000 во Тераферма (на копното), претежно во големте frazioni на Местре и Маргера; а 31.000 живеат на другите острови во лагуната. Република Венеција беше главна поморскa моќ за време на средниот век и ренесансата, и место за одмор на крстоносните војни и Битката кај Лепанто, како и многу важен центар за трговија (особено на свилa, жито и трговија со зачини) и уметност од 13 век до крајот на 17 век. Ова ja направило Венеција богат град во текот на поголемиот дел од својата историја. [6] Тој исто така е познат по своите неколку значајни уметнички движења, особено периодот na ренесансата. Венеција има одиграно значајна улога во историјата на симфониската и оперската музика, и тоа е родното место на Антонио Вивалди. == Историја == === Потекло === Иако не постојат историски записи, кои се занимаваат директно со мрачните и периферни [7] потеклa на Венеција, традицијата и достапните докази направиле неколку историчари да се согласат дека првичното население на Венеција било составено од бегалци од римските градови во близина на Венеција, како што се Падова, Акилеја, Тревизо, Алтино и „Конкордија“ (модерен Портогруаро) и од незаштитените села, кои бегале од последователните бранови на Германските инвазии и Хуните. [8] Некои подоцнежни извори од Рим go откриваат постоењето на рибарите на островите во првите мочурливи лагуни. Тие биле нарекувани како incolae lacunae („жители на лагуната“). Традиционалното основање е идентификувано со посветата на првата црква, онаа во Сан Џакомо на островчето Ривоалто, за која се вели дека била на удар пладнето на 25 март 421 година. [9] [10] Последниот и најтрајниот пробив во северниот дел на италијанскиот полуостров беше оној на Ломбардите во 568 година, правејќи го Источното Римско Царство, мал појас на брегот на река Венето, и главните административни и верски субјекти биле префрлени на остатокот од територијата, сконцентрирана во Егзархијата Равена, локалниот претставник на императорот на Истокот. Венецијанската традиција на помош од островјаните за [[Велизар]] била пренесувана во раната историја за да се објасни главната теоретскa поврзаност со Равена, а со источниот император. Нови пристаништа биле изградени, вклучувајќи ги и оние во Маламоко и Торцело во венецијанската лагуна. На turbioni maiores, најраниот владејачки централен комитет на островите во Лагуна, датира од 568 век [11] Венецијанците му понудиле азил на егзархот Павле, кој беше во бегство од кралот на Ломбардите Лијутпранд [12]. Византиската доминација на централна и северна Италија, во голема мера била елиминирана од страна на освојувањата на Егзархијата Равена во 751 година од Ајстулф. Во овој период, седиштето на локалниот Византиски гувернер ( „водачот“, подоцна „дужд“) било сместено во Маламоко. Некаде во првите децении на осмиот век, луѓето од лагуната го избраa нивниот прв водач Урсус, кој беше одобрен од страна на Византија и и му биле дадени титулите хипат и дужд. [13] Тој бил првиот историски дужд на Венеција. Во 775-76 година, беше отворено епископското седиште на Оливоло (Хелиполис). За време на владеењето на војводата Ањело Партичиако (811-827) војводското седиште било преместено од Маламоко до високозаштитениот „Ријалто“, сегашната локација на Венеција. Манастирот Свети Захариј и првата војводскa палата и базилика на Свети Марко, како и градските ѕидини помеѓу Оливолои Ријалто подоцна биле изградени тука. Крилести лавови кои може да се видат во Венеција се симбол за Свети Марко. Во 810 година, договорот меѓу Карло Велики и Никифор ja признаa Венеција како Византиска територија и ги признаa трговските права на градот долж јадранскиот брег, каде што Карло претходно му наредил папата да ги протера Венецијанците од Пентаполис. [14] Во 828 година, престижот на новиот град беше покренат од добивањето на моштите на Свети Марко евангелистот, од Александрија, кои беа сместени во новата базилика. Патријархалното место исто така беше преместено во Ријалто. Како што заедницата продолжила да се развива и како што Византиската власт слабеела, тоа довело до раст на автономијата и на крај до независност. === Експанзија === Од деветтиот до дванаесеттиот век Венеција се разви во град-држава (италијански thalassocracy или Repubblica Marinara, а другите три се Џенова, Пиза и Амалфи). Нејзината стратешка позиција на чело на Јадранот ја направи венецијанската поморскa и комерцијална моќ речиси неранливa. Со елиминација на пиратите долж Далматинскиот брег, градот станал напреден трговски центар меѓу Западна Европа и останатиот дел од светот (особено Византиското Царство и Исламскиот свет). Во 12 век беа поставени основите на власта на Венеција: венецијанскиот Арсенал бил во изградба во 1104 година; последниот автократски дужд, Витал II Микеле, починал во 1172 година. Венецијанската Република пред 1200 година презела голем број на места на источниот брег на Јадранското Море, главно од комерцијални причини, затоа што пиратите што се наоѓале таму биле закана за трговијата. Дуждот веќе ги имал титулите Војводата од Далмација и Војводата од Истра. Следната стекната копнена територија, која се протегала низ езерото Гарда на запад сè до реката Ада, била познат како „Terraferma“, а била стекната делумно како одбрана од воинствените соседи, делумно за да се обезбедат алпските трговски патишта, а делумно и за да се обезбеди снабдување со пченица на копното, од која градот зависел. Во градењето на својата поморскa трговскa империја, Републиката доминирала со трговијата со сол, [15] стекнала контрола над поголемиот дел од островите во Егејското Море, вклучувајќи ги и Кипар и Крит, а станала и голема сила на Блискиот Исток. Со стандардите во тоа време, венецијанското управување со своите копнени територии било релативно напредно и граѓаните на овие градови како Бергамо, Бреша и Верона се собирале за да го одбранат суверенитетот на Венеција кога била загрозена од напаѓачи. Венеција останала тесно поврзана со Цариград, и двапати ѝ биле доделени трговски привилегии во Источното Римско Царство, преку т.н. Златен Бул или „chrysobulls“, а за возврат требала да му помага на Источното Царство да им се спротивстави на Норманите и турските упади. Во првата chrysobull Венеција ја признала должност кон Царството, но не и во втората, што го одразило падот на Византија и растот на моќта на Венеција. [16][17] Венеција станала империјална моќ по Четвртата Kрстоносна војна којашто таа ја финансирала, а со која во 1204 година го освоила Цариград и ја формирала Латинското Царство. Како резултат на тоа освојување огромното богатство од грабежот бил вратен во Венеција. Овој грабеж вклучувал позлатени бронзени коњи од [[Цариградски хиподром|Цариградскиот хиподром]] кои првично биле поставени над влезот во катедралата Свети Марко во Венеција, иако оригиналите се заменети со копии и сега се чуваат во Базиликата. По падот на Цариград, поранешната Римското Царство била поделена меѓу Латински крстоносци и Венецијанци. Венеција последователно создала сфера на влијание во Средоземјето, позната како Војводството на архипелагот, и освоениот Крит. Заземањето на Цариград, во крајна линија ќе се покаже како одлучувачки фактор за ставање крај на Византиското царство, како губењето на Анадолските предмети по Манцикерт. Иако Византијците ja вратија контролата над опустошениот град половина век подоцна, Византиското Царство била смртно ослабена и постоела само како дух пред султанот Мехмет Освојувачот да го заземе градот во 1453 година. Сместена на Јадранско Море, Венеција отсекогаш тргувала со Византиското Царство и со муслиманскиот свет. До крајот на тринаесеттиот век, Венеција била најпросперитетниот град во цела Европа. На врвот на својата моќ и богатство, таа имала 36.000 морнари кои работеле со 3.300 бродови, со што доминирале со трговијата на Средоземјето. Во ова време, венецијанските водечки семејства се натпреварувале едни со други кои ќе изградат најголеми и највеличенствени палати и ja поддржувале работата на најголемите и најталентираните уметници. Градот бил управуван од страна на Големиот Совет, кој беше составен од членови на благородни семејства од Венеција. Големиот совет ги назначувал сите јавни службеници и избрирал Сенат составен од 200 до 300 лица. Бидејќи оваа група била премногу големa за ефикасна администрација, Советот на Десетте (исто така наречен Војводскиот Совет или Signoria), контролирал поголем дел од администрацијата на градот. Еден член на големиот совет бил избиран за дуждили војвода, церемонијална глава на градот, кој вообичаено ja поседувал титулата сè до неговата смрт. Венецијанската владина структура била слична на некој начин со Rепубликанскиот систем на Стариот Рим, со избран главен извршен директор (дужд), со Собрание на благородниците слично на Сенат, и маса граѓани со ограничена политичка моќ, кои првично ja имале моќта да додели или да не го дадат своето одобрување за секој новоизбран дужд. Црквата и разни приватни имоти биле врзани за воената служба, иако немало витешко занимање во рамките на самиот град. Cavalieri di San Marco бил единствениот ред за витештвото што бил некогаш воведен во Венеција, и ниеден граѓанин не можел да прифати или да се приклучи на странски ред, без согласност на владата. Венеција останала Република во текот на својот независен период и политиката и војската биле одделени, освен во случај кога дуждотлично ja водел војската. Војната била сметана како продолжение на трговијата со други средства (раното производство на градот на голем број платеници за служење на други места, а подоцна и неговата зависност од странски платеници кога владеачката класа била преокупирана со трговија). Главен извршен директор бил [[Дужд]]от, кој теоретски ja имал својата изборна титула доживотно. Во пракса, неколку дуждови биле принудувани од олигарсите да ja отстапат титулата и да се повлечат во монашкa изолација кога се мислело дека се дискредитирани поради политички неуспех. Иако луѓето од Венеција генерално биле христијански католици, Венеција беше позната по својата ослободеност од верски фанатизам и тоа не придонело за ниту едно извршување за верски ерес во текот на борбата против реформацијата. Овоj очигледен недостаток на посветеност придонел за честите конфликти на Венеција со папата. Во овој контекст, пишувањата на англиканскиот теолог Вилија Бедел се просветлувачки. На Венеција во неколку наврати и се заканувале со забрана (интердикт) а, двапати и го претрпела тоа. Вториот, најпознат пат во 1606 година, по налог на папата Павле V. Венецијанските амбасадори испраќале дома сè уште постоечки тајни извештаи на политиката и гласините во европските судови, обезбедувајќи им фасцинантни информации на современите историчари. Новоизмислената германскa печатарска машина брзо се проширила низ цела Европа во петнаесеттиот век, и Венеција била брза да ja добие. До 1482 година Венеција била главен град за печатење во светот, а водечката личност што се занимавала со печатење бил Алдус Манутиус, кој го измислил концептот на книги со меки корици кои може да се носат во торба на велосипед. Неговите Aldine Editions вклучувале преводи на скоро сите познати грчки ракописи од тоа време. [18] === Падот === Долгиот пад на Венеција започнал во петнаесетти век, кога најпрво направил неуспешен обид да го задржи Солун против Османлиите (1423-1430). Таа, исто така испратила бродови за да помогнат да go одбрани Цариград против опсадата на Турците (1453). Откако градот паднал под власта на султанот Мехмед Втори тој и објавил војна на Венеција. Војната траела триесет години и ja чинела Венеција многу од нејзините територии на источното Средоземје. Понатаму, Кристофер Колумбо го открил Новиот Свет. Потоа Португалија нашла морски пат до Индија. Франција, Англија и Холандија ги следеле нив. Црната Смрт ja уништила Венеција во 1348 година и уште еднаш меѓу 1575 и 1577 година. [19] Во текот на три години од чума загинале околу 50.000 луѓе. [20] Во 1630 година, чумата убила една третина од 150.000 граѓани na Венеција. [21] Венеција почнала да ја губи својата позиција како центар на меѓународната трговија за време на подоцнежниот дел на ренесансата кога Португалија станала главен посредник во Европа во трговијата со Истокот, удирајќи директно по самата основа на големо богатство на Венеција, додека Франција и Шпанија се бореле за хегемонија над Италија во Италијанските војни, маргинализирајќи го своето политичко влијание. Сепак, венецијанската империја била голем извозник на земјоделски производи, и до средината на 18 век, била значителен производствен центар. == Воени и поморски работи == Од 1303 година, учењето стрелање со самострел станало задолжително во градот и граѓаните биле обучувани во групи. Како оружјата станувале поскапи и покомплексни за ракување, професионални војници биле назначувани да им помогнат во работата na трговците со бродови и како веслачи во галии. Компанијата на „Noble Bowmen“ била регрутирана во доцниот 14 век од помладата аристократија и служела во воени галии како и вооружени трговци, со привилегијата на споделување на кабината на капетанот. Иако Венеција била позната по нејзината морнарица, нејзината војска била подеднакво ефикасна. Во 13 век, повеќето од Италијанските градови веќе ангажирале платеници, но венецијанските трупи сè уште биле регрутирани од лагуната, плус феудални давачки од Далмација (многу познатiот Schiavoni ili Oltremarini) [22] и Истриа. Во време на вонредна состојба, сите мажи помеѓу седумнаесет и шеесет години биле регистрирани и нивните оружја биле прегледувани а оние кои биле повикани да се борат, всушност, биле организирани во групи од дванаесет. Регистарот од 1338 година проценил дека 30.000 Венецијански мажи биле способни да носат оружје. Како и во други Италијански градови, аристократите и другите богати мажи биле коњаници додека регрутантите од градот се бореле како пешадија. До 1450 година, повеќе од 3.000 венецијански трговски бродови беа во функција. Повеќето од овие можле да бидат претворени, кога е потребно во воени бродови или транспортни. Владата барала секој трговски брод да носи одреден број на оружје и оклоп; трговците патници исто така се очекувало да бидат вооружени и да се борат кога тоа било потребно. А резерва од некои 25 (подоцна 100) воени галии биле одржувани во Арсеналот. Робовите на галиитене постоеле во средновековна Венеција, веслачите биле од самиот град или од нејзините територии, особено Далмација. Оние од градот биле избрани со ждрепка од секоја парохија, нивните семејства биле одржувани од страна на остатоците на парохијата додека веслачите биле далеку. Должниците обично работеле и покрај своите должности веслајќи во галиите. Вештините за веслање биле поттикнувани преку трки и регати. Во почетокот на 15 век, кага нови територии na копното се прошируваа, првата постојана војска била организирана, која се состоела од condottieri на договор. Во својот сојуз со Фиренца во 1426 godina, Венеција се согласила да обезбеди 8.000 коњаници и 3.000 пешадијци во време на војна, и 3.000 и 1.000 во мирно време. Подоцна во овој век, униформите биле усвоени на кои имало црвено-бели ленти, како и значки за почит. Во текот на 15 век, венецијански копнени сили биле скоро секогаш во офанзива и се сметале како најефективни во Италија, најмногу поради традицијата на сите класи кои носеле оружје за одбрана на градот и официјално поттикнување преку општата воена обука. Командната структура во војската била различна од онаа на флотата. Според античките закони, ниеден благородник не би можел да командува со повеќе од дваесет и пет мажи (да се спречи можноста од бунт против државата од страна на приватни армии), а додека позицијата на Генерален капетан била воведена во средината на 14 век, сепак благородниците морале да одговораат пред граѓанска комисија од дваесет мудреци. Не само што биле ефикасно недеградирачка, туку оваа политика ja спасила Венеција од воените преземањата што многу други Италијански градови-држави ги дуждивувале. Градскиот комесар ja придружувал секоја војска за да внимава на работите, особено на платениците. Венецијанската воена традиција, исто така, била особено претпазлива, тие повеќе биле заинтересирани за постигнување на успех со минимални трошење на живот и пари отколку во потрага по слава. == Модерно доба == По 1100 години, Републиката ja изгуби самостојноста кога Наполеон Бонапарт ja освои Венеција на 12 мај 1797 година за време на Првата коалиција. Францускиот освојувач го заврши најфасцинантниот век од историјата на Венеција: во текот на 18 век Венеција стана можеби најлегантниот и најпрефинет град во Европа, во голема мера влијаејќи на уметноста, архитектурата и литературата. Наполеон бил сметан како ослободител од еврејската популација во градот, иако може да се тврди дека тие во Венеција живееле со помалку ограничувања. Тој ги отстранил портите на гетото и ставил крај на ограничувањата за тоа кога и каде Евреите можеле да живеат и патуваат во градот. Венеција стана австриска територија кога Наполеон го потпиша [[Договор од Кампо Формио|Договорот од Кампо Формио]] на 12 октомври 1797 година. Австријците ја презеле контролата врз градот на 18 јануари 1798 година. Бил преземен од Австрија со Договорот од Пресбург во 1805 година и стана дел од Наполеоновото Кралство Италија, но бил вратен на Австрија по поразот на Наполеон во 1814 година, и станал дел од Австриското кралство на Ломбардија-Венеција. Во 1848-1849 година еден револт повторно ја ставил Венецијанската Република под власт на Даниеле Манин. Во 1866 година, по Третата италијанскa војна за независност, Венеција, заедно со останатиот дел од Венето, станалa дел од новосоздаденото Кралството Италија. За време на Втората светска војна, историскиот град во голема мера беше надвор од напади. Единствениот забележан напад бил Операцијата Баулер (Bowler), со прецизен удар на германските поморски операции во 1945 година. Сепак, индустриските зони во Местре и Маргера и железничките пруги на Падова, Трст и Тренто биле постојано бомбардирани. [23] На 29 април 1945 година трупите на Нов Зеланд под водство на Фрејберг стигнале во Венеција и го ослободиле градот и копното, кои веќе биле во рацете на партизаните.[24] == Географија == Сестиери на Венеција: * Канареџо (Cannaregio) *  Кастел (Castellо) *  Дорсодуро (Dorsoduro) *  Свети Марко (San Marco) *  Свети Павле (San Polo) *  Света Кроче (Santa Croce) Градот е поделен во шест области или „sestiere“. Тие се Cannaregio, San Polo, Dorsoduro (вклучувајќи ги и Giudecca и Isola Sacca Fisola), Santa Croce, San Marco (вклучувајќи go San Giorgio Maggiorеи Castello (вклучувајќи ги San Pietri di Castello i Sant'Elena). Секоја област била раководена од страна на прокуратор и неговиот тим. Овие области се состоjат од парохии - првично биле седумдесет во 1033 година, но намалени се по наредба на Наполеон и сега се само триесет и осум. Парохиите датираат од пред овие области (sestieri) и биле основани во 1170 година. Другите острови на Венецијанската лагуна не се дел од сестиерите, и тие уживале голем степен на автономија во историјата. Секоја сестиере има свој систем за нумерирање на куќите. Секоја куќа има единствен број во населбата, од еден до неколку илјади, главно нумерирани од еден агол од областа до друг, но не на баш лесно разбирлив начин. На предниот дел од гондолите кои работат во градот има големо парче метал што личи на шапката на дуждот. На него имa шест засеци кои посочувaат напред и еден наназад. Секој од нив претставуваат по еден од сестиерите (оној што укажува наназад претставува Giudecca). [Се бара извор ] === Тонењето на Венеција === Зградите на Венеција се изработени на тесно поставени дрвени столбови, кои биле увезени од внатрешноста на земјата. (Под вода, во отсуство на кислород, дрвата не се распаѓаат. Се скаменуваат како резултат на постојаниот проток на богата минерална вода околу и низ неа, така што станува камена структура). Столбовите навлегуваат во помек слој од песок и кал додека да стигнат до многу поцврстиот слој на збиена глина. Поголемиот дел од дрвото за столбовите било сечено во западниот дел на Словенија, во два региона во Хрватска, Лика и Горски Котар и јужно од Црна Гора. Повеќето од овие столбови се недопрени по векови поминати под вода. Темелите се ставени на овие столбови и зградите од тули или од камен се наоѓаат над овие потпори. Зградите често се под закана од плима која доаѓа од Јадранското Море помеѓу есен и рана пролет. Пред шестотини години, венецијанците сами се штителе од копнените напади пренасочувајќи ги реките кои се влеваат во лагуната и така се осигурувале седиментот да ја пополни областа околу градот, што довело до создавање на уште подлабока лагуна. Во текот на 20-от век, кога многу артески бунари биле потопени во периферијата на лагуната за да има вода за локалната индустрија, Венеција започнала да тоне. Венецијанците сфатиле дека причината за тоа било извлекувањето на подземните води. Процесот ниa тонење бил значително забавен откако артеските бунари биле забранети во 1960-та. Сепак, градот сè уште е загрозен од се почестите ниски поплави (наречен Acqua Alta, „Висока вода“), кои достигнуваат висина од неколку сантиметри над кејовите, редовно по некои плими. Во многу стари куќи поранешните скалила користени од луѓето за да ја растоварат стоката сега се поплавени, што го прави поранешното приземје непогодно за живеење. Некои неодамнешни студии покажаа дека градот повеќе не тоне, [25][26] но ова сè уште не е утврдено, па затоа, состојбата на претпазливост не е укината. Во мај 2003 година, италијанскиот премиер Силвио Берлускони го официјализираше проектот MOSE (Modulo Sperimentale Elettromeccanico), експериментален модел за оценување на перформансот на гумените порти; идејата е да се постават серија од 79 надувани понтони низ морското дно на трите влеза до лагуната. Кога плимата и осеката се предвидува да се издигнат над 110 сантиметри, понтоните ќе се наполнат со воздух и ќе ja блокираат надојдената вода од Јадранското Море. Оваа инженерската работа треба да биде завршена до 2011 година. Во 1604 година, за да ги плати трошоците за поплавените подрачја Венеција воведе нешто што би можело да се смета за прв пример на она што на друго место станало „данок за документи“. Кога државниот приход не ги достигна очекувањата во 1608 година Венеција воведе хартија со натпис 'AQ' и втиснати инструкции за употреба за писма до службеници. Првично ова требало да биде привремен данок, но всушност останал сè до падот на Републиката во 1797 година. Кратко време по воведувањето на данокот Шпанија произведе слична хартија за поопшти даночни цели и практиката се прошири во другите земји. == Клима == Според Кепеновата класификација на климата, Венеција има влажна суптропскa клима (Cfa), со студени зими и многу топли лета. 24-часовниоt просек во јануари е 2,5&nbsp;°C (36.5&nbsp;°F), а за јули оваа бројка е 22,7&nbsp;°C (72.9&nbsp;°F). Врнежите релативно ги има рамномерно во текот на годината, и во просек се движат 801 милиметри (31.5&nbsp;in). == Стопанство == Економијата на Венеција се менувала низ историјата. Во Средниот Век и ренесансата, Венеција била главен центар за трговија и ja контролирала огромната морска империја, и станала исклучително богат европски град, водач во политичките и економските работи и центар за трговија. [28] Сето ова се сменило од 17 век кога трговската империја на Венеција била преземена од страна на други земји како што е Португалија, нејзината поморскa важност била намалена. Во 18 век, тогаш, стана главен земјоделски и индустриски извозник. Најголемиот индустриски комплекс na 18 век беше Арсеналот, и Италијанската армија сè уште го користи тоа денес (иако некој простор се користи за големи театарски и културни продукции, и убави простори за уметност). [29] Денес, економијата na Венеција главно се основа на туризмот, бродоградењето (главно правено во соседните градови Местре и Порто Маргера), услужни, трговски и индустриски извози. [28] Производството на стакло во Мурано и производството на тантела во Бурано се исто така многу важни за економијата. [28] === Туризам === Венеција е една од најважните туристички одредишта во светот, поради тоа што градот е еден од најголемите и најубавите градови на уметноста во светот. [30] Во градот доаѓаат во просек 50.000 туристи дневно (проценка od 2007 година). [31] Во 2006 година, тој беше 28. меѓународно наjпосетен град во светот, со 2.927.000 меѓународни пристигнувања таа година. [32] Туризмот е главен сектор на Венецијанската индустрија уште од 18 век, кога беше еден од главните центри за [[Голема обиколка|Големата обиколка]], поради неговиот убав градски пејзаж, уникатност и богатото музичко и уметничко културно наследство. Во 19 век, стана модерен центар за богатите и славните, кои често престојувале или вечерале во луксузните објекти како Даниели Хотелот или Кафе Флориан. Тој продолжил да биде модерен град во раниот 20 век. [30] Во 1980 година, Карневалот во Венеција беше оживеан и градот стана еден од главните центари за меѓународни конференции и фестивали, како што ее престижното Биенале во Венеција и Венецискиот филмски фестивал, кои привлекуваат посетители од целиот свет поради своите театарски, културни, филмски, уметнички и музички продукции. [30] Денес постојат голем број атракции во Венеција, како што се базиликата Свети Марко, Големиот канал и Плоштадот Свети Марко. Lido di Venezia е исто така популарна меѓународно луксузно одредиште, која привлекува илјадници глумци, критичари, познати личности и луѓе филмската индустрија. [30] Сепак, популарноста на Венеција како главно туристичко одредиште во светот предизвика неколку проблеми, вклучувајќи го и фактот дека градот може да биде многу пренатрупан на некои периоди од годината. Некои тоа го сметаат за туристичка замка, а од другите како „жив музеј“ [30] За разлика од повеќето други места во Западна Европа и во светот, Венеција стана широко позната по своите елементи на елегантна рушевина. Компетитивноста на странците што сакаат да купат дом во Венеција направи цените да се зголемат толку многу што голем број од жителите се принудени да се преселат во попристапни области како Венето и Италија, особено Местре. == Сообраќај == Венеција е изградена на архипелаг od 117 острови формирани од 177 канали во плитка лагуна, поврзани со 409 мостови. [33] Во стариот центар, каналите служат како патишта, и скоро секој вид на транспорт се изведува на вода или пеш. Во 19 век надвозникот во внатрешноста на земјата донесе железничка станица во Венеција и автомобилски надвозник и паркинзи во 20 век. Зад влезовите на северниот раб на градот, превозот во градот остана, како што беше во изминатите векови, да се изведува на вода или пеш. Венеција е една од најголемите Европски урбани зони без автомобили, единствена во Европа во тоа што е добро функционален град во 21 век без автомобили или камиони. === Водни патишта === Класичниот венецијански брод е гондолата, иако тоа сега главно се користи за туристи, или за свадби, погреби, или други церемонии. Многу гондоли се уредени со меки со кадифени седишта и Персиски килими. Помалку познато е помалото сандоло. Главните превозни средства се моторизираните автобуси на вода (vaporetti), кои се движат по редовните рути низ главните канали и меѓу островите во градовите и приватните бродови. === Јавен транспорт === Azienda Consorzio Trasporti Veneciano (ACTV) — името на јавниот транспортен систем во Венеција. Тој е комбинација од копнениот превоз со автобуси, патување низ каналот, со автобуси na вода (vaporetti). Се вкупно има 25 рути кои го поврзуваат градот. Венецијанскиот People Mover (раководен од ASM) — систем за јавен превоз сличен на фуникулер влечен од кабел и го поврзува Тронкето островот со Пјацале Рома. Водните таксисти се исто така активни. === Аеродроми === Венеција се служи со Меѓународниот аеродром Марко Поло, или Aeroporto di Venezia Marco Polo, именуван во чест на својот познат граѓанин. Аеродромот е во внатрешноста на земјата бил повторно изграден подалеку од брегот, но, водните таксисти или Alilaguna автобусите на вода до Венеција се на само седум минути пешачење од терминалите. Некои авио-компании слетуваат на аеродромот во Тревизо, na 30 километри од Венеција, како порта на Венеција. Некои едноставно ги рекламираат летовите до „Венеција“ без именување на вистинскиот аеродром освен со мали печатни букви. [34] Venecia Lido, [35] јавниот аеродром погоден за помали авиони, се наоѓа на североистокот од Lido di Venezia. Тој има 1000м тревна писта. === Возови === Во Венеција има регионални и национални возови, кои може да го поврзат градот со Рим за 3,5 часа и со Милано за 2,5 часа. Тревизо е на триесет и пет минути оддалеченост. [36] Фиренца и Падова се двете станици на кои се застанува меѓу Рим и Венеција. Станицата Санта Лусија е на неколку чекори подалеку од постојката на vaporetti. Станицата е крајна и појдовна точка на Венецијанската Симплон „Ориент експрес“ од или до Лондон Викторија и Париз. === Автомобили === Поморскиот дел на Венеција нема патишта, и e составен речиси целосно од тесни патеки а островите меѓу себе се поврзани со камени пешачки мостови, што го прави невозможен превозот на речиси сè што e со тркала. Автомобилите може да стигнат до автомобилско-автобускиот терминал преку мостоt Ponte della Liberta. Таа доаѓа од Запад од Местре. Постојат две паркиралишта кои го служат градот: Tronchetto и Piazzale Roma. Ферибродот до Лидо излегува од паркингот во Tronchetto и е потпомогнато од vaporetti и автобусите на јавниот градски превоз.   == Демографија == Во 2009 година, имало 270.098 лица кои живеат во Венеција, од кои 47,4% se мажи, а 52,6% жени. Малолетни лица (деца на возраст од 18 и помлади) имало 14,36 отсто од населението во споредба со пензионерите чиј број изнесувал 25,7 проценти. Ова се споредува со Италијанскиот просек од 18,06 проценти (малолетни) и 19,94 проценти (пензионери). Просечната возраст на жителите во Венеција е 46 во однос на италијанскиоt просек од 42. Во петте години меѓу 2002 и 2007 година, населението на Венеција се намали за 0,2 проценти, додека Италија како целина се зголеми за 3,85 проценти .[37] Но, населението во историскиот стар град се намалува во значително забрзано темпо: од околу 120.000 во 1980 година до околу 60.000 во 2009 година. [38] Почнувајќи од 2009 година, 91,14% од населението беше Италијанско. Најголемата имигрантска група дошла од другите европски нации (Романците, најголемата група: 3,26%, Јужна Азија: 1,26%, и Источна Азија: 0,9%). Венеција е претежно римско-католички град, но поради долгогодишна врска со Цариград исто така постои воочливо присуство на Православни христијани, а поради имиграцијата сега има и неколку Муслимани, Хинду и Будистички жители. Исто така има и историскa Еврејска заедница во Венеција. Венецијанското гето беше областа во која Евреите биле принудени да живеат под Венецијанската Република. Од ова име во Венецијанскиот јазик, зборот „ghetto“, што се користи и во многу јазици, е изведен. == Општинската администрација=== Поврзано: Список на градоначалници на Венеција • Име на градоначалникот: Џорџо Орсони • Датум на избори: 30 март 2010 година • партија: Демократска Партија Градскиот Совет na Венеција е составен од 45 членови. Од шесте општини na кои Венеција е поделена, пет се раководени од централно-левичарската коалиција и една од централно-десничарската коалиција. Сегашниот градоначалник на Венеција, Џорџо Орсони, беше избран во март 2010 година. Тој е исто така Assessore од 2000 do 2005 година и Канцелар на Биеналето во Венеција од 2000 до 2003 година. == Култура == Венеција била средината или одбраната локација на голем број филмови, новели, песни и други културни наводи. Градот беше особено популарна средина за неколку романи, есеи и други трудови од фантастична или реална литература. Примери за овие вклучуваат Шекспировите „Трговецот од Венеција'“ и „Отело“, Бен Џонсовиот „Volpone“, Волтеровата „Кандид“, Казановата автобиографскa „Историја на мојот живот“, Ен Рајсовиот „Плачот на небото“, и Филип Солерсовиот „Watteau во Венеција“ и многу други. Градот исто така бил сет на бројни филмови и музички спотови, како на пример Џејмс Бонд сериите Од Русија со љубов, Moonraker, Tуристот, Казино Ројал, Кетрин Хепберн во Лето, Смртта во Венеција, Фелиновата Казанова, Индијана Џонс: Последната крстоносна војна, Mалa романсa, Италијанскa работа, Лара Крофт: Томб Рајдер, Siouxsie and the Banshees „Драга Пруденс“ и на Мадона „Like a virgin“ (песна). Исто така, сериите од пет епизоди на „Доктор Ху“, „Вампири во Венеција“. Но покрај тоа, бројни видео игри, како што se Tomb Raider 2, Ninja Gaiden Sigma 2, Sonic the Hedgehog 2006 и Assassin's Creed II [40] се во Венеција во игрите. == Архитектура == Венеција има богат и разновиден архитектонски стил, најпознатiот од кои е веројатно готскиот стил. Венецијанскa Готска архитектура е термин кој e доделеn на Венецијанскa градежен стил кој комбинирал употреба на готскиот полукружен лак со Византиско и Арапското влијание. Стилот потекнува од 14 вековната Венеција, каде што на сливот на византискиот стил од Цариград се среќава со Арапското влијание од Маварска Шпанија. Градот, исто така, има неколку ренесансни и барокни згради, вклучувајќи gи Ca 'Pearo и Ca' Rezzonico. == Музика и изведувачките уметности == Градот на Венеција во Италија одиграл важна улога во развојот на музиката на Италија. Венецијанската државата т.е. средновековната Поморска Република Венеција-често била популарно нарекувана „Република на музиката“, и се вели дека еден анонимен Французин во 17 век забележал дека „Во секој дом, некој свири на музички инструмент или пее. Има музика насекаде.“[41] Во текот на 16 век, Венеција стана една од најважните музички центри на Европа, одбележана со карактеристичен стил на композиција (Венецијанската школа) и развојот на Венецијанскиот полихлорен стил од композиторите како Адријан Вилаерт, кој работел во базиликата Свети Марко. Венеција била центарот на објавување музика; Отавиано Петручи започна со издавање музика речиси веднаш откако оваа технологија беше на располагање, и неговото издавачка куќа помогна да се привлечат композитори од цела Европа, особено од Франција и Фландрија. До крајот на овој век, Венеција беше симбол на раскошот на својата музика, како што може да се види во примерот на „колосалниот стил“ на Андреја и Џовани Габриели, кој користел повеќе рефрени и инструментални групи. Венеција била исто така домот на многу познати композитори за време на периодот на барокот, како што се Антонио Вивалди, Иполито Сиера, Џовани Пики, и Џироламо Дала Каса. == Внатрешен дизајн == Венеција докажано ги произведе најуникатните и најпрефинети Рококо дизајни. Во тоа време, Венеција беше во состојба на неволја. Ја изгуби голем дел од својата поморска власт, и заостануваше зад своите конкуренти од политичко значење и општеството стана декадентно, со благородниците што ги трошеa своите пари во коцкање и забавување. Но, без сомнение, Венеција остана главниот моден град на Италија, и беше сериозен конкурент на Париз во однос на богатство, архитектура, луксуз, вкус, префинетост, трговија, декорација, стил и дизајн. [42] Венецијанскиот Рококо беше добро познат по тоа што бил богат и раскошен, со многу екстраваганти дизајни. Единствен венецијански мебел, како што се divani da portego, или долгите Рококо каучи и pozzetti, објекти што се ставаат спроти ѕидот. Венецијанските спални обично беа раскошни и големи, со богати дамаскни, кадифени и свилени драпери и завеси, прекрасно изрезбани Рококо кревети со статуи од цвеќиња и ангели. [42] Венеција беше особено позната по нејзините убави огледала, кои останаа меѓу најдобрите во Европа. Лустерите обично беа многу шарени, направени од Мурано стакло за да изгледаат поживи и да се издвојуваат од другите, и исто така беа користени скапоцени камења и материјали од странство, бидејќи Венеција уште ја поседуваше големата трговска империја. Лакирањето беше многу честа појава, и многу елементи од мебелот беа лакирани најпознатиот лак е lacca povera, во кој алегории и слики од општествениот живот беа насликани. Лакирањето и Шинуазри (предмети со Кинески мотиви) беа особено чести во бироата и кабинетите. [43] == Мода и шопинг == Во 14 век, многу млади венецијански мажи почнаa da носат тесно, затегнати шарени чорапи, а дизајните укажуваа на Compagnie della Calza ("Trouser Club") на кои им припаѓале. Венецијанскиот Сенат ги усвои сумптуарните закони, но овие едвај резултираа со промена во модата, со цел да се заобиколи законот. Досадните облеки се носеa над оние шарените кои тогаш биле правени за да ги покажат скриените бои што резултирало со широкото движење на машката "slashed" мода во 15 век. Денес, Венеција е исто така еден од главните модни и шопинг центри во Италија, не толку важен како Милано, Фиренца, или Рим, но еднаков со Торино, Виченца, Наполи и Џенова. Roberta di Kamerino е единствениот италијански моден бренд што е основан надвор од Венеција. [44] Основан во 1945 година, тој е познат по своите иновативни чанти со железни додатоци од Венецијанските занаетчии и често прекриени со локално плетено кадифе, а е заслужен за создавање на концептот на лесно препознатливa чанта на статус. [44] Многу од модните бутици и продавници за накит во градот се наоѓаat на мостот „[[Ријалто (мост)|Ријалто]]“ и плоштадот Свети Марко. Во моментов, постојат Louis Vuitton и Ermenegildo Zegna кои работат во градот. == Кујна == Топлото чоколадо беше популарен пијалак во Венеција во текот на седумдесеттите и осумдесеттите. Венецијанската кујна е карактеристична по морската храна, но исто така вклучува и градинарски производи од островите на лагуната, ориз од внатрешноста, дивеч и качамак. Венеција ги комбинира локалните традиции со влијанија кои доаѓаат од илјадагодишните деловни контакти. Тие вклучуваат sarde in saor, сардини маринирани со цел да се зачуваат при долги патувања; risi е bisi, ориз и грашок; fegato alla veneziana, црн дроб на Венецијански начин; рижото со сипа; cicchetti - слично на предјадењата; antipasti- мезе и prosecco, пенливо слатко вино. Покрај тоа, Венеција е симбол za bisàto (маринирана јагула), за златните, овално формирани колачиња наречени baicoli, и za различни видови на слатки како што се: pan del Pescatore (лебот на рибарот); колачи со бадеми,ф'стаци; колачиња со пржен Венецијански крем или bussolai (бисквити и мали лепчиња направени во форма на буквата „С“ или во форма на прстен) од островот Burano; crostoli или galani; fregolotta (ровка торта со бадеми); млечен пудинг наречен rosada и колачиња од жолт гриз наречен zaléti. == Јазик == Венецијанската или регионалната форма венетски е романски јазик, мајчин јазик на околу два милиона жители, [45] претежно во Венеција, но, исто така, во регионот Венето во Италија, каде што од пет милиони жители речиси сите може да го разберат. Toj се зборува понекогаш и надвор од Венето и е често добро разбран надвор од него, во Трентино, Фриули, Јулиска краина, Истра и некои градови од Далмација, област со шест до седум милиони луѓе. Јазикот уживал значителен престиж во деновите на Венецијанската Република, кога и го стекнал статусот на language franka во Средоземното Море. == Литература == Венеција долго време беше извор на инспирација за авторите, поетите и драмските писатели, како и во првите редови на техничкиот развој на печатарството и издаваштвото. Дваjca од најпознатите венецијански писатели беа Марко Поло во средниот век и подоцна Џакомо Казанова. Поло (1254-1324) бил трговец, патувал до Ориентот. Неговата серија на книги, пишани заедно со Рустикело да Писа (Rustichello da Pissa), насловена како „Il Milione“ дала важни сознанија за земјиштата источно од Европа, за земјите на Блискиот Исток, до Кина, Јапонија и Русија. Џакомо Казанова (1725-1798) беше плоден писател и познат авантурист, кој е најдобро запаметен по неговата автобиографија, Histoire De Ma Vie (Приказна на мојот живот), која го поврзува неговиот бурен начин на живот со градот Венеција. Венецијанскита драматурзи ja следеле старата италијанскa театарска традиција на Commedia dell'Arte. Рузанте (1502-1542) и Карло Голдони (1707-1793) го користеa Венецијанскиот дијалект во нивните комедии. Венеција исто така има инспирирано писатели од странство. Шекспир ги постави „Отело“ и „Tрговецот од Венеција“ во градот. Томас Ман е автор на романот „Смртта во Венеција“, објавен во 1912 година. Венеција беше инспирација за поезијата на Езра Паунд, кој го напиша своето прво книжевно дело во градот. Паунд починал во 1972 година и неговите останки се закопани во гробиштата na Венецискиот остров Св. Михаил. Францускиот писател Филип Соле поголемиот дел од својот живот го поминал во Венеција и објавил „Речник за љубовниците на Венеција“ во 2004 година. Уго Фосколо (1778-1827) роден во Занте, остров кој во тоа време и припаѓал на Венецијанската Република, исто така беше познат поет и револуционер кој сакал да види слободна република основана во Венеција, по падот на Наполеон. Венеција е исто така, поврзана со техничките аспекти на пишувањето. Градот беше локација за една од најраните преси за печатење на Италија, основани од Алдус Манутиус (1449-1515). [Уреди] Од овој почеток, Венеција се развивала како важен печатарски центар, па дури и до 18 век била одговорна за печатење na половина објавени книги во Италија. [се бара извор] == Уметност и печатење == Венеција, особено за време на средниот век, ренесансата и барокот, беше голем центар на уметноста и разви уникатен стил познат како Венецијанскa школа. Во средниот век и ренесансата, Венеција, заедно со Фиренца и Рим, стана еден од најважните центри на уметноста во Европа, и бројни богати Венецијанци станаa покровители на уметноста. Венеција во тоа време беше богата и просперитетна Поморска Република, која го контролираше пространото море и трговската империја. [46] До крајот на 15 век, Венеција стана Европскиот главен град на печатењето, и беше еден од првите градови во Италија (после Рим и Субијако) да има печатарска преса, по оние во Германија, кои имаат 417 печатари од 1500 година. Најважната печатница беше Алдин прес на Алдус Манутиус, која во 1499 година ja отпечати Hypnerotomachia Poliphili, која се смета за најубавата книга на ренесансата, и воспостави модерна интерпункција, формат на страницата и накосени букви, и првото печатено дело на Аристотел. Во шеснаесеттиот век Венецијанското сликарство беше развиено преку влијанијата на Падуанската школа и Антонело да Месина, кој ја воведе техника сликање со мрсни бои на браѓата Ван Ејк. Тоа се одликува со скали на топли бои и живописната употребa на боja. Раните учители биле семејствата Белини и Виварини, следени од Џорџоне и Титиан, потоа Тинторето и Веронесе. Во почетокот на 16 век, исто така, имаше соперништво за тоа дали Венецијанското сликарствто треба да употребува disegno или colorito. [47] Платното за слики потекнува од Венеција за време на раната ренесанса. Овие рани платна беа генерално груби. Во осумнаесеттиот век Венецијанското сликарство дуждивеа ренесанса, поради Тиеполовото декоративно сликарство и панорамите на Каналето и Гварди. == Стакло == Венеција е позната по својата работа со украсено стакло, познато како Венецијанско стакло. Тоа е светски прочуено поради тоа што е шарено и вешто направено. Многу од важните одлики на овие предмети биле развиени до 13 век. Кон крајот на овој век, центарот на Венецијанската индустрија за стакло се пресели во Мурано. Византиските занаетчии одиграа важна улога во развојот на Венецијанското стакло, уметничка дорма по која градот е познат. Кога Цариград бил освоен во Четвртата крстоносна војна во 1204 година, некои побегнати занаетчии дојдоа во Венеција. Ова се случи повторно, кога Отоманците го зазедоa Цариград во 1453 година, кои ја снабдија Венеција со уште повеќе работници со стакло. До шестнаесеттиот век, Венецијанските мајстори добиja уште поголема контрола над бојата и транспарентноста на нивното стакло, и совладале неколку декоративни техники. И покрај напорите да се задржат Венецијанските техники за изработка на стакло во Венеција, тие станаа познати на друго место, и Венецијанскиот стил на производство на стакло беше употребуван и во други Италијански градови и други земји од Европа. Некои од најважните трговски марки стакло во светот денес сè уште се произведуваат во историските фабрики за стакло во Мурано. Тие се: Венини, Баровиер & Тосо, Поли, Милеветри, Сегусо.[48] Баровиер & Тосо се смета за една од 100те најстари компании во светот, формирана во 1295 година. Еден од најпознатите видови на Венецијански стакла се направени во Мурано, познати како Мурано стакло, којшто е познат производ од Венецијанскиот остров Мурано со векови. Ситуиран надвор од брегот на Венеција, Италија, Мурано беше комерцијално пристаниште уште во 7 век. До крајот на 10 век стана добро познат град на трговијата. Денес Мурано е одредиште за туристи и љубители на накит и уметност. == Фестивали == Карневалот во Венеција се одржува секоја година и почнува околу две недели пред Чиста среда и завршува на Мрсниот вторник. Карневалот е тесно поврзан со венецијанските маски. Венециското биенале е еден од најзначајните настани во уметничкиот календар. За време на 1893 година управуван од градоначалникот на Венеција, Рикардо Селватико, Венецијанскиот Градски Совет усвои регулатива и на 19 април да се постави Esposizione biennale artistica nazionale (Биенале на Италијанската уметност), и да биде свечено отворено на 22 април 1895 година. [49] По дејствијата за време на Втората светска војна, активностите на Биеналето беа прекинати во септември 1942 година, но продолжиja во 1948 година. [50] На филмскиот фестивал во Венеција (италијански Mostra Internazionale d'Arte Cinematografica di Venezia) — најстариот филмски фестивал во светот. Основан од страна на Грофот Џузепе Волпи ди Мисурата во 1932 година како „Esposizione Internazionale d'Arte Cinematografica“, фестивалот оттогаш се одржува секоја година кон крајот на август или почетокот на септември на островот Лидо, Венеција, Италија. Проекциите се одвиваат во историскиот плоштад Palazzo del Cinema на Lungomare Marconi. Тоа е еден од најпрестижните светски фестивали и е дел од Венециското Биенале. == Разни податоци == * [[патрон (светител)|Патрон]] на градот е [[Свети Марко]]. * Венеција е позната и по нејзиниот [[Карневал на Венеција|карневал]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.visitvenice.co.uk/venice-carnival.html |title=www.visitvenice.co.uk |accessdate=2006-07-03 |archive-date=2010-06-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100610062314/http://www.visitvenice.co.uk/venice-carnival.html |url-status=dead }}</ref> * Венеција и лагуната се сметаат за [[Светско наследство]] според [[УНЕСКО]]. === Странски зборови со потекло од Венеција === * ''arsenal'', ''ciao'', ''ghetto'', ''gondola'', ''lazaret'', ''lagoon'', ''lido'', ''Montenegro'' * „[[Венецуела]]“ значи „мала Венеција“. == Галерија == <center> <gallery> Слика:Венеција_јули_2008.JPG|<center>Канал Гранде - Венеција Слика:Гондоли_во_Венеција.jpg|<center>[[Гондола|Гондоли]] во Венеција - [[симбол]] на градот Слика:Ponte_di_Rialto_2008.JPG|<center>Поглед од мостот „[[Ријалто (мост)|Ријалто]]“ во Венеција Слика:Камбанарија_во_Венеција.jpg|<center>[[Камбанарија]]та на плоштадот Св.Марко Слика:Венецијански_канал.jpg|<center>Венецијански канал Слика:Венеција_канали_2008.JPG|<center>Канал во Венеција Слика:Палата_во_Венеција_2008.JPG|<center>Палата во Венеција Слика:Венеција_архитектура_2008.JPG|<center>Венецијанска [[архитектура]] Слика:Венеција_2008.JPG|<center>Пристаниште во Венеција Слика:Ponte di Rialto Venice 1.jpg|<center>Поглед на мостот Ријалто Слика:Venice_-_St Marko.jpg|<center>Поглед на плоштадот Свети Марко и Дуждовата Палата Слика:Венецијански_маски_2008.JPG|<center>Венецијански маски </gallery> </center> ==Венеција како тема во уметноста и во популарната култура== Венеција се јавува како тема и инспирација во бројни дела од [[уметност]]а и [[Популарна култура|популарната култура]], како: * „Пиза и Венеција“ — кус расказ на австрискиот писател [[Томас Берхнард]] од 1978 година.<ref>Томас Бернхард, ''Имитатор на гласови''. Скопје: Темплум, 2008, стр. 17.</ref> * „Венецијанско утро“ — песна на германскиот поет [[Рајнер Марија Рилке]].<ref>Рајнер Марија Рилке, ''Искуство тишине''. Београд: Paideia, 2014, стр. 62.</ref> * „Доцна есен во Венеција“ — песна на Рајнер Марија Рилке.<ref>Рајнер Марија Рилке, ''Искуство тишине''. Београд: Paideia, 2014, стр. 98.</ref> * „[[Венецијански епиграми]]“ — дело на [[Јохан Волфганг Гете]].<ref>Johan Volfgang Gete, ''Pesme''. Beograd: Rad, 1964, стр. 85-87.</ref> * „[[Смрт во Венеција]]“ - [[роман]] на германскиот писател [[Томас Ман]]. * „Јадранско Море, Венеција“ — расказ на рускиот писател [[Едвард Лимонов|Едуард Лимонов]].<ref>Едуард Лимонов, ''Девојка-ѕвер!''. Скопје: Темплум, 2007, стр. 85-89.</ref> * „Ноќите во Венеција“ (англиски: ''Nights In Venice'') — песна на амвстралиската [[панк-рок]] група [[Сеинтс]] (''The Saints'') од 1977 година.<ref>[https://www.discogs.com/master/62419-The-Saints-Im-Stranded Discogs, The Saints (2) – (I'm) Stranded (пристапено на 3.3.2024)]</ref> Во својот расказ „[[Стаклениот лиценцијат]]“, [[Сервантес]] вели дека, кога не била откриена [[Америка]], не постоел град кој е сличен на Венеција, а единствено [[Град Мексико|Мексико]] може да ѝ се спротивстави. Притоа, тој вели дека целата Венеција и сите нејзини делови се достојни на славата што се шири за неа низ светот.<ref>Miguel Servantes, ''Uzorne priče''. Beograd: Rad, 1963, стр. 112.</ref> == Занимливости == * Венеција ризикува да стане град-музеј имајќи го предвид фактот дека водата околу нејзе врши корозија на темелите на куќите. Исто така нејзини големи непријатели се и отпадните води на фабриките во [[Порто Маргера]], загадената вода на [[лагуна]]та која предизвикува смрт кај илјадници риби, размножувањето на алги и инсекти и деградацијата на животната средина воопшто. Да се спаси Венеција е целта на многу институции и здруженија од целиот свет. == Познати личности од Венеција == * [[Џовани Белини]] ([[1432]] - [[1516]]) * [[Антонио Вивалди]] ([[1678]] - [[1741]]) * [[Карло Голдони]] ([[1707]] - [[1793]]) == Надворешни врски == * [http://www.compart-multimedia.com/virtuale/us/venice_italy/venice_travel.htm Venice, Italy in Virtual Reality] Виртуелна прошетка низ градот од ренесансата. * [http://www.rioba.it Venice: A bridge a street] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200902163833/http://www.rioba.it/ |date=2020-09-02 }} - Венеција на венецијанците {{Commons|1=Venezia}} {{Италија-гео-никулец}} * [http://en.wikipedia.org/wiki/Venezia#External_links] == Наводи == {{наводи}} {{Градови во Италија}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Венеција| ]] [[Категорија:Градови во Италија]] [[Категорија:Градови во Венето]] [[Категорија:Населени места основани во 5 век]] r0iule14zxz3tkn5at2gbqc7c2mbg8c 5567565 5567564 2026-05-31T05:15:37Z Bjankuloski06 332 5567565 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune | official_name = Венеција | native_name = {{јаз|it|Venezia}}<br />{{јаз|vec|Venesia}} | image_skyline = Collage Venezia.jpg | image_alt = | image_caption = Колаж од Венеција: во горниот лев агол е плоштадот Свети Марко, проследен со поглед на градот, на Големиот канал, и внатрешноста на La Fenice и, конечно Островот na San Giorgio Magiore | image_flag =|15px | image_shield = CoA Città di Venezia.png|10px | shield_size = 85px | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | latd = 45 |latm = 26 |lats = 15 |latNS = N | longd = 12 |longm = 20 |longs = 9 |longEW = E | coordinates_type = region:IT-VX_type:city(270000) | coordinates_display = title | coordinates_footnotes = | region = [[Венето]] | province = [[Венеција (покраина)|Венеција]] (VE) | frazioni = Chirignago, Favaro Veneto, [[Mestre]], [[Marghera]], [[Murano]], [[Burano]], [[Giudecca]], [[Lido di Venezia|Lido]], Zelarino | mayor = Луиджи Бруниаро | area_footnotes = | area_total_km2 = 414.57 | population_footnotes = | population_total = 270660 | population_as_of = 2009-04-30 | pop_density_footnotes = | population_demonym = Venetians | elevation_footnotes = | elevation_m = 0 | twin1 = | twin1_country = | saint = [[Апостол Марко]] | day = 25 април | postal_code = 30100 | area_code = 041 | website = {{Official website|http://www.comune.venezia.it/}} | footnotes = }} [[Податотека:Venezia dot.png|мини|200px|Местоположба на Венеција во [[Италија]]]] '''Венеција''' ({{langx|it|Venezia}}, {{langx|vec|Venesia}}; старо словенско име: '''Млеци''') — главен град на регионот [[Венето]] и [[Венеција (покраина)|покраината Венеција]] во североисточна [[Италија]]. Изградена е на 118 мали острови во устието на реката [[Бренте]] во [[Венецијански Залив|Венецијанскиот Залив]]. Позната е и како „град на [[канал]]ите“. Повеќе од илјада години Венеција била главен град на [[Венецијанска Република|Венецијанската Република]]. Градот бил основан во [[569]] година кога група бегалци, за да се спасат од инвазијата на [[Лонгобарди]]те, се населиле во крајбрежната област. До градот има и железничка пруга и автопат преку големиот „лагунски мост“. На островот [[Лидо]] се наоѓа и аеродромот „Марко Поло“. Венеција има над 170 канали по кои пловат [[Гондола|гондоли]], [[Чамец|чамци]], мали [[пароброд]]и и моторни [[Брод (пловило)|брод]]ови. Најголем е [[Голем канал (Венеција)|Големиот канал]] на кој се наоѓа познатиот мост „[[Ријалто (мост)|Ријалто]]“, а околу 380 помали и поголеми мостови служат за премин преку [[канал]]от. Венеција има многу познати архитектонски и уметнички споменици: [[Дуждова палата]], [[Свети Марко (Венеција)|црквата Свети Марко]] и деведесет други цркви, богати музеи, уметнички галерии, познатата академија на уметностите, [[опсерваторија]] и други научни и културни установи. Во неа се одржуваат и познатиот [[Венецијански филмски фестивал]], Биеналето, Тетарскиот фестивал. Позната е и по изработката на предмети од [[стакло]] (потекнува од островот Мурано), [[чипка]], [[сребро]], [[злато]], [[кожа]]. Во предградијата на Венеција се наоѓа индустриска зона, а во близина се многубројните плажи, од кои најпозната е [[Лидо]]. Најзначајните економски средства на градот произлегуваат од [[туризам|туризмот]], додека другите производствени активности се префрлени на копно, во блиските центри како [[Местре]] и [[Маргера]]. Од оваа причина многу изворни жители на Венеција се преселуваат а прекрасните венецијански палати се напуштаат и се употребуваат во туристички цели. {{Светско наследство |Name = Венеција и нејзината лагуна |Image = [[Податотека:Rialto Bridge Grand Canal.jpg|225px|Venice in spring, with the Rialto Bridge in the background.]] |State Party = Италија |Type = Културно |Criteria = i, ii, iii, iv, v, vi |ID = 394 |Region = [[Список на светско наследство во Европа|Европа и Северна Америка]] |Year = 1987 |Session = 11th |Link = http://whc.unesco.org/en/list/394 }} ''Венеција'' (италијански: ''Venezia'', венециски: ''Venexia''] е град во северна Италија познат по туризмот и индустријата, и е главен град на регионот Венето, со население од околу 270.660 (според извршениот попис na 30 Април 2009 година). Заедно со Падова и Тревизо, градот е вклучен во областа Падуа-Тревизо-Венеција (PATREVE) (1.600.000 жители). Името потекнува од древните народи Венети кои го населиле регионот во 10 век п.н.е. Градот историски бил главен град на Венецијанската Република. Венеција е позната и како „Lа Dominante“, „Serenisima“, „Кралица на Јадранот“, „Градот на водата“, „Град на маски“, „Градот на мостови“ и „Ловечки град„ и “Град на канали“. Лујџи Барцини, пишувајќи за „Њујорк Tајмс“, го опишал како „несомнено најубавиот град изграден од страна на човекот“ [3] Венеција исто така е опишана од страна на Тајмс Онлајн како еден од најромантичните градови во Европа [4]. Градот се протега преку 117 мали острови во мочурливата Венецијанскa лагуна долж Јадранското Море во североисточниот дел на Италија. Лагуната од солена вода се протега по должината на брегот помеѓу утоките на реките [[По]] (југ) и [[Пијава]] (север). Населението кое е проценето на 272.000 жители go вклучува и населението на целата општина Венеција; околу 60.000 [5] во историскиот град на Венеција (Centro storico);176.000 во Тераферма (на копното), претежно во големте frazioni на Местре и Маргера; а 31.000 живеат на другите острови во лагуната. Република Венеција беше главна поморскa моќ за време на средниот век и ренесансата, и место за одмор на крстоносните војни и Битката кај Лепанто, како и многу важен центар за трговија (особено на свилa, жито и трговија со зачини) и уметност од 13 век до крајот на 17 век. Ова ja направило Венеција богат град во текот на поголемиот дел од својата историја. [6] Тој исто така е познат по своите неколку значајни уметнички движења, особено периодот na ренесансата. Венеција има одиграно значајна улога во историјата на симфониската и оперската музика, и тоа е родното место на Антонио Вивалди. == Историја == === Потекло === Иако не постојат историски записи, кои се занимаваат директно со мрачните и периферни [7] потеклa на Венеција, традицијата и достапните докази направиле неколку историчари да се согласат дека првичното население на Венеција било составено од бегалци од римските градови во близина на Венеција, како што се Падова, Акилеја, Тревизо, Алтино и „Конкордија“ (модерен Портогруаро) и од незаштитените села, кои бегале од последователните бранови на Германските инвазии и Хуните. [8] Некои подоцнежни извори од Рим go откриваат постоењето на рибарите на островите во првите мочурливи лагуни. Тие биле нарекувани како incolae lacunae („жители на лагуната“). Традиционалното основање е идентификувано со посветата на првата црква, онаа во Сан Џакомо на островчето Ривоалто, за која се вели дека била на удар пладнето на 25 март 421 година. [9] [10] Последниот и најтрајниот пробив во северниот дел на италијанскиот полуостров беше оној на Ломбардите во 568 година, правејќи го Источното Римско Царство, мал појас на брегот на река Венето, и главните административни и верски субјекти биле префрлени на остатокот од територијата, сконцентрирана во Егзархијата Равена, локалниот претставник на императорот на Истокот. Венецијанската традиција на помош од островјаните за [[Велизар]] била пренесувана во раната историја за да се објасни главната теоретскa поврзаност со Равена, а со источниот император. Нови пристаништа биле изградени, вклучувајќи ги и оние во Маламоко и Торцело во венецијанската лагуна. На turbioni maiores, најраниот владејачки централен комитет на островите во Лагуна, датира од 568 век [11] Венецијанците му понудиле азил на егзархот Павле, кој беше во бегство од кралот на Ломбардите Лијутпранд [12]. Византиската доминација на централна и северна Италија, во голема мера била елиминирана од страна на освојувањата на Егзархијата Равена во 751 година од Ајстулф. Во овој период, седиштето на локалниот Византиски гувернер ( „водачот“, подоцна „дужд“) било сместено во Маламоко. Некаде во првите децении на осмиот век, луѓето од лагуната го избраa нивниот прв водач Урсус, кој беше одобрен од страна на Византија и и му биле дадени титулите хипат и дужд. [13] Тој бил првиот историски дужд на Венеција. Во 775-76 година, беше отворено епископското седиште на Оливоло (Хелиполис). За време на владеењето на војводата Ањело Партичиако (811-827) војводското седиште било преместено од Маламоко до високозаштитениот „Ријалто“, сегашната локација на Венеција. Манастирот Свети Захариј и првата војводскa палата и базилика на Свети Марко, како и градските ѕидини помеѓу Оливолои Ријалто подоцна биле изградени тука. Крилести лавови кои може да се видат во Венеција се симбол за Свети Марко. Во 810 година, договорот меѓу Карло Велики и Никифор ja признаa Венеција како Византиска територија и ги признаa трговските права на градот долж јадранскиот брег, каде што Карло претходно му наредил папата да ги протера Венецијанците од Пентаполис. [14] Во 828 година, престижот на новиот град беше покренат од добивањето на моштите на Свети Марко евангелистот, од Александрија, кои беа сместени во новата базилика. Патријархалното место исто така беше преместено во Ријалто. Како што заедницата продолжила да се развива и како што Византиската власт слабеела, тоа довело до раст на автономијата и на крај до независност. === Експанзија === Од деветтиот до дванаесеттиот век Венеција се разви во град-држава (италијански thalassocracy или Repubblica Marinara, а другите три се Џенова, Пиза и Амалфи). Нејзината стратешка позиција на чело на Јадранот ја направи венецијанската поморскa и комерцијална моќ речиси неранливa. Со елиминација на пиратите долж Далматинскиот брег, градот станал напреден трговски центар меѓу Западна Европа и останатиот дел од светот (особено Византиското Царство и Исламскиот свет). Во 12 век беа поставени основите на власта на Венеција: венецијанскиот Арсенал бил во изградба во 1104 година; последниот автократски дужд, Витал II Микеле, починал во 1172 година. Венецијанската Република пред 1200 година презела голем број на места на источниот брег на Јадранското Море, главно од комерцијални причини, затоа што пиратите што се наоѓале таму биле закана за трговијата. Дуждот веќе ги имал титулите Војводата од Далмација и Војводата од Истра. Следната стекната копнена територија, која се протегала низ езерото Гарда на запад сè до реката Ада, била познат како „Terraferma“, а била стекната делумно како одбрана од воинствените соседи, делумно за да се обезбедат алпските трговски патишта, а делумно и за да се обезбеди снабдување со пченица на копното, од која градот зависел. Во градењето на својата поморскa трговскa империја, Републиката доминирала со трговијата со сол, [15] стекнала контрола над поголемиот дел од островите во Егејското Море, вклучувајќи ги и Кипар и Крит, а станала и голема сила на Блискиот Исток. Со стандардите во тоа време, венецијанското управување со своите копнени територии било релативно напредно и граѓаните на овие градови како Бергамо, Бреша и Верона се собирале за да го одбранат суверенитетот на Венеција кога била загрозена од напаѓачи. Венеција останала тесно поврзана со Цариград, и двапати ѝ биле доделени трговски привилегии во Источното Римско Царство, преку т.н. Златен Бул или „chrysobulls“, а за возврат требала да му помага на Источното Царство да им се спротивстави на Норманите и турските упади. Во првата chrysobull Венеција ја признала должност кон Царството, но не и во втората, што го одразило падот на Византија и растот на моќта на Венеција. [16][17] Венеција станала империјална моќ по Четвртата Kрстоносна војна којашто таа ја финансирала, а со која во 1204 година го освоила Цариград и ја формирала Латинското Царство. Како резултат на тоа освојување огромното богатство од грабежот бил вратен во Венеција. Овој грабеж вклучувал позлатени бронзени коњи од [[Цариградски хиподром|Цариградскиот хиподром]] кои првично биле поставени над влезот во катедралата Свети Марко во Венеција, иако оригиналите се заменети со копии и сега се чуваат во Базиликата. По падот на Цариград, поранешната Римското Царство била поделена меѓу Латински крстоносци и Венецијанци. Венеција последователно создала сфера на влијание во Средоземјето, позната како Војводството на архипелагот, и освоениот Крит. Заземањето на Цариград, во крајна линија ќе се покаже како одлучувачки фактор за ставање крај на Византиското царство, како губењето на Анадолските предмети по Манцикерт. Иако Византијците ja вратија контролата над опустошениот град половина век подоцна, Византиското Царство била смртно ослабена и постоела само како дух пред султанот Мехмет Освојувачот да го заземе градот во 1453 година. Сместена на Јадранско Море, Венеција отсекогаш тргувала со Византиското Царство и со муслиманскиот свет. До крајот на тринаесеттиот век, Венеција била најпросперитетниот град во цела Европа. На врвот на својата моќ и богатство, таа имала 36.000 морнари кои работеле со 3.300 бродови, со што доминирале со трговијата на Средоземјето. Во ова време, венецијанските водечки семејства се натпреварувале едни со други кои ќе изградат најголеми и највеличенствени палати и ja поддржувале работата на најголемите и најталентираните уметници. Градот бил управуван од страна на Големиот Совет, кој беше составен од членови на благородни семејства од Венеција. Големиот совет ги назначувал сите јавни службеници и избрирал Сенат составен од 200 до 300 лица. Бидејќи оваа група била премногу големa за ефикасна администрација, Советот на Десетте (исто така наречен Војводскиот Совет или Signoria), контролирал поголем дел од администрацијата на градот. Еден член на големиот совет бил избиран за дуждили војвода, церемонијална глава на градот, кој вообичаено ja поседувал титулата сè до неговата смрт. Венецијанската владина структура била слична на некој начин со Rепубликанскиот систем на Стариот Рим, со избран главен извршен директор (дужд), со Собрание на благородниците слично на Сенат, и маса граѓани со ограничена политичка моќ, кои првично ja имале моќта да додели или да не го дадат своето одобрување за секој новоизбран дужд. Црквата и разни приватни имоти биле врзани за воената служба, иако немало витешко занимање во рамките на самиот град. Cavalieri di San Marco бил единствениот ред за витештвото што бил некогаш воведен во Венеција, и ниеден граѓанин не можел да прифати или да се приклучи на странски ред, без согласност на владата. Венеција останала Република во текот на својот независен период и политиката и војската биле одделени, освен во случај кога дуждотлично ja водел војската. Војната била сметана како продолжение на трговијата со други средства (раното производство на градот на голем број платеници за служење на други места, а подоцна и неговата зависност од странски платеници кога владеачката класа била преокупирана со трговија). Главен извршен директор бил [[Дужд]]от, кој теоретски ja имал својата изборна титула доживотно. Во пракса, неколку дуждови биле принудувани од олигарсите да ja отстапат титулата и да се повлечат во монашкa изолација кога се мислело дека се дискредитирани поради политички неуспех. Иако луѓето од Венеција генерално биле христијански католици, Венеција беше позната по својата ослободеност од верски фанатизам и тоа не придонело за ниту едно извршување за верски ерес во текот на борбата против реформацијата. Овоj очигледен недостаток на посветеност придонел за честите конфликти на Венеција со папата. Во овој контекст, пишувањата на англиканскиот теолог Вилија Бедел се просветлувачки. На Венеција во неколку наврати и се заканувале со забрана (интердикт) а, двапати и го претрпела тоа. Вториот, најпознат пат во 1606 година, по налог на папата Павле V. Венецијанските амбасадори испраќале дома сè уште постоечки тајни извештаи на политиката и гласините во европските судови, обезбедувајќи им фасцинантни информации на современите историчари. Новоизмислената германскa печатарска машина брзо се проширила низ цела Европа во петнаесеттиот век, и Венеција била брза да ja добие. До 1482 година Венеција била главен град за печатење во светот, а водечката личност што се занимавала со печатење бил Алдус Манутиус, кој го измислил концептот на книги со меки корици кои може да се носат во торба на велосипед. Неговите Aldine Editions вклучувале преводи на скоро сите познати грчки ракописи од тоа време. [18] === Падот === Долгиот пад на Венеција започнал во петнаесетти век, кога најпрво направил неуспешен обид да го задржи Солун против Османлиите (1423-1430). Таа, исто така испратила бродови за да помогнат да go одбрани Цариград против опсадата на Турците (1453). Откако градот паднал под власта на султанот Мехмед Втори тој и објавил војна на Венеција. Војната траела триесет години и ja чинела Венеција многу од нејзините територии на источното Средоземје. Понатаму, Кристофер Колумбо го открил Новиот Свет. Потоа Португалија нашла морски пат до Индија. Франција, Англија и Холандија ги следеле нив. Црната Смрт ja уништила Венеција во 1348 година и уште еднаш меѓу 1575 и 1577 година. [19] Во текот на три години од чума загинале околу 50.000 луѓе. [20] Во 1630 година, чумата убила една третина од 150.000 граѓани na Венеција. [21] Венеција почнала да ја губи својата позиција како центар на меѓународната трговија за време на подоцнежниот дел на ренесансата кога Португалија станала главен посредник во Европа во трговијата со Истокот, удирајќи директно по самата основа на големо богатство на Венеција, додека Франција и Шпанија се бореле за хегемонија над Италија во Италијанските војни, маргинализирајќи го своето политичко влијание. Сепак, венецијанската империја била голем извозник на земјоделски производи, и до средината на 18 век, била значителен производствен центар. == Воени и поморски работи == Од 1303 година, учењето стрелање со самострел станало задолжително во градот и граѓаните биле обучувани во групи. Како оружјата станувале поскапи и покомплексни за ракување, професионални војници биле назначувани да им помогнат во работата na трговците со бродови и како веслачи во галии. Компанијата на „Noble Bowmen“ била регрутирана во доцниот 14 век од помладата аристократија и служела во воени галии како и вооружени трговци, со привилегијата на споделување на кабината на капетанот. Иако Венеција била позната по нејзината морнарица, нејзината војска била подеднакво ефикасна. Во 13 век, повеќето од Италијанските градови веќе ангажирале платеници, но венецијанските трупи сè уште биле регрутирани од лагуната, плус феудални давачки од Далмација (многу познатiот Schiavoni ili Oltremarini) [22] и Истриа. Во време на вонредна состојба, сите мажи помеѓу седумнаесет и шеесет години биле регистрирани и нивните оружја биле прегледувани а оние кои биле повикани да се борат, всушност, биле организирани во групи од дванаесет. Регистарот од 1338 година проценил дека 30.000 Венецијански мажи биле способни да носат оружје. Како и во други Италијански градови, аристократите и другите богати мажи биле коњаници додека регрутантите од градот се бореле како пешадија. До 1450 година, повеќе од 3.000 венецијански трговски бродови беа во функција. Повеќето од овие можле да бидат претворени, кога е потребно во воени бродови или транспортни. Владата барала секој трговски брод да носи одреден број на оружје и оклоп; трговците патници исто така се очекувало да бидат вооружени и да се борат кога тоа било потребно. А резерва од некои 25 (подоцна 100) воени галии биле одржувани во Арсеналот. Робовите на галиитене постоеле во средновековна Венеција, веслачите биле од самиот град или од нејзините територии, особено Далмација. Оние од градот биле избрани со ждрепка од секоја парохија, нивните семејства биле одржувани од страна на остатоците на парохијата додека веслачите биле далеку. Должниците обично работеле и покрај своите должности веслајќи во галиите. Вештините за веслање биле поттикнувани преку трки и регати. Во почетокот на 15 век, кага нови територии na копното се прошируваа, првата постојана војска била организирана, која се состоела од condottieri на договор. Во својот сојуз со Фиренца во 1426 godina, Венеција се согласила да обезбеди 8.000 коњаници и 3.000 пешадијци во време на војна, и 3.000 и 1.000 во мирно време. Подоцна во овој век, униформите биле усвоени на кои имало црвено-бели ленти, како и значки за почит. Во текот на 15 век, венецијански копнени сили биле скоро секогаш во офанзива и се сметале како најефективни во Италија, најмногу поради традицијата на сите класи кои носеле оружје за одбрана на градот и официјално поттикнување преку општата воена обука. Командната структура во војската била различна од онаа на флотата. Според античките закони, ниеден благородник не би можел да командува со повеќе од дваесет и пет мажи (да се спречи можноста од бунт против државата од страна на приватни армии), а додека позицијата на Генерален капетан била воведена во средината на 14 век, сепак благородниците морале да одговораат пред граѓанска комисија од дваесет мудреци. Не само што биле ефикасно недеградирачка, туку оваа политика ja спасила Венеција од воените преземањата што многу други Италијански градови-држави ги дуждивувале. Градскиот комесар ja придружувал секоја војска за да внимава на работите, особено на платениците. Венецијанската воена традиција, исто така, била особено претпазлива, тие повеќе биле заинтересирани за постигнување на успех со минимални трошење на живот и пари отколку во потрага по слава. == Модерно доба == По 1100 години, Републиката ja изгуби самостојноста кога Наполеон Бонапарт ja освои Венеција на 12 мај 1797 година за време на Првата коалиција. Францускиот освојувач го заврши најфасцинантниот век од историјата на Венеција: во текот на 18 век Венеција стана можеби најлегантниот и најпрефинет град во Европа, во голема мера влијаејќи на уметноста, архитектурата и литературата. Наполеон бил сметан како ослободител од еврејската популација во градот, иако може да се тврди дека тие во Венеција живееле со помалку ограничувања. Тој ги отстранил портите на гетото и ставил крај на ограничувањата за тоа кога и каде Евреите можеле да живеат и патуваат во градот. Венеција стана австриска територија кога Наполеон го потпиша [[Договор од Кампо Формио|Договорот од Кампо Формио]] на 12 октомври 1797 година. Австријците ја презеле контролата врз градот на 18 јануари 1798 година. Бил преземен од Австрија со Договорот од Пресбург во 1805 година и стана дел од Наполеоновото Кралство Италија, но бил вратен на Австрија по поразот на Наполеон во 1814 година, и станал дел од Австриското кралство на Ломбардија-Венеција. Во 1848-1849 година еден револт повторно ја ставил Венецијанската Република под власт на Даниеле Манин. Во 1866 година, по Третата италијанскa војна за независност, Венеција, заедно со останатиот дел од Венето, станалa дел од новосоздаденото Кралството Италија. За време на Втората светска војна, историскиот град во голема мера беше надвор од напади. Единствениот забележан напад бил Операцијата Баулер (Bowler), со прецизен удар на германските поморски операции во 1945 година. Сепак, индустриските зони во Местре и Маргера и железничките пруги на Падова, Трст и Тренто биле постојано бомбардирани. [23] На 29 април 1945 година трупите на Нов Зеланд под водство на Фрејберг стигнале во Венеција и го ослободиле градот и копното, кои веќе биле во рацете на партизаните.[24] == Географија == Сестиери на Венеција: * Канареџо (Cannaregio) *  Кастел (Castellо) *  Дорсодуро (Dorsoduro) *  Свети Марко (San Marco) *  Свети Павле (San Polo) *  Света Кроче (Santa Croce) Градот е поделен во шест области или „sestiere“. Тие се Cannaregio, San Polo, Dorsoduro (вклучувајќи ги и Giudecca и Isola Sacca Fisola), Santa Croce, San Marco (вклучувајќи go San Giorgio Maggiorеи Castello (вклучувајќи ги San Pietri di Castello i Sant'Elena). Секоја област била раководена од страна на прокуратор и неговиот тим. Овие области се состоjат од парохии - првично биле седумдесет во 1033 година, но намалени се по наредба на Наполеон и сега се само триесет и осум. Парохиите датираат од пред овие области (sestieri) и биле основани во 1170 година. Другите острови на Венецијанската лагуна не се дел од сестиерите, и тие уживале голем степен на автономија во историјата. Секоја сестиере има свој систем за нумерирање на куќите. Секоја куќа има единствен број во населбата, од еден до неколку илјади, главно нумерирани од еден агол од областа до друг, но не на баш лесно разбирлив начин. На предниот дел од гондолите кои работат во градот има големо парче метал што личи на шапката на дуждот. На него имa шест засеци кои посочувaат напред и еден наназад. Секој од нив претставуваат по еден од сестиерите (оној што укажува наназад претставува Giudecca). [Се бара извор ] === Тонењето на Венеција === Зградите на Венеција се изработени на тесно поставени дрвени столбови, кои биле увезени од внатрешноста на земјата. (Под вода, во отсуство на кислород, дрвата не се распаѓаат. Се скаменуваат како резултат на постојаниот проток на богата минерална вода околу и низ неа, така што станува камена структура). Столбовите навлегуваат во помек слој од песок и кал додека да стигнат до многу поцврстиот слој на збиена глина. Поголемиот дел од дрвото за столбовите било сечено во западниот дел на Словенија, во два региона во Хрватска, Лика и Горски Котар и јужно од Црна Гора. Повеќето од овие столбови се недопрени по векови поминати под вода. Темелите се ставени на овие столбови и зградите од тули или од камен се наоѓаат над овие потпори. Зградите често се под закана од плима која доаѓа од Јадранското Море помеѓу есен и рана пролет. Пред шестотини години, венецијанците сами се штителе од копнените напади пренасочувајќи ги реките кои се влеваат во лагуната и така се осигурувале седиментот да ја пополни областа околу градот, што довело до создавање на уште подлабока лагуна. Во текот на 20-от век, кога многу артески бунари биле потопени во периферијата на лагуната за да има вода за локалната индустрија, Венеција започнала да тоне. Венецијанците сфатиле дека причината за тоа било извлекувањето на подземните води. Процесот ниa тонење бил значително забавен откако артеските бунари биле забранети во 1960-та. Сепак, градот сè уште е загрозен од се почестите ниски поплави (наречен Acqua Alta, „Висока вода“), кои достигнуваат висина од неколку сантиметри над кејовите, редовно по некои плими. Во многу стари куќи поранешните скалила користени од луѓето за да ја растоварат стоката сега се поплавени, што го прави поранешното приземје непогодно за живеење. Некои неодамнешни студии покажаа дека градот повеќе не тоне, [25][26] но ова сè уште не е утврдено, па затоа, состојбата на претпазливост не е укината. Во мај 2003 година, италијанскиот премиер Силвио Берлускони го официјализираше проектот MOSE (Modulo Sperimentale Elettromeccanico), експериментален модел за оценување на перформансот на гумените порти; идејата е да се постават серија од 79 надувани понтони низ морското дно на трите влеза до лагуната. Кога плимата и осеката се предвидува да се издигнат над 110 сантиметри, понтоните ќе се наполнат со воздух и ќе ja блокираат надојдената вода од Јадранското Море. Оваа инженерската работа треба да биде завршена до 2011 година. Во 1604 година, за да ги плати трошоците за поплавените подрачја Венеција воведе нешто што би можело да се смета за прв пример на она што на друго место станало „данок за документи“. Кога државниот приход не ги достигна очекувањата во 1608 година Венеција воведе хартија со натпис 'AQ' и втиснати инструкции за употреба за писма до службеници. Првично ова требало да биде привремен данок, но всушност останал сè до падот на Републиката во 1797 година. Кратко време по воведувањето на данокот Шпанија произведе слична хартија за поопшти даночни цели и практиката се прошири во другите земји. == Клима == Според Кепеновата класификација на климата, Венеција има влажна суптропскa клима (Cfa), со студени зими и многу топли лета. 24-часовниоt просек во јануари е 2,5&nbsp;°C (36.5&nbsp;°F), а за јули оваа бројка е 22,7&nbsp;°C (72.9&nbsp;°F). Врнежите релативно ги има рамномерно во текот на годината, и во просек се движат 801 милиметри (31.5&nbsp;in). == Стопанство == Економијата на Венеција се менувала низ историјата. Во Средниот Век и ренесансата, Венеција била главен центар за трговија и ja контролирала огромната морска империја, и станала исклучително богат европски град, водач во политичките и економските работи и центар за трговија. [28] Сето ова се сменило од 17 век кога трговската империја на Венеција била преземена од страна на други земји како што е Португалија, нејзината поморскa важност била намалена. Во 18 век, тогаш, стана главен земјоделски и индустриски извозник. Најголемиот индустриски комплекс na 18 век беше Арсеналот, и Италијанската армија сè уште го користи тоа денес (иако некој простор се користи за големи театарски и културни продукции, и убави простори за уметност). [29] Денес, економијата na Венеција главно се основа на туризмот, бродоградењето (главно правено во соседните градови Местре и Порто Маргера), услужни, трговски и индустриски извози. [28] Производството на стакло во Мурано и производството на тантела во Бурано се исто така многу важни за економијата. [28] === Туризам === Венеција е една од најважните туристички одредишта во светот, поради тоа што градот е еден од најголемите и најубавите градови на уметноста во светот. [30] Во градот доаѓаат во просек 50.000 туристи дневно (проценка od 2007 година). [31] Во 2006 година, тој беше 28. меѓународно наjпосетен град во светот, со 2.927.000 меѓународни пристигнувања таа година. [32] Туризмот е главен сектор на Венецијанската индустрија уште од 18 век, кога беше еден од главните центри за [[Голема обиколка|Големата обиколка]], поради неговиот убав градски пејзаж, уникатност и богатото музичко и уметничко културно наследство. Во 19 век, стана модерен центар за богатите и славните, кои често престојувале или вечерале во луксузните објекти како Даниели Хотелот или Кафе Флориан. Тој продолжил да биде модерен град во раниот 20 век. [30] Во 1980 година, Карневалот во Венеција беше оживеан и градот стана еден од главните центари за меѓународни конференции и фестивали, како што ее престижното Биенале во Венеција и Венецискиот филмски фестивал, кои привлекуваат посетители од целиот свет поради своите театарски, културни, филмски, уметнички и музички продукции. [30] Денес постојат голем број атракции во Венеција, како што се базиликата Свети Марко, Големиот канал и Плоштадот Свети Марко. Lido di Venezia е исто така популарна меѓународно луксузно одредиште, која привлекува илјадници глумци, критичари, познати личности и луѓе филмската индустрија. [30] Сепак, популарноста на Венеција како главно туристичко одредиште во светот предизвика неколку проблеми, вклучувајќи го и фактот дека градот може да биде многу пренатрупан на некои периоди од годината. Некои тоа го сметаат за туристичка замка, а од другите како „жив музеј“ [30] За разлика од повеќето други места во Западна Европа и во светот, Венеција стана широко позната по своите елементи на елегантна рушевина. Компетитивноста на странците што сакаат да купат дом во Венеција направи цените да се зголемат толку многу што голем број од жителите се принудени да се преселат во попристапни области како Венето и Италија, особено Местре. == Сообраќај == Венеција е изградена на архипелаг od 117 острови формирани од 177 канали во плитка лагуна, поврзани со 409 мостови. [33] Во стариот центар, каналите служат како патишта, и скоро секој вид на транспорт се изведува на вода или пеш. Во 19 век надвозникот во внатрешноста на земјата донесе железничка станица во Венеција и автомобилски надвозник и паркинзи во 20 век. Зад влезовите на северниот раб на градот, превозот во градот остана, како што беше во изминатите векови, да се изведува на вода или пеш. Венеција е една од најголемите Европски урбани зони без автомобили, единствена во Европа во тоа што е добро функционален град во 21 век без автомобили или камиони. === Водни патишта === Класичниот венецијански брод е гондолата, иако тоа сега главно се користи за туристи, или за свадби, погреби, или други церемонии. Многу гондоли се уредени со меки со кадифени седишта и Персиски килими. Помалку познато е помалото сандоло. Главните превозни средства се моторизираните автобуси на вода (vaporetti), кои се движат по редовните рути низ главните канали и меѓу островите во градовите и приватните бродови. === Јавен транспорт === Azienda Consorzio Trasporti Veneciano (ACTV) — името на јавниот транспортен систем во Венеција. Тој е комбинација од копнениот превоз со автобуси, патување низ каналот, со автобуси na вода (vaporetti). Се вкупно има 25 рути кои го поврзуваат градот. Венецијанскиот People Mover (раководен од ASM) — систем за јавен превоз сличен на фуникулер влечен од кабел и го поврзува Тронкето островот со Пјацале Рома. Водните таксисти се исто така активни. === Аеродроми === Венеција се служи со Меѓународниот аеродром Марко Поло, или Aeroporto di Venezia Marco Polo, именуван во чест на својот познат граѓанин. Аеродромот е во внатрешноста на земјата бил повторно изграден подалеку од брегот, но, водните таксисти или Alilaguna автобусите на вода до Венеција се на само седум минути пешачење од терминалите. Некои авио-компании слетуваат на аеродромот во Тревизо, na 30 километри од Венеција, како порта на Венеција. Некои едноставно ги рекламираат летовите до „Венеција“ без именување на вистинскиот аеродром освен со мали печатни букви. [34] Venecia Lido, [35] јавниот аеродром погоден за помали авиони, се наоѓа на североистокот од Lido di Venezia. Тој има 1000м тревна писта. === Возови === Во Венеција има регионални и национални возови, кои може да го поврзат градот со Рим за 3,5 часа и со Милано за 2,5 часа. Тревизо е на триесет и пет минути оддалеченост. [36] Фиренца и Падова се двете станици на кои се застанува меѓу Рим и Венеција. Станицата Санта Лусија е на неколку чекори подалеку од постојката на vaporetti. Станицата е крајна и појдовна точка на Венецијанската Симплон „Ориент експрес“ од или до Лондон Викторија и Париз. === Автомобили === Поморскиот дел на Венеција нема патишта, и e составен речиси целосно од тесни патеки а островите меѓу себе се поврзани со камени пешачки мостови, што го прави невозможен превозот на речиси сè што e со тркала. Автомобилите може да стигнат до автомобилско-автобускиот терминал преку мостоt Ponte della Liberta. Таа доаѓа од Запад од Местре. Постојат две паркиралишта кои го служат градот: Tronchetto и Piazzale Roma. Ферибродот до Лидо излегува од паркингот во Tronchetto и е потпомогнато од vaporetti и автобусите на јавниот градски превоз.   == Демографија == Во 2009 година, имало 270.098 лица кои живеат во Венеција, од кои 47,4% se мажи, а 52,6% жени. Малолетни лица (деца на возраст од 18 и помлади) имало 14,36 отсто од населението во споредба со пензионерите чиј број изнесувал 25,7 проценти. Ова се споредува со Италијанскиот просек од 18,06 проценти (малолетни) и 19,94 проценти (пензионери). Просечната возраст на жителите во Венеција е 46 во однос на италијанскиоt просек од 42. Во петте години меѓу 2002 и 2007 година, населението на Венеција се намали за 0,2 проценти, додека Италија како целина се зголеми за 3,85 проценти .[37] Но, населението во историскиот стар град се намалува во значително забрзано темпо: од околу 120.000 во 1980 година до околу 60.000 во 2009 година. [38] Почнувајќи од 2009 година, 91,14% од населението беше Италијанско. Најголемата имигрантска група дошла од другите европски нации (Романците, најголемата група: 3,26%, Јужна Азија: 1,26%, и Источна Азија: 0,9%). Венеција е претежно римско-католички град, но поради долгогодишна врска со Цариград исто така постои воочливо присуство на Православни христијани, а поради имиграцијата сега има и неколку Муслимани, Хинду и Будистички жители. Исто така има и историскa Еврејска заедница во Венеција. Венецијанското гето беше областа во која Евреите биле принудени да живеат под Венецијанската Република. Од ова име во Венецијанскиот јазик, зборот „ghetto“, што се користи и во многу јазици, е изведен. == Општинската администрација=== Поврзано: Список на градоначалници на Венеција • Име на градоначалникот: Џорџо Орсони • Датум на избори: 30 март 2010 година • партија: Демократска Партија Градскиот Совет na Венеција е составен од 45 членови. Од шесте општини na кои Венеција е поделена, пет се раководени од централно-левичарската коалиција и една од централно-десничарската коалиција. Сегашниот градоначалник на Венеција, Џорџо Орсони, беше избран во март 2010 година. Тој е исто така Assessore од 2000 do 2005 година и Канцелар на Биеналето во Венеција од 2000 до 2003 година. == Култура == Венеција била средината или одбраната локација на голем број филмови, новели, песни и други културни наводи. Градот беше особено популарна средина за неколку романи, есеи и други трудови од фантастична или реална литература. Примери за овие вклучуваат Шекспировите „Трговецот од Венеција'“ и „Отело“, Бен Џонсовиот „Volpone“, Волтеровата „Кандид“, Казановата автобиографскa „Историја на мојот живот“, Ен Рајсовиот „Плачот на небото“, и Филип Солерсовиот „Watteau во Венеција“ и многу други. Градот исто така бил сет на бројни филмови и музички спотови, како на пример Џејмс Бонд сериите Од Русија со љубов, Moonraker, Tуристот, Казино Ројал, Кетрин Хепберн во Лето, Смртта во Венеција, Фелиновата Казанова, Индијана Џонс: Последната крстоносна војна, Mалa романсa, Италијанскa работа, Лара Крофт: Томб Рајдер, Siouxsie and the Banshees „Драга Пруденс“ и на Мадона „Like a virgin“ (песна). Исто така, сериите од пет епизоди на „Доктор Ху“, „Вампири во Венеција“. Но покрај тоа, бројни видео игри, како што se Tomb Raider 2, Ninja Gaiden Sigma 2, Sonic the Hedgehog 2006 и Assassin's Creed II [40] се во Венеција во игрите. == Архитектура == Венеција има богат и разновиден архитектонски стил, најпознатiот од кои е веројатно готскиот стил. Венецијанскa Готска архитектура е термин кој e доделеn на Венецијанскa градежен стил кој комбинирал употреба на готскиот полукружен лак со Византиско и Арапското влијание. Стилот потекнува од 14 вековната Венеција, каде што на сливот на византискиот стил од Цариград се среќава со Арапското влијание од Маварска Шпанија. Градот, исто така, има неколку ренесансни и барокни згради, вклучувајќи gи Ca 'Pearo и Ca' Rezzonico. == Музика и изведувачките уметности == Градот на Венеција во Италија одиграл важна улога во развојот на музиката на Италија. Венецијанската државата т.е. средновековната Поморска Република Венеција-често била популарно нарекувана „Република на музиката“, и се вели дека еден анонимен Французин во 17 век забележал дека „Во секој дом, некој свири на музички инструмент или пее. Има музика насекаде.“[41] Во текот на 16 век, Венеција стана една од најважните музички центри на Европа, одбележана со карактеристичен стил на композиција (Венецијанската школа) и развојот на Венецијанскиот полихлорен стил од композиторите како Адријан Вилаерт, кој работел во базиликата Свети Марко. Венеција била центарот на објавување музика; Отавиано Петручи започна со издавање музика речиси веднаш откако оваа технологија беше на располагање, и неговото издавачка куќа помогна да се привлечат композитори од цела Европа, особено од Франција и Фландрија. До крајот на овој век, Венеција беше симбол на раскошот на својата музика, како што може да се види во примерот на „колосалниот стил“ на Андреја и Џовани Габриели, кој користел повеќе рефрени и инструментални групи. Венеција била исто така домот на многу познати композитори за време на периодот на барокот, како што се Антонио Вивалди, Иполито Сиера, Џовани Пики, и Џироламо Дала Каса. == Внатрешен дизајн == Венеција докажано ги произведе најуникатните и најпрефинети Рококо дизајни. Во тоа време, Венеција беше во состојба на неволја. Ја изгуби голем дел од својата поморска власт, и заостануваше зад своите конкуренти од политичко значење и општеството стана декадентно, со благородниците што ги трошеa своите пари во коцкање и забавување. Но, без сомнение, Венеција остана главниот моден град на Италија, и беше сериозен конкурент на Париз во однос на богатство, архитектура, луксуз, вкус, префинетост, трговија, декорација, стил и дизајн. [42] Венецијанскиот Рококо беше добро познат по тоа што бил богат и раскошен, со многу екстраваганти дизајни. Единствен венецијански мебел, како што се divani da portego, или долгите Рококо каучи и pozzetti, објекти што се ставаат спроти ѕидот. Венецијанските спални обично беа раскошни и големи, со богати дамаскни, кадифени и свилени драпери и завеси, прекрасно изрезбани Рококо кревети со статуи од цвеќиња и ангели. [42] Венеција беше особено позната по нејзините убави огледала, кои останаа меѓу најдобрите во Европа. Лустерите обично беа многу шарени, направени од Мурано стакло за да изгледаат поживи и да се издвојуваат од другите, и исто така беа користени скапоцени камења и материјали од странство, бидејќи Венеција уште ја поседуваше големата трговска империја. Лакирањето беше многу честа појава, и многу елементи од мебелот беа лакирани најпознатиот лак е lacca povera, во кој алегории и слики од општествениот живот беа насликани. Лакирањето и Шинуазри (предмети со Кинески мотиви) беа особено чести во бироата и кабинетите. [43] == Мода и шопинг == Во 14 век, многу млади венецијански мажи почнаa da носат тесно, затегнати шарени чорапи, а дизајните укажуваа на Compagnie della Calza ("Trouser Club") на кои им припаѓале. Венецијанскиот Сенат ги усвои сумптуарните закони, но овие едвај резултираа со промена во модата, со цел да се заобиколи законот. Досадните облеки се носеa над оние шарените кои тогаш биле правени за да ги покажат скриените бои што резултирало со широкото движење на машката "slashed" мода во 15 век. Денес, Венеција е исто така еден од главните модни и шопинг центри во Италија, не толку важен како Милано, Фиренца, или Рим, но еднаков со Торино, Виченца, Наполи и Џенова. Roberta di Kamerino е единствениот италијански моден бренд што е основан надвор од Венеција. [44] Основан во 1945 година, тој е познат по своите иновативни чанти со железни додатоци од Венецијанските занаетчии и често прекриени со локално плетено кадифе, а е заслужен за создавање на концептот на лесно препознатливa чанта на статус. [44] Многу од модните бутици и продавници за накит во градот се наоѓаat на мостот „[[Ријалто (мост)|Ријалто]]“ и плоштадот Свети Марко. Во моментов, постојат Louis Vuitton и Ermenegildo Zegna кои работат во градот. == Кујна == Топлото чоколадо беше популарен пијалак во Венеција во текот на седумдесеттите и осумдесеттите. Венецијанската кујна е карактеристична по морската храна, но исто така вклучува и градинарски производи од островите на лагуната, ориз од внатрешноста, дивеч и качамак. Венеција ги комбинира локалните традиции со влијанија кои доаѓаат од илјадагодишните деловни контакти. Тие вклучуваат sarde in saor, сардини маринирани со цел да се зачуваат при долги патувања; risi е bisi, ориз и грашок; fegato alla veneziana, црн дроб на Венецијански начин; рижото со сипа; cicchetti - слично на предјадењата; antipasti- мезе и prosecco, пенливо слатко вино. Покрај тоа, Венеција е симбол za bisàto (маринирана јагула), за златните, овално формирани колачиња наречени baicoli, и za различни видови на слатки како што се: pan del Pescatore (лебот на рибарот); колачи со бадеми,ф'стаци; колачиња со пржен Венецијански крем или bussolai (бисквити и мали лепчиња направени во форма на буквата „С“ или во форма на прстен) од островот Burano; crostoli или galani; fregolotta (ровка торта со бадеми); млечен пудинг наречен rosada и колачиња од жолт гриз наречен zaléti. == Јазик == Венецијанската или регионалната форма венетски е романски јазик, мајчин јазик на околу два милиона жители, [45] претежно во Венеција, но, исто така, во регионот Венето во Италија, каде што од пет милиони жители речиси сите може да го разберат. Toj се зборува понекогаш и надвор од Венето и е често добро разбран надвор од него, во Трентино, Фриули, Јулиска краина, Истра и некои градови од Далмација, област со шест до седум милиони луѓе. Јазикот уживал значителен престиж во деновите на Венецијанската Република, кога и го стекнал статусот на language franka во Средоземното Море. == Литература == Венеција долго време беше извор на инспирација за авторите, поетите и драмските писатели, како и во првите редови на техничкиот развој на печатарството и издаваштвото. Дваjca од најпознатите венецијански писатели беа Марко Поло во средниот век и подоцна Џакомо Казанова. Поло (1254-1324) бил трговец, патувал до Ориентот. Неговата серија на книги, пишани заедно со Рустикело да Писа (Rustichello da Pissa), насловена како „Il Milione“ дала важни сознанија за земјиштата источно од Европа, за земјите на Блискиот Исток, до Кина, Јапонија и Русија. Џакомо Казанова (1725-1798) беше плоден писател и познат авантурист, кој е најдобро запаметен по неговата автобиографија, Histoire De Ma Vie (Приказна на мојот живот), која го поврзува неговиот бурен начин на живот со градот Венеција. Венецијанскита драматурзи ja следеле старата италијанскa театарска традиција на Commedia dell'Arte. Рузанте (1502-1542) и Карло Голдони (1707-1793) го користеa Венецијанскиот дијалект во нивните комедии. Венеција исто така има инспирирано писатели од странство. Шекспир ги постави „Отело“ и „Tрговецот од Венеција“ во градот. Томас Ман е автор на романот „Смртта во Венеција“, објавен во 1912 година. Венеција беше инспирација за поезијата на Езра Паунд, кој го напиша своето прво книжевно дело во градот. Паунд починал во 1972 година и неговите останки се закопани во гробиштата na Венецискиот остров Св. Михаил. Францускиот писател Филип Соле поголемиот дел од својот живот го поминал во Венеција и објавил „Речник за љубовниците на Венеција“ во 2004 година. Уго Фосколо (1778-1827) роден во Занте, остров кој во тоа време и припаѓал на Венецијанската Република, исто така беше познат поет и револуционер кој сакал да види слободна република основана во Венеција, по падот на Наполеон. Венеција е исто така, поврзана со техничките аспекти на пишувањето. Градот беше локација за една од најраните преси за печатење на Италија, основани од Алдус Манутиус (1449-1515). [Уреди] Од овој почеток, Венеција се развивала како важен печатарски центар, па дури и до 18 век била одговорна за печатење na половина објавени книги во Италија. [се бара извор] == Уметност и печатење == Венеција, особено за време на средниот век, ренесансата и барокот, беше голем центар на уметноста и разви уникатен стил познат како Венецијанскa школа. Во средниот век и ренесансата, Венеција, заедно со Фиренца и Рим, стана еден од најважните центри на уметноста во Европа, и бројни богати Венецијанци станаa покровители на уметноста. Венеција во тоа време беше богата и просперитетна Поморска Република, која го контролираше пространото море и трговската империја. [46] До крајот на 15 век, Венеција стана Европскиот главен град на печатењето, и беше еден од првите градови во Италија (после Рим и Субијако) да има печатарска преса, по оние во Германија, кои имаат 417 печатари од 1500 година. Најважната печатница беше Алдин прес на Алдус Манутиус, која во 1499 година ja отпечати Hypnerotomachia Poliphili, која се смета за најубавата книга на ренесансата, и воспостави модерна интерпункција, формат на страницата и накосени букви, и првото печатено дело на Аристотел. Во шеснаесеттиот век Венецијанското сликарство беше развиено преку влијанијата на Падуанската школа и Антонело да Месина, кој ја воведе техника сликање со мрсни бои на браѓата Ван Ејк. Тоа се одликува со скали на топли бои и живописната употребa на боja. Раните учители биле семејствата Белини и Виварини, следени од Џорџоне и Титиан, потоа Тинторето и Веронесе. Во почетокот на 16 век, исто така, имаше соперништво за тоа дали Венецијанското сликарствто треба да употребува disegno или colorito. [47] Платното за слики потекнува од Венеција за време на раната ренесанса. Овие рани платна беа генерално груби. Во осумнаесеттиот век Венецијанското сликарство дуждивеа ренесанса, поради Тиеполовото декоративно сликарство и панорамите на Каналето и Гварди. == Стакло == Венеција е позната по својата работа со украсено стакло, познато како Венецијанско стакло. Тоа е светски прочуено поради тоа што е шарено и вешто направено. Многу од важните одлики на овие предмети биле развиени до 13 век. Кон крајот на овој век, центарот на Венецијанската индустрија за стакло се пресели во Мурано. Византиските занаетчии одиграа важна улога во развојот на Венецијанското стакло, уметничка дорма по која градот е познат. Кога Цариград бил освоен во Четвртата крстоносна војна во 1204 година, некои побегнати занаетчии дојдоа во Венеција. Ова се случи повторно, кога Отоманците го зазедоa Цариград во 1453 година, кои ја снабдија Венеција со уште повеќе работници со стакло. До шестнаесеттиот век, Венецијанските мајстори добиja уште поголема контрола над бојата и транспарентноста на нивното стакло, и совладале неколку декоративни техники. И покрај напорите да се задржат Венецијанските техники за изработка на стакло во Венеција, тие станаа познати на друго место, и Венецијанскиот стил на производство на стакло беше употребуван и во други Италијански градови и други земји од Европа. Некои од најважните трговски марки стакло во светот денес сè уште се произведуваат во историските фабрики за стакло во Мурано. Тие се: Венини, Баровиер & Тосо, Поли, Милеветри, Сегусо.[48] Баровиер & Тосо се смета за една од 100те најстари компании во светот, формирана во 1295 година. Еден од најпознатите видови на Венецијански стакла се направени во Мурано, познати како Мурано стакло, којшто е познат производ од Венецијанскиот остров Мурано со векови. Ситуиран надвор од брегот на Венеција, Италија, Мурано беше комерцијално пристаниште уште во 7 век. До крајот на 10 век стана добро познат град на трговијата. Денес Мурано е одредиште за туристи и љубители на накит и уметност. == Фестивали == Карневалот во Венеција се одржува секоја година и почнува околу две недели пред Чиста среда и завршува на Мрсниот вторник. Карневалот е тесно поврзан со венецијанските маски. Венециското биенале е еден од најзначајните настани во уметничкиот календар. За време на 1893 година управуван од градоначалникот на Венеција, Рикардо Селватико, Венецијанскиот Градски Совет усвои регулатива и на 19 април да се постави Esposizione biennale artistica nazionale (Биенале на Италијанската уметност), и да биде свечено отворено на 22 април 1895 година. [49] По дејствијата за време на Втората светска војна, активностите на Биеналето беа прекинати во септември 1942 година, но продолжиja во 1948 година. [50] На филмскиот фестивал во Венеција (италијански Mostra Internazionale d'Arte Cinematografica di Venezia) — најстариот филмски фестивал во светот. Основан од страна на Грофот Џузепе Волпи ди Мисурата во 1932 година како „Esposizione Internazionale d'Arte Cinematografica“, фестивалот оттогаш се одржува секоја година кон крајот на август или почетокот на септември на островот Лидо, Венеција, Италија. Проекциите се одвиваат во историскиот плоштад Palazzo del Cinema на Lungomare Marconi. Тоа е еден од најпрестижните светски фестивали и е дел од Венециското Биенале. == Разни податоци == * [[патрон (светител)|Патрон]] на градот е [[Свети Марко]]. * Венеција е позната и по нејзиниот [[Карневал на Венеција|карневал]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.visitvenice.co.uk/venice-carnival.html |title=www.visitvenice.co.uk |accessdate=2006-07-03 |archive-date=2010-06-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100610062314/http://www.visitvenice.co.uk/venice-carnival.html |url-status=dead }}</ref> * Венеција и лагуната се сметаат за [[Светско наследство]] според [[УНЕСКО]]. === Странски зборови со потекло од Венеција === * ''arsenal'', ''ciao'', ''ghetto'', ''gondola'', ''lazaret'', ''lagoon'', ''lido'', ''Montenegro'' * „[[Венецуела]]“ значи „мала Венеција“. == Галерија == <center> <gallery> Слика:Венеција_јули_2008.JPG|<center>Канал Гранде - Венеција Слика:Гондоли_во_Венеција.jpg|<center>[[Гондола|Гондоли]] во Венеција - [[симбол]] на градот Слика:Ponte_di_Rialto_2008.JPG|<center>Поглед од мостот „[[Ријалто (мост)|Ријалто]]“ во Венеција Слика:Камбанарија_во_Венеција.jpg|<center>[[Камбанарија]]та на плоштадот Св.Марко Слика:Венецијански_канал.jpg|<center>Венецијански канал Слика:Венеција_канали_2008.JPG|<center>Канал во Венеција Слика:Палата_во_Венеција_2008.JPG|<center>Палата во Венеција Слика:Венеција_архитектура_2008.JPG|<center>Венецијанска [[архитектура]] Слика:Венеција_2008.JPG|<center>Пристаниште во Венеција Слика:Ponte di Rialto Venice 1.jpg|<center>Поглед на мостот Ријалто Слика:Venice_-_St Marko.jpg|<center>Поглед на плоштадот Свети Марко и Дуждовата Палата Слика:Венецијански_маски_2008.JPG|<center>Венецијански маски </gallery> </center> ==Венеција како тема во уметноста и во популарната култура== Венеција се јавува како тема и инспирација во бројни дела од [[уметност]]а и [[Популарна култура|популарната култура]], како: * „Пиза и Венеција“ — кус расказ на австрискиот писател [[Томас Берхнард]] од 1978 година.<ref>Томас Бернхард, ''Имитатор на гласови''. Скопје: Темплум, 2008, стр. 17.</ref> * „Венецијанско утро“ — песна на германскиот поет [[Рајнер Марија Рилке]].<ref>Рајнер Марија Рилке, ''Искуство тишине''. Београд: Paideia, 2014, стр. 62.</ref> * „Доцна есен во Венеција“ — песна на Рајнер Марија Рилке.<ref>Рајнер Марија Рилке, ''Искуство тишине''. Београд: Paideia, 2014, стр. 98.</ref> * „[[Венецијански епиграми]]“ — дело на [[Јохан Волфганг Гете]].<ref>Johan Volfgang Gete, ''Pesme''. Beograd: Rad, 1964, стр. 85-87.</ref> * „[[Смрт во Венеција]]“ - [[роман]] на германскиот писател [[Томас Ман]]. * „Јадранско Море, Венеција“ — расказ на рускиот писател [[Едвард Лимонов|Едуард Лимонов]].<ref>Едуард Лимонов, ''Девојка-ѕвер!''. Скопје: Темплум, 2007, стр. 85-89.</ref> * „Ноќите во Венеција“ (англиски: ''Nights In Venice'') — песна на амвстралиската [[панк-рок]] група [[Сеинтс]] (''The Saints'') од 1977 година.<ref>[https://www.discogs.com/master/62419-The-Saints-Im-Stranded Discogs, The Saints (2) – (I'm) Stranded (пристапено на 3.3.2024)]</ref> Во својот расказ „[[Стаклениот лиценцијат]]“, [[Сервантес]] вели дека, кога не била откриена [[Америка]], не постоел град кој е сличен на Венеција, а единствено [[Град Мексико|Мексико]] може да ѝ се спротивстави. Притоа, тој вели дека целата Венеција и сите нејзини делови се достојни на славата што се шири за неа низ светот.<ref>Miguel Servantes, ''Uzorne priče''. Beograd: Rad, 1963, стр. 112.</ref> == Занимливости == * Венеција ризикува да стане град-музеј имајќи го предвид фактот дека водата околу нејзе врши корозија на темелите на куќите. Исто така нејзини големи непријатели се и отпадните води на фабриките во [[Порто Маргера]], загадената вода на [[лагуна]]та која предизвикува смрт кај илјадници риби, размножувањето на алги и инсекти и деградацијата на животната средина воопшто. Да се спаси Венеција е целта на многу институции и здруженија од целиот свет. == Познати личности од Венеција == * [[Џовани Белини]] ([[1432]] - [[1516]]) * [[Антонио Вивалди]] ([[1678]] - [[1741]]) * [[Карло Голдони]] ([[1707]] - [[1793]]) == Надворешни врски == * [http://www.compart-multimedia.com/virtuale/us/venice_italy/venice_travel.htm Venice, Italy in Virtual Reality] Виртуелна прошетка низ градот од ренесансата. * [http://www.rioba.it Venice: A bridge a street] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200902163833/http://www.rioba.it/ |date=2020-09-02 }} - Венеција на венецијанците {{Commons|1=Venezia}} {{Италија-гео-никулец}} * [http://en.wikipedia.org/wiki/Venezia#External_links] == Наводи == {{наводи}} {{Градови во Италија}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Венеција| ]] [[Категорија:Градови во Италија]] [[Категорија:Градови во Венето]] [[Категорија:Населени места основани во 5 век]] gosch787rz72hgnfqvvfct5zb6c8xf5 5567567 5567565 2026-05-31T05:17:19Z Bjankuloski06 332 5567567 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune | official_name = Венеција | native_name = {{јаз|it|Venezia}}<br />{{јаз|vec|Venesia}} | image_skyline = Collage Venezia.jpg | image_alt = | image_caption = Колаж од Венеција: во горниот лев агол е плоштадот Свети Марко, проследен со поглед на градот, на Големиот канал, и внатрешноста на La Fenice и, конечно Островот na San Giorgio Magiore | image_flag =|15px | image_shield = CoA Città di Venezia.png|10px | shield_size = 85px | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | latd = 45 |latm = 26 |lats = 15 |latNS = N | longd = 12 |longm = 20 |longs = 9 |longEW = E | coordinates_type = region:IT-VX_type:city(270000) | coordinates_display = title | coordinates_footnotes = | region = [[Венето]] | province = [[Венеција (покраина)|Венеција]] (VE) | frazioni = Chirignago, Favaro Veneto, [[Mestre]], [[Marghera]], [[Murano]], [[Burano]], [[Giudecca]], [[Lido di Venezia|Lido]], Zelarino | mayor = Луиджи Бруниаро | area_footnotes = | area_total_km2 = 414.57 | population_footnotes = | population_total = 270660 | population_as_of = 2009-04-30 | pop_density_footnotes = | population_demonym = Venetians | elevation_footnotes = | elevation_m = 0 | twin1 = | twin1_country = | saint = [[Апостол Марко]] | day = 25 април | postal_code = 30100 | area_code = 041 | website = {{Official website|http://www.comune.venezia.it/}} | footnotes = }} [[Податотека:Venezia dot.png|мини|200px|Местоположба на Венеција во [[Италија]]]] '''Венеција''' ({{langx|it|Venezia}}, {{langx|vec|Venesia}}; старо словенско име: '''Млеци''') — главен град на регионот [[Венето]] и [[Венеција (покраина)|покраината Венеција]] во североисточна [[Италија]]. Изградена е на 118 мали острови во устието на реката [[Бренте]] во [[Венецијански Залив|Венецијанскиот Залив]]. Позната е и како „град на [[канал]]ите“. Повеќе од илјада години Венеција била главен град на [[Венецијанска Република|Венецијанската Република]]. Градот бил основан во [[569]] година кога група бегалци, за да се спасат од инвазијата на [[Лонгобарди]]те, се населиле во крајбрежната област. До градот има и железничка пруга и автопат преку големиот „лагунски мост“. На островот [[Лидо]] се наоѓа и аеродромот „Марко Поло“. Венеција има над 170 канали по кои пловат [[Гондола|гондоли]], [[Чамец|чамци]], мали [[пароброд]]и и моторни [[Брод (пловило)|брод]]ови. Најголем е [[Голем канал (Венеција)|Големиот канал]] на кој се наоѓа познатиот мост „[[Ријалто (мост)|Ријалто]]“, а околу 380 помали и поголеми мостови служат за премин преку [[канал]]от. Венеција има многу познати архитектонски и уметнички споменици: [[Дуждова палата]], [[Базилика Свети Марко (Венеција)|базиликата „Св. Марко“]] и деведесет други цркви, богати музеи, уметнички галерии, познатата академија на уметностите, [[опсерваторија]] и други научни и културни установи. Во неа се одржуваат и познатиот [[Венецијански филмски фестивал]], Биеналето, Тетарскиот фестивал. Позната е и по изработката на предмети од [[стакло]] (потекнува од островот Мурано), [[чипка]], [[сребро]], [[злато]], [[кожа]]. Во предградијата на Венеција се наоѓа индустриска зона, а во близина се многубројните плажи, од кои најпозната е [[Лидо]]. Најзначајните економски средства на градот произлегуваат од [[туризам|туризмот]], додека другите производствени активности се префрлени на копно, во блиските центри како [[Местре]] и [[Маргера]]. Од оваа причина многу изворни жители на Венеција се преселуваат а прекрасните венецијански палати се напуштаат и се употребуваат во туристички цели. {{Светско наследство |Name = Венеција и нејзината лагуна |Image = [[Податотека:Rialto Bridge Grand Canal.jpg|225px|Venice in spring, with the Rialto Bridge in the background.]] |State Party = Италија |Type = Културно |Criteria = i, ii, iii, iv, v, vi |ID = 394 |Region = [[Список на светско наследство во Европа|Европа и Северна Америка]] |Year = 1987 |Session = 11th |Link = http://whc.unesco.org/en/list/394 }} ''Венеција'' (италијански: ''Venezia'', венециски: ''Venexia''] е град во северна Италија познат по туризмот и индустријата, и е главен град на регионот Венето, со население од околу 270.660 (според извршениот попис na 30 Април 2009 година). Заедно со Падова и Тревизо, градот е вклучен во областа Падуа-Тревизо-Венеција (PATREVE) (1.600.000 жители). Името потекнува од древните народи Венети кои го населиле регионот во 10 век п.н.е. Градот историски бил главен град на Венецијанската Република. Венеција е позната и како „Lа Dominante“, „Serenisima“, „Кралица на Јадранот“, „Градот на водата“, „Град на маски“, „Градот на мостови“ и „Ловечки град„ и “Град на канали“. Лујџи Барцини, пишувајќи за „Њујорк Tајмс“, го опишал како „несомнено најубавиот град изграден од страна на човекот“ [3] Венеција исто така е опишана од страна на Тајмс Онлајн како еден од најромантичните градови во Европа [4]. Градот се протега преку 117 мали острови во мочурливата Венецијанскa лагуна долж Јадранското Море во североисточниот дел на Италија. Лагуната од солена вода се протега по должината на брегот помеѓу утоките на реките [[По]] (југ) и [[Пијава]] (север). Населението кое е проценето на 272.000 жители go вклучува и населението на целата општина Венеција; околу 60.000 [5] во историскиот град на Венеција (Centro storico);176.000 во Тераферма (на копното), претежно во големте frazioni на Местре и Маргера; а 31.000 живеат на другите острови во лагуната. Република Венеција беше главна поморскa моќ за време на средниот век и ренесансата, и место за одмор на крстоносните војни и Битката кај Лепанто, како и многу важен центар за трговија (особено на свилa, жито и трговија со зачини) и уметност од 13 век до крајот на 17 век. Ова ja направило Венеција богат град во текот на поголемиот дел од својата историја. [6] Тој исто така е познат по своите неколку значајни уметнички движења, особено периодот na ренесансата. Венеција има одиграно значајна улога во историјата на симфониската и оперската музика, и тоа е родното место на Антонио Вивалди. == Историја == === Потекло === Иако не постојат историски записи, кои се занимаваат директно со мрачните и периферни [7] потеклa на Венеција, традицијата и достапните докази направиле неколку историчари да се согласат дека првичното население на Венеција било составено од бегалци од римските градови во близина на Венеција, како што се Падова, Акилеја, Тревизо, Алтино и „Конкордија“ (модерен Портогруаро) и од незаштитените села, кои бегале од последователните бранови на Германските инвазии и Хуните. [8] Некои подоцнежни извори од Рим go откриваат постоењето на рибарите на островите во првите мочурливи лагуни. Тие биле нарекувани како incolae lacunae („жители на лагуната“). Традиционалното основање е идентификувано со посветата на првата црква, онаа во Сан Џакомо на островчето Ривоалто, за која се вели дека била на удар пладнето на 25 март 421 година. [9] [10] Последниот и најтрајниот пробив во северниот дел на италијанскиот полуостров беше оној на Ломбардите во 568 година, правејќи го Источното Римско Царство, мал појас на брегот на река Венето, и главните административни и верски субјекти биле префрлени на остатокот од територијата, сконцентрирана во Егзархијата Равена, локалниот претставник на императорот на Истокот. Венецијанската традиција на помош од островјаните за [[Велизар]] била пренесувана во раната историја за да се објасни главната теоретскa поврзаност со Равена, а со источниот император. Нови пристаништа биле изградени, вклучувајќи ги и оние во Маламоко и Торцело во венецијанската лагуна. На turbioni maiores, најраниот владејачки централен комитет на островите во Лагуна, датира од 568 век [11] Венецијанците му понудиле азил на егзархот Павле, кој беше во бегство од кралот на Ломбардите Лијутпранд [12]. Византиската доминација на централна и северна Италија, во голема мера била елиминирана од страна на освојувањата на Егзархијата Равена во 751 година од Ајстулф. Во овој период, седиштето на локалниот Византиски гувернер ( „водачот“, подоцна „дужд“) било сместено во Маламоко. Некаде во првите децении на осмиот век, луѓето од лагуната го избраa нивниот прв водач Урсус, кој беше одобрен од страна на Византија и и му биле дадени титулите хипат и дужд. [13] Тој бил првиот историски дужд на Венеција. Во 775-76 година, беше отворено епископското седиште на Оливоло (Хелиполис). За време на владеењето на војводата Ањело Партичиако (811-827) војводското седиште било преместено од Маламоко до високозаштитениот „Ријалто“, сегашната локација на Венеција. Манастирот Свети Захариј и првата војводскa палата и базилика на Свети Марко, како и градските ѕидини помеѓу Оливолои Ријалто подоцна биле изградени тука. Крилести лавови кои може да се видат во Венеција се симбол за Свети Марко. Во 810 година, договорот меѓу Карло Велики и Никифор ja признаa Венеција како Византиска територија и ги признаa трговските права на градот долж јадранскиот брег, каде што Карло претходно му наредил папата да ги протера Венецијанците од Пентаполис. [14] Во 828 година, престижот на новиот град беше покренат од добивањето на моштите на Свети Марко евангелистот, од Александрија, кои беа сместени во новата базилика. Патријархалното место исто така беше преместено во Ријалто. Како што заедницата продолжила да се развива и како што Византиската власт слабеела, тоа довело до раст на автономијата и на крај до независност. === Експанзија === Од деветтиот до дванаесеттиот век Венеција се разви во град-држава (италијански thalassocracy или Repubblica Marinara, а другите три се Џенова, Пиза и Амалфи). Нејзината стратешка позиција на чело на Јадранот ја направи венецијанската поморскa и комерцијална моќ речиси неранливa. Со елиминација на пиратите долж Далматинскиот брег, градот станал напреден трговски центар меѓу Западна Европа и останатиот дел од светот (особено Византиското Царство и Исламскиот свет). Во 12 век беа поставени основите на власта на Венеција: венецијанскиот Арсенал бил во изградба во 1104 година; последниот автократски дужд, Витал II Микеле, починал во 1172 година. Венецијанската Република пред 1200 година презела голем број на места на источниот брег на Јадранското Море, главно од комерцијални причини, затоа што пиратите што се наоѓале таму биле закана за трговијата. Дуждот веќе ги имал титулите Војводата од Далмација и Војводата од Истра. Следната стекната копнена територија, која се протегала низ езерото Гарда на запад сè до реката Ада, била познат како „Terraferma“, а била стекната делумно како одбрана од воинствените соседи, делумно за да се обезбедат алпските трговски патишта, а делумно и за да се обезбеди снабдување со пченица на копното, од која градот зависел. Во градењето на својата поморскa трговскa империја, Републиката доминирала со трговијата со сол, [15] стекнала контрола над поголемиот дел од островите во Егејското Море, вклучувајќи ги и Кипар и Крит, а станала и голема сила на Блискиот Исток. Со стандардите во тоа време, венецијанското управување со своите копнени територии било релативно напредно и граѓаните на овие градови како Бергамо, Бреша и Верона се собирале за да го одбранат суверенитетот на Венеција кога била загрозена од напаѓачи. Венеција останала тесно поврзана со Цариград, и двапати ѝ биле доделени трговски привилегии во Источното Римско Царство, преку т.н. Златен Бул или „chrysobulls“, а за возврат требала да му помага на Источното Царство да им се спротивстави на Норманите и турските упади. Во првата chrysobull Венеција ја признала должност кон Царството, но не и во втората, што го одразило падот на Византија и растот на моќта на Венеција. [16][17] Венеција станала империјална моќ по Четвртата Kрстоносна војна којашто таа ја финансирала, а со која во 1204 година го освоила Цариград и ја формирала Латинското Царство. Како резултат на тоа освојување огромното богатство од грабежот бил вратен во Венеција. Овој грабеж вклучувал позлатени бронзени коњи од [[Цариградски хиподром|Цариградскиот хиподром]] кои првично биле поставени над влезот во катедралата Свети Марко во Венеција, иако оригиналите се заменети со копии и сега се чуваат во Базиликата. По падот на Цариград, поранешната Римското Царство била поделена меѓу Латински крстоносци и Венецијанци. Венеција последователно создала сфера на влијание во Средоземјето, позната како Војводството на архипелагот, и освоениот Крит. Заземањето на Цариград, во крајна линија ќе се покаже како одлучувачки фактор за ставање крај на Византиското царство, како губењето на Анадолските предмети по Манцикерт. Иако Византијците ja вратија контролата над опустошениот град половина век подоцна, Византиското Царство била смртно ослабена и постоела само како дух пред султанот Мехмет Освојувачот да го заземе градот во 1453 година. Сместена на Јадранско Море, Венеција отсекогаш тргувала со Византиското Царство и со муслиманскиот свет. До крајот на тринаесеттиот век, Венеција била најпросперитетниот град во цела Европа. На врвот на својата моќ и богатство, таа имала 36.000 морнари кои работеле со 3.300 бродови, со што доминирале со трговијата на Средоземјето. Во ова време, венецијанските водечки семејства се натпреварувале едни со други кои ќе изградат најголеми и највеличенствени палати и ja поддржувале работата на најголемите и најталентираните уметници. Градот бил управуван од страна на Големиот Совет, кој беше составен од членови на благородни семејства од Венеција. Големиот совет ги назначувал сите јавни службеници и избрирал Сенат составен од 200 до 300 лица. Бидејќи оваа група била премногу големa за ефикасна администрација, Советот на Десетте (исто така наречен Војводскиот Совет или Signoria), контролирал поголем дел од администрацијата на градот. Еден член на големиот совет бил избиран за дуждили војвода, церемонијална глава на градот, кој вообичаено ja поседувал титулата сè до неговата смрт. Венецијанската владина структура била слична на некој начин со Rепубликанскиот систем на Стариот Рим, со избран главен извршен директор (дужд), со Собрание на благородниците слично на Сенат, и маса граѓани со ограничена политичка моќ, кои првично ja имале моќта да додели или да не го дадат своето одобрување за секој новоизбран дужд. Црквата и разни приватни имоти биле врзани за воената служба, иако немало витешко занимање во рамките на самиот град. Cavalieri di San Marco бил единствениот ред за витештвото што бил некогаш воведен во Венеција, и ниеден граѓанин не можел да прифати или да се приклучи на странски ред, без согласност на владата. Венеција останала Република во текот на својот независен период и политиката и војската биле одделени, освен во случај кога дуждотлично ja водел војската. Војната била сметана како продолжение на трговијата со други средства (раното производство на градот на голем број платеници за служење на други места, а подоцна и неговата зависност од странски платеници кога владеачката класа била преокупирана со трговија). Главен извршен директор бил [[Дужд]]от, кој теоретски ja имал својата изборна титула доживотно. Во пракса, неколку дуждови биле принудувани од олигарсите да ja отстапат титулата и да се повлечат во монашкa изолација кога се мислело дека се дискредитирани поради политички неуспех. Иако луѓето од Венеција генерално биле христијански католици, Венеција беше позната по својата ослободеност од верски фанатизам и тоа не придонело за ниту едно извршување за верски ерес во текот на борбата против реформацијата. Овоj очигледен недостаток на посветеност придонел за честите конфликти на Венеција со папата. Во овој контекст, пишувањата на англиканскиот теолог Вилија Бедел се просветлувачки. На Венеција во неколку наврати и се заканувале со забрана (интердикт) а, двапати и го претрпела тоа. Вториот, најпознат пат во 1606 година, по налог на папата Павле V. Венецијанските амбасадори испраќале дома сè уште постоечки тајни извештаи на политиката и гласините во европските судови, обезбедувајќи им фасцинантни информации на современите историчари. Новоизмислената германскa печатарска машина брзо се проширила низ цела Европа во петнаесеттиот век, и Венеција била брза да ja добие. До 1482 година Венеција била главен град за печатење во светот, а водечката личност што се занимавала со печатење бил Алдус Манутиус, кој го измислил концептот на книги со меки корици кои може да се носат во торба на велосипед. Неговите Aldine Editions вклучувале преводи на скоро сите познати грчки ракописи од тоа време. [18] === Падот === Долгиот пад на Венеција започнал во петнаесетти век, кога најпрво направил неуспешен обид да го задржи Солун против Османлиите (1423-1430). Таа, исто така испратила бродови за да помогнат да go одбрани Цариград против опсадата на Турците (1453). Откако градот паднал под власта на султанот Мехмед Втори тој и објавил војна на Венеција. Војната траела триесет години и ja чинела Венеција многу од нејзините територии на источното Средоземје. Понатаму, Кристофер Колумбо го открил Новиот Свет. Потоа Португалија нашла морски пат до Индија. Франција, Англија и Холандија ги следеле нив. Црната Смрт ja уништила Венеција во 1348 година и уште еднаш меѓу 1575 и 1577 година. [19] Во текот на три години од чума загинале околу 50.000 луѓе. [20] Во 1630 година, чумата убила една третина од 150.000 граѓани na Венеција. [21] Венеција почнала да ја губи својата позиција како центар на меѓународната трговија за време на подоцнежниот дел на ренесансата кога Португалија станала главен посредник во Европа во трговијата со Истокот, удирајќи директно по самата основа на големо богатство на Венеција, додека Франција и Шпанија се бореле за хегемонија над Италија во Италијанските војни, маргинализирајќи го своето политичко влијание. Сепак, венецијанската империја била голем извозник на земјоделски производи, и до средината на 18 век, била значителен производствен центар. == Воени и поморски работи == Од 1303 година, учењето стрелање со самострел станало задолжително во градот и граѓаните биле обучувани во групи. Како оружјата станувале поскапи и покомплексни за ракување, професионални војници биле назначувани да им помогнат во работата na трговците со бродови и како веслачи во галии. Компанијата на „Noble Bowmen“ била регрутирана во доцниот 14 век од помладата аристократија и служела во воени галии како и вооружени трговци, со привилегијата на споделување на кабината на капетанот. Иако Венеција била позната по нејзината морнарица, нејзината војска била подеднакво ефикасна. Во 13 век, повеќето од Италијанските градови веќе ангажирале платеници, но венецијанските трупи сè уште биле регрутирани од лагуната, плус феудални давачки од Далмација (многу познатiот Schiavoni ili Oltremarini) [22] и Истриа. Во време на вонредна состојба, сите мажи помеѓу седумнаесет и шеесет години биле регистрирани и нивните оружја биле прегледувани а оние кои биле повикани да се борат, всушност, биле организирани во групи од дванаесет. Регистарот од 1338 година проценил дека 30.000 Венецијански мажи биле способни да носат оружје. Како и во други Италијански градови, аристократите и другите богати мажи биле коњаници додека регрутантите од градот се бореле како пешадија. До 1450 година, повеќе од 3.000 венецијански трговски бродови беа во функција. Повеќето од овие можле да бидат претворени, кога е потребно во воени бродови или транспортни. Владата барала секој трговски брод да носи одреден број на оружје и оклоп; трговците патници исто така се очекувало да бидат вооружени и да се борат кога тоа било потребно. А резерва од некои 25 (подоцна 100) воени галии биле одржувани во Арсеналот. Робовите на галиитене постоеле во средновековна Венеција, веслачите биле од самиот град или од нејзините територии, особено Далмација. Оние од градот биле избрани со ждрепка од секоја парохија, нивните семејства биле одржувани од страна на остатоците на парохијата додека веслачите биле далеку. Должниците обично работеле и покрај своите должности веслајќи во галиите. Вештините за веслање биле поттикнувани преку трки и регати. Во почетокот на 15 век, кага нови територии na копното се прошируваа, првата постојана војска била организирана, која се состоела од condottieri на договор. Во својот сојуз со Фиренца во 1426 godina, Венеција се согласила да обезбеди 8.000 коњаници и 3.000 пешадијци во време на војна, и 3.000 и 1.000 во мирно време. Подоцна во овој век, униформите биле усвоени на кои имало црвено-бели ленти, како и значки за почит. Во текот на 15 век, венецијански копнени сили биле скоро секогаш во офанзива и се сметале како најефективни во Италија, најмногу поради традицијата на сите класи кои носеле оружје за одбрана на градот и официјално поттикнување преку општата воена обука. Командната структура во војската била различна од онаа на флотата. Според античките закони, ниеден благородник не би можел да командува со повеќе од дваесет и пет мажи (да се спречи можноста од бунт против државата од страна на приватни армии), а додека позицијата на Генерален капетан била воведена во средината на 14 век, сепак благородниците морале да одговораат пред граѓанска комисија од дваесет мудреци. Не само што биле ефикасно недеградирачка, туку оваа политика ja спасила Венеција од воените преземањата што многу други Италијански градови-држави ги дуждивувале. Градскиот комесар ja придружувал секоја војска за да внимава на работите, особено на платениците. Венецијанската воена традиција, исто така, била особено претпазлива, тие повеќе биле заинтересирани за постигнување на успех со минимални трошење на живот и пари отколку во потрага по слава. == Модерно доба == По 1100 години, Републиката ja изгуби самостојноста кога Наполеон Бонапарт ja освои Венеција на 12 мај 1797 година за време на Првата коалиција. Францускиот освојувач го заврши најфасцинантниот век од историјата на Венеција: во текот на 18 век Венеција стана можеби најлегантниот и најпрефинет град во Европа, во голема мера влијаејќи на уметноста, архитектурата и литературата. Наполеон бил сметан како ослободител од еврејската популација во градот, иако може да се тврди дека тие во Венеција живееле со помалку ограничувања. Тој ги отстранил портите на гетото и ставил крај на ограничувањата за тоа кога и каде Евреите можеле да живеат и патуваат во градот. Венеција стана австриска територија кога Наполеон го потпиша [[Договор од Кампо Формио|Договорот од Кампо Формио]] на 12 октомври 1797 година. Австријците ја презеле контролата врз градот на 18 јануари 1798 година. Бил преземен од Австрија со Договорот од Пресбург во 1805 година и стана дел од Наполеоновото Кралство Италија, но бил вратен на Австрија по поразот на Наполеон во 1814 година, и станал дел од Австриското кралство на Ломбардија-Венеција. Во 1848-1849 година еден револт повторно ја ставил Венецијанската Република под власт на Даниеле Манин. Во 1866 година, по Третата италијанскa војна за независност, Венеција, заедно со останатиот дел од Венето, станалa дел од новосоздаденото Кралството Италија. За време на Втората светска војна, историскиот град во голема мера беше надвор од напади. Единствениот забележан напад бил Операцијата Баулер (Bowler), со прецизен удар на германските поморски операции во 1945 година. Сепак, индустриските зони во Местре и Маргера и железничките пруги на Падова, Трст и Тренто биле постојано бомбардирани. [23] На 29 април 1945 година трупите на Нов Зеланд под водство на Фрејберг стигнале во Венеција и го ослободиле градот и копното, кои веќе биле во рацете на партизаните.[24] == Географија == Сестиери на Венеција: * Канареџо (Cannaregio) *  Кастел (Castellо) *  Дорсодуро (Dorsoduro) *  Свети Марко (San Marco) *  Свети Павле (San Polo) *  Света Кроче (Santa Croce) Градот е поделен во шест области или „sestiere“. Тие се Cannaregio, San Polo, Dorsoduro (вклучувајќи ги и Giudecca и Isola Sacca Fisola), Santa Croce, San Marco (вклучувајќи go San Giorgio Maggiorеи Castello (вклучувајќи ги San Pietri di Castello i Sant'Elena). Секоја област била раководена од страна на прокуратор и неговиот тим. Овие области се состоjат од парохии - првично биле седумдесет во 1033 година, но намалени се по наредба на Наполеон и сега се само триесет и осум. Парохиите датираат од пред овие области (sestieri) и биле основани во 1170 година. Другите острови на Венецијанската лагуна не се дел од сестиерите, и тие уживале голем степен на автономија во историјата. Секоја сестиере има свој систем за нумерирање на куќите. Секоја куќа има единствен број во населбата, од еден до неколку илјади, главно нумерирани од еден агол од областа до друг, но не на баш лесно разбирлив начин. На предниот дел од гондолите кои работат во градот има големо парче метал што личи на шапката на дуждот. На него имa шест засеци кои посочувaат напред и еден наназад. Секој од нив претставуваат по еден од сестиерите (оној што укажува наназад претставува Giudecca). [Се бара извор ] === Тонењето на Венеција === Зградите на Венеција се изработени на тесно поставени дрвени столбови, кои биле увезени од внатрешноста на земјата. (Под вода, во отсуство на кислород, дрвата не се распаѓаат. Се скаменуваат како резултат на постојаниот проток на богата минерална вода околу и низ неа, така што станува камена структура). Столбовите навлегуваат во помек слој од песок и кал додека да стигнат до многу поцврстиот слој на збиена глина. Поголемиот дел од дрвото за столбовите било сечено во западниот дел на Словенија, во два региона во Хрватска, Лика и Горски Котар и јужно од Црна Гора. Повеќето од овие столбови се недопрени по векови поминати под вода. Темелите се ставени на овие столбови и зградите од тули или од камен се наоѓаат над овие потпори. Зградите често се под закана од плима која доаѓа од Јадранското Море помеѓу есен и рана пролет. Пред шестотини години, венецијанците сами се штителе од копнените напади пренасочувајќи ги реките кои се влеваат во лагуната и така се осигурувале седиментот да ја пополни областа околу градот, што довело до создавање на уште подлабока лагуна. Во текот на 20-от век, кога многу артески бунари биле потопени во периферијата на лагуната за да има вода за локалната индустрија, Венеција започнала да тоне. Венецијанците сфатиле дека причината за тоа било извлекувањето на подземните води. Процесот ниa тонење бил значително забавен откако артеските бунари биле забранети во 1960-та. Сепак, градот сè уште е загрозен од се почестите ниски поплави (наречен Acqua Alta, „Висока вода“), кои достигнуваат висина од неколку сантиметри над кејовите, редовно по некои плими. Во многу стари куќи поранешните скалила користени од луѓето за да ја растоварат стоката сега се поплавени, што го прави поранешното приземје непогодно за живеење. Некои неодамнешни студии покажаа дека градот повеќе не тоне, [25][26] но ова сè уште не е утврдено, па затоа, состојбата на претпазливост не е укината. Во мај 2003 година, италијанскиот премиер Силвио Берлускони го официјализираше проектот MOSE (Modulo Sperimentale Elettromeccanico), експериментален модел за оценување на перформансот на гумените порти; идејата е да се постават серија од 79 надувани понтони низ морското дно на трите влеза до лагуната. Кога плимата и осеката се предвидува да се издигнат над 110 сантиметри, понтоните ќе се наполнат со воздух и ќе ja блокираат надојдената вода од Јадранското Море. Оваа инженерската работа треба да биде завршена до 2011 година. Во 1604 година, за да ги плати трошоците за поплавените подрачја Венеција воведе нешто што би можело да се смета за прв пример на она што на друго место станало „данок за документи“. Кога државниот приход не ги достигна очекувањата во 1608 година Венеција воведе хартија со натпис 'AQ' и втиснати инструкции за употреба за писма до службеници. Првично ова требало да биде привремен данок, но всушност останал сè до падот на Републиката во 1797 година. Кратко време по воведувањето на данокот Шпанија произведе слична хартија за поопшти даночни цели и практиката се прошири во другите земји. == Клима == Според Кепеновата класификација на климата, Венеција има влажна суптропскa клима (Cfa), со студени зими и многу топли лета. 24-часовниоt просек во јануари е 2,5&nbsp;°C (36.5&nbsp;°F), а за јули оваа бројка е 22,7&nbsp;°C (72.9&nbsp;°F). Врнежите релативно ги има рамномерно во текот на годината, и во просек се движат 801 милиметри (31.5&nbsp;in). == Стопанство == Економијата на Венеција се менувала низ историјата. Во Средниот Век и ренесансата, Венеција била главен центар за трговија и ja контролирала огромната морска империја, и станала исклучително богат европски град, водач во политичките и економските работи и центар за трговија. [28] Сето ова се сменило од 17 век кога трговската империја на Венеција била преземена од страна на други земји како што е Португалија, нејзината поморскa важност била намалена. Во 18 век, тогаш, стана главен земјоделски и индустриски извозник. Најголемиот индустриски комплекс na 18 век беше Арсеналот, и Италијанската армија сè уште го користи тоа денес (иако некој простор се користи за големи театарски и културни продукции, и убави простори за уметност). [29] Денес, економијата na Венеција главно се основа на туризмот, бродоградењето (главно правено во соседните градови Местре и Порто Маргера), услужни, трговски и индустриски извози. [28] Производството на стакло во Мурано и производството на тантела во Бурано се исто така многу важни за економијата. [28] === Туризам === Венеција е една од најважните туристички одредишта во светот, поради тоа што градот е еден од најголемите и најубавите градови на уметноста во светот. [30] Во градот доаѓаат во просек 50.000 туристи дневно (проценка od 2007 година). [31] Во 2006 година, тој беше 28. меѓународно наjпосетен град во светот, со 2.927.000 меѓународни пристигнувања таа година. [32] Туризмот е главен сектор на Венецијанската индустрија уште од 18 век, кога беше еден од главните центри за [[Голема обиколка|Големата обиколка]], поради неговиот убав градски пејзаж, уникатност и богатото музичко и уметничко културно наследство. Во 19 век, стана модерен центар за богатите и славните, кои често престојувале или вечерале во луксузните објекти како Даниели Хотелот или Кафе Флориан. Тој продолжил да биде модерен град во раниот 20 век. [30] Во 1980 година, Карневалот во Венеција беше оживеан и градот стана еден од главните центари за меѓународни конференции и фестивали, како што ее престижното Биенале во Венеција и Венецискиот филмски фестивал, кои привлекуваат посетители од целиот свет поради своите театарски, културни, филмски, уметнички и музички продукции. [30] Денес постојат голем број атракции во Венеција, како што се базиликата Свети Марко, Големиот канал и Плоштадот Свети Марко. Lido di Venezia е исто така популарна меѓународно луксузно одредиште, која привлекува илјадници глумци, критичари, познати личности и луѓе филмската индустрија. [30] Сепак, популарноста на Венеција како главно туристичко одредиште во светот предизвика неколку проблеми, вклучувајќи го и фактот дека градот може да биде многу пренатрупан на некои периоди од годината. Некои тоа го сметаат за туристичка замка, а од другите како „жив музеј“ [30] За разлика од повеќето други места во Западна Европа и во светот, Венеција стана широко позната по своите елементи на елегантна рушевина. Компетитивноста на странците што сакаат да купат дом во Венеција направи цените да се зголемат толку многу што голем број од жителите се принудени да се преселат во попристапни области како Венето и Италија, особено Местре. == Сообраќај == Венеција е изградена на архипелаг od 117 острови формирани од 177 канали во плитка лагуна, поврзани со 409 мостови. [33] Во стариот центар, каналите служат како патишта, и скоро секој вид на транспорт се изведува на вода или пеш. Во 19 век надвозникот во внатрешноста на земјата донесе железничка станица во Венеција и автомобилски надвозник и паркинзи во 20 век. Зад влезовите на северниот раб на градот, превозот во градот остана, како што беше во изминатите векови, да се изведува на вода или пеш. Венеција е една од најголемите Европски урбани зони без автомобили, единствена во Европа во тоа што е добро функционален град во 21 век без автомобили или камиони. === Водни патишта === Класичниот венецијански брод е гондолата, иако тоа сега главно се користи за туристи, или за свадби, погреби, или други церемонии. Многу гондоли се уредени со меки со кадифени седишта и Персиски килими. Помалку познато е помалото сандоло. Главните превозни средства се моторизираните автобуси на вода (vaporetti), кои се движат по редовните рути низ главните канали и меѓу островите во градовите и приватните бродови. === Јавен транспорт === Azienda Consorzio Trasporti Veneciano (ACTV) — името на јавниот транспортен систем во Венеција. Тој е комбинација од копнениот превоз со автобуси, патување низ каналот, со автобуси na вода (vaporetti). Се вкупно има 25 рути кои го поврзуваат градот. Венецијанскиот People Mover (раководен од ASM) — систем за јавен превоз сличен на фуникулер влечен од кабел и го поврзува Тронкето островот со Пјацале Рома. Водните таксисти се исто така активни. === Аеродроми === Венеција се служи со Меѓународниот аеродром Марко Поло, или Aeroporto di Venezia Marco Polo, именуван во чест на својот познат граѓанин. Аеродромот е во внатрешноста на земјата бил повторно изграден подалеку од брегот, но, водните таксисти или Alilaguna автобусите на вода до Венеција се на само седум минути пешачење од терминалите. Некои авио-компании слетуваат на аеродромот во Тревизо, na 30 километри од Венеција, како порта на Венеција. Некои едноставно ги рекламираат летовите до „Венеција“ без именување на вистинскиот аеродром освен со мали печатни букви. [34] Venecia Lido, [35] јавниот аеродром погоден за помали авиони, се наоѓа на североистокот од Lido di Venezia. Тој има 1000м тревна писта. === Возови === Во Венеција има регионални и национални возови, кои може да го поврзат градот со Рим за 3,5 часа и со Милано за 2,5 часа. Тревизо е на триесет и пет минути оддалеченост. [36] Фиренца и Падова се двете станици на кои се застанува меѓу Рим и Венеција. Станицата Санта Лусија е на неколку чекори подалеку од постојката на vaporetti. Станицата е крајна и појдовна точка на Венецијанската Симплон „Ориент експрес“ од или до Лондон Викторија и Париз. === Автомобили === Поморскиот дел на Венеција нема патишта, и e составен речиси целосно од тесни патеки а островите меѓу себе се поврзани со камени пешачки мостови, што го прави невозможен превозот на речиси сè што e со тркала. Автомобилите може да стигнат до автомобилско-автобускиот терминал преку мостоt Ponte della Liberta. Таа доаѓа од Запад од Местре. Постојат две паркиралишта кои го служат градот: Tronchetto и Piazzale Roma. Ферибродот до Лидо излегува од паркингот во Tronchetto и е потпомогнато од vaporetti и автобусите на јавниот градски превоз.   == Демографија == Во 2009 година, имало 270.098 лица кои живеат во Венеција, од кои 47,4% se мажи, а 52,6% жени. Малолетни лица (деца на возраст од 18 и помлади) имало 14,36 отсто од населението во споредба со пензионерите чиј број изнесувал 25,7 проценти. Ова се споредува со Италијанскиот просек од 18,06 проценти (малолетни) и 19,94 проценти (пензионери). Просечната возраст на жителите во Венеција е 46 во однос на италијанскиоt просек од 42. Во петте години меѓу 2002 и 2007 година, населението на Венеција се намали за 0,2 проценти, додека Италија како целина се зголеми за 3,85 проценти .[37] Но, населението во историскиот стар град се намалува во значително забрзано темпо: од околу 120.000 во 1980 година до околу 60.000 во 2009 година. [38] Почнувајќи од 2009 година, 91,14% од населението беше Италијанско. Најголемата имигрантска група дошла од другите европски нации (Романците, најголемата група: 3,26%, Јужна Азија: 1,26%, и Источна Азија: 0,9%). Венеција е претежно римско-католички град, но поради долгогодишна врска со Цариград исто така постои воочливо присуство на Православни христијани, а поради имиграцијата сега има и неколку Муслимани, Хинду и Будистички жители. Исто така има и историскa Еврејска заедница во Венеција. Венецијанското гето беше областа во која Евреите биле принудени да живеат под Венецијанската Република. Од ова име во Венецијанскиот јазик, зборот „ghetto“, што се користи и во многу јазици, е изведен. == Општинската администрација=== Поврзано: Список на градоначалници на Венеција • Име на градоначалникот: Џорџо Орсони • Датум на избори: 30 март 2010 година • партија: Демократска Партија Градскиот Совет na Венеција е составен од 45 членови. Од шесте општини na кои Венеција е поделена, пет се раководени од централно-левичарската коалиција и една од централно-десничарската коалиција. Сегашниот градоначалник на Венеција, Џорџо Орсони, беше избран во март 2010 година. Тој е исто така Assessore од 2000 do 2005 година и Канцелар на Биеналето во Венеција од 2000 до 2003 година. == Култура == Венеција била средината или одбраната локација на голем број филмови, новели, песни и други културни наводи. Градот беше особено популарна средина за неколку романи, есеи и други трудови од фантастична или реална литература. Примери за овие вклучуваат Шекспировите „Трговецот од Венеција'“ и „Отело“, Бен Џонсовиот „Volpone“, Волтеровата „Кандид“, Казановата автобиографскa „Историја на мојот живот“, Ен Рајсовиот „Плачот на небото“, и Филип Солерсовиот „Watteau во Венеција“ и многу други. Градот исто така бил сет на бројни филмови и музички спотови, како на пример Џејмс Бонд сериите Од Русија со љубов, Moonraker, Tуристот, Казино Ројал, Кетрин Хепберн во Лето, Смртта во Венеција, Фелиновата Казанова, Индијана Џонс: Последната крстоносна војна, Mалa романсa, Италијанскa работа, Лара Крофт: Томб Рајдер, Siouxsie and the Banshees „Драга Пруденс“ и на Мадона „Like a virgin“ (песна). Исто така, сериите од пет епизоди на „Доктор Ху“, „Вампири во Венеција“. Но покрај тоа, бројни видео игри, како што se Tomb Raider 2, Ninja Gaiden Sigma 2, Sonic the Hedgehog 2006 и Assassin's Creed II [40] се во Венеција во игрите. == Архитектура == Венеција има богат и разновиден архитектонски стил, најпознатiот од кои е веројатно готскиот стил. Венецијанскa Готска архитектура е термин кој e доделеn на Венецијанскa градежен стил кој комбинирал употреба на готскиот полукружен лак со Византиско и Арапското влијание. Стилот потекнува од 14 вековната Венеција, каде што на сливот на византискиот стил од Цариград се среќава со Арапското влијание од Маварска Шпанија. Градот, исто така, има неколку ренесансни и барокни згради, вклучувајќи gи Ca 'Pearo и Ca' Rezzonico. == Музика и изведувачките уметности == Градот на Венеција во Италија одиграл важна улога во развојот на музиката на Италија. Венецијанската државата т.е. средновековната Поморска Република Венеција-често била популарно нарекувана „Република на музиката“, и се вели дека еден анонимен Французин во 17 век забележал дека „Во секој дом, некој свири на музички инструмент или пее. Има музика насекаде.“[41] Во текот на 16 век, Венеција стана една од најважните музички центри на Европа, одбележана со карактеристичен стил на композиција (Венецијанската школа) и развојот на Венецијанскиот полихлорен стил од композиторите како Адријан Вилаерт, кој работел во базиликата Свети Марко. Венеција била центарот на објавување музика; Отавиано Петручи започна со издавање музика речиси веднаш откако оваа технологија беше на располагање, и неговото издавачка куќа помогна да се привлечат композитори од цела Европа, особено од Франција и Фландрија. До крајот на овој век, Венеција беше симбол на раскошот на својата музика, како што може да се види во примерот на „колосалниот стил“ на Андреја и Џовани Габриели, кој користел повеќе рефрени и инструментални групи. Венеција била исто така домот на многу познати композитори за време на периодот на барокот, како што се Антонио Вивалди, Иполито Сиера, Џовани Пики, и Џироламо Дала Каса. == Внатрешен дизајн == Венеција докажано ги произведе најуникатните и најпрефинети Рококо дизајни. Во тоа време, Венеција беше во состојба на неволја. Ја изгуби голем дел од својата поморска власт, и заостануваше зад своите конкуренти од политичко значење и општеството стана декадентно, со благородниците што ги трошеa своите пари во коцкање и забавување. Но, без сомнение, Венеција остана главниот моден град на Италија, и беше сериозен конкурент на Париз во однос на богатство, архитектура, луксуз, вкус, префинетост, трговија, декорација, стил и дизајн. [42] Венецијанскиот Рококо беше добро познат по тоа што бил богат и раскошен, со многу екстраваганти дизајни. Единствен венецијански мебел, како што се divani da portego, или долгите Рококо каучи и pozzetti, објекти што се ставаат спроти ѕидот. Венецијанските спални обично беа раскошни и големи, со богати дамаскни, кадифени и свилени драпери и завеси, прекрасно изрезбани Рококо кревети со статуи од цвеќиња и ангели. [42] Венеција беше особено позната по нејзините убави огледала, кои останаа меѓу најдобрите во Европа. Лустерите обично беа многу шарени, направени од Мурано стакло за да изгледаат поживи и да се издвојуваат од другите, и исто така беа користени скапоцени камења и материјали од странство, бидејќи Венеција уште ја поседуваше големата трговска империја. Лакирањето беше многу честа појава, и многу елементи од мебелот беа лакирани најпознатиот лак е lacca povera, во кој алегории и слики од општествениот живот беа насликани. Лакирањето и Шинуазри (предмети со Кинески мотиви) беа особено чести во бироата и кабинетите. [43] == Мода и шопинг == Во 14 век, многу млади венецијански мажи почнаa da носат тесно, затегнати шарени чорапи, а дизајните укажуваа на Compagnie della Calza ("Trouser Club") на кои им припаѓале. Венецијанскиот Сенат ги усвои сумптуарните закони, но овие едвај резултираа со промена во модата, со цел да се заобиколи законот. Досадните облеки се носеa над оние шарените кои тогаш биле правени за да ги покажат скриените бои што резултирало со широкото движење на машката "slashed" мода во 15 век. Денес, Венеција е исто така еден од главните модни и шопинг центри во Италија, не толку важен како Милано, Фиренца, или Рим, но еднаков со Торино, Виченца, Наполи и Џенова. Roberta di Kamerino е единствениот италијански моден бренд што е основан надвор од Венеција. [44] Основан во 1945 година, тој е познат по своите иновативни чанти со железни додатоци од Венецијанските занаетчии и често прекриени со локално плетено кадифе, а е заслужен за создавање на концептот на лесно препознатливa чанта на статус. [44] Многу од модните бутици и продавници за накит во градот се наоѓаat на мостот „[[Ријалто (мост)|Ријалто]]“ и плоштадот Свети Марко. Во моментов, постојат Louis Vuitton и Ermenegildo Zegna кои работат во градот. == Кујна == Топлото чоколадо беше популарен пијалак во Венеција во текот на седумдесеттите и осумдесеттите. Венецијанската кујна е карактеристична по морската храна, но исто така вклучува и градинарски производи од островите на лагуната, ориз од внатрешноста, дивеч и качамак. Венеција ги комбинира локалните традиции со влијанија кои доаѓаат од илјадагодишните деловни контакти. Тие вклучуваат sarde in saor, сардини маринирани со цел да се зачуваат при долги патувања; risi е bisi, ориз и грашок; fegato alla veneziana, црн дроб на Венецијански начин; рижото со сипа; cicchetti - слично на предјадењата; antipasti- мезе и prosecco, пенливо слатко вино. Покрај тоа, Венеција е симбол za bisàto (маринирана јагула), за златните, овално формирани колачиња наречени baicoli, и za различни видови на слатки како што се: pan del Pescatore (лебот на рибарот); колачи со бадеми,ф'стаци; колачиња со пржен Венецијански крем или bussolai (бисквити и мали лепчиња направени во форма на буквата „С“ или во форма на прстен) од островот Burano; crostoli или galani; fregolotta (ровка торта со бадеми); млечен пудинг наречен rosada и колачиња од жолт гриз наречен zaléti. == Јазик == Венецијанската или регионалната форма венетски е романски јазик, мајчин јазик на околу два милиона жители, [45] претежно во Венеција, но, исто така, во регионот Венето во Италија, каде што од пет милиони жители речиси сите може да го разберат. Toj се зборува понекогаш и надвор од Венето и е често добро разбран надвор од него, во Трентино, Фриули, Јулиска краина, Истра и некои градови од Далмација, област со шест до седум милиони луѓе. Јазикот уживал значителен престиж во деновите на Венецијанската Република, кога и го стекнал статусот на language franka во Средоземното Море. == Литература == Венеција долго време беше извор на инспирација за авторите, поетите и драмските писатели, како и во првите редови на техничкиот развој на печатарството и издаваштвото. Дваjca од најпознатите венецијански писатели беа Марко Поло во средниот век и подоцна Џакомо Казанова. Поло (1254-1324) бил трговец, патувал до Ориентот. Неговата серија на книги, пишани заедно со Рустикело да Писа (Rustichello da Pissa), насловена како „Il Milione“ дала важни сознанија за земјиштата источно од Европа, за земјите на Блискиот Исток, до Кина, Јапонија и Русија. Џакомо Казанова (1725-1798) беше плоден писател и познат авантурист, кој е најдобро запаметен по неговата автобиографија, Histoire De Ma Vie (Приказна на мојот живот), која го поврзува неговиот бурен начин на живот со градот Венеција. Венецијанскита драматурзи ja следеле старата италијанскa театарска традиција на Commedia dell'Arte. Рузанте (1502-1542) и Карло Голдони (1707-1793) го користеa Венецијанскиот дијалект во нивните комедии. Венеција исто така има инспирирано писатели од странство. Шекспир ги постави „Отело“ и „Tрговецот од Венеција“ во градот. Томас Ман е автор на романот „Смртта во Венеција“, објавен во 1912 година. Венеција беше инспирација за поезијата на Езра Паунд, кој го напиша своето прво книжевно дело во градот. Паунд починал во 1972 година и неговите останки се закопани во гробиштата na Венецискиот остров Св. Михаил. Францускиот писател Филип Соле поголемиот дел од својот живот го поминал во Венеција и објавил „Речник за љубовниците на Венеција“ во 2004 година. Уго Фосколо (1778-1827) роден во Занте, остров кој во тоа време и припаѓал на Венецијанската Република, исто така беше познат поет и револуционер кој сакал да види слободна република основана во Венеција, по падот на Наполеон. Венеција е исто така, поврзана со техничките аспекти на пишувањето. Градот беше локација за една од најраните преси за печатење на Италија, основани од Алдус Манутиус (1449-1515). [Уреди] Од овој почеток, Венеција се развивала како важен печатарски центар, па дури и до 18 век била одговорна за печатење na половина објавени книги во Италија. [се бара извор] == Уметност и печатење == Венеција, особено за време на средниот век, ренесансата и барокот, беше голем центар на уметноста и разви уникатен стил познат како Венецијанскa школа. Во средниот век и ренесансата, Венеција, заедно со Фиренца и Рим, стана еден од најважните центри на уметноста во Европа, и бројни богати Венецијанци станаa покровители на уметноста. Венеција во тоа време беше богата и просперитетна Поморска Република, која го контролираше пространото море и трговската империја. [46] До крајот на 15 век, Венеција стана Европскиот главен град на печатењето, и беше еден од првите градови во Италија (после Рим и Субијако) да има печатарска преса, по оние во Германија, кои имаат 417 печатари од 1500 година. Најважната печатница беше Алдин прес на Алдус Манутиус, која во 1499 година ja отпечати Hypnerotomachia Poliphili, која се смета за најубавата книга на ренесансата, и воспостави модерна интерпункција, формат на страницата и накосени букви, и првото печатено дело на Аристотел. Во шеснаесеттиот век Венецијанското сликарство беше развиено преку влијанијата на Падуанската школа и Антонело да Месина, кој ја воведе техника сликање со мрсни бои на браѓата Ван Ејк. Тоа се одликува со скали на топли бои и живописната употребa на боja. Раните учители биле семејствата Белини и Виварини, следени од Џорџоне и Титиан, потоа Тинторето и Веронесе. Во почетокот на 16 век, исто така, имаше соперништво за тоа дали Венецијанското сликарствто треба да употребува disegno или colorito. [47] Платното за слики потекнува од Венеција за време на раната ренесанса. Овие рани платна беа генерално груби. Во осумнаесеттиот век Венецијанското сликарство дуждивеа ренесанса, поради Тиеполовото декоративно сликарство и панорамите на Каналето и Гварди. == Стакло == Венеција е позната по својата работа со украсено стакло, познато како Венецијанско стакло. Тоа е светски прочуено поради тоа што е шарено и вешто направено. Многу од важните одлики на овие предмети биле развиени до 13 век. Кон крајот на овој век, центарот на Венецијанската индустрија за стакло се пресели во Мурано. Византиските занаетчии одиграа важна улога во развојот на Венецијанското стакло, уметничка дорма по која градот е познат. Кога Цариград бил освоен во Четвртата крстоносна војна во 1204 година, некои побегнати занаетчии дојдоа во Венеција. Ова се случи повторно, кога Отоманците го зазедоa Цариград во 1453 година, кои ја снабдија Венеција со уште повеќе работници со стакло. До шестнаесеттиот век, Венецијанските мајстори добиja уште поголема контрола над бојата и транспарентноста на нивното стакло, и совладале неколку декоративни техники. И покрај напорите да се задржат Венецијанските техники за изработка на стакло во Венеција, тие станаа познати на друго место, и Венецијанскиот стил на производство на стакло беше употребуван и во други Италијански градови и други земји од Европа. Некои од најважните трговски марки стакло во светот денес сè уште се произведуваат во историските фабрики за стакло во Мурано. Тие се: Венини, Баровиер & Тосо, Поли, Милеветри, Сегусо.[48] Баровиер & Тосо се смета за една од 100те најстари компании во светот, формирана во 1295 година. Еден од најпознатите видови на Венецијански стакла се направени во Мурано, познати како Мурано стакло, којшто е познат производ од Венецијанскиот остров Мурано со векови. Ситуиран надвор од брегот на Венеција, Италија, Мурано беше комерцијално пристаниште уште во 7 век. До крајот на 10 век стана добро познат град на трговијата. Денес Мурано е одредиште за туристи и љубители на накит и уметност. == Фестивали == Карневалот во Венеција се одржува секоја година и почнува околу две недели пред Чиста среда и завршува на Мрсниот вторник. Карневалот е тесно поврзан со венецијанските маски. Венециското биенале е еден од најзначајните настани во уметничкиот календар. За време на 1893 година управуван од градоначалникот на Венеција, Рикардо Селватико, Венецијанскиот Градски Совет усвои регулатива и на 19 април да се постави Esposizione biennale artistica nazionale (Биенале на Италијанската уметност), и да биде свечено отворено на 22 април 1895 година. [49] По дејствијата за време на Втората светска војна, активностите на Биеналето беа прекинати во септември 1942 година, но продолжиja во 1948 година. [50] На филмскиот фестивал во Венеција (италијански Mostra Internazionale d'Arte Cinematografica di Venezia) — најстариот филмски фестивал во светот. Основан од страна на Грофот Џузепе Волпи ди Мисурата во 1932 година како „Esposizione Internazionale d'Arte Cinematografica“, фестивалот оттогаш се одржува секоја година кон крајот на август или почетокот на септември на островот Лидо, Венеција, Италија. Проекциите се одвиваат во историскиот плоштад Palazzo del Cinema на Lungomare Marconi. Тоа е еден од најпрестижните светски фестивали и е дел од Венециското Биенале. == Разни податоци == * [[патрон (светител)|Патрон]] на градот е [[Свети Марко]]. * Венеција е позната и по нејзиниот [[Карневал на Венеција|карневал]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.visitvenice.co.uk/venice-carnival.html |title=www.visitvenice.co.uk |accessdate=2006-07-03 |archive-date=2010-06-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100610062314/http://www.visitvenice.co.uk/venice-carnival.html |url-status=dead }}</ref> * Венеција и лагуната се сметаат за [[Светско наследство]] според [[УНЕСКО]]. === Странски зборови со потекло од Венеција === * ''arsenal'', ''ciao'', ''ghetto'', ''gondola'', ''lazaret'', ''lagoon'', ''lido'', ''Montenegro'' * „[[Венецуела]]“ значи „мала Венеција“. == Галерија == <center> <gallery> Слика:Венеција_јули_2008.JPG|<center>Канал Гранде - Венеција Слика:Гондоли_во_Венеција.jpg|<center>[[Гондола|Гондоли]] во Венеција - [[симбол]] на градот Слика:Ponte_di_Rialto_2008.JPG|<center>Поглед од мостот „[[Ријалто (мост)|Ријалто]]“ во Венеција Слика:Камбанарија_во_Венеција.jpg|<center>[[Камбанарија]]та на плоштадот Св.Марко Слика:Венецијански_канал.jpg|<center>Венецијански канал Слика:Венеција_канали_2008.JPG|<center>Канал во Венеција Слика:Палата_во_Венеција_2008.JPG|<center>Палата во Венеција Слика:Венеција_архитектура_2008.JPG|<center>Венецијанска [[архитектура]] Слика:Венеција_2008.JPG|<center>Пристаниште во Венеција Слика:Ponte di Rialto Venice 1.jpg|<center>Поглед на мостот Ријалто Слика:Venice_-_St Marko.jpg|<center>Поглед на плоштадот Свети Марко и Дуждовата Палата Слика:Венецијански_маски_2008.JPG|<center>Венецијански маски </gallery> </center> ==Венеција како тема во уметноста и во популарната култура== Венеција се јавува како тема и инспирација во бројни дела од [[уметност]]а и [[Популарна култура|популарната култура]], како: * „Пиза и Венеција“ — кус расказ на австрискиот писател [[Томас Берхнард]] од 1978 година.<ref>Томас Бернхард, ''Имитатор на гласови''. Скопје: Темплум, 2008, стр. 17.</ref> * „Венецијанско утро“ — песна на германскиот поет [[Рајнер Марија Рилке]].<ref>Рајнер Марија Рилке, ''Искуство тишине''. Београд: Paideia, 2014, стр. 62.</ref> * „Доцна есен во Венеција“ — песна на Рајнер Марија Рилке.<ref>Рајнер Марија Рилке, ''Искуство тишине''. Београд: Paideia, 2014, стр. 98.</ref> * „[[Венецијански епиграми]]“ — дело на [[Јохан Волфганг Гете]].<ref>Johan Volfgang Gete, ''Pesme''. Beograd: Rad, 1964, стр. 85-87.</ref> * „[[Смрт во Венеција]]“ - [[роман]] на германскиот писател [[Томас Ман]]. * „Јадранско Море, Венеција“ — расказ на рускиот писател [[Едвард Лимонов|Едуард Лимонов]].<ref>Едуард Лимонов, ''Девојка-ѕвер!''. Скопје: Темплум, 2007, стр. 85-89.</ref> * „Ноќите во Венеција“ (англиски: ''Nights In Venice'') — песна на амвстралиската [[панк-рок]] група [[Сеинтс]] (''The Saints'') од 1977 година.<ref>[https://www.discogs.com/master/62419-The-Saints-Im-Stranded Discogs, The Saints (2) – (I'm) Stranded (пристапено на 3.3.2024)]</ref> Во својот расказ „[[Стаклениот лиценцијат]]“, [[Сервантес]] вели дека, кога не била откриена [[Америка]], не постоел град кој е сличен на Венеција, а единствено [[Град Мексико|Мексико]] може да ѝ се спротивстави. Притоа, тој вели дека целата Венеција и сите нејзини делови се достојни на славата што се шири за неа низ светот.<ref>Miguel Servantes, ''Uzorne priče''. Beograd: Rad, 1963, стр. 112.</ref> == Занимливости == * Венеција ризикува да стане град-музеј имајќи го предвид фактот дека водата околу нејзе врши корозија на темелите на куќите. Исто така нејзини големи непријатели се и отпадните води на фабриките во [[Порто Маргера]], загадената вода на [[лагуна]]та која предизвикува смрт кај илјадници риби, размножувањето на алги и инсекти и деградацијата на животната средина воопшто. Да се спаси Венеција е целта на многу институции и здруженија од целиот свет. == Познати личности од Венеција == * [[Џовани Белини]] ([[1432]] - [[1516]]) * [[Антонио Вивалди]] ([[1678]] - [[1741]]) * [[Карло Голдони]] ([[1707]] - [[1793]]) == Надворешни врски == * [http://www.compart-multimedia.com/virtuale/us/venice_italy/venice_travel.htm Venice, Italy in Virtual Reality] Виртуелна прошетка низ градот од ренесансата. * [http://www.rioba.it Venice: A bridge a street] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200902163833/http://www.rioba.it/ |date=2020-09-02 }} - Венеција на венецијанците {{Commons|1=Venezia}} {{Италија-гео-никулец}} * [http://en.wikipedia.org/wiki/Venezia#External_links] == Наводи == {{наводи}} {{Градови во Италија}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Венеција| ]] [[Категорија:Градови во Италија]] [[Категорија:Градови во Венето]] [[Категорија:Населени места основани во 5 век]] 0qwlut43z5j4nwmj3yzl4ak3ml7wp4b Костарика 0 15214 5567380 5479695 2026-05-30T15:16:28Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567380 wikitext text/x-wiki {{Infobox country |native_name = República de Costa Rica |conventional_long_name = Република Костарика |common_name = Костарика |image_flag = Flag of Costa Rica (state).svg |image_coat = Coat of arms of Costa_Rica.svg |image_map = Costa Rica (orthographic projection).svg |national_motto = "{{јаз|es|''Vivan siempre el trabajo y la paz''}}"{{Spaces|2}}<small>([[шпански]])<br />„Долго да живее работата и мирот“ |national_anthem = <br /><span style="line-height:1.33em;">{{јаз|es|''[[Noble patria, tu hermosa bandera]]''}}{{Spaces|2}}<small>(шпански)<br />''Благородна земјо, твоето убаво знаме''</small></span><br /><center>[[File:Costa Rica National Anthem.ogg]]</center> |official_languages = [[Костарикански дијалект|шпански]] |regional_languages = [[Лимонски креолски јазик|лимонски креолски]], [[брибриски јазик|брибриски]] |demonym = [[Костариканци]] (Костариканец/Костариканка) |capital = [[Сан Хосе (Костарика)|Сан Хосе]] |latd=9 |latm=56 |latNS=N |longd=84 |longm=5 |longEW=W |largest_city = [[Сан Хосе (Костарика)|Сан Хосе]] |government_type = уставна претседателска република |leader_title1 = [[Претседател на Костарика|Претседател]] |leader_name1 = [[Луис Гуљелмо Солис]] |area_rank = 128-ма |area = {{convert|51100|km2|sqmi|abbr=on}} |area_km2 = 51,100 |area_sq_mi = 19,653 |percent_water = 0.7 |population_estimate = 4,608,426<ref>[http://ccp.ucr.ac.cr/ Estimación para el día de hoy 21 de Junio de 2011] Centro Centroamericano de Población, Universidad de Costa Rica. 2011-06-21.</ref> |population_estimate_rank = 123-та |population_estimate_year = јуни 2011 |population_census_year = 2000 |population_density_km2 = 89 |population_density_sq_mi = 220 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 107-ма |GDP_PPP = $51.166 милијарди<ref name=imf2>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2011/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=81&pr.y=19&sy=2008&ey=2011&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=238&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a= |title=Costa Rica|publisher=International Monetary Fund|accessdate=2011-04-21}}</ref> |GDP_PPP_year = 2010 |GDP_PPP_per_capita = $11,215<ref name=imf2/> |GDP_PPP_per_capita_rank = |GDP_nominal = $35.780 милијарди<ref name=imf2/> |GDP_nominal_year = 2010 |GDP_nominal_per_capita = $7,843<ref name=imf2/> |sovereignty_type =Независност |sovereignty_note = Објавена |established_event1 = од [[Шпанија]] |established_date1 = 15 септември 1821 |established_event2 = од [[Мексико]] |established_date2 = 1 јули 1823 |established_event3 = од [[Обединети покраини на Средна Америка]] |established_date3 = 21 март 1847 |established_event4 = Призната од Шпанија |established_date4 = 10 мај 1850 |established_event5 = Устав |established_date5 = 7 ноември 1949<ref name=CIA2011>{{Наведена мрежна страница|author=Central Intelligence Agency|title=Costa Rica|work=The World Factbook|publisher=Central Intelligence Agency|location=Langley, Virginia|year=2011|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cs.html|accessdate=2011-10-04|archive-date=2020-05-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20200513101015/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cs.html|url-status=dead}}</ref> | HDI_year = 2013<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = increase <!--increase/decrease/steady--> | HDI = 0.763 <!--number only--> | HDI_ref = <ref name="HDI">{{Наведена мрежна страница |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr14-summary-en.pdf |title=2014 Human Development Report Summary |date=2014 |accessdate=27 јули 2014 |publisher=United Nations Development Programme | pages=21–25}}</ref> | HDI_rank = 68ма | Gini_year = 2009 | Gini_change = <!--increase/decrease/steady--> | Gini = 50.7 <!--number only--> | Gini_ref = <ref name="wb-gini">{{Наведена мрежна страница |url=http://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI/ |title=Gini Index |publisher=World Bank |accessdate=2011-03-02}}</ref> | Gini_rank = |currency = [[Костарикански колон]] |currency_code = CRC |country_code = |time_zone = [[UTC−06:00]] |utc_offset = -6 |time_zone_DST = |utc_offset_DST = |drives_on = десно |cctld = [[.cr]] |calling_code = [[+506]] |footnote1 = }} '''Костарика''' ({{langx|es|Costa Rica}}) или официјално '''Република Костарика''' (''República de Costa Rica'') — држава во [[Средна Америка]]. Костарика се наоѓа во копнениот дел на Средна Америка и на север се граничи со [[Никарагва]], на југ се граничи со [[Панама]], на запад излегува на [[Тихиот Океан]], додека на исток излегува на [[Карипското Море]]. Главен град на Костарика е [[Сан Хосе (Костарика)|Сан Хосе]]. Костарика е држава која ја има укинато сосема својата [[војска]] во [[1949]] година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.elespiritudel48.org/docu/h013.htm|author=El Espíritu del 48|title=Abolición del Ejército|accessdate=2008-03-09|language=es|archive-date=2011-09-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20110909091956/http://www.elespiritudel48.org/docu/h013.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|accessdate=2009-06-09|url=http://dev.prenhall.com/divisions/hss/worldreference/CR/defense.html|title=Costa Rica|publisher=World Desk Reference|archive-date=2008-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20080211185659/http://dev.prenhall.com/divisions/hss/worldreference/CR/defense.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|accessdate=2009-06-09|url=http://www.ucdp.uu.se/gpdatabase/gpcountry.php?id=39&regionSelect=4-Central_Americas|title=Costa Rica|publisher=Uppsala University|archive-date=2011-05-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20110510015146/http://www.ucdp.uu.se/gpdatabase/gpcountry.php?id=39&regionSelect=4-Central_Americas|url-status=dead}}</ref> Костарика постојано била сметана за една од најдобрите латиноамерикански држави според [[Индекс на човековиот развој|Индексот на човеков развој]], истата била рангирана на 62 место во светот и Костарика е една од државите кои имаат постојан висок индекс за човеков развој од државите со сличен приход.<ref name=HDI10>{{Наведена мрежна страница|title=Table 1: Human development index 2010 and its components|url=http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2010_EN_Complete.pdf|format=PDF|accessdate=2010-11-06|publisher=[[UNDP]]| author=UNDP Human Development Report 2010}} pp. 5, 49 and 144</ref> Во поглед на грижата за околината, Костарика е трета земја во светот и прва во [[Америка]].<ref name=EPI10>{{Наведена мрежна страница|title=2010 Environmental Performance Index|url=http://epi.yale.edu/Home|accessdate=2010-01-27|author=Yale Center for Environmental Law & Policy / Center for International Earth Science Information Network at Columbia University|archive-date=2010-02-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20100204001019/http://epi.yale.edu/Home|url-status=dead}}</ref> Според „Индексот за среќата на планетата“, Костарика е рангирана на првото место и се смета за „најзелена“ држава во светот.<ref>{{наведени вести | title= Costa Rica is the world's happiest and greenest country in the world. | url =http://www.guardian.co.uk/environment/2009/jul/04/costa-rica-happy-planet-index | author=Ashley Seager |date=2008-07-04 |publisher=[[Guardian.co.uk]]|accessdate = 2009-07-04 | location=London}}</ref> == Потекло на поимот == Името на државата е од [[Шпански јазик|шпанско потекло]] и ''Costa Rica'' значи „богат брег“. На [[македонски]] името на државата секогаш се пишува слеано, не според погрешниот начин на одделно пишување на името ''„Коста Рика“''. == Историја == {{Главна|Историја на Костарика}} == Географија и клима == {{Главна|Географија на Костарика}} ;Географија [[Податотека:Costaricamap.png|thumb|left|200px|Карта на Костарика.]] Костарика се наоѓа во [[Средна Америка]] на копнениот дел од овој континент. Државата се наоѓа во поширокиот регион наречен [[Латинска Америка]] и на север се граничи со [[Никарагва]], на југ со [[Панама]], на исток излегува на [[Карипското Море]], додека на запад излегува на [[Тихиот Океан]]. Костарика има вкупен брег од 1.290 километри, од кои 212 се на Карипското Море, додека 1.016 километри се на Тихиот Океан. Костарика има вкупна површина од 51.100&nbsp;км<sup>2</sup>, каде живеат околу 4.608.426 жители според проценките за 2010 година. Највисоката точка во државата е [[Серо Чирипо]] со надморска височина од 3.819 метри и овој врв е петти највисок во Средна Америка. Највисок вулкан во државата е [[Иразу (вулкан)|Иразу]] со надморска височина од 3.431 метри. Најголемо езеро во државата е езерото [[Аренал (езеро)|Аренал]]. Костарика има и неколку острови. [[Кокосов Остров|Кокосовиот Остров]] има 24&nbsp;км<sup>2</sup> и е оддалечен од континенталниот дел од државата. [[Калеро (остров)|Островот Калеро]] е најголем остров во државата и има површина од 151.6&nbsp;км<sup>2</sup>. Околу 25% од вкупната површина на државата има статус на заштитена област. Костарика има најголема густина на животински и растителни видови во светот.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.inbio.ac.cr/es/biod/estrategia/estudio.html |title=estudiofi |publisher=Inbio.ac.cr |date= |accessdate=2010-06-26 |archive-date=2010-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100301131356/http://www.inbio.ac.cr/es/biod/estrategia/estudio.html }}</ref> ;Клима Бидејќи Костарика се наоѓа меѓу осмиот и дванаесеттиот степен северно од [[екватор]]от, климата во државата е [[Тропска клима|тропска]]. Сепак, во државата има неколку микроклиматски региони во зависност од надморската височина, дождовите, топографијата и географијата на секој регион. Сезоните во Костарика се одредени според тоа колку дождови има во одредениот период, не според стандардните четири сезони. Годината може да биде поделена на два периода, сува сезона која кај мештаните е позната како лето и дождливата сезона која локално е позната како зима. „Летото“ е од [[декември]] до [[април]], додека „зимата“ е од [[мај]] до [[ноември]]. '''Просечни температури во Костарика''' <ref>"[http://www.costaricaguides.com/Climate.html Costa Rica Weather]". Costa Rica Guides</ref> <TABLE border="0" align="center" cellpadding="3" cellspacing="1" bgcolor="#dddddd"> <TR bgcolor="#000080"> <TD align="center" bgcolor="#019B00">месеци</TD> <TD align="center" bgcolor="#019B00">јануари</TD> <TD align="center" bgcolor="#019B00">февруари</TD> <TD align="center" bgcolor="#019B00">март</TD> <TD align="center" bgcolor="#019B00">април</TD> <TD align="center" bgcolor="#019B00">мај</TD> <TD align="center" bgcolor="#019B00">јуни</TD> <TD align="center" bgcolor="#019B00">јули</TD> <TD align="center" bgcolor="#019B00">август</TD> <TD align="center" bgcolor="#019B00">септември</TD> <TD align="center" bgcolor="#019B00">октомври</TD> <TD align="center" bgcolor="#019B00">ноември</TD> <TD align="center" bgcolor="#019B00">декември</TD> </TR> <TR bgcolor="#ffffff"> <TD><FONT size="2"><STRONG>Висока температура (C)</STRONG></FONT></TD> <TD align="center" bgcolor="#FF9900"><FONT size="2">27 </FONT></TD> <TD align="center" bgcolor="#FF9900"><FONT size="2">27 </FONT></TD> <TD align="center" bgcolor="#FF6600"><FONT size="2">28 </FONT></TD> <TD align="center" bgcolor="#FF6600"><FONT size="2">28 </FONT></TD> <TD align="center" bgcolor="#FF9900"><FONT size="2">27 </FONT></TD> <TD align="center" bgcolor="#FF9900"><FONT size="2">27 </FONT></TD> <TD align="center" bgcolor="#FF9900"><FONT size="2">27 </FONT></TD> <TD align="center" bgcolor="#FF9900"><FONT size="2">27 </FONT></TD> <TD align="center" bgcolor="#FF9933"><FONT size="2">26 </FONT></TD> <TD align="center" bgcolor="#FF9933"><FONT size="2">26 </FONT></TD> <TD align="center" bgcolor="#FF9933"><FONT size="2">26 </FONT></TD> <TD align="center" bgcolor="#FF9933"><FONT size="2">26 </FONT></TD> </TR> <TR bgcolor="#ffffff"> <TD><FONT size="2"><STRONG>Ниска температура (C)</STRONG></FONT></TD> <TD align="center" bgcolor="#0099FF"><FONT size="2">17 </FONT></TD> <TD align="center" bgcolor="#0066FF"><FONT size="2">18 </FONT></TD> <TD align="center" bgcolor="#0066FF"><FONT size="2">18 </FONT></TD> <TD align="center" bgcolor="#0066FF"><FONT size="2">18 </FONT></TD> <TD align="center" bgcolor="#0066FF"><FONT size="2">18 </FONT></TD> <TD align="center" bgcolor="#0066FF"><FONT size="2">18 </FONT></TD> <TD align="center" bgcolor="#0066FF"><FONT size="2">18 </FONT></TD> <TD align="center" bgcolor="#0066FF"><FONT size="2">18 </FONT></TD> <TD align="center" bgcolor="#0099FF"><FONT size="2">17 </FONT></TD> <TD align="center" bgcolor="#0066FF"><FONT size="2">18 </FONT></TD> <TD align="center" bgcolor="#0066FF"><FONT size="2">18 </FONT></TD> <TD align="center" bgcolor="#0066FF"><FONT size="2">18 </FONT></TD> </TR> <TR bgcolor="#ffffff"> <TD><FONT size="2"><STRONG>Врнежи (mm)</STRONG></FONT></TD> <TD align="center" bgcolor="#FF3300"><FONT color="#FFFFFF" size="2">6.3 </FONT></TD> <TD align="center" bgcolor="#FF3300"><FONT color="#FFFFFF" size="2">10.2 </FONT></TD> <TD align="center" bgcolor="#FF3300"><FONT color="#FFFFFF" size="2">13.8 </FONT></TD> <TD align="center" bgcolor="#FF3300"><FONT color="#FFFFFF" size="2">79.9 </FONT></TD> <TD align="center" bgcolor="#000099"><FONT color="#FFFFFF" size="2">267.6 </FONT></TD> <TD align="center" bgcolor="#000099"><FONT color="#FFFFFF" size="2">280.1 </FONT></TD> <TD align="center" bgcolor="#000099"><FONT color="#FFFFFF" size="2">181.5 </FONT></TD> <TD align="center" bgcolor="#000099"><FONT color="#FFFFFF" size="2">276.9 </FONT></TD> <TD align="center" bgcolor="#000099"><FONT color="#FFFFFF" size="2">355.1 </FONT></TD> <TD align="center" bgcolor="#000099"><FONT color="#FFFFFF" size="2">330.6 </FONT></TD> <TD align="center" bgcolor="#000099"><FONT color="#FFFFFF" size="2">135.5 </FONT></TD> <TD align="center" bgcolor="#FF3300"><FONT color="#FFFFFF" size="2">33.5 </FONT></TD> </TR> <TR bgcolor="#ffffff"> <TD><FONT size="2"><STRONG>Просечна сончева светлина</STRONG></FONT></TD> <TD align="center"><FONT size="2">40</FONT></TD> <TD align="center"><FONT size="2">37</FONT></TD> <TD align="center"><FONT size="2">39</FONT></TD> <TD align="center"><FONT size="2">33</FONT></TD> <TD align="center"><FONT size="2">25</FONT></TD> <TD align="center"><FONT size="2">20</FONT></TD> <TD align="center"><FONT size="2">21</FONT></TD> <TD align="center"><FONT size="2">22</FONT></TD> <TD align="center"><FONT size="2">20</FONT></TD> <TD align="center"><FONT size="2">22</FONT></TD> <TD align="center"><FONT size="2">25</FONT></TD> <TD align="center"><FONT size="2">34</FONT></TD> </TR> </TABLE> == Политички систем == [[Податотека:Luis Guillermo Solís 01.jpg|thumb|right|150px|Петседателот на Костарика - [[Луис Гуљелмо Солис]].]] {{Главна|Политика на Костарика}} Костарика е [[Претседателски систем на управување|претседателска]], претставничка [[Демократија|демократска]] [[република]] со повеќепартиски систем на управување. Извршната власт во државата е управувана од [[Претседател на Костарика|претеседателот на државата]] и неговиот/нејзиниот кабинет. Претседателот е шеф на државата и шеф на владата. Законодавната власт во Костарика е во рацете на [[Законодавно собрание на Костарика|Законодавното собрание на Костарика]]. Претседателот и 57 пратеници се избираат преку парламентарни избори за мандат од 4 години. Законодавната власт е независна и има извршна улога. Костарика е држава со силен систем на [http://hup.sub.uni-hamburg.de/giga/jpla/article/view/40/40 уставни проверки] и баланси. Гласањето во Костарика е задолжително, но не е присилно. Покрај претседател, во државата има и два потпретседатела. == Административна поделба == [[Податотека:Provinces Costa Rica.png|200px|thumb|десно|Покраините на Костарика.]] {{Главна|Административна поделба на Костарика}} Костарика е поделена на 7 покраини. Покраините се поделени на 81 кантон и секој е управуван од управници. Управниците се избрани преку избори за термин од четири години. Понатака, кантоните се поделени на 421 округ. Покраините на Костарика се: {| class="wikitable sortable" style="text-align:right; font-size:95%;" |- style="border-bottom-style:double;" !width="15px"| На<br>карта !width="100px"| Покраина !width="100px"| Население !!width="75px"| % од<br>вкуп. !!width="65px"| Густина<br>(жит/км²) !width="65px" | Површина !!width="75px"| % од<br>вкуп. |- |align="center"| 1 |align="left"| [[Алахуела (покраина)|Алахуела]] | 848.146 || - || 86,9 | 9.757,5 || 19,1% |- |align="center"| 3 |align="left"| [[Гванакасте (покраина)|Гванакасте]] | 326.953 || - || 32,2 | 10.140,7 || 19,8% |- |align="center"| 4 |align="left"| [[Ередија (покраина)|Ередија]] | 433.677 || - || 163,2 | 2.657,0 || 5,2% |- |align="center"| 2 |align="left"| [[Картаго (покраина)|Картаго]] | 490.903 || - || 157,1 | 3.124,7 || 6,1% |- |align="center"| 5 |align="left"| [[Лимон (покраина)|Лимон]] | 386.862 || - || 42,1 | 9.188,5 || 18,0% |- |align="center"| 6 |align="left"| [[Пунтаренас (покраина)|Пунтаренас]] | 410.929 || - || 36,5 | 11.265,7 || 22,0% |- |align="center"| 7 |align="left"| [[Сан Хосе (покраина)|Сан Хосе]] | 1.404.172 || - || 282,8 | 4.965,9 || 9,7% |- style="background:#f2f2f2; border-top-style:double;" |align="left"| '''''Костарика''''' | '''''4.301.712''''' || || '''''84,2''''' | '''''51.092''''' || |} == Демографија == {{Главна|Демографија на Костарика}} Според податоците од 2010 година, во Костарика живееле 4,640,000 жители.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://esa.un.org/unpp/p2k0data.asp |title=архивски примерок |accessdate=2011-10-26 |archive-date=2020-04-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200421172734/http://esa.un.org/unpp/p2k0data.asp |url-status=dead }}</ref> Белото и мешаното население (местици) сочинуваат околу 94% од населението. Поединечно, 80% се белци, 14% се местици,<ref>"[http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2019.htm Costa Rica]". U.S. Department of State.</ref> 3% се црнци, 1% се староседелци, 1% се [[Кинези]] и 1% други.<ref name=CIArace>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cs.html |title=Costa Rica: Ethnic groups |publisher=Cia.gov |date= |accessdate=2010-12-21 |archive-date=2020-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200513101015/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cs.html |url-status=dead }}</ref> Во државата има нешто над 60.000 староседелци и истите сочинуваат 1.5% од вкупното население. Повеќето од нив живеат во посебни резервати и тие се дел од следниве етнички групи: [[Китириси]], [[Матамбу]], [[Чоротега]], [[Малеку]], [[Брибријци]], [[Кабекарци]], [[Гвајми]], [[Борука]] и [[Тераба]]. Што се однесува за населението со европско потекло, најдоминантни се жителите со [[Шпанци|шпанско потекло]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cs.html|title=White Settlement in Costa Rica|publisher=Links.jstor.org|date=|accessdate=2010-06-26|archive-date=2020-05-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20200513101015/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cs.html|url-status=dead}}</ref> како и жители со [[Италијанци|италијанско]], [[Германци|германско]], [[Англичани|англиско]], [[Холанѓани|холандско]], [[Французи|француско]], [[Ирци|ирско]], [[Португалци|португалско]], [[Либанци|либанско]] и [[Полјаци|полско]] потекло. Покрај овие во Костарика има и [[Евреи|еврејско население]]. Црнците во Костарика се од [[Јамајка|јамајско]] потекло, кои се потомци на емигрантските јамајски работници од 19 век. Според пописот од 2000 година, 94% се изјасниле како белци или [[местици]], а помалку од 3% како црнци или староседелци. Мешањето на староседелците со Европејците е далеку помало во споредба со останатите латиноамерикански држави. Од ова исклучок е покраината Гванакасте, каде има поголем процент на мешано население поради минатата добра унија меѓу Шпанците и староседелците Чоротега. Костарика има поголем број бегалци кои се доселени од [[Колумбија]] и [[Никарагва]]. Како резултат на таа нелегална имиграција, денес се проценува дека околу 10–15% (или 400,000–600,000 жители) од вкупното население на државата се Никарагванци.<ref>[http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2019.htm www.state.gov] Background Note: Costa Rica – People</ref><ref>{{наведени вести| url=http://articles.latimes.com/2006/mar/23/world/fg-costa23 | work=Los Angeles Times | title=Costa Rica Seeks to Shut Its Doors to Illegal Migrants From Nicaragua | first1=Marla | last1=Dickerson | first2=Rebecca | last2=Kimitch | date=2006-03-23 | accessdate=2010-05-02}}</ref> Дел од Никарагванците се на привремен престој во Костарика, каде работат сезонски работи. Костарика прифатила голем број бегалци од останатите држави, особено во 1970-те и 1980-те години, најмногу од [[Чиле]] и [[Аргентина]], како и од [[Ел Салвадор]].<ref>{{Наведена книга |author=Biesanz, Karen Zubris; Biesanz, Mavis Hiltunen; Biesanz, Richard |title=The Ticos: Culture and Social Change in Costa Rica |publisher=[[Lynne Rienner Publishers]] |location=Boulder |year= 1998|page=118 |isbn=1-55587-737-0}}</ref> Според податоците од Светската банка, во 2010 година во државата имало 489,200 имигранти, главно од Никарагва, [[Панама]], Ел Салвадор, [[Хондурас]], [[Гватемала]] и [[Белиз]]. Околу 125,306 Костариканци живееле во странство, главно во [[САД]], Панама, Никарагва, Шпанија, [[Мексико]], [[Канада]], [[Германија]], [[Венецуела]], [[Доминиканска Република]] и [[Еквадор]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://siteresources.worldbank.org/INTPROSPECTS/Resources/334934-1199807908806/CostaRica.pdf|title=Costa Rica country profile (from the Migration and Remittances Factbook 2011)|publisher=World Bank|accessdate=2011-08-17}}</ref> === Јазици === Главниот јазик кој се зборува во Костарика е [[шпански]]от. Во државата сè уште се зборуваат некои староседелски јазици. Според бројот на говорници, најголем староседелски јазик е [[брибриски јазик|брибрискиот јазик]], па потоа [[малекуски јазик]], [[кабекарски јазик]] и [[нгаберски јазик]]. Некои од овие јазици имаат и по неколку илјади говорници во Костарика, додека пак некои се зборувани од стотици, како што се [[терибески јазик]] и [[борукаски јазик]]. Покрај брегот на државата може да се сретне и [[англиски креолски јазик]], како и [[јамајски патоа]]. Околу 10,7% од костариканското возрасно население зборува англиски, 0,7% [[француски]] и 0,3% зборува [[португалски]] или [[германски]] како втор јазик.<ref>{{наведени вести|url=http://www.nacion.com/ln_ee/2008/marzo/11/pais1457622.html|title=Solo 1 de cada 10 adultos habla un segundo idioma|publisher=[[La Nación (Costa Rica)]]|author=Jairo Villegas|date=2008-03-13|accessdate=2010-07-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080314144653/http://www.nacion.com/ln_ee/2008/marzo/11/pais1457622.html|archivedate=2008-03-14|url-status=live}}</ref> === Религија === [[Податотека:Basilica de los Angeles 2007.jpg|thumb|десно|Базилика Нуестра Сењора де лос Анхелес.]] [[Христијанство]]то е доминантна религија во Костарика. Според [[Устав на Костарика|уставот]] од [[1949]] година, државна религија во Костарика е [[Римокатоличка црква|католицизмот]], но истиот устав ја гарантира слободата на религиска определеност. Според скорешните национални статистики за религија, кој биле издадени во 2007 година од [[Универзитет Костарика|Универзитетот Костарика]], околу 70.5% од населението се Католици, 13.8% се [[Евангелисти]], 11.3% немале религија и 4.3% се следбеници на други религии. Поради скорешните мали имиграциски движења во државата од [[Азија]] и [[Средниот Исток]], исто така и други мали религиски групи се присутни во државата: [[будизам]], [[хиндуизам]], [[јудаизам]] и [[ислам]]. Бројката на следбеници на овие религии е мала. Синагогата Шареј Зион<ref>[http://www.centroisraelita.com/ Centro Israelita de Costa Rica, Comunidad Judía de Costa Rica], Costa Rican Jewish Community</ref> се наоѓа во близина на метрополитскиот парк Ла Сабана во Сан Хосе. Неколку домаќинства во близина на паркот имаат симболи на [[Давидова ѕвезда|Давидовата ѕвезда]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.jcpa.org/dje/articles2/costarica.htm |title=Jewish Community in Costa Rica |publisher=Jcpa.org |date= |accessdate=2010-06-26}}</ref> Мормонското движење тврди дека во државата има нивни 35.000 следбеници и истите имаат храм во Сан Хосе. Овој храм е регионален храм за [[Мормони]]те од Костарика, [[Панама]], [[Никарагва]] и [[Хондурас]].<ref>[http://newsroom.lds.org/ldsnewsroom/eng/contact-us/costa-rica Costa Rica] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100825062417/http://newsroom.lds.org/ldsnewsroom/eng/contact-us/costa-rica |date=2010-08-25 }}. LDS Newsroom. Retrieved 2008-12-13.</ref> Сепак, оваа религиска група е застапена од помалку од 1 процент од населението на државата.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.ldschurchtemples.com/sanjose/ |title=San José Costa Rica LDS (Mormon) Temple |publisher=Ldschurchtemples.com |date= |accessdate=2010-06-26 |archive-date=2008-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080228180350/http://www.ldschurchtemples.com/sanjose/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.lds.org/temples/geographical/0,11380,1899-1---19,00.html |title=List of LDS (Mormon) temples in Central America and the Caribbean |publisher=Lds.org |date= |accessdate=2010-06-26}}</ref> == Стопанство == {{Главна|Економија на Костарика}} Според [[Светската банка]], бруто-домашниот производ на државата по глава на жител во 2009 изнесувал 11.122 американски долари, но сепак оваа држава во развој се соочува со четвртата најголема инфлација во [[Латинска Америка]]. Покрај тоа, Костарика се соочува и со недостаток на подобрување на постоечката инфраструктура и изградба на нова, процентот на сиромаштија изнесува од 5% до 8%,<ref name="CIAEC"/><ref>{{cite web | url=http://hdr.undp.org/en/media/HDI_2008_EN_Tables.pdf | title=Human Development Report 2007/8 | date=January 2008 }}</ref>, невработеноста во 2009 година била 7.8%,<ref name="CIAEC">{{наведени вести | first= | last= | coauthors= | title=Rank Order – Inflation rate (consumer prices) | date= | publisher= | url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cs.html | work=CIA World Factbook | pages= | accessdate=2008-02-14 | language= | archive-date=2020-05-13 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200513101015/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cs.html | url-status=dead }}</ref> и трговскиот дефицит изнесувал 5.2%. До глобалната рецесија во 2008 година, Костарика имала пораст на економијата од 7 % до 9%, а во 2008 година тој пораст изнесувал 3%.<ref name="CIAEC"/><ref>{{наведени вести | first= | last= | coauthors= | title=Costa Rica: Economy | date= | publisher= | url =http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2019.htm | work =U.S. State Department | pages = | accessdate = 2007-11-02 | language = }}</ref> == Култура == {{Главна|Култура во Костарика}} [[Податотека:Gallo Pinto at breakfast.jpg|right|thumb|Костарикански појадок со [[гало пинто]].]] Територијата на Костарика е местото каде се сретнуваат средноамериканските староседелски и јужноамериканските староседелски култури. Така, северозападниот дел од државата бил најјужната територија на [[Ацтеки|наватлското културно влијание]], пред да дојдат [[Шпанци]]те во 16 век. Централните и јужните делови на државата биле под чипчаското културно влијание. Во XVII и XVIII век крајбрежјето на [[Карипското Море]] било населено со црнечко население, т.е. работници донесени од [[Африка]]. Костариканската кујна е мешавина од староседелски, шпански, африкански и останати елементи. Меѓу староседелското население најпопуларни се јадењата од пченка, како што е тамал. Шпанците во Костарика донеле поголем број останати хранливи состојки, пред сè зачини и домашни животни. Додатно на тоа, во Костарика е присутна и карипската кујна која е донесена со населувањето на црнците. Поради тоа денес костариканската кујна е разновидна и богата.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.southerncostarica.biz/General/cat-others/Costarican-Typical-Food/179/ |title=Costa Rican Typical Food |accessdate=2011-10-29 |archive-date=2011-11-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111115142555/http://www.southerncostarica.biz/General/cat-others/Costarican-Typical-Food/179/ |url-status=dead }}</ref> Поради фактот што Шпанците ја колонизирале територијата во 16 век, денес во Костарика забележителна е шпанската култура. Покрај тоа, како резултат на колонизацијата, шпанскиот јазик е доминантен јазик во државата, а најголема религија е католицизмот. Фразата „Pura Vida“ доста често се користи за опишување на костариканскиот начин на живот и во превод значи „чист живот“ или „добар живот“. == Наводи == {{наводи|2}} == Дополнителни информации == * CIA World Fact-book. ''[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cs.html Costa Rica] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200513101015/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cs.html |date=2020-05-13 }}.'' * Edelman, Marc. ''Peasants Against Globalization: Rural Social Movements in Costa Rica'' Stanford: Stanford University Press, 1999. * Sebastian Huhn: ''[http://www.giga-hamburg.de/dl/download.php?d=/content/publikationen/pdf/wp101_huhn.pdf Contested Cornerstones of Nonviolent National Self-Perception in Costa Rica: A Historical Approach] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110514041457/http://www.giga-hamburg.de/dl/download.php?d=%2Fcontent%2Fpublikationen%2Fpdf%2Fwp101_huhn.pdf |date=2011-05-14 }}'', 2009. * Lara, Sylvia Lara, Tom Barry, and Peter Simonson. ''Inside Costa Rica: The Essential Guide to Its Politics, Economy, Society and Environment'' London: Latin America Bureau, 1995. * Lehoucq, Fabrice E. and Ivan Molina. ''Stuffing the Ballot Box: Fraud, Electoral Reform, and Democratization in Costa Rica'' Cambridge: Cambridge University Press, 2002. * Lehoucq, Fabrice E. [http://www.iadb.org/res/publications/pubfiles/pubS-306.pdf Policymaking, Parties, and Institutions in Democratic Costa Rica] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110302194925/http://www.iadb.org/res/publications/pubfiles/pubS-306.pdf |date=2011-03-02 }}'', 2006. * Palmer, Steven and Iván Molina. ''The Costa Rica Reader: History, Culture, Politics'' Durham and London: Duke University Press, 2004. * Sandoval, Carlos. ''Threatening Others: Nicaraguans and the Formation of National Identities in Costa Rica'' Athens: Ohio University Press, 2004. * Wilson, Bruce M. ''Costa Rica: Politics, Economics, and Democracy: Politics, Economics and Democracy.'' Boulder, London: Lynne Rienner Publishers, 1998. * Blake, Beatrice. "The New Key to Costa Rica" Berkeley, California: Ulysses Press, 2009. == Поврзано == * [[Средна Америка]] * [[Сан Хосе (Костарика)|Сан Хосе]] * [[Обединети покраини на Средна Америка]] == Надворешни врски == {{Sister project links}} *{{CIA_World_Factbook link|cs|Costa Rica}} *[http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/costarica.htm Костарика на UCB] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081025074854/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/costarica.htm |date=2008-10-25 }} *{{dmoz|Regional/Central_America/Costa_Rica}} *{{Wikiatlas|Costa Rica}} * [http://www.casapres.go.cr Претеседател на Костарика] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20211020153038/http://www.casapres.go.cr/ |date=2021-10-20 }} {{es}} * [http://www.gobiernofacil.go.cr/e-gob/weblinks/index.aspx Владини портали] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20111015012353/http://www.gobiernofacil.go.cr/e-gob/weblinks/index.aspx |date=2011-10-15 }} {{es}} {{Држави и територии во Средна Америка}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Костарика|*]] [[Категорија:Држави во Северна Америка]] [[Категорија:Републики]] [[Категорија:Држави во Средна Америка]] [[Категорија:Поранешни колонии на Шпанија]] [[Категорија:Држави и територии настанати во 1821 година]] 2oq6l86bm9nkzljvekoejtw8kc8i212 Македонски извори за македонскиот идентитет 0 18254 5567661 5514045 2026-05-31T10:08:21Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567661 wikitext text/x-wiki [[Слика:Mother Macedonia - personification of Macedonia.jpg|мини|десно|200п|Мајка Македонија - персонификација на Македонија]] [[Слика:Gocepismo2l.jpg|мини|десно|200п|“Дали има народ кој толку многу страдал од своите синови изроди, како македонскиот!“ - Гоце Делчев]] '''Македонски извори за македонскиот идентитет''' се пишани документи или изјави на видни македонски национални дејци кои говорат за посебноста на македонскиот национален идентитет. == Запис на учителот [[Ѓорѓи Македонски]] за своето потекло, 1846 година == :''Да се знае кога селаните од моето родно село [[Радибуш]], [[Криворечка Паланка]], ме главија за учител во нашето селско училиште и за [[Ранковце]] и за [[Криви Камен]], за 1800 [[грош]]а годишно. Роден сум од татко ми [[свјаштеник]] Димитрија и мајка Варскија како 7-мо дете од дванаесетте деца, пет машки седум женски . Славјанското писмо го изучив од татко ми [[Димитрија Маќедонски]], кој така се вика зашто сме [[Маќедонци]], а не [[Грци]], а неговиот татко се викал Јосиф свјаштеник, а неговиот дедо Стоимен, свјаштеник. И ја прекарот си го земав Маќедонски, а не по дедо ми, за да се знае оти сме Славјани од Маќедонија. Ден [[Голема Богородица]] на [[1846]] година.'' Учителот Ѓ. Маќедонски, родум од с. [[Радибуш]] (Кривопалнечко), по повод настапувањето на учителската должност во родното с. Радибуш, го оставил овој запис со фразата вообичаена за тоа време „Да се знае” (Знано будет ...) == Ѓорги Пулевски == Во своето второ објавено дело „Речник од три јазика“ (тријазичник) од [[1875]] Ѓорѓија Пулевски првпат ја изложува македонската национална идеологија за македонска посебност и самобитност: :„и Македонциве се народ и местото нивно е Македонија” :„Нашето отечество се велит Македонија и мие се именуваме Македонци“ [[Ѓорѓи Пулевски]], во песната „Македонска самовила и еја посестрима“, печатена во неговата книга „[[Македонска песнарка]]“, [[Софија]] [[1879]], кн. I. стр. 17, пишува: :„Да ли сте чуле, Македонци, стари људи што говорат Од Македонци по јунаци над них не било. Цар [[Александар Македонски]] триста лета пред Христа Со Македонци сви вселену повладал. Наш крал [[Филип]] - Славјанин е, цар [[Александар]] - Славјанин е Наши баби славјански ги родиле. [[Македонци]]! Сетите се за јунакство македонско, Та спроти старих вие сега да следувате!“ Во своето обемно, капитално дело [[Славјанско-маќедонска општа историја]] од 1892 година, Ѓорѓија Пулевски пишува: :А [[Македонци]] оту се староместни полострофски жители и гостопријемци и болгарски и српски и горцки и од други народности, а суседи елински, затоа во оваја книга кажуваме Славјанско-маќедонска историја и за од сви живуштих пришелци полострофски - да си знојат кој когашен је<ref name="Пулевски">{{наведена книга|last=Пулевски|first=Ѓорѓија|authorlink=Ѓорѓија Пулевски|title=Славјанско-маќедонска општа историја|url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/c9/%D0%A1%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D1%98%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D0%BC%D0%B0%D1%9C%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0_%D0%BE%D0%BF%D1%88%D1%82%D0%B0_%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|year=1892|pages = 38, 46-47|publisher=МАНУ|location=Скопје}}</ref> == Атанас Раздолов == [[Атанас Раздолов]] е македонски револуционерен писател и поет, автор на написи, стихотворби и брошури со теми од револуционерната борба. Близок пријател и приврзаник на Гоце Делчев, којшто пак од своја страна, насекаде топло ги препорачувал неговите дела.<ref>Енциклопедија Македоника, Скопје, 2009, том II, стр. 1247</ref><ref>Петър Карчев, "През прозореца на едно полустолетие" (1900-1950), стр. 1011</ref> Во својата брошура ‘Иднината на Балканскиот Полуостров’, издадена во Варна, во 1914 г., Раздолов вели: :"Сè водеше кон автономија на Македонија, кон слоганот „Македония за Македонците“, т.е. секој да има еднакви права на граѓанин и да живее слободен живот - таков, какoв што се родил, а не Србинoт да го прави насила ,србин', Гркoт - ,грк', Бугаринoт - ,бугарин'..." <ref>[http://macedonian.atspace.com/knigi/ar_bbp.htm Атанас Раздолов, „Бѫдащето на Балканския полуостров“ („Иднината на Балканскиот Полуостров“), Варна, 1914, стр. 4]</ref> == Ѓорче Петров == :"Положбата на нас Македонците во последниов период сѐ повеќе се влошува... соседните ослободени држави го прибираат македонското население, од кое што половината не се ни враќа на својата земја, а нив ги заменуваат заселници Турци и черкези - маџири. Отоманските власти дозволуваат да се разгоруваат разните пропаганди на соседите, дозволуваат разни убиства и грабежи врз христијанското население. Сето тоа јасно ја покажува положбата на нашата ни мила татковина Македонија, а така е и во Одринскиот вилает... Ние мора да преземеме дејства за да го свртиме вниманието на цел Свет, одново да го актуелизираме македонското прашање, патем и прашањето на Одринско. Но, за таа цел нужно е сите Македонци да се обединиме, и здружно да дејствуваме." <ref>весник ’Лоза’, бр. 5, 1894</ref> :„Денешните историски докажувања и расправии како тоа дека тука владеела Србија, дека српскиот дух е силен и други такви со кои се служат „браќата“ за да докажат дека сме Срби и обратно, тврдењата на „Новини“ врз основа на некои факти од „Бугарската историја“ и врз мислењата на разни историчари и патописци, дури врз историските спомени на населението за српските владетели на кои спомени многу се силат „браќата“ или големото влијание на мизиските и тракиските Бугари врз Македонците и нивното заемно учество во разни движења, нивната нова заедничка историја, најпосле „славата“ на Милоевиќ и „курбанот“ на г.Шопов, сето тоа се бессодржински докажувања и аргументи кои можат да даваат материјал на секојдневните весници и списанија наменети за масата, но за науката не вредат ни луле тутун“<ref name="Оригинално издание">{{наведена книга|last=Петров|first=Гьорче|authorlink=Ѓорче Петров|title=Материали по изучванието на Македония|year=1896|pages=711-712|publisher=Печатница Вълков|location=София|language=бугарски}}</ref> Ѓорче Петров, За српските и бугарските тврдења во однос на народноста на [[Македонци]]те, во својата книга [[Материјали по изучувањето на Македонија]], 1896 == Гоце Делчев == :“Cѐ додека моето рамо крепи пушка, Македонија ќе биде недостапна за било кој бугарски офицер.“ <ref>'Револуционен Лист', 1905, пренесено од Димо Хаџидимов</ref> ; :“Ослободението на Македонија лежи во внатрешно востание. Доколку можеше поинаку, Македонија одамна ќе беше слободна државичка.“ <ref>Изјава од писмо до Ефрем Каранов, 1895 г.</ref> ; :“Дали има народ кој толку многу страдал од своите синови изроди, како македонскиот!“ <ref>[http://upload.wikimedia.org/wikipedia/mk/thumb/1/14/Gocepismo2l.jpg/399px-Gocepismo2l.jpg Изјава од писмо до Никола Малешевски, 1897 г.]</ref> ; :"Дали може да има друго место за еден Македонец, освен Македонија? Дали има народ понесреќен од македонскиот? И дали има некаде пошироко поле за работа, отколку во Македонија?" ; :"...Tоа е патот за ослободувањето на народите од туѓо его. По него оделе Грците, Србите, Бугарите. По тој пат треба да одиме и ние, Македонците, за да се ослободиме од Турците." == Петар Поп Арсов == :“Порано златото на нашиот земјак Филип ја поткупи разединетата атинска интелигенција и ја пороби Грција, а сега дојде друго време со сосема спротивни услови - братот брата си го продава… И Егзархијата дава пари и купава ветер зашто народноста со пари не се купува - тоа е такво деликатно нешто, кое штом сети дека го пазариш изветрува… Што сакате впрочем од куклите што ги создава егзархискиот режим?! – ‘Дај ми пари, и ќе се чинам бугарин’…” <ref>Вардарски (Петар Попарсов), „Стамболовштината во Македонија и нејзините претставници“, превод, редакција, коментар и предговор д-р Ванчо Ѓорѓиев, стр. 77</ref><ref>Исто, стр. 102-103</ref> == Јане Сандански == :"И Бугарија и Србија досега се раководеа од своите најтесни интереси. Ним главна цел не им беше слободата на овој народ овде, туку нивните себични интереси проширување на нивните држави. По овие случувања тие ќе си останат каде што се, а ние овде ќе создадеме своја татковина... нивната пропагандна девиза “ослободување на своите браќа“ изгуби секаква смисла и сега е беспредметна." <ref>[http://www.scribd.com/doc/80085705/Интервју-со-Јане-Сандански-од-1908-година-за-српскиот-весник-Политика Интервју co Јане Сандански, весник "Политика", јули 1908 година]{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ; :"Ние не сакаме бугарска Македонија, сакаме Македонија за Македонците, Македонија ослободена од суровата тиранија. Граѓани, да го тргнеме ова од патот. да се разбереме. сите сме исти. угнетувањето, под една иста тиранија и аспирации нè погазуваат да бидеме исти. Не сме само ние што страдаме од крв." <ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://xn--80axd.xn--d1alf/wp-content/uploads/%D0%90I-%D0%94%D0%9E%D0%9A%D0%A3%D0%9C%D0%95%D0%9D%D0%A2%D0%98/%D0%9001-%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0-%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%98%D0%B0/%D0%901.1-%D0%A1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0-%D0%B8-%D0%BF%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%BA%D0%B0/1904.09.17_%D0%A0%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%83%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD-%D0%9B%D0%B8%D1%81%D1%82-%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8-%D0%B4%D0%BE-%D0%93%D1%80%D1%86%D0%B8%D1%82%D0%B5-%D0%B2%D0%BE-%D0%9C%D0%B5%D0%BB%D0%BD%D0%B8%D0%BA-03.jpg |title=Списание "Революционенъ Листъ" интервју со Јане Сандански (1904) |accessdate=2023-03-02 |archive-date=2023-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230227185810/https://xn--80axd.xn--d1alf/wp-content/uploads/%D0%90I-%D0%94%D0%9E%D0%9A%D0%A3%D0%9C%D0%95%D0%9D%D0%A2%D0%98/%D0%9001-%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0-%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%98%D0%B0/%D0%901.1-%D0%A1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0-%D0%B8-%D0%BF%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%BA%D0%B0/1904.09.17_%D0%A0%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%83%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD-%D0%9B%D0%B8%D1%81%D1%82-%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8-%D0%B4%D0%BE-%D0%93%D1%80%D1%86%D0%B8%D1%82%D0%B5-%D0%B2%D0%BE-%D0%9C%D0%B5%D0%BB%D0%BD%D0%B8%D0%BA-03.jpg |url-status=dead }}</ref> :"Македонскиот народ е самостоен народ кој има право на самостоен живот. Tреба да се бориме за издвојување на својата слобода без да се надеваме на туѓа помош, зошто оние кои ќе дојдат да не ослободат, всушност ќе дојдат да не заробат." :"Македонците не се ниту Бугари, ниту Грци ниту Куцовласи, туку се чисти Македонци, потомци на античките Македонци на Филип II и на Александар, коишто ги подјармија Грците." <ref>"Τα Παρασκηνια του ΚΚΕ" ("Зад Кулисите на К.П.Г."), стр 213 - Елефтериос Ставридис, 1953, пренесено од Тодор Паница во 1924</ref>; Toдор Паница: :"Јане Сандански беше еден национален револуционер, апостол на идејата за македонска нација.” == Никола Карев == :"...Морам да нагласам дека Комитетот не е бугарски. Ако Бугарија мисли да нè претвори во нејзина провинција, си направила лоша пресметка... Нас нè интересира нашата слобода, а не бугарските интереси. Ние сакаме автономна република... Не нè интересира дали ќе нè ослободи Грција или Бугарија. Единствено што може да добие секоја од нив е само наша благодарност." <ref>весник „Акрополис“, 8 мај 1903</ref> == Борис Сарафов == :"Ние Македонците се сметаме за целосно одделен национален елемент и нема да дозволиме нашата земја да биде зграпчена од Бугарија, Србија или Грција." <ref>[http://sphotos-c.ak.fbcdn.net/hphotos-ak-snc6/735184_579912452034649_947602238_n.jpg The Times, Лондон, 12 април, 1901]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ; :"Ние Македонците не сме ни Срби, ни Бугари, туку просто Македонци. Македонскиот народ постои одделно и од српскиот и од бугарскиот... Србите и Бугарите нека не забораваат дека Македонија е само за Македонците." <ref>[http://bp0.blogger.com/_NzpNBfJxkY8/RtLgGnNCJSI/AAAAAAAAAnk/an9E9mNyzWg/s1600-h/scan0000.jpg “Македонски Глас“, Санкт Петербург]</ref> Во списанието [[Македонски глас (1913-1914)|Македонски глас]], 1914 == Даме Груев == :"Ако постои грчка и српска пропаганда, зошто да не може да постои и бугарска. Таа постои. Има бугарски политичари кои се поголеми наши непријатели од Грците и Србите. Под имињата на мошне познати шефови тие испраќаат чети во Македонија да агитираат за анексионистичката идеја... Тука има место само за една организација, а тоа е народната, македонската." == Обраќање на Павел Шатев, Петар Делииванов и Божин Проданов == :„Македонскиот народ денес е расцепкан од "миротворците" на Балканот - Грција, Србија и Бугарија... Новите владетели на Македонија ги гонат носителите на македонската национална мисла, и со тоа ја уништожуваат полувековната националноослободителна борба на Македонците." <ref>[http://www.scribd.com/doc/37169342/Објаснување-од-македонската-јавност-до-светското-јавно-мислење-Explanation-from-macedonian-public-to-the-world-public-opinion Објаснување од македонската јавност до светското јавно мислење (Обраќање на Павел Шатев, Петар Делииванов и Божин Проданов во 1938 година до светската јавност за положбата на македонскиот народ), стр 2]</ref> :„Македонското прашање произлезе од борбата на македонскиот народ за слобода и независност!" <ref>[http://www.scribd.com/doc/37169342/Објаснување-од-македонската-јавност-до-светското-јавно-мислење-Explanation-from-macedonian-public-to-the-world-public-opinion Објаснување од македонската јавност до светското јавно мислење (Обраќање на Павел Шатев, Петар Делииванов и Божин Проданов во 1938 година до светската јавност за положбата на македонскиот народ), стр 3]</ref> == Крсте Мисирков == Крсте Мисирков во една своја статија за софиски весник во 1925 вели: :„Дозволете ни слободно да се нарекуваме и да се чувствуваме како Македонци, просто Македонци, без додавката ,б'лгари’.“ <ref>[http://www.promacedonia.org/bugarash/misirkov/misirkov20.jpg „ПАТОТ НА ПОМИРУВАЊЕТО“, К. Мисирков ; в. "Илинден", V, бр. 5, 30 јануари 1925]</ref> Во својата статија „Самоопределување на Македонците“ од [[25 март]] [[1925]], објавена во весникот „Мир“, Крсте Мисирков пишува: : ...Но како Македонец, јас во Бугарија се чувствувам како на туѓина, каде што навистина се наоѓам меѓу родни браќа, но не сум си дома, во својата татковина. Таа е таму, каде што сум се родил и каде што јас треба да си ги оставам коските, каде што треба да отиде мојот син, ако не ми биде судено да отидам јас лично. :Свеста и чувството дека сум Македонец треба да стојат повисоко од сѐ друго на светов. Македонецот не треба да се слева и да се обезличува живеејќи меѓу Бугари и Срби. Ние можеме да ја констатираме близоста на српските, бугарските и македонските интереси, но сѐ треба да биде оценувано од македонско гледиште. :Нека ми биде простено, но јас, како Македонец, на прво место ги поставувам интересите на мојата татковина и моите сонародници и само потоа интересите на Бугарија и Југославија. Јас сум Македонец, со македонска свест, и како таков си имам свое македонско гледиште врз минатото, сегашноста и иднината и на мојата татковина и на целото јужно словенство и затоа сакам и нас Македонците да нѐ прашаат за сите прашања што нѐ засегнуваат нас и нашите соседи, а не да се свршува сѐ само со спогодби помеѓу Бугарија и Србија за нас, но без нас. :„Бугарија и Русија, можам да работам и со двете сè додека можам да ја ослободам мојата татковина, што треба да биде цел на секој Македонец"<ref>{{Наведена книга|url=https://ia904702.us.archive.org/30/items/krstepetkovmisirkov/misirkov.pdf|title=Дневник|last=Мисирков П.|first=Крсте|year=1913|pages=99}}{{Мртва_врска|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Признание на Димитар Ризов == Димитар Ризов е по потекло Македонец, но бугарски агитатор и националист. Целата своја политичка кариера ја посветил на Бугарија работејќи за бугарските интереси. Но, во еден разговор со хрватскиот публицист Иван Мештровиќ во 1912 вели дека Македонците :“не биле ни Срби, ни Бугари, туку - Македонци (македонски христијани), а отпосле станувале “бугари„ и “срби„“. ...Понатаму, Ризов вели дека во егзархиските гимназии Македонците морало да бидат запишани и да се изјаснуваат како „бугари“, но и дека пред да го продолжи школувањето, “домашните му говореле дека се Македонци, без разлика што велат другите“, итн.<ref>[http://books.google.mk/books?id=I3vRAAAAMAAJ&q=poslanikom+Rizovom+#search_anchor Ivan Meštrović , "Uspomene na političke ljude i događaje", 1961 Buenos Aires]</ref> == Признанија на Тодор Александров == :”Болшевикот Хаџидимов, анархистот Герџиков, Ѓорче Петров и Санданистите, „предавниците на бугарскиот народ“ се борат и отсекогаш се бореле и агитирале за автономија на Македонија како одделна економска и географска единица, со посебен македонски народ, со посебна историја од векови наназад... Тие дури и се заканауваат дека со оружје в рака би се бореле против обединувањето на Македонија со Бугарија.” <ref>[http://www.sitebulgarizaedno.com/index.php?option=com_content&view=article&id=242:2011-02-23-17-45-4 Писмо от Т. Александров до Владимир Карамфилов, София, 6 юли 1919 г.]</ref>; :"Македонците никогаш нема да прифатат да бидат управувани од Грци, Срби или Бугари … Организацијата е народот, и народот е Организацијата...“ <ref>[http://documents-mk.blogspot.com/2010/01/revolutionary-chief.html весник 'The Тimes', Лондон, 5 јанyapи 1924]</ref> == Д-р Христо Татарчев == :“Божествениoт дар на слободата пламти во градите на Македонецот и ги поткрева неговата енергија и дух, за да може, каде и да се наоѓа, да го зададе смртоносниот удар во срцето на тиранијата…” <ref>[http://www.promacedonia.org/ht/ht_8.htm весник „Зарја“, год. VIII, бр. 2624, С., З јули 1930 г., стр 1-2.]</ref> :“Легендарната непрекината упорност, којашто македонскиот народ ја пројавува за извојување на својата национална слобода и независност, наоѓа силен одзвук во културниот свет, за когошто македонскиот народ е синоним за маченик, фрлен во тиранија и неправда…” <ref>[http://www.promacedonia.org/ht/ht_20.htm весник „Македонија“, год. VI, бр. 1647, Софија, 16 април 1932 г., стр. 1]</ref> :"Денес, љубовта на Македонецот кон татковината не е само чувство, туку е заповедничка должност која почива на неговата мисла и волја и ги поттикнува неговите постапки. Оваа национална должност бара строга организација, ред и дисциплина. Македонија ќе се ослободи од денешните тирани владетели со упорната борба на целиот македонски народ. Во сојузот на силите на сите Македонци е нашата сила и нашата победа."<ref>[http://www.promacedonia.org/ht/ht_13.htm ЈАВНОСТ НА ХРИСТО ТАТАРЧЕВ ПО ПОВОД КОНГРЕСОТ ЗА „НАРОДНА ОДБРАНА“ (1930)]</ref> == Димитрија Чуповски за македонскиот континуитет == :“…Македонија, прославена од [[Александар Македонски]], осветена од апостол Павле, облагородена од дејноста на светите браќа [[Св. Кирил Филозоф|Кирил]] и [[Св. Методиј Солунски|Методиј]], обединета од славниот [[Цар Самоил]], бранета од храбриот [[Добромир Хрс]], обесмртена од [[Крале Марко|Марко Крале]], облеана од крвта на милиони маченици за слобода…” <ref>[http://macedonian.atspace.com/knigi/mak_golos.htm весник „Македонски глас“, бр. 1, стр 18 Санкт Петербург, 1913 г.]</ref> == Реч на Исаија Мажовски == Реч одржана од име на "заробените славјано-бугари Македонци" на [[18 јули]] [[1888]] година на [[Пароброд "Рицар"|Паробродот "Рицар"]] насред реката [[Днепар]], во градот [[Киев]], [[Русија]], од [[Исаија Мажовски|Исаија Радев Мажовски]] од село [[Лазарополе]], [[Македонија]] <ref>[http://macedonia-history.blogspot.com/2006/11/isaja-radev-mazovski-mazovski-isaja.html Исаија Радев Мажовски, „Възпоминания“, Софија 1922, стр. 24-27]</ref>. :''Многупочитувани господа и словенски браќа,'' :''Дознавме во нашиот крај, во [[Македонија]], во [[Дебар]] и [[Кичево]], за големиот радосен настан – 900 годишнината од [[покрстување]]то на братскиот руски народ од големиот руски [[кнез]] [[св. Владимир]] и се подготвивме неколкумина од нас да дојдеме во словенска голема [[Русија]] за да присуствуваме на овој голем руски празник, но за голема жал не можеме да добиеме паспорти за [[Русија]]. Но јас се осмелив и решив да дојдам сам и народот ме испрати со солзи на очи, сожалувајќи дека повеќе луѓе не можат да дојдат во [[Русија]]...'' :''...Многупочитувани господа'' :''Македонскиот старословенски народ уште пред 2.500 години е доведен во [[Македонија]] од цар [[Каран]], кој како цар [[Филип]] и цар [[Александар]] бил чист [[словен]]. Не повеќе од 500 години поминаа откако [[Македонија]] и македонскиот стар словенски народ се потиснати и се наоѓаат под тесшиот турски јарем. Ние, клетите [[Македонци]], офкаме и плачеме, но никој не сака да не чуе, дури самите наши браќа ни пречат.'' :''Браќа [[Словени]],'' :''Македонскиот словенски народ е окружен од најлути и отровни змии, тој се дави и се измачува од најлути и неумоливи [[ѕвер]]ови...'' :''...Браќа, руски [[Словени]],'' :''Цели петстотини години станаа веќе откако целиот македонски народ и целата негова земја се опфатени од црни и мрачни облаци кои не ни даваат можност да ја видиме сончевата светлина...'' == Григор Прличев == [[Григор Прличев]] во [[1885]] година во [[Солун]], по повод 1000-годишнината од смртта на свети [[Методиј]]: :''Мајка [[Македонија]] е многу ослабната. Откако го роди големиот [[Александар]], откако ги породи светите [[Кирил и Методиј]], оттогаш мајка Македонија лежи на своето легло ужасно изнемоштена. Но мајка што роди вакви синови, во иднина ќе роди и други како нив... Ќе произведе уште многу Кириловци и Методиевци, кои ќе бидат светилници на нашите училишта и столбови на нашата вера и кои ќе го прославуваат македонското име!'' == Весник „Македонија“ == :''Во [[весник Македонија|весникот "Македонија"]] на [[Коста Шахов]], број 4, [[Русе]], 11. ХI.1888 година, во непотпишаниот уводник, секако од перото на самиот уредник - тогаш 26-годишниот Шахов, се повлекува мислата дека на пример'': :''„Нашата татковина [[Македонија]] си има историја за своето минато, каде што се гледа нејзината моќ, величина, како и нејзиното политичко потчинување под власта на тогаш моќната [[Отоманско Царство|Турска империја]]... Денес, секој Македонец, кога го спомнува [[Александар Македонски]], вели: Ние сме го имале цар [[Александар Велики]]. Со тие зборови тој си припомнува за блескавиот период и величието на [[Македонска империја|Македонската држава]]. [[Александар Македонски]] стои пред лицето на секој Македонец како национална гордост!“'' == Марко Цепенков == [[Марко Цепенков]], во една сопствена творба од [[1899]] година запишал: :''"Помислете Вие, мили чеда: за велика цара [[Александар Велики|Александра]] што се слави и до ден денеска!"'' <ref>„Майка Македония ги съветува своите чеда да востанат против тиранията на Турците“, весник „Автономия“, I, 28, София, 12.II. 1899, стр. 3</ref> == Иван Хаџиниколов == :"Какви ли не навредувачки зборови паѓаа на адреса на Македонците: „Македонци - гнили конци“, „дај ми пари за да станам Бугарин“, „муур ми е, и овде го клавам и онде го клавам“ итн. итн. - Воопшто, како да се Македонците без патриотизам, несвесни, ете така - дивјаци, без секакво национално чувство. Овие обвинувања и навредувања се слушнаа главно од Васил К’нчев и Петко Машев, луѓе за првпат дојдени во Македонија, и тоа само во Солун, и кои не ја знаат и не ја познаваат вистинската положба на Македонија во минатото и сегашноста.“ <ref>[http://www.angelfire.com/super2/vmro-istorija/Knigi/spomih10.html „Спомени“ - Иван Хаџиниколов]</ref> == Блаже Крстев – Биринчето == [[Блаже Крстев|Блаже Крстев – Биринчето]], крушевски војвода на [[ВМОРО]], во едно свое писмо до про-српски војвода од [[Српско четничко движење|Српското четничко движење]] вели: :"''Македонски борачи бевне и до крај ка се бориме за македонскио народ, а не се бориме за Бугарија или за Србија и Грција, тија сат слободни и си живеат меѓу ними и си пијат по ладните меани, имат прао да пијат оти побрго туриле крфта. Ни треба што сме от македонската земија, треба за Македонија да работиме оти македонските браќа гинат по патиштата и македонските сестри сет обесчестени от клетио Турчин, от мрсниот Турчин... '''Штом сме македонски војводи, за македонскиот народ треба да работиме''', тогај се види да на еден збор не сме можиле да се разбереме за да не се бијеме.''"<ref>Документи, Том I, Скопје, 1981</ref><ref>ДА ССИД - Фонд Извршног одбора Српске народне организације Ф-6 (1906 година)</ref> == Кочо Рацин == :„Јасно е дека ние сме Македонци, а не македонски Бугари, јасно е дека српските и бугарските власти се борат за контрола. И двајцата пропагандисти ја кажуваат истата приказна и лаги" <ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://xn--80axd.xn--d1alf/wp-content/uploads/%D0%90I-%D0%94%D0%9E%D0%9A%D0%A3%D0%9C%D0%95%D0%9D%D0%A2%D0%98/%D0%9001-%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0-%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%98%D0%B0/%D0%901.2-%D0%A1%D0%B0%D0%BC%D0%BE-%D1%81%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0/1930_%D0%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0-%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B2-%D0%A0%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BD-%D0%88%D0%B0%D1%81%D0%BD%D0%BE-%D0%B5-%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D0%B0-%D0%BD%D0%B8%D0%B5-%D1%81%D0%BC%D0%B5-%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%86%D0%B8.jpg |title=Македонци или Македоно-Бугари? Кочо Рацин (1930) |accessdate=2023-03-02 |archive-date=2023-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230227195216/https://xn--80axd.xn--d1alf/wp-content/uploads/%D0%90I-%D0%94%D0%9E%D0%9A%D0%A3%D0%9C%D0%95%D0%9D%D0%A2%D0%98/%D0%9001-%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0-%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%98%D0%B0/%D0%901.2-%D0%A1%D0%B0%D0%BC%D0%BE-%D1%81%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0/1930_%D0%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0-%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B2-%D0%A0%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BD-%D0%88%D0%B0%D1%81%D0%BD%D0%BE-%D0%B5-%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D0%B0-%D0%BD%D0%B8%D0%B5-%D1%81%D0%BC%D0%B5-%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%86%D0%B8.jpg |url-status=dead }}</ref> == Стефан Димитров == [[Стефан Димитров]] е македонски револуционер од с. [[Лерин|Зелениче]], [[Лерин]]ско, Беломорска Македонија и војвода на [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуционерна организација]]. Во едно писмо до своите родители тој запишал: :'''„Долг на секој Македонец, било тој да е интелигентен, прост, богат или сиромав, е да жртвува сѐ пред олтарот на татковината!”'''<ref>[http://www.promacedonia.org/bmark/sa/sa_4.htm Стефан Аврамов: “Революционни борби въ Азоть (Велешко) и Порѣчието”, Македонски Научен Институт, Софија 1929 г., стр 38]</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Извори за македонскиот идентитет]] mqc5ru3pjwgrmiqbm6ztr2rcwpfoc5s Крушевска Република 0 18564 5567427 5471028 2026-05-30T21:31:01Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567427 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија поранешна држава |native_name = Крушевска Република<br>''{{lang|rup|Republica di Crushuva}}'' |conventional_long_name = |common_name = Крушевска Република |government_type = [[република]] |continent = [[Европа]] |region = [[Балкан]] |country = [[Македонија]] |status = |era = |year_start = 1903 |year_end = 1903 |date_start = 3 август |date_end = 13 август |event_end = Враќање под отоманска власт |event_start = Создавање |p1 = Отоманско Царство |flag_p1 = Ottoman Flag.svg |s1 = Отоманско Царство |flag_s1 = Ottoman Flag.svg |image_flag = Flag of Kruševo Republic.svg |flag_alt = |flag = |image_coat = |coat_alt = |image_map =Ilindensko vostanie1.jpg |image_map_alt = |image_map_caption =Востаничката ослободена територија на '''Крушевската Република''' (розево) во регионот [[Македонија (регион)|Македонија]] (жолто) |national_motto = „[[Слобода или смрт]] “ |national_anthem = |capital = [[Крушево]] |common_languages = [[македонски јазик|македонски]] |title_leader = Претседател |leader1 = [[Никола Карев]] |year_leader1 = |title_deputy = Претседател на привремената влада |deputy1 = [[Вангел Дину]] |year_deputy1 = |stat_year1 = почеток на XX век |religion = |stat_pop1 = 9.350 |currency = [[акче]] |today = {{знаме|Македонија}} |footnotes = | title = Македонска енциклопедија | publisher = МАНУ | year = 2009 | place = Скопје | isbn = 9786082030234 | page = 575 }} {{multiple image<!-- begin stack of images, scroll down for article --> |direction = vertical | width = 280 |image1 = Flag of Kruševo Municipality.svg|caption2 =Знаме на градот Крушево, изработено врз основа на знамето на крушевската чета<br> }} '''Крушевска Република''' ([[3 август (настани)|3]] — [[13 август (настани)|13 август]] [[1903]],<ref group="ˣ" name="vg_8"/> {{langx|rup|Republica di Crushuva}}<ref>[https://scribd.com/document/47726882/Bana-Armaneasc%C4%83-Nr39-40 Bana Armâneascâ - Nr39-40] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20230828200103/https://www.scribd.com/document/47726882/Bana-Armaneasc%C4%83-Nr39-40 |date=2023-08-28 }}. ''Bana Armâneascâ''.</ref>) — востаничка месна власт во времето на [[Илинденското востание]]. По ослободувањето на [[Крушево]], [[3 август]] 1903, била воспоставена востаничка власт, организирана врз републиканско-демократски и револуционерни начела, под претседателство на [[Никола Карев]], началник на [[Горски штаб на Крушевската востаничка околија|Горското началство]] — воена власт на слободната територија. Највисок орган на цивилната власт бил [[Народно собрание на Крушевската Република|Советот]] на месната револуционерна власт што се состоел од 60 членови. Советот избрал [[Привремена влада на Крушевската Република|Привремена управа]] од 6 члена: Вангел Дину (претседател и одговорен за судството), Ѓорѓи Чаче (реквизиција), Теохар Нешков (финасии), Христо Ќуркчиев (градоначалник и одговорен за редот и за безбедноста), Димитар Секулов (прехрана) и Никола Баљу (санитет). Во текот на своето десетдневно постоење Владата организирала револуционерен суд за кривични и за граѓански предмети, поштенска служба, санитетска служба со болница, леарница за куршуми, производство на востаничка опрема, бил распишан данок и започнало собирање доброволни прилози, извршена е реквизиција на предмети и објекти за потребите на востаничката власт и за одбраната на градот, претпријатијата биле национализирани, биле изработени неколку црешови топчиња, биле преземени мерки за фортификациско утврдување на градот за одбрана. Со декларација (позната како [[Крушевски манифест]]) било повикано муслиманското население од околните села да остане мирно. == Подготовки за кревање на Илинденското востание == {{Главна|Илинденско востание}} === Солунски конгрес === {{Главна|Солунски конгрес од 1903}} Во јануари [[1903]] година се одржал [[Солунски конгрес од 1903|Солунскиот конгрес]]. На третото заседание, на [[16 јануари]], кое траело само час и половина се прифатил и потпишал ''Протоколот'' за извршената работа и преземените решенија. Решително против востанието се изјаснил само серскиот делегат [[Лазар Димитров (Дренок)|Лазар Димитров]], но на крајот и тој се присоедини кон заедничкото мнение. Скопскиот делегат [[Димитар Ганчев]], испратен со директива да дејствува за одлагање на востанието ''бар на една година'', исто го потпишал затоа што ''и другите потпишале''. Најважниот аргумент против востанието – недостигот на доволно оружје во повеќето реони – било до извесен степен демантирано од уверувањата на [[Иван Гарванов]], дека за скоро време ќе се случат крупни доставувања, како и од надежта, дека при општо востание, четите од [[Бугарија]] ќе префрлат значително количество пушки и други материјали. По донесување на решението за востание, окружните комитети биле задолжени да ги преземат потребните мерки за забрзување на подготовките за кревање на востанието. === Подготовки во Битолскиот револуционерен округ === {{quote|''... Груев и Сарафов ги обиколија повеќето реони на Округот, започнувајќи од Охридско. Се движеа со чета од 20 души, наречена штабна и командувана од Дечев. Во посетените околии двајцата членови на Штабот заедно со реонските раководства го направија планот за најважните востанички акции, ги усогласуваа недоразбирањата, ги даваа последните упатства.''|''' Христо Силјанов'''|'''Ослободителните борби на Македонија, том еден''' <ref name="HS1">Христо Силянов, "Освободителнитѣ борби на Македония", том I Следъ Илинденското възстание, Издателство на Илинденската организация, София, 1943.</ref>}} ==== Смилевски конгрес ==== {{Главна|Смилевски конгрес}} [[Податотека:Dame-Gruev.jpg|мини|десно|150п|Даме Груев]] Смилевскиот конгрес, како конгрес на Битолскиот округ, според решенијата донесени во [[Солун]], требало дефинитивно да ја потврди одлуката за кревање востание. Во таа насока се развила остра дискусија, во која се јавила струја која сметала дека условите за сенароден бунт сè уште не се созреани. На првиот ден од конгресот од излагањето на делегатите било утврдено дека [[Прилеп]]скиот, [[Битола|Битолскиот]], [[Кичево|Кичевскиот]] и некои делови на други реони не се достатно подготвени. Најдобро подготвени биле [[Ресен]]скиот реон, [[Костур (град)|Костурскиот]], [[Демир Хисар|Демирхисарскиот]], неколку села од [[Битола|Битолскиот]] реон, како што се [[Смилево]], [[Ѓавато (Битолско)|Ѓавато]] и [[Цапари]], додека Охридско располагало само со 1 500 пушки. Оттука, опозицијата против востанието се јавила, а во неа биле: [[Ѓорѓи Сугарев]], [[Петар Ацев]], [[Тале Христов]], [[Никола Карев]], [[Никола Петров Русински]] и други. Меѓутоа несогласувањата ги прекинал [[Даме Груев]], кој како еден од основачите на [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуционерна организација]] и претставник на неговиот [[Централен комитет на МРО|Централен комитет]], уживал огромен авторитет. Според сеќавањата на [[Пандо Кљашев]], тој рекол: {{Цитатник|''А бре луѓе, не губете си го времето да го решавате прашањето - ќе, има ли востание или не, зашто тоа е решено - битти даваси! Говорете сега за востание, како да го направиме и кога, но не по ден и по време'' <ref name="PK">Спомени на П. Кљашев..., 242</ref>}} Бидејќи групата која клонела за востание била доминантна, Конгресот уште на самиот почеток донел повеќе решенија за подготовка на востанието, а меѓу поважните биле: востанието да има партизанско-четнички карактер, да не биде масовно, односно да не востанува населението. Бил избран [[Главен штаб за II Битолски револуционерен округ]] и горски началства за секој револуционерен округ. Во [[Горски штаб на Крушевската востаничка околија|Горскиот штаб на Крушевската востаничка околија]] влегле: [[Никола Карев]], [[Тома Никлев]] и [[Тодор Христов - Офицерчето]]. Во секој реон биле определени воени лица како инструктори, а за Крушевскиот реон бил назначен потпоручникот Христов - Офицерчето. ==== Општ план за востанието ==== {{Главна|Општ план за Илинденското востание}} {{quote|''Целта на востанието не е да ја победиме Турција, туку таа да не може да не победи... востанието треба да биде долготрајно, макар и послабо, отколку силно, но краткотрајно. На тој начин, на Турција и се одзема можноста да изјави пред Европа дека редот е воспоставен... ''|'''Општ план за востанието''' <ref name="LJL">Љубен Лапен, Нови документи за Илинденското востание, Илинденски зборник 1903-1953, Скопје, 1953</ref>}} Во јуни по барање на [[Централен комитет на МРО|Централниот комитет]] бил изработен ''Општ план за востанието'' <ref name="GViST">Георгиев Величко и Стайко Трифонов, История на българите 1878-1944 в документи, т.I, 1878-1912, част втора, София, 1996</ref>. Во овој план било истакнато дека во согласност со одлуките на [[Солунски конгрес од 1903|Солунскиот конгрес]] и советувањата во [[Софија]], треба да се води герилска борба. Четите требало да дејствуваат насекаде и во исто време, без да се крене народот. Целта не била да се победи Турција, туку таа да не може да ги победи востаниците <ref name="vgj">[[Ванчо Ѓорѓиев]] „Слобода или Смрт: македонското националноослободително дело во Солунскиот вилает 1893 - 1903 година“, Скопје, Институт за историја - Филозофски факултет, 2003.</ref>. Востанието требало да биде послабо но долготрајно и борбата требала да се води до зимата, а повторно да се прогласи идната пролет. Востанието требало да почне кога ќе созреело житото и ќе се зголемела ноќта во јули. Со општиот план [[Македонија]] била поделена на 6 востанички окрузи, а во Битолскиот востанички округ, односно во [[I востанички округ - Битолски|I востанички округ]], влегувале: [[Битолско]], [[Охридско]], [[Дебарско]], [[Кичевско]], [[Крушево|Крушевско]], [[Прилепско]], [[Велешко]], [[Мариово|Мариовско]], [[Костурско]] и [[Леринско]]. == Подготовки во Крушевската востаничка околија == {{quote|''Во предилинденските советувања на Главниот штаб и на месните реонски раководители, градовите на Југозападна Македонија станаа предмет на посебни и долги анализи. Сите го ценеа значењето и ефектот на крупните акции и секаде се правеа предизвикувачки планови. Голем приврзаник на таквите планови беше Сарафов. Тој од искуство знаеше дека виорниот напад и неколкучасовното владеење на Мелник во 1895 година имаше поголем ефект од сите битки на Пирин и Родопите. Мислата за напад на Битола не престана да го окупира до последен момент. Но, таа категорично се отфрлаше од сите негови другари како нереална... Така пропаднаа многу планови, а се остварија, целосно или делумно, само неколку. Меѓу нив, преземањето, владеењето и одбраната на Крушево, зазема прво место. На овој убав планински град... му падна да го поврзе своето име со најкрупниот настан во Илинденското востание. Чисто христијанскиот карактер на градот и неговата стратешка положба претставуваа исклучителна предност која реонското раководство имаше намера да ја искористи. Сите подготовки, мобилизацијата и распоредот на вооружените сили во реонот се спроведоа со оглед на одлуката за напад на Крушево''|''' Христо Силјанов'''|'''Ослободителните борби на Македонија, том еден''' <ref name="HS1" />}} {{панорама|Крушево.jpg|900px|Крушево <ref group="ˣ" name="vg_7"/>}} ==== Активност на Горскиот штаб на Крушевската востаничка околија ==== {{quote|''Крушевчани на свој начин си го разбирале востанието. Тие не се занимавале со голема политика и не ја разбирале таквата политика. Тие не го сфаќале востанието како средство што треба да ги принуди големите сили да интервенираат и да го помогнат создавањето на автономна Македонија. Крушевското раководство востанието го сфатило како средство за директно, непосредно ослободување на Македонија, и за тоа се борело.''|'''Историја на Крушево и Крушевско''' <ref name="IKiK" /> }} [[Податотека:Nikola Karev.jpg|мини|лево|150п|Карев во четничка униформа]][[Податотека:Стара куќа во Крушево.jpg|мини|десно|250п|Крушевска куќа]] [[Никола Карев]], и покрај тоа што на [[Смилевскиот конгрес]] бил меѓу оние дејци кои се спротивставиле на востанието, по донесената одлука за негово кревање се вратил во Крушевската околија и заедно со останатите раководители презел засилена активност за подготовка на востанието. Реонскиот комитет издал наредба до сите месни комитети за забрзано собирање на оружје и општа подготовка за востанието. Карев заедно со својата чета започнал да ги обиколува селата и да ги запознава селаните за претстојното востание. Карев со својата агитација го подигал моралот на населението и ги запознал со предвидената тактика. Покрај набавката на пушки, била преземена активност за правење на куршуми. Куќата на Пашка Бојаџиева во Крушево била претворена во работилница за производство на оружје и леење на куршуми. Оваа дејност ја извршувала т.н. ''интелектуална група'' во која влегувале: учителот [[Никола Киров Мајски]], [[Методи Стојчев]], [[Стерјо Блажев]], [[Ташко Поп Христов]], [[Наум Томалевски]], неколку ученици и занаетчии. Групата, една недела пред востанието, изработила 9.000 куршуми за разни видови на пушки и револвери. По наредбата на Горскиот штаб, четите започнале со вежбање и подучување на основната воена вештина во околината на [[Крушево]]. Сите членови на Организацијата кои биле способни да носат оружје, биле повикувани во групи на повеќедневна обука во гората. Од селската милиција било побарано да биде добро екипирана и да носи храна со себе за три дена. На сила била наредбата за забрана на каква било расправија помеѓу христијаните и муслиманите, за да не дојде до раздвижување на османлиските власти. Била воспоставена редовна врска помеѓу селата и Крушево, Горскиот штаб требало да биде постојано информиран за состојбата во Крушевската околија и раздвижувањето на војската или башибозукот. Горскиот штаб издал наредба за снабдување на населението со брашно, сол, опинци и други потреби, а таму каде што било потребно се давало и пари. За време на пазарните денови, понеделник, четврток и сабота, во Крушево биле купувани сол и брашно, а преку селаните од [[Горно Дивјаци]], [[Долно Дивјаци]], [[Арилево]] и [[Пуста Река]] ги испраќале во гората, за да се направат [[пексимид]]. За правење на овие производи, во Осојо и Пуста Река биле направени специјални фурни, а таму биле испраќани и четничка облека, опинци и друго. [[14 јули (настани)|14 јули]] се паднал во понеделник, пазарен ден и во Крушево се собрале голем број на пазарџии од околните и подалечните села. Меѓу нив се нашол и Никола Карев, облечен во ќумурџиска облека. Карев дошол во градот по организациска работа. Непосредно пред неговото доаѓање, Горскиот штаб решил да бидат изработени топчиња од дрво. [[Тодор Христов - Офицерчето|Тодор Христов]] изработил специјална скица, а Карев во Крушево го повикал Цветко Стојчев од [[Селце (Крушевско)|Селце]] и му ја доверил задачата за изработка на замислените топчиња. Цветко исекол две големи црешни и направил седум трупци, меѓутоа поради краткиот временски период, трупците ги оставил на сонце да се исушат и поради тоа дошло до пукање на дрвото. Од седумте трупци, само три биле запазени и од нив, сè уште незасушени, биле изработени трите [[Црешово топче|црешови топчиња]], идната артилерија на Крушевската Република. === План за освојување на Крушево === {{quote|''Било планирано денот Св. Илија да се прослави на начин кој со ништо не би предизвикал сомневање кај властите дека токму тој ден ќе се случи нешто толку значајно во историјата на овој народ. Било предвидено денот да биде свечено обележан со масовни посети на црквите, на куќите што го славеле денот, со масовни прошетки до околните места... ''|'''Историја на Крушево и Крушевско''' <ref name="IKiK">Историја на Крушево и Крушевско, Крушево, 1978</ref> }} [[Податотека:24mart Sborna Cheta Kiustendil Todor Hristov.jpg|мини|лево|150п|Тодор Христов]] [[Податотека:Местото од каде било раководено востанието.jpg|мини|десно|350п|Гумење, местото од каде било раководено востанието во Крушевската околија]][[Податотека:Месноста Куличе, собирен пункт на четите.jpg|мини|десно|350п|Куличе, собирен пункт на четите]] На [[1 јули (настани)|1 јули]] (стар стил) 1903 година, [[Главен штаб за II Битолски револуционерен округ|Главниот штаб за II Битолски револуционерен округ]] донел одлука востанието да започне на [[20 јули (настани)|20 јули]] <ref name="BS">[http://www.angelfire.com/super2/vmro-istorija/Knigi/spombs.html Спомени на Борис Сарафов]</ref>, односно [[2 август (настани)|2 август]] во нов стил, соопштението за денот на востанието било умножено и растурено низ околиите. По примањето на одлуката за денот на востанието, Горскиот штаб на Крушевската околија презел конкретни мерки за изработка на план за освојување на Крушево. Крушевските раководители востанието го разбрале како непосредно ослободување на Македонија и оттука подготовките на востанието во Крушевско биле подготовки за ослободување на градот. Затоа Горскиот штаб, легалните дејци и интелектуалната група, особено [[Григор Божинов]] и [[Тодор Павлов (дипломат)|Тодор Павлов]], изработиле план за денот на востанието во Крушево и околијата. Планот предвидувал: : ''... на 1 август (нов стил), т.е. еден ден пред востанието... преку премините Слива и Павлева Чешма, од Крушево во селото Горно Дивјаци и Пуста Река да се испратат 150 души вооружени граѓани. На 2 август вечерта уште 30 вооружени граѓани требало да излезат од градот. Со цел докрај да се запази во тајност датумот на востанието, вооружените граѓани што излегувале од Крушево требало да сметаат дека одат на вежба, поради што требало да носат храна за 1-2 дена. На денот на востанието, по вечерата, браќата Коле (Колич) и Алексо Ивановски имале должност да влезат во црквата Св. Никола, да се сокријат и, во ноќта, во определено време, да ги отворат сите црковни врати, за да можат да влезат востаниците и да зафатат позиции наспроти уќуматот. Потоа, тие требало да ги удрат камбаните, со што би ги известиле граѓаните за дигање на востанието... Организацијата имала за задача, преку посебни лица, на денот Илинден да го следи и најмалото движење во градот и во неговата околина и да презема соодветни мерки... членови на Организацијата од патријаршиската влашка средина биле задолжени да го набљудуваат делот од градот од Каменот - кафенињата до Мала Корија, од албанската патријаршиска средина - делот од Мала Корија до Мијачката Корија, од егзархиската средина - делот од Мијачката Корија до Крстот, а од влашката - романофилска средина - реонот од Крстот преку Струнга до Каменот - кафенињата. Во овој дел се наоѓала турската касарна. Групите за набљудување биле должни внимателно да ги следат сите пунктови што го поврзувале Крушево со Прилеп, Битола, Кичево и со околните села. Притоа на располагање го имале силниот коњ на Андонаки Пренда, со кој требало итно односната вест да ја пренесат до Горското началство. Пред полноќ на 2 август, Горското началство требало да ги добие последните информации од градот и да даде наредба за напад и негово ослободување '' <ref name="IKiK" />. Врз основа на овој план, Горскиот штаб изработил конкретен воен план за освојување на Крушево. Било искористено присуството на велешанецот [[Тодор Христов - Офицерчето]], воено лице, тој со своето искуство ја олеснил работата на Горскиот штаб. Офицерчето и [[Иван Наумов Аљабакот]], облечени во цивилна облека влегле во Крушево и во придружба на учителот Ташко Поп Христов, учителката Фанија Ракиџиева и Коца Јосева ја обиколиле периферијата на градот и самиот град и откако ги собрале потребните информации се вратиле во гората. По нивното враќање, Горскиот штаб, заедно со војводите [[Питу Гули]], [[Ташко Карев]], [[Андреја Докурчев]] и [[Ѓурчин Наумов - Пљакот|Ѓурчин Наумов]], изработил план за распоредување на востаничките сили и биле дадени прецизните задачи за напад на градот. Одредот на Иван Наумов Аљабакот добил задача да ја нападне и заземе воената турска касарна. Питу Гули и неговиот одред, претежно составен од селани, требало да се концентрира во селото [[Бирино]] со задача да ги чува патиштата што воделе кон Крушево од манастирот Свети Спас и селата [[Трстеник]], Бирино, [[Журче]] и преминот кај селото [[Острилци]]. Одредот на [[Марко Христов]] - Мирче требало да го чува Крушево откај премините ''Липа'' и ''Спилите''. Одредот на [[Ташко Карев]] требало да го чува преминот ''Којов Трн'', одредот на [[Ристо Толев]] преминот Павлева Чешма, одредот на [[Ѓурчин Наумов - Пљакот]] требало да ги обезбедува патиштата на ''Слива'', ''Дени Камен'' и ''Бушева Чешма''. Осмиот одред на [[Коста Христов]] добил задача да го чува преминот кај ''Муратова Чешма'' до местото ''Гол Рид''. === Број и состав на востаничките сили === [[Податотека:BASA 114K-1-26 Pitu Guli,1903.jpg|мини|десно|350п| Четата на Питу Гули во Бирино]] Сите одреди биле мешани, односно составени од селските и градските милиции. Во одредот на Питу Гули кои претежно бил составен од селани имало и неколку граѓани, а меѓу нив биле [[Коста Божинов]] секретар на одредот и [[Ѓорѓи Димов]] - знаменосец. Најголемиот дел од востаниците, во одредот на Гули, биле од селата [[Бела Црква]], [[Воѓани]], [[Обршани]], [[Пашино Рувци]] и [[Бирино]]. Во овој одред, кој бил најголем, влегувале и милициите од [[Кривогаштани]] (околу 120 души на чело со Милан Ѓурлукот), дел од милицијата на селата [[Света]] и [[Журче]], како и на селата [[Ивањевци]], [[Српци]], [[Беранци]], [[Лознани]], [[Новоселани]], [[Свето Тодори]], [[Подино]] и [[Острилци]]. Во одредот на [[Иван Наумов Аљабакот]], покрај граѓаните, влегувале и селаните од [[Пуста Река]], [[Горно Дивјаци]], [[Арилево]] и [[Света]]. Во одредот на [[Андреја Докурчев]] влегувале четниците од селата [[Крушеани]] и Света. Во одредот на [[Марко Христов]] - Мирче, покрај неколку граѓани, влегувале милициите од селата [[Единаковци]], [[Вардино]], [[Бараково]], [[Граиште]] и [[Бучин]]. Одредот на [[Коста Христов]] бил главно составен од милицијата од село [[Селце]]. Во одредот на [[Ѓурчин Наумов - Пљакот]] учествувале селските милиции од [[Долно Дивјаци]], [[Сланско]] и [[Кошино]]. Имињата на голем број од четниците им се познати, но повеќето од нив останале анонимни. Вкупниот број на борците изнесувал 750 души. === Последните часови пред востанието === На 31 јули (нов стил) 1903 година, Никола Карев со своите помошници слегол во полските села и наредил вооружените сили да се соберат во селото [[Свето Митрани]]. Во текот на ноќта тие се префрлиле во ''Биринската курија'' каде што било извршено нивно распоредување по одредите, согласно изработениот план. Силите од другите села на Крушевскиот реон се собрале во Пусторечкиот и Зашлечкиот Ослој. Оттука тие биле испратени со песни и цвеќиња од жените, децата и старците. Овие милиции влегле во селото [[Горно Дивјаци]], таму биле пречекани на ист начин и оттука биле испратени за Крушево. На [[Илинден]], селата биле полупразни, но Турците не сетиле ништо. == Крушево на Св. Илија == {{quote|''За неупатените, т.е. за најголемиот дел од граѓаните, празникот св. Илија мина како и сите празници - со литургија во трите цркви, со визити и со подготовки за многуте свадби. Упатените во тајната беа на своите места во неколку одреди на околните планини и села. Оние кои знаеја во градот, минутите по ручекот ги минуваа во голема вознемиреност. Се сноќи. Градот постепено се смири. Се слушаа само далечни звуци на музика и песни од свадбарските куќи и ударите на часовникот на камбанаријата на големата грчка црква св. Никола. Во тоа време востаничките одреди кои броеја околу 800 вооружени луѓе, го стеснија обрачот околу Крушево, а два одреда незабележано влегоа во самиот град.''|''' Христо Силјанов'''|'''Ослободителните борби на Македонија, том еден''' <ref name="HS1" />}} [[Податотека:Четата на Андреј Димов - Крушевско.jpg|мини|десно|350п|Четата на Докурчев]][[Податотека:Андреја Димов.jpg|мини|лево|200п|Андреја Докурчев]] На Илинден во Крушево било мирно. Црквите биле полни со луѓе, во градот се слушало музика, песни и веселби по имендените и сл. Бил изоставен стариот обичај, на Илинден масовно да се прават свадби, меѓутоа денот сепак бил свечено обележан. Имало неколку свадби кои придонеле да изгледа дека сè е нормално. Стражите на Организацијата внимавале да не дојде до некој инцидент, да не дојде некој од селата и да ја открие тајната за востанието. Имало неколку случки кои предизвикале возбудување, а една од нив е кога Коле Чавче, пијан со врзана црвена крпа на стап, сред чаршија почнал да вика: :''Ура! Да живее Македонија! Долу Турците!'' <ref name="IKiK" /> Меѓутоа Чавче бил познат градски пијаница и Турците не му обрнале внимание. Информациите за состојбата во Крушево на Илинден пристигнувале во куќата на Ѓоре Марков, неговата куќа се наоѓало на крајот од градот и тука било сметено легалното реонско раководство. Откако биле примени сите информации, дека турските власти се подготвуваат да се приберат во своите домови и дека градот се смирува, биле испратени четворица души до месноста ''Кукличе'' за да ги известат четите на Андреја и Аљабакот дека е дојден часот за напад на градот. Со себе носеле тенеќии со газија за потпалување на зградите. Во меѓувреме, согласно планот, на Коле и Алексо Иванови им било наредено да влезат во патријаршиската црква и да го чекаат навлегувањето на четниците. За почетокот на востанието крушевчани биле известени со прогласот издаден од Горското началство и војводите во кој било истакнато: :''Браќа, Брзаме да ве поздравиме со востанието! Денеска цела Крушевска околија, заедно со цела Македонија, дигна востание и вика: Долу тиранијата! Да живее слободата и рамноправноста помеѓу македонските народности! Камбаните насекаде бијат. Народот со чудна радост се прибира под бајракот на слободата! Момите и невестите ги китат со цвеќиња главите и пушките на востаниците. Секој Турчин што се најде по патиштата се фати и е прибран како заробеник и заложник. Насекаде песна, радост и веселба. Гориме од нетрпение и ја чекаме ноќта да дојде и да го преземеме Крушево, та заедно со сиот народ громогласно да го извикаме македонското Ура! Бог и правото се со нас! Да живее Македонија!'' <ref name="DK">Документи за борбата на македонскиот народ за самостојност и за национална држава, том еден, Униврзитет Кирил и Методиј - Факултет за филозофско - историски науки, Скопје, 1981</ref> [[Податотека:Иван Наумов.jpg|мини|лево|200п|Иван Наумов Аљабакот]] [[Податотека:Четата на војводата Иван Наумов.jpg |мини|десно|350п|Четата на Аљабакот]] Пред полноќ, помеѓу Илинден и 3 август (нов стил) 1903 година четите започнале да ги заземаат предвидените позиции во градот. Меѓутоа борбата започнала порано од предвиденото време. Кога четниците на Андреја ги заземале позициите од каде требало да се нападне уќуматот, одделението предводено од Ванѓу Топуз Пуцакот налетало на едно деврие. Некои од деврието застанале да пијат вода од пазарската чешма и се сретнеле со двајца востаници по што започнала борба. Жандарите започнале да бегаат кон уќуматот викајќи: : ''Али чауш, Москов гелди (Русите дојдоа)'' <ref name="IKiK" /> Поради оваа неочекувана средба, двајцата војводи не успеале да ги реализираат предвидените планови. Било договорено Андреја да не отвора оган пред уќуматот сè додека Аљабакот не ги заземе сите позиции околу касарната и прв не отвори оган. Меѓутоа, по првото пукање кај чешмата, четите биле принудени набрзина да го заобиколат уќуматот и да ја продолжат борбата за негово уништување. Најголемиот дел од жандарите останале во зградата и одбиле да се предадат. Поради тоа, уќуматот бил испрскан со газија и запален. Меѓутоа жандарите не се предале живи, еден дел од нив изгореле, други рипнале од прозорците и останале мртви на чаршиската калдрма, а други се обидувале да избегаат низ вратата каде што биле сочекувани со куршуми, само мал број успеале да избегаат. Отпор дале и службениците на Даночната и шумската управа. Туку бил убиен еден крушевчанец Питу Гонда, граѓаните кои им се придружиле на востаниците, кога виделе дека Гонда е мртов, ја попрскале зградата и ја запалиле и ниту еден службеник не се спасил. Дополнително светло за првите моменти на св. Илија дава [[Никола Киров Мајски]] кој истакнува дека: :''Веднаш по првиот востанички истрел, силно ура! го растера воздухот и камбаните од четирите градски цркви удрија лудо и продолжително. На истрелите од уќуматот одговараат истрели од касарната. И оттаму се пренесе силно ура! Градот што спиеше се стресна, се разбуди и започна да ликува! Имаше ли потреба да му се каже дека е објавено востанието? ... Нели со векови мечтаел и го чекал тој Голем ден за пресметка со поробувачот и тиранот? И, ете веќе, таа со векови чекана желба се реализира, многуочекуваниот голем и славен ден дојде и Крушево го пречека така како што требаше да го пречека - мажи и жени, стари и млади, од сите негови народности, братски и сестрински се бакнаа... и си ја честитаа слободата со најискрена желба таа да биде вечна. Поздравот добредојде се замени со Христос воскресе, зашто во Крушево воскресна правдата и слободата. Затоа, и по црквите се пристапи кон извршување на пасхална служба... За востанатиот народ, Турција, како сила што влева страв, веќе не постоеше. За него сега постоеше моќна и непобедлива Македонија, која ги крши ропските синџири по цели пет векови... постоеше и Крушево, чии синови - јунаци луто му одмаздуваат на непријателот - го исполнуваат светиот завет на своите дедовци и прадедовци'' <ref name="IKiK" />. Општинската управа била заземена без борба. Секретарот се сокрил во еден долап, каде што бил откриен и при обидот да стрела бил убиен. Службениците во телеграфско-поштенската станица се предале без борба, а потоа се предале и полицискиот пристав и комесарот, кои живеле во една приватна куќа. Со [[Општ план за Илинденското востание|Општиот план за Илинденското востание]] било предвидено населението да не востанува, а борбата да ја водат четите на Организацијата, меѓутоа уште на првиот ден од востанието голем дел од крушевчани, без разлика на етничката припадност и социјалниот статус, покажале готовност да го помогнат ослободувањето на Крушево. Меѓу нив се нашол и стариот ајдутин [[Гушу Курте Фетаџока]], кој вооружен со стара пушка се борел рамо до рамо со востаниците. Останатото население, покрај активното учество во борбите, носеле патрони, храна и вода на борците, други ги прифаќале ранетите, а трети ја влечкале градската противпожарна пумпа како и тенеќии со газија за да ја запалат касарната. [[Податотека:PitoGuli.jpg|мини|лево|200п|Питу Гули]][[Податотека:Турска касарна.jpg|мини|десно|250п|Турската касарна]] Борбата на Ванѓу Топаз со жандармите кај чешмата, го попречила Иван Наумов да ги распореди своите четници на предвидените позиции. Групата на Таќу Костов - Ашлакот не успеала да го заземе магазинот со газија, тој се наоѓал на другиот брег од рекичката и можел да послужи како база за напаѓање. Кога аскерот во касарната ги слушнал првите истрели, веднаш презел мерки на претпазливост, подготвувајќи се за борба. Четниците започнале да стрелаат врз главната порта од касарната не дозволувајќи им на турските војници да излезат надвор, меѓутоа и војниците започнале да стрелаат и не им дозволиле на востаниците да заземат погодни места во околните згради: [[склад]]от за газија, фабриката за брашно, зградата на Оџаклиовци и други. Востаниците свесни за важноста на касарната решиле по секоја цена да ја заземат. Едни започнале да се спуштаат по скалите во позадина, други набрзина ги поминувале опасните места и влегувале во најблиските до касарната куќи, од каде што се олеснувал нападот врз аскерот. Војската, шеесет души, чувствувајќи ја опасноста, преку труба почнал да повикува на помош. Меѓутоа турските обиди за помош биле осуетени. Борбата за касарната се одолжила и постоела опасност на опсадените да им дојдат напомош поголеми сили од [[Битола]] и [[Прилеп]]. Затоа Горското началство го повикало одредот на Питу Гули кои се состоел од 300 души. По доаѓањето на Гули и неговиот одред било решено да се запали касарната. Биле наполнети шишиња и стомни со газија и памук, потоа биле запалени и фрлени врз касарната која што пламнала. Војниците биле принудени да слезат во долниот дел од касарната, дел од нив се обидела да избегаат по рекичката Долче, но биле откриени и нападнати. Повеќето од војниците биле убиени, дел изгореле, а неколкумина се спасиле. Во селото [[Алданци]] живи пристигнале само 17 војници со нивниот капетан. На [[3 август (настани)|3 август]] во четири часот по освојувањето на касарната борбите во Кршево завршиле, а градот бил ослободен од Турците. Од тој ден започнал десетдневниот слободен живот на Крушевската Република. Додека одредот на Гули се борел кај касарната, на Гумење граѓаните се собрале пред востаничкото знаме за да му одадат почит. Во текот на борбите за ослободување на Крушево загинале десет души, од кои седум за време на нападот врз касарната. Бројот на ранетите изнесувал шест души. == Крушевска Република == {{quote|''Во Крушево, под зраците на мимолетната слобода и еднаквост се стопија националните омрази и зацарува мир и братство меѓу трите христијански општини. Во десетте денови Крушево живеше како автономна, минијатурна, но со положена крв на овој идеал... во борбата против тиранијата и го доведе до Илинден.''|''' Христо Силјанов'''|'''Ослободителните борби на Македонија, том еден''' <ref name="HS1" />}} === Народно собрание === {{Главна|Народно собрание на Крушевската Република}} {{quote|''... Штабот на востаниците - Горското началство - влезе во градот, пречекан свечено. Попладнето беа свикани на советување околу 60 души првенци од сите народности за да изберат управа за ослободената околија... ''|'''Никола Киров Мајски'''|'''Крушово и борбите му за свобода''' <ref name="KIROV">Никола Киров - Майски, Крушово и борбите му за свобода, София, 1935</ref>}} [[Податотека:Nikola Karev Portrait.JPG|мини|лево|150п|Никола Карев]][[Податотека:Грчкото машко училиште, седиште на Привремениот извршен совет.jpg|мини|десно|300п|Патријаршиското училиште, седиште на Привремениот извршен совет]] На 4 август (нов стил) во Крушево влегло Горското началство кое било свечено пречекано од граѓаните. Горското началство или Штабот, уште на самиот почетокот на востанието било проширено со тројца крушевски раководители: [[Антигон Хаџов]], [[Тодор Павлов (дипломат)|Тодор Павлов]] и [[Глигор Божинов]], седиштето на Штабот се наоѓало на Гумења. По ослободувањето на Крушево, началството имало две големи основни и крупни задачи: одбрана на слободната востаничка територија и формирање на нова власт. Штабот, уште пред да се симне во градот, им наредил на првенците од етничките средини во Крушево да достават список на лица кои карактеризирале со чесност и достоинство, без разлика на нивниот социјален статус. Тие требало да се соберат во новата зграда на патријаршиското училиште, а по нивното пристигање, на патријаршиската зграда да се развее ''црвено знаме - како симбол на слободата што се родила'' <ref name="IKiK" />. Истиот ден кога Штабот влегол во градот, било свикано собрание, составаено од 60 поистакнати граѓани, по 20 од секоја народност <ref group="ˣ" name="vg_o"/><ref group="ˣ" name="vg_1"/>. Во Собранието Никола Карев најпрво им ја честитал слободата на граѓаните, а потоа одржал говор во кој истакнал: :''За човекот нема поголемо богатство и од правото спокојно да работи и да создава. А за да располагаме со таа виша човечка придобивка, Штабот е на мислење дека ние, крушевчаните, кои на Илинден оваа година јавно ги поставивме основите на нашето народно единство - факт што сам по себе говори дека ние сме културни и сознателни чеда на Македонија, што се отргнавме од заблудите со кои ни ги оковаа мозоците... станавме причина слично обединување да се постигне насекаде во нашата Татковина и да дадеме пример на вистинско народно управување, во кое да бидат еднакво застапени правата и задолженијата на сите вери и народности'' <ref name="IKiK" />. По говорот, Карев и штабот ја напуштил зградата на собранието само тоа да одлучи за видот на управата и да избере лица за новата извршна власт. Најпрво собранието избрало Биро во состав: претседател Теохар Нешков и секретар - Ѓорѓи Чаче. Бирото предложил дневен ред, кој бил прифатен, а тој гласел; :1. ''Објавување на Собранието во Основачко народно собрание'' :2. ''Определување каков вида да биде управата'' :3. ''Определување на лица за Привремен извршен совет'' [[Податотека:Улица во Крушево.jpg|мини|десно|300п|Улица во Крушево]] Првата точка била прифатена без дискусии. За втората точка се воделе дискусии, а за збор се пријавиле: Наум Велјанов, Ѓорѓи Чаче и Никола Баљу. Во дискусијата која се водела, станало збор за монархистичкото и републиканското уредување во поодделни држави, се дале оценки таквите уредувања. По дискусијата, Собранието едногласно одлучило новата управа да биде републиканска. По третата точка исто така имало дискусија. Михаил Зиси предложил наместо Привремено извршно тело да се назначи една комисија која требало да управува со градот. Наум Велјанов истакнал дека создавањето на комисијата не би била адекватна на потребите, бидејќи власта што треба да биде создадена нема да биде само градска туку и околиска. По завршувањето на дискусијата била донесени следните решенија: :1. ''До завршувањето на Ослободителната борба на востанатиот народ, раководена од Штабот на востаниците, кој е законски избран на еден конгрес (Смилевскиот), никаков друг институт или установа не треба да се меша во функцијата на тој штаб, туку обратно, сите установи и институции треба да бидат во полна услуга на Штабот.'' :2. ''Времено, до нормализацијата на положбата, на чело со новоформираната власт ќе биде Штабот, на кој му помага Реонскиот револуционерен комитет, Војводскиот совет и Привремениот извршен совет.'' :3. ''Функциите на одделните сектори да се определат од Штабот на востаниците, во согласност со Времениот извршен совет.'' :4. ''Изборот на лица за Времениот извршен совет да се изврши преку тајно и слободно гласање.'' За членови на Времениот извршен совет биле избрани: [[Дину Вангели|Дину Вангел]], [[Николаки Баљу]], [[Ѓорѓи Чаче]], [[Теохар Нешков]], [[Димитар Секулов]] и [[Христо Ќурчиев]]. === Привремена влада === {{Главна|Привремена влада на Крушевската Република}} {{quote|''По кратко советување се реши да се создаде привремена влада и за таа цел беа избрани 6 души - претставници на трите големи народности во градот... Задачата на Привремената влада беше следнава: да ги оданочи граѓаните со привремен налог, да собира по реквизициски пат храна за исхрана на востаниците и населението во градот и околијата, да реквирира материјали за облека и опинци за востаниците и за милитаризираните граѓани, како и материјали за нивното вооружување, да се грижи за ранетите и разболените востаници, граѓани и селани, да казнува провинети граѓани, да чува ред и мир во градот и сл... Привремената влада заседаваше во грчкото централно училиште... Над неа се развиваше црвено-крвавото знаме на Револуцијата.''|'''Никола Киров Мајски'''|'''Крушово и борбите му за свобода''' <ref name="KIROV" />}} {{панорама|Членови на Привремената влада на Крушевската република.jpg|550px|Членови на Привремената влада на Крушевската Република, од лево на десно: Дину Вангел, Димитар Секулов, Ѓорѓи Чаче, Николаќи Баљу, Теохар Нешков, Христо Ќурчиев}} Според етникумот и конфесионалноста во владата се нашле: еден [[Влав]] - ''патријаршист'', еден [[Албанец]] - ''патријаршист'', еден [[Влав]] - ''националист'' и тројца [[Македонци]] (''егзархисти''). Затоа Димитар Секулов истакнал дека егзархистите се подготвени да отстапат две места: на еден [[Турчин]] и на еден [[Торбеши|Помак]], ако во иднина има потреба од тоа. Секој член на владата добил посебен ресор, а тие биле поделени и според следниот начин: :Дину Вангел - ''претседател на Советот и одговорен за правосудство''. :Ѓорѓи Чаче - ''секретар на Советот и одговорен за реквизиција''. :Теохар Нешков - ''касиер и одговорен за финансии''. :Христо Ќурчиев - ''градоначалник и одговорен за полиција''. :Димитар Секулов - ''одговорен за прехрана и производство''. :Никола Баљу - ''одговорен за санитарниот сектор'', на Баљу му биле поставени на располагање и лекарите д-р Никола Димко и др. Батал. [[Податотека:Крушевска куќа.jpg|мини|десно|250п|Крушевски куќи]] Седиштето на Привремената влада се наоѓала во централното грчко патријаршиско училиште. Владата имала определено работно време - претпладне и попладне. Меѓу неа и Горското началство била воспоставена специјална врска, која ја одржувале двајца вооружени поштари. Пред надворешната врата на седиштето на владата стоеле двајца милиционери, а пред канцеларијата имало едно специјално лице кое ги пријавувало странките пред членовите на владата или вршело други услуги. Главна задача на владата, со оглед на воената состојба, била да се грижи за снабдување на востаниците со сè што било неопходно за продолжување на востанието. Меѓутоа владата, како цивилна власт, морала да води сметка за потребите на граѓаните. Таа била задолжена да собира данок од граѓаните, да врши реквизиција за исхрана на востаниците и на населението во градот и во околијата, да врши реквизиција на материјали за облека и обувки за востаниците, да врши мобилизација на граѓаните, да собира оружје и муниција, да се грижи за ранетите и за болните востаници и граѓани, да го одржува редот и мирот во градот и да исполнува судска власт. Владата, веднаш по нејзиниот избор, во соработка со Горското началство и Реонскиот комитет на [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуционерна организација]] ги донела решенијата: :''1. Да се отворат опинчарски и сарачки работилници за правење на нови и поправање на старите опинци и патрондаши.'' За раководители и одговорни на овие на овие работилници биле Пацо Секуловски, Иван Поп Димитров и Коле Чачор, чии дуќани биле определени за оваа дејност. :''2. Да се создаде арсенал со две одделенија'': ::''a) Леарна за леење на куршуми.'' :::Тука требало да се носат оловни калајни садови и предмети од целиот град, од кои се лееле куршуми за разновидните пушки и револвери. Леарната била сместена во куќите на Тира Павлев, Дику Патрикот и Веле Саатчијата. Со Леарната раководела искусна интелектуална група. ::''б) Работилница за поправање на оружје''. :::Тука се мазнеле куршумите, се чистеле гилзи и се подготвувале патрони. Исто така, се поправале расипани и оштетени пушки. Работилницата била сместена во куќата на Илија и Коста Лапевски, а била под раководство на искусни железари и туфекчии. Ставре Борјар и Митка Манак. :''3. Да се отвори шивачка работилница за задоволување на потребите на четниците, под раководство на Косту Петрашинку и Коле Лозанов.'' :''4. Да се испрати наредба до сите раководители во полските села од Крушевскиот реон веднаш да почнат со жетвата и вршењето, ако уште ги немаат почнато, да реквирираат жито и преку селата Свето Митрани и Бирино да го испратат за Крушево за мелење во две парни мелници.'' :''5. Да се организира брза курирско-поштенска врска со целиот реон и со Прилеп.'' :6. ''Во егзархиското училиште да се отвори болница, под управа на Илче Стојчев. Таа требало да им служи на борците и на цивилното население.'' :''7. Да се организира градска и селска милиција. Градот се дели на четири милиционерски станици и потстаници''. Владата посветила посебно внимание на прашањето за исхрана на востаниците и населението. Било решено, [[Ѓорѓи Чаче]] кој се занимавал со реквизицијата, да му се дадат тројца помошници - Григор Божинов, Ѓорче Тренков Селчанец и Тодор Лозанов. Се дошло до заклучок дека житото треба да им се плаќа на селаните и тоа по пазарна цена, а брашното да се продава на поимотните семејства, а на најсиромашните да им се дава бесплатно. Исхраната на востаниците исто така била бесплатна. Во однос на финансиите било решено тие да се собираат од секој граѓанин, во зависност од имотната положба граѓаните требало да дадат свој прилог во општата каса. Вложените пари требало да бидат доброволен заем за поткрепа на власта. Пари се собирало и со расписки (сметки) какви што издавала [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуционерна организација]], односно нејзините институции. === Милиција === {{Главна|Милиција на Крушевската Република}} Милицијата била формирана веднаш по донесувањето на одлуката од страна на владата. Набргу пред грчкото училиште кое било седиште на владата, пред [[Христо Ќурчиев]] се собрале голем број на доброволци. Оттука се јавил проблем бидејќи не можеле да ги примат сите. Најголемиот дел од доброволците биле од влашките мала на [[Крушево]]. Затоа било донесено компромисно решение, на помладите им било препорачано да стапат во деветтиот четнички одред под команда на потпоручникот [[Тодор Христов - Офицерчето|Тодор Христов]], а од другиот дел била формирана градската милиција. За началници на милицијата биле поставени: Коле Чкарна, Гушу Јота, Љаску Пренда, Гушу Абаџија, Тега Бурек, Ванчу Моцан, Гаги Качујан, Кола Бојаџија, Тома Чолаку, Лаќу Кушора и Коста Фетаџока. Поради недостаток од пушки, целата милиција не била вооружена со ова оружје, затоа дел од милиционерите биле снабдени со револвери и стапови. Милицијата била поделена на 18 групи од по осум до десет души на чело со посочените началници. === Судство === {{quote|''Се формира револуционерен суд пред кого беа донесени неколкумина крушевчани, четворица гркомани и еден Бугарин (Македонец-егзархист б.н), познати на целиот град како турски шпиони. Сите беа осудени на смрт и погубени.''|''' Христо Силјанов'''|'''Ослободителните борби на Македонија, том еден''' <ref name="HS1" />}} По ослободувањето на Крушево, одреден број на турски службеници се предале на востаниците. Меѓу нив се нашле: мудурот Мехмед Али, Јаја-ефенди началник на поштенско-телеграфската станица, Шабан-ага, жандармерискиот чауш Али-ага, Сулејман-ефенди началник на јавната и тајната полиција, Хајредин-ефенди. Покрај нив биле уапсени и христијански помошници. Таќу Вале полициски агент, Абдула потурчен [[Роми|Ром]], Вани Пазванот и Гаќу В‘ Жу. Сите уапсени биле сместени во два логора, христијански и муслимански, тие се наоѓале меѓу папратите на Гумење, а таму биле чувани од одредот на Андреја Докурчев на чело со [[Христов Попето|Коста Попето]]. Семејствата на уапсените биле собрани во куќата на Сулејман-ефенди, каде што им доставувале производи, тие биле обезбедувани од специјална востаничка стража. За судењето на затворениците бил формиран суд на чело со Карев. Турските службеници биле судени поради сомнението дека тие како носители на турската власт ковале план за ликвидирање на поголем број на граѓани и на тој начин да се ослаби [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуционерна организација]]. Со доаѓањето на Хајредин-ефенди бил формиран турски комитет, огранок на битолскиот, кои имал задача да собира средства за борба против Организацијата. Според планот, требало за време на пазарниот ден да бидат ликвидирани сите повидни селани, работници на Организацијата, а полицијата да ги уапси сите егзархиски учители, свештеници, и др. Турскиот аргумент за оправданоста на таа акција лежел во фактот што Организацијата подготвувала востание. Во текот на процесот, судот утврдил дека во четвртокот пред востанието, турскиот комитет имал таен состанок во домот на мудурот и дека таму било решено за ликвидацијата на повидните селани и граѓани. Во текот на состанокот бил определен и начинот како да се изврши. Меѓутоа востанието го осуетил таквиот план, а протоколот од овој состанок се нашол во рацете на востаниците. Меѓутоа судот не ги разгледувал делата на уапсените христијани, бидејќи се било на мнение дека нивната вина не треба да се докажува, односно сите знаеле дека тие биле платени доушници на турската власт. Сите обвинети биле осудени на смрт и стрелани. === Први обиди на Османлиите за преземање на градот === {{quote|''На Илинден во Битола имаше 5 000 војници. Но, валијата се плаши да не избувне востание и во градот, или доколку не остане доволно војска во Битола, да не се обидат да навлезат чети. Затоа, дури вториот ден, на 22 јули, се осмелија да испратат 500 души во Крушево.''|''' Христо Силјанов'''|'''Ослободителните борби на Македонија, том еден''' <ref name="HS1" />}} [[Податотека:Turkish soldiers and military officers (1897).jpg|мини|десно|350п|Османски војници и офицери]][[File:Groupe de bachibozouks.jpg|мини|лево|250п|Башибозук]] Првите обиди на опсадениот гарнизон во Крушево бил направен на 3 август (нов стил), уште додека траела борбата околу касарната. Првите судири настанале со пазарџиите - муслимани. Од околните муслимански села, на главниот пазарен ден - понеделник, тргнала голема маса на пазарџии, кои секогаш биле добро вооружени. [[Черкези (народ)|Черкези]] од [[Ново Село]] и [[Турци]] од [[Кочишта]], околу 50 души, се појавиле кај преминот ''Којов Трн'', меѓутоа од четата на Ташку Карев биле принудени да се вратат назад. Од другата страна откај ''Бушова Чешма'' и ''Деникамен'' исто така се појавиле пазарџии од селата [[Пласница]] и [[Дреново]], но и тие биле принудени, од страна на [[Ѓурчин Наумов - Пљакот]], да се вратат назад. Муслиманите од селата [[Белушино]], [[Борино]], [[Саждево]] и [[Норово]], се појавиле кај ''Муратова Чешма'' и биле нападнати од одредот на Коста Димитров. На 3 август за Крушево, тргнал и еден аскер од 300 души, придружуван од башибозук од прилепските села. Тие се движеле по џадето Прилеп - Крушево, меѓутоа кај Спилите биле сочекани од востаниците и принудени да се повлечат. Првите обиди за преземање на Републиката биле попречени од фактот што целиот [[Битолски вилает]] се кренал на востание. Османлиските гарнизони од [[Прилеп]], [[Битола]], [[Кичево]] и [[Прибилци]] не можеле да се упатат кон Крушево. Османлиите не се осмелувале да го нападнат Крушево преку премините ''Острилци'' и ''Круша'' бидејќи се плашеле да не наидат на заседа поставена од војводата [[Јордан Пиперката]]. Затоа војската и башибозукот тргнале од кај ''Кула'', ''Спилите'' и ''Муратова Чешма''. Обид за навлегување во Крушево направиле и муслиманите од селата Пласница и Дреново, но тој обид бил неуспешен. [[Податотека:Vues iv41087.jpg|мини|десно|350п|Османлиска војска во Битола]] На 4 август аскерот, кои бил принуден да се повлече претходниот ден од кај ''Кула'' и ''Спилите'', се обидел да го заобиколи одредот на Марко Христов - Мирче и да го уништи, но не успеал. Во исто време, аскер и башибозук се обиделе да влезат во градот од другиот крај. Муслиманските првенци од селата Пласница и Дреново, коишто претходниот ден биле принудени да се повлечат, стапиле во контакт со властите во Кичево за заеднички напад. Аскер и башибозук се упатиле кон ''Деникамен'' и ''Бушова Чешма'', од овие две села, меѓутоа стратегиските места биле празни и тие се упатиле кон Крушево. Меѓутоа кај ''Бела Вода'' наишле на заседа поставена од одредот на војводата Ѓурчин, се разврзала борба во која загинале 20 Турци по што аскерот и башибозукот се повлекле. Истиот ден кај ''Муратова Чешма'' се разврзала борба помеѓу одредот на војводата Коста Христов и башибозукот од селата Белушино и Норово. Повторно муслиманите биле принудени да се повлечат. Дел од одредот на Мирче кој ја чувал позицијата кај ''Бела Вода'' бил известен од дрвари дека кај ''Бушова Чешма'' се собрал башибозук. Востаниците се обиделе да ги нападнат, но разбрале дека тие успеале незабележително да се спуштат кон преминот ''Слива''. Сепак башибозукот бил нападнат одзади од страна на одредот на Мирче и принуден да се повлече. Прилепските башибозуци и покрај неуспешните обиди, во кои имале помош од редовната војска, повторно самоиницијативно решиле да го нападнат Крушево. Тие се доближиле до востаничките сили кај ''Кула'' и се устремиле да ја преземат оваа позиција, но повторно биле принудени да се повлечат. Откако сите обиди за преземање на Крушево завршиле неуспешно, османлиските власти разбрале дека градот е бранет од силни востанички одреди кои имаат висок борбен морал и затоа решиле да го сочекаат засилувањето и повторно да тргнат кон Крушево. === Мирни денови на Републиката === {{quote|''Во леарниците се претопуваа секакви оловни и калајни предмети, подарувани од граѓаните, а во посебна куќа се полнеа чаурите, се поправаа пушките, револверите итн. Двете мелници постојано го мелеа житото донесено по планинските патишта, неопходно за исхрана на населението и востаниците. На сиромашните брашно им се даваше бесплатно.''|''' Христо Силјанов'''|'''Ослободителните борби на Македонија, том еден''' <ref name="HS1" />}} ==== Активност и мерки на институциите ==== {{quote|''Назначени се комисии за продоволствие и други услуги на четите. Една комисија се занимава со... прехранување на четници и пренесување во болниците во градот. Болницата се преместува во училиштето „Св. Кирил и Методиј“, спроти црквата „Св Богородица“... Друга комисија се грижи за испорака на прехранбени производи. Складот се наоѓа при Кузман Гарски. Трета комисија испорачува чорапи, кошули и друга потребна облека. Складот на оваа комисија е во грчкото училиште. Една специјална комисија продолжува да собира оловни садови - сахани, павурчиња за ракија и други садови, неопходни за леење на куршуми. Леарната работилница се наоѓа при Илија Бојаџија. Има комисија за испорака на брашно. Таа се грижи и за месење и печење на леб. Брашното се складира во фурните.''|'''Георги Томалевски'''|'''13-те дена на Крушовската република''' <ref name="KR" /> }} По неуспешните обиди за освојување на Крушево од страна на аскерот и башибозукот, настапил период на мир и затишје во целиот крушевски реон. Сите институции, органи и работилници функционирале во полн ред, веднаш по нивното формирање. Одговорните лица по разните прашања поднеле извештаи за сработеното и врз основа на тие извештаи било констатирано дека работите се одвивале според очекувањата. Најголема радост предизвикала веста за пристигнувањето на првиот карван со дваесет товари на стара пченица, кој бил растоварен во складот на грчкото училиште. Пред училиштето Карев истакнал: :''... Денешниот ден е ден на славни бојни и работни победи! Да живее Крушево'' <ref name="IKiK" />. На 6 август била примена првата информација за текот на востанието надвор од Крушевскиот реон. Било примено писмо од демирхисарскиот војвода [[Јордан Пиперката]] и [[Петар Ацев]]. Пиперката, кои разбрал за црешовите топчиња, побарал да му испратат барем две, а за состојбата во својот реон истакнал дека: :''Ѓавол да ги земе тие проклети Турци, се скрија во своите домови. Ќе ме принудат да влезам во селата... и да ги принудам да се борат со мене или да ми го предадат своето оружје'' <ref name="IKiK" />. Војводата Петар Ацев, во своето писмо до крушевските востаници напишал: ''Крушевски орли! Со вашата гордост и јас се чувствувам бескрајно горд и среќен'' <ref name="IKiK" />. Селските комитети од Крушевската околија ја поздравиле новата власт и изразиле подготвеност да ја помогнат со сите сили. Тие во коресподенцијата информирале дека народот си ја гледа работата и дека во моментот ниту војската ниту башибозукот не ги обеспокојува. Полските села известиле дека ја започнале жетвата. Раководителите од мешаните села информирале дека муслиманите биле исплашени поради повлекувањето на аскерот и фактот што останале без заштита. Под инструкциите на [[Тодор Христов - Офицерчето]], на најпогодните стратегиски места биле правени длабоки окопи и јами за одбрана на градот. Била создадена нова воена позиција, со три паралелни длабоки окопни линии кај месностите: манастирот ''Св. Спас'', ''Студена Вода'' и ''Плочи''. Оваа позицја му била доверена на војводата Андреја Димов Докурчев. ==== Место и улога на жените во револуционерната борба ==== {{quote|''Години на ред, нејзината куќа (на Пара Матева б.н) беше свртилиште на комитетите и револуционерите. Од нејзината куќа излегуваа или влегуваа цели групи на востаници, за да се пресоблечат, да земат оружје или истото да го остават... Честопати во пазувите ја криеше востаничката архива, револверот или некое друго оружје. Таа не прашуваше и не сакаше да ги знае имињата на безбројната врвица млади и стари дејци на револуцијата...''|'''Петар Ацев'''|'''Историја на Крушево и Крушевско ''' <ref name="IKiK" />}} Широката конспиративна дејност што била развиена во Крушево била можна благодарение на позитивната улога на крушевчанките во македонското револуционерно движење. Секој граѓанин кој бил вклучен во револуционерното движење бил должен неговата куќа секогаш да биде отворена за илегалните членови, оружјето, материјалите и др. Во Крушево се случувало во цела недела во некоја од куќите да престојува нелегална чета на Организацијата, а сето тоа не можело да се реализира без активно учество на крушевчанки. Жените како Коца Негревска, баба Калја Ќуќуровска и други, биле бестрашни курирки, а Пара Матева, една од безгранично приврзаните кон револуционерното дело, го добила епитетот ''Мајка на комитите''. ==== Крушевски манифест ==== {{Главна|Крушевски манифест}} [[Податотека:Крушево 1.jpg|мини|десно|350п|Крушево]] На 6, 7 и 8 август, градот не бил вознемируван од Османлиите, што овозможило востаниците да здивнат и да се одмораат. За да не дојде до несакани дејствија на побујните или недоволно дисциплинираните четници или до одмазда врз муслиманите, Горското началство им наредило на војводите да испраќаат мали разузнавачки групи по околните гори или во близината на муслиманските села за да известуваат за сè што ќе забележат и да го известат раководството. Меѓутоа и покрај таквата наредба, дошло до недоразбирање. Еден од четниците во таква патрола, Санду Докуз, му реферирал на Карев дека води цело стадо овци и кози сосе овчарите и дека добитокот ќе послужи за храна на востаниците. На таквиот акт, Карев остро реагирал со зборовите: :''Како, си ги повел другарите да вршите кражби? Не ти е срам? Ние дигнавме востание за да го поправиме тоа што го правеа Турците спрема нас? Ние револуционери сме или зулумќари и деребеи? Јас ќе го стрелам секој несовесен и недисциплиниран четник кој го вознемирува мирното турско население и му прави штета. Како вие, востаниците, така и Турците, треба да разберете дека ние не сме арамии и потисници туку сме ослободители!'' <ref name="IKiK" />. Веднаш потоа Санду Докуз бил испратен назад во селото [[Алдинци]] да го врати запленетиот добиток и од Турците да побара извинување за извршеното дело, а потоа да го извести Горското началство. Поради овој случај, на [[6 август (настани)|6 август]], бил испратен [[Крушевски манифест|манифест]] до муслиманските села во кои било истакнато дека востанието не е насочено против мирниот, трудољубив и чесен турски народ, туку против султановата тиранија. Воедно, се покануваат муслиманите да земат учество во борбата за добивање на прaва и човекови слободи, а која се води без разлика на верата и народноста. За врачување на Манифестот биле избрани специјални парламентарци: еден за [[Ново Село]], со примерок за [[Кочишта]], еден за [[Пласница]], со примерок и за [[Дреново]], еден за [[Бирино]], [[Саждево]], [[Јакреново]] и [[Дебреште]], еден за [[Норово]] и еден за [[Алданци]], со примероци за селата [[Врбоец]], [[Пресил]], [[Трновци]] и [[Лажани]]. Во селото Алданци, како парламентарец бил испратен учителот Ташку Поп Христов. Тој застанал пред селото и преку едно дете го испратил Манифестот до кметот на селото, барајќи од детето да го донесе и одговорот. Ташку чекајќи го одговорот видел дека сето машко население се собрало во џамијата. По селското советување, кон учителот Ташку се упатиле тројца парламентарци, но тој побарал само детето да му го донесе одговорот. Во одговорот до учителот, имало две писма, едно од кметот на селото, а другото било од Али, избеганиот началник на крушевскиот гарнизон. [[Податотека:Црешево топче.jpg|мини|десно|250п|Црешово топче]] Во одговорот на кметот се велело: ''Драги соседи, од ваше писмо разбрав дека вие не сте лоши луѓе, дека ги напуштате своите домови не за да го напаѓате мирното, како нас, население, туку дека сте против лошите луѓе и уќуматот што ги заштитува. Но, тие што вие ги барате не се меѓу нас, туку избегаа по градовите. Што се однесува до нас, ви ветуваме дека ќе мируваме. Ако сакате да убивате невини луѓе, дојдете. Бог да ѝ помогне на онаа страна што ја бара правдата... Кмет Синан'' <ref name="DK" />. Во писмото на началникот било истакнато: ''Јунаци! Вашата прокламација до моите сонародници живо ме заинтересира. Од неа, а овие два дена и од вашите дела, разбрав дека погрешно ве сметале за ешкија (разбојници б.н). Целта ви е голема и борбата смислена... Напред по тој страшен, но славен пат, по кој сите народи стигнаа до својата слобода! Молејќи го Алаха да ја заштити правата страна, дозволете ми да ви упатам две молби: 1. не ме оставајте гол туку испратете ми ја облеката што остана во заземената од вас касарна, и 2. уништете ја меѓу нас разменетата кореспонденција'' <ref name="DK" />. Покрај од селото Алданци, пристигнал одговор и од селото [[Белушино]], но дури на 9 август, преку некои деца од [[Селце]]. Во писмото од Белушино било напишано: :''Браќа сотатковинци! Ја добивме вашата братска прокламација, којашто нè трогна. Му ја прочитавме на сето население пред џамијата и, бидејќи ве познаваме уште од деца, сметаме дека сте доволно чесни и искрени за да стоите до вашиот збор, како борци за право и како кавалери. Ви ветуваме свеееечено дека имотот, животот и честа на вашите сонародници, наши вековни соседи, со кои, при досегашниот, како и при идниот, режим на нашата мила татковина општуваме и ќе општуваме, без да може ништо да нè раздели, ќе бидат запазени и заштитени во границата на можноста. Кој човек сака зло за себе? Вашиот пат е навистина опасен. Белким големиот Алах ќе ја излее својата благодат за торжествување на правдата, која е божествена и вечна, и белким ќе ве запази, драги соседи, од секаква напаст!'' <ref name="IKiK" />. Писмото имало нечитлив печат, но немало потпис. Имало претпоставка дека тоа било напишано од селскиот оџа Селим, бидејќи никој друг, освен него, во селото Белушино имал смелост да напише такво писмо. Селим бил султан во своето село и бил познат по своите врски со разни злосторници од околината. ==== Црешово топче ==== {{Главна|Црешово топче}} {{quote|''Првото црешово топче е донесено во Крушово на 23 јули. Подпоручикот Христов го монтира, го полни со барут и става во него еден топуз од кантар.''|'''Георги Томалевски'''|'''13-те дена на Крушовската република''' <ref name="KR" /> }} По одбивањето на последните напади на башибозукот, Никола Карев наредил црешовите топчиња да се донесат на ''Гумење'' за да бидат испробани. На [[7 август (настани)|7 август]] (нов стил), едно од топчињата било наполнето со барут, а наместо граната бил ставен топуз од кантар. Кога населението разбрало за пробата, се собрала поголема маса на народ, најмногу деца кои истрчале на ''Гумење'' за да ја видат ''артилеријата''. За да не се исплашат граѓаните, бил испратен Митко Манакот да ги предупреди дека се подготвува проба. Тој се качувал на покривите на повисоките куќи, викајќи колку што глас го држелео - населението да не се плаши ако чуе грмеж, бидејќи топот што ќе пукнел не е турски туку ''наш''. Меѓутоа при пробата се покажало дека топчето не може да го издржи притисокот на експлозијата и се распукало. Дури и кога не би се распаѓало, топчињата немале што да исфрлуваат бидејќи востаниците немале гранати, оттука топчињата немале практична вредност, меѓутоа им дало кураж на илинденци. ==== Свечена литургија ==== {{quote|''На 27 јули, недела, целото население, на чело со свештеници од трите цркви, се упатија кон бугарските (накедонско-егзархиски б.н) гробишта каде што се отслужи заедничка свечена панихида. Гробовите на паднатите борци беа накитени со свежи цвеќиња. Тоа беше последната свеченост на ослободените.''|''' Христо Силјанов'''|'''Ослободителните борби на Македонија, том еден''' <ref name="HS1" />}} [[Податотека:Црквата Свети Јован - Крушево.jpg|мини|десно|250п|Црквата Свети Јован]] На [[8 август (настани)|8 август]], Горското началство добило писмо од [[Петар Ацев]], од кое рабрале дека во [[Прилеп]] пристигнал Бахтијар-паша со неколку илјадна војска и организирал башибозук за да го нападне Крушево. Војводата Ацев во писмото предупредил дека состојбата била опасна и дека треба да се преземат мерки за одбрана. Раководителите на Републиката откако ја примиле таа информација, се труделе да не се создаде паника и продолжиле со својата работа. За да се задржи сталоженоста и ладнокрвноста, началството и Извршниот совет издале наредба според која на [[9 август (настани)|9 август]] во сите цркви да се одржи служба со која требало да им се одаде почит на жртвите паднати за слободата на градот. На свечената литургија во секоја црква присуствувал по еден член од Штабот и по двајца од Извршниот совет. Во патријаршиската црква присуствувале Никола Карев, Теохар Нешков и Христо Ќурчиев, во влашко-романската - Тодор Христов, Димитар Секулов и Ѓорѓе Чаче, во егзархиската црква присуствувале - Дину Вангел, Николаки Баљу и Тома Никлев. Според предвидениот план, по завршувањето на црковната служба службениците и народот од сите три цркви требало да се соберат на плоштадот кај Ќумкот, каде што биле погребани паднатите востаници. Меѓутоа патријаршиските свештеници отстапиле од планот и наместо заедно со останатите свештеници, сами заминале на предвиденото место, ја извршиле службата и си заминале. Меѓутоа и покрај таквото недоразбирање, процесијата била извршена мошне свечено. Егзархиските и влашките свештеници, облечени во велигденска носија, биле следени од официјалните личности и речиси од сето население на Крушево. Пред гробовите на паднатите востаници, Карев одржал говор во кој истакнал: :''... Тие се жртвуваа себеси, зашто љубовта кон татковината беше посилна од смртта... На Илинден, и по илинденските први денови, ние го разбивме и го истеравме непријателот, но тоа не значи дека ние го разгромивме и го уништивме. Тој, веројатно, собира сили, за да дојде да не удри и да го поврати Крушево... Ете зошто на денешниот свечен ден, пред гробовите на нашите скапи жртви, ние, крушевчани, без разлика на вера, народност, пол, убедување и материјална положба, даваме клетва... дека со сите сили ќе се бориме за својата слобода, дека нема да изневериме нивниот идеал... ќе ја продолжиме борбата до победоносниот крај...'' <ref name="IKiK" />. == Борба за Републиката == {{quote|''... Омер Ружди-паша... стар и изнемоштен генерал, доверливо лице на Илдизот, беше задолжен да го задуши востанието во Битолско. Тој најнапред издвои десетина дружини кои, пренесени од Велес со железницата, тргнаа кон Крушево, чие одземање на востаниците беше прашање на чест на империјата.''|''' Христо Силјанов'''|'''Ослободителните борби на Македонија, том еден''' <ref name="HS1" />}} === Број и состав на османлиската армија === Според турските документи и извештаите на дипломатските претставници во [[Македонија]] биле распоредени редовни воени сили од ''III орда'' (баталјон), а дополнително биле распоредени и 16 баталјони ''редифи'' и 38 баталјони ''илаве''. Освен овие сили во случај на востание, турските власти можеле да ги искористат и воените единици од [[Пеќ]], [[Ѓаковица]] и [[Призрен]] кои се состоеле од 44 баталјони, 15 ескадрони и 10 батерии со 33.000 пушки, 15.000 сабји и 60 топа. Според Битовски до [[1 јуни]] [[1903]] година во Македонија имало 175 баталјони со околу 150.000 - 160.000 војска <ref name="KB">К. Битовски, „Дипломатски одгласи по Илинденското востание“..., 144''</ref>. Во секој град, гратче и поголемо село во Македонија се наоѓале постојани гарнизони. По [[Горноџумајско востание|Горноџумајското востание]] во источна Македонија, спроти османско-бугарската граница, според некои податоци имало околу 150.000 војска. Во [[Косовски вилает|Скопскиот вилает]] била концентрирана војска од 60.000 души под команда на Омер Ружди-паша. Во почетокот на [[Илинденското востание]], во [[Битолски вилает|Битолскиот вилает]] имало околу 20.000 војници, распоредени во повеќе гарнизони, а битолскиот гарнизон имало 5.000 војници. Овие османски сили не можеле да ја покријат сета територија и да тргнат во офанзива против востаниците. Нивна главна задача била да ги бранат местата каде што биле стационирани. === Настапување на Османлиите === [[Податотека:Turkish-Soldier-Papazoglou.jpg|мини|лево|250п|Османски војник]][[Податотека:A battalion of Turkish riflemen.jpg|мини|десно|300п|Османски баталјон]] Неуспешните обиди за повторно освојување на Крушево од востаниците, ги принудило турските власти да го остават градот на мир сè додека не се подготват за негово покорување и казнување. Османлиите биле на мнение дека востанието во [[Битолски вилает|Битолскиот вилает]] може да се задуши само со побројни сили и затоа во почетокот на востанието османлиските сили се наоѓале во дефанзива. [[Цариград]] му наредил на Омер Ружди-паша да тргне за [[Битола]] и да го задуши востанието. Тој одвоил десетина дружини кои биле префрлени до [[Велес]] со железницата, а од таму се упатиле пеш кон Крушево. Покрај сопствените сили, Омер-паша добил засилување од [[Солун]] и други места, така што тој располагал со околу 50.000 војска за задушување на востанието во [[Битолски вилает|Битолскиот вилает]]. Меѓутоа и покрај бројните сили, Омер-паша не тргнал фронтално против востаниците туку се ограничил само на испраќање на сили во загрозените гарнизони или на местата каде што се појавувале востанички чети. Затоа Омер-паша бил заменет со Насер-паша којшто подготвил конкретен план за задушување на востанието. Според некои податоци, прва задача на [[Висока Порта|Високата Порта]], при задушувањето на востанието, било повторното воспоставување на турската власт во Крушево. Оваа задача му била доверена на Бахтијар-паша кој располагал со 15.000 до 18.000 души, коњица и артилерија. Според планот, Крушево требало да биде стегнато во обрач и да се принуди да се предаде. На [[11 август (настани)|11 август]], откај [[Прилеп]], неколку илјадна војска по џадето се упатила кон Крушево и се сопрела кај [[Кривогаштани]]. На [[12 август (настани)|12 август]] 10.000 војска се упатила да фати позиции кај Крушево од кај селата [[Норово]] и [[Селце]]. Друга колона се упатила кон селата [[Врбоец]] и [[Трстеник]]. Трета колона тргнала кон манастирот св. Спас. Еден одред од околу 4.000 војници тргнал од Битола и при [[Прибилци]] се поделил на два дела, една колона настапувала по патот за селата [[Журче]] и [[Острилци]] кон Крушево, а другата по реката Жаба, кон ''Којов Трн''. [[Податотека:Vues iv41090.jpg|мини|десно|300п|Османлиски војници во Битола]] Од Кичево се упатил еден одред од 5.000 души, со планинска артилерија и коњица, најпрво било запалено селото Цер, по што одредот се поделил на три дела и секој дел со упатил кон една насока: [[Долно Дивјаци]] - ''Павлева Чешма'', [[Долно Дивјаци]] - ''Кокошкин Дол'' - ''Слива'' - ''Демирова Корија'' и село [[Арилево]] - ''Кулата''. Во [[Прилеп]], Бахтијар-паша организирал башибозучки одред кои бил ставен под команда на најпознатите зулумќари од овој крај. Речиси во секоја војска која што го опкружувала Крушево се наоѓал и по една башибозучка единица. Бахтијар-паша, операцијата за повторно воспоставување на османската власта во Крушево, ја раководел од село [[Кривогаштани]]. Тој на своите војници им изјавил: :''Славата моја - пљачката ваша'' <ref name="IKiK" />. На [[11 август (настани)|11 август]], од ''Струнга'' и ''Плочи'' востаниците гледале како Прилепското Поле било преполно од турска војска која започнала да се движи кон [[Крушево]]. На [[12 август (настани)|12 август]], кај ''Кула'', позиција на војводата [[Ѓурчин Наумов - Пљакот]] се јавил крушевчанецот Коста Њику, кои бил фатен во Кривогаштани и испратен од Бахтијар-паша во Крушево да пренесе негова порака. Тој бил испратен на ''Гумење'' кај Горското началство да го пренесе усниот ултиматум на Бахтијар-паша за безусловно предавање на градот. Во спротивно, турскиот командант се заканил дека нема да ги поштеди животите на востаниците и обичната [[раја]], бидејќи тој бил овластен да располага со нивниот живот и имот. === Советување === [[Податотека:Штаб на востанието во Крушево.jpg|мини|десно|300п|Крушевскиот востанички штаб]] Откако бил слушнат ултиматумот на Бахтијар-паша, било организирано советување на кое присуствувале членовите на Горското началство, Времениот извршен совет, членовите на Крушевскиот околиски комитет и војводите на востаничките одреди. Било решено, Коста да му врачи на Бахтијар-паша следниот одговор: :''Ние не сме разбојници, како што не нарекувате, туку борци за права и слобода. Не востанавме да се предаваме, (туку б.н)... да се бориме!'' На советувањето била разгледана и општата положба во која се нашол градот, мерките и можностите да му се даде отпор на непријателот. Никола Карев, на советувањето го прочитал писмото што еден ден порано го примил од [[Главен штаб за II Битолски револуционерен округ|Главниот штаб за II Битолски револуционерен округ]]. Писмото било одговор на прашањето, испратено од крушевските раководители: Што да се прави ако Бахтијар-паша го нападне Крушево со поголеми сили! Во писмото Главниот штаб истакнал дека тој ќе преземе мерки за да се попречи војската од Битола која тргнала кон Крушево, меѓутоа Главниот штаб јасно наредил ако Крушево биде нападнато од поголема турска војска, востаничките сили да ги напуштат своите позиции и да се повлечат. Главниот штаб сакал да ги сочува востаничките сили и тоа било во согласност со [[Општ план за Илинденското востание|Општиот план]]. На крајот од советувањето било одлучено да се сочува честа на борците за правда и слобода и затоа тие најпрво требало да влезат во бој со Османлиите, а потоа да се повлечат кон реката Жаба и тука да биде принудена војската да прифати борба. Раководителите сметале дека на тој начин ќе биде одвлечена војската и ќе се спаси градот и населението. Во однос на оваа одлука, Извршниот совет добил задача: во одредено време, на населението да му препорача на куќите да истакне бели знамиња во знак на покорност, т.е. да го предадат градот. На војводите им било наредено да ги повлечат своите одреди преку преку ''Стари Ливаѓе'', ''Везенково'' и ''Демирова Корија'' и да ги насочат кон Пусторечко - Зашленскиот Осој. За да може отстапувањето да се спроведе според планот, од војводите од северните и источните сектори: ''Липа'', ''Кале'', ''Спилите'', ''Свети Спас'', ''Студена Вода'' и ''Плочи'', било побарано да стапат во борба со војската, сè додека не биде уништено џадето при ''Средочна Вода'', низ кое главнината од аскерот се движел. === Напад врз градот === [[Податотека:Giurchin naumov.jpg|мини|лево|200п|Ѓурчин Наумов - Пљакот]][[Податотека:Atanas Tashko Karev Krushevo IMARO.JPG|мини|десно|150п|Ташку Карев]] Планот за одвлекување на Бахтијар-паша кон реката Жаба бил добро смислен, но не бил реализиран. Бахтијар-паша откако го добил одговорот од востаниците на својата војска и наредил да се упати кон Крушево. Кај селото Алданци биле испратени четворица коњаници на извидување, меѓутоа тие наишле на заседа поставена од четниците на војводата [[Ѓурчин Наумов - Пљакот]], престрелката загинал еден коњаник, а останатите се повлекле. По оваа заседа, Бахтијар-паша издал наредба артилеријата да започне со гранатирање на Крушево, а пешадијата да тргне во напад. Пашата наредил топовите да стрелаат и врз неборечкото население кое било собрано на ''Гумење'', ''Струнка'' и ''Плочи'', а кога загрмеле турските топови се слушнале и црешовите топчиња. Набргу по нападот, војводата Ѓурчин со своите четници бил принуден да се повлече од позицијата при ''Кула'' и да се утврди на позициите кај ''Кале'' и ''Спилите'', за да ја задржи војската, сè додека востаниците не го доразурнат џадето кај ''Средочна Вода''. Првите напади биле одбиени. Набргу Ѓурчин добил наредба од Штабот да ги напушти позициите , зашто од селото [[Пуста Река]] биле добиени информации дека многубројна војска откај [[Кичево]] го минала преминот ''Крушка'' и се на пат за Крушево. Ваква наредба добил и војводата Андреј, кој заедно со своите четници, здраво ги држел ''Свети Спас'' и ''Студена Вода''. Ѓурчин најпрво со еден удар и на нож ја принудил војската што го загрозувала да се повлече во гората кај Алданци, а потоа ја напуштил својата позиција. Востаниците кои отстапувале кон ''Стари Ливаѓе'', ''Везенкова'' и ''Демирова Корија'', се судриле со војската што доаѓала од кај Кичево. Но оваа војска не била заинтересирана да се бори со востаниците и смислено им овозможила на востаниците да се повлечат, односно оваа војска сакала најпрво да влезе во Крушево, таа доцнела поради судирот кај селото Цер, во борбата загинал војводата [[Јордан Пиперката]]. Најголемиот дел од војводите со своите четници, преку борби и маневрирање, успеале да ја сочуваат главнината од своите сили, меѓутоа војводата [[Ташку Карев]] бил најзагрозен бидејќи од зад грб бил нападнат од 2.000 војници. Карев со своите четници дал получасовна борба кај ''Којев Трн'', по што успеал да се повлече <ref>Николов, Борис Й. Вътрешна македоно-одринска революционна организация. Войводи и ръководители (1893-1934). Биографично-библиографски справочник, София, 2001, стр. 74.</ref>. При нападот на Крушево од страна на Бахтијар-паша, се воделе борби насекаде околу градот, меѓутоа две борби, поради храброста и самопожртвуваноста на востаниците, оставиле живо сеќавање како се брани стекнатата слобода. Тоа се борбите при ''Слива'' и ''Мечкин Камен''. === Битка кај Слива === {{Главна|Битка кај Слива}} {{quote|''На „Слива” има делови од луѓето на Тодор Христов. Таму е и Ѓорѓи Стојанов... застанува на чело на борците... дава наредба да се штеди муниција и секој истрел да биде пропаст за поробителите. ''|'''Георги Томалевски'''|'''13-те дена на Крушовската република''' <ref name="KR">Илинденско-Преображенското въстание 1903—1968 Отг. редактори: Дино Кьосев и Ламби Данаилов</ref> }} На преминот ''Слива'' се собрале делови од одредот на [[Тодор Христов - Офицерчето]]. Само десетарот Лаќу Горцу со своите луѓе успеал да се повлече од ''Слива'' и да се приклучил во четата на војводата Алабакот. Горцу го искористил моментот кога аскерот ја прекратил стрелбата за да заземе подобри позиции и се провлекол. Меѓутоа останатите четници не успеале да се повлечат, на чело со [[Ѓорѓи Стојанов]] и [[Диме Смургев]], решиле да се борат до последен. Четниците добиле наредба да не стрелаат на празно туку само во ''месо''. Околу 40 четници цел час ја држеле војската на растојание и не и давале да напредува. Коњаницата неколкупати се обидела да им влезе во окопите, но не успеала. Пешадијата се обидела да ги предизвика, но четниците не ги напуштале окопите и одговарале со оган. Четниците почнале да паѓаат еден по еден, а со нивната муниција останатите востаници ја продолжувале борбата. На повикот ''предајте се'', четниците одговарале со оган. Меѓутоа, поради бројноста аскерот успеал да ги заобиколи востаниците кај ''Слива'' и да навлезе во нивните окопи, но четниците не се предале и последната нивна стрелба била упатена кон сопствените глави. Во оваа битка успеале да се спасат само неколкумина, меѓу нив биле и Халчу Јосифов од Крушево и Диме Смугрев од селото [[Обршани]] <ref name="IKiK" />. Османските офицери биле изненадени од храброста на востаниците и затоа на своите војници им наредиле, кога минувале покрај телата на паднатите четници, да стрелаат во воздух, како знак на почит. Во оваа борба загинале крушевчаните: Ѓорѓи Стојанов, Глигор Крстев, Кицу Далавир, браќата Киру и Миту Ангелеви, Косту Лапев, Ѓорѓи Наумов Бањар, Косту Штерев Куфича и Ѓорчу Качамакот. По пет дена, Бахтијар-паша дозволил загинатите да бидат прибрани и закопани според нивните обичаи, а покрај споменатите биле пронајдени вкупно 32 тела на паднатите четници кои биле од крушевските села. Меѓу загинатите се наоѓало и телото на една девојка, Злата, којашто во општиот метеж што настанал го барала својот свршеник, дошла до ''Слива'' и загинала <ref name="IKiK" />. === Битка кај Мечкин Камен === {{Главна|Битка кај Мечкин Камен}} {{quote|''По своите димензии и крвави последици борбата при Мечкин Камен ги надминала не само оние што се воделе околу Крушево туку и насекаде низ Македонија во оваа крвава 1903 година. Таа претставувала епопеја сама за себе и се врежала длабоко во душите на нашиот човек како симбол на јунаштво и саможртва.''|'''Историја на Крушево и Крушевско''' <ref name="IKiK" /> }} [[Податотека:Pitu Guli with friends.jpg|мини|лево|250п|Питу Гули (во средината) со Миту Мучитанов (лево) и Петар Љавра (десно)]][[Податотека:Ѓорѓи - знаменосецот.jpg|мини|десно|150п|Ѓорѓи Димов - знаменосецот]] На советувањето одржано во врска со ултиматумот на Бахтијар-паша, најголемиот дел од учесниците се залагале за зачувување на востаничките сили и судир со војската кај реката Жаба, противниците на оваа одлука морале да го прифатат мнението на мнозинството, меѓутоа само еден не сакал да се потчини. Тоа бил [[Питу Гули]], најголемиот противник на предлогот за отстапување и заштитник на идејата: ''Да загинеме до еден, но да загинеме на својот пост''. Според [[Никола Киров Мајски]]: :''На идејата за слободата на Македонија... Питу потчинуваше сè: Нема ли слобода, има смрт! И на смртта тој ѝ го ветуваше, ѝ го вети целиот град, вклучувајќи го и своето семејство, целиот свој одред, заедно со себеси. Тој сакаше да биде претворено во трупови сè живо и во пепелиште секоја куќа на градот, та од обагрените со човечка крв пожари да се запали факелот од кој ќе блесне слободата и ќе ја огрее маченичката Татковина. Нажален и лут на своите другари, лут дури и на целиот свет, тој демонстративно го напушти собранието и тргна кон својот одред'' <ref name="KIROV" />. Одредот на Питу Гули бил најброен од сите што го нападнале и бранеле Крушево, броел околу 350 до 370 души. Бидејќи Гули располагал со најголема сила, нему му паднало да го чува најголемиот регион од околината на градот. Неговите сили биле распределени на следниот начин: Милан Ѓурлуков со милицијата од [[Кривогаштани]] ја зазел позицијата во селото [[Трстеник]], Блаже Крстев - Биринчето со милицијата од селото [[Бирино]] ја држел позицијата во истото село. Нечо Трифунов во селото [[Журче]] и Нове Јанкулов во околината на селото [[Острилци]]. Главнината на чело со Питу Гули се наоѓале на [[Црн Врв (планински врв)|Црн Врв]]. Аскерот и башибозукот ги нападнале востаниците кај Трстеник и Бирино, со што ги принудиле да се повлечат кон главното јадро. Истото се случило и со деловите под команда на Нове Јанкулов и Нечо Трифунов. Сите овие делови од одредот на Гули се собрале при [[Мечкин Камен]], а набргу им се придружиле главнината, по што целата чета била распределена по каменитото плато, зафаќајќи ги најдобрите позиции за борба. Гули пред своите борци го одржал следниот говор: :''Мили мој браќа! На Илинден ние востанавме, го нападнавме Крушево и го презедовме. Паѓањето на Крушево во наши раце беше голем срам за Турците. Тие неколкупати се обидоа да го повратат, за да го измијат својот срам, но не успеаја. Најпосле донесоа војска дури од Скопскиот вилает, насобраа и башибозук, и ете ги доаѓаат против нас, за да се одмазадат, да не казнат. Зошто? Затоа што си го побаравме правото да работиме за себе, а не за нив, и да бидеме господари на нашиот имот и на нашата сопствена слобода. Дошло време, пак, тие, и оние што ги поддржуваат, да разберат како рајата знае да го брани своето право, да живее под божјото небо и во сопствената родна земја... Ние дадовме клетва да се бориме до смрт за својата слобода и верувам дека ќе останеме верни синови на Македонија, пред чие крваво лице сме дале клетва. Слобода или смрт е напишано на нашето востаничко знаме. Под него ние се боревме и ја извојувавме слободата, под него ќе се биеме, за да ја запазиме добиената слобода! Ако не успееме, тогаш нека нашите најблиски, нашите деца, со гордост да кажат утре за нас: под развеаното востаничко знаме тие славно паднаа во нерамна борба со вековниот непријател и ни го покажаа патот на спасението. Непријателот е многуброен, но не е страшен. Ние, иако сме малубројни, сме посилни од него, зашто имаме силен дух и челична волја за борба докрај, затоа што ние се бориме за слобода и правда... Затоа, јунаци, бидете смели... Стрелајте само по потреба и само во месо. Никому да не му падне на ум дека, ако се предадеме, непријателот ќе го поштеди... За нас, што сме се дигнале против турската тиранија, нема милост. За нас нема друг излез, освен да победиме или да умреме. Ако треба да умреме, не го заборавајте нашиот долг, да ја продадеме најскапо својата крв и својот живот. Но, кој од вас се чувствува несигурен дека ќе издржи докрај, јас го ослободувам од дадената клетва, слободен е да си оди, додека има уште време да се извлече од непријателскиот кордон...'' <ref name="IKiK" />. [[Податотека:Krushevo insurgent with flag.JPG|лево|мини|250п|Востаник од Крушево со знамето на четата на Питу Гули]][[Податотека:PituGuliSkopje10.JPG|350px|мини|десно|Споменикот на Питу Гули во Скопје]] Бидејќи никој не сакал да ги напушти борбените позиции, Питу и сите се поздравиле меѓу себе, бидејќи тоа било опростување од другарите и животот. Потоа секој заминал на својата позиција, очекувајќи го непријателот. Аскерот започнал внимателно и систематски, од три страни, да го опколува одредот на Питу Гули, а како претходница настапувал башибозукот. Османлиите скроиле план според кој требало да се измамат востаниците, односно да се извлечат од нивните позиции и да се дезорганизираат. Офицерите знаеле дека таквата значителна востаничка сила можела да го напушти обрачот, но не го направила тоа и дека е спремна да се бори докрај, па затоа барале начин за уништување на востаниците со што помалку жртви. Штом Османлиите го забележале востаничкото знаме, за момент подзастанале, а набргу потоа вооружени души истрчале и почнале да мавтаат со капи, крпи и пушки, извикувајќи го востаничкото ''Ура!'' и ''Долу Турција!'' Всушност тоа бил башибозукот, кој на таков начин сакал да создаде впечаток кај востаниците дека тие се четници што им доаѓаат на помош, а аскерот во тој момет се криел во гората и го чекал погодниот момент за да удри на востаниците. Меѓутоа играта не успеала. Штом башибозукот се доближил на одредено растојание, бил пречекан со силен оган и бил принуден панично да се повлече. Набргу настапила војската и почнала да се бори по правилата на стратегијата. Но востаниците вешто ги бранеле своите позиции и не и дозволиле на војската да напредува. Обидот на аскерот да се доближи до востаниците бил повторен неколкупати, но без успех. Затоа османската команда решила да ги заобиколи востаниците. Раздвижувањето на аскерот и башибозукот создал впечаток кај востаниците и војводата дека Османлиите отстапувале. Меѓутоа набргу востаниците разбрале дека се опколени и дека положбата станала критична. Војувањето на востаниците било отежнато поради што фронтот се проширил и требало го го свртат лицето кон спротивната страна, а со тоа ги ослабнале редовите на целата позиција. [[Податотека:Споменик - чешма на Мечкин Камен.jpg|мини|лево|250п|Споменик - чешма]][[Податотека:Питу Гули со четата, дел од споменикот Лавови на мостот Гоце Делчев во Скопје.jpg|мини|десно|350п|Питу Гули со четата, дел од споменикот ''Лавови'' на мостот ''Гоце Делчев'' во Скопје]] Османлиите решени по секоја цена да ги ликвидираат востаниците до стемнување, започнале да напредуваат без разлика на жртвите и се доближиле до востаничките позиции на десетина метри. При чешмата каде што се наоѓало востаничкото знаме, загинал знаменосецот Ѓорѓи Димов. Знамето било преземено од Нове Смугрев, но и тој веднаш бил покосен, а и Питу Гули бил потешко ранет. Војвода во тие последни моменти уште еднаш ги окуражил своите борци, барајќи да ја продолжат борбата докрај, а неговата пушка да ја земе оној што останал без пушка. На тие зборови, Ставре Андреевски запрашал:''А кој ќе ги прибере нашите пушки?'' Гули одговорил: ''Македонија!'' а Коста Божинов запеал: ''Македонијо мајко света секој ден губиш храбри момчиња...'' <ref name="IKiK" />. По жестоката борба, аскерот се доближил до востаничките позиции и се впуштил во бој гради в гради. Настанала вистинска касапница која ја опишува Мајски: :''Во миг на умопомрачување, сражението сопре и се преврна во ракопашен бој: удири со кундаци, со нож, и камења, удири со раници, каиши и патрондажи... ловење за гуша, гребење со нокти, касање по лица и раце, буткање и клоцање, боричкање во правот и камењаците... заимнозадушување... И таа борба помеѓу робот и господарот беше борба фанатичка, жестока и беспоштедна, борба на живот и смрт, борба каква што светот ретко гледа. На Мечкин Камен војска, башибозуци и востаници така се измешаа, што кој кого победи не можеше да се знае. На бојното поле се слушаше ‘ржење, офкање, пиштење, пцуење. Стрелбата од двете страни беше сопрела, бидејќи настанал хаос... Се смрачи. На Мечкин Камен престана грозниот вриеж на ужасната битка... Не се слушаа веќе ниту човечки стапки ниту офкањата и воздивнувањата на ранетите јунаци. Само замрачените гори го прифаќаа и предаваа некаде далеку ехото на топовските татнежи и грмежи на пушките упатени од непријателот против бунтарскиот град...'' Во текот на хаосот голем број на востаници се спасиле. Милан Ѓурлуков и Блаже Биринчето, со еден дел од своите четници, успеале да се повлечат и засолнат во горите на ''Длабока Река''. Друг дел од востаниците се упатил кон Острилскиот синор, но биле забележани од Османлиите кои отвориле оган. Востаниците не можеле повеќе да се бранат, бидејќи немале муниција и доволно исправни пушки. Познати се имињата на околу 45 борци кои паднале на Мечкин Камен. {{Борби на МРО}} == Пад на Републиката == {{quote|''Изутрината, на 31 јули, бели знамиња во знак на покорност се вееја на незапалените куќи. Први се предадоа гркоманските првенци, со нивните свештеници на чело. Но, таа ревност не ги смилостиви ниту пламењата, ниту раката на жестокиот победник. Сите, без разлика на народноста и полот требаше да се соберат во групи и да се предадат. Војниците и башибозукот ги ограбуваа и палеа дуќаните и куќите, претресуваа, одземаа, ги силуваа жените, ги тепаа и убиваа откриените мажи, ги пронаоѓаа скривниците и ги товареа повредните предмети... Крушево скапо ја плати дрскоста на своите орли: 117 души, меѓу кои 15 жени, 5 моми и 6 деца, умреа под ударите на аскерот и башибозукот и во пламењата на запалениот град. Над 150 моми и жени беа силувани, 159 куќи и 210 дуќани - поголем дел од чаршијата - изгореа. Над 80.000 златни лири беше штетата од опожарените куќи, уништената покуќнина и стока, украдените драгоцености.''|''' Христо Силјанов'''|'''Ослободителните борби на Македонија, том еден''' <ref name="HS1" />}} [[Податотека:Крушево по востанието.jpg|мини|десно|350п|Крушево по гранатирањето]] Кога востаничките чети започнале да се повлекуваат, населението на градот разбрало во каква опасност се наоѓа. Меѓутоа крушевчани не се обsирале на апелот за истакнување на бели знамиња како знак на покорност и започнале да го напуштат Крушево. Од разните мала на градот, населението го зел најнеопходното и се упатило кон горите на ''Длабока Река'', ''Везенково'' или ''Демирова Корија''. Аскерот бргу го опколил градот. На ''Плочи'', ''Горни'' и ''Долни Гумења'' била поставена артилерија која била насочена кон градот. Бегалците биле принудени да се враќаат назад во градот, а војниците од источниот сектор, предводени од башибозукот, преку ''Плочи'' навлегле во градот и започнале со пљачкање, убивање и обесчестување. При повлекувањето на востаничките сили еден дел од четниците не успеале да го напуштат Крушево и се криеле најчесто во егзархиските куќи. Кога војниците и башибозукот дошле во егзархиските мала, биле пречекани со куршуми, врз нив освен четниците стрелале и граѓаните кои имале оружје. Поради тоа аскерот и башибозукот се плашел да се движи во егзархиските мала и своите пљачки и убиства ги насочиле кон другите делови на градот, коишто и онака биле побогати. Речиси сите егзархиски семејства што се криеле во влашките мала настрадале. Теохар Нешков изгорел во куќата на Тахови, а други настрадале во куќата на Ничотовци. Откако османлиската команда била информирана за присуство на четници во градот, се решила на итрина за нивно намамување. Во градот била организирана борба помеѓу аскерот и ''четите'', улогата на четниците ја играл башибозукот од околните села. Аскерот стрелал викајќи уджум и ги пцуел четниците, а башибозукот извикувал Ура! Да живее Македонија! Борбата завршила со пораз и панично бегство на аскерот, а победниците ги поканиле своите скриени браќа да излезат и да им се приклучат. Но играта била насетена. Откако не успеале да ги намамат четниците, Бахтијар-паша наредил да се гранатира Крушево. Меѓутоа гранатите не паднале таму каде што се мислело дека има најмногу четници туку во центарот на градот, кои веќе бил ограбен. При ова гранатирање и пожарите кои избувнале, биле уништени многу згради, а меѓу нив била и патријаршиската црква ''Свети Никола''. При горењето на оваа црква се урнала камбанаријата, а при паѓањето на камбаната врз калдрмата се слушнал силен тресок, поради кој Османлиите помислиле дека експлодирал [[склад]] со [[динамит]]. За да бидат уништени другите ''складови'', гранатирањето продолжило со што бил уништен целиот центар со чаршијата, тоа било направено најверојатно за да се прикрие пљачката на богатите дуќани. На [[13 август (настани)|13 август]], денот кога Крушево се предало, можело да се забележи дека на многу од сочуваните куќи се веат бели знамиња, знак дека градот се покорува. Војниците го повикале населението да ги напушти своите живеалишта и да оди во собирните пунктови, кои се наоѓале на крајот од градот. По пат луѓето биле претресувани и ограбувани, а некои од нив биле и убивани. Тодор Борјар, член на Организацијата, истакнува дека: :''Кога одевме да се предаваме јас, со брат ми Тирчу и Ташку Топуз, минувајќи покрај куќата на Копачу, го видовме трупот на доктор Батал, кој беше лекар во востаничката болница. Него го беа заклале Турците со секира, така што главата му беше пресечена надве и секирата стоеше закопана во неа. Намерно беше оставен да го гледа народот, кој беше принуден да преоѓа преку него. Покрај трупот седеше еден турски војник и на минувачите им велеше: Сите вас ова ќе ве снајде ако не мирувате. Навистина, тоа многу лошо делуваше кај луѓето. Таквите случаи и примери на повеќе места среќававме.'' <ref name="IKiK" />. На одредени места покрај Крушево, биле создадени специјални логори, каде што биле собирани жителите на овој град. Мажите биле разделени од жените и децата, а тоа било протолкувано како последно видување на блиските и пријателите. При еден таков момент, Косту Кардула, на својот влашки мајчин јазик ја испеал песната: :''Соц, лај соц,'' :''с‘н‘адун‘м туц'' :''с‘н‘ пл‘ндз‘им хала;'' :''н‘ с‘апринсе хоара!'' <ref group="ˣ" name="vg_6"/> Најголемиот дел од мажите биле собрани на ''Гумења'', каде што се наоѓал штабот на Бахтијар-паша. Таму требало да се одвојат востаниците од неборечкото население, и виновните да се казнат. При селекцијата особено жестоки биле Зенин-ефенди и С‘тки-ефенди Корија. По нивно кажување, како и со посочувањата на другите турски службеници, биле одвоени речиси сите познати крушевчани. Од нив, Танче Илковски бил убиен, а Лозан Спасов бил попрскан со газија и жив запален. [[Податотека:Црквата во Крушево по востанието.jpg|мини|десно|300п|Патријаршиската црквата св. Никола по гранатирањето]] Граѓаните биле држени целиот ден, а приквечер биле ослободени и им било дозволено да се вратат во своите домови. По враќањето во своите живеалишта, населението констатирало дека најголемиот дел од куќите биле ограбени, а други на местата на своите домови среќавале урнатини и пепелишта. Аскерот и башибозукот, во првиот налет врз Крушево, согласно османските наредби не правеле разлика помеѓу населението. Оттука настрадале ''грчкиот'', ''влашкиот'' и ''бугарскиот'' (македонско-егзархискиот) дел од градот. Османската команда го сметала за виновен целиот град. Меѓутоа откако градот бил заземен, а востаничките чети биле протерани, Бахтијар-паша се обидел да изврши диференција во одговорноста на градот. Таквата иницијатива била диктирана од интересите на власта, за да се остави впечаток дека сето христијанско население не востанало. За османската власт било најприфатливо, за настаните во Македонија и Крушево да се обвинат ''бугарските комитаџии'' коишто, според властите, добивале наредби од Софија да го бунтуваат населението против [[султан]]от. Затоа истрагата била насочена кон Македонците-егзархисти, а при составувањето на обвинителниот акт во Крушево, Власите во голема мера биле оставени на мира. На 14 август, Бахтијар-паша наредил сето македонско - егзархиско население да се собере на полјаната до чешмата ''Јаноска''. Тука им биле собрани клучевите од куќите, со цел во нив да биде извршен претрес. Аскерот бил предводен од егзархиските првенци при претресот на куќите, но клучевите биле измешани и отворањето на вратите било невозможно, овој обид за претрес на сите егзархиски куќи пропаднал, а на егзархистите им било дозволено да се вратат во своите куќи. На 15 август сето машко егзархиско население повторно било собрано на плоштадот ''Кале''. Пред собраното население, аѓутантот на Бахтијар-паша, прочитал телеграма испратена од поглаварот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]]. Егзархот ги повикал егзархиското население да се покори на султанската власт и да ги посочи комитите што се криеле во нивните домови. Во телеграмата било истакнато дека егзархот измолил милост од султанот за своите верници и дека егзархистите ќе ги послушаат неговите совети. Со согласност на егзархиските првенци, аѓутантот напишал одговор на телеграмата, во која населението ја му се заблагодарува на егзархот за неговите грижи и на султанот за неговата милост, декларативно било изјавено дека егзархиското население во Крушево е мирно, предано и верно на султанот и неговите претставници, а во нивните домови не се кријат комити. По барање на Бахтијар-паша, било додадено дека за точноста во одговорот, егзархиските првенци одговараат со своите глави. По одговорот, аскерот продолжил со претрес во куќи без да се води населението надвор од нив. На 16 август, Бахтијар-паша дозволил слободно движење во градот и погребување на убиените. По пет дена Бахтијар-паша ја повлекол својата војска од околината на Крушево, а во градот бил оставен еден полк. По молба на граѓаните, нивниот командир им дал дозвола да ја пребараат околината за да ги пронајдат своите блиски. Биле пронајдени само остатоци, бидејќи повеќето трупови биле обезличени и оставени голи како храна за дивите sверови и мршојадни птици. == Одглас на Крушевските настани == [[Податотека:Macedonian demonstration in Sofia after the Ilinden Uprising.JPG|мини|десно|250п|Македонски демонстрации во Софија по задушувањето на востанието]] До конзулите во [[Битола]], по паѓањето на Крушевската Република, бил испратен извештај од името на ''видни Грци и Романци од Крушево''. Во него имало опис на настаните, почнувајќи од борбите за ослободување на градот па сè до враќањето на војската. Извештајот бил напишан и испратен од лица кои не биле директно вклучени во револуционерното движење, а за него информирал австроунгарскиот конзул Август Крал. Во извештајот се истакнувало: :''Тие (востаниците б.н) ги повикаа сите жители да земат учество во некаков одбор и им зема пари во вид на данок од 5-30 турски лири, според материјалната положба на секога. Тие го зазедоа грчкото училиште и сосила го отворија. Го принудија грчкото свештенство да одржи благодарствен парастос за комитите паднати во различни борби, додека црковните камбани никако не престануваа да бијат. Тие го повикаа населението да ја отвори чаршијата и да продава по исти цени како порано. Откако собраа над 1 000 турски лири, настапи мир и повеќе не се чу никаква пукотница... Одвај што жителите излегоа од своите куќи со бели знамиња в раце, се сретнаа со бесните и свирепи војници, особено со оние од Призренскиот баталјон... Се гледаше како ја креваат само скапоцената покуќнина и ги палат зградите. Војниците ги напаѓаат кутрите жени и мажи по улиците и куќите, за да ги грабнат украсите, што тие брзаа да ги скријат. Момите што ја бранеа својата чест беа отепувани...'' <ref name="IKiK" /> Според извештајот штетите од настапувањето на Османлиите изнесувале: 500 000 лири, околу 370 до 400 куќи, 200 дуќани и др. Август Крал ја информирал својата влада дека: ''Тврдењата на турскофилските весници дека Турците го потпомогнале повлекувањето на востаниците, за да се одбегне непотребното крвопролевање, со ништо не е основано и речиси е смешно. Исто така не е вистина дека востаниците фрлиле динамитски бомби во (патријаршиската б.н) црквата и во (патријаршиското б.н) училиштето... или извршиле други насилнички дела''. Грчките владејачки кругови биле едни од најзаинтересираните за случувањата во Македонија. Согласно своите интереси, започнале низ [[Европа]] да шират вести за пљачкање, малтретирања и убиства врз мирното грчко (патријаршиско) население во Крушево од страна на ''бугарските разбојнички востаници'' <ref group="ˣ" name="vg_4"/>, ''разбојнички чети'' и слично. Грчката влада на Ралис испратила нота до владите на големите сили, во која од нив била побарана интервенција за да се заштити грчкиот елемент од налетите на востаниците. Според грчките кругови, востанието и Крушевската Република немале ослободителен карактер, туку разбојнички и имаат за цел уништување на грцизмот во Македонија <ref>Николас Балас, Историја на Крушево, Солун, 1962</ref><ref group="ˣ" name="vg_3"/>. Меѓутоа по доаѓањето на странските претставници, кои требало да го надгледуваат спроведувањето на [[Мирцштегски реформи|Мирцштешките реформи]], таквите информации не биле потврдени. Во [[Бугарија]], одгласот на настаните во Македонија бил силен, првенствено сред [[Македонска емиграција во Бугарија|македонската емиграција]], меѓутоа сите општествени слоеви во земјата без оглед на своите различни сфаќања сочувствувале со востаниците и понудиле морална и материјална помош. Дел од српскиот печат искажал симпатии кон македонското движење, а како знак на протест против жестокоста на османската власт, во [[Белград]] биле организирани два митинга. Српските конзули релативно точно ја информирале својата влада за настаните во Македонија. Српскиот конзул од [[Битола]], информирајќи за Крушево истакнал: :''Има еден момент во крушевското прашање, кој е сигурен, и јас го спомнувам со чувство на големо задоволство што го имам како Словен. Имено, се придружувам кон задоволството на овдешната словенска група дека крушевските востаници подолго време издржаа во борбите со турската војска отколку грчката војска во времето на последната Турско-грчка војна. Ова ми е дотолку помило што Грците стануваат со поодвратни со своите измеќарски услуги на Турците...'' <ref name="IKiK" /> Во Крушево по падот на Републиката се нашле грчкиот и романскиот конзул. И едниот и другиот носеле помош за настраданото население, меѓутоа тие помошта не ја делеле на сите христијани во градот, туку само на следбениците на нивната пропаганда. Поради оваа настапување на грчкиот и романскиот конзул, Михајловиќ, српски конзул во Битола, побарал од својата влада да отпушти 1 500 динари на име помош за српските приврзаници во Крушево. [[Српска пропаганда во Македонија|Српската пропаганда]] добила 1 000 динари и преку специјален одбор, биле поделени на 32 семејства. == Историско значење == [[Илинденското востание]] е еден од најкрупните настани во историјата на [[Македонија]]. Иако не било општо, таму каде што било кренато се одликувало со масовност и организираност, раководено од [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуционерна организација]]. Востанието било народно зошто во него учествувало речиси сето христијанско население без разлика на народноста. Во рамките на оваа востание, ослободувањето на Крушево и формирањето на новата власт го претставувало оној идеал кон кој се стремело целото население. Организирањето на власта и [[Крушевски манифест|Манифестот]], биле одраз на принципите и стремежите на Револуционерната организација, преку масовна борба на сите угнетени во [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]] да се извојува [[Самостојна македонска држава|слободна македонска држава]]. Крушевската Република пред светот ги претставила идеалите на македонските востаници за кои тие се бореле. :''Крушевската Република со својот остварен демократизам и со прогласените слободарски принципи, ја изнесе на показ вистината и за самобитноста и за прогресивноста на македонското национално движење. За првпат и најсугестивно можеше да се утврди дека суштината на таа идеологија се градела и доградувала врз карактерологијата на своевидноста и специфичноста на условите во Македонија...''<ref>[[Димитар Митрев]], Поврзанорија на Крушево и Крушевско..., 257.</ref>. Како идеен феномен, благодарение на [[Никола Карев]] и неговите истомисленици, Крушевската Република излегувала од рамките на своето време. Како реализација била краткотрајна, но со своја идејна и морална сила силно влијаела врз идните македонски револуционери. ==Крушевската Република како тема во уметноста и во популарната култура== * „1903 година“ — македонска народна песна.<ref>''Антологија на македонската чалгија / Antology of Macedonian Chalgia'', Македон мјузик, 2006.</ref> * „Крушевската Република“ — сликовница на македонскиот писател [[Велко Неделковски]].<ref>„Белешка за авторот“, во: Велко Неделковски, Втората смена. Скопје: Просветно дело, Редакција „Детска радост“, 2010, стр. 136.</ref> * „За Крушевската Република“<ref>{{нмс| title=За Крушевската Република | url=https://pesna.org/song/376 | work= | publisher=Песна | date=3.10.2009 | accessdate=15 јули 2024}}</ref> — македонска народна песна == Галерија == <center> <gallery> Податотека:Крушево.jpg|Крушево Податотека:Крушево 1.jpg|Крушево Податотека:Месноста Спилит.jpg|Месноста Спилите Податотека:Местото од каде било раководено востанието.jpg|Местото од каде било раководено востанието Податотека:Бушова чешма.jpg|Бушова чешма Податотека:Месноста Куличе, собирен пункт на четите.jpg|Месноста Куличе, собирен пункт на четите Податотека:Tomalevski family house in Krushevo.JPG|Куќата во која била прогласена Крушевската Република Податотека:Бегова корија.jpg|Бегова Корија Податотека:Крушевска куќа.jpg|Крушевска куќа Податотека:Стара куќа во Крушево.jpg|Стара куќа во Крушево Податотека:Грчкото машко училиште, седиште на Привремениот извршен совет.jpg|Седиште на Привремениот извршен совет Податотека:Членови на Привремената влада на Крушевската република.jpg|Привремена влада Податотека:Nikola Karev Portrait.JPG|Никола Карев Податотека:Nikola Karev.jpg|Никола Карев во четничка облека Податотека:Nikola Karev Denkmal in Krusevo, Makedonien.JPG|Споменик на Никола Карев <center> <gallery> Податотека:PitoGuli.jpg|Питу Гули Податотека:Gjur-guli-piper.jpg|Питу Гули (во средината) со Миту Мучитанов (лево) и Петар Љавра (десно) Податотека:24mart Sborna Cheta Kiustendil.jpg|Ќустендилската зборна чета Податотека:BASA_114K-1-26_Pitu_Guli,1903.jpg|Четата на Питу Гули во Бирино Податотека:Питу Гули со четата, дел од споменикот Лавови на мостот Гоце Делчев во Скопје.jpg|Питу Гули со четата, дел од споменикот Лавови на мостот Гоце Делчев во Скопје Податотека:IMARO cheta - Georgi Trenev Konstantin Kondov Pitu Guli Vancho Sarbaka.jpg|Обединетата чета на Георги Тренев, Константин Кондов, Питу Гули и други Податотека:Ставре Андрев и Коста Божинов.jpg|Ставре Андрев и Коста Божинов Податотека:Ѓорѓи - знаменосецот.jpg|Ѓорѓи Димов - знаменосецот Податотека:Иван Наумов.jpg|Иван Наумов Податотека:Андреја Димов.jpg|Андреја Докурчев Податотека:Тома Никлев.jpg|Тома Никлев Податотека:Kosta Hristov Popeto.jpg|Коста Христов Попето Податотека:Atanas Tashko Karev Krushevo IMARO.JPG|Ташко Карев Податотека:Параскева Ташкова Гордановска - мајка на комитите.jpg|Параскева Ташкова Гордановска - мајка на комитите Податотека:Турска касарна.jpg|Турска касарна во Крушево Податотека:Црешево топче.jpg|Црешово топче Податотека:Четата на Андреј Димов - 8.jpg|Четата на Андреј Димов Податотека:Четата на Андреј Димов - Крушевско.jpg|Четата на Андреј Димов - Крушевско Податотека:Четата на војводата Иван Наумов.jpg|Четата на војводата Иван Наумов Податотека:Четата на војводата Коста во Крушевско.jpg|Четата на војводата Коста Христов Податотека:Штаб на востанието во Крушево.jpg|Штаб на востанието во Крушево Податотека:Четата на Тодор Христов - Крушевски 2.jpg|Четата на Тодор Христов Податотека:Metodi Stoychev krushevo cheta.JPG|Четата на Методи Стојчев Податотека:Blaze Birinceto.jpg|Блаже Биринчето Податотека:IMARO factory for granades.jpg|Бомболеарница во Крушево Податотека:Крушево по востанието.jpg|Крушево по востанието Податотека:Црквата во Крушево по востанието.jpg|Црквата Свети Никола во Крушево по востанието Податотека:Turkish-Soldier-Papazoglou.jpg|Турски војник Податотека:A battalion of Turkish riflemen.jpg|Аскер Податотека:Албум Крушево.jpg|Насловна страна на Алманахот Крушево Податотека:Споменик - чешма на Мечкин Камен.jpg|Споменик - чешма на Мечкин Камен Податотека:Ilinden-spomenikot.jpg|Македониум </gallery> </center> == Белешки == {{Reflist|group="ˣ"|refs=д <ref name="vg_8">Датата е дадена според новиот стил. Треба да се има предвид дека датите во оваа статија се дадени според новиот и стариот стил, види [[Јулијански календар|Јулијански]] и [[Грегоријански календар]]. Пример, според старото датирање востанието започнало на 20 јули, односно на 2 август во нов стил.</ref> <ref name="vg_7">Најголемиот дел од фотографиите кои се употребни во оваа статија се преземени од [http://www.scribd.com/doc/33490392/Album-Krushevo-1928 Алманахот Крушево] издаден во 1928 година, неговата насловна страна се наоѓа во галеријата</ref> <ref name="vg_o">Во Османлиското Царство не постоел редовен систем за попис на населението со утврдени методи и принципи како во западноевропските држави. Осмaнските власти го евидентирале само машкото население и тоа не по национална основа туку по вероисповед. Мажите муслимани биле запишувани поради воената обврска, а христијаните поради даноците. Меѓутоа постоеле еден вид на матични книги т.н. нуфуз дефтери во кој биле запишувани датумот на раѓање, името, името на родителите и презимето, меѓутоа од нуфузите не може да се утврди националниот состав на населението во Македонија. Под графата ''Муслимани'' биле запишувани: Турците, Циганите, исламизираните Македонци, Арнаутите, Черкезите, Арапите и други, односно припадниците на муслиманската вероисповед. Во графата ''Рум Милет'' (Грци) биле запишувани сите православни христијани во Отоманското Царство кој биле под духовна јуриздкција на Цариградската патријаршија, тука спаѓаат Македонците-патријаршисти кој биле нарекувани и како Грци. Христијанското население кое било под духовна власт на Бугарската егзархија било запишувано како ''Бугар милет'', тука спаѓаат Македонците-егзархисти кој биле нерекувани како Бугари. Од национален аспект само за Евреите постоела посебна графa како ''Јауди'', но и тука имало исклучок. Евреите муслимани биле впишувани како Турци, види: Ванчо Ѓорѓиев, Слобода или Смрт, Македонското националноослободително движење во Солунскиот вилает 1893 - 1903 година, Табернакул, Институт за историја - Филозовски факултет, Скопје, 2003</ref> <ref name="vg_1">За тоа кои всушност биле тие народности, во литературата има различни гледишта. Едни сметаат дека во Крушево имало три народности - влашка, бугарска (Македонци - егзархисти) и албанска. Други сметале дека имало четири народности. Во тоа времето населението било поделено на три дела: патријаршисти (поголемиот дел од Власите, мала група на Албанци и помал број на Македонци), Власи - романофили или националисти како што ги нарекувале, Македонци - егзархисти. Српската партија била безначајна. Од овие три конфесионални општини било создадено Собранието на Крушевската Република.</ref> <ref name="vg_4">Грчките националисти и пропагандисти [[Македонци]]те ги нарекуваат [[Бугари]], Бугарофони или Славофони... Додека пак самите себеси се нарекуваат како „Македономахи“ или „Македонски борци“ (Μακεδονομάχοι) види: Mαρτύρων καί Hρώων αίμα од [[Јон Драгумис]] и [http://www.promacedonia.org/bmark/gk/gk_3d.htm#25 „Македонската борба (спомени на Германос Каравангелис)“]</ref> <ref name="vg_3">Речиси сите грчки историчари, особено оние по Втората светска војна, кои пишувале за илинденскиот период, сакаат да докажат дека современата македонска држава нема ништо со илинденскиот идеал и Крушевската Република и дека тие по својата суштина се дело на [[Бугарска пропаганда во Македонија|бугарската пропаганда во Македонија]]. Оттука, според грчкиот историчар К. Вавускос, откако аскерот го напуштил Крушево, комитите во текот на десетте дена, официјално забраниле да се зборува друг јазик, освен бугарскиот, издигнале три бугарски знамиња, итн. Таквите тврдења се неприфатливи за македонските историчари.</ref> <ref name="vg_6">Другари, еј другари, да се собереме сите, да си ја жалиме положбата, ни се запали селото</ref> }} == Наводи == {{наводи}} == Литература == * Христо Силянов, "Освободителнитѣ борби на Македония", том I Следъ Илинденското възстание, Издателство на Илинденската организация, София, 1933. * Христо Силянов, "Освободителнитѣ борби на Македония", том II Следъ Илинденското възстание, Издателство на Илинденската организация, София, 1943. * Документи за борбата на македонскиот народ за самостојност и за национална држава, том еден, Универзитет Кирил и Методиј - Факултет за филозофско-историски науки, Скопје, 1981 == Надворешни врски == * [http://www.kroraina.com/knigi/ilpr1968/ilpr1968_3.html 13-ТЕ ДЕНА НА КРУШОВСКАТА РЕПУБЛИКА] * [http://www.makedonskosonce.com/broevis/2003/sonce474/Tekst08.htm Илинден - Симбол на непокорот] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110924092141/http://www.makedonskosonce.com/broevis/2003/sonce474/Tekst08.htm |date=2011-09-24 }} * [http://mn.mk/istorija/309-krusevska-republika-02-12-08-1903 Крушевската Република]{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.utrinski.com.mk/?ItemID=5C7151E3709D1848A71F88487392D077 Славата, митот и крвта на ВМРО (5)] * [http://www.utrinski.com.mk/?ItemID=2CB589CA1B661546A35711E203C0C891 Славата, митот и крвта на ВМРО (6)] * [http://daily.mk/cluster3/8d2377d8e7454b0ed6dd6b7ceb568bcd/765022 Славата, митот и крвта на ВМРО (7)]{{Мртва_врска|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.utrinski.com.mk/?ItemID=71DF396949A5CB4680303A386ACBB2A5 Славата, митот и крвта на ВМРО (8)] * [http://www.mn.mk/istorija/309-krusevska-republika-02-12-08-1903 Крушевска Република 02-12. 08. 1903] * [http://www.sitel.com.mk/dnevnik/makedonija/vecher-svecheno-otvoranje-na-%E2%80%9Cdeset-dena-krushevska-republika%E2%80%9C Вечер свечено отворање на „Десет дена Крушевска Република“] {{избрана}} {{Илинденско востание}} [[Категорија:Крушевска Република| ]] [[Категорија:Поранешни држави на Балканот]] [[Категорија:Востанија против Отоманското Царство]] [[Категорија:Поранешни републики]] [[Категорија:Поранешни словенски држави]] [[Категорија:Држави и територии настанати во 1903 година]] [[Категорија:Држави и територии распаднати во 1903 година]] [[Категорија:Битолски Вилает]] 4n7zegvbafxwz7lyjppw6zc389u3g3k К-15 0 22437 5567317 5525823 2026-05-30T12:21:50Z Andrew012p 85224 /* Надворешни врски */ Додавање нивна предлошка 5567317 wikitext text/x-wiki {{Infobox Television |show_name = К-15 |image = [[File:tv_k15_logo.gif|250px]] |caption = |aka = |genre = Комедија |creator = Васко Тодоров, [[Љупчо Бубо Каров]], и Бранко Огњановски |writer = |director = |creat_director = |developer = |presenter = |starring = |voices = |narrated = |theme_composer = |opentheme = |endtheme = |composer = Васко Тодоров<br>[[Љупчо Бубо Каров]]<br>[[Трио Гранде]] |country = {{MKD}} |language = [[македонски]] |num_seasons = 19 |num_episodes = |list_episodes = |exec_producer = |co_exec = |producer = |sup_producer = |asst_producer = |cons_producer = |co-producer = |editor = |story_editor = |location = |cinematography = |camera_setup = 1994— |runtime = 4 — 10 мин. (еден скеч) |channel =[[А1 телевизија|А1]] (1994 — 2001)<br>[[Сител]] (2002 — 2006)<br>[[Канал 5]] (2006 — 2007)<br>[[МТВ 1]] (2007 — 2008)<br>[[К-15 Телевизија|К-15 ТВ]] (2008)<br>[[Телевизија Алфа|Алфа ТВ]] (2009 — 2013)<br>[[Канал 5]] (2025 — 2026) |picture_format = 4:3 (1994 — 2008)<br>16:9 (2008 — 2013) |audio_format = |first_run = |first_aired = 23 ноември 1994 |last_aired = 30 март 2013<br>12 април 2025 - |preceded_by = |followed_by = |related = |website = https://www.youtube.com/user/panikamile }} '''''К-15''''' — култна македонска [[хумор|хумористична]] телевизиска емисија што започнала да се прикажува во средината на 1990-тите години и претежно во формат на епизоди составени од кратки хумористично-сатирични [[скеч|скечеви]] на [[македонски јазик]]. ''К-15'' како израз се користи и за други проекти, не само во контекст на хумористичните ТВ-серии, туку и кој било друг настап на познатата група, како на пример песните на [[Дуо трио|''Дуо трио'']], рекламите што тие ги снимале или гостувањето во други емисии и филмови како ''[[Бал-кан-кан]]''.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.crnobelo.com/zabava/evergrini/73714-nepovtorlivi-nezamenlivi-i-nikogash-zaboraveni-26-godini-od-pojavata-na-legendarnite-k-15|title=Неповторливи, незаменливи и никогаш заборавени — 26 години од појавата на легендарните К-15|last=|first=|work=CRNOBELO.com|language=mk-mk|archive-url=https://web.archive.org/web/20240221104325/https://www.crnobelo.com/zabava/evergrini/73714-nepovtorlivi-nezamenlivi-i-nikogash-zaboraveni-26-godini-od-pojavata-na-legendarnite-k-15|archive-date=2024-02-21|accessdate=2024-02-20}}</ref> ''К-15'' е основано и изворно го сочинуваат [[Васко Тодоров]], [[Љупчо Бубо Каров|Љупчо „Бубо“ Каров]] и [[Бранко Огњановски]], но често се појавуваат и други глумци. Тројцата основачи се исто така и дел од [[сценарист]]ите и [[режисер]]ите. На 26 декември 2023 г., претседателот на Македонија [[Стево Пендаровски]] им доделил Ордени за заслуги.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://360stepeni.mk/foto-pendarovski-im-dodeli-priznanija-za-zaslugi-na-trioto-od-k-15-trojtsa-akteri-i-na-albanskiot-teatar/|title=(ФОТО) Пендаровски им додели признанија за заслуги на триото од „К-15“, тројца глумци и на Албанскиот театар|last=|date=2023-12-26|work=360 степени|language=mk-MK|accessdate=2024-02-21}}</ref> На [[20 ноември]] 2024 г., најавено било дека ''К-15'' ќе се врати со емисија во живо во арена Борис Трајковски на 16 мај. По брзото распродавање закажани се уште две емисии на 17 и 18 мај. По најавата на концерот, во склопот на обележување 30 години од почетокот, освен емисијата, прикажани биле неколку [[Поткаст|поткасти]] на [[YouTube]], најава за документарен филм и реприза на старите епизоди на телевизија. == Содржина== [[Податотека:K-15 reklama.jpg|мини|Тошо Малерот, Цацко и Миле Паника (од лево)]] Во текот на своето прикажување, ''К-15'' се занимавало со широк опсег на теми, вклучувајќи [[политика]], поп-култура, [[спорт]] и секојдневен живот. Хуморот на серијата често се потпира на апсурдни ситуации, игра на зборови и [[Парохија|пародија]] за да се истакнат општествените проблеми во [[Македонија]] и да се оцрнат личностите во очите на јавноста. Останала сакана емисија кај македонските гледачи, гледана до ден-денес. ==Историја== Тројцата ликови решиле да создадат единствена работна можност за себе — неделна хумористична емисија што не само што ќе им обезбеди месечна плата, туку и ќе ги забавува сите оние што живеат, знаат, или имале искуство со општествената и културната ситуација во [[Македонија]].<ref>{{YouTube|ВАСКО|ВАСКО КАЈ ЛАЗАРОВ (ПОТКАСТ)|link=https://www.youtube.com/watch?v=qIXqaQ1Hu8I&t=2710s}}</ref> Првата епизода била прикажана на 23 ноември 1994 г. на [[А1 телевизија|А1]]-телевизија. Емисијата ''К-15'' оттогаш обезбедува силна [[општество|општествена]], [[политика|политичка]] и [[економија|економска]] критика особено на нелогичностите во македонското општество, етничката трпеливост, стереотипите, [[табу]]-темите и животната средина. Емисијата ''К-15'' била прикажувана на повеќе телевизиски канали, имено на [[МРТ 1|МТВ 1]], [[Сител]], [[А1 телевизија|А1]], [[Телевизија Алфа|Алфа ТВ]], [[К-15 Телевизија|К-15 ТВ]], [[Канал 5]].<ref name=":0" /> Во [[2008]] година, уредниците на ''К-15'' се одлучиле да основаат свој независен телевизиски канал познат како телевизија „К-15“. Каналот претежно прикажувал македонска [[музика]] со повремено прикажување на скечеви и реклами од ''К-15''. Каналот бил достапен и преку сателитската телевизиска мрежа. По низа финансиски проблеми на самото производство, последниот циклус завршува на 30 март 2013 г.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://faktor.mk/k-15-produkcija-i-oficijalno-zamina-vo-istorijata|title=„К -15 Продукција“ и официјално замина во историјата|work=Фактор Портал|accessdate=2024-02-21}}</ref> Воедно тоа е и датумот на последната прикажана епизода.Одлуката за престанокот на емисијата следува неколку месеци подоцна соопштена од [[Љупчо Бубо Каров]], на големо разочарување на сите гледачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://time.mk/c/a15afc0bdb/k15-zaminuvaat-vo-istorijata.html|title=Згасна „К-15“, хуморот исчезна од Македонија|work=time.mk|archive-url=https://web.archive.org/web/20240221104652/https://time.mk/c/a15afc0bdb/k15-zaminuvaat-vo-istorijata.html|archive-date=2024-02-21|accessdate=2024-02-21}}</ref> {| class="wikitable" |+ !Сезони (циклуси) по број и име !Бр. на епизоди !Почеток !Крај !Канал на прикажување |- |01 |13 |23 ноември 1994 |17 јуни 1995 |[[А1-телевизија]] |- |02 |8 |25 ноември 1995 |24 февруари 1996 |[[А1-телевизија]] |- |03 (''Оплеменувачи на иверици'') |15 |23 ноември 1996 |7 јуни 1997 |[[А1-телевизија]] |- |04 (''Далтонисти'') |15 |22 ноември 1997 |6 јуни 1998 |[[А1-телевизија]] |- |Новогодишна епизода (надвор од сезона) |1 |31 декември 1998 | |[[А1-телевизија]] |- |05 (''К-15 за сите'') |8 |18 март 2000 |24 јуни 2000 |[[А1-телевизија]] |- |Новогодишна епизода (надвор од сезона) |1 |31 декември 2000 | |[[А1-телевизија]] |- |06 (12:05) |7 |21 април 2001 |7 јули 2001 |[[А1-телевизија]] |- |Новогодишна епизода (надвор од сезона) |1 |31 декември 2001 | |[[А1-телевизија]] |- |Предизборна епизода (надвор од сезона) |1 |7 септември 2002 | |[[Сител-телевизија]] |- |07 (''К-15'' ''шооУ''!!) |6 |21 декември 2002 |1 март 2003 |[[Сител-телевизија]] |- |08 (''К-15'' ''ТХЕ БЕСТ ОФ'') |9 |17 мај 2003 |12 јули 2003 |[[Сител-телевизија]] |- |09 (''К-15 ШОУ!'') |8 |6 декември 2003 |17 април 2004 |[[Сител-телевизија]] |- |10 (10 години ''К-15'') |14 |20 ноември 2004 |25 јуни 2005 |[[Сител-телевизија]] |- |11 (''Фарбање'') |8 |4 декември 2005 |11 март 2006 |[[Сител-телевизија]] |- |12 (''Фарбање'' — Втора рака) |6 |22 април 2006 |1 јули 2006 |[[Канал 5]] |- |13 (Шмирглање) |16 |18 ноември 2006 |3 март 2007 |[[Канал 5]] |- |14 (На прва) |12 |21 април 2007 |7 јули 2007 |[[МТВ 1]] |- |15 (Втора на прва) |16 |17 ноември 2007 |1 март 2008 |[[МТВ 1]] |- |16 (''К-15 на'' К-15 ТВ) |8 |17 мај 2008 |5 јули 2008 |[[К-15 ТВ]] |- |17 (''Рекапитулација'') |20 |12 декември 2009 |12 јуни 2010 |[[Телевизија Алфа|Алфа ТВ]] и [[К-15 ТВ]] |- |18 (''Лубриканти'') |12 |10 декември 2011 |25 февруари 2012 |[[Телевизија Алфа|Алфа ТВ]] |- |19 (''Лубриканти 2'') |16 |16 декември 2012 |30 март 2013 |[[Телевизија Алфа|Алфа ТВ]] |- |20 (''К-15+15'') |5 |12 април 2025 |10 мај 2025 |[[Канал 5]] |} ==Ликови== [[Податотека:Љупчо Бубо Каров.jpg|мини|[[Љупчо Бубо Каров]]]] === Главни ликови === *'''Миле Паника''' (Бранко Огњановски) — еден од трите најкарактеристични и најпопуларни ликови, особено популарен на почетоците на ''К-15''. Миле Паника има карактеристичен изговор (или говорна мана) и често употребува [[српски јазик|српски]] ([[Југославија|југословенски]]) изрази за дополнителен хумористичен ефект на неговите реплики. *'''Тошо Малерот''' (Васко Тодоров) — еден од трите најкарактеристични и најпопуларни ликови, особено популарен на почетоците на ''К-15''. На Тошо најчесто му се случуваат незгоди и неправди, па оттаму и неговиот прекар „Малерот“. Тошо често користи скопски [[сленг|жаргон]] и е познат по фразата „батка“, која ја користи кога се обраќа некому, но и по навика.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mk.tv21.tv/vasko-todorov-za-kultniot-k15-lik-tosho-malerot/|title=Васко Тодоров за култниот К15 лик – Тошо Малерот|date=2020-10-14|work=mk.tv21.tv|language=mk-MK|accessdate=2024-02-21}}</ref> *'''Цацко Конопишки''' ([[Љупчо Бубо Каров|Бубо Каров]]) — еден од трите најкарактеристични и најпопуларни ликови, особено популарен на почетоците на ''К-15''. Цацко потекнува од [[Конопиште]], Кавадаречко (како и Бубо Каров, кој е од Кавадарци) и често зборува со особен кавадаречки [[дијалект]] за дополнително хумористично дејство на неговите реплики. *'''Ристо''' (Васко Тодоров) — еден од двајцата ликови што претставуваат стереотипичен македонски [[земјоделство|земјоделец]]. Ристо е од [[Струмица|струмичко]]-[[радовиш]]киот крај и зборува на дијалект. Исто така често (и смешно) во својот говор ја користи фразата „разбираш“ како дел од жаргонот или дијалектот. *'''Блажо''' (Бранко Огњановски) — еден од двајцата ликови што претставуваат стереотипичен македонски земјоделец. Блажо е исто така од струмичко-радовишкиот крај и зборува со соодветен дијалект. Најчесто Блажо се појавува во [[тандем]] со Ристо. *'''Полицаецот''' (Васко Тодоров) — лик што го одликува стереотипот за [[полицаец|полицајците]] во Македонија. Најчесто неименуван, тој има одлики на смотан и не многу учен човек. *'''Албанецот''' (Бранко Огњановски) — стереотипичен лик што најчесто се појавува во скечеви каде што се прави сатирична критика на меѓуетничките односи меѓу [[Албанци]]те и другите националности во Македонија (претежно [[Македонци]]те). Овој лик некогаш е именуван иронично како ''Зоран'' (што е нетипично албанско име, особено изговорено со неговиот акцент) и е познат по тоа што е снаодлив и успева да излезе како добар и умен, иако не секогаш е. Ликот е познат по тоа што има изговор како стереотипичниот Албанец од Македонија. *'''Гркот''' (Бранко Огњановски) — лик што најчесто се појавува со перика од долка виткана (налик на афрофризура) коса и ги изговара македонските зборови со особен акцент како [[грци|Грк]]. Овој лик некогаш е именуван како ''Јорго'' и има улога на надреден и е на повисоко општествено ниво од Македонците и често има навредлив и понижувачки однос кон нив. *'''Охриѓанецот''' (Бранко Огњановски) — лик што претставува стереотипичен [[охриѓани|охриѓанец]] и познат е по охридскиот дијалект и нетрпеливоста со [[скопјани]]те, особено во [[туризам|туристички]] контекст. Овој лик некогаш, но ретко е именуван како ''Климе'' (или Наум, Наумче) *'''Џони Џанак''' (Бранко Огњановски) — стереотипичен македонски наркоман, често е прикажан издрогиран или во криза, говори споро со наркомански жаргон и ја користи фразата „џони“. ===Други ликови=== *'''Бапчо''' (Емануел Тасев) — лик што настапувал заедно со групата во периодот 1994 — 1997 г. Посебно се истакнува во третиот циклус ,,Оплеменувачи на иверици<nowiki>''</nowiki> во таканаречените долгометражни епизоди. Бапчо бил особено популарен, а во една прилика, Бранко Огњановски изјавил дека тој е извонреден лик. По завршувањето на третиот серијал се повлекува целосно од ''К-15'', од непозната причина за јавноста. == Општествено влијание== ''К-15'', македонска хумористична телевизиска емисија позната по својот сатиричен хумор и остри општествени коментари, оставила забележителна трага во македонското општество од своето основање. Емисијата, која првпат се прикажала во 1994 г., станала составен дел од македонската популарна култура, влијаејќи на јавниот говор, политичкото сознание и културната самоличност. === Културно влијание === ''К-15'' навлегло во македонската културна свест, придонесувајќи изрази (на пример „батка“, „не јади бурек“ итн.), ликови и скици што влегле во националната лексика. Нивните комични прикази на секојдневниот живот и општествените норми одекнале кај публиката низ поколенија, обликувајќи ја комичната чувствителност на Македонците и поттикнувајќи заедничко културно доживување. === Будење во општеството === ''К-15'' служело како платформа за решавање на итни општествени прашања како што се корупцијата, невработеноста и културните стереотипи. Со користење на хуморот за расветлување на овие теми, емисијата поттикнала разговори и расправи во македонското општество, придонесувајќи за поголема општествена свест и разбирање. === Единство и сплотеност === К-15 служело како обединувачка сила во македонското општество, зближувајќи ги луѓето преку смеа и споделени културни упатувања. Без оглед на политичките или општествените разлики, гледачите на ''К-15'' можат да најдат заеднички јазик во нивното ценење за хуморот на емисијата, придонесувајќи чувство на единство и сплотеност. == Поврзано == * [[Дуо трио|''Дуо трио'']] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{imdb title|0478531|K-15}} * [http://www.k-15.com.mk/ Официјално мрежно место] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080227093608/http://www.k-15.com.mk/ |date=2008-02-27 }} * [http://mesto.com.mk/search_result.php?query=k-15 Видеозаписи] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120305113557/http://mesto.com.mk/search_result.php?query=k-15 |date=2012-03-05 }} [[Категорија:Хумор]] [[Категорија:Македонски комичари]] {{К-15 навигација}} b9bvg2mv57u4txqpwtt74am77dg8bil 5567319 5567317 2026-05-30T12:22:48Z Andrew012p 85224 5567319 wikitext text/x-wiki {{Infobox Television | show_name = К-15 | image = [[File:tv_k15_logo.gif|250px]] | caption = | aka = | genre = [[комедија]] | creator = Васко Тодоров, [[Љупчо Бубо Каров]], и Бранко Огњановски | writer = | director = | creat_director = | developer = | presenter = | starring = | voices = | narrated = | theme_composer = | opentheme = | endtheme = | composer = Васко Тодоров<br>[[Љупчо Бубо Каров]]<br>[[Трио Гранде]] | country = {{MKD}} | language = [[македонски]] | num_seasons = 19 | num_episodes = | list_episodes = | exec_producer = | co_exec = | producer = | sup_producer = | asst_producer = | cons_producer = | co-producer = | editor = | story_editor = | location = | cinematography = | camera_setup = 1994— | runtime = 4 — 10 мин. (еден скеч) | channel = [[А1 телевизија|А1]] (1994 — 2001)<br>[[Сител]] (2002 — 2006)<br>[[Канал 5]] (2006 — 2007)<br>[[МТВ 1]] (2007 — 2008)<br>[[К-15 Телевизија|К-15 ТВ]] (2008)<br>[[Телевизија Алфа|Алфа ТВ]] (2009 — 2013)<br>[[Канал 5]] (2025 — 2026) | picture_format = 4:3 (1994 — 2008)<br>16:9 (2008 — 2013) | audio_format = | first_run = | first_aired = 23 ноември 1994 | last_aired = 30 март 2013<br>12 април 2025 - | preceded_by = | followed_by = | related = | website = https://www.youtube.com/user/panikamile }} '''''К-15''''' — култна македонска [[хумор|хумористична]] телевизиска емисија што започнала да се прикажува во средината на 1990-тите години и претежно во формат на епизоди составени од кратки хумористично-сатирични [[скеч|скечеви]] на [[македонски јазик]]. ''К-15'' како израз се користи и за други проекти, не само во контекст на хумористичните ТВ-серии, туку и кој било друг настап на познатата група, како на пример песните на [[Дуо трио|''Дуо трио'']], рекламите што тие ги снимале или гостувањето во други емисии и филмови како ''[[Бал-кан-кан]]''.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.crnobelo.com/zabava/evergrini/73714-nepovtorlivi-nezamenlivi-i-nikogash-zaboraveni-26-godini-od-pojavata-na-legendarnite-k-15|title=Неповторливи, незаменливи и никогаш заборавени — 26 години од појавата на легендарните К-15|last=|first=|work=CRNOBELO.com|language=mk-mk|archive-url=https://web.archive.org/web/20240221104325/https://www.crnobelo.com/zabava/evergrini/73714-nepovtorlivi-nezamenlivi-i-nikogash-zaboraveni-26-godini-od-pojavata-na-legendarnite-k-15|archive-date=2024-02-21|accessdate=2024-02-20}}</ref> ''К-15'' е основано и изворно го сочинуваат [[Васко Тодоров]], [[Љупчо Бубо Каров|Љупчо „Бубо“ Каров]] и [[Бранко Огњановски]], но често се појавуваат и други глумци. Тројцата основачи се исто така и дел од [[сценарист]]ите и [[режисер]]ите. На 26 декември 2023 г., претседателот на Македонија [[Стево Пендаровски]] им доделил Ордени за заслуги.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://360stepeni.mk/foto-pendarovski-im-dodeli-priznanija-za-zaslugi-na-trioto-od-k-15-trojtsa-akteri-i-na-albanskiot-teatar/|title=(ФОТО) Пендаровски им додели признанија за заслуги на триото од „К-15“, тројца глумци и на Албанскиот театар|last=|date=2023-12-26|work=360 степени|language=mk-MK|accessdate=2024-02-21}}</ref> На [[20 ноември]] 2024 г., најавено било дека ''К-15'' ќе се врати со емисија во живо во арена Борис Трајковски на 16 мај. По брзото распродавање закажани се уште две емисии на 17 и 18 мај. По најавата на концерот, во склопот на обележување 30 години од почетокот, освен емисијата, прикажани биле неколку [[Поткаст|поткасти]] на [[YouTube]], најава за документарен филм и реприза на старите епизоди на телевизија. == Содржина== [[Податотека:K-15 reklama.jpg|мини|Тошо Малерот, Цацко и Миле Паника (од лево)]] Во текот на своето прикажување, ''К-15'' се занимавало со широк опсег на теми, вклучувајќи [[политика]], поп-култура, [[спорт]] и секојдневен живот. Хуморот на серијата често се потпира на апсурдни ситуации, игра на зборови и [[Парохија|пародија]] за да се истакнат општествените проблеми во [[Македонија]] и да се оцрнат личностите во очите на јавноста. Останала сакана емисија кај македонските гледачи, гледана до ден-денес. ==Историја== Тројцата ликови решиле да создадат единствена работна можност за себе — неделна хумористична емисија што не само што ќе им обезбеди месечна плата, туку и ќе ги забавува сите оние што живеат, знаат, или имале искуство со општествената и културната ситуација во [[Македонија]].<ref>{{YouTube|ВАСКО|ВАСКО КАЈ ЛАЗАРОВ (ПОТКАСТ)|link=https://www.youtube.com/watch?v=qIXqaQ1Hu8I&t=2710s}}</ref> Првата епизода била прикажана на 23 ноември 1994 г. на [[А1 телевизија|А1]]-телевизија. Емисијата ''К-15'' оттогаш обезбедува силна [[општество|општествена]], [[политика|политичка]] и [[економија|економска]] критика особено на нелогичностите во македонското општество, етничката трпеливост, стереотипите, [[табу]]-темите и животната средина. Емисијата ''К-15'' била прикажувана на повеќе телевизиски канали, имено на [[МРТ 1|МТВ 1]], [[Сител]], [[А1 телевизија|А1]], [[Телевизија Алфа|Алфа ТВ]], [[К-15 Телевизија|К-15 ТВ]], [[Канал 5]].<ref name=":0" /> Во [[2008]] година, уредниците на ''К-15'' се одлучиле да основаат свој независен телевизиски канал познат како телевизија „К-15“. Каналот претежно прикажувал македонска [[музика]] со повремено прикажување на скечеви и реклами од ''К-15''. Каналот бил достапен и преку сателитската телевизиска мрежа. По низа финансиски проблеми на самото производство, последниот циклус завршува на 30 март 2013 г.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://faktor.mk/k-15-produkcija-i-oficijalno-zamina-vo-istorijata|title=„К -15 Продукција“ и официјално замина во историјата|work=Фактор Портал|accessdate=2024-02-21}}</ref> Воедно тоа е и датумот на последната прикажана епизода.Одлуката за престанокот на емисијата следува неколку месеци подоцна соопштена од [[Љупчо Бубо Каров]], на големо разочарување на сите гледачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://time.mk/c/a15afc0bdb/k15-zaminuvaat-vo-istorijata.html|title=Згасна „К-15“, хуморот исчезна од Македонија|work=time.mk|archive-url=https://web.archive.org/web/20240221104652/https://time.mk/c/a15afc0bdb/k15-zaminuvaat-vo-istorijata.html|archive-date=2024-02-21|accessdate=2024-02-21}}</ref> {| class="wikitable" |+ !Сезони (циклуси) по број и име !Бр. на епизоди !Почеток !Крај !Канал на прикажување |- |01 |13 |23 ноември 1994 |17 јуни 1995 |[[А1-телевизија]] |- |02 |8 |25 ноември 1995 |24 февруари 1996 |[[А1-телевизија]] |- |03 (''Оплеменувачи на иверици'') |15 |23 ноември 1996 |7 јуни 1997 |[[А1-телевизија]] |- |04 (''Далтонисти'') |15 |22 ноември 1997 |6 јуни 1998 |[[А1-телевизија]] |- |Новогодишна епизода (надвор од сезона) |1 |31 декември 1998 | |[[А1-телевизија]] |- |05 (''К-15 за сите'') |8 |18 март 2000 |24 јуни 2000 |[[А1-телевизија]] |- |Новогодишна епизода (надвор од сезона) |1 |31 декември 2000 | |[[А1-телевизија]] |- |06 (12:05) |7 |21 април 2001 |7 јули 2001 |[[А1-телевизија]] |- |Новогодишна епизода (надвор од сезона) |1 |31 декември 2001 | |[[А1-телевизија]] |- |Предизборна епизода (надвор од сезона) |1 |7 септември 2002 | |[[Сител-телевизија]] |- |07 (''К-15'' ''шооУ''!!) |6 |21 декември 2002 |1 март 2003 |[[Сител-телевизија]] |- |08 (''К-15'' ''ТХЕ БЕСТ ОФ'') |9 |17 мај 2003 |12 јули 2003 |[[Сител-телевизија]] |- |09 (''К-15 ШОУ!'') |8 |6 декември 2003 |17 април 2004 |[[Сител-телевизија]] |- |10 (10 години ''К-15'') |14 |20 ноември 2004 |25 јуни 2005 |[[Сител-телевизија]] |- |11 (''Фарбање'') |8 |4 декември 2005 |11 март 2006 |[[Сител-телевизија]] |- |12 (''Фарбање'' — Втора рака) |6 |22 април 2006 |1 јули 2006 |[[Канал 5]] |- |13 (Шмирглање) |16 |18 ноември 2006 |3 март 2007 |[[Канал 5]] |- |14 (На прва) |12 |21 април 2007 |7 јули 2007 |[[МТВ 1]] |- |15 (Втора на прва) |16 |17 ноември 2007 |1 март 2008 |[[МТВ 1]] |- |16 (''К-15 на'' К-15 ТВ) |8 |17 мај 2008 |5 јули 2008 |[[К-15 ТВ]] |- |17 (''Рекапитулација'') |20 |12 декември 2009 |12 јуни 2010 |[[Телевизија Алфа|Алфа ТВ]] и [[К-15 ТВ]] |- |18 (''Лубриканти'') |12 |10 декември 2011 |25 февруари 2012 |[[Телевизија Алфа|Алфа ТВ]] |- |19 (''Лубриканти 2'') |16 |16 декември 2012 |30 март 2013 |[[Телевизија Алфа|Алфа ТВ]] |- |20 (''К-15+15'') |5 |12 април 2025 |10 мај 2025 |[[Канал 5]] |} ==Ликови== [[Податотека:Љупчо Бубо Каров.jpg|мини|[[Љупчо Бубо Каров]]]] === Главни ликови === *'''Миле Паника''' (Бранко Огњановски) — еден од трите најкарактеристични и најпопуларни ликови, особено популарен на почетоците на ''К-15''. Миле Паника има карактеристичен изговор (или говорна мана) и често употребува [[српски јазик|српски]] ([[Југославија|југословенски]]) изрази за дополнителен хумористичен ефект на неговите реплики. *'''Тошо Малерот''' (Васко Тодоров) — еден од трите најкарактеристични и најпопуларни ликови, особено популарен на почетоците на ''К-15''. На Тошо најчесто му се случуваат незгоди и неправди, па оттаму и неговиот прекар „Малерот“. Тошо често користи скопски [[сленг|жаргон]] и е познат по фразата „батка“, која ја користи кога се обраќа некому, но и по навика.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mk.tv21.tv/vasko-todorov-za-kultniot-k15-lik-tosho-malerot/|title=Васко Тодоров за култниот К15 лик – Тошо Малерот|date=2020-10-14|work=mk.tv21.tv|language=mk-MK|accessdate=2024-02-21}}</ref> *'''Цацко Конопишки''' ([[Љупчо Бубо Каров|Бубо Каров]]) — еден од трите најкарактеристични и најпопуларни ликови, особено популарен на почетоците на ''К-15''. Цацко потекнува од [[Конопиште]], Кавадаречко (како и Бубо Каров, кој е од Кавадарци) и често зборува со особен кавадаречки [[дијалект]] за дополнително хумористично дејство на неговите реплики. *'''Ристо''' (Васко Тодоров) — еден од двајцата ликови што претставуваат стереотипичен македонски [[земјоделство|земјоделец]]. Ристо е од [[Струмица|струмичко]]-[[радовиш]]киот крај и зборува на дијалект. Исто така често (и смешно) во својот говор ја користи фразата „разбираш“ како дел од жаргонот или дијалектот. *'''Блажо''' (Бранко Огњановски) — еден од двајцата ликови што претставуваат стереотипичен македонски земјоделец. Блажо е исто така од струмичко-радовишкиот крај и зборува со соодветен дијалект. Најчесто Блажо се појавува во [[тандем]] со Ристо. *'''Полицаецот''' (Васко Тодоров) — лик што го одликува стереотипот за [[полицаец|полицајците]] во Македонија. Најчесто неименуван, тој има одлики на смотан и не многу учен човек. *'''Албанецот''' (Бранко Огњановски) — стереотипичен лик што најчесто се појавува во скечеви каде што се прави сатирична критика на меѓуетничките односи меѓу [[Албанци]]те и другите националности во Македонија (претежно [[Македонци]]те). Овој лик некогаш е именуван иронично како ''Зоран'' (што е нетипично албанско име, особено изговорено со неговиот акцент) и е познат по тоа што е снаодлив и успева да излезе како добар и умен, иако не секогаш е. Ликот е познат по тоа што има изговор како стереотипичниот Албанец од Македонија. *'''Гркот''' (Бранко Огњановски) — лик што најчесто се појавува со перика од долка виткана (налик на афрофризура) коса и ги изговара македонските зборови со особен акцент како [[грци|Грк]]. Овој лик некогаш е именуван како ''Јорго'' и има улога на надреден и е на повисоко општествено ниво од Македонците и често има навредлив и понижувачки однос кон нив. *'''Охриѓанецот''' (Бранко Огњановски) — лик што претставува стереотипичен [[охриѓани|охриѓанец]] и познат е по охридскиот дијалект и нетрпеливоста со [[скопјани]]те, особено во [[туризам|туристички]] контекст. Овој лик некогаш, но ретко е именуван како ''Климе'' (или Наум, Наумче) *'''Џони Џанак''' (Бранко Огњановски) — стереотипичен македонски наркоман, често е прикажан издрогиран или во криза, говори споро со наркомански жаргон и ја користи фразата „џони“. ===Други ликови=== *'''Бапчо''' (Емануел Тасев) — лик што настапувал заедно со групата во периодот 1994 — 1997 г. Посебно се истакнува во третиот циклус ,,Оплеменувачи на иверици<nowiki>''</nowiki> во таканаречените долгометражни епизоди. Бапчо бил особено популарен, а во една прилика, Бранко Огњановски изјавил дека тој е извонреден лик. По завршувањето на третиот серијал се повлекува целосно од ''К-15'', од непозната причина за јавноста. == Општествено влијание== ''К-15'', македонска хумористична телевизиска емисија позната по својот сатиричен хумор и остри општествени коментари, оставила забележителна трага во македонското општество од своето основање. Емисијата, која првпат се прикажала во 1994 г., станала составен дел од македонската популарна култура, влијаејќи на јавниот говор, политичкото сознание и културната самоличност. === Културно влијание === ''К-15'' навлегло во македонската културна свест, придонесувајќи изрази (на пример „батка“, „не јади бурек“ итн.), ликови и скици што влегле во националната лексика. Нивните комични прикази на секојдневниот живот и општествените норми одекнале кај публиката низ поколенија, обликувајќи ја комичната чувствителност на Македонците и поттикнувајќи заедничко културно доживување. === Будење во општеството === ''К-15'' служело како платформа за решавање на итни општествени прашања како што се корупцијата, невработеноста и културните стереотипи. Со користење на хуморот за расветлување на овие теми, емисијата поттикнала разговори и расправи во македонското општество, придонесувајќи за поголема општествена свест и разбирање. === Единство и сплотеност === К-15 служело како обединувачка сила во македонското општество, зближувајќи ги луѓето преку смеа и споделени културни упатувања. Без оглед на политичките или општествените разлики, гледачите на ''К-15'' можат да најдат заеднички јазик во нивното ценење за хуморот на емисијата, придонесувајќи чувство на единство и сплотеност. == Поврзано == * [[Дуо трио|''Дуо трио'']] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{imdb title|0478531|K-15}} * [http://www.k-15.com.mk/ Официјално мрежно место] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080227093608/http://www.k-15.com.mk/ |date=2008-02-27 }} * [http://mesto.com.mk/search_result.php?query=k-15 Видеозаписи] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120305113557/http://mesto.com.mk/search_result.php?query=k-15 |date=2012-03-05 }} [[Категорија:Хумор]] [[Категорија:Македонски комичари]] {{К-15 навигација}} pgpbuc3jtycll0l1dfgldl1neqr03p9 5567328 5567319 2026-05-30T12:36:59Z Andrew012p 85224 /* Главни ликови */ 5567328 wikitext text/x-wiki {{Infobox Television | show_name = К-15 | image = [[File:tv_k15_logo.gif|250px]] | caption = | aka = | genre = [[комедија]] | creator = Васко Тодоров, [[Љупчо Бубо Каров]], и Бранко Огњановски | writer = | director = | creat_director = | developer = | presenter = | starring = | voices = | narrated = | theme_composer = | opentheme = | endtheme = | composer = Васко Тодоров<br>[[Љупчо Бубо Каров]]<br>[[Трио Гранде]] | country = {{MKD}} | language = [[македонски]] | num_seasons = 19 | num_episodes = | list_episodes = | exec_producer = | co_exec = | producer = | sup_producer = | asst_producer = | cons_producer = | co-producer = | editor = | story_editor = | location = | cinematography = | camera_setup = 1994— | runtime = 4 — 10 мин. (еден скеч) | channel = [[А1 телевизија|А1]] (1994 — 2001)<br>[[Сител]] (2002 — 2006)<br>[[Канал 5]] (2006 — 2007)<br>[[МТВ 1]] (2007 — 2008)<br>[[К-15 Телевизија|К-15 ТВ]] (2008)<br>[[Телевизија Алфа|Алфа ТВ]] (2009 — 2013)<br>[[Канал 5]] (2025 — 2026) | picture_format = 4:3 (1994 — 2008)<br>16:9 (2008 — 2013) | audio_format = | first_run = | first_aired = 23 ноември 1994 | last_aired = 30 март 2013<br>12 април 2025 - | preceded_by = | followed_by = | related = | website = https://www.youtube.com/user/panikamile }} '''''К-15''''' — култна македонска [[хумор|хумористична]] телевизиска емисија што започнала да се прикажува во средината на 1990-тите години и претежно во формат на епизоди составени од кратки хумористично-сатирични [[скеч|скечеви]] на [[македонски јазик]]. ''К-15'' како израз се користи и за други проекти, не само во контекст на хумористичните ТВ-серии, туку и кој било друг настап на познатата група, како на пример песните на [[Дуо трио|''Дуо трио'']], рекламите што тие ги снимале или гостувањето во други емисии и филмови како ''[[Бал-кан-кан]]''.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.crnobelo.com/zabava/evergrini/73714-nepovtorlivi-nezamenlivi-i-nikogash-zaboraveni-26-godini-od-pojavata-na-legendarnite-k-15|title=Неповторливи, незаменливи и никогаш заборавени — 26 години од појавата на легендарните К-15|last=|first=|work=CRNOBELO.com|language=mk-mk|archive-url=https://web.archive.org/web/20240221104325/https://www.crnobelo.com/zabava/evergrini/73714-nepovtorlivi-nezamenlivi-i-nikogash-zaboraveni-26-godini-od-pojavata-na-legendarnite-k-15|archive-date=2024-02-21|accessdate=2024-02-20}}</ref> ''К-15'' е основано и изворно го сочинуваат [[Васко Тодоров]], [[Љупчо Бубо Каров|Љупчо „Бубо“ Каров]] и [[Бранко Огњановски]], но често се појавуваат и други глумци. Тројцата основачи се исто така и дел од [[сценарист]]ите и [[режисер]]ите. На 26 декември 2023 г., претседателот на Македонија [[Стево Пендаровски]] им доделил Ордени за заслуги.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://360stepeni.mk/foto-pendarovski-im-dodeli-priznanija-za-zaslugi-na-trioto-od-k-15-trojtsa-akteri-i-na-albanskiot-teatar/|title=(ФОТО) Пендаровски им додели признанија за заслуги на триото од „К-15“, тројца глумци и на Албанскиот театар|last=|date=2023-12-26|work=360 степени|language=mk-MK|accessdate=2024-02-21}}</ref> На [[20 ноември]] 2024 г., најавено било дека ''К-15'' ќе се врати со емисија во живо во арена Борис Трајковски на 16 мај. По брзото распродавање закажани се уште две емисии на 17 и 18 мај. По најавата на концерот, во склопот на обележување 30 години од почетокот, освен емисијата, прикажани биле неколку [[Поткаст|поткасти]] на [[YouTube]], најава за документарен филм и реприза на старите епизоди на телевизија. == Содржина== [[Податотека:K-15 reklama.jpg|мини|Тошо Малерот, Цацко и [[Миле Паника]] (од лево)]] Во текот на своето прикажување, ''К-15'' се занимавало со широк опсег на теми, вклучувајќи [[политика]], поп-култура, [[спорт]] и секојдневен живот. Хуморот на серијата често се потпира на апсурдни ситуации, игра на зборови и [[Парохија|пародија]] за да се истакнат општествените проблеми во [[Македонија]] и да се оцрнат личностите во очите на јавноста. Останала сакана емисија кај македонските гледачи, гледана до ден-денес. ==Историја== Тројцата ликови решиле да создадат единствена работна можност за себе — неделна хумористична емисија што не само што ќе им обезбеди месечна плата, туку и ќе ги забавува сите оние што живеат, знаат, или имале искуство со општествената и културната ситуација во [[Македонија]].<ref>{{YouTube|ВАСКО|ВАСКО КАЈ ЛАЗАРОВ (ПОТКАСТ)|link=https://www.youtube.com/watch?v=qIXqaQ1Hu8I&t=2710s}}</ref> Првата епизода била прикажана на 23 ноември 1994 г. на [[А1 телевизија|А1]]-телевизија. Емисијата ''К-15'' оттогаш обезбедува силна [[општество|општествена]], [[политика|политичка]] и [[економија|економска]] критика особено на нелогичностите во македонското општество, етничката трпеливост, стереотипите, [[табу]]-темите и животната средина. Емисијата ''К-15'' била прикажувана на повеќе телевизиски канали, имено на [[МРТ 1|МТВ 1]], [[Сител]], [[А1 телевизија|А1]], [[Телевизија Алфа|Алфа ТВ]], [[К-15 Телевизија|К-15 ТВ]], [[Канал 5]].<ref name=":0" /> Во [[2008]] година, уредниците на ''К-15'' се одлучиле да основаат свој независен телевизиски канал познат како телевизија „К-15“. Каналот претежно прикажувал македонска [[музика]] со повремено прикажување на скечеви и реклами од ''К-15''. Каналот бил достапен и преку сателитската телевизиска мрежа. По низа финансиски проблеми на самото производство, последниот циклус завршува на 30 март 2013 г.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://faktor.mk/k-15-produkcija-i-oficijalno-zamina-vo-istorijata|title=„К -15 Продукција“ и официјално замина во историјата|work=Фактор Портал|accessdate=2024-02-21}}</ref> Воедно тоа е и датумот на последната прикажана епизода.Одлуката за престанокот на емисијата следува неколку месеци подоцна соопштена од [[Љупчо Бубо Каров]], на големо разочарување на сите гледачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://time.mk/c/a15afc0bdb/k15-zaminuvaat-vo-istorijata.html|title=Згасна „К-15“, хуморот исчезна од Македонија|work=time.mk|archive-url=https://web.archive.org/web/20240221104652/https://time.mk/c/a15afc0bdb/k15-zaminuvaat-vo-istorijata.html|archive-date=2024-02-21|accessdate=2024-02-21}}</ref> {| class="wikitable" |+ !Сезони (циклуси) по број и име !Бр. на епизоди !Почеток !Крај !Канал на прикажување |- |01 |13 |23 ноември 1994 |17 јуни 1995 |[[А1-телевизија]] |- |02 |8 |25 ноември 1995 |24 февруари 1996 |[[А1-телевизија]] |- |03 (''Оплеменувачи на иверици'') |15 |23 ноември 1996 |7 јуни 1997 |[[А1-телевизија]] |- |04 (''Далтонисти'') |15 |22 ноември 1997 |6 јуни 1998 |[[А1-телевизија]] |- |Новогодишна епизода (надвор од сезона) |1 |31 декември 1998 | |[[А1-телевизија]] |- |05 (''К-15 за сите'') |8 |18 март 2000 |24 јуни 2000 |[[А1-телевизија]] |- |Новогодишна епизода (надвор од сезона) |1 |31 декември 2000 | |[[А1-телевизија]] |- |06 (12:05) |7 |21 април 2001 |7 јули 2001 |[[А1-телевизија]] |- |Новогодишна епизода (надвор од сезона) |1 |31 декември 2001 | |[[А1-телевизија]] |- |Предизборна епизода (надвор од сезона) |1 |7 септември 2002 | |[[Сител-телевизија]] |- |07 (''К-15'' ''шооУ''!!) |6 |21 декември 2002 |1 март 2003 |[[Сител-телевизија]] |- |08 (''К-15'' ''ТХЕ БЕСТ ОФ'') |9 |17 мај 2003 |12 јули 2003 |[[Сител-телевизија]] |- |09 (''К-15 ШОУ!'') |8 |6 декември 2003 |17 април 2004 |[[Сител-телевизија]] |- |10 (10 години ''К-15'') |14 |20 ноември 2004 |25 јуни 2005 |[[Сител-телевизија]] |- |11 (''Фарбање'') |8 |4 декември 2005 |11 март 2006 |[[Сител-телевизија]] |- |12 (''Фарбање'' — Втора рака) |6 |22 април 2006 |1 јули 2006 |[[Канал 5]] |- |13 (Шмирглање) |16 |18 ноември 2006 |3 март 2007 |[[Канал 5]] |- |14 (На прва) |12 |21 април 2007 |7 јули 2007 |[[МТВ 1]] |- |15 (Втора на прва) |16 |17 ноември 2007 |1 март 2008 |[[МТВ 1]] |- |16 (''К-15 на'' К-15 ТВ) |8 |17 мај 2008 |5 јули 2008 |[[К-15 ТВ]] |- |17 (''Рекапитулација'') |20 |12 декември 2009 |12 јуни 2010 |[[Телевизија Алфа|Алфа ТВ]] и [[К-15 ТВ]] |- |18 (''Лубриканти'') |12 |10 декември 2011 |25 февруари 2012 |[[Телевизија Алфа|Алфа ТВ]] |- |19 (''Лубриканти 2'') |16 |16 декември 2012 |30 март 2013 |[[Телевизија Алфа|Алфа ТВ]] |- |20 (''К-15+15'') |5 |12 април 2025 |10 мај 2025 |[[Канал 5]] |} ==Ликови== [[Податотека:Љупчо Бубо Каров.jpg|мини|[[Љупчо Бубо Каров]]]] === Главни ликови === *'''[[Миле Паника]]''' (Бранко Огњановски) — еден од трите најкарактеристични и најпопуларни ликови, особено популарен на почетоците на ''К-15''. Миле Паника има карактеристичен изговор (или говорна мана) и често употребува [[српски јазик|српски]] ([[Југославија|југословенски]]) изрази за дополнителен хумористичен ефект на неговите реплики. *'''[[Тошо Малерот]]''' (Васко Тодоров) — еден од трите најкарактеристични и најпопуларни ликови, особено популарен на почетоците на ''К-15''. На Тошо најчесто му се случуваат незгоди и неправди, па оттаму и неговиот прекар „Малерот“. Тошо често користи скопски [[сленг|жаргон]] и е познат по фразата „батка“, која ја користи кога се обраќа некому, но и по навика.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mk.tv21.tv/vasko-todorov-za-kultniot-k15-lik-tosho-malerot/|title=Васко Тодоров за култниот К15 лик – Тошо Малерот|date=2020-10-14|work=mk.tv21.tv|language=mk-MK|accessdate=2024-02-21}}</ref> *'''[[Цацко Конопишки]]''' ([[Љупчо Бубо Каров|Бубо Каров]]) — еден од трите најкарактеристични и најпопуларни ликови, особено популарен на почетоците на ''К-15''. Цацко потекнува од [[Конопиште]], Кавадаречко (како и Бубо Каров, кој е од Кавадарци) и често зборува со особен кавадаречки [[дијалект]] за дополнително хумористично дејство на неговите реплики. *'''Ристо''' (Васко Тодоров) — еден од двајцата ликови што претставуваат стереотипичен македонски [[земјоделство|земјоделец]]. Ристо е од [[Струмица|струмичко]]-[[радовиш]]киот крај и зборува на дијалект. Исто така често (и смешно) во својот говор ја користи фразата „разбираш“ како дел од жаргонот или дијалектот. *'''Блажо''' (Бранко Огњановски) — еден од двајцата ликови што претставуваат стереотипичен македонски земјоделец. Блажо е исто така од струмичко-радовишкиот крај и зборува со соодветен дијалект. Најчесто Блажо се појавува во [[тандем]] со Ристо. *'''Полицаецот''' (Васко Тодоров) — лик што го одликува стереотипот за [[полицаец|полицајците]] во Македонија. Најчесто неименуван, тој има одлики на смотан и не многу учен човек. *'''Албанецот''' (Бранко Огњановски) — стереотипичен лик што најчесто се појавува во скечеви каде што се прави сатирична критика на меѓуетничките односи меѓу [[Албанци]]те и другите националности во Македонија (претежно [[Македонци]]те). Овој лик некогаш е именуван иронично како ''Зоран'' (што е нетипично албанско име, особено изговорено со неговиот акцент) и е познат по тоа што е снаодлив и успева да излезе како добар и умен, иако не секогаш е. Ликот е познат по тоа што има изговор како стереотипичниот Албанец од Македонија. *'''Гркот''' (Бранко Огњановски) — лик што најчесто се појавува со перика од долка виткана (налик на афрофризура) коса и ги изговара македонските зборови со особен акцент како [[грци|Грк]]. Овој лик некогаш е именуван како ''Јорго'' и има улога на надреден и е на повисоко општествено ниво од Македонците и често има навредлив и понижувачки однос кон нив. *'''Охриѓанецот''' (Бранко Огњановски) — лик што претставува стереотипичен [[охриѓани|охриѓанец]] и познат е по охридскиот дијалект и нетрпеливоста со [[скопјани]]те, особено во [[туризам|туристички]] контекст. Овој лик некогаш, но ретко е именуван како ''Климе'' (или Наум, Наумче) *'''Џони Џанак''' (Бранко Огњановски) — стереотипичен македонски наркоман, често е прикажан издрогиран или во криза, говори споро со наркомански жаргон и ја користи фразата „џони“. ===Други ликови=== *'''Бапчо''' (Емануел Тасев) — лик што настапувал заедно со групата во периодот 1994 — 1997 г. Посебно се истакнува во третиот циклус ,,Оплеменувачи на иверици<nowiki>''</nowiki> во таканаречените долгометражни епизоди. Бапчо бил особено популарен, а во една прилика, Бранко Огњановски изјавил дека тој е извонреден лик. По завршувањето на третиот серијал се повлекува целосно од ''К-15'', од непозната причина за јавноста. == Општествено влијание== ''К-15'', македонска хумористична телевизиска емисија позната по својот сатиричен хумор и остри општествени коментари, оставила забележителна трага во македонското општество од своето основање. Емисијата, која првпат се прикажала во 1994 г., станала составен дел од македонската популарна култура, влијаејќи на јавниот говор, политичкото сознание и културната самоличност. === Културно влијание === ''К-15'' навлегло во македонската културна свест, придонесувајќи изрази (на пример „батка“, „не јади бурек“ итн.), ликови и скици што влегле во националната лексика. Нивните комични прикази на секојдневниот живот и општествените норми одекнале кај публиката низ поколенија, обликувајќи ја комичната чувствителност на Македонците и поттикнувајќи заедничко културно доживување. === Будење во општеството === ''К-15'' служело како платформа за решавање на итни општествени прашања како што се корупцијата, невработеноста и културните стереотипи. Со користење на хуморот за расветлување на овие теми, емисијата поттикнала разговори и расправи во македонското општество, придонесувајќи за поголема општествена свест и разбирање. === Единство и сплотеност === К-15 служело како обединувачка сила во македонското општество, зближувајќи ги луѓето преку смеа и споделени културни упатувања. Без оглед на политичките или општествените разлики, гледачите на ''К-15'' можат да најдат заеднички јазик во нивното ценење за хуморот на емисијата, придонесувајќи чувство на единство и сплотеност. == Поврзано == * [[Дуо трио|''Дуо трио'']] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{imdb title|0478531|K-15}} * [http://www.k-15.com.mk/ Официјално мрежно место] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080227093608/http://www.k-15.com.mk/ |date=2008-02-27 }} * [http://mesto.com.mk/search_result.php?query=k-15 Видеозаписи] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120305113557/http://mesto.com.mk/search_result.php?query=k-15 |date=2012-03-05 }} [[Категорија:Хумор]] [[Категорија:Македонски комичари]] {{К-15 навигација}} s883mqvy7cnz7nn5glaqb1xldqy0y9w 5567330 5567328 2026-05-30T12:37:43Z Andrew012p 85224 /* Главни ликови */ 5567330 wikitext text/x-wiki {{Infobox Television | show_name = К-15 | image = [[File:tv_k15_logo.gif|250px]] | caption = | aka = | genre = [[комедија]] | creator = Васко Тодоров, [[Љупчо Бубо Каров]], и Бранко Огњановски | writer = | director = | creat_director = | developer = | presenter = | starring = | voices = | narrated = | theme_composer = | opentheme = | endtheme = | composer = Васко Тодоров<br>[[Љупчо Бубо Каров]]<br>[[Трио Гранде]] | country = {{MKD}} | language = [[македонски]] | num_seasons = 19 | num_episodes = | list_episodes = | exec_producer = | co_exec = | producer = | sup_producer = | asst_producer = | cons_producer = | co-producer = | editor = | story_editor = | location = | cinematography = | camera_setup = 1994— | runtime = 4 — 10 мин. (еден скеч) | channel = [[А1 телевизија|А1]] (1994 — 2001)<br>[[Сител]] (2002 — 2006)<br>[[Канал 5]] (2006 — 2007)<br>[[МТВ 1]] (2007 — 2008)<br>[[К-15 Телевизија|К-15 ТВ]] (2008)<br>[[Телевизија Алфа|Алфа ТВ]] (2009 — 2013)<br>[[Канал 5]] (2025 — 2026) | picture_format = 4:3 (1994 — 2008)<br>16:9 (2008 — 2013) | audio_format = | first_run = | first_aired = 23 ноември 1994 | last_aired = 30 март 2013<br>12 април 2025 - | preceded_by = | followed_by = | related = | website = https://www.youtube.com/user/panikamile }} '''''К-15''''' — култна македонска [[хумор|хумористична]] телевизиска емисија што започнала да се прикажува во средината на 1990-тите години и претежно во формат на епизоди составени од кратки хумористично-сатирични [[скеч|скечеви]] на [[македонски јазик]]. ''К-15'' како израз се користи и за други проекти, не само во контекст на хумористичните ТВ-серии, туку и кој било друг настап на познатата група, како на пример песните на [[Дуо трио|''Дуо трио'']], рекламите што тие ги снимале или гостувањето во други емисии и филмови како ''[[Бал-кан-кан]]''.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.crnobelo.com/zabava/evergrini/73714-nepovtorlivi-nezamenlivi-i-nikogash-zaboraveni-26-godini-od-pojavata-na-legendarnite-k-15|title=Неповторливи, незаменливи и никогаш заборавени — 26 години од појавата на легендарните К-15|last=|first=|work=CRNOBELO.com|language=mk-mk|archive-url=https://web.archive.org/web/20240221104325/https://www.crnobelo.com/zabava/evergrini/73714-nepovtorlivi-nezamenlivi-i-nikogash-zaboraveni-26-godini-od-pojavata-na-legendarnite-k-15|archive-date=2024-02-21|accessdate=2024-02-20}}</ref> ''К-15'' е основано и изворно го сочинуваат [[Васко Тодоров]], [[Љупчо Бубо Каров|Љупчо „Бубо“ Каров]] и [[Бранко Огњановски]], но често се појавуваат и други глумци. Тројцата основачи се исто така и дел од [[сценарист]]ите и [[режисер]]ите. На 26 декември 2023 г., претседателот на Македонија [[Стево Пендаровски]] им доделил Ордени за заслуги.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://360stepeni.mk/foto-pendarovski-im-dodeli-priznanija-za-zaslugi-na-trioto-od-k-15-trojtsa-akteri-i-na-albanskiot-teatar/|title=(ФОТО) Пендаровски им додели признанија за заслуги на триото од „К-15“, тројца глумци и на Албанскиот театар|last=|date=2023-12-26|work=360 степени|language=mk-MK|accessdate=2024-02-21}}</ref> На [[20 ноември]] 2024 г., најавено било дека ''К-15'' ќе се врати со емисија во живо во арена Борис Трајковски на 16 мај. По брзото распродавање закажани се уште две емисии на 17 и 18 мај. По најавата на концерот, во склопот на обележување 30 години од почетокот, освен емисијата, прикажани биле неколку [[Поткаст|поткасти]] на [[YouTube]], најава за документарен филм и реприза на старите епизоди на телевизија. == Содржина== [[Податотека:K-15 reklama.jpg|мини|Тошо Малерот, Цацко и [[Миле Паника]] (од лево)]] Во текот на своето прикажување, ''К-15'' се занимавало со широк опсег на теми, вклучувајќи [[политика]], поп-култура, [[спорт]] и секојдневен живот. Хуморот на серијата често се потпира на апсурдни ситуации, игра на зборови и [[Парохија|пародија]] за да се истакнат општествените проблеми во [[Македонија]] и да се оцрнат личностите во очите на јавноста. Останала сакана емисија кај македонските гледачи, гледана до ден-денес. ==Историја== Тројцата ликови решиле да создадат единствена работна можност за себе — неделна хумористична емисија што не само што ќе им обезбеди месечна плата, туку и ќе ги забавува сите оние што живеат, знаат, или имале искуство со општествената и културната ситуација во [[Македонија]].<ref>{{YouTube|ВАСКО|ВАСКО КАЈ ЛАЗАРОВ (ПОТКАСТ)|link=https://www.youtube.com/watch?v=qIXqaQ1Hu8I&t=2710s}}</ref> Првата епизода била прикажана на 23 ноември 1994 г. на [[А1 телевизија|А1]]-телевизија. Емисијата ''К-15'' оттогаш обезбедува силна [[општество|општествена]], [[политика|политичка]] и [[економија|економска]] критика особено на нелогичностите во македонското општество, етничката трпеливост, стереотипите, [[табу]]-темите и животната средина. Емисијата ''К-15'' била прикажувана на повеќе телевизиски канали, имено на [[МРТ 1|МТВ 1]], [[Сител]], [[А1 телевизија|А1]], [[Телевизија Алфа|Алфа ТВ]], [[К-15 Телевизија|К-15 ТВ]], [[Канал 5]].<ref name=":0" /> Во [[2008]] година, уредниците на ''К-15'' се одлучиле да основаат свој независен телевизиски канал познат како телевизија „К-15“. Каналот претежно прикажувал македонска [[музика]] со повремено прикажување на скечеви и реклами од ''К-15''. Каналот бил достапен и преку сателитската телевизиска мрежа. По низа финансиски проблеми на самото производство, последниот циклус завршува на 30 март 2013 г.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://faktor.mk/k-15-produkcija-i-oficijalno-zamina-vo-istorijata|title=„К -15 Продукција“ и официјално замина во историјата|work=Фактор Портал|accessdate=2024-02-21}}</ref> Воедно тоа е и датумот на последната прикажана епизода.Одлуката за престанокот на емисијата следува неколку месеци подоцна соопштена од [[Љупчо Бубо Каров]], на големо разочарување на сите гледачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://time.mk/c/a15afc0bdb/k15-zaminuvaat-vo-istorijata.html|title=Згасна „К-15“, хуморот исчезна од Македонија|work=time.mk|archive-url=https://web.archive.org/web/20240221104652/https://time.mk/c/a15afc0bdb/k15-zaminuvaat-vo-istorijata.html|archive-date=2024-02-21|accessdate=2024-02-21}}</ref> {| class="wikitable" |+ !Сезони (циклуси) по број и име !Бр. на епизоди !Почеток !Крај !Канал на прикажување |- |01 |13 |23 ноември 1994 |17 јуни 1995 |[[А1-телевизија]] |- |02 |8 |25 ноември 1995 |24 февруари 1996 |[[А1-телевизија]] |- |03 (''Оплеменувачи на иверици'') |15 |23 ноември 1996 |7 јуни 1997 |[[А1-телевизија]] |- |04 (''Далтонисти'') |15 |22 ноември 1997 |6 јуни 1998 |[[А1-телевизија]] |- |Новогодишна епизода (надвор од сезона) |1 |31 декември 1998 | |[[А1-телевизија]] |- |05 (''К-15 за сите'') |8 |18 март 2000 |24 јуни 2000 |[[А1-телевизија]] |- |Новогодишна епизода (надвор од сезона) |1 |31 декември 2000 | |[[А1-телевизија]] |- |06 (12:05) |7 |21 април 2001 |7 јули 2001 |[[А1-телевизија]] |- |Новогодишна епизода (надвор од сезона) |1 |31 декември 2001 | |[[А1-телевизија]] |- |Предизборна епизода (надвор од сезона) |1 |7 септември 2002 | |[[Сител-телевизија]] |- |07 (''К-15'' ''шооУ''!!) |6 |21 декември 2002 |1 март 2003 |[[Сител-телевизија]] |- |08 (''К-15'' ''ТХЕ БЕСТ ОФ'') |9 |17 мај 2003 |12 јули 2003 |[[Сител-телевизија]] |- |09 (''К-15 ШОУ!'') |8 |6 декември 2003 |17 април 2004 |[[Сител-телевизија]] |- |10 (10 години ''К-15'') |14 |20 ноември 2004 |25 јуни 2005 |[[Сител-телевизија]] |- |11 (''Фарбање'') |8 |4 декември 2005 |11 март 2006 |[[Сител-телевизија]] |- |12 (''Фарбање'' — Втора рака) |6 |22 април 2006 |1 јули 2006 |[[Канал 5]] |- |13 (Шмирглање) |16 |18 ноември 2006 |3 март 2007 |[[Канал 5]] |- |14 (На прва) |12 |21 април 2007 |7 јули 2007 |[[МТВ 1]] |- |15 (Втора на прва) |16 |17 ноември 2007 |1 март 2008 |[[МТВ 1]] |- |16 (''К-15 на'' К-15 ТВ) |8 |17 мај 2008 |5 јули 2008 |[[К-15 ТВ]] |- |17 (''Рекапитулација'') |20 |12 декември 2009 |12 јуни 2010 |[[Телевизија Алфа|Алфа ТВ]] и [[К-15 ТВ]] |- |18 (''Лубриканти'') |12 |10 декември 2011 |25 февруари 2012 |[[Телевизија Алфа|Алфа ТВ]] |- |19 (''Лубриканти 2'') |16 |16 декември 2012 |30 март 2013 |[[Телевизија Алфа|Алфа ТВ]] |- |20 (''К-15+15'') |5 |12 април 2025 |10 мај 2025 |[[Канал 5]] |} ==Ликови== [[Податотека:Љупчо Бубо Каров.jpg|мини|[[Љупчо Бубо Каров]]]] === Главни ликови === *'''[[Миле Паника]]''' (Бранко Огњановски) — еден од трите најкарактеристични и најпопуларни ликови, особено популарен на почетоците на ''К-15''. Миле Паника има карактеристичен изговор (или говорна мана) и често употребува [[Српскохрватски јазик|српскохрватски]] ([[Југославија|југословенски]]) изрази за дополнителен хумористичен ефект на неговите реплики. *'''[[Тошо Малерот]]''' (Васко Тодоров) — еден од трите најкарактеристични и најпопуларни ликови, особено популарен на почетоците на ''К-15''. На Тошо најчесто му се случуваат незгоди и неправди, па оттаму и неговиот прекар „Малерот“. Тошо често користи скопски [[сленг|жаргон]] и е познат по фразата „батка“, која ја користи кога се обраќа некому, но и по навика.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mk.tv21.tv/vasko-todorov-za-kultniot-k15-lik-tosho-malerot/|title=Васко Тодоров за култниот К15 лик – Тошо Малерот|date=2020-10-14|work=mk.tv21.tv|language=mk-MK|accessdate=2024-02-21}}</ref> *'''[[Цацко Конопишки]]''' ([[Љупчо Бубо Каров|Бубо Каров]]) — еден од трите најкарактеристични и најпопуларни ликови, особено популарен на почетоците на ''К-15''. Цацко потекнува од [[Конопиште]], Кавадаречко (како и Бубо Каров, кој е од Кавадарци) и често зборува со особен кавадаречки [[дијалект]] за дополнително хумористично дејство на неговите реплики. *'''Ристо''' (Васко Тодоров) — еден од двајцата ликови што претставуваат стереотипичен македонски [[земјоделство|земјоделец]]. Ристо е од [[Струмица|струмичко]]-[[радовиш]]киот крај и зборува на дијалект. Исто така често (и смешно) во својот говор ја користи фразата „разбираш“ како дел од жаргонот или дијалектот. *'''Блажо''' (Бранко Огњановски) — еден од двајцата ликови што претставуваат стереотипичен македонски земјоделец. Блажо е исто така од струмичко-радовишкиот крај и зборува со соодветен дијалект. Најчесто Блажо се појавува во [[тандем]] со Ристо. *'''Полицаецот''' (Васко Тодоров) — лик што го одликува стереотипот за [[полицаец|полицајците]] во Македонија. Најчесто неименуван, тој има одлики на смотан и не многу учен човек. *'''Албанецот''' (Бранко Огњановски) — стереотипичен лик што најчесто се појавува во скечеви каде што се прави сатирична критика на меѓуетничките односи меѓу [[Албанци]]те и другите националности во Македонија (претежно [[Македонци]]те). Овој лик некогаш е именуван иронично како ''Зоран'' (што е нетипично албанско име, особено изговорено со неговиот акцент) и е познат по тоа што е снаодлив и успева да излезе како добар и умен, иако не секогаш е. Ликот е познат по тоа што има изговор како стереотипичниот Албанец од Македонија. *'''Гркот''' (Бранко Огњановски) — лик што најчесто се појавува со перика од долка виткана (налик на афрофризура) коса и ги изговара македонските зборови со особен акцент како [[грци|Грк]]. Овој лик некогаш е именуван како ''Јорго'' и има улога на надреден и е на повисоко општествено ниво од Македонците и често има навредлив и понижувачки однос кон нив. *'''Охриѓанецот''' (Бранко Огњановски) — лик што претставува стереотипичен [[охриѓани|охриѓанец]] и познат е по охридскиот дијалект и нетрпеливоста со [[скопјани]]те, особено во [[туризам|туристички]] контекст. Овој лик некогаш, но ретко е именуван како ''Климе'' (или Наум, Наумче) *'''Џони Џанак''' (Бранко Огњановски) — стереотипичен македонски наркоман, често е прикажан издрогиран или во криза, говори споро со наркомански жаргон и ја користи фразата „џони“. ===Други ликови=== *'''Бапчо''' (Емануел Тасев) — лик што настапувал заедно со групата во периодот 1994 — 1997 г. Посебно се истакнува во третиот циклус ,,Оплеменувачи на иверици<nowiki>''</nowiki> во таканаречените долгометражни епизоди. Бапчо бил особено популарен, а во една прилика, Бранко Огњановски изјавил дека тој е извонреден лик. По завршувањето на третиот серијал се повлекува целосно од ''К-15'', од непозната причина за јавноста. == Општествено влијание== ''К-15'', македонска хумористична телевизиска емисија позната по својот сатиричен хумор и остри општествени коментари, оставила забележителна трага во македонското општество од своето основање. Емисијата, која првпат се прикажала во 1994 г., станала составен дел од македонската популарна култура, влијаејќи на јавниот говор, политичкото сознание и културната самоличност. === Културно влијание === ''К-15'' навлегло во македонската културна свест, придонесувајќи изрази (на пример „батка“, „не јади бурек“ итн.), ликови и скици што влегле во националната лексика. Нивните комични прикази на секојдневниот живот и општествените норми одекнале кај публиката низ поколенија, обликувајќи ја комичната чувствителност на Македонците и поттикнувајќи заедничко културно доживување. === Будење во општеството === ''К-15'' служело како платформа за решавање на итни општествени прашања како што се корупцијата, невработеноста и културните стереотипи. Со користење на хуморот за расветлување на овие теми, емисијата поттикнала разговори и расправи во македонското општество, придонесувајќи за поголема општествена свест и разбирање. === Единство и сплотеност === К-15 служело како обединувачка сила во македонското општество, зближувајќи ги луѓето преку смеа и споделени културни упатувања. Без оглед на политичките или општествените разлики, гледачите на ''К-15'' можат да најдат заеднички јазик во нивното ценење за хуморот на емисијата, придонесувајќи чувство на единство и сплотеност. == Поврзано == * [[Дуо трио|''Дуо трио'']] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{imdb title|0478531|K-15}} * [http://www.k-15.com.mk/ Официјално мрежно место] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080227093608/http://www.k-15.com.mk/ |date=2008-02-27 }} * [http://mesto.com.mk/search_result.php?query=k-15 Видеозаписи] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120305113557/http://mesto.com.mk/search_result.php?query=k-15 |date=2012-03-05 }} [[Категорија:Хумор]] [[Категорија:Македонски комичари]] {{К-15 навигација}} i4dtayngailjzdndhkyql7lfnlot72n 5567397 5567330 2026-05-30T17:14:51Z Andrew012p 85224 /* */ Заврши 5567397 wikitext text/x-wiki {{Infobox Television | show_name = К-15 | image = [[File:tv_k15_logo.gif|250px]] | caption = | aka = | genre = [[комедија]] | creator = Васко Тодоров, [[Љупчо Бубо Каров]], и Бранко Огњановски | writer = | director = | creat_director = | developer = | presenter = | starring = | voices = | narrated = | theme_composer = | opentheme = | endtheme = | composer = Васко Тодоров<br>[[Љупчо Бубо Каров]]<br>[[Трио Гранде]] | country = {{MKD}} | language = [[македонски]] | num_seasons = 19 | num_episodes = | list_episodes = | exec_producer = | co_exec = | producer = | sup_producer = | asst_producer = | cons_producer = | co-producer = | editor = | story_editor = | location = | cinematography = | camera_setup = 1994— | runtime = 4 — 10 мин. (еден скеч) | channel = [[А1 телевизија|А1]] (1994 — 2001)<br>[[Сител]] (2002 — 2006)<br>[[Канал 5]] (2006 — 2007)<br>[[МТВ 1]] (2007 — 2008)<br>[[К-15 Телевизија|К-15 ТВ]] (2008)<br>[[Телевизија Алфа|Алфа ТВ]] (2009 — 2013)<br>[[Канал 5]] (2025 — 2026) | picture_format = 4:3 (1994 — 2008)<br>16:9 (2008 — 2013) | audio_format = | first_run = | first_aired = 23 ноември 1994 | last_aired = 30 март 2013<br>12 април 2025 - | preceded_by = | followed_by = | related = | website = https://www.youtube.com/user/panikamile }} '''''К-15''''' — култна македонска [[хумор|хумористична]] телевизиска емисија што започнала да се прикажува во средината на 1990-тите години и претежно во формат на епизоди составени од кратки хумористично-сатирични [[скеч|скечеви]] на [[македонски јазик]]. ''К-15'' како израз се користи и за други проекти, не само во контекст на хумористичните ТВ-серии, туку и кој било друг настап на познатата група, како на пример песните на [[Дуо трио|''Дуо трио'']], рекламите што тие ги снимале или гостувањето во други емисии и филмови како ''[[Бал-кан-кан]]''.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.crnobelo.com/zabava/evergrini/73714-nepovtorlivi-nezamenlivi-i-nikogash-zaboraveni-26-godini-od-pojavata-na-legendarnite-k-15|title=Неповторливи, незаменливи и никогаш заборавени — 26 години од појавата на легендарните К-15|last=|first=|work=CRNOBELO.com|language=mk-mk|archive-url=https://web.archive.org/web/20240221104325/https://www.crnobelo.com/zabava/evergrini/73714-nepovtorlivi-nezamenlivi-i-nikogash-zaboraveni-26-godini-od-pojavata-na-legendarnite-k-15|archive-date=2024-02-21|accessdate=2024-02-20}}</ref> ''К-15'' е основано и изворно го сочинуваат [[Васко Тодоров]], [[Љупчо Бубо Каров|Љупчо „Бубо“ Каров]] и [[Бранко Огњановски]], но често се појавуваат и други глумци. Тројцата основачи се исто така и дел од [[сценарист]]ите и [[режисер]]ите. На 26 декември 2023 г., претседателот на Македонија [[Стево Пендаровски]] им доделил Ордени за заслуги.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://360stepeni.mk/foto-pendarovski-im-dodeli-priznanija-za-zaslugi-na-trioto-od-k-15-trojtsa-akteri-i-na-albanskiot-teatar/|title=(ФОТО) Пендаровски им додели признанија за заслуги на триото од „К-15“, тројца глумци и на Албанскиот театар|last=|date=2023-12-26|work=360 степени|language=mk-MK|accessdate=2024-02-21}}</ref> На [[20 ноември]] 2024 г., најавено било дека ''К-15'' ќе се врати со емисија во живо во арена Борис Трајковски на 16 мај. По брзото распродавање закажани биле уште две емисии на 17 и 18 мај. По најавата на концерот, во склопот на обележување 30 години од почетокот, освен емисијата, прикажани биле неколку [[Поткаст|поткасти]] на [[YouTube]], најава за документарен филм и реприза на старите епизоди на телевизија. == Содржина== [[Податотека:K-15 reklama.jpg|мини|Тошо Малерот, Цацко и [[Миле Паника]] (од лево)]] Во текот на своето прикажување, ''К-15'' се занимавало со широк опсег на теми, вклучувајќи [[политика]], поп-култура, [[спорт]] и секојдневен живот. Хуморот на серијата често се потпира на апсурдни ситуации, игра на зборови и [[Парохија|пародија]] за да се истакнат општествените проблеми во [[Македонија]] и да се оцрнат личностите во очите на јавноста. Останала сакана емисија кај македонските гледачи, гледана до ден-денес. ==Историја== Тројцата ликови решиле да создадат единствена работна можност за себе — неделна хумористична емисија што не само што ќе им обезбеди месечна плата, туку и ќе ги забавува сите оние што живеат, знаат, или имале искуство со општествената и културната ситуација во [[Македонија]].<ref>{{YouTube|ВАСКО|ВАСКО КАЈ ЛАЗАРОВ (ПОТКАСТ)|link=https://www.youtube.com/watch?v=qIXqaQ1Hu8I&t=2710s}}</ref> Првата епизода била прикажана на 23 ноември 1994 г. на [[А1 телевизија|А1]]-телевизија. Емисијата ''К-15'' оттогаш обезбедува силна [[општество|општествена]], [[политика|политичка]] и [[економија|економска]] критика особено на нелогичностите во македонското општество, етничката трпеливост, стереотипите, [[табу]]-темите и животната средина. Емисијата ''К-15'' била прикажувана на повеќе телевизиски канали, имено на [[МРТ 1|МТВ 1]], [[Сител]], [[А1 телевизија|А1]], [[Телевизија Алфа|Алфа ТВ]], [[К-15 Телевизија|К-15 ТВ]], [[Канал 5]].<ref name=":0" /> Во [[2008]] година, уредниците на ''К-15'' се одлучиле да основаат свој независен телевизиски канал познат како телевизија „К-15“. Каналот претежно прикажувал македонска [[музика]] со повремено прикажување на скечеви и реклами од ''К-15''. Каналот бил достапен и преку сателитската телевизиска мрежа. По низа финансиски проблеми на самото производство, последниот циклус завршува на 30 март 2013 г.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://faktor.mk/k-15-produkcija-i-oficijalno-zamina-vo-istorijata|title=„К -15 Продукција“ и официјално замина во историјата|work=Фактор Портал|accessdate=2024-02-21}}</ref> Воедно тоа е и датумот на последната прикажана епизода.Одлуката за престанокот на емисијата следува неколку месеци подоцна соопштена од [[Љупчо Бубо Каров]], на големо разочарување на сите гледачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://time.mk/c/a15afc0bdb/k15-zaminuvaat-vo-istorijata.html|title=Згасна „К-15“, хуморот исчезна од Македонија|work=time.mk|archive-url=https://web.archive.org/web/20240221104652/https://time.mk/c/a15afc0bdb/k15-zaminuvaat-vo-istorijata.html|archive-date=2024-02-21|accessdate=2024-02-21}}</ref> {| class="wikitable" |+ !Сезони (циклуси) по број и име !Бр. на епизоди !Почеток !Крај !Канал на прикажување |- |01 |13 |23 ноември 1994 |17 јуни 1995 |[[А1-телевизија]] |- |02 |8 |25 ноември 1995 |24 февруари 1996 |[[А1-телевизија]] |- |03 (''Оплеменувачи на иверици'') |15 |23 ноември 1996 |7 јуни 1997 |[[А1-телевизија]] |- |04 (''Далтонисти'') |15 |22 ноември 1997 |6 јуни 1998 |[[А1-телевизија]] |- |Новогодишна епизода (надвор од сезона) |1 |31 декември 1998 | |[[А1-телевизија]] |- |05 (''К-15 за сите'') |8 |18 март 2000 |24 јуни 2000 |[[А1-телевизија]] |- |Новогодишна епизода (надвор од сезона) |1 |31 декември 2000 | |[[А1-телевизија]] |- |06 (12:05) |7 |21 април 2001 |7 јули 2001 |[[А1-телевизија]] |- |Новогодишна епизода (надвор од сезона) |1 |31 декември 2001 | |[[А1-телевизија]] |- |Предизборна епизода (надвор од сезона) |1 |7 септември 2002 | |[[Сител-телевизија]] |- |07 (''К-15'' ''шооУ''!!) |6 |21 декември 2002 |1 март 2003 |[[Сител-телевизија]] |- |08 (''К-15'' ''ТХЕ БЕСТ ОФ'') |9 |17 мај 2003 |12 јули 2003 |[[Сител-телевизија]] |- |09 (''К-15 ШОУ!'') |8 |6 декември 2003 |17 април 2004 |[[Сител-телевизија]] |- |10 (10 години ''К-15'') |14 |20 ноември 2004 |25 јуни 2005 |[[Сител-телевизија]] |- |11 (''Фарбање'') |8 |4 декември 2005 |11 март 2006 |[[Сител-телевизија]] |- |12 (''Фарбање'' — Втора рака) |6 |22 април 2006 |1 јули 2006 |[[Канал 5]] |- |13 (Шмирглање) |16 |18 ноември 2006 |3 март 2007 |[[Канал 5]] |- |14 (На прва) |12 |21 април 2007 |7 јули 2007 |[[МТВ 1]] |- |15 (Втора на прва) |16 |17 ноември 2007 |1 март 2008 |[[МТВ 1]] |- |16 (''К-15 на'' К-15 ТВ) |8 |17 мај 2008 |5 јули 2008 |[[К-15 ТВ]] |- |17 (''Рекапитулација'') |20 |12 декември 2009 |12 јуни 2010 |[[Телевизија Алфа|Алфа ТВ]] и [[К-15 ТВ]] |- |18 (''Лубриканти'') |12 |10 декември 2011 |25 февруари 2012 |[[Телевизија Алфа|Алфа ТВ]] |- |19 (''Лубриканти 2'') |16 |16 декември 2012 |30 март 2013 |[[Телевизија Алфа|Алфа ТВ]] |- |20 (''К-15+15'') |5 |12 април 2025 |10 мај 2025 |[[Канал 5]] |} ==Ликови== [[Податотека:Љупчо Бубо Каров.jpg|мини|[[Љупчо Бубо Каров]]]] === Главни ликови === *'''[[Миле Паника]]''' (Бранко Огњановски) — еден од трите најкарактеристични и најпопуларни ликови, особено популарен на почетоците на ''К-15''. Миле Паника има карактеристичен изговор (или говорна мана) и често употребува [[Српскохрватски јазик|српскохрватски]] ([[Југославија|југословенски]]) изрази за дополнителен хумористичен ефект на неговите реплики. *'''[[Тошо Малерот]]''' (Васко Тодоров) — еден од трите најкарактеристични и најпопуларни ликови, особено популарен на почетоците на ''К-15''. На Тошо најчесто му се случуваат незгоди и неправди, па оттаму и неговиот прекар „Малерот“. Тошо често користи скопски [[сленг|жаргон]] и е познат по фразата „батка“, која ја користи кога се обраќа некому, но и по навика.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mk.tv21.tv/vasko-todorov-za-kultniot-k15-lik-tosho-malerot/|title=Васко Тодоров за култниот К15 лик – Тошо Малерот|date=2020-10-14|work=mk.tv21.tv|language=mk-MK|accessdate=2024-02-21}}</ref> *'''[[Цацко Конопишки]]''' ([[Љупчо Бубо Каров|Бубо Каров]]) — еден од трите најкарактеристични и најпопуларни ликови, особено популарен на почетоците на ''К-15''. Цацко потекнува од [[Конопиште]], Кавадаречко (како и Бубо Каров, кој е од Кавадарци) и често зборува со особен кавадаречки [[дијалект]] за дополнително хумористично дејство на неговите реплики. *'''Ристо''' (Васко Тодоров) — еден од двајцата ликови што претставуваат стереотипичен македонски [[земјоделство|земјоделец]]. Ристо е од [[Струмица|струмичко]]-[[радовиш]]киот крај и зборува на дијалект. Исто така често (и смешно) во својот говор ја користи фразата „разбираш“ како дел од жаргонот или дијалектот. *'''Блажо''' (Бранко Огњановски) — еден од двајцата ликови што претставуваат стереотипичен македонски земјоделец. Блажо е исто така од струмичко-радовишкиот крај и зборува со соодветен дијалект. Најчесто Блажо се појавува во [[тандем]] со Ристо. *'''Полицаецот''' (Васко Тодоров) — лик што го одликува стереотипот за [[полицаец|полицајците]] во Македонија. Најчесто неименуван, тој има одлики на смотан и не многу учен човек. *'''Албанецот''' (Бранко Огњановски) — стереотипичен лик што најчесто се појавува во скечеви каде што се прави сатирична критика на меѓуетничките односи меѓу [[Албанци]]те и другите националности во Македонија (претежно [[Македонци]]те). Овој лик некогаш е именуван иронично како ''Зоран'' (што е нетипично албанско име, особено изговорено со неговиот акцент) и е познат по тоа што е снаодлив и успева да излезе како добар и умен, иако не секогаш е. Ликот е познат по тоа што има изговор како стереотипичниот Албанец од Македонија. *'''Гркот''' (Бранко Огњановски) — лик што најчесто се појавува со перика од долка виткана (налик на афрофризура) коса и ги изговара македонските зборови со особен акцент како [[грци|Грк]]. Овој лик некогаш е именуван како ''Јорго'' и има улога на надреден и е на повисоко општествено ниво од Македонците и често има навредлив и понижувачки однос кон нив. *'''Охриѓанецот''' (Бранко Огњановски) — лик што претставува стереотипичен [[охриѓани|охриѓанец]] и познат е по охридскиот дијалект и нетрпеливоста со [[скопјани]]те, особено во [[туризам|туристички]] контекст. Овој лик некогаш, но ретко е именуван како ''Климе'' (или Наум, Наумче) *'''Џони Џанак''' (Бранко Огњановски) — стереотипичен македонски наркоман, често е прикажан издрогиран или во криза, говори споро со наркомански жаргон и ја користи фразата „џони“. ===Други ликови=== *'''Бапчо''' (Емануел Тасев) — лик што настапувал заедно со групата во периодот 1994 — 1997 г. Посебно се истакнува во третиот циклус ,,Оплеменувачи на иверици<nowiki>''</nowiki> во таканаречените долгометражни епизоди. Бапчо бил особено популарен, а во една прилика, Бранко Огњановски изјавил дека тој е извонреден лик. По завршувањето на третиот серијал се повлекува целосно од ''К-15'', од непозната причина за јавноста. == Општествено влијание== ''К-15'', македонска хумористична телевизиска емисија позната по својот сатиричен хумор и остри општествени коментари, оставила забележителна трага во македонското општество од своето основање. Емисијата, која првпат се прикажала во 1994 г., станала составен дел од македонската популарна култура, влијаејќи на јавниот говор, политичкото сознание и културната самоличност. === Културно влијание === ''К-15'' навлегло во македонската културна свест, придонесувајќи изрази (на пример „батка“, „не јади бурек“ итн.), ликови и скици што влегле во националната лексика. Нивните комични прикази на секојдневниот живот и општествените норми одекнале кај публиката низ поколенија, обликувајќи ја комичната чувствителност на Македонците и поттикнувајќи заедничко културно доживување. === Будење во општеството === ''К-15'' служело како платформа за решавање на итни општествени прашања како што се корупцијата, невработеноста и културните стереотипи. Со користење на хуморот за расветлување на овие теми, емисијата поттикнала разговори и расправи во македонското општество, придонесувајќи за поголема општествена свест и разбирање. === Единство и сплотеност === К-15 служело како обединувачка сила во македонското општество, зближувајќи ги луѓето преку смеа и споделени културни упатувања. Без оглед на политичките или општествените разлики, гледачите на ''К-15'' можат да најдат заеднички јазик во нивното ценење за хуморот на емисијата, придонесувајќи чувство на единство и сплотеност. == Поврзано == * [[Дуо трио|''Дуо трио'']] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{imdb title|0478531|K-15}} * [http://www.k-15.com.mk/ Официјално мрежно место] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080227093608/http://www.k-15.com.mk/ |date=2008-02-27 }} * [http://mesto.com.mk/search_result.php?query=k-15 Видеозаписи] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120305113557/http://mesto.com.mk/search_result.php?query=k-15 |date=2012-03-05 }} [[Категорија:Хумор]] [[Категорија:Македонски комичари]] {{К-15 навигација}} 1ocd6zmvhy7jowrpn408ay27nhsedeo 5567654 5567397 2026-05-31T10:03:02Z Andrew012p 85224 додадена [[Категорија:Македонски телевизиски серии]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5567654 wikitext text/x-wiki {{Infobox Television | show_name = К-15 | image = [[File:tv_k15_logo.gif|250px]] | caption = | aka = | genre = [[комедија]] | creator = Васко Тодоров, [[Љупчо Бубо Каров]], и Бранко Огњановски | writer = | director = | creat_director = | developer = | presenter = | starring = | voices = | narrated = | theme_composer = | opentheme = | endtheme = | composer = Васко Тодоров<br>[[Љупчо Бубо Каров]]<br>[[Трио Гранде]] | country = {{MKD}} | language = [[македонски]] | num_seasons = 19 | num_episodes = | list_episodes = | exec_producer = | co_exec = | producer = | sup_producer = | asst_producer = | cons_producer = | co-producer = | editor = | story_editor = | location = | cinematography = | camera_setup = 1994— | runtime = 4 — 10 мин. (еден скеч) | channel = [[А1 телевизија|А1]] (1994 — 2001)<br>[[Сител]] (2002 — 2006)<br>[[Канал 5]] (2006 — 2007)<br>[[МТВ 1]] (2007 — 2008)<br>[[К-15 Телевизија|К-15 ТВ]] (2008)<br>[[Телевизија Алфа|Алфа ТВ]] (2009 — 2013)<br>[[Канал 5]] (2025 — 2026) | picture_format = 4:3 (1994 — 2008)<br>16:9 (2008 — 2013) | audio_format = | first_run = | first_aired = 23 ноември 1994 | last_aired = 30 март 2013<br>12 април 2025 - | preceded_by = | followed_by = | related = | website = https://www.youtube.com/user/panikamile }} '''''К-15''''' — култна македонска [[хумор|хумористична]] телевизиска емисија што започнала да се прикажува во средината на 1990-тите години и претежно во формат на епизоди составени од кратки хумористично-сатирични [[скеч|скечеви]] на [[македонски јазик]]. ''К-15'' како израз се користи и за други проекти, не само во контекст на хумористичните ТВ-серии, туку и кој било друг настап на познатата група, како на пример песните на [[Дуо трио|''Дуо трио'']], рекламите што тие ги снимале или гостувањето во други емисии и филмови како ''[[Бал-кан-кан]]''.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.crnobelo.com/zabava/evergrini/73714-nepovtorlivi-nezamenlivi-i-nikogash-zaboraveni-26-godini-od-pojavata-na-legendarnite-k-15|title=Неповторливи, незаменливи и никогаш заборавени — 26 години од појавата на легендарните К-15|last=|first=|work=CRNOBELO.com|language=mk-mk|archive-url=https://web.archive.org/web/20240221104325/https://www.crnobelo.com/zabava/evergrini/73714-nepovtorlivi-nezamenlivi-i-nikogash-zaboraveni-26-godini-od-pojavata-na-legendarnite-k-15|archive-date=2024-02-21|accessdate=2024-02-20}}</ref> ''К-15'' е основано и изворно го сочинуваат [[Васко Тодоров]], [[Љупчо Бубо Каров|Љупчо „Бубо“ Каров]] и [[Бранко Огњановски]], но често се појавуваат и други глумци. Тројцата основачи се исто така и дел од [[сценарист]]ите и [[режисер]]ите. На 26 декември 2023 г., претседателот на Македонија [[Стево Пендаровски]] им доделил Ордени за заслуги.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://360stepeni.mk/foto-pendarovski-im-dodeli-priznanija-za-zaslugi-na-trioto-od-k-15-trojtsa-akteri-i-na-albanskiot-teatar/|title=(ФОТО) Пендаровски им додели признанија за заслуги на триото од „К-15“, тројца глумци и на Албанскиот театар|last=|date=2023-12-26|work=360 степени|language=mk-MK|accessdate=2024-02-21}}</ref> На [[20 ноември]] 2024 г., најавено било дека ''К-15'' ќе се врати со емисија во живо во арена Борис Трајковски на 16 мај. По брзото распродавање закажани биле уште две емисии на 17 и 18 мај. По најавата на концерот, во склопот на обележување 30 години од почетокот, освен емисијата, прикажани биле неколку [[Поткаст|поткасти]] на [[YouTube]], најава за документарен филм и реприза на старите епизоди на телевизија. == Содржина== [[Податотека:K-15 reklama.jpg|мини|Тошо Малерот, Цацко и [[Миле Паника]] (од лево)]] Во текот на своето прикажување, ''К-15'' се занимавало со широк опсег на теми, вклучувајќи [[политика]], поп-култура, [[спорт]] и секојдневен живот. Хуморот на серијата често се потпира на апсурдни ситуации, игра на зборови и [[Парохија|пародија]] за да се истакнат општествените проблеми во [[Македонија]] и да се оцрнат личностите во очите на јавноста. Останала сакана емисија кај македонските гледачи, гледана до ден-денес. ==Историја== Тројцата ликови решиле да создадат единствена работна можност за себе — неделна хумористична емисија што не само што ќе им обезбеди месечна плата, туку и ќе ги забавува сите оние што живеат, знаат, или имале искуство со општествената и културната ситуација во [[Македонија]].<ref>{{YouTube|ВАСКО|ВАСКО КАЈ ЛАЗАРОВ (ПОТКАСТ)|link=https://www.youtube.com/watch?v=qIXqaQ1Hu8I&t=2710s}}</ref> Првата епизода била прикажана на 23 ноември 1994 г. на [[А1 телевизија|А1]]-телевизија. Емисијата ''К-15'' оттогаш обезбедува силна [[општество|општествена]], [[политика|политичка]] и [[економија|економска]] критика особено на нелогичностите во македонското општество, етничката трпеливост, стереотипите, [[табу]]-темите и животната средина. Емисијата ''К-15'' била прикажувана на повеќе телевизиски канали, имено на [[МРТ 1|МТВ 1]], [[Сител]], [[А1 телевизија|А1]], [[Телевизија Алфа|Алфа ТВ]], [[К-15 Телевизија|К-15 ТВ]], [[Канал 5]].<ref name=":0" /> Во [[2008]] година, уредниците на ''К-15'' се одлучиле да основаат свој независен телевизиски канал познат како телевизија „К-15“. Каналот претежно прикажувал македонска [[музика]] со повремено прикажување на скечеви и реклами од ''К-15''. Каналот бил достапен и преку сателитската телевизиска мрежа. По низа финансиски проблеми на самото производство, последниот циклус завршува на 30 март 2013 г.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://faktor.mk/k-15-produkcija-i-oficijalno-zamina-vo-istorijata|title=„К -15 Продукција“ и официјално замина во историјата|work=Фактор Портал|accessdate=2024-02-21}}</ref> Воедно тоа е и датумот на последната прикажана епизода.Одлуката за престанокот на емисијата следува неколку месеци подоцна соопштена од [[Љупчо Бубо Каров]], на големо разочарување на сите гледачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://time.mk/c/a15afc0bdb/k15-zaminuvaat-vo-istorijata.html|title=Згасна „К-15“, хуморот исчезна од Македонија|work=time.mk|archive-url=https://web.archive.org/web/20240221104652/https://time.mk/c/a15afc0bdb/k15-zaminuvaat-vo-istorijata.html|archive-date=2024-02-21|accessdate=2024-02-21}}</ref> {| class="wikitable" |+ !Сезони (циклуси) по број и име !Бр. на епизоди !Почеток !Крај !Канал на прикажување |- |01 |13 |23 ноември 1994 |17 јуни 1995 |[[А1-телевизија]] |- |02 |8 |25 ноември 1995 |24 февруари 1996 |[[А1-телевизија]] |- |03 (''Оплеменувачи на иверици'') |15 |23 ноември 1996 |7 јуни 1997 |[[А1-телевизија]] |- |04 (''Далтонисти'') |15 |22 ноември 1997 |6 јуни 1998 |[[А1-телевизија]] |- |Новогодишна епизода (надвор од сезона) |1 |31 декември 1998 | |[[А1-телевизија]] |- |05 (''К-15 за сите'') |8 |18 март 2000 |24 јуни 2000 |[[А1-телевизија]] |- |Новогодишна епизода (надвор од сезона) |1 |31 декември 2000 | |[[А1-телевизија]] |- |06 (12:05) |7 |21 април 2001 |7 јули 2001 |[[А1-телевизија]] |- |Новогодишна епизода (надвор од сезона) |1 |31 декември 2001 | |[[А1-телевизија]] |- |Предизборна епизода (надвор од сезона) |1 |7 септември 2002 | |[[Сител-телевизија]] |- |07 (''К-15'' ''шооУ''!!) |6 |21 декември 2002 |1 март 2003 |[[Сител-телевизија]] |- |08 (''К-15'' ''ТХЕ БЕСТ ОФ'') |9 |17 мај 2003 |12 јули 2003 |[[Сител-телевизија]] |- |09 (''К-15 ШОУ!'') |8 |6 декември 2003 |17 април 2004 |[[Сител-телевизија]] |- |10 (10 години ''К-15'') |14 |20 ноември 2004 |25 јуни 2005 |[[Сител-телевизија]] |- |11 (''Фарбање'') |8 |4 декември 2005 |11 март 2006 |[[Сител-телевизија]] |- |12 (''Фарбање'' — Втора рака) |6 |22 април 2006 |1 јули 2006 |[[Канал 5]] |- |13 (Шмирглање) |16 |18 ноември 2006 |3 март 2007 |[[Канал 5]] |- |14 (На прва) |12 |21 април 2007 |7 јули 2007 |[[МТВ 1]] |- |15 (Втора на прва) |16 |17 ноември 2007 |1 март 2008 |[[МТВ 1]] |- |16 (''К-15 на'' К-15 ТВ) |8 |17 мај 2008 |5 јули 2008 |[[К-15 ТВ]] |- |17 (''Рекапитулација'') |20 |12 декември 2009 |12 јуни 2010 |[[Телевизија Алфа|Алфа ТВ]] и [[К-15 ТВ]] |- |18 (''Лубриканти'') |12 |10 декември 2011 |25 февруари 2012 |[[Телевизија Алфа|Алфа ТВ]] |- |19 (''Лубриканти 2'') |16 |16 декември 2012 |30 март 2013 |[[Телевизија Алфа|Алфа ТВ]] |- |20 (''К-15+15'') |5 |12 април 2025 |10 мај 2025 |[[Канал 5]] |} ==Ликови== [[Податотека:Љупчо Бубо Каров.jpg|мини|[[Љупчо Бубо Каров]]]] === Главни ликови === *'''[[Миле Паника]]''' (Бранко Огњановски) — еден од трите најкарактеристични и најпопуларни ликови, особено популарен на почетоците на ''К-15''. Миле Паника има карактеристичен изговор (или говорна мана) и често употребува [[Српскохрватски јазик|српскохрватски]] ([[Југославија|југословенски]]) изрази за дополнителен хумористичен ефект на неговите реплики. *'''[[Тошо Малерот]]''' (Васко Тодоров) — еден од трите најкарактеристични и најпопуларни ликови, особено популарен на почетоците на ''К-15''. На Тошо најчесто му се случуваат незгоди и неправди, па оттаму и неговиот прекар „Малерот“. Тошо често користи скопски [[сленг|жаргон]] и е познат по фразата „батка“, која ја користи кога се обраќа некому, но и по навика.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mk.tv21.tv/vasko-todorov-za-kultniot-k15-lik-tosho-malerot/|title=Васко Тодоров за култниот К15 лик – Тошо Малерот|date=2020-10-14|work=mk.tv21.tv|language=mk-MK|accessdate=2024-02-21}}</ref> *'''[[Цацко Конопишки]]''' ([[Љупчо Бубо Каров|Бубо Каров]]) — еден од трите најкарактеристични и најпопуларни ликови, особено популарен на почетоците на ''К-15''. Цацко потекнува од [[Конопиште]], Кавадаречко (како и Бубо Каров, кој е од Кавадарци) и често зборува со особен кавадаречки [[дијалект]] за дополнително хумористично дејство на неговите реплики. *'''Ристо''' (Васко Тодоров) — еден од двајцата ликови што претставуваат стереотипичен македонски [[земјоделство|земјоделец]]. Ристо е од [[Струмица|струмичко]]-[[радовиш]]киот крај и зборува на дијалект. Исто така често (и смешно) во својот говор ја користи фразата „разбираш“ како дел од жаргонот или дијалектот. *'''Блажо''' (Бранко Огњановски) — еден од двајцата ликови што претставуваат стереотипичен македонски земјоделец. Блажо е исто така од струмичко-радовишкиот крај и зборува со соодветен дијалект. Најчесто Блажо се појавува во [[тандем]] со Ристо. *'''Полицаецот''' (Васко Тодоров) — лик што го одликува стереотипот за [[полицаец|полицајците]] во Македонија. Најчесто неименуван, тој има одлики на смотан и не многу учен човек. *'''Албанецот''' (Бранко Огњановски) — стереотипичен лик што најчесто се појавува во скечеви каде што се прави сатирична критика на меѓуетничките односи меѓу [[Албанци]]те и другите националности во Македонија (претежно [[Македонци]]те). Овој лик некогаш е именуван иронично како ''Зоран'' (што е нетипично албанско име, особено изговорено со неговиот акцент) и е познат по тоа што е снаодлив и успева да излезе како добар и умен, иако не секогаш е. Ликот е познат по тоа што има изговор како стереотипичниот Албанец од Македонија. *'''Гркот''' (Бранко Огњановски) — лик што најчесто се појавува со перика од долка виткана (налик на афрофризура) коса и ги изговара македонските зборови со особен акцент како [[грци|Грк]]. Овој лик некогаш е именуван како ''Јорго'' и има улога на надреден и е на повисоко општествено ниво од Македонците и често има навредлив и понижувачки однос кон нив. *'''Охриѓанецот''' (Бранко Огњановски) — лик што претставува стереотипичен [[охриѓани|охриѓанец]] и познат е по охридскиот дијалект и нетрпеливоста со [[скопјани]]те, особено во [[туризам|туристички]] контекст. Овој лик некогаш, но ретко е именуван како ''Климе'' (или Наум, Наумче) *'''Џони Џанак''' (Бранко Огњановски) — стереотипичен македонски наркоман, често е прикажан издрогиран или во криза, говори споро со наркомански жаргон и ја користи фразата „џони“. ===Други ликови=== *'''Бапчо''' (Емануел Тасев) — лик што настапувал заедно со групата во периодот 1994 — 1997 г. Посебно се истакнува во третиот циклус ,,Оплеменувачи на иверици<nowiki>''</nowiki> во таканаречените долгометражни епизоди. Бапчо бил особено популарен, а во една прилика, Бранко Огњановски изјавил дека тој е извонреден лик. По завршувањето на третиот серијал се повлекува целосно од ''К-15'', од непозната причина за јавноста. == Општествено влијание== ''К-15'', македонска хумористична телевизиска емисија позната по својот сатиричен хумор и остри општествени коментари, оставила забележителна трага во македонското општество од своето основање. Емисијата, која првпат се прикажала во 1994 г., станала составен дел од македонската популарна култура, влијаејќи на јавниот говор, политичкото сознание и културната самоличност. === Културно влијание === ''К-15'' навлегло во македонската културна свест, придонесувајќи изрази (на пример „батка“, „не јади бурек“ итн.), ликови и скици што влегле во националната лексика. Нивните комични прикази на секојдневниот живот и општествените норми одекнале кај публиката низ поколенија, обликувајќи ја комичната чувствителност на Македонците и поттикнувајќи заедничко културно доживување. === Будење во општеството === ''К-15'' служело како платформа за решавање на итни општествени прашања како што се корупцијата, невработеноста и културните стереотипи. Со користење на хуморот за расветлување на овие теми, емисијата поттикнала разговори и расправи во македонското општество, придонесувајќи за поголема општествена свест и разбирање. === Единство и сплотеност === К-15 служело како обединувачка сила во македонското општество, зближувајќи ги луѓето преку смеа и споделени културни упатувања. Без оглед на политичките или општествените разлики, гледачите на ''К-15'' можат да најдат заеднички јазик во нивното ценење за хуморот на емисијата, придонесувајќи чувство на единство и сплотеност. == Поврзано == * [[Дуо трио|''Дуо трио'']] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{imdb title|0478531|K-15}} * [http://www.k-15.com.mk/ Официјално мрежно место] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080227093608/http://www.k-15.com.mk/ |date=2008-02-27 }} * [http://mesto.com.mk/search_result.php?query=k-15 Видеозаписи] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120305113557/http://mesto.com.mk/search_result.php?query=k-15 |date=2012-03-05 }} [[Категорија:Хумор]] [[Категорија:Македонски комичари]] [[Категорија:Македонски телевизиски серии]] {{К-15 навигација}} 25xb2i7pvlsowuho8ce6i2gzd5oc6vf 5567655 5567654 2026-05-31T10:03:25Z Andrew012p 85224 отстранета [[Категорија:Македонски комичари]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5567655 wikitext text/x-wiki {{Infobox Television | show_name = К-15 | image = [[File:tv_k15_logo.gif|250px]] | caption = | aka = | genre = [[комедија]] | creator = Васко Тодоров, [[Љупчо Бубо Каров]], и Бранко Огњановски | writer = | director = | creat_director = | developer = | presenter = | starring = | voices = | narrated = | theme_composer = | opentheme = | endtheme = | composer = Васко Тодоров<br>[[Љупчо Бубо Каров]]<br>[[Трио Гранде]] | country = {{MKD}} | language = [[македонски]] | num_seasons = 19 | num_episodes = | list_episodes = | exec_producer = | co_exec = | producer = | sup_producer = | asst_producer = | cons_producer = | co-producer = | editor = | story_editor = | location = | cinematography = | camera_setup = 1994— | runtime = 4 — 10 мин. (еден скеч) | channel = [[А1 телевизија|А1]] (1994 — 2001)<br>[[Сител]] (2002 — 2006)<br>[[Канал 5]] (2006 — 2007)<br>[[МТВ 1]] (2007 — 2008)<br>[[К-15 Телевизија|К-15 ТВ]] (2008)<br>[[Телевизија Алфа|Алфа ТВ]] (2009 — 2013)<br>[[Канал 5]] (2025 — 2026) | picture_format = 4:3 (1994 — 2008)<br>16:9 (2008 — 2013) | audio_format = | first_run = | first_aired = 23 ноември 1994 | last_aired = 30 март 2013<br>12 април 2025 - | preceded_by = | followed_by = | related = | website = https://www.youtube.com/user/panikamile }} '''''К-15''''' — култна македонска [[хумор|хумористична]] телевизиска емисија што започнала да се прикажува во средината на 1990-тите години и претежно во формат на епизоди составени од кратки хумористично-сатирични [[скеч|скечеви]] на [[македонски јазик]]. ''К-15'' како израз се користи и за други проекти, не само во контекст на хумористичните ТВ-серии, туку и кој било друг настап на познатата група, како на пример песните на [[Дуо трио|''Дуо трио'']], рекламите што тие ги снимале или гостувањето во други емисии и филмови како ''[[Бал-кан-кан]]''.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.crnobelo.com/zabava/evergrini/73714-nepovtorlivi-nezamenlivi-i-nikogash-zaboraveni-26-godini-od-pojavata-na-legendarnite-k-15|title=Неповторливи, незаменливи и никогаш заборавени — 26 години од појавата на легендарните К-15|last=|first=|work=CRNOBELO.com|language=mk-mk|archive-url=https://web.archive.org/web/20240221104325/https://www.crnobelo.com/zabava/evergrini/73714-nepovtorlivi-nezamenlivi-i-nikogash-zaboraveni-26-godini-od-pojavata-na-legendarnite-k-15|archive-date=2024-02-21|accessdate=2024-02-20}}</ref> ''К-15'' е основано и изворно го сочинуваат [[Васко Тодоров]], [[Љупчо Бубо Каров|Љупчо „Бубо“ Каров]] и [[Бранко Огњановски]], но често се појавуваат и други глумци. Тројцата основачи се исто така и дел од [[сценарист]]ите и [[режисер]]ите. На 26 декември 2023 г., претседателот на Македонија [[Стево Пендаровски]] им доделил Ордени за заслуги.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://360stepeni.mk/foto-pendarovski-im-dodeli-priznanija-za-zaslugi-na-trioto-od-k-15-trojtsa-akteri-i-na-albanskiot-teatar/|title=(ФОТО) Пендаровски им додели признанија за заслуги на триото од „К-15“, тројца глумци и на Албанскиот театар|last=|date=2023-12-26|work=360 степени|language=mk-MK|accessdate=2024-02-21}}</ref> На [[20 ноември]] 2024 г., најавено било дека ''К-15'' ќе се врати со емисија во живо во арена Борис Трајковски на 16 мај. По брзото распродавање закажани биле уште две емисии на 17 и 18 мај. По најавата на концерот, во склопот на обележување 30 години од почетокот, освен емисијата, прикажани биле неколку [[Поткаст|поткасти]] на [[YouTube]], најава за документарен филм и реприза на старите епизоди на телевизија. == Содржина== [[Податотека:K-15 reklama.jpg|мини|Тошо Малерот, Цацко и [[Миле Паника]] (од лево)]] Во текот на своето прикажување, ''К-15'' се занимавало со широк опсег на теми, вклучувајќи [[политика]], поп-култура, [[спорт]] и секојдневен живот. Хуморот на серијата често се потпира на апсурдни ситуации, игра на зборови и [[Парохија|пародија]] за да се истакнат општествените проблеми во [[Македонија]] и да се оцрнат личностите во очите на јавноста. Останала сакана емисија кај македонските гледачи, гледана до ден-денес. ==Историја== Тројцата ликови решиле да создадат единствена работна можност за себе — неделна хумористична емисија што не само што ќе им обезбеди месечна плата, туку и ќе ги забавува сите оние што живеат, знаат, или имале искуство со општествената и културната ситуација во [[Македонија]].<ref>{{YouTube|ВАСКО|ВАСКО КАЈ ЛАЗАРОВ (ПОТКАСТ)|link=https://www.youtube.com/watch?v=qIXqaQ1Hu8I&t=2710s}}</ref> Првата епизода била прикажана на 23 ноември 1994 г. на [[А1 телевизија|А1]]-телевизија. Емисијата ''К-15'' оттогаш обезбедува силна [[општество|општествена]], [[политика|политичка]] и [[економија|економска]] критика особено на нелогичностите во македонското општество, етничката трпеливост, стереотипите, [[табу]]-темите и животната средина. Емисијата ''К-15'' била прикажувана на повеќе телевизиски канали, имено на [[МРТ 1|МТВ 1]], [[Сител]], [[А1 телевизија|А1]], [[Телевизија Алфа|Алфа ТВ]], [[К-15 Телевизија|К-15 ТВ]], [[Канал 5]].<ref name=":0" /> Во [[2008]] година, уредниците на ''К-15'' се одлучиле да основаат свој независен телевизиски канал познат како телевизија „К-15“. Каналот претежно прикажувал македонска [[музика]] со повремено прикажување на скечеви и реклами од ''К-15''. Каналот бил достапен и преку сателитската телевизиска мрежа. По низа финансиски проблеми на самото производство, последниот циклус завршува на 30 март 2013 г.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://faktor.mk/k-15-produkcija-i-oficijalno-zamina-vo-istorijata|title=„К -15 Продукција“ и официјално замина во историјата|work=Фактор Портал|accessdate=2024-02-21}}</ref> Воедно тоа е и датумот на последната прикажана епизода.Одлуката за престанокот на емисијата следува неколку месеци подоцна соопштена од [[Љупчо Бубо Каров]], на големо разочарување на сите гледачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://time.mk/c/a15afc0bdb/k15-zaminuvaat-vo-istorijata.html|title=Згасна „К-15“, хуморот исчезна од Македонија|work=time.mk|archive-url=https://web.archive.org/web/20240221104652/https://time.mk/c/a15afc0bdb/k15-zaminuvaat-vo-istorijata.html|archive-date=2024-02-21|accessdate=2024-02-21}}</ref> {| class="wikitable" |+ !Сезони (циклуси) по број и име !Бр. на епизоди !Почеток !Крај !Канал на прикажување |- |01 |13 |23 ноември 1994 |17 јуни 1995 |[[А1-телевизија]] |- |02 |8 |25 ноември 1995 |24 февруари 1996 |[[А1-телевизија]] |- |03 (''Оплеменувачи на иверици'') |15 |23 ноември 1996 |7 јуни 1997 |[[А1-телевизија]] |- |04 (''Далтонисти'') |15 |22 ноември 1997 |6 јуни 1998 |[[А1-телевизија]] |- |Новогодишна епизода (надвор од сезона) |1 |31 декември 1998 | |[[А1-телевизија]] |- |05 (''К-15 за сите'') |8 |18 март 2000 |24 јуни 2000 |[[А1-телевизија]] |- |Новогодишна епизода (надвор од сезона) |1 |31 декември 2000 | |[[А1-телевизија]] |- |06 (12:05) |7 |21 април 2001 |7 јули 2001 |[[А1-телевизија]] |- |Новогодишна епизода (надвор од сезона) |1 |31 декември 2001 | |[[А1-телевизија]] |- |Предизборна епизода (надвор од сезона) |1 |7 септември 2002 | |[[Сител-телевизија]] |- |07 (''К-15'' ''шооУ''!!) |6 |21 декември 2002 |1 март 2003 |[[Сител-телевизија]] |- |08 (''К-15'' ''ТХЕ БЕСТ ОФ'') |9 |17 мај 2003 |12 јули 2003 |[[Сител-телевизија]] |- |09 (''К-15 ШОУ!'') |8 |6 декември 2003 |17 април 2004 |[[Сител-телевизија]] |- |10 (10 години ''К-15'') |14 |20 ноември 2004 |25 јуни 2005 |[[Сител-телевизија]] |- |11 (''Фарбање'') |8 |4 декември 2005 |11 март 2006 |[[Сител-телевизија]] |- |12 (''Фарбање'' — Втора рака) |6 |22 април 2006 |1 јули 2006 |[[Канал 5]] |- |13 (Шмирглање) |16 |18 ноември 2006 |3 март 2007 |[[Канал 5]] |- |14 (На прва) |12 |21 април 2007 |7 јули 2007 |[[МТВ 1]] |- |15 (Втора на прва) |16 |17 ноември 2007 |1 март 2008 |[[МТВ 1]] |- |16 (''К-15 на'' К-15 ТВ) |8 |17 мај 2008 |5 јули 2008 |[[К-15 ТВ]] |- |17 (''Рекапитулација'') |20 |12 декември 2009 |12 јуни 2010 |[[Телевизија Алфа|Алфа ТВ]] и [[К-15 ТВ]] |- |18 (''Лубриканти'') |12 |10 декември 2011 |25 февруари 2012 |[[Телевизија Алфа|Алфа ТВ]] |- |19 (''Лубриканти 2'') |16 |16 декември 2012 |30 март 2013 |[[Телевизија Алфа|Алфа ТВ]] |- |20 (''К-15+15'') |5 |12 април 2025 |10 мај 2025 |[[Канал 5]] |} ==Ликови== [[Податотека:Љупчо Бубо Каров.jpg|мини|[[Љупчо Бубо Каров]]]] === Главни ликови === *'''[[Миле Паника]]''' (Бранко Огњановски) — еден од трите најкарактеристични и најпопуларни ликови, особено популарен на почетоците на ''К-15''. Миле Паника има карактеристичен изговор (или говорна мана) и често употребува [[Српскохрватски јазик|српскохрватски]] ([[Југославија|југословенски]]) изрази за дополнителен хумористичен ефект на неговите реплики. *'''[[Тошо Малерот]]''' (Васко Тодоров) — еден од трите најкарактеристични и најпопуларни ликови, особено популарен на почетоците на ''К-15''. На Тошо најчесто му се случуваат незгоди и неправди, па оттаму и неговиот прекар „Малерот“. Тошо често користи скопски [[сленг|жаргон]] и е познат по фразата „батка“, која ја користи кога се обраќа некому, но и по навика.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mk.tv21.tv/vasko-todorov-za-kultniot-k15-lik-tosho-malerot/|title=Васко Тодоров за култниот К15 лик – Тошо Малерот|date=2020-10-14|work=mk.tv21.tv|language=mk-MK|accessdate=2024-02-21}}</ref> *'''[[Цацко Конопишки]]''' ([[Љупчо Бубо Каров|Бубо Каров]]) — еден од трите најкарактеристични и најпопуларни ликови, особено популарен на почетоците на ''К-15''. Цацко потекнува од [[Конопиште]], Кавадаречко (како и Бубо Каров, кој е од Кавадарци) и често зборува со особен кавадаречки [[дијалект]] за дополнително хумористично дејство на неговите реплики. *'''Ристо''' (Васко Тодоров) — еден од двајцата ликови што претставуваат стереотипичен македонски [[земјоделство|земјоделец]]. Ристо е од [[Струмица|струмичко]]-[[радовиш]]киот крај и зборува на дијалект. Исто така често (и смешно) во својот говор ја користи фразата „разбираш“ како дел од жаргонот или дијалектот. *'''Блажо''' (Бранко Огњановски) — еден од двајцата ликови што претставуваат стереотипичен македонски земјоделец. Блажо е исто така од струмичко-радовишкиот крај и зборува со соодветен дијалект. Најчесто Блажо се појавува во [[тандем]] со Ристо. *'''Полицаецот''' (Васко Тодоров) — лик што го одликува стереотипот за [[полицаец|полицајците]] во Македонија. Најчесто неименуван, тој има одлики на смотан и не многу учен човек. *'''Албанецот''' (Бранко Огњановски) — стереотипичен лик што најчесто се појавува во скечеви каде што се прави сатирична критика на меѓуетничките односи меѓу [[Албанци]]те и другите националности во Македонија (претежно [[Македонци]]те). Овој лик некогаш е именуван иронично како ''Зоран'' (што е нетипично албанско име, особено изговорено со неговиот акцент) и е познат по тоа што е снаодлив и успева да излезе како добар и умен, иако не секогаш е. Ликот е познат по тоа што има изговор како стереотипичниот Албанец од Македонија. *'''Гркот''' (Бранко Огњановски) — лик што најчесто се појавува со перика од долка виткана (налик на афрофризура) коса и ги изговара македонските зборови со особен акцент како [[грци|Грк]]. Овој лик некогаш е именуван како ''Јорго'' и има улога на надреден и е на повисоко општествено ниво од Македонците и често има навредлив и понижувачки однос кон нив. *'''Охриѓанецот''' (Бранко Огњановски) — лик што претставува стереотипичен [[охриѓани|охриѓанец]] и познат е по охридскиот дијалект и нетрпеливоста со [[скопјани]]те, особено во [[туризам|туристички]] контекст. Овој лик некогаш, но ретко е именуван како ''Климе'' (или Наум, Наумче) *'''Џони Џанак''' (Бранко Огњановски) — стереотипичен македонски наркоман, често е прикажан издрогиран или во криза, говори споро со наркомански жаргон и ја користи фразата „џони“. ===Други ликови=== *'''Бапчо''' (Емануел Тасев) — лик што настапувал заедно со групата во периодот 1994 — 1997 г. Посебно се истакнува во третиот циклус ,,Оплеменувачи на иверици<nowiki>''</nowiki> во таканаречените долгометражни епизоди. Бапчо бил особено популарен, а во една прилика, Бранко Огњановски изјавил дека тој е извонреден лик. По завршувањето на третиот серијал се повлекува целосно од ''К-15'', од непозната причина за јавноста. == Општествено влијание== ''К-15'', македонска хумористична телевизиска емисија позната по својот сатиричен хумор и остри општествени коментари, оставила забележителна трага во македонското општество од своето основање. Емисијата, која првпат се прикажала во 1994 г., станала составен дел од македонската популарна култура, влијаејќи на јавниот говор, политичкото сознание и културната самоличност. === Културно влијание === ''К-15'' навлегло во македонската културна свест, придонесувајќи изрази (на пример „батка“, „не јади бурек“ итн.), ликови и скици што влегле во националната лексика. Нивните комични прикази на секојдневниот живот и општествените норми одекнале кај публиката низ поколенија, обликувајќи ја комичната чувствителност на Македонците и поттикнувајќи заедничко културно доживување. === Будење во општеството === ''К-15'' служело како платформа за решавање на итни општествени прашања како што се корупцијата, невработеноста и културните стереотипи. Со користење на хуморот за расветлување на овие теми, емисијата поттикнала разговори и расправи во македонското општество, придонесувајќи за поголема општествена свест и разбирање. === Единство и сплотеност === К-15 служело како обединувачка сила во македонското општество, зближувајќи ги луѓето преку смеа и споделени културни упатувања. Без оглед на политичките или општествените разлики, гледачите на ''К-15'' можат да најдат заеднички јазик во нивното ценење за хуморот на емисијата, придонесувајќи чувство на единство и сплотеност. == Поврзано == * [[Дуо трио|''Дуо трио'']] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{imdb title|0478531|K-15}} * [http://www.k-15.com.mk/ Официјално мрежно место] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080227093608/http://www.k-15.com.mk/ |date=2008-02-27 }} * [http://mesto.com.mk/search_result.php?query=k-15 Видеозаписи] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120305113557/http://mesto.com.mk/search_result.php?query=k-15 |date=2012-03-05 }} [[Категорија:Хумор]] [[Категорија:Македонски телевизиски серии]] {{К-15 навигација}} n09vo2hmxvbddmyud0q2o82gdikhk1a 5567656 5567655 2026-05-31T10:03:29Z Andrew012p 85224 отстранета [[Категорија:Хумор]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5567656 wikitext text/x-wiki {{Infobox Television | show_name = К-15 | image = [[File:tv_k15_logo.gif|250px]] | caption = | aka = | genre = [[комедија]] | creator = Васко Тодоров, [[Љупчо Бубо Каров]], и Бранко Огњановски | writer = | director = | creat_director = | developer = | presenter = | starring = | voices = | narrated = | theme_composer = | opentheme = | endtheme = | composer = Васко Тодоров<br>[[Љупчо Бубо Каров]]<br>[[Трио Гранде]] | country = {{MKD}} | language = [[македонски]] | num_seasons = 19 | num_episodes = | list_episodes = | exec_producer = | co_exec = | producer = | sup_producer = | asst_producer = | cons_producer = | co-producer = | editor = | story_editor = | location = | cinematography = | camera_setup = 1994— | runtime = 4 — 10 мин. (еден скеч) | channel = [[А1 телевизија|А1]] (1994 — 2001)<br>[[Сител]] (2002 — 2006)<br>[[Канал 5]] (2006 — 2007)<br>[[МТВ 1]] (2007 — 2008)<br>[[К-15 Телевизија|К-15 ТВ]] (2008)<br>[[Телевизија Алфа|Алфа ТВ]] (2009 — 2013)<br>[[Канал 5]] (2025 — 2026) | picture_format = 4:3 (1994 — 2008)<br>16:9 (2008 — 2013) | audio_format = | first_run = | first_aired = 23 ноември 1994 | last_aired = 30 март 2013<br>12 април 2025 - | preceded_by = | followed_by = | related = | website = https://www.youtube.com/user/panikamile }} '''''К-15''''' — култна македонска [[хумор|хумористична]] телевизиска емисија што започнала да се прикажува во средината на 1990-тите години и претежно во формат на епизоди составени од кратки хумористично-сатирични [[скеч|скечеви]] на [[македонски јазик]]. ''К-15'' како израз се користи и за други проекти, не само во контекст на хумористичните ТВ-серии, туку и кој било друг настап на познатата група, како на пример песните на [[Дуо трио|''Дуо трио'']], рекламите што тие ги снимале или гостувањето во други емисии и филмови како ''[[Бал-кан-кан]]''.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.crnobelo.com/zabava/evergrini/73714-nepovtorlivi-nezamenlivi-i-nikogash-zaboraveni-26-godini-od-pojavata-na-legendarnite-k-15|title=Неповторливи, незаменливи и никогаш заборавени — 26 години од појавата на легендарните К-15|last=|first=|work=CRNOBELO.com|language=mk-mk|archive-url=https://web.archive.org/web/20240221104325/https://www.crnobelo.com/zabava/evergrini/73714-nepovtorlivi-nezamenlivi-i-nikogash-zaboraveni-26-godini-od-pojavata-na-legendarnite-k-15|archive-date=2024-02-21|accessdate=2024-02-20}}</ref> ''К-15'' е основано и изворно го сочинуваат [[Васко Тодоров]], [[Љупчо Бубо Каров|Љупчо „Бубо“ Каров]] и [[Бранко Огњановски]], но често се појавуваат и други глумци. Тројцата основачи се исто така и дел од [[сценарист]]ите и [[режисер]]ите. На 26 декември 2023 г., претседателот на Македонија [[Стево Пендаровски]] им доделил Ордени за заслуги.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://360stepeni.mk/foto-pendarovski-im-dodeli-priznanija-za-zaslugi-na-trioto-od-k-15-trojtsa-akteri-i-na-albanskiot-teatar/|title=(ФОТО) Пендаровски им додели признанија за заслуги на триото од „К-15“, тројца глумци и на Албанскиот театар|last=|date=2023-12-26|work=360 степени|language=mk-MK|accessdate=2024-02-21}}</ref> На [[20 ноември]] 2024 г., најавено било дека ''К-15'' ќе се врати со емисија во живо во арена Борис Трајковски на 16 мај. По брзото распродавање закажани биле уште две емисии на 17 и 18 мај. По најавата на концерот, во склопот на обележување 30 години од почетокот, освен емисијата, прикажани биле неколку [[Поткаст|поткасти]] на [[YouTube]], најава за документарен филм и реприза на старите епизоди на телевизија. == Содржина== [[Податотека:K-15 reklama.jpg|мини|Тошо Малерот, Цацко и [[Миле Паника]] (од лево)]] Во текот на своето прикажување, ''К-15'' се занимавало со широк опсег на теми, вклучувајќи [[политика]], поп-култура, [[спорт]] и секојдневен живот. Хуморот на серијата често се потпира на апсурдни ситуации, игра на зборови и [[Парохија|пародија]] за да се истакнат општествените проблеми во [[Македонија]] и да се оцрнат личностите во очите на јавноста. Останала сакана емисија кај македонските гледачи, гледана до ден-денес. ==Историја== Тројцата ликови решиле да создадат единствена работна можност за себе — неделна хумористична емисија што не само што ќе им обезбеди месечна плата, туку и ќе ги забавува сите оние што живеат, знаат, или имале искуство со општествената и културната ситуација во [[Македонија]].<ref>{{YouTube|ВАСКО|ВАСКО КАЈ ЛАЗАРОВ (ПОТКАСТ)|link=https://www.youtube.com/watch?v=qIXqaQ1Hu8I&t=2710s}}</ref> Првата епизода била прикажана на 23 ноември 1994 г. на [[А1 телевизија|А1]]-телевизија. Емисијата ''К-15'' оттогаш обезбедува силна [[општество|општествена]], [[политика|политичка]] и [[економија|економска]] критика особено на нелогичностите во македонското општество, етничката трпеливост, стереотипите, [[табу]]-темите и животната средина. Емисијата ''К-15'' била прикажувана на повеќе телевизиски канали, имено на [[МРТ 1|МТВ 1]], [[Сител]], [[А1 телевизија|А1]], [[Телевизија Алфа|Алфа ТВ]], [[К-15 Телевизија|К-15 ТВ]], [[Канал 5]].<ref name=":0" /> Во [[2008]] година, уредниците на ''К-15'' се одлучиле да основаат свој независен телевизиски канал познат како телевизија „К-15“. Каналот претежно прикажувал македонска [[музика]] со повремено прикажување на скечеви и реклами од ''К-15''. Каналот бил достапен и преку сателитската телевизиска мрежа. По низа финансиски проблеми на самото производство, последниот циклус завршува на 30 март 2013 г.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://faktor.mk/k-15-produkcija-i-oficijalno-zamina-vo-istorijata|title=„К -15 Продукција“ и официјално замина во историјата|work=Фактор Портал|accessdate=2024-02-21}}</ref> Воедно тоа е и датумот на последната прикажана епизода.Одлуката за престанокот на емисијата следува неколку месеци подоцна соопштена од [[Љупчо Бубо Каров]], на големо разочарување на сите гледачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://time.mk/c/a15afc0bdb/k15-zaminuvaat-vo-istorijata.html|title=Згасна „К-15“, хуморот исчезна од Македонија|work=time.mk|archive-url=https://web.archive.org/web/20240221104652/https://time.mk/c/a15afc0bdb/k15-zaminuvaat-vo-istorijata.html|archive-date=2024-02-21|accessdate=2024-02-21}}</ref> {| class="wikitable" |+ !Сезони (циклуси) по број и име !Бр. на епизоди !Почеток !Крај !Канал на прикажување |- |01 |13 |23 ноември 1994 |17 јуни 1995 |[[А1-телевизија]] |- |02 |8 |25 ноември 1995 |24 февруари 1996 |[[А1-телевизија]] |- |03 (''Оплеменувачи на иверици'') |15 |23 ноември 1996 |7 јуни 1997 |[[А1-телевизија]] |- |04 (''Далтонисти'') |15 |22 ноември 1997 |6 јуни 1998 |[[А1-телевизија]] |- |Новогодишна епизода (надвор од сезона) |1 |31 декември 1998 | |[[А1-телевизија]] |- |05 (''К-15 за сите'') |8 |18 март 2000 |24 јуни 2000 |[[А1-телевизија]] |- |Новогодишна епизода (надвор од сезона) |1 |31 декември 2000 | |[[А1-телевизија]] |- |06 (12:05) |7 |21 април 2001 |7 јули 2001 |[[А1-телевизија]] |- |Новогодишна епизода (надвор од сезона) |1 |31 декември 2001 | |[[А1-телевизија]] |- |Предизборна епизода (надвор од сезона) |1 |7 септември 2002 | |[[Сител-телевизија]] |- |07 (''К-15'' ''шооУ''!!) |6 |21 декември 2002 |1 март 2003 |[[Сител-телевизија]] |- |08 (''К-15'' ''ТХЕ БЕСТ ОФ'') |9 |17 мај 2003 |12 јули 2003 |[[Сител-телевизија]] |- |09 (''К-15 ШОУ!'') |8 |6 декември 2003 |17 април 2004 |[[Сител-телевизија]] |- |10 (10 години ''К-15'') |14 |20 ноември 2004 |25 јуни 2005 |[[Сител-телевизија]] |- |11 (''Фарбање'') |8 |4 декември 2005 |11 март 2006 |[[Сител-телевизија]] |- |12 (''Фарбање'' — Втора рака) |6 |22 април 2006 |1 јули 2006 |[[Канал 5]] |- |13 (Шмирглање) |16 |18 ноември 2006 |3 март 2007 |[[Канал 5]] |- |14 (На прва) |12 |21 април 2007 |7 јули 2007 |[[МТВ 1]] |- |15 (Втора на прва) |16 |17 ноември 2007 |1 март 2008 |[[МТВ 1]] |- |16 (''К-15 на'' К-15 ТВ) |8 |17 мај 2008 |5 јули 2008 |[[К-15 ТВ]] |- |17 (''Рекапитулација'') |20 |12 декември 2009 |12 јуни 2010 |[[Телевизија Алфа|Алфа ТВ]] и [[К-15 ТВ]] |- |18 (''Лубриканти'') |12 |10 декември 2011 |25 февруари 2012 |[[Телевизија Алфа|Алфа ТВ]] |- |19 (''Лубриканти 2'') |16 |16 декември 2012 |30 март 2013 |[[Телевизија Алфа|Алфа ТВ]] |- |20 (''К-15+15'') |5 |12 април 2025 |10 мај 2025 |[[Канал 5]] |} ==Ликови== [[Податотека:Љупчо Бубо Каров.jpg|мини|[[Љупчо Бубо Каров]]]] === Главни ликови === *'''[[Миле Паника]]''' (Бранко Огњановски) — еден од трите најкарактеристични и најпопуларни ликови, особено популарен на почетоците на ''К-15''. Миле Паника има карактеристичен изговор (или говорна мана) и често употребува [[Српскохрватски јазик|српскохрватски]] ([[Југославија|југословенски]]) изрази за дополнителен хумористичен ефект на неговите реплики. *'''[[Тошо Малерот]]''' (Васко Тодоров) — еден од трите најкарактеристични и најпопуларни ликови, особено популарен на почетоците на ''К-15''. На Тошо најчесто му се случуваат незгоди и неправди, па оттаму и неговиот прекар „Малерот“. Тошо често користи скопски [[сленг|жаргон]] и е познат по фразата „батка“, која ја користи кога се обраќа некому, но и по навика.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mk.tv21.tv/vasko-todorov-za-kultniot-k15-lik-tosho-malerot/|title=Васко Тодоров за култниот К15 лик – Тошо Малерот|date=2020-10-14|work=mk.tv21.tv|language=mk-MK|accessdate=2024-02-21}}</ref> *'''[[Цацко Конопишки]]''' ([[Љупчо Бубо Каров|Бубо Каров]]) — еден од трите најкарактеристични и најпопуларни ликови, особено популарен на почетоците на ''К-15''. Цацко потекнува од [[Конопиште]], Кавадаречко (како и Бубо Каров, кој е од Кавадарци) и често зборува со особен кавадаречки [[дијалект]] за дополнително хумористично дејство на неговите реплики. *'''Ристо''' (Васко Тодоров) — еден од двајцата ликови што претставуваат стереотипичен македонски [[земјоделство|земјоделец]]. Ристо е од [[Струмица|струмичко]]-[[радовиш]]киот крај и зборува на дијалект. Исто така често (и смешно) во својот говор ја користи фразата „разбираш“ како дел од жаргонот или дијалектот. *'''Блажо''' (Бранко Огњановски) — еден од двајцата ликови што претставуваат стереотипичен македонски земјоделец. Блажо е исто така од струмичко-радовишкиот крај и зборува со соодветен дијалект. Најчесто Блажо се појавува во [[тандем]] со Ристо. *'''Полицаецот''' (Васко Тодоров) — лик што го одликува стереотипот за [[полицаец|полицајците]] во Македонија. Најчесто неименуван, тој има одлики на смотан и не многу учен човек. *'''Албанецот''' (Бранко Огњановски) — стереотипичен лик што најчесто се појавува во скечеви каде што се прави сатирична критика на меѓуетничките односи меѓу [[Албанци]]те и другите националности во Македонија (претежно [[Македонци]]те). Овој лик некогаш е именуван иронично како ''Зоран'' (што е нетипично албанско име, особено изговорено со неговиот акцент) и е познат по тоа што е снаодлив и успева да излезе како добар и умен, иако не секогаш е. Ликот е познат по тоа што има изговор како стереотипичниот Албанец од Македонија. *'''Гркот''' (Бранко Огњановски) — лик што најчесто се појавува со перика од долка виткана (налик на афрофризура) коса и ги изговара македонските зборови со особен акцент како [[грци|Грк]]. Овој лик некогаш е именуван како ''Јорго'' и има улога на надреден и е на повисоко општествено ниво од Македонците и често има навредлив и понижувачки однос кон нив. *'''Охриѓанецот''' (Бранко Огњановски) — лик што претставува стереотипичен [[охриѓани|охриѓанец]] и познат е по охридскиот дијалект и нетрпеливоста со [[скопјани]]те, особено во [[туризам|туристички]] контекст. Овој лик некогаш, но ретко е именуван како ''Климе'' (или Наум, Наумче) *'''Џони Џанак''' (Бранко Огњановски) — стереотипичен македонски наркоман, често е прикажан издрогиран или во криза, говори споро со наркомански жаргон и ја користи фразата „џони“. ===Други ликови=== *'''Бапчо''' (Емануел Тасев) — лик што настапувал заедно со групата во периодот 1994 — 1997 г. Посебно се истакнува во третиот циклус ,,Оплеменувачи на иверици<nowiki>''</nowiki> во таканаречените долгометражни епизоди. Бапчо бил особено популарен, а во една прилика, Бранко Огњановски изјавил дека тој е извонреден лик. По завршувањето на третиот серијал се повлекува целосно од ''К-15'', од непозната причина за јавноста. == Општествено влијание== ''К-15'', македонска хумористична телевизиска емисија позната по својот сатиричен хумор и остри општествени коментари, оставила забележителна трага во македонското општество од своето основање. Емисијата, која првпат се прикажала во 1994 г., станала составен дел од македонската популарна култура, влијаејќи на јавниот говор, политичкото сознание и културната самоличност. === Културно влијание === ''К-15'' навлегло во македонската културна свест, придонесувајќи изрази (на пример „батка“, „не јади бурек“ итн.), ликови и скици што влегле во националната лексика. Нивните комични прикази на секојдневниот живот и општествените норми одекнале кај публиката низ поколенија, обликувајќи ја комичната чувствителност на Македонците и поттикнувајќи заедничко културно доживување. === Будење во општеството === ''К-15'' служело како платформа за решавање на итни општествени прашања како што се корупцијата, невработеноста и културните стереотипи. Со користење на хуморот за расветлување на овие теми, емисијата поттикнала разговори и расправи во македонското општество, придонесувајќи за поголема општествена свест и разбирање. === Единство и сплотеност === К-15 служело како обединувачка сила во македонското општество, зближувајќи ги луѓето преку смеа и споделени културни упатувања. Без оглед на политичките или општествените разлики, гледачите на ''К-15'' можат да најдат заеднички јазик во нивното ценење за хуморот на емисијата, придонесувајќи чувство на единство и сплотеност. == Поврзано == * [[Дуо трио|''Дуо трио'']] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{imdb title|0478531|K-15}} * [http://www.k-15.com.mk/ Официјално мрежно место] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080227093608/http://www.k-15.com.mk/ |date=2008-02-27 }} * [http://mesto.com.mk/search_result.php?query=k-15 Видеозаписи] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120305113557/http://mesto.com.mk/search_result.php?query=k-15 |date=2012-03-05 }} [[Категорија:Македонски телевизиски серии]] {{К-15 навигација}} elx4t2xq1xpyzt2uq6t3s2mv4r8x3zg 5567657 5567656 2026-05-31T10:05:37Z Andrew012p 85224 /* Надворешни врски */ 5567657 wikitext text/x-wiki {{Infobox Television | show_name = К-15 | image = [[File:tv_k15_logo.gif|250px]] | caption = | aka = | genre = [[комедија]] | creator = Васко Тодоров, [[Љупчо Бубо Каров]], и Бранко Огњановски | writer = | director = | creat_director = | developer = | presenter = | starring = | voices = | narrated = | theme_composer = | opentheme = | endtheme = | composer = Васко Тодоров<br>[[Љупчо Бубо Каров]]<br>[[Трио Гранде]] | country = {{MKD}} | language = [[македонски]] | num_seasons = 19 | num_episodes = | list_episodes = | exec_producer = | co_exec = | producer = | sup_producer = | asst_producer = | cons_producer = | co-producer = | editor = | story_editor = | location = | cinematography = | camera_setup = 1994— | runtime = 4 — 10 мин. (еден скеч) | channel = [[А1 телевизија|А1]] (1994 — 2001)<br>[[Сител]] (2002 — 2006)<br>[[Канал 5]] (2006 — 2007)<br>[[МТВ 1]] (2007 — 2008)<br>[[К-15 Телевизија|К-15 ТВ]] (2008)<br>[[Телевизија Алфа|Алфа ТВ]] (2009 — 2013)<br>[[Канал 5]] (2025 — 2026) | picture_format = 4:3 (1994 — 2008)<br>16:9 (2008 — 2013) | audio_format = | first_run = | first_aired = 23 ноември 1994 | last_aired = 30 март 2013<br>12 април 2025 - | preceded_by = | followed_by = | related = | website = https://www.youtube.com/user/panikamile }} '''''К-15''''' — култна македонска [[хумор|хумористична]] телевизиска емисија што започнала да се прикажува во средината на 1990-тите години и претежно во формат на епизоди составени од кратки хумористично-сатирични [[скеч|скечеви]] на [[македонски јазик]]. ''К-15'' како израз се користи и за други проекти, не само во контекст на хумористичните ТВ-серии, туку и кој било друг настап на познатата група, како на пример песните на [[Дуо трио|''Дуо трио'']], рекламите што тие ги снимале или гостувањето во други емисии и филмови како ''[[Бал-кан-кан]]''.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.crnobelo.com/zabava/evergrini/73714-nepovtorlivi-nezamenlivi-i-nikogash-zaboraveni-26-godini-od-pojavata-na-legendarnite-k-15|title=Неповторливи, незаменливи и никогаш заборавени — 26 години од појавата на легендарните К-15|last=|first=|work=CRNOBELO.com|language=mk-mk|archive-url=https://web.archive.org/web/20240221104325/https://www.crnobelo.com/zabava/evergrini/73714-nepovtorlivi-nezamenlivi-i-nikogash-zaboraveni-26-godini-od-pojavata-na-legendarnite-k-15|archive-date=2024-02-21|accessdate=2024-02-20}}</ref> ''К-15'' е основано и изворно го сочинуваат [[Васко Тодоров]], [[Љупчо Бубо Каров|Љупчо „Бубо“ Каров]] и [[Бранко Огњановски]], но често се појавуваат и други глумци. Тројцата основачи се исто така и дел од [[сценарист]]ите и [[режисер]]ите. На 26 декември 2023 г., претседателот на Македонија [[Стево Пендаровски]] им доделил Ордени за заслуги.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://360stepeni.mk/foto-pendarovski-im-dodeli-priznanija-za-zaslugi-na-trioto-od-k-15-trojtsa-akteri-i-na-albanskiot-teatar/|title=(ФОТО) Пендаровски им додели признанија за заслуги на триото од „К-15“, тројца глумци и на Албанскиот театар|last=|date=2023-12-26|work=360 степени|language=mk-MK|accessdate=2024-02-21}}</ref> На [[20 ноември]] 2024 г., најавено било дека ''К-15'' ќе се врати со емисија во живо во арена Борис Трајковски на 16 мај. По брзото распродавање закажани биле уште две емисии на 17 и 18 мај. По најавата на концерот, во склопот на обележување 30 години од почетокот, освен емисијата, прикажани биле неколку [[Поткаст|поткасти]] на [[YouTube]], најава за документарен филм и реприза на старите епизоди на телевизија. == Содржина== [[Податотека:K-15 reklama.jpg|мини|Тошо Малерот, Цацко и [[Миле Паника]] (од лево)]] Во текот на своето прикажување, ''К-15'' се занимавало со широк опсег на теми, вклучувајќи [[политика]], поп-култура, [[спорт]] и секојдневен живот. Хуморот на серијата често се потпира на апсурдни ситуации, игра на зборови и [[Парохија|пародија]] за да се истакнат општествените проблеми во [[Македонија]] и да се оцрнат личностите во очите на јавноста. Останала сакана емисија кај македонските гледачи, гледана до ден-денес. ==Историја== Тројцата ликови решиле да создадат единствена работна можност за себе — неделна хумористична емисија што не само што ќе им обезбеди месечна плата, туку и ќе ги забавува сите оние што живеат, знаат, или имале искуство со општествената и културната ситуација во [[Македонија]].<ref>{{YouTube|ВАСКО|ВАСКО КАЈ ЛАЗАРОВ (ПОТКАСТ)|link=https://www.youtube.com/watch?v=qIXqaQ1Hu8I&t=2710s}}</ref> Првата епизода била прикажана на 23 ноември 1994 г. на [[А1 телевизија|А1]]-телевизија. Емисијата ''К-15'' оттогаш обезбедува силна [[општество|општествена]], [[политика|политичка]] и [[економија|економска]] критика особено на нелогичностите во македонското општество, етничката трпеливост, стереотипите, [[табу]]-темите и животната средина. Емисијата ''К-15'' била прикажувана на повеќе телевизиски канали, имено на [[МРТ 1|МТВ 1]], [[Сител]], [[А1 телевизија|А1]], [[Телевизија Алфа|Алфа ТВ]], [[К-15 Телевизија|К-15 ТВ]], [[Канал 5]].<ref name=":0" /> Во [[2008]] година, уредниците на ''К-15'' се одлучиле да основаат свој независен телевизиски канал познат како телевизија „К-15“. Каналот претежно прикажувал македонска [[музика]] со повремено прикажување на скечеви и реклами од ''К-15''. Каналот бил достапен и преку сателитската телевизиска мрежа. По низа финансиски проблеми на самото производство, последниот циклус завршува на 30 март 2013 г.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://faktor.mk/k-15-produkcija-i-oficijalno-zamina-vo-istorijata|title=„К -15 Продукција“ и официјално замина во историјата|work=Фактор Портал|accessdate=2024-02-21}}</ref> Воедно тоа е и датумот на последната прикажана епизода.Одлуката за престанокот на емисијата следува неколку месеци подоцна соопштена од [[Љупчо Бубо Каров]], на големо разочарување на сите гледачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://time.mk/c/a15afc0bdb/k15-zaminuvaat-vo-istorijata.html|title=Згасна „К-15“, хуморот исчезна од Македонија|work=time.mk|archive-url=https://web.archive.org/web/20240221104652/https://time.mk/c/a15afc0bdb/k15-zaminuvaat-vo-istorijata.html|archive-date=2024-02-21|accessdate=2024-02-21}}</ref> {| class="wikitable" |+ !Сезони (циклуси) по број и име !Бр. на епизоди !Почеток !Крај !Канал на прикажување |- |01 |13 |23 ноември 1994 |17 јуни 1995 |[[А1-телевизија]] |- |02 |8 |25 ноември 1995 |24 февруари 1996 |[[А1-телевизија]] |- |03 (''Оплеменувачи на иверици'') |15 |23 ноември 1996 |7 јуни 1997 |[[А1-телевизија]] |- |04 (''Далтонисти'') |15 |22 ноември 1997 |6 јуни 1998 |[[А1-телевизија]] |- |Новогодишна епизода (надвор од сезона) |1 |31 декември 1998 | |[[А1-телевизија]] |- |05 (''К-15 за сите'') |8 |18 март 2000 |24 јуни 2000 |[[А1-телевизија]] |- |Новогодишна епизода (надвор од сезона) |1 |31 декември 2000 | |[[А1-телевизија]] |- |06 (12:05) |7 |21 април 2001 |7 јули 2001 |[[А1-телевизија]] |- |Новогодишна епизода (надвор од сезона) |1 |31 декември 2001 | |[[А1-телевизија]] |- |Предизборна епизода (надвор од сезона) |1 |7 септември 2002 | |[[Сител-телевизија]] |- |07 (''К-15'' ''шооУ''!!) |6 |21 декември 2002 |1 март 2003 |[[Сител-телевизија]] |- |08 (''К-15'' ''ТХЕ БЕСТ ОФ'') |9 |17 мај 2003 |12 јули 2003 |[[Сител-телевизија]] |- |09 (''К-15 ШОУ!'') |8 |6 декември 2003 |17 април 2004 |[[Сител-телевизија]] |- |10 (10 години ''К-15'') |14 |20 ноември 2004 |25 јуни 2005 |[[Сител-телевизија]] |- |11 (''Фарбање'') |8 |4 декември 2005 |11 март 2006 |[[Сител-телевизија]] |- |12 (''Фарбање'' — Втора рака) |6 |22 април 2006 |1 јули 2006 |[[Канал 5]] |- |13 (Шмирглање) |16 |18 ноември 2006 |3 март 2007 |[[Канал 5]] |- |14 (На прва) |12 |21 април 2007 |7 јули 2007 |[[МТВ 1]] |- |15 (Втора на прва) |16 |17 ноември 2007 |1 март 2008 |[[МТВ 1]] |- |16 (''К-15 на'' К-15 ТВ) |8 |17 мај 2008 |5 јули 2008 |[[К-15 ТВ]] |- |17 (''Рекапитулација'') |20 |12 декември 2009 |12 јуни 2010 |[[Телевизија Алфа|Алфа ТВ]] и [[К-15 ТВ]] |- |18 (''Лубриканти'') |12 |10 декември 2011 |25 февруари 2012 |[[Телевизија Алфа|Алфа ТВ]] |- |19 (''Лубриканти 2'') |16 |16 декември 2012 |30 март 2013 |[[Телевизија Алфа|Алфа ТВ]] |- |20 (''К-15+15'') |5 |12 април 2025 |10 мај 2025 |[[Канал 5]] |} ==Ликови== [[Податотека:Љупчо Бубо Каров.jpg|мини|[[Љупчо Бубо Каров]]]] === Главни ликови === *'''[[Миле Паника]]''' (Бранко Огњановски) — еден од трите најкарактеристични и најпопуларни ликови, особено популарен на почетоците на ''К-15''. Миле Паника има карактеристичен изговор (или говорна мана) и често употребува [[Српскохрватски јазик|српскохрватски]] ([[Југославија|југословенски]]) изрази за дополнителен хумористичен ефект на неговите реплики. *'''[[Тошо Малерот]]''' (Васко Тодоров) — еден од трите најкарактеристични и најпопуларни ликови, особено популарен на почетоците на ''К-15''. На Тошо најчесто му се случуваат незгоди и неправди, па оттаму и неговиот прекар „Малерот“. Тошо често користи скопски [[сленг|жаргон]] и е познат по фразата „батка“, која ја користи кога се обраќа некому, но и по навика.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mk.tv21.tv/vasko-todorov-za-kultniot-k15-lik-tosho-malerot/|title=Васко Тодоров за култниот К15 лик – Тошо Малерот|date=2020-10-14|work=mk.tv21.tv|language=mk-MK|accessdate=2024-02-21}}</ref> *'''[[Цацко Конопишки]]''' ([[Љупчо Бубо Каров|Бубо Каров]]) — еден од трите најкарактеристични и најпопуларни ликови, особено популарен на почетоците на ''К-15''. Цацко потекнува од [[Конопиште]], Кавадаречко (како и Бубо Каров, кој е од Кавадарци) и често зборува со особен кавадаречки [[дијалект]] за дополнително хумористично дејство на неговите реплики. *'''Ристо''' (Васко Тодоров) — еден од двајцата ликови што претставуваат стереотипичен македонски [[земјоделство|земјоделец]]. Ристо е од [[Струмица|струмичко]]-[[радовиш]]киот крај и зборува на дијалект. Исто така често (и смешно) во својот говор ја користи фразата „разбираш“ како дел од жаргонот или дијалектот. *'''Блажо''' (Бранко Огњановски) — еден од двајцата ликови што претставуваат стереотипичен македонски земјоделец. Блажо е исто така од струмичко-радовишкиот крај и зборува со соодветен дијалект. Најчесто Блажо се појавува во [[тандем]] со Ристо. *'''Полицаецот''' (Васко Тодоров) — лик што го одликува стереотипот за [[полицаец|полицајците]] во Македонија. Најчесто неименуван, тој има одлики на смотан и не многу учен човек. *'''Албанецот''' (Бранко Огњановски) — стереотипичен лик што најчесто се појавува во скечеви каде што се прави сатирична критика на меѓуетничките односи меѓу [[Албанци]]те и другите националности во Македонија (претежно [[Македонци]]те). Овој лик некогаш е именуван иронично како ''Зоран'' (што е нетипично албанско име, особено изговорено со неговиот акцент) и е познат по тоа што е снаодлив и успева да излезе како добар и умен, иако не секогаш е. Ликот е познат по тоа што има изговор како стереотипичниот Албанец од Македонија. *'''Гркот''' (Бранко Огњановски) — лик што најчесто се појавува со перика од долка виткана (налик на афрофризура) коса и ги изговара македонските зборови со особен акцент како [[грци|Грк]]. Овој лик некогаш е именуван како ''Јорго'' и има улога на надреден и е на повисоко општествено ниво од Македонците и често има навредлив и понижувачки однос кон нив. *'''Охриѓанецот''' (Бранко Огњановски) — лик што претставува стереотипичен [[охриѓани|охриѓанец]] и познат е по охридскиот дијалект и нетрпеливоста со [[скопјани]]те, особено во [[туризам|туристички]] контекст. Овој лик некогаш, но ретко е именуван како ''Климе'' (или Наум, Наумче) *'''Џони Џанак''' (Бранко Огњановски) — стереотипичен македонски наркоман, често е прикажан издрогиран или во криза, говори споро со наркомански жаргон и ја користи фразата „џони“. ===Други ликови=== *'''Бапчо''' (Емануел Тасев) — лик што настапувал заедно со групата во периодот 1994 — 1997 г. Посебно се истакнува во третиот циклус ,,Оплеменувачи на иверици<nowiki>''</nowiki> во таканаречените долгометражни епизоди. Бапчо бил особено популарен, а во една прилика, Бранко Огњановски изјавил дека тој е извонреден лик. По завршувањето на третиот серијал се повлекува целосно од ''К-15'', од непозната причина за јавноста. == Општествено влијание== ''К-15'', македонска хумористична телевизиска емисија позната по својот сатиричен хумор и остри општествени коментари, оставила забележителна трага во македонското општество од своето основање. Емисијата, која првпат се прикажала во 1994 г., станала составен дел од македонската популарна култура, влијаејќи на јавниот говор, политичкото сознание и културната самоличност. === Културно влијание === ''К-15'' навлегло во македонската културна свест, придонесувајќи изрази (на пример „батка“, „не јади бурек“ итн.), ликови и скици што влегле во националната лексика. Нивните комични прикази на секојдневниот живот и општествените норми одекнале кај публиката низ поколенија, обликувајќи ја комичната чувствителност на Македонците и поттикнувајќи заедничко културно доживување. === Будење во општеството === ''К-15'' служело како платформа за решавање на итни општествени прашања како што се корупцијата, невработеноста и културните стереотипи. Со користење на хуморот за расветлување на овие теми, емисијата поттикнала разговори и расправи во македонското општество, придонесувајќи за поголема општествена свест и разбирање. === Единство и сплотеност === К-15 служело како обединувачка сила во македонското општество, зближувајќи ги луѓето преку смеа и споделени културни упатувања. Без оглед на политичките или општествените разлики, гледачите на ''К-15'' можат да најдат заеднички јазик во нивното ценење за хуморот на емисијата, придонесувајќи чувство на единство и сплотеност. == Поврзано == * [[Дуо трио|''Дуо трио'']] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Imdb име|0478531|K-15}} * [http://www.k-15.com.mk/ Официјално мрежно место] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080227093608/http://www.k-15.com.mk/ |date=2008-02-27 }} * [http://mesto.com.mk/search_result.php?query=k-15 Видеозаписи] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120305113557/http://mesto.com.mk/search_result.php?query=k-15 |date=2012-03-05 }} [[Категорија:Македонски телевизиски серии]] {{К-15 навигација}} qcu8otux7508nym6k8xmot7au35ttri 5567663 5567657 2026-05-31T10:09:07Z Andrew012p 85224 /* Надворешни врски */ 5567663 wikitext text/x-wiki {{Infobox Television | show_name = К-15 | image = [[File:tv_k15_logo.gif|250px]] | caption = | aka = | genre = [[комедија]] | creator = Васко Тодоров, [[Љупчо Бубо Каров]], и Бранко Огњановски | writer = | director = | creat_director = | developer = | presenter = | starring = | voices = | narrated = | theme_composer = | opentheme = | endtheme = | composer = Васко Тодоров<br>[[Љупчо Бубо Каров]]<br>[[Трио Гранде]] | country = {{MKD}} | language = [[македонски]] | num_seasons = 19 | num_episodes = | list_episodes = | exec_producer = | co_exec = | producer = | sup_producer = | asst_producer = | cons_producer = | co-producer = | editor = | story_editor = | location = | cinematography = | camera_setup = 1994— | runtime = 4 — 10 мин. (еден скеч) | channel = [[А1 телевизија|А1]] (1994 — 2001)<br>[[Сител]] (2002 — 2006)<br>[[Канал 5]] (2006 — 2007)<br>[[МТВ 1]] (2007 — 2008)<br>[[К-15 Телевизија|К-15 ТВ]] (2008)<br>[[Телевизија Алфа|Алфа ТВ]] (2009 — 2013)<br>[[Канал 5]] (2025 — 2026) | picture_format = 4:3 (1994 — 2008)<br>16:9 (2008 — 2013) | audio_format = | first_run = | first_aired = 23 ноември 1994 | last_aired = 30 март 2013<br>12 април 2025 - | preceded_by = | followed_by = | related = | website = https://www.youtube.com/user/panikamile }} '''''К-15''''' — култна македонска [[хумор|хумористична]] телевизиска емисија што започнала да се прикажува во средината на 1990-тите години и претежно во формат на епизоди составени од кратки хумористично-сатирични [[скеч|скечеви]] на [[македонски јазик]]. ''К-15'' како израз се користи и за други проекти, не само во контекст на хумористичните ТВ-серии, туку и кој било друг настап на познатата група, како на пример песните на [[Дуо трио|''Дуо трио'']], рекламите што тие ги снимале или гостувањето во други емисии и филмови како ''[[Бал-кан-кан]]''.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.crnobelo.com/zabava/evergrini/73714-nepovtorlivi-nezamenlivi-i-nikogash-zaboraveni-26-godini-od-pojavata-na-legendarnite-k-15|title=Неповторливи, незаменливи и никогаш заборавени — 26 години од појавата на легендарните К-15|last=|first=|work=CRNOBELO.com|language=mk-mk|archive-url=https://web.archive.org/web/20240221104325/https://www.crnobelo.com/zabava/evergrini/73714-nepovtorlivi-nezamenlivi-i-nikogash-zaboraveni-26-godini-od-pojavata-na-legendarnite-k-15|archive-date=2024-02-21|accessdate=2024-02-20}}</ref> ''К-15'' е основано и изворно го сочинуваат [[Васко Тодоров]], [[Љупчо Бубо Каров|Љупчо „Бубо“ Каров]] и [[Бранко Огњановски]], но често се појавуваат и други глумци. Тројцата основачи се исто така и дел од [[сценарист]]ите и [[режисер]]ите. На 26 декември 2023 г., претседателот на Македонија [[Стево Пендаровски]] им доделил Ордени за заслуги.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://360stepeni.mk/foto-pendarovski-im-dodeli-priznanija-za-zaslugi-na-trioto-od-k-15-trojtsa-akteri-i-na-albanskiot-teatar/|title=(ФОТО) Пендаровски им додели признанија за заслуги на триото од „К-15“, тројца глумци и на Албанскиот театар|last=|date=2023-12-26|work=360 степени|language=mk-MK|accessdate=2024-02-21}}</ref> На [[20 ноември]] 2024 г., најавено било дека ''К-15'' ќе се врати со емисија во живо во арена Борис Трајковски на 16 мај. По брзото распродавање закажани биле уште две емисии на 17 и 18 мај. По најавата на концерот, во склопот на обележување 30 години од почетокот, освен емисијата, прикажани биле неколку [[Поткаст|поткасти]] на [[YouTube]], најава за документарен филм и реприза на старите епизоди на телевизија. == Содржина== [[Податотека:K-15 reklama.jpg|мини|Тошо Малерот, Цацко и [[Миле Паника]] (од лево)]] Во текот на своето прикажување, ''К-15'' се занимавало со широк опсег на теми, вклучувајќи [[политика]], поп-култура, [[спорт]] и секојдневен живот. Хуморот на серијата често се потпира на апсурдни ситуации, игра на зборови и [[Парохија|пародија]] за да се истакнат општествените проблеми во [[Македонија]] и да се оцрнат личностите во очите на јавноста. Останала сакана емисија кај македонските гледачи, гледана до ден-денес. ==Историја== Тројцата ликови решиле да создадат единствена работна можност за себе — неделна хумористична емисија што не само што ќе им обезбеди месечна плата, туку и ќе ги забавува сите оние што живеат, знаат, или имале искуство со општествената и културната ситуација во [[Македонија]].<ref>{{YouTube|ВАСКО|ВАСКО КАЈ ЛАЗАРОВ (ПОТКАСТ)|link=https://www.youtube.com/watch?v=qIXqaQ1Hu8I&t=2710s}}</ref> Првата епизода била прикажана на 23 ноември 1994 г. на [[А1 телевизија|А1]]-телевизија. Емисијата ''К-15'' оттогаш обезбедува силна [[општество|општествена]], [[политика|политичка]] и [[економија|економска]] критика особено на нелогичностите во македонското општество, етничката трпеливост, стереотипите, [[табу]]-темите и животната средина. Емисијата ''К-15'' била прикажувана на повеќе телевизиски канали, имено на [[МРТ 1|МТВ 1]], [[Сител]], [[А1 телевизија|А1]], [[Телевизија Алфа|Алфа ТВ]], [[К-15 Телевизија|К-15 ТВ]], [[Канал 5]].<ref name=":0" /> Во [[2008]] година, уредниците на ''К-15'' се одлучиле да основаат свој независен телевизиски канал познат како телевизија „К-15“. Каналот претежно прикажувал македонска [[музика]] со повремено прикажување на скечеви и реклами од ''К-15''. Каналот бил достапен и преку сателитската телевизиска мрежа. По низа финансиски проблеми на самото производство, последниот циклус завршува на 30 март 2013 г.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://faktor.mk/k-15-produkcija-i-oficijalno-zamina-vo-istorijata|title=„К -15 Продукција“ и официјално замина во историјата|work=Фактор Портал|accessdate=2024-02-21}}</ref> Воедно тоа е и датумот на последната прикажана епизода.Одлуката за престанокот на емисијата следува неколку месеци подоцна соопштена од [[Љупчо Бубо Каров]], на големо разочарување на сите гледачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://time.mk/c/a15afc0bdb/k15-zaminuvaat-vo-istorijata.html|title=Згасна „К-15“, хуморот исчезна од Македонија|work=time.mk|archive-url=https://web.archive.org/web/20240221104652/https://time.mk/c/a15afc0bdb/k15-zaminuvaat-vo-istorijata.html|archive-date=2024-02-21|accessdate=2024-02-21}}</ref> {| class="wikitable" |+ !Сезони (циклуси) по број и име !Бр. на епизоди !Почеток !Крај !Канал на прикажување |- |01 |13 |23 ноември 1994 |17 јуни 1995 |[[А1-телевизија]] |- |02 |8 |25 ноември 1995 |24 февруари 1996 |[[А1-телевизија]] |- |03 (''Оплеменувачи на иверици'') |15 |23 ноември 1996 |7 јуни 1997 |[[А1-телевизија]] |- |04 (''Далтонисти'') |15 |22 ноември 1997 |6 јуни 1998 |[[А1-телевизија]] |- |Новогодишна епизода (надвор од сезона) |1 |31 декември 1998 | |[[А1-телевизија]] |- |05 (''К-15 за сите'') |8 |18 март 2000 |24 јуни 2000 |[[А1-телевизија]] |- |Новогодишна епизода (надвор од сезона) |1 |31 декември 2000 | |[[А1-телевизија]] |- |06 (12:05) |7 |21 април 2001 |7 јули 2001 |[[А1-телевизија]] |- |Новогодишна епизода (надвор од сезона) |1 |31 декември 2001 | |[[А1-телевизија]] |- |Предизборна епизода (надвор од сезона) |1 |7 септември 2002 | |[[Сител-телевизија]] |- |07 (''К-15'' ''шооУ''!!) |6 |21 декември 2002 |1 март 2003 |[[Сител-телевизија]] |- |08 (''К-15'' ''ТХЕ БЕСТ ОФ'') |9 |17 мај 2003 |12 јули 2003 |[[Сител-телевизија]] |- |09 (''К-15 ШОУ!'') |8 |6 декември 2003 |17 април 2004 |[[Сител-телевизија]] |- |10 (10 години ''К-15'') |14 |20 ноември 2004 |25 јуни 2005 |[[Сител-телевизија]] |- |11 (''Фарбање'') |8 |4 декември 2005 |11 март 2006 |[[Сител-телевизија]] |- |12 (''Фарбање'' — Втора рака) |6 |22 април 2006 |1 јули 2006 |[[Канал 5]] |- |13 (Шмирглање) |16 |18 ноември 2006 |3 март 2007 |[[Канал 5]] |- |14 (На прва) |12 |21 април 2007 |7 јули 2007 |[[МТВ 1]] |- |15 (Втора на прва) |16 |17 ноември 2007 |1 март 2008 |[[МТВ 1]] |- |16 (''К-15 на'' К-15 ТВ) |8 |17 мај 2008 |5 јули 2008 |[[К-15 ТВ]] |- |17 (''Рекапитулација'') |20 |12 декември 2009 |12 јуни 2010 |[[Телевизија Алфа|Алфа ТВ]] и [[К-15 ТВ]] |- |18 (''Лубриканти'') |12 |10 декември 2011 |25 февруари 2012 |[[Телевизија Алфа|Алфа ТВ]] |- |19 (''Лубриканти 2'') |16 |16 декември 2012 |30 март 2013 |[[Телевизија Алфа|Алфа ТВ]] |- |20 (''К-15+15'') |5 |12 април 2025 |10 мај 2025 |[[Канал 5]] |} ==Ликови== [[Податотека:Љупчо Бубо Каров.jpg|мини|[[Љупчо Бубо Каров]]]] === Главни ликови === *'''[[Миле Паника]]''' (Бранко Огњановски) — еден од трите најкарактеристични и најпопуларни ликови, особено популарен на почетоците на ''К-15''. Миле Паника има карактеристичен изговор (или говорна мана) и често употребува [[Српскохрватски јазик|српскохрватски]] ([[Југославија|југословенски]]) изрази за дополнителен хумористичен ефект на неговите реплики. *'''[[Тошо Малерот]]''' (Васко Тодоров) — еден од трите најкарактеристични и најпопуларни ликови, особено популарен на почетоците на ''К-15''. На Тошо најчесто му се случуваат незгоди и неправди, па оттаму и неговиот прекар „Малерот“. Тошо често користи скопски [[сленг|жаргон]] и е познат по фразата „батка“, која ја користи кога се обраќа некому, но и по навика.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mk.tv21.tv/vasko-todorov-za-kultniot-k15-lik-tosho-malerot/|title=Васко Тодоров за култниот К15 лик – Тошо Малерот|date=2020-10-14|work=mk.tv21.tv|language=mk-MK|accessdate=2024-02-21}}</ref> *'''[[Цацко Конопишки]]''' ([[Љупчо Бубо Каров|Бубо Каров]]) — еден од трите најкарактеристични и најпопуларни ликови, особено популарен на почетоците на ''К-15''. Цацко потекнува од [[Конопиште]], Кавадаречко (како и Бубо Каров, кој е од Кавадарци) и често зборува со особен кавадаречки [[дијалект]] за дополнително хумористично дејство на неговите реплики. *'''Ристо''' (Васко Тодоров) — еден од двајцата ликови што претставуваат стереотипичен македонски [[земјоделство|земјоделец]]. Ристо е од [[Струмица|струмичко]]-[[радовиш]]киот крај и зборува на дијалект. Исто така често (и смешно) во својот говор ја користи фразата „разбираш“ како дел од жаргонот или дијалектот. *'''Блажо''' (Бранко Огњановски) — еден од двајцата ликови што претставуваат стереотипичен македонски земјоделец. Блажо е исто така од струмичко-радовишкиот крај и зборува со соодветен дијалект. Најчесто Блажо се појавува во [[тандем]] со Ристо. *'''Полицаецот''' (Васко Тодоров) — лик што го одликува стереотипот за [[полицаец|полицајците]] во Македонија. Најчесто неименуван, тој има одлики на смотан и не многу учен човек. *'''Албанецот''' (Бранко Огњановски) — стереотипичен лик што најчесто се појавува во скечеви каде што се прави сатирична критика на меѓуетничките односи меѓу [[Албанци]]те и другите националности во Македонија (претежно [[Македонци]]те). Овој лик некогаш е именуван иронично како ''Зоран'' (што е нетипично албанско име, особено изговорено со неговиот акцент) и е познат по тоа што е снаодлив и успева да излезе како добар и умен, иако не секогаш е. Ликот е познат по тоа што има изговор како стереотипичниот Албанец од Македонија. *'''Гркот''' (Бранко Огњановски) — лик што најчесто се појавува со перика од долка виткана (налик на афрофризура) коса и ги изговара македонските зборови со особен акцент како [[грци|Грк]]. Овој лик некогаш е именуван како ''Јорго'' и има улога на надреден и е на повисоко општествено ниво од Македонците и често има навредлив и понижувачки однос кон нив. *'''Охриѓанецот''' (Бранко Огњановски) — лик што претставува стереотипичен [[охриѓани|охриѓанец]] и познат е по охридскиот дијалект и нетрпеливоста со [[скопјани]]те, особено во [[туризам|туристички]] контекст. Овој лик некогаш, но ретко е именуван како ''Климе'' (или Наум, Наумче) *'''Џони Џанак''' (Бранко Огњановски) — стереотипичен македонски наркоман, често е прикажан издрогиран или во криза, говори споро со наркомански жаргон и ја користи фразата „џони“. ===Други ликови=== *'''Бапчо''' (Емануел Тасев) — лик што настапувал заедно со групата во периодот 1994 — 1997 г. Посебно се истакнува во третиот циклус ,,Оплеменувачи на иверици<nowiki>''</nowiki> во таканаречените долгометражни епизоди. Бапчо бил особено популарен, а во една прилика, Бранко Огњановски изјавил дека тој е извонреден лик. По завршувањето на третиот серијал се повлекува целосно од ''К-15'', од непозната причина за јавноста. == Општествено влијание== ''К-15'', македонска хумористична телевизиска емисија позната по својот сатиричен хумор и остри општествени коментари, оставила забележителна трага во македонското општество од своето основање. Емисијата, која првпат се прикажала во 1994 г., станала составен дел од македонската популарна култура, влијаејќи на јавниот говор, политичкото сознание и културната самоличност. === Културно влијание === ''К-15'' навлегло во македонската културна свест, придонесувајќи изрази (на пример „батка“, „не јади бурек“ итн.), ликови и скици што влегле во националната лексика. Нивните комични прикази на секојдневниот живот и општествените норми одекнале кај публиката низ поколенија, обликувајќи ја комичната чувствителност на Македонците и поттикнувајќи заедничко културно доживување. === Будење во општеството === ''К-15'' служело како платформа за решавање на итни општествени прашања како што се корупцијата, невработеноста и културните стереотипи. Со користење на хуморот за расветлување на овие теми, емисијата поттикнала разговори и расправи во македонското општество, придонесувајќи за поголема општествена свест и разбирање. === Единство и сплотеност === К-15 служело како обединувачка сила во македонското општество, зближувајќи ги луѓето преку смеа и споделени културни упатувања. Без оглед на политичките или општествените разлики, гледачите на ''К-15'' можат да најдат заеднички јазик во нивното ценење за хуморот на емисијата, придонесувајќи чувство на единство и сплотеност. == Поврзано == * [[Дуо трио|''Дуо трио'']] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Imdb име|tt0478531|K-15}} * [http://www.k-15.com.mk/ Официјално мрежно место] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080227093608/http://www.k-15.com.mk/ |date=2008-02-27 }} * [http://mesto.com.mk/search_result.php?query=k-15 Видеозаписи] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120305113557/http://mesto.com.mk/search_result.php?query=k-15 |date=2012-03-05 }} [[Категорија:Македонски телевизиски серии]] {{К-15 навигација}} hjojg4on2js1tbjqvfmwm3b6vulhigm 5567671 5567663 2026-05-31T10:12:02Z Andrew012p 85224 /* Надворешни врски */ 5567671 wikitext text/x-wiki {{Infobox Television | show_name = К-15 | image = [[File:tv_k15_logo.gif|250px]] | caption = | aka = | genre = [[комедија]] | creator = Васко Тодоров, [[Љупчо Бубо Каров]], и Бранко Огњановски | writer = | director = | creat_director = | developer = | presenter = | starring = | voices = | narrated = | theme_composer = | opentheme = | endtheme = | composer = Васко Тодоров<br>[[Љупчо Бубо Каров]]<br>[[Трио Гранде]] | country = {{MKD}} | language = [[македонски]] | num_seasons = 19 | num_episodes = | list_episodes = | exec_producer = | co_exec = | producer = | sup_producer = | asst_producer = | cons_producer = | co-producer = | editor = | story_editor = | location = | cinematography = | camera_setup = 1994— | runtime = 4 — 10 мин. (еден скеч) | channel = [[А1 телевизија|А1]] (1994 — 2001)<br>[[Сител]] (2002 — 2006)<br>[[Канал 5]] (2006 — 2007)<br>[[МТВ 1]] (2007 — 2008)<br>[[К-15 Телевизија|К-15 ТВ]] (2008)<br>[[Телевизија Алфа|Алфа ТВ]] (2009 — 2013)<br>[[Канал 5]] (2025 — 2026) | picture_format = 4:3 (1994 — 2008)<br>16:9 (2008 — 2013) | audio_format = | first_run = | first_aired = 23 ноември 1994 | last_aired = 30 март 2013<br>12 април 2025 - | preceded_by = | followed_by = | related = | website = https://www.youtube.com/user/panikamile }} '''''К-15''''' — култна македонска [[хумор|хумористична]] телевизиска емисија што започнала да се прикажува во средината на 1990-тите години и претежно во формат на епизоди составени од кратки хумористично-сатирични [[скеч|скечеви]] на [[македонски јазик]]. ''К-15'' како израз се користи и за други проекти, не само во контекст на хумористичните ТВ-серии, туку и кој било друг настап на познатата група, како на пример песните на [[Дуо трио|''Дуо трио'']], рекламите што тие ги снимале или гостувањето во други емисии и филмови како ''[[Бал-кан-кан]]''.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.crnobelo.com/zabava/evergrini/73714-nepovtorlivi-nezamenlivi-i-nikogash-zaboraveni-26-godini-od-pojavata-na-legendarnite-k-15|title=Неповторливи, незаменливи и никогаш заборавени — 26 години од појавата на легендарните К-15|last=|first=|work=CRNOBELO.com|language=mk-mk|archive-url=https://web.archive.org/web/20240221104325/https://www.crnobelo.com/zabava/evergrini/73714-nepovtorlivi-nezamenlivi-i-nikogash-zaboraveni-26-godini-od-pojavata-na-legendarnite-k-15|archive-date=2024-02-21|accessdate=2024-02-20}}</ref> ''К-15'' е основано и изворно го сочинуваат [[Васко Тодоров]], [[Љупчо Бубо Каров|Љупчо „Бубо“ Каров]] и [[Бранко Огњановски]], но често се појавуваат и други глумци. Тројцата основачи се исто така и дел од [[сценарист]]ите и [[режисер]]ите. На 26 декември 2023 г., претседателот на Македонија [[Стево Пендаровски]] им доделил Ордени за заслуги.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://360stepeni.mk/foto-pendarovski-im-dodeli-priznanija-za-zaslugi-na-trioto-od-k-15-trojtsa-akteri-i-na-albanskiot-teatar/|title=(ФОТО) Пендаровски им додели признанија за заслуги на триото од „К-15“, тројца глумци и на Албанскиот театар|last=|date=2023-12-26|work=360 степени|language=mk-MK|accessdate=2024-02-21}}</ref> На [[20 ноември]] 2024 г., најавено било дека ''К-15'' ќе се врати со емисија во живо во арена Борис Трајковски на 16 мај. По брзото распродавање закажани биле уште две емисии на 17 и 18 мај. По најавата на концерот, во склопот на обележување 30 години од почетокот, освен емисијата, прикажани биле неколку [[Поткаст|поткасти]] на [[YouTube]], најава за документарен филм и реприза на старите епизоди на телевизија. == Содржина== [[Податотека:K-15 reklama.jpg|мини|Тошо Малерот, Цацко и [[Миле Паника]] (од лево)]] Во текот на своето прикажување, ''К-15'' се занимавало со широк опсег на теми, вклучувајќи [[политика]], поп-култура, [[спорт]] и секојдневен живот. Хуморот на серијата често се потпира на апсурдни ситуации, игра на зборови и [[Парохија|пародија]] за да се истакнат општествените проблеми во [[Македонија]] и да се оцрнат личностите во очите на јавноста. Останала сакана емисија кај македонските гледачи, гледана до ден-денес. ==Историја== Тројцата ликови решиле да создадат единствена работна можност за себе — неделна хумористична емисија што не само што ќе им обезбеди месечна плата, туку и ќе ги забавува сите оние што живеат, знаат, или имале искуство со општествената и културната ситуација во [[Македонија]].<ref>{{YouTube|ВАСКО|ВАСКО КАЈ ЛАЗАРОВ (ПОТКАСТ)|link=https://www.youtube.com/watch?v=qIXqaQ1Hu8I&t=2710s}}</ref> Првата епизода била прикажана на 23 ноември 1994 г. на [[А1 телевизија|А1]]-телевизија. Емисијата ''К-15'' оттогаш обезбедува силна [[општество|општествена]], [[политика|политичка]] и [[економија|економска]] критика особено на нелогичностите во македонското општество, етничката трпеливост, стереотипите, [[табу]]-темите и животната средина. Емисијата ''К-15'' била прикажувана на повеќе телевизиски канали, имено на [[МРТ 1|МТВ 1]], [[Сител]], [[А1 телевизија|А1]], [[Телевизија Алфа|Алфа ТВ]], [[К-15 Телевизија|К-15 ТВ]], [[Канал 5]].<ref name=":0" /> Во [[2008]] година, уредниците на ''К-15'' се одлучиле да основаат свој независен телевизиски канал познат како телевизија „К-15“. Каналот претежно прикажувал македонска [[музика]] со повремено прикажување на скечеви и реклами од ''К-15''. Каналот бил достапен и преку сателитската телевизиска мрежа. По низа финансиски проблеми на самото производство, последниот циклус завршува на 30 март 2013 г.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://faktor.mk/k-15-produkcija-i-oficijalno-zamina-vo-istorijata|title=„К -15 Продукција“ и официјално замина во историјата|work=Фактор Портал|accessdate=2024-02-21}}</ref> Воедно тоа е и датумот на последната прикажана епизода.Одлуката за престанокот на емисијата следува неколку месеци подоцна соопштена од [[Љупчо Бубо Каров]], на големо разочарување на сите гледачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://time.mk/c/a15afc0bdb/k15-zaminuvaat-vo-istorijata.html|title=Згасна „К-15“, хуморот исчезна од Македонија|work=time.mk|archive-url=https://web.archive.org/web/20240221104652/https://time.mk/c/a15afc0bdb/k15-zaminuvaat-vo-istorijata.html|archive-date=2024-02-21|accessdate=2024-02-21}}</ref> {| class="wikitable" |+ !Сезони (циклуси) по број и име !Бр. на епизоди !Почеток !Крај !Канал на прикажување |- |01 |13 |23 ноември 1994 |17 јуни 1995 |[[А1-телевизија]] |- |02 |8 |25 ноември 1995 |24 февруари 1996 |[[А1-телевизија]] |- |03 (''Оплеменувачи на иверици'') |15 |23 ноември 1996 |7 јуни 1997 |[[А1-телевизија]] |- |04 (''Далтонисти'') |15 |22 ноември 1997 |6 јуни 1998 |[[А1-телевизија]] |- |Новогодишна епизода (надвор од сезона) |1 |31 декември 1998 | |[[А1-телевизија]] |- |05 (''К-15 за сите'') |8 |18 март 2000 |24 јуни 2000 |[[А1-телевизија]] |- |Новогодишна епизода (надвор од сезона) |1 |31 декември 2000 | |[[А1-телевизија]] |- |06 (12:05) |7 |21 април 2001 |7 јули 2001 |[[А1-телевизија]] |- |Новогодишна епизода (надвор од сезона) |1 |31 декември 2001 | |[[А1-телевизија]] |- |Предизборна епизода (надвор од сезона) |1 |7 септември 2002 | |[[Сител-телевизија]] |- |07 (''К-15'' ''шооУ''!!) |6 |21 декември 2002 |1 март 2003 |[[Сител-телевизија]] |- |08 (''К-15'' ''ТХЕ БЕСТ ОФ'') |9 |17 мај 2003 |12 јули 2003 |[[Сител-телевизија]] |- |09 (''К-15 ШОУ!'') |8 |6 декември 2003 |17 април 2004 |[[Сител-телевизија]] |- |10 (10 години ''К-15'') |14 |20 ноември 2004 |25 јуни 2005 |[[Сител-телевизија]] |- |11 (''Фарбање'') |8 |4 декември 2005 |11 март 2006 |[[Сител-телевизија]] |- |12 (''Фарбање'' — Втора рака) |6 |22 април 2006 |1 јули 2006 |[[Канал 5]] |- |13 (Шмирглање) |16 |18 ноември 2006 |3 март 2007 |[[Канал 5]] |- |14 (На прва) |12 |21 април 2007 |7 јули 2007 |[[МТВ 1]] |- |15 (Втора на прва) |16 |17 ноември 2007 |1 март 2008 |[[МТВ 1]] |- |16 (''К-15 на'' К-15 ТВ) |8 |17 мај 2008 |5 јули 2008 |[[К-15 ТВ]] |- |17 (''Рекапитулација'') |20 |12 декември 2009 |12 јуни 2010 |[[Телевизија Алфа|Алфа ТВ]] и [[К-15 ТВ]] |- |18 (''Лубриканти'') |12 |10 декември 2011 |25 февруари 2012 |[[Телевизија Алфа|Алфа ТВ]] |- |19 (''Лубриканти 2'') |16 |16 декември 2012 |30 март 2013 |[[Телевизија Алфа|Алфа ТВ]] |- |20 (''К-15+15'') |5 |12 април 2025 |10 мај 2025 |[[Канал 5]] |} ==Ликови== [[Податотека:Љупчо Бубо Каров.jpg|мини|[[Љупчо Бубо Каров]]]] === Главни ликови === *'''[[Миле Паника]]''' (Бранко Огњановски) — еден од трите најкарактеристични и најпопуларни ликови, особено популарен на почетоците на ''К-15''. Миле Паника има карактеристичен изговор (или говорна мана) и често употребува [[Српскохрватски јазик|српскохрватски]] ([[Југославија|југословенски]]) изрази за дополнителен хумористичен ефект на неговите реплики. *'''[[Тошо Малерот]]''' (Васко Тодоров) — еден од трите најкарактеристични и најпопуларни ликови, особено популарен на почетоците на ''К-15''. На Тошо најчесто му се случуваат незгоди и неправди, па оттаму и неговиот прекар „Малерот“. Тошо често користи скопски [[сленг|жаргон]] и е познат по фразата „батка“, која ја користи кога се обраќа некому, но и по навика.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mk.tv21.tv/vasko-todorov-za-kultniot-k15-lik-tosho-malerot/|title=Васко Тодоров за култниот К15 лик – Тошо Малерот|date=2020-10-14|work=mk.tv21.tv|language=mk-MK|accessdate=2024-02-21}}</ref> *'''[[Цацко Конопишки]]''' ([[Љупчо Бубо Каров|Бубо Каров]]) — еден од трите најкарактеристични и најпопуларни ликови, особено популарен на почетоците на ''К-15''. Цацко потекнува од [[Конопиште]], Кавадаречко (како и Бубо Каров, кој е од Кавадарци) и често зборува со особен кавадаречки [[дијалект]] за дополнително хумористично дејство на неговите реплики. *'''Ристо''' (Васко Тодоров) — еден од двајцата ликови што претставуваат стереотипичен македонски [[земјоделство|земјоделец]]. Ристо е од [[Струмица|струмичко]]-[[радовиш]]киот крај и зборува на дијалект. Исто така често (и смешно) во својот говор ја користи фразата „разбираш“ како дел од жаргонот или дијалектот. *'''Блажо''' (Бранко Огњановски) — еден од двајцата ликови што претставуваат стереотипичен македонски земјоделец. Блажо е исто така од струмичко-радовишкиот крај и зборува со соодветен дијалект. Најчесто Блажо се појавува во [[тандем]] со Ристо. *'''Полицаецот''' (Васко Тодоров) — лик што го одликува стереотипот за [[полицаец|полицајците]] во Македонија. Најчесто неименуван, тој има одлики на смотан и не многу учен човек. *'''Албанецот''' (Бранко Огњановски) — стереотипичен лик што најчесто се појавува во скечеви каде што се прави сатирична критика на меѓуетничките односи меѓу [[Албанци]]те и другите националности во Македонија (претежно [[Македонци]]те). Овој лик некогаш е именуван иронично како ''Зоран'' (што е нетипично албанско име, особено изговорено со неговиот акцент) и е познат по тоа што е снаодлив и успева да излезе како добар и умен, иако не секогаш е. Ликот е познат по тоа што има изговор како стереотипичниот Албанец од Македонија. *'''Гркот''' (Бранко Огњановски) — лик што најчесто се појавува со перика од долка виткана (налик на афрофризура) коса и ги изговара македонските зборови со особен акцент како [[грци|Грк]]. Овој лик некогаш е именуван како ''Јорго'' и има улога на надреден и е на повисоко општествено ниво од Македонците и често има навредлив и понижувачки однос кон нив. *'''Охриѓанецот''' (Бранко Огњановски) — лик што претставува стереотипичен [[охриѓани|охриѓанец]] и познат е по охридскиот дијалект и нетрпеливоста со [[скопјани]]те, особено во [[туризам|туристички]] контекст. Овој лик некогаш, но ретко е именуван како ''Климе'' (или Наум, Наумче) *'''Џони Џанак''' (Бранко Огњановски) — стереотипичен македонски наркоман, често е прикажан издрогиран или во криза, говори споро со наркомански жаргон и ја користи фразата „џони“. ===Други ликови=== *'''Бапчо''' (Емануел Тасев) — лик што настапувал заедно со групата во периодот 1994 — 1997 г. Посебно се истакнува во третиот циклус ,,Оплеменувачи на иверици<nowiki>''</nowiki> во таканаречените долгометражни епизоди. Бапчо бил особено популарен, а во една прилика, Бранко Огњановски изјавил дека тој е извонреден лик. По завршувањето на третиот серијал се повлекува целосно од ''К-15'', од непозната причина за јавноста. == Општествено влијание== ''К-15'', македонска хумористична телевизиска емисија позната по својот сатиричен хумор и остри општествени коментари, оставила забележителна трага во македонското општество од своето основање. Емисијата, која првпат се прикажала во 1994 г., станала составен дел од македонската популарна култура, влијаејќи на јавниот говор, политичкото сознание и културната самоличност. === Културно влијание === ''К-15'' навлегло во македонската културна свест, придонесувајќи изрази (на пример „батка“, „не јади бурек“ итн.), ликови и скици што влегле во националната лексика. Нивните комични прикази на секојдневниот живот и општествените норми одекнале кај публиката низ поколенија, обликувајќи ја комичната чувствителност на Македонците и поттикнувајќи заедничко културно доживување. === Будење во општеството === ''К-15'' служело како платформа за решавање на итни општествени прашања како што се корупцијата, невработеноста и културните стереотипи. Со користење на хуморот за расветлување на овие теми, емисијата поттикнала разговори и расправи во македонското општество, придонесувајќи за поголема општествена свест и разбирање. === Единство и сплотеност === К-15 служело како обединувачка сила во македонското општество, зближувајќи ги луѓето преку смеа и споделени културни упатувања. Без оглед на политичките или општествените разлики, гледачите на ''К-15'' можат да најдат заеднички јазик во нивното ценење за хуморот на емисијата, придонесувајќи чувство на единство и сплотеност. == Поврзано == * [[Дуо трио|''Дуо трио'']] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Imdb име|0478531|K-15}} * [http://www.k-15.com.mk/ Официјално мрежно место] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080227093608/http://www.k-15.com.mk/ |date=2008-02-27 }} * [http://mesto.com.mk/search_result.php?query=k-15 Видеозаписи] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120305113557/http://mesto.com.mk/search_result.php?query=k-15 |date=2012-03-05 }} [[Категорија:Македонски телевизиски серии]] {{К-15 навигација}} qcu8otux7508nym6k8xmot7au35ttri 5567676 5567671 2026-05-31T10:17:18Z Andrew012p 85224 /* Надворешни врски */ 5567676 wikitext text/x-wiki {{Infobox Television | show_name = К-15 | image = [[File:tv_k15_logo.gif|250px]] | caption = | aka = | genre = [[комедија]] | creator = Васко Тодоров, [[Љупчо Бубо Каров]], и Бранко Огњановски | writer = | director = | creat_director = | developer = | presenter = | starring = | voices = | narrated = | theme_composer = | opentheme = | endtheme = | composer = Васко Тодоров<br>[[Љупчо Бубо Каров]]<br>[[Трио Гранде]] | country = {{MKD}} | language = [[македонски]] | num_seasons = 19 | num_episodes = | list_episodes = | exec_producer = | co_exec = | producer = | sup_producer = | asst_producer = | cons_producer = | co-producer = | editor = | story_editor = | location = | cinematography = | camera_setup = 1994— | runtime = 4 — 10 мин. (еден скеч) | channel = [[А1 телевизија|А1]] (1994 — 2001)<br>[[Сител]] (2002 — 2006)<br>[[Канал 5]] (2006 — 2007)<br>[[МТВ 1]] (2007 — 2008)<br>[[К-15 Телевизија|К-15 ТВ]] (2008)<br>[[Телевизија Алфа|Алфа ТВ]] (2009 — 2013)<br>[[Канал 5]] (2025 — 2026) | picture_format = 4:3 (1994 — 2008)<br>16:9 (2008 — 2013) | audio_format = | first_run = | first_aired = 23 ноември 1994 | last_aired = 30 март 2013<br>12 април 2025 - | preceded_by = | followed_by = | related = | website = https://www.youtube.com/user/panikamile }} '''''К-15''''' — култна македонска [[хумор|хумористична]] телевизиска емисија што започнала да се прикажува во средината на 1990-тите години и претежно во формат на епизоди составени од кратки хумористично-сатирични [[скеч|скечеви]] на [[македонски јазик]]. ''К-15'' како израз се користи и за други проекти, не само во контекст на хумористичните ТВ-серии, туку и кој било друг настап на познатата група, како на пример песните на [[Дуо трио|''Дуо трио'']], рекламите што тие ги снимале или гостувањето во други емисии и филмови како ''[[Бал-кан-кан]]''.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.crnobelo.com/zabava/evergrini/73714-nepovtorlivi-nezamenlivi-i-nikogash-zaboraveni-26-godini-od-pojavata-na-legendarnite-k-15|title=Неповторливи, незаменливи и никогаш заборавени — 26 години од појавата на легендарните К-15|last=|first=|work=CRNOBELO.com|language=mk-mk|archive-url=https://web.archive.org/web/20240221104325/https://www.crnobelo.com/zabava/evergrini/73714-nepovtorlivi-nezamenlivi-i-nikogash-zaboraveni-26-godini-od-pojavata-na-legendarnite-k-15|archive-date=2024-02-21|accessdate=2024-02-20}}</ref> ''К-15'' е основано и изворно го сочинуваат [[Васко Тодоров]], [[Љупчо Бубо Каров|Љупчо „Бубо“ Каров]] и [[Бранко Огњановски]], но често се појавуваат и други глумци. Тројцата основачи се исто така и дел од [[сценарист]]ите и [[режисер]]ите. На 26 декември 2023 г., претседателот на Македонија [[Стево Пендаровски]] им доделил Ордени за заслуги.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://360stepeni.mk/foto-pendarovski-im-dodeli-priznanija-za-zaslugi-na-trioto-od-k-15-trojtsa-akteri-i-na-albanskiot-teatar/|title=(ФОТО) Пендаровски им додели признанија за заслуги на триото од „К-15“, тројца глумци и на Албанскиот театар|last=|date=2023-12-26|work=360 степени|language=mk-MK|accessdate=2024-02-21}}</ref> На [[20 ноември]] 2024 г., најавено било дека ''К-15'' ќе се врати со емисија во живо во арена Борис Трајковски на 16 мај. По брзото распродавање закажани биле уште две емисии на 17 и 18 мај. По најавата на концерот, во склопот на обележување 30 години од почетокот, освен емисијата, прикажани биле неколку [[Поткаст|поткасти]] на [[YouTube]], најава за документарен филм и реприза на старите епизоди на телевизија. == Содржина== [[Податотека:K-15 reklama.jpg|мини|Тошо Малерот, Цацко и [[Миле Паника]] (од лево)]] Во текот на своето прикажување, ''К-15'' се занимавало со широк опсег на теми, вклучувајќи [[политика]], поп-култура, [[спорт]] и секојдневен живот. Хуморот на серијата често се потпира на апсурдни ситуации, игра на зборови и [[Парохија|пародија]] за да се истакнат општествените проблеми во [[Македонија]] и да се оцрнат личностите во очите на јавноста. Останала сакана емисија кај македонските гледачи, гледана до ден-денес. ==Историја== Тројцата ликови решиле да создадат единствена работна можност за себе — неделна хумористична емисија што не само што ќе им обезбеди месечна плата, туку и ќе ги забавува сите оние што живеат, знаат, или имале искуство со општествената и културната ситуација во [[Македонија]].<ref>{{YouTube|ВАСКО|ВАСКО КАЈ ЛАЗАРОВ (ПОТКАСТ)|link=https://www.youtube.com/watch?v=qIXqaQ1Hu8I&t=2710s}}</ref> Првата епизода била прикажана на 23 ноември 1994 г. на [[А1 телевизија|А1]]-телевизија. Емисијата ''К-15'' оттогаш обезбедува силна [[општество|општествена]], [[политика|политичка]] и [[економија|економска]] критика особено на нелогичностите во македонското општество, етничката трпеливост, стереотипите, [[табу]]-темите и животната средина. Емисијата ''К-15'' била прикажувана на повеќе телевизиски канали, имено на [[МРТ 1|МТВ 1]], [[Сител]], [[А1 телевизија|А1]], [[Телевизија Алфа|Алфа ТВ]], [[К-15 Телевизија|К-15 ТВ]], [[Канал 5]].<ref name=":0" /> Во [[2008]] година, уредниците на ''К-15'' се одлучиле да основаат свој независен телевизиски канал познат како телевизија „К-15“. Каналот претежно прикажувал македонска [[музика]] со повремено прикажување на скечеви и реклами од ''К-15''. Каналот бил достапен и преку сателитската телевизиска мрежа. По низа финансиски проблеми на самото производство, последниот циклус завршува на 30 март 2013 г.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://faktor.mk/k-15-produkcija-i-oficijalno-zamina-vo-istorijata|title=„К -15 Продукција“ и официјално замина во историјата|work=Фактор Портал|accessdate=2024-02-21}}</ref> Воедно тоа е и датумот на последната прикажана епизода.Одлуката за престанокот на емисијата следува неколку месеци подоцна соопштена од [[Љупчо Бубо Каров]], на големо разочарување на сите гледачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://time.mk/c/a15afc0bdb/k15-zaminuvaat-vo-istorijata.html|title=Згасна „К-15“, хуморот исчезна од Македонија|work=time.mk|archive-url=https://web.archive.org/web/20240221104652/https://time.mk/c/a15afc0bdb/k15-zaminuvaat-vo-istorijata.html|archive-date=2024-02-21|accessdate=2024-02-21}}</ref> {| class="wikitable" |+ !Сезони (циклуси) по број и име !Бр. на епизоди !Почеток !Крај !Канал на прикажување |- |01 |13 |23 ноември 1994 |17 јуни 1995 |[[А1-телевизија]] |- |02 |8 |25 ноември 1995 |24 февруари 1996 |[[А1-телевизија]] |- |03 (''Оплеменувачи на иверици'') |15 |23 ноември 1996 |7 јуни 1997 |[[А1-телевизија]] |- |04 (''Далтонисти'') |15 |22 ноември 1997 |6 јуни 1998 |[[А1-телевизија]] |- |Новогодишна епизода (надвор од сезона) |1 |31 декември 1998 | |[[А1-телевизија]] |- |05 (''К-15 за сите'') |8 |18 март 2000 |24 јуни 2000 |[[А1-телевизија]] |- |Новогодишна епизода (надвор од сезона) |1 |31 декември 2000 | |[[А1-телевизија]] |- |06 (12:05) |7 |21 април 2001 |7 јули 2001 |[[А1-телевизија]] |- |Новогодишна епизода (надвор од сезона) |1 |31 декември 2001 | |[[А1-телевизија]] |- |Предизборна епизода (надвор од сезона) |1 |7 септември 2002 | |[[Сител-телевизија]] |- |07 (''К-15'' ''шооУ''!!) |6 |21 декември 2002 |1 март 2003 |[[Сител-телевизија]] |- |08 (''К-15'' ''ТХЕ БЕСТ ОФ'') |9 |17 мај 2003 |12 јули 2003 |[[Сител-телевизија]] |- |09 (''К-15 ШОУ!'') |8 |6 декември 2003 |17 април 2004 |[[Сител-телевизија]] |- |10 (10 години ''К-15'') |14 |20 ноември 2004 |25 јуни 2005 |[[Сител-телевизија]] |- |11 (''Фарбање'') |8 |4 декември 2005 |11 март 2006 |[[Сител-телевизија]] |- |12 (''Фарбање'' — Втора рака) |6 |22 април 2006 |1 јули 2006 |[[Канал 5]] |- |13 (Шмирглање) |16 |18 ноември 2006 |3 март 2007 |[[Канал 5]] |- |14 (На прва) |12 |21 април 2007 |7 јули 2007 |[[МТВ 1]] |- |15 (Втора на прва) |16 |17 ноември 2007 |1 март 2008 |[[МТВ 1]] |- |16 (''К-15 на'' К-15 ТВ) |8 |17 мај 2008 |5 јули 2008 |[[К-15 ТВ]] |- |17 (''Рекапитулација'') |20 |12 декември 2009 |12 јуни 2010 |[[Телевизија Алфа|Алфа ТВ]] и [[К-15 ТВ]] |- |18 (''Лубриканти'') |12 |10 декември 2011 |25 февруари 2012 |[[Телевизија Алфа|Алфа ТВ]] |- |19 (''Лубриканти 2'') |16 |16 декември 2012 |30 март 2013 |[[Телевизија Алфа|Алфа ТВ]] |- |20 (''К-15+15'') |5 |12 април 2025 |10 мај 2025 |[[Канал 5]] |} ==Ликови== [[Податотека:Љупчо Бубо Каров.jpg|мини|[[Љупчо Бубо Каров]]]] === Главни ликови === *'''[[Миле Паника]]''' (Бранко Огњановски) — еден од трите најкарактеристични и најпопуларни ликови, особено популарен на почетоците на ''К-15''. Миле Паника има карактеристичен изговор (или говорна мана) и често употребува [[Српскохрватски јазик|српскохрватски]] ([[Југославија|југословенски]]) изрази за дополнителен хумористичен ефект на неговите реплики. *'''[[Тошо Малерот]]''' (Васко Тодоров) — еден од трите најкарактеристични и најпопуларни ликови, особено популарен на почетоците на ''К-15''. На Тошо најчесто му се случуваат незгоди и неправди, па оттаму и неговиот прекар „Малерот“. Тошо често користи скопски [[сленг|жаргон]] и е познат по фразата „батка“, која ја користи кога се обраќа некому, но и по навика.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mk.tv21.tv/vasko-todorov-za-kultniot-k15-lik-tosho-malerot/|title=Васко Тодоров за култниот К15 лик – Тошо Малерот|date=2020-10-14|work=mk.tv21.tv|language=mk-MK|accessdate=2024-02-21}}</ref> *'''[[Цацко Конопишки]]''' ([[Љупчо Бубо Каров|Бубо Каров]]) — еден од трите најкарактеристични и најпопуларни ликови, особено популарен на почетоците на ''К-15''. Цацко потекнува од [[Конопиште]], Кавадаречко (како и Бубо Каров, кој е од Кавадарци) и често зборува со особен кавадаречки [[дијалект]] за дополнително хумористично дејство на неговите реплики. *'''Ристо''' (Васко Тодоров) — еден од двајцата ликови што претставуваат стереотипичен македонски [[земјоделство|земјоделец]]. Ристо е од [[Струмица|струмичко]]-[[радовиш]]киот крај и зборува на дијалект. Исто така често (и смешно) во својот говор ја користи фразата „разбираш“ како дел од жаргонот или дијалектот. *'''Блажо''' (Бранко Огњановски) — еден од двајцата ликови што претставуваат стереотипичен македонски земјоделец. Блажо е исто така од струмичко-радовишкиот крај и зборува со соодветен дијалект. Најчесто Блажо се појавува во [[тандем]] со Ристо. *'''Полицаецот''' (Васко Тодоров) — лик што го одликува стереотипот за [[полицаец|полицајците]] во Македонија. Најчесто неименуван, тој има одлики на смотан и не многу учен човек. *'''Албанецот''' (Бранко Огњановски) — стереотипичен лик што најчесто се појавува во скечеви каде што се прави сатирична критика на меѓуетничките односи меѓу [[Албанци]]те и другите националности во Македонија (претежно [[Македонци]]те). Овој лик некогаш е именуван иронично како ''Зоран'' (што е нетипично албанско име, особено изговорено со неговиот акцент) и е познат по тоа што е снаодлив и успева да излезе како добар и умен, иако не секогаш е. Ликот е познат по тоа што има изговор како стереотипичниот Албанец од Македонија. *'''Гркот''' (Бранко Огњановски) — лик што најчесто се појавува со перика од долка виткана (налик на афрофризура) коса и ги изговара македонските зборови со особен акцент како [[грци|Грк]]. Овој лик некогаш е именуван како ''Јорго'' и има улога на надреден и е на повисоко општествено ниво од Македонците и често има навредлив и понижувачки однос кон нив. *'''Охриѓанецот''' (Бранко Огњановски) — лик што претставува стереотипичен [[охриѓани|охриѓанец]] и познат е по охридскиот дијалект и нетрпеливоста со [[скопјани]]те, особено во [[туризам|туристички]] контекст. Овој лик некогаш, но ретко е именуван како ''Климе'' (или Наум, Наумче) *'''Џони Џанак''' (Бранко Огњановски) — стереотипичен македонски наркоман, често е прикажан издрогиран или во криза, говори споро со наркомански жаргон и ја користи фразата „џони“. ===Други ликови=== *'''Бапчо''' (Емануел Тасев) — лик што настапувал заедно со групата во периодот 1994 — 1997 г. Посебно се истакнува во третиот циклус ,,Оплеменувачи на иверици<nowiki>''</nowiki> во таканаречените долгометражни епизоди. Бапчо бил особено популарен, а во една прилика, Бранко Огњановски изјавил дека тој е извонреден лик. По завршувањето на третиот серијал се повлекува целосно од ''К-15'', од непозната причина за јавноста. == Општествено влијание== ''К-15'', македонска хумористична телевизиска емисија позната по својот сатиричен хумор и остри општествени коментари, оставила забележителна трага во македонското општество од своето основање. Емисијата, која првпат се прикажала во 1994 г., станала составен дел од македонската популарна култура, влијаејќи на јавниот говор, политичкото сознание и културната самоличност. === Културно влијание === ''К-15'' навлегло во македонската културна свест, придонесувајќи изрази (на пример „батка“, „не јади бурек“ итн.), ликови и скици што влегле во националната лексика. Нивните комични прикази на секојдневниот живот и општествените норми одекнале кај публиката низ поколенија, обликувајќи ја комичната чувствителност на Македонците и поттикнувајќи заедничко културно доживување. === Будење во општеството === ''К-15'' служело како платформа за решавање на итни општествени прашања како што се корупцијата, невработеноста и културните стереотипи. Со користење на хуморот за расветлување на овие теми, емисијата поттикнала разговори и расправи во македонското општество, придонесувајќи за поголема општествена свест и разбирање. === Единство и сплотеност === К-15 служело како обединувачка сила во македонското општество, зближувајќи ги луѓето преку смеа и споделени културни упатувања. Без оглед на политичките или општествените разлики, гледачите на ''К-15'' можат да најдат заеднички јазик во нивното ценење за хуморот на емисијата, придонесувајќи чувство на единство и сплотеност. == Поврзано == * [[Дуо трио|''Дуо трио'']] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{IMDb title|0478531|K-15}} * [http://www.k-15.com.mk/ Официјално мрежно место] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080227093608/http://www.k-15.com.mk/ |date=2008-02-27 }} * [http://mesto.com.mk/search_result.php?query=k-15 Видеозаписи] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120305113557/http://mesto.com.mk/search_result.php?query=k-15 |date=2012-03-05 }} [[Категорија:Македонски телевизиски серии]] {{К-15 навигација}} i656l7r77hyxkj1gm3e9qd9takhf94d 5567680 5567676 2026-05-31T10:18:59Z Andrew012p 85224 /* Надворешни врски */ 5567680 wikitext text/x-wiki {{Infobox Television | show_name = К-15 | image = [[File:tv_k15_logo.gif|250px]] | caption = | aka = | genre = [[комедија]] | creator = Васко Тодоров, [[Љупчо Бубо Каров]], и Бранко Огњановски | writer = | director = | creat_director = | developer = | presenter = | starring = | voices = | narrated = | theme_composer = | opentheme = | endtheme = | composer = Васко Тодоров<br>[[Љупчо Бубо Каров]]<br>[[Трио Гранде]] | country = {{MKD}} | language = [[македонски]] | num_seasons = 19 | num_episodes = | list_episodes = | exec_producer = | co_exec = | producer = | sup_producer = | asst_producer = | cons_producer = | co-producer = | editor = | story_editor = | location = | cinematography = | camera_setup = 1994— | runtime = 4 — 10 мин. (еден скеч) | channel = [[А1 телевизија|А1]] (1994 — 2001)<br>[[Сител]] (2002 — 2006)<br>[[Канал 5]] (2006 — 2007)<br>[[МТВ 1]] (2007 — 2008)<br>[[К-15 Телевизија|К-15 ТВ]] (2008)<br>[[Телевизија Алфа|Алфа ТВ]] (2009 — 2013)<br>[[Канал 5]] (2025 — 2026) | picture_format = 4:3 (1994 — 2008)<br>16:9 (2008 — 2013) | audio_format = | first_run = | first_aired = 23 ноември 1994 | last_aired = 30 март 2013<br>12 април 2025 - | preceded_by = | followed_by = | related = | website = https://www.youtube.com/user/panikamile }} '''''К-15''''' — култна македонска [[хумор|хумористична]] телевизиска емисија што започнала да се прикажува во средината на 1990-тите години и претежно во формат на епизоди составени од кратки хумористично-сатирични [[скеч|скечеви]] на [[македонски јазик]]. ''К-15'' како израз се користи и за други проекти, не само во контекст на хумористичните ТВ-серии, туку и кој било друг настап на познатата група, како на пример песните на [[Дуо трио|''Дуо трио'']], рекламите што тие ги снимале или гостувањето во други емисии и филмови како ''[[Бал-кан-кан]]''.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.crnobelo.com/zabava/evergrini/73714-nepovtorlivi-nezamenlivi-i-nikogash-zaboraveni-26-godini-od-pojavata-na-legendarnite-k-15|title=Неповторливи, незаменливи и никогаш заборавени — 26 години од појавата на легендарните К-15|last=|first=|work=CRNOBELO.com|language=mk-mk|archive-url=https://web.archive.org/web/20240221104325/https://www.crnobelo.com/zabava/evergrini/73714-nepovtorlivi-nezamenlivi-i-nikogash-zaboraveni-26-godini-od-pojavata-na-legendarnite-k-15|archive-date=2024-02-21|accessdate=2024-02-20}}</ref> ''К-15'' е основано и изворно го сочинуваат [[Васко Тодоров]], [[Љупчо Бубо Каров|Љупчо „Бубо“ Каров]] и [[Бранко Огњановски]], но често се појавуваат и други глумци. Тројцата основачи се исто така и дел од [[сценарист]]ите и [[режисер]]ите. На 26 декември 2023 г., претседателот на Македонија [[Стево Пендаровски]] им доделил Ордени за заслуги.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://360stepeni.mk/foto-pendarovski-im-dodeli-priznanija-za-zaslugi-na-trioto-od-k-15-trojtsa-akteri-i-na-albanskiot-teatar/|title=(ФОТО) Пендаровски им додели признанија за заслуги на триото од „К-15“, тројца глумци и на Албанскиот театар|last=|date=2023-12-26|work=360 степени|language=mk-MK|accessdate=2024-02-21}}</ref> На [[20 ноември]] 2024 г., најавено било дека ''К-15'' ќе се врати со емисија во живо во арена Борис Трајковски на 16 мај. По брзото распродавање закажани биле уште две емисии на 17 и 18 мај. По најавата на концерот, во склопот на обележување 30 години од почетокот, освен емисијата, прикажани биле неколку [[Поткаст|поткасти]] на [[YouTube]], најава за документарен филм и реприза на старите епизоди на телевизија. == Содржина== [[Податотека:K-15 reklama.jpg|мини|Тошо Малерот, Цацко и [[Миле Паника]] (од лево)]] Во текот на своето прикажување, ''К-15'' се занимавало со широк опсег на теми, вклучувајќи [[политика]], поп-култура, [[спорт]] и секојдневен живот. Хуморот на серијата често се потпира на апсурдни ситуации, игра на зборови и [[Парохија|пародија]] за да се истакнат општествените проблеми во [[Македонија]] и да се оцрнат личностите во очите на јавноста. Останала сакана емисија кај македонските гледачи, гледана до ден-денес. ==Историја== Тројцата ликови решиле да создадат единствена работна можност за себе — неделна хумористична емисија што не само што ќе им обезбеди месечна плата, туку и ќе ги забавува сите оние што живеат, знаат, или имале искуство со општествената и културната ситуација во [[Македонија]].<ref>{{YouTube|ВАСКО|ВАСКО КАЈ ЛАЗАРОВ (ПОТКАСТ)|link=https://www.youtube.com/watch?v=qIXqaQ1Hu8I&t=2710s}}</ref> Првата епизода била прикажана на 23 ноември 1994 г. на [[А1 телевизија|А1]]-телевизија. Емисијата ''К-15'' оттогаш обезбедува силна [[општество|општествена]], [[политика|политичка]] и [[економија|економска]] критика особено на нелогичностите во македонското општество, етничката трпеливост, стереотипите, [[табу]]-темите и животната средина. Емисијата ''К-15'' била прикажувана на повеќе телевизиски канали, имено на [[МРТ 1|МТВ 1]], [[Сител]], [[А1 телевизија|А1]], [[Телевизија Алфа|Алфа ТВ]], [[К-15 Телевизија|К-15 ТВ]], [[Канал 5]].<ref name=":0" /> Во [[2008]] година, уредниците на ''К-15'' се одлучиле да основаат свој независен телевизиски канал познат како телевизија „К-15“. Каналот претежно прикажувал македонска [[музика]] со повремено прикажување на скечеви и реклами од ''К-15''. Каналот бил достапен и преку сателитската телевизиска мрежа. По низа финансиски проблеми на самото производство, последниот циклус завршува на 30 март 2013 г.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://faktor.mk/k-15-produkcija-i-oficijalno-zamina-vo-istorijata|title=„К -15 Продукција“ и официјално замина во историјата|work=Фактор Портал|accessdate=2024-02-21}}</ref> Воедно тоа е и датумот на последната прикажана епизода.Одлуката за престанокот на емисијата следува неколку месеци подоцна соопштена од [[Љупчо Бубо Каров]], на големо разочарување на сите гледачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://time.mk/c/a15afc0bdb/k15-zaminuvaat-vo-istorijata.html|title=Згасна „К-15“, хуморот исчезна од Македонија|work=time.mk|archive-url=https://web.archive.org/web/20240221104652/https://time.mk/c/a15afc0bdb/k15-zaminuvaat-vo-istorijata.html|archive-date=2024-02-21|accessdate=2024-02-21}}</ref> {| class="wikitable" |+ !Сезони (циклуси) по број и име !Бр. на епизоди !Почеток !Крај !Канал на прикажување |- |01 |13 |23 ноември 1994 |17 јуни 1995 |[[А1-телевизија]] |- |02 |8 |25 ноември 1995 |24 февруари 1996 |[[А1-телевизија]] |- |03 (''Оплеменувачи на иверици'') |15 |23 ноември 1996 |7 јуни 1997 |[[А1-телевизија]] |- |04 (''Далтонисти'') |15 |22 ноември 1997 |6 јуни 1998 |[[А1-телевизија]] |- |Новогодишна епизода (надвор од сезона) |1 |31 декември 1998 | |[[А1-телевизија]] |- |05 (''К-15 за сите'') |8 |18 март 2000 |24 јуни 2000 |[[А1-телевизија]] |- |Новогодишна епизода (надвор од сезона) |1 |31 декември 2000 | |[[А1-телевизија]] |- |06 (12:05) |7 |21 април 2001 |7 јули 2001 |[[А1-телевизија]] |- |Новогодишна епизода (надвор од сезона) |1 |31 декември 2001 | |[[А1-телевизија]] |- |Предизборна епизода (надвор од сезона) |1 |7 септември 2002 | |[[Сител-телевизија]] |- |07 (''К-15'' ''шооУ''!!) |6 |21 декември 2002 |1 март 2003 |[[Сител-телевизија]] |- |08 (''К-15'' ''ТХЕ БЕСТ ОФ'') |9 |17 мај 2003 |12 јули 2003 |[[Сител-телевизија]] |- |09 (''К-15 ШОУ!'') |8 |6 декември 2003 |17 април 2004 |[[Сител-телевизија]] |- |10 (10 години ''К-15'') |14 |20 ноември 2004 |25 јуни 2005 |[[Сител-телевизија]] |- |11 (''Фарбање'') |8 |4 декември 2005 |11 март 2006 |[[Сител-телевизија]] |- |12 (''Фарбање'' — Втора рака) |6 |22 април 2006 |1 јули 2006 |[[Канал 5]] |- |13 (Шмирглање) |16 |18 ноември 2006 |3 март 2007 |[[Канал 5]] |- |14 (На прва) |12 |21 април 2007 |7 јули 2007 |[[МТВ 1]] |- |15 (Втора на прва) |16 |17 ноември 2007 |1 март 2008 |[[МТВ 1]] |- |16 (''К-15 на'' К-15 ТВ) |8 |17 мај 2008 |5 јули 2008 |[[К-15 ТВ]] |- |17 (''Рекапитулација'') |20 |12 декември 2009 |12 јуни 2010 |[[Телевизија Алфа|Алфа ТВ]] и [[К-15 ТВ]] |- |18 (''Лубриканти'') |12 |10 декември 2011 |25 февруари 2012 |[[Телевизија Алфа|Алфа ТВ]] |- |19 (''Лубриканти 2'') |16 |16 декември 2012 |30 март 2013 |[[Телевизија Алфа|Алфа ТВ]] |- |20 (''К-15+15'') |5 |12 април 2025 |10 мај 2025 |[[Канал 5]] |} ==Ликови== [[Податотека:Љупчо Бубо Каров.jpg|мини|[[Љупчо Бубо Каров]]]] === Главни ликови === *'''[[Миле Паника]]''' (Бранко Огњановски) — еден од трите најкарактеристични и најпопуларни ликови, особено популарен на почетоците на ''К-15''. Миле Паника има карактеристичен изговор (или говорна мана) и често употребува [[Српскохрватски јазик|српскохрватски]] ([[Југославија|југословенски]]) изрази за дополнителен хумористичен ефект на неговите реплики. *'''[[Тошо Малерот]]''' (Васко Тодоров) — еден од трите најкарактеристични и најпопуларни ликови, особено популарен на почетоците на ''К-15''. На Тошо најчесто му се случуваат незгоди и неправди, па оттаму и неговиот прекар „Малерот“. Тошо често користи скопски [[сленг|жаргон]] и е познат по фразата „батка“, која ја користи кога се обраќа некому, но и по навика.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mk.tv21.tv/vasko-todorov-za-kultniot-k15-lik-tosho-malerot/|title=Васко Тодоров за култниот К15 лик – Тошо Малерот|date=2020-10-14|work=mk.tv21.tv|language=mk-MK|accessdate=2024-02-21}}</ref> *'''[[Цацко Конопишки]]''' ([[Љупчо Бубо Каров|Бубо Каров]]) — еден од трите најкарактеристични и најпопуларни ликови, особено популарен на почетоците на ''К-15''. Цацко потекнува од [[Конопиште]], Кавадаречко (како и Бубо Каров, кој е од Кавадарци) и често зборува со особен кавадаречки [[дијалект]] за дополнително хумористично дејство на неговите реплики. *'''Ристо''' (Васко Тодоров) — еден од двајцата ликови што претставуваат стереотипичен македонски [[земјоделство|земјоделец]]. Ристо е од [[Струмица|струмичко]]-[[радовиш]]киот крај и зборува на дијалект. Исто така често (и смешно) во својот говор ја користи фразата „разбираш“ како дел од жаргонот или дијалектот. *'''Блажо''' (Бранко Огњановски) — еден од двајцата ликови што претставуваат стереотипичен македонски земјоделец. Блажо е исто така од струмичко-радовишкиот крај и зборува со соодветен дијалект. Најчесто Блажо се појавува во [[тандем]] со Ристо. *'''Полицаецот''' (Васко Тодоров) — лик што го одликува стереотипот за [[полицаец|полицајците]] во Македонија. Најчесто неименуван, тој има одлики на смотан и не многу учен човек. *'''Албанецот''' (Бранко Огњановски) — стереотипичен лик што најчесто се појавува во скечеви каде што се прави сатирична критика на меѓуетничките односи меѓу [[Албанци]]те и другите националности во Македонија (претежно [[Македонци]]те). Овој лик некогаш е именуван иронично како ''Зоран'' (што е нетипично албанско име, особено изговорено со неговиот акцент) и е познат по тоа што е снаодлив и успева да излезе како добар и умен, иако не секогаш е. Ликот е познат по тоа што има изговор како стереотипичниот Албанец од Македонија. *'''Гркот''' (Бранко Огњановски) — лик што најчесто се појавува со перика од долка виткана (налик на афрофризура) коса и ги изговара македонските зборови со особен акцент како [[грци|Грк]]. Овој лик некогаш е именуван како ''Јорго'' и има улога на надреден и е на повисоко општествено ниво од Македонците и често има навредлив и понижувачки однос кон нив. *'''Охриѓанецот''' (Бранко Огњановски) — лик што претставува стереотипичен [[охриѓани|охриѓанец]] и познат е по охридскиот дијалект и нетрпеливоста со [[скопјани]]те, особено во [[туризам|туристички]] контекст. Овој лик некогаш, но ретко е именуван како ''Климе'' (или Наум, Наумче) *'''Џони Џанак''' (Бранко Огњановски) — стереотипичен македонски наркоман, често е прикажан издрогиран или во криза, говори споро со наркомански жаргон и ја користи фразата „џони“. ===Други ликови=== *'''Бапчо''' (Емануел Тасев) — лик што настапувал заедно со групата во периодот 1994 — 1997 г. Посебно се истакнува во третиот циклус ,,Оплеменувачи на иверици<nowiki>''</nowiki> во таканаречените долгометражни епизоди. Бапчо бил особено популарен, а во една прилика, Бранко Огњановски изјавил дека тој е извонреден лик. По завршувањето на третиот серијал се повлекува целосно од ''К-15'', од непозната причина за јавноста. == Општествено влијание== ''К-15'', македонска хумористична телевизиска емисија позната по својот сатиричен хумор и остри општествени коментари, оставила забележителна трага во македонското општество од своето основање. Емисијата, која првпат се прикажала во 1994 г., станала составен дел од македонската популарна култура, влијаејќи на јавниот говор, политичкото сознание и културната самоличност. === Културно влијание === ''К-15'' навлегло во македонската културна свест, придонесувајќи изрази (на пример „батка“, „не јади бурек“ итн.), ликови и скици што влегле во националната лексика. Нивните комични прикази на секојдневниот живот и општествените норми одекнале кај публиката низ поколенија, обликувајќи ја комичната чувствителност на Македонците и поттикнувајќи заедничко културно доживување. === Будење во општеството === ''К-15'' служело како платформа за решавање на итни општествени прашања како што се корупцијата, невработеноста и културните стереотипи. Со користење на хуморот за расветлување на овие теми, емисијата поттикнала разговори и расправи во македонското општество, придонесувајќи за поголема општествена свест и разбирање. === Единство и сплотеност === К-15 служело како обединувачка сила во македонското општество, зближувајќи ги луѓето преку смеа и споделени културни упатувања. Без оглед на политичките или општествените разлики, гледачите на ''К-15'' можат да најдат заеднички јазик во нивното ценење за хуморот на емисијата, придонесувајќи чувство на единство и сплотеност. == Поврзано == * [[Дуо трио|''Дуо трио'']] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title|0478531|K-15}} * [http://www.k-15.com.mk/ Официјално мрежно место] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080227093608/http://www.k-15.com.mk/ |date=2008-02-27 }} * [http://mesto.com.mk/search_result.php?query=k-15 Видеозаписи] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120305113557/http://mesto.com.mk/search_result.php?query=k-15 |date=2012-03-05 }} [[Категорија:Македонски телевизиски серии]] {{К-15 навигација}} 6qgzklsugpb0v44h0vd93uvgq4ftixr Лондонски договор (1913) 0 25382 5567572 5545602 2026-05-31T06:09:04Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567572 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Guerres balkaniques.jpg|thumb|right|400px|Границите на Балканот во текот на Балканските војни]] [[Податотека:First Balkan war - London Treaty negotiations 1912-13.jpg|thumb|right|400px|Автономна Македонија и Албанија по предлог на Турција]] '''Лондонскиот мировен договор''', потпишан на [[30 мај]] [[1913]] година, е договор со кој завршила [[Првата балканска војна]] ([[1912]] - [[1913]]). Поради незадоволството помеѓу балканските сојузници од распределбата на отстапените територии од страна на [[Отоманско Царство|Турција]], набрзо започнала [[Втората балканска војна]] ([[1913]]). Лондонската конференција започнала на [[16 декември]] [[1912]] година со цел потпишување на договор меѓу [[Балкански сојуз|победничките]] во [[Првата балканска војна]] и поразената [[Турција]], која со намера да задржи што поголема територија на Балканот, предложила на [[Македонија (регион)|Македонија]] и [[Албанија]] да им се даде автономија под суверенитет на Турција. Албанија на [[28 декември]] [[1912]] е призната за независна држава, а предлогот за независност на Македонија не е прифатен. [[Србија]] и [[Грција]] уште пред војната тајно се договориле дека нема да дозволат создавање на самостојна Македонија, ниту постоење на бугарско-албанска граница меѓу државните граници на Србија и Грција. И [[Бугарија]] го обила турскиот предлог за создавање на автономна Македонија. Бугарија и Грција ги заостриле односите уште во почетокот на [[Првата балканска војна]], особено откако грчката војска го [[Окупацијата на Солун во Првата балканска војна|зазела Солун]]. Грција во нотите од 3 и [[18 ноември]] [[1912]] година и од [[22 април]] [[1913]] година, предлагала да се реши прашањето на границата. Бугарија ги отфрлила предлозите како претерани, но не дала свои противпредлози. Со потпишувањето на Лондонскиот мир на [[30 мај]] [[1913]] година со [[Турција]], односите меѓу балканските држави уште повеќе се заостриле. Во тоа време, сојузниците ги окупирале оние територии што ги зазеле во војната против Турција. Меѓу Србија и Бугарија уште во време на војната била создадена привремена [[демаркациона линија]]: [[Патарица]]-[[Руен]]-сртот на [[Осоговските Планини]]-[[Злетовска река]]-[[Брегалница]], до сливот на [[Крива Лакавица]]-сртот [[Плавуш]] -[[Дојранско Езеро]]. На таа линија започнало префрлањето на бугарската војска од [[Тракија]] и истовремена концентрација на силите кон Грција. Тоа било причина на [[1 јуни]] [[1913]] година Србија и Грција да склучат договор за пријателство и одбранбен сојуз против Бугарија. Покрај тоа, Србија добила право на слободно користење на пристаништето во Солун во траење од 50 години. Истиот ден била потпишана и [[Воена конвенција|Воената конвенција]], во која биле регулирани меѓусебните воени обврски и соработката меѓу Србија и Грција во случај на напад од Бугарија или на некоја друга држава. По тие настани, големите сили, со оглед на сопствените интереси кон Балканот, развиле широка дипломатска активност. [[Руска Империја|Русија]] настојувала да го зачува [[Балкански сојуз|Балканскиот сојуз]] како пречка на австро-германското продирање на [[Балкан]]от, а [[Австроунгарија]] тежнеела да се разбие овој сојуз и ја поддржувала Бугарија да не попушта во своите барања. За да го спречи избувнувањето на нова, меѓусојузничка војна, Русија ги повикала сојузниците да го решат спорот по мирен пат и ги предупредила Србија и Бугарија на руската [[арбитража]] предвидена со [[Српско-бугарска спогодба|Српско-бугарскиот договор]]. На рускиот апел двете страни одговориле условно: српската влада дека ја прифаќа арбитражата на Русија, доколку се прифати нејзиното барање за ревизија на договорот, а бугарската влада арбитражата ја прифаќала доколку се почитува договорот, односно воспоставената поделба на територијата. Со оглед на тоа дека двете влади не отстапувале од своите барања, Русија се откажала од натамошна арбитража. Со тоа го забрзала почетокот на [[Втората балканска војна]], новата поделба на [[Македонија]] и воспоставување нови граници по пат на сила. Во името на македонската колонија во [[Санкт Петербург|Петерсбург]], на [[1 март]] [[1913]] г. до Лондонската мировна конференција е испратен Меморандум потпишан од [[Димитрија Чуповски]], [[Наце Димов]], [[Гаврил Константинович]] и А. Везников. Во меморандумот Димитрија Чуповски пишува дека: „2/3 од населението на Македонија претставуваат посебно словенско племе“<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.mn.mk/aktuelno/2964-Memorandum-za-nezavisnost-na-Makedonija-od-1-mart-1913-godina |title=„Меморандум за независност на Македонија од 1 март 1913 година“ |accessdate=2010-11-22 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305022011/http://www.mn.mk/aktuelno/2964-Memorandum-za-nezavisnost-na-Makedonija-od-1-mart-1913-godina |url-status=dead }}</ref> и со истиот приложил своја етнографска карта. == Наводи== {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.mtholyoke.edu/acad/intrel/boshtml/bos145.htm Хронологија на Лондонската мировна конференција во 1913 година] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/19970501052336/http://www.mtholyoke.edu/acad/intrel/boshtml/bos145.htm |date=1997-05-01 }} (англиски јазик) * [https://users.sch.gr/kodulis/maps/1821.php?b=1064&l=2 Карти] на грчко-албанската граница == Литература == * Richard C. Hall: ''The Balkan wars 1912 - 1913 : prelude to the First World War''. London 2000. ISBN 0-415-22946-4 * Robert Raymond Kritt: ''Die Londoner Botschafter-Konferenz 1912-1913''. Diss. Wien 1960. * James M. Miller: ''The concert of Europe in the first Balkan war 1912-1913''. Diss. Ann Arbor 1969. * Dimitrije Đorđević: ''Izlazak Srbije na Jadransko more i Konferencija ambasadora u Londonu 1912''. Beograd 1956. * Ignatz Rippel: ''Nach dem Balkankrieg''. Wien 1914. * Reginald Rankin: ''The inner History of the Balkan war''. London 1914. {{Османлиски договори}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Балкански војни]] [[Категорија:Договори на Отоманското Царство]] [[Категорија:Европа во 1913 година]] 8u8ch9wspwwjxvulzhd0n9ciw5nj759 Лешочки манастир 0 27018 5567551 5502844 2026-05-31T04:15:17Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567551 wikitext text/x-wiki {{Infobox monastery | name = Лешочки манастир | image = Lešočki na esen (4).JPG | caption = Главната манастирска црква „Св. Атанасиј“ | full = | other_names = | order = [[МПЦ - ОА]] | established = [[1321]] | disestablished = | abbot = Отец Теодосиј | diocese = [[Тетовско-гостиварска епархија|Тетовско-гостиварска]] | churches = [[Црква „Св. Атанасиј“ - Лешок (стара)|Стар „Св. Атанасиј“]], <br>[[Црква „Св. Атанасиј“ - Лешок|„Св. Атанасиј“]] и <br>[[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Лешок|„Успение на Пресвета Богородица“]] | founder = [[Епископ полошки Антониј]] | dedication = [[Успението на Пресвета Богородица]] и [[Атанасовден Зимски]] | people = [[Кирил Пејчиновиќ]], [[Силвестер (игумен)|Силвестер Никола]], [[Езекил (игумен)|Отец Езекиил]], [[Еротеј (отец)|Отец Еротеј]], [[Теодорит (монах)|монах Теодорит]] | location = село [[Лешок]], [[Општина Теарце]], [[Тетово]], {{МКД}} | coord = {{coord|42|03|50|N|21|01|58|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} | oscoor = | remains = 3 цркви, конак, летна бина, ресторан, гробови | public_access = да | other_info = ([[Теаречка парохија]]) }} '''Лешочки манастир''' — [[Православие|православен]] [[манастир]]ски комплекс, кој претставува најголем духовен центар во [[Тетовско]].<ref>''Свечен собир посветен на 130-годишнината од смртта на Кирил Пејчиновиќ: Одржан на 24 март 1975 година, [[Ѓорѓи Филиповски]], [[Харалампие Поненаковиќ]], [[Македонска академија на науките и уметностите]], 1975''</ref> Манастирот е сместен во природен амбиент во близина на селото [[Лешок]], на [[надморска височина]] од 610 метри. Во комплексот се наоѓаат црквите „Св. Атанасиј“ и „Св. Богородица“, како и гробот и спомен собата на [[Кирил Пејчиновиќ]] кој е еден од најпознатите македонски преродбеници од [[19 век|XIX век]]. Во манастирските конаци има [[параклис]] посветен на светите [[Кирил и Методиј]], додека надвор од манастирскиот комплекс има стара [[црква]] посветена на [[Атанасиј Александриски]] т.н. '''Стар манастир'''. Манастирот за првпат е основан во [[1321]] година од страна на [[епископ]]от полошки Антониј. Комплетното заживување кое е видливо и денес се должи на доаѓањето на Пејчиновиќ од [[Света Гора]], во [[1818]] година, кога се обновени манастирските конаци и кога е основана манастирската библиотека. Во тоа време Лешок прераснал во книжевен и просветен центар. Манастирските конаци денес се реновирани, располагаат со сместувачки капацитети и особено се погодни за летен манастирски туризам. Манастирот досега е двапати уриван. Првпат во [[1690]] година [[Турци]]те го разурнале целиот комплекс сосе црквите. Вторпат манастирот го кренале во воздух албанските терористи за време на [[Воен конфликт во Македонија, 2001|конфликтот во 2001]] година. == Историја на манастирот == Постоењето на манастирот може да се подели на два периоди, кои се поврзуваат и со двете места на постоење. Првиот е периодот од [[1321]] до [[1600]] година, кога манастирот се наоѓал на [[Шар Планина|шарпланинската]] падина кај црквата „Свети Атанасиј“, и вториот период, започнат од [[1600]] година, па сè до денес, кој се однесува на денешната положба на манастирот, кај епископалниот храм на [[Успението на Пресвета Богородица]]. ===Подигањето на стариот манастир од првиот епископ полошки Антониј=== Стариот манастир се наоѓал северно од денешниот, оддалечен 500 – 800 m. Во соседството на манастирот се наоѓал средновековниот град '''Лешцек''' и помеѓу нив минувала [[Лешочка Река]]. Според површината, може да се заклучи дека манастирот бил мал, со мали конаци и ќелии, и со помала црква. Нему му припаѓал дворот околу црквата „Успение на Пресвета Богородица“, каде што е сместен сегашниот манастир, а кој отсекогаш се нарекувал '''Епископски двор'''. Околу основањето и изградбата на манастирот, познати се две мислења: едното, посочено од [[Кирил Пејчиновиќ]], е дека манастирот е изграден од [[кнез Лазар]], мислење кое е прифатено од сите подоцнежни истражувачи на манастирот, и другото, дека првиот [[ктитор]] на манастирот е извесниот [[јеромонах Антониј]], кој подоцна станува и прв ''епископ полошки''. Втората теорија за генезата на манастирот е понудена во [[1927]] година, кога монахот Теодорит, расчистувајќи ја и откопувајќи ја тогаш разурнатата црква „Свети Атанасиј“ во стариот манастир го пронашол саркофагот на ктиторот на црквата и конаците, на кој пишува: {{Цитатник|„Аз, еромонах Антонио придох в сие место и растежах и раскопах габрие и уравних брегове и начех си храм зидати Свјатаго Атанасија.“}} Со поновите истражувања на [[Петар Миљковиќ - Пепек]] се разоткрива дека црквата, а со тоа и манастирот, се градени во периодот од [[1321]] до [[1331]] година. Манастирот навистина бил мал, но многу значаен за духовната клима во [[Полог]], еден вид на ''полошки [[Ерусалим]]'', кој претставувал епископски центар и во него се школувале голем број на идни монаси и свештеници. За ова сведочи и откривањето на трите епископски гробници, внатре во црквата. Манастирот, без големи пречки, опстојувал до средината/крајот на [[17 век]]. По овој период опасностите по животот на монашкото братство се зголемиле поради многуте арамиски напади, поради што скопско-полошкиот епископ Никанор ги повикал монасите да се спуштат во Епископскиот двор. {{Wide image|Lesocki manastir.jpg|1000px|<center>Панорама на манастирскиот двор со конаците и главната манастирска црква.</center>}} ===Подигањето на новиот манастир од епископот скопско-полошки Никанор=== [[Податотека:Pečat na Lešočkiot mananstir 19 vek.jpg|десно|мини|Отпечаток од печатот на манастирот од средината на 19 век]] Вториот период од постоењето на манастирот може да се подели на два помали периоди, и тоа: од [[1600]] до [[1690]] година, и вториот од [[1818]] година, до денес. Во првиот помал период, манастирот бил под јурисдикција на епископот Никанор; со повлекувањето на монасите од стариот манастир, во дворот на епископскиот храм на Пресвета Богородица изградил конаци, а во самиот храм доградил [[припрата]]. Околу положбата на конаците и нивната големина не се знае многу затоа што биле срушени во [[1690]] година. Дворот на храмот бил заграден и му биле ставени четири врати. По завршувањето на [[Австриско-турската војна]] и повлекувањето на [[Австријци]]те од просторите на Полог во [[1690]] година, муслиманското население одмазднички се нафрлило на месното христијанско население и двете манастирски цркви (старата и новата) сосе конаците биле целосно разурнати, заедно со неколку други манастири и цркви во полошкиот регион. ===Обновување на новиот манастир од страна на преподобен Кирил Пејчиновиќ=== [[Image:Postcard Lešok Monastery.jpg|thumb|250px|Разгледница од Лешочкиот Манастир од времето на [[Кралството Југославија]] ]] Запоставениот манастир бил во урнатини цели 128 години, сè до неговото обновување во [[1817]]/[[1818|18]] година од страна на [[јеромонах]]от, подоцна и [[игумен]] лешочки [[Кирил Пејчиновиќ]]. Доаѓајќи од манастирот [[Хиландар]] на [[Света Гора]], тој наишол на спротивставување на неговите идеи за возобновување на манастирот од страна на градските парохиски свештеници (од кои бил исмеван) и месното македонско христијанско население. Сепак, не дозволил да биде поколебан и најпосле добил одобрение од [[Абдул Рахман-паша]] да започне со возобновување на манастирот и конаците. Неговиот потфат започнал како речиси невозможна мисија во период на крајна културна и комуникациска изолација на македонското христијанско население во времето на крајна материјална беда; со крајни напори и помош од поединци, успеал да го заврши својот свет подвиг и да го обнови духовното полошко светилиште. Во подвигот, една група на луѓе му помагала, но не биле на мал број ни оние кои со сите сили се труделе да му одмогнат на хиландарскиот свештеномонах. Својата мисија, преподобниот Кирил ја крунисал со следната забелешка: {{Цитатник|„И кој радил и кој не радил, све Бог да ги простит, понеже должни смо да се молимо и за брати наша. Ама од тогај до сега едни дојдоха на покајание, едни се претставиха со чифотското сердце. Едни сат уште живи а непокајани.“}} И на крајот, преподобниот подвижник ја оставил и следната порака до идните генерации: {{Цитатник|„... чуајте ги обичаите, чуајте а верата и никоаш немојте да ми го забраете мојов манастир...“}} {{Wide image|Atanasij, Lesok - vnatre.jpg|1000px|<center>Поглед на внатрешноста на црквата „Св. Атанасиј“</center>}} ==Игумени== [[Image:Kirilpeichinovich.jpg|thumb|220px|[[Кирил Пејчиновиќ]], прв игумен на манастирот (1818-1845) од неговото возобновување]] [[Податотека:Ezekiil Lešočki.jpg|мини|десно|[[Отец Езекиил]] бил игумен на манастирот од 1878 до 1898]] [[Image:The tomb of Kiril Pejčinoviḱ.JPG|thumb|220px|Гробот на Пејчиновиќ во манастирскиот комплекс]] Од создавањето на манастирот во [[1321]] година, па сè до [[1818]] година нема писмена документација за евиденција на манастирските игумени. Освен првиот јеромонах Антониј, кој го изградил Стариот манастир и црквата Св. Атанасиј Александриски, постои петвековен јаз во овие податоци, најверојатно поради напуштањето на стариот, а и разурнувањето на двата манастири. Од неговото возобновување во [[1818]], до ден денес, познати се сите игумени. {| class="wikitable" |- ! име ! од ! до |- |[[Кирил Пејчиновиќ]] |[[1818]] |[[1845]] |- |- | Отец [[Сивлестер Никола]] |[[1845]] |[[1865]] |- | [[Отец Самоил]] |[[1865]] | [[1878]] |- |[[Отец Езекиил]] |[[1878]] |[[1898]] |- |[[Отец Еротеј]] |[[1898]] |[[1910]] (?) |- |[[Мартириј Гостиварски]] |[[1910]] |[[1912]] |- |[[Владимир Атанацковиќ]] |[[1912]] |[[1913]] |- |Мартириј Гостиварски |[[1915]] |[[1918]] |- |[[Архимандрит Методиј]] |[[1918]] |[[1923]] |- |[[Отец Анатолиј]] |[[1923]] |[[1924]] |- |[[Отец Сава]] |[[1924]] |[[1925]] |- |[[Отец Серафим]] |[[1925]] |[[1927]] |- |[[Отец Хрисант]] |[[1927]] |[[1928]] |- |Отец Серафим |[[1928]] |[[1930]] |- |[[Отец Герман]] |[[1930]] |[[1934]] |- |[[Отец Ташко]] |[[1934]] |[[1936]] |- |[[Атанасие Николиќ]] |[[1936]] |[[1938]] |- |Сестра Михаила и Гаврила |[[1938]] |[[1944]] |- |Сестри Марина и Елисавета |[[1944]] |[[1964]] |- |Сестри Надежда и Меланија |[[1964]] |[[1968]] |- |} Со возобновувањето на [[Охридската архиепископија]] во [[1967]] година, сестринството во Лешок (во најголем дел со српско етничко потекло) го напушта манастирот во [[1968]] година и заминува во [[Србија]]. [[Македонската православна црква]] назначила неколку парохиски свештеници за старешини на манастирот. {| class="wikitable" |- ! име ! од ! до |- |Отец Стојче Ристовски, свештеник |[[1968]] |[[1974]] |- |- | Отец Александар Ивановски, свештеник |[[1974]] |[[1978]] |- | Отец Благоја Ацески, свештеник |[[1978]] | [[1980]] |- |Отец Димитрие Крстевски, свештеник |[[1980]] |[[1986]] |- |Отец Велимир Поповски, [[протојереј]] |[[1986]] |[[1992]] |- |Отец Димитрие Крстевски, [[протојереј-ставрофор]] |[[1992]] |[[2009]] |- |Отец Теодосиј |[[2009]] |− |- |} ==Објекти== [[Image:Стар Манастир Лешок.jpg|thumb|220px|Внатрешноста на црквата [[Црква „Св. Атанасиј“ - Лешок (стара)|Св. Атанасиј]] т.н. Стар манастир]] Во разни документи се споменува дека во [[Лешок]] со околината имало дури 44 цркви. Денес во Лешок има три активни цркви и една [[капела-параклис]]; [[Црква „Св. Атанасиј“ - Лешок (стара)|Св. Атанасиј]] од [[14 век]], [[Црква „Св. Атанасиј“ - Лешок|Св. Атанасиј]] од [[XX век]], [[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Лешок|Св. Богородица]] од [[19 век]] и капелата-параклис Св. Кирил и Методиј од [[XX век]] сместена во [[конак]]от, како и остатоци од пет цркви и параклиси од средниот век („Св. Никола“, „Св. Врача“, „Св. Петка“, „Св. Марена„ и „Св. Илија“). Посебно се истакнуваат културните и духовните вредности на црквата Св. Атанасиј од [[14 век]], која има древна старост и била седиште на првиот полошки епископ [[Јоаникије]], и која со закон е прогласена за споменик на културата. Имено, црквата Свети Атанасиј има долги традиции, богата и славна, ама и полна со трагични настани историја, при што повеќепати е пален или уништуван и обновуван. ===Цркви=== [[Image:St Athanasius in Lešok at night.JPG|thumb|220px|Главната манастирска [[Црква „Св. Атанасиј“ - Лешок|црква „Св. Атанасиј“]] навечер, спроти празникот [[Голема Богородица]]]] [[Image:St.Mother of God in Lešok.JPG|thumb|220px|Помалата, но постара манастирска [[Црква „Св. Богородица“ - Лешок|црква „Св. Богородица“]] на празникот [[Голема Богородица]]]] [[Image:Lešok konak navečer.JPG|thumb|220px|Главниот конак денес]] [[Податотека:Ruski krst (Lešočki manastir) (3).jpg|220п|мини|десно|Рускиот крст]] {{главна|Црква „Св. Атанасиј“ - Лешок (стара)}} Оваа црква локално е позната под името '''Стар манастир'''. Се наоѓа на половина час одење од селото [[Лешок]] покрај патот што води кон селото [[Брезно]]. Црквата е во многу лоша состојба и е оштетена. Посветена е на [[Свети Атанасиј]]. Таа се наоѓа на зарамнето место во [[даб]]ова и [[габер|габрова]] околина. Некогаш оваа главна манастирска црква била духовен, правен и културен центар во долно-полошкиот крај. Црквата е изградена во [[14 век]], а ктитор на манастирот бил јеромонахот Антониј, кој во времето на возобнување на црквата, на Скопскиот митрополитски собор, бил назначен за прв епископ на Долнополошката епископија<ref name="наша книга">{{наведена книга|last=Велев|first=Илија|title=Преглед на средновековсни цркви и манастири во Македонија|publisher=Наша Книга|location=Скопје|date=1990|language=македонски}}</ref>. И оваа црква како и останатите две од Лешочкиот манастир не била поштедена од [[Македонски Албанци|албанските терористи]] за време на [[Воен конфликт во Македонија, 2001|војната во 2001 година]]. Тие во дворот на манастирската црква ископале ровови-пушкарници и поставиле поголем број на вреќи со песок, за да пукаат на незаштитеното македонско население. Пред влезот на дрвената врата видно се гледаат ознаките на нивниот вандализам со испишани ознаки на [[ОНА|УЧК]]. Исто тоа е сторено во внатрешноста на црквата, а најмногу во олтарскиот дел каде со големи букви се напишани тие ознаки, со жолта и црвеникава боја. Саркофазите биле искршени, исто така не бил поштеден ни гробот на монахот Теодорит којшто се наоѓа јужно од црквата. {{главна|Црква „Св. Атанасиј“ - Лешок}} Црквата „Св. Атанасиј“ е главната манастирска црква. Неа ја возобновил игуменот Серафим во [[1924]] година. Била изградена во многу убав стил со три куполи, една централна и две на [[пронаос]]от. На десната купола вградена била [[камбанарија]]та. Оваа црква била изградена според планот изработен од архитектот Андрасов. Црквата со прекини се градела 10 години. За внатрешното уредување и во изработката на [[иконостас]]от и на [[архијереј]]скиот престол, биле ангажирани мајстори од [[Гостивар]] во [[1936]] година, од чии имиња познати се само иницијалите '''И.С.Т.Р.Ж.''' испишани на задниот дел од [[царски двери|царските двери]]. Живописот во црквата е од {{икона|икони]] и [[фреска|фрески]], сите биле изработени со донации на благочестиви христијани. Иконите што биле на царските двери биле на [[Пресвета Богородица]] и на свети [[Архангел Гаврил]].<ref name="наша книга" /> Црквата „Св. Атанасиј“ била урната во август [[2001]] година. [[Македонски Албанци|Албански терористи]] поставиле експлозив во олтарниот простор во манастирската црква и целосно ја кренале во воздух. Бил уништен источниот дел од црквата, централното [[кубе]], покривот и просторот зад олтарот. Останал само задниот дел од црквата, каде што порано се наоѓала влезната врата. {{главна|Црква „Св. Богородица“ - Лешок}} Старата манастирска црква посветена на [[Успението на Пресвета Богородица]] се наоѓа во југоисточниот дел на манастирскиот двор и е една од најстарите добро очувани цркви во [[Полог]]. Според историски извори црквата е подигната врз постаро култно место во византискиот период кога Лешок бил градска населба. Истата била приклучена кон [[Охридска архиепископија|Охридската архиепископија]] во [[1019]] година од страна на Василије, со градот '''Леаскумцосу''', како што тогаш го нарекувале Лешок. Црквата се споменува и во [[1326]] година,а била возобновена во [[1641]] година и живописана во [[1646]] година. Постојат сведоштва за нејзино повторно и делумно обновување во [[1879]] година. За обновата на црквата се дознава од сочуваниот натпис во фрескотехника што се наоѓа над западната врата од внатрешната страна. Во него се вели дека во времето на игуменот [[Силвестер (игумен)|архимандрит Силвестер]], со помош на други свештеници кои се јавуваат како ктитори, црквата е обновена на [[8 мај]] [[1879]] година од раката на [[зограф]]от [[Михаил Ѓурчинов]] и Панајот од [[Галичник]]. Со изградбата на новата манастирска црква „Св. Атанасиј“ и нејзино осветување во [[1936]] година, оваа црква повеќе не се користела за богослужби и почнала постепено да се запушта. Во педесеттите години на [[XX век]] Заводот за заштита на културно-историските споменици извршил градежна интервенција за да не дојде до поголеми оштетувања, бидејќи црквата била во многу лоша состојба. По својата основа, црквата е решена триколонално, со должина на [[наос]]от 9,72 метри, широчина 3,46 метри. Во пределот на [[апсида]]та е широка 5,95 метри. [[Нартекс]]от е долг 5,47 метри и широк 6,08 метри. Фасадните ѕидови биле ѕидани со бигорни блокови, рачен камен и тули. [[Image:Saint Cyril and Methodius of Lešok.jpg|thumb|220px|[[Икона]] на [[Кирил и Методиј]] во истоимениот манастирски параклис]] [[Image:Lešok Monastery 012.JPG|thumb|220px|Дел од амбиентот во манастирскиот ресторан]] Западниот ѕид е ѕидан со разновидни камења. Над влезната врата има мермерна овална розетка, релјефно украсена, на јужната страна има четири квадратни прозори и еден над влезната врата. На јужната страна од [[олтар]]от има врата. Црквата е 80 см во земја. Подот е со камени плочи,а плафонот е засводен. Покрај јужниот ѕид се наоѓаат столови. На западниот ѕид од јужната апсида се наоѓа и ариерејскиот престол кој е од [[19 век]]. Во самата црква има големо богатство од фрески, мајсторски компонирани во просторот и не е оставен ниту еден дел од него да е празен. Насликани се многубројни ликови на светители, маченици и ангели. Црквата претставува една мала галерија.<ref name="наша книга" /> ===Конаци=== Во обновувањето на Лешочкиот манастир учествувале голем број на луѓе,свештеници и занаетчии од Лешок и околните села од [[Тетово]]. По смртта на [[Кирил Пејчиновиќ|јеремонах Кирил]], во [[1845]] година негов наследник станал [[Силвестер (игумен)|игуменот Серафим]], од селото [[Варвара (Тетовско)|Варвара]]. Тој продолжил со изградбата на манастирот, па во [[1850]] и [[1856]] година изградил уште два големи конаци. Потоа дошол [[Самуил (лешочки игумен)|Самоељ]], но тој не изградил никаков објект. Него пак го наследил [[Езекил (игумен)|аџи Езекил]] од селото [[Глоѓи]]. Притоа овој игумен бил со многу големи организаторски способности. Манастирот го збогатил со купување нови згради во [[Скопје]] и [[Тетово]], а сакал да го купи и [[Тетовско кале|Калето]]. Во негово време бил изграден конакот кој постои и денес. Пред да го изгради новиот тој го разурнал стариот конак кој во минатото го изградил Кирил Пејчиновиќ. По убиството на аџи Езекил, за игумен бил назначен [[Еротеј (отец)|јеремонахот Еротеј]] од Тетово. Тој го изградил конакот во [[1906]] година северно од конакот на игуменот аџи Езекил. Истиот тој конак во [[1946]] година бил пренаменет во болница за белодробни заболувања, а во [[1957]] бил запален. Денес просторот е расчистен. По предлог на [[митрополит]]от Кирил во [[2000]] година е изградена угостителска сала и со бетон е направено плато пред конакот. Конакот располага со 45 легла за престој на домашни и странски посетители. === Параклис === {{Главна|Црква „Св. Кирил и Методиј“ - Лешок}} Параклисот во манастирот посветен на светите [[Кирил и Методиј]]. Изграден е од страна на [[Езекил (игумен)|игуменот Езекил]]. Параклисот се наоѓа во самите манастирски конаци, во посебна просторија. За време на последното сквернавење на манастирот [[2001]] параклисот бил обиен и имал оштетувања од детонацијата на малтерот на плафонот. Полиелејот бил искршен и неупотреблив. Четири престолни икони биле оштетени, а украдени биле и Светите Садови од Светата Трпеза.<ref name="рушења" /> ===Ресторан=== Ресторанот „Лешок“ се наоѓа во склоп на Манастирскиот комплекс. Располага со капацитет од 450 места и во него се организираат секаков вид на прослави. Специјалитет на ресторанот е тавата ''Лешочки манастир'', а секако и разните видови на скара и печења. ===Руски крст=== На 21 мај 2016 во манастирскиот двор бил поставен мермерен крст, подарок од Руската амбасада во Македонија во чест и спомен на руските монаси кои на почетокот на дваесеттиот век емигрирале од Русија во Македонија и живееле во манастирот. Крстот, по налог на амбасадорот на [[Руска Федерација|Руската Федерација]] во Македонија, [[Олег Шчербак]] бил изработен од висококвалитетен мермер со уникатна изработка, односно истиот е изрезбан од еден мермерен блок, наместо да се прави на делови па потоа да се склопува. Ваквиот начин на изработка е многу редок и ексклузивен, но долготраен и впечатлив.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://infomax.mk/wp/%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B7%D0%B8%D0%B2%D0%BD%D0%BE-%D1%84%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%85%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%98%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8-%D0%B1%D1%80%D0%B0%D1%9C%D0%B0/ |title=''Руската Амбасада во Македонија ќе поставува мермерен крст во Лешочкиот манастир!'' |accessdate=2016-05-22 |archive-date=2016-05-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160522192357/http://infomax.mk/wp/%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B7%D0%B8%D0%B2%D0%BD%D0%BE-%D1%84%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%85%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%98%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8-%D0%B1%D1%80%D0%B0%D1%9C%D0%B0 |url-status=dead }}</ref> ==Монаштво== [[Кирил Пејчиновиќ]] се смета за возобновител на монашкиот живот на манастирот во својот трет период, кој во континуитет е присутен сè до денес. Тој освен тоа што го обновил оштетениот манастир и го возобновил монаштвото, тој собирал стари текстови со што ја збогатил и манастирската библиотека. Во манастирот монасите претежно биле Македонци, но за време на српската окупација имало и [[Срби]]. Освен нив, позната е и групата на 35 руски монаси - ''валаамци''. ===Руски монаси=== Лешочкиот манастир бил и дом на 35 руски монаси. Валаамците биле руски монаси од манастирот [[Валаам]] во [[Финска]], кои [[1926]] година дошле во Лешок.[[Image:Teodort.jpg|thumb|150px|left|Монахот [[Теодорит (монах)|Теодорит]]]] По одбивањето да прејдат на [[Грегоријански календар|новиот календар]], прифатен неодамна пред тоа од автономната Финска црква и од [[Константинополската патријаршија]], групата монаси-старостилци била осудена на прогонство во септември [[1926]] и по едномесечно патување пристигнала во [[Македонија]]. Тука биле прифатени од скопскиот митрополит Варнава, како протерани заради [[православие]]то. Целото руско братство живеело киновиски во Лешочкиот манастир две години, за потоа било раситнето во помали групи од по 2-3 монаси и распоредено по останатите манастири во скопската епархија<ref>{{наведена книга|last=Јанчовски|first=Тихомир|title=Монаштвото во Македонија|location=Скопје|date=2010}}</ref>. Најмногу од нив се истакнувал [[Теодорит (монах)|монахот Теодорит]] кој имал [[украинци|украинско]] потекло. Тој, слушајќи од мештаните дека над манастирот се наоѓа наоѓалиште со топоним ''Стар манастир'' и се гледале траги од црквата, се заинтересирал за ова наоѓалиште и во [[1927]] година започнал да го раскопува. При раскопувањето, Теодорит бил изненаден од богатите пронајдени остатоци од разурнатата црква на мермерен иконостас, чесната трпеза, архијерејскиот престол, крстилница, три саркофази од кои еден на ктиторот кој воедно бил и прв полошки епископ. Вчудовиден од вредните богати археолошки пронајдоци, веднаш бил известен скопскиот митрополит Варнава и скопскиот универзитетски професор [[Радован Грујиќ]]. Двајцата дошле на лице место за да се уверат. Тогаш митрополитот Варнава му дал полна поддршка, а професорот Грујиќ ги проучил сите предмети и трудот го објавил во гласникот на скопското научно друштво број 13 во [[1933]] година под наслов „Полошко-тетовска епархија и манастирот Лешок”. Теодорит, потоа, старите ѕидови ги доградил и објектот го заштитил со покрив. Внатре, во црквата поставил икони, направил иконостас и црквата ја оспособил за богослужби. Покрај неа, направил мала куќичка во која тој живеел. Јужно од црквата, направил камбанарија. Секојдневните потреби ги добивал од послугата на манастирот, давајќи им сигнал со свирење во рог. Теодорит се упокоил во [[1939]] година, го погребале јужно од црквата. Месното население, секоја година спроти Атанасовден, на [[30 јануари]], традиционално го посетува ова свето место.<ref name="монографија" /> ===Сестринство=== [[Image:Lešočki 1938.jpg|thumb|250px|Српскиот владика Јосиф со сестринското и братското монаштво на денот на осветувањето на новата црква Св. Атанасиј и Св. Лазар во [[1938]] година]] Во 60-те години на 20 век во Лешочкиот манастир имало неколку калуѓерки. Тие имале свој женски хор. Матица-игуменка на калуѓерките била Миланија, Србинка која ја испратиле од [[Српска православна црква|Српската православна црква]] со посебна мисија и задача, а другите 6 биле Македонки и тоа: *Јелица, калуѓерско име Параскева од Лешок, *Љубица, замонашена како Вероника, калуѓерка, *Ратка како Ефросинија *Христина, *Надежда и *Евгенија Во [[1967]] година кога се осамостоила [[Македонската православна црква]], сестрата Меланија се покажала дека била со специјална српска задача и се вратила во [[Петровац на Млава]] и во Горњак и покрај многуте молења на народот. Со неа ги зела и калуѓерките Македонки. Меланија починала во [[2001]] година и била погребана во Горњак. Во [[1977]] година во Горњак од Побожје се префрлила кон сестринството и Трпана Ристовска од Лешок и таму добила калуѓерско име Татијана. Трпана Давидова Ристовска, односно калуѓерката Татијана починала во [[1983]] година на Нова година и е закопана во [[Горњак (манастир)|манастирот Горњак]], [[Србија]].<ref>''Митко Поп Спироски - „Поповската фамилија и Род Спироски (Онуфриевски-Лалошои-Главинои- Византијци) од Лешок, Македонија“, -Тетово''</ref> ==Сардисување== [[Image:Leshochki manastir.jpg|thumb|220px|Лешочкиот манастир во почетокот на XX век]] [[Image:Leshochki manastir crkva.jpg|thumb|220px|Црквата Св. Богородица на почетокот на 20 век]] Манастирскиот комплекс бил на повеќепати разрушуван. Во македонската култура се користи терминот „'''Сардисување'''“ и тоа е опеано во песната „[[b:Лешочкиот манастир|Сардисале Лешочкиот манастир]]“. ===Прво сардисување=== Во [[1710]] година, турски [[јаничари]] го нападнале манастирот. Тогаш монасите целосно се разбегале и манастирот останал напуштен. Манастирот останал празен сè додека не дошол [[Кирил Пејчиновиќ]] и го возобновил во периодот [[1817]]/[[1818|18]] година. Тогаш бил доградуван и монашкиот живот повторно заживеал.<ref>{{наведена книга|last=Ḱornakov|first=Dimitar |title=Macedonian monasteries|publisher=Matica makedonska|date=1995|language=англиски}}</ref> ===Второ сардисување=== Манастирот бил сардисан од жителите со [[Македонски Албанци|албанско етничко потекло]] од соседното село [[Слатино (Тетовско)|Слатина]] и од другите [[Долни Полог|долнополошки села]] во август [[1905]] година. Причина било убиството на двајца слатинчани во Слатинското Поле, ноќта пред празникот [[Св. Богородица]], од група комити за кои се мислело дека се наоѓаат во Манастирот. Благодарение на големата присебност и на мудроста на тогашниот игумен [[Отец Еротеј|јеремонах Еротеј]] во тие критични моменти, сардисувањето не завршило со трагични последици за Манастирот и за присутните илјадници гости.” Со забележаните биографски податоци и со сеќавањата на комитата [[Филип Трифунов-Лулков]] од село [[Вруток]], учесник во четата што ги убила двајцата слатинчани, дефинитивно се расветлува случајот со сардисувањето на Манастирот за кој има неколку верзии, меѓутоа за најверодостојна се смета таа на војводата. Комитата Филип Трифунов-Лулков бил учесник во Тетовско-гостиварската чета на војводата [[Никола Панов-Гостиварче]]. Оваа чета, од скопските села се упатила кон Полог, низ [[Дервенската Клисура]] и низ селото [[Радуша]]. Тие стигнале во селото [[Ротинце]] за да присуствуваат на големиот празник и на собирот во Лешочкиот манастир за потоа да ги посетат планинските села [[Јелошник]], [[Брезно]], [[Сетоле]], [[Лавце]], каде што имале свои јатаци.[[Image:Второ сардисување на Лешочкиот Манастир.jpg|thumb|220px|Остотоци од црквата по разрушувањето во 2001]] [[Image:Второ сардисување на Лешочкиот манастир со фреска.jpg|thumb|220px|Остотоци од црквата и фреските, 2001|врска=Special:FilePath/Второ_сардисување_на_Лешочкиот_манастир_со_фреска.jpg]] За да присуствуваат на прославата, тие тргнале од селото Ротинце кон Лешок, ноќта меѓу [[27 август|27]] и [[28 август|28]] (14 и 15) август, со курирот Тодор Томев, учител во селото Јелошник. Патем, поминале низ Слатинското Поле. На местото наречено ''Калиноо'', вооружената група била забележана од бостанџијата Пајазит, па тој го известил својот брат Јакуп, кој се наоѓал во колибата, дека се приближува поголема група луѓе. Кога комитите го слушнале повикот и сфатиле дека се откриени се распрснале и легнале за да не бидат забележани. Откако Јакуп го слушнал повикот од својот брат, без размислување истрелал од колибата, а комитите возвратиле на ист начин. Престрелката траела два-три часа. Јакуп бил убиен; Пајазит бил тешко ранет; а меѓу комитите немало настрадани. Откако пукањето од страна на бостанџиите прекинало, распрснатата чета се прибрала и се вратила назад на планината [[Жеден]] без да биде забележана. Бидејќи немале контакт со никого, комитите не знаеле дека Манастирот е сардисан. По два-три дена, четата по друг пат се упатила кон селото Јелошник, а Манастирот сè уште бил сардисан. Откако бил растеран башибозукот од Манастирот, четата се упатила преку шумовитите падини на [[Шар Планина]] кон селата [[Сетоле]] и [[Лавце]] за да продолжи со своите акции. Пукотниците, но и раскажувањата на ранетиот полјак биле доволен знак за тревога и масовна потера по комитите од страна на башибозукот. Веста за престрелката на комитите и вооружените полјаци молскавично се пренела низ Полог и во Тетово. Мошне отежнувачка околност било присуството во манастирот за време на големиот верски празник посветен на св. Богородица на околу 3.000 верници. Разулавената маса башибозук истото утро се организирала и за 3-4 часа се упатила кон манастирот. Него од сите страни го опколиле не само Албанци од Слатино туку и од другите блиски села. На башибозукот им се придружиле тетовските бегови со уште поголем број вооружени луѓе. Тие застанале на чело на оваа маса. Меѓу нив биле Мемет-паша, Алим-бег Дерала, Адем-ага Треси, Абдул Мецит-ага и други. Во оваа масовна еуфорија од тетовскиот затвор бил пуштен и Јонуз Јусуфов, познат разбојник од селото Првце, кој многу му напакостил на селото Јелошник и за кој селаните од ова село тврделе дека бил „ужасен крвопиец што се гаври и располага“ со нивните животи. Уште при приближувањето на башибозукот за ова се дознало во манастирот и предизвикало паника меѓу православните верници, меѓу кои поголем број биле жени и деца. Најприсебен меѓу нив, се чини, бил игуменот Еротеј, кој ги организирал верниците во манастирот на тој начин што веднаш наредил да се затворат манастирските порти и тие да се забарикадираат во манастирскиот двор. Жените и децата се засолниле во конаците, а мажите се вооружиле со сè што можело да служи за одбрана. Високите ѕидини околу манастирот давале мала надеж. Бројот на башибозукот достигнал бројка од повеќе илјади, а нивните водачи побарале од игуменот Еротеј да им ги предаде комитите, за кои тие сметале дека се засолниле во манастирските конаци. Доколку игуменот не го сторел тоа, тие се заканувале дека ќе го запалат манастирот сосе луѓето. Игуменот не потклекнал на овие закани, а покрај тоа, овој стар и искусен свештеник бил сигурен дека во манастирот нема комити. Тој ја зборувал вистината. Четата, всушност по судирот со полјаците се повлекла назад кон планината Жеден. Според изјавата на еден од комитите, Виктор Т. Лулковски од селото Вруток, по два до три дена четата продолжила во правец на селата Сетоле, Лавце, поминала покрај тетовското кале Балтепе, а оттаму заминала преку Полошката Котлина. Кај селото Блаце на падините на Сува Гора имала судир со разбојничката банда на Демир Лакавица од селото Чајле. По судирот, во кој немало жртви во четата, нејзините борци во близина на селото Волковија се поделиле на две групи, кои успеале да се извлечат од турската потера. Во меѓувреме, уште од првиот ден на сардисувањето ситуацијата во манастирот се влошувала, но не само во него, туку и во целиот Полог. Муслиманското население се подготвувало за одмазда и пресметка со христијаните. Во самиот манастир, луѓето со солзи се збогувале едни со други, мислејќи дека им нема спас. Улогата на игуменот Еротеј била решавачка и тој ја презел целосната одговорност и организацијата на одбраната, но и прехранувањето на 3.000 луѓе. Големите резерви од храна во манастирот и дисциплината на луѓето исто така придонеле да се сочува присебноста и да не дојде до панични реакции. Ситуацијата уште повеќе се влошила кога башибозукот го сопрел дотекот на вода во манастирот. Но, за среќа на сите, споменатите залихи од храна и пијалак пресудно влијаеле. Според еден автентичен документ, за време на опсадата манастирот потрошил 82 товари жито, 8000 оки вино, 3500 оки ракија, 60 оки масло, 150 оки сирење, 100 оки ориз, а биле заклани 14 вола, 2 бивола и 48 овци и кози. Тетовскиот комитет на Организацијата презел низа мерки по мирен пат да се реши мошне тешката ситуација на немоќните граѓани за да не дојде до катастрофа. Уште од првите часови на опсадата, кметот на селото Лешок Јасре се договорил со неколку селани еден од нив веднаш да оди во Тетово и да го извести Сане Гуле. По пристигањето на веста, Тетовскиот комитет веднаш презел мерки. Прво се обидел по телеграфски пат да ги извести властите и дипломатите во [[Скопје]], но овластениот телеграфист, и покрај службената обврска, не го сторил тоа. Но Комитетот испратил свои луѓе и во Скопје и во Призрен, каде што биле седиштата на вилаетот и санџакот, и пред сè европските конзулати. Локалните власти не презеле речиси никакви чекори и биле немоќни да ја решат оваа криза. Дури по интервенцијата и притисоците на конзулите врз валијата Хилми-паша, на четвртиот ден од опсадата тој наредил кон Лешочкиот манастир да се упати силна војска, и тоа суварии (коњица) од Призрен и 2000 авџитабури (пешадија) и уште 300 коњаници од Скопје на чело со Алај-бег Гали. Кога пристигнала војската, бил извршен претрес во манастирот, а Алај-бег Гали добил уверение од игуменот Еротеј дека во манастирот не се кријат комитите. Потоа Алај-бег наредил башибозукот да се испрати дома и против нивната волја тие биле принудени да се оддалечат од манастирот и „понижени да се вратат во своите куќи“. За да се смират локалните Албанци и да стивне целокупната тензија, турските власти презеле истрага, а организирале и потера по убијците на падарот. Преплашениот народ што се наоѓал во манастирот конечно можел да се врати во своите домови. При неговото враќање бил придружуван, односно заштитуван од војската. Таа формирала мошне голем кордон во два реда, меѓу кои се движела масата луѓе кон Тетово. Но, со овој настан не завршило се. Откако истрагата во манастирот покажала дека игуменот Еротеј бил во право, т.е. дека во манастирот не се криела четата, биле преземени други чекори. Од некои претходни сознанија и обвинувања на Албанците од селото Слатина биле уапсени членовите на Организацијата од селата што гравитираат кон манастирот, но и од Тетово. Според извештајот на рускиот конзул во Скопје, на 28 август 1905 година биле уапсени 29 христијани, од кои 12 набргу биле пуштени на слобода. Апсењето на Македонците, конзулот го толкува исклучиво со потребата од задоволување на страстите на, како што вели тој, „калканделенските Арнаути“. Сепак, за повеќето Македонци што биле задржани во затвор со сигурност знаеме дека биле членови на Организацијата, а некои и индиректни учесници во настанот, како курири на четата, но имало и комити од Брезјанската чета. Уапсените биле задржани неколку дена во тетовскиот затвор, а потоа во синџири биле спроведени во злогласниот [[Куршумли ан]] во Скопје, каде што останале цели 6 недели. Меѓу оние што биле во скопскиот затвор се: Спиро Симоновски од Лешок, Јасре Попоски од Лешок, Трпко Мојсиловски (Мојсовски) од Брезно, [[Симче Петроски - Кубур]] од [[Варвара (Тетовско)|Варвара]], Ѓурчин Деспотовски од Лешок, Стојан Ивановски од Лешок, Трпо Коач од Варвара, Сане Гуле од Тетово и Атанас Поп Ончев од Лешок, потоа уште еден Столе од Лешок, Стојан од Вратница, Јосиф од Лешок, Мојсо од Непроштено, Трипун Симњаноски од Брезно, а можно е меѓу овие 17 уапсени да биле и Ѓорѓи Цветковски од Лешок, Божин Кочоски од Лешок и Коце Н. од Лавце. Од овие сознанија се гледа дека ниту еден од познатите комити во Тетовско-гостиварската чета не бил уапсен, што потврдува дека таа успешно се извлекла од Полог. Уапсените членови на Организацијата немале некоја директна врска со четата и инцидентот, а властите не поседувале вистински докази за нивното учество, освен обвинувањата на Албанците од соседното село Слатино. Затоа, целиот процес изгледал монтиран пред јавноста, а тоа го знаеле и конзулите во Скопје. Тетовскиот комитет, заедно со Окружниот од Скопје, не седел со скрстени раце и презел низа мерки за заштита на нивните членови во затворот и на судењето. Имено, за цело време затворениците добивале храна и облека, а поткупените стражари во затворот дозволувале и кореспонденција и посети. Токму затоа затворениците во ниеден момент не се чувствувале осамени и напуштени, туку напротив, биле и охрабрени. Сето тоа се одразило и на самото судење. За нивна одбрана биле ангажирани српски, бугарски и австриски адвокат. На судењето присуствувале дипломати и многуброен народ. Обвинувањата дека кај некои затвореници се добиени некакви хартии со недозволена содржина биле неосновани. Преживеаниот падар, Албанец, го обвинил Трпо Коач како еден од комитите од четата што го убила неговиот соселанец, но кога адвокатот побарал од него да го препознае меѓу обвинетите, падарот воопшто не го идентификувал Трпо, кој седел во вториот ред. Главниот сведок на обвинителите, падарот Нешо од Лешок, бил доведен во судницата и било побарано од него да сведочи против обвинетите. Но тогаш Нешо ја симнал капата од својата глава и на неа се виделе траги од удари што му ги нанеле турските полицајци, и тој изјавил: „Еве гледајте, затоа сум рекол“. Откако судијата увидел дека изјавата на сведокот била насилно изнудена и е лажна, тој веднаш ги ослободил обвинетите и така завршила лешочката криза. <ref name="монографија">{{наведена книга|last=Петрушевски|first=Илија |title=Селото Лешок - Тетовско, 1019-2003|location=Тетово|date=2004}}</ref> ===Трето сардисување=== Манастирот по вторпат бил разрушен за време на [[Воен конфликт во Македонија, 2001|воениот конфликт во тетовско]] на [[21 август]] [[2001]] година. Уништувањето на манастирот предизвика широка реакција во Македонија и светот. Чинот на рушење бил споредуван со настаните од [[Авганистан]], кога [[Талибанци]]те ги уништувале будистичките храмови во земјата.<ref>{{наведени вести|url=http://star.dnevnik.com.mk/?pBroj=1632&stID=3349|title=Лешочкиот манастир настрада од балкански Талибанци|last=Ѓорѓески|first=Бранко|publisher=Дневник|accessdate=2010-09-13|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304204609/http://star.dnevnik.com.mk/?pBroj=1632&stID=3349|url-status=dead}}</ref> Со силна детонација во 3 часот утрото, црквата била разрушена до темел, со минирање. Останал само нартексот од западниот дел и скоро целиот западен ѕид од наосот. Двете куполи на нартексот исто така останале. На јужната купола биле видливи конструктивни пукнатини. Од експлозијата сè било уништено, освен неколку фрески на светители. Исто така, оштетени биле и манастирските конаци, изградени во [[19 век|XIX век]] од [[Отец Езекиил|јеромонахот Езекил]]. Конаците претходно било неколкупати поправани и санирани, а целосна санација била извршена во периодот од [[1993]] до [[1996]] година. Како резултат на експлозијата, биле настанати значителни оштетувања на кровната конструкција и на фасадата. Поголеми оштетувања имало на прозорците: искршени биле стаклата и руинирани цели прозорци. Просториите во приземјето и на катот од конаците биле значително оштетени, особено градежната столарија. Било извршено ограбување на сите вредни работи од конаците, меѓу кои и предмети од историска вредност. Капелата во чест на светите [[Кирил и Методиј]], во манастирскиот конак, била обиена и имала оштетувања од детонацијата, на малтерот на плафонот. Полиелејот бил искршен и неупотреблив. Четири престолни икони биле оштетени, а украдени биле и Светите Садови од Светата Трпеза. Во кругот на манастирскиот двор бил оштетен и гробот на [[Сивлестер Никола|архимадритот Силвестер]] и гробот на јеромонахот [[Кирил Пејчиновиќ]]. Не била поштедена ниту новата летна [[трпезарија]], која била обиена и покрадена. Иако разурнат, манастирот сепак на [[28 август]] [[2001]], бил посетен и во него прославен празникот на [[Успението на Пресвета Богородица]], но не со зурли и тапани, туку со солзи. Некои од посетителите ги завиткувале парчињата скршени црковни камења во крпи и ги земале со себе деловите од она што некогаш било фасада или фреска од свет храм, другите ги бакнувале урнатините клекнати на колена, трети ги бришеле солзите од жал и јад.<ref name="рушења">{{Наведена мрежна страница|url=http://svetapetka.tripod.com/Steti2001.html#Lesok3|title=Оштетувања на манастирскиот комплекс – Лешок|publisher=Тетовско архијерејско намесништво|language=македонски|accessdate=2010-09-13|archive-date=2014-03-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20140324215324/http://svetapetka.tripod.com/Steti2001.html#Lesok3|url-status=dead}}</ref>. На [[15 февруари]] [[2002]] година, манастирот бил посетен од членови на [[европската комисија]] каде било утврдено повторно да се возобнови и да воскресне ова светило. Манастирскиот комплекс бил реконструиран и завршен во јуни [[2006]] година. Црквата „Св. Атанасиј“ била реконструирана со истиот камен што бил користен во нејзината првична изградба. Камењата биле сочувани и нумерирани со помош на [[Институт за заштита на културното наследство]], кој направил детална студија за проектот. [[ЕУ]] обезбедила околу 410.000 евра за обнова на ѕидот и фасадата, преку [[Европска агенција за реконструкција|Европската агенција за реконструкција]] во Македонија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.setimes.com/cocoon/setimes/xhtml/mk/features/setimes/features/2005/06/28/feature-03|title=Завршена реконструкцијата на Лешочкиот манастир во Македонија|last=Николовски|first=Зоран|date=28 јуни 2005|work=|publisher=Southeast European Times|language=македонски|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=2010-09-14}}</ref> ===Возобнова 2007=== Неговото преосветување било на 14 октомври [[2007]] година, кога [[Македонската православна црква]] прославувала 40 години од својата автокефалност. На празникот на [[Покров на Пресвета Богородица]] било извршено осветување на црквата „Св. Атанасиј“. Осветувањето на црквата го извршил [[Архиепископи на Македонската православна црква|архиепископот охридски и македонски]] [[Архиепископ Охридски и Македонски г.г. Стефан|г. г. Стефан]], а на чинот на осветувањето присуствувале и поголем број од архијереите на Синодот на [[МПЦ]].<ref name="повардарска">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.povardarska-eparhija.org.mk/pe//index.php?option=com_content&task=view&id=135&Itemid=32|title=Осветување на црквата во Лешочкиот манастир|date=2007|publisher=Повардарска епархија|accessdate=2010-09-14}}</ref> {{quote|''Колку малку требаше нечија омраза, па овој храм да се претвори во урнатини, и колку многу љубов требаше потоа па од купот камења повторно да се изгради ова велелепно дело, изјави по осветувањето поглаварот на македонската православна црква'' - архиепископ охридски и македонски г.г. Стефан<ref>[http://www.mpc.org.mk/svetaktuelno.asp?id=2372 ''Слово на архиепископот охридски и македонски г.г. Стефан одржано на осветувањето на возобновената манастирска црква во Лешок (14 октомври 2007)'']</ref>}} Зографисувањето завршило по 10 месеци активно работење на седуммина зографи од Националниот конзерваторски центар предводени од конзерваторот [[Момчило Трајковски]]. Исцртувањето на фреските и уметничкото уредување на внатрешноста почнало во октомври 2006 година. ==Култура== [[Image:Lešok fest 2008.jpg|thumb|220px|Тетовскиот фолк фест на 27 август 2008 г.]] ===Тетовски фолк фест=== Познатиот Тетовски фолк фест се одржува секоја година во дворот на манастирот. На Летната сцена во кругот на манастирот во предвечерието на големиот христијански празник „[[Успение на Пресвета Богородица]]“ секоја година гостуваат најпознатите македонски фолк пејачи. Овој фестивал е најголемиот во Македонија поради фактот што е следен од неколку десетици илјади публика.<ref>{{наведени вести|url=http://star.vecer.com.mk/tekst.asp?tid=16853|title="Тетовски фолк фест" финансиски ја спасува Македонската телевизија!?|date=5 септември 2006|publisher=Вечер|accessdate=2010-09-13}}{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===Меѓународна средба на книжевните преведувачи=== Лешочкиот манастир е домаќин на традиционалната меѓународна средба на книжевните преведувачи, која се одржува секоја година во комплексот. Првата средба се одржала во [[1972]] година.<ref>{{наведени вести|url=http://www.utrinski.com.mk/default.asp?ItemID=8A6D237D7C46564994442B550BCF357F|title=Лешок по 39. пат домаќин на книжевните преведувачи|date=23 август 2010|publisher=Утрински Весник|language=македонски|accessdate=2010-09-22|archive-date=2022-06-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20220604210457/https://utrinski.com.mk/default.asp?ItemID=8A6D237D7C46564994442B550BCF357F|url-status=dead}}</ref> Ова место е избрано поради тоа што тука живеел и творел монахот Кирил Пејчиновиќ, кој бил преродбеник, писател и преведувач на македонски народен јазик. Средбата во [[2010]] година која била 39 по ред имала јубилеен карактер за македонската и севкупната преведувачка книжевност бидејќи се одбележувала 100 годишнината од раѓањето на писателот [[Ѓорѓи Абаџиев]], а 90 години на [[Славко Јаневски]], како и 80 години од раѓањето на повеќемина истакнати македонски преведувачи и писатели како [[Бистрица Миркуловска]], [[Ката Мисиркова Руменова]], [[Цане Андреевски]], [[Георги Сталев Поповски|Георги Сталев]] и други. Меѓународната средба се одржува секоја година на крајот од Август и претставува еден вид на вовед за прославата на [[Меѓународен ден на преводот|Меѓународниот ден на преводот]] кој се прославува на [[30 септември]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://klopche.blogspot.com/|title=Меѓународен ден на преводот|last=д-р Ирина Тупицина и м-р Александер Цемахман|date=2010|publisher=Клопче|language=македонски|accessdate=2010-09-22}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==Митот за закопаното богатство== Во последно време раширен е митот дека во старата манастирска црква Св. Атанасиј се наоѓа закопано богатство<ref name="премин">{{Наведена мрежна страница|url=http://preminportal.com.mk/content/view/2051/71/|title=Митот за закопано богатство го докрајчува "Свети Атанасиј"|last=Тоевски|first=Свето|date=2007|publisher=Премин|language=македонски|accessdate=2010-09-24}}</ref>. Кога околу црквата Јоаникие изградил ќелии за монасите, тогаш се формирал манастирскиот комплекс. Во него се пронајдени три епископски саркофази, еден осамен гроб и уште две други гробници што укажуваат дека во овој комплекс се водел богат, активен монашки живот. Стариот манастир „Свети Атанасиј“ опстојувал, без голем пречки, до средината или до крајот на [[17 век]]. По овој период, престојот на монасите станал несигурен поради многуте арамиски зулуми. Затоа тие и го напуштале манастирот. Во годините што следувале месното население секогаш доаѓало за црковно-народниот празник Атанасовден да запали свеќи и да се помоли за здравје на урнатините од храмот. Во [[1927]] година рускиот монах Теодорит, ги раскопал остатоците на стариот манастир - „Свети Атанасиј“ од земјените наслојки. Но надворешните sидови се оставени до ден-денешен, на еден метар во земјата. Според Груиќ „''Побожното поклоништво кон светоста, но и разните сказни за закопано богатство во урнатините, бил мотивот што го навел Теодорит да ги извади остатоците од храмот од пазувите на земјата''“, и за тоа тој направил обемен извештај за тоа што се било пронајдено при тогашните раскопувања на наоѓалиштето<ref>''Гласникот на Скопското научно друштво, 1932''</ref>. Во внатрешноста на црквата бил пронајден мермерен иконостас во целост, од пет столба, со капители со извајани човечки и животински глави и хоризонтална греда. Биле откриени и архијерејскиот престол и чесната трпеза, направени од мермер или од оникс. Подот бил од правоаголни плочи, изделкани од тој материјал, со ѕвезда под кубето на [[Исус Христос|Христос Седржителот]]. Приказните за наводно богатство околу овој манастир продолжиле да се шират и во денешни дни, поради што тој не еднаш бил цел на вандалски копања и на доуништувања од диви копачи на археолошките наоѓалишта. Дивите копачи барале злато, накит, вредни предмети, и не обрнувале внимание на фактот дека нема ништо од тоа во ваквите манастирски светилишта, каде што живеело монашко братство. Единственото богатство на монасите од овој стар манастир била нивната духовност. Според експертите од [[Музејот на Македонија]], дивите копачи во повеќе наврати го имале уништувано овој верски објект, кој е уникатен по тоа што е прв сакрален објект во Македонија, во кој се применети елементите на романичката пластика. Богатството што се наоѓа во црквата всушност е само неговата архитектонска конструкција со приморско-дубровнички и византиско-старомакедонски елементи при градбата. Во Македонија има само неколку манастири како овој со розета: старомакедонскиот симбол - [[Ѕвездата од Кутлеш|16-кракото сонце]], вградено во него. Но, археолошката мафија во изминативе години успеала да ги искорне и плочите со изгравираното 16-крако сонце, кои се наоѓаа на подот, точно во средината на манастирот. На тоа место сега зјае само земја. Пред неколку години претставници на Обвинителството предупредувале на сериозните индикации дека, можеби, и во тетовскиот регион постои разработена грчка врска, која ги препродава украдените археолошки богатства на [[Македонија]] преку границата. Но, таквите сомневања останале без евентуална потврда низ една истражна постапка. Неколкупати во таквите обиде на лице место биле фатени криминални групи.<ref name="премин" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.a1.com.mk/vesti/sport.asp?VestID=75088|title=Дивите копачи роварат по тетовско|last=Блажевска|first=Маја|date=27 февруари 2007|publisher=А1|accessdate=2010-09-24}}</ref> Во [[2007]] фатена е група од 5 диви копачи на лице место и наредната [[2008]] биле осудени на затворски и парични казни.<ref>{{наведени вести|url=http://www.utrinski.com.mk/default.asp?ItemID=08E5022C3049484B8FEA8609B7BAEDD0|title=Затворски казни за дивите копачи кај Лешочкиот манастир|date=20 јануари 2008|publisher=Утрински Весник|language=македонски|accessdate=2010-09-24|archive-date=2023-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20230123105833/http://www.utrinski.com.mk/default.asp?ItemID=08E5022C3049484B8FEA8609B7BAEDD0|url-status=dead}}</ref> == Галерија == <gallery> Црква „Успение на Пресвета Богородица“, Church Holy Virgin , Lesok Monastery 1.jpg Црква „Успение на Пресвета Богородица“, Church Holy Virgin , Lesok Monastery 2.jpg Црква „Успение на Пресвета Богородица“, Church Holy Virgin , Lesok Monastery 3.jpg Црква „Успение на Пресвета Богородица“, Church Holy Virgin , Lesok Monastery 4.jpg Црква „Успение на Пресвета Богородица“, Church Holy Virgin , Lesok Monastery 5.jpg Црква „Успение на Пресвета Богородица“, Church Holy Virgin , Lesok Monastery 6.jpg Црква „Успение на Пресвета Богородица“, Church Holy Virgin , Lesok Monastery 7.jpg Црква „Успение на Пресвета Богородица“, Church Holy Virgin , Lesok Monastery 8.jpg Црква „Успение на Пресвета Богородица“, Church Holy Virgin , Lesok Monastery 10.jpg Црква „Успение на Пресвета Богородица“, Church Holy Virgin , Lesok Monastery 11.jpg Црква „Успение на Пресвета Богородица“, Church Holy Virgin , Lesok Monastery 12.jpg Црква „Успение на Пресвета Богородица“, Church Holy Virgin , Lesok Monastery 13.jpg Црква „Успение на Пресвета Богородица“, Church Holy Virgin , Lesok Monastery 14.jpg Црква „Успение на Пресвета Богородица“, Church Holy Virgin , Lesok Monastery 15.jpg Црква „Успение на Пресвета Богородица“, Church Holy Virgin , Lesok Monastery 16.jpg Црква „Успение на Пресвета Богородица“, Church Holy Virgin , Lesok Monastery 17.jpg Црква „Успение на Пресвета Богородица“, Church Holy Virgin , Lesok Monastery 18.jpg Црква „Успение на Пресвета Богородица“, Church Holy Virgin , Lesok Monastery 19.jpg Црква „Успение на Пресвета Богородица“, Church Holy Virgin , Lesok Monastery 20.jpg Црква „Успение на Пресвета Богородица“, Church Holy Virgin , Lesok Monastery 21.jpg Црква „Успение на Пресвета Богородица“, Church Holy Virgin , Lesok Monastery 22.jpg Црква „Успение на Пресвета Богородица“, Church Holy Virgin , Lesok Monastery 23.jpg Црква „Успение на Пресвета Богородица“, Church Holy Virgin , Lesok Monastery 24.jpg Црква „Успение на Пресвета Богородица“, Church Holy Virgin , Lesok Monastery 25.jpg Црква „Успение на Пресвета Богородица“, Church Holy Virgin , Lesok Monastery 26.jpg Црква „Успение на Пресвета Богородица“, Church Holy Virgin , Lesok Monastery 27.jpg Црква „Успение на Пресвета Богородица“, Church Holy Virgin , Lesok Monastery 28.jpg Црква „Успение на Пресвета Богородица“, Church Holy Virgin , Lesok Monastery 29.jpg </gallery> == Наводи == {{наводи|2}} == Литература == * {{Наведена книга |author=Илија Н. Петрушевски и Борис П. Момироски Лешанин |year=2010|title=Лешочкиот манастирски поменик |series=|location=Тетово|publisher=Иљо Антески – Смок и Кирил Пејчиновиќ, 220 стр.|isbn=}} *Група забележувачи, Лешок и соседните села (материјална и духовна култура), Leshok and neighbouring villages (spiritual and material culture), Здружение „Лешок“, Скопје,2005; == Надворешни врски == {{рв|Lešok Monastery}} * [http://www.lesok.org.mk www.lesok.org.mk] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130625154956/http://www.lesok.org.mk/ |date=2013-06-25 }} * [http://www.a1.com.mk/vesti/default.asp?VestID=44871 А1 статија за пренесувањето на моштите на Кирил Пејчиновиќ] * [http://www.antiwar.com/orig/deliso2.html Статија за уништувањето на Лешочкиот манастир на www.antiwar.com] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130423093236/http://www.antiwar.com/orig/deliso2.html |date=2013-04-23 }} * [http://www.spiroski.com.mk www.spiroski.com.mk] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210611113908/http://spiroski.com.mk/ |date=2021-06-11 }} * [http://www.kralemarko.org.mk www.kralemarko.org.mk] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100317035218/http://www.kralemarko.org.mk/ |date=2010-03-17 }} * [http://documents-mk.blogspot.com/2010/03/blog-post_15.html Сардисале Лешочкиот манастир] - изведба на познатата песна песна од повеќе интерпретатори {{Тетовско архијерејско намесништво}} {{Избрана}} [[Категорија:Лешочки манастир| ]] [[Категорија:Манастири во Тетовско-гостиварската епархија|Лешочки манастир]] [[Категорија:Манастири во Тетовското архијерејско намесништво]] [[Категорија:Лешок|Манастир]] [[Категорија:Теаречка парохија]] [[Категорија:Градби оштетени за време на Воениот конфликт во Македонија]] smv0xhf31idq99gas6zs3tnf7s0cpk8 Предлошка:Imdb име 10 27285 5567658 3916340 2026-05-31T10:06:04Z Andrew012p 85224 5567658 wikitext text/x-wiki [http://www.imdb.com/name/nm{{{1|{{{id}}}}}}/ ''{{{2|{{{name|{{PAGENAME}}}}}}}}]'' на [[Податотека:IMDb logo.svg|25px]] [[Семрежна филмска база на податоци|Семрежната филмска база на податоци]] {{en}} <noinclude> [[Категорија:Предлошки за филм]] [[Категорија:Предлошки за надворешни врски]] </noinclude> 97phf1foshwnqqaz8ztrg5oi9km4918 5567659 5567658 2026-05-31T10:06:33Z Andrew012p 85224 Отповикана преработката [[Special:Diff/5567658|5567658]] на [[Special:Contributions/Andrew012p|Andrew012p]] ([[User talk:Andrew012p|разговор]]) 5567659 wikitext text/x-wiki [http://www.imdb.com/name/nm{{{1|{{{id}}}}}}/ {{{2|{{{name|{{PAGENAME}}}}}}}}] на [[Податотека:IMDb logo.svg|25px]] [[Семрежна филмска база на податоци|Семрежната филмска база на податоци]] {{en}} <noinclude> [[Категорија:Предлошки за филм]] [[Категорија:Предлошки за надворешни врски]] </noinclude> 4mmtkm55k6d84axqw2ornxwwhu1s3ox 5567660 5567659 2026-05-31T10:07:50Z Andrew012p 85224 5567660 wikitext text/x-wiki [http://www.imdb.com/name/nm{{{1|{{{id}}}}}}/ ''{{{2|{{{name|{{PAGENAME}}}}}}}}''] на [[Податотека:IMDb logo.svg|25px]] [[Семрежна филмска база на податоци|Семрежната филмска база на податоци]] {{en}} <noinclude> [[Категорија:Предлошки за филм]] [[Категорија:Предлошки за надворешни врски]] </noinclude> jzqy76u6ro7qdo4877izrnsddooyta9 5567683 5567660 2026-05-31T10:19:38Z Andrew012p 85224 5567683 wikitext text/x-wiki [http://www.imdb.com/name/nm{{{1|{{{id}}}}}}/ {{{2|{{{name|{{PAGENAME}}}}}}}}] на [[Податотека:IMDb logo.svg|25px]] [[Семрежна филмска база на податоци|Семрежната филмска база на податоци]] {{en}} <noinclude> [[Категорија:Предлошки за филм]] [[Категорија:Предлошки за надворешни врски]] </noinclude> 4mmtkm55k6d84axqw2ornxwwhu1s3ox Марен Маре 0 27902 5567649 5421764 2026-05-31T09:57:09Z Buli 2648 5567649 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist |Name = Марен Маре<br />''Marin Marais'' |Img = Portrait de Marin Marais (Musée de la musique, Paris) (40597883913).jpg |Img_capt = |Img_size = |Background = non_performing_personnel |Birth_name = Марен Маре |Alias = |Born = [[31 мај]], [[1656]]<br /><small>[[Податотека:Pavillon royal de France.svg|left|22x20px|Знаме на Кралството Франција]] [[Париз]], [[Кралство Франција|Франција]]</small> |Origin = |Died = [[12 август]], [[1728]]<br /><small>[[Податотека:Pavillon royal de France.svg|left|22x20px|Знаме на Кралството Франција]] [[Париз]], [[Кралство Франција|Франција]]</small> |Instrument = [[виола да гамба]] |Genre = [[Барокна музика|Барок]] |Occupation = [[Композитор]]<br />[[Гамбист]] |Years_active = |Label = |Associated_acts = |URL = |Notable_instruments = }} '''Марен Маре''' ({{langx|fr|Marin Marais}}; [[31 мај]] [[1656]], [[Париз]] – [[15 август]] [[1728]], Париз) бил [[Франција|француски]] [[композитор]] и изведувач на [[виола да гамба]]. Учел композиција кај [[Жан-Батист Лили]], чии [[опера|опери]] често ги диригирал, како и со мајсторот на бас виола да гамба [[Мисје де Сан-Коломб]] во времетраење од 6 месеци. Во [[1676]] бил најмен како музичар на кралскиот двор во [[Версај]]. Како дворски музичар бил многу успешен, па во [[1679]] бил назначен за главен виола да гамбист на кралот („ordinaire de la chambre du roy pour la viole“), титула која ја имал сѐ до [[1725]]. Вил мајстор на [[виола да гамба]] и најистакнатиот композитор за тој инструмент во земјата. Составил пет книги со ''Дела за виола да гамба'' (''Pièces de viole'') ([[1686 во музиката|1686]]-[[1725 во музиката|1725]]), генерално свити за [[генералбас]]. Овие биле прилично популарни на дворот, и по овие бил запамтен како оној што „основал и зацврстил царство на виолата да гамба“ ([[Хубер ле Блан]], [[1740]]). Други дела се ''Дела во трио'' (''Pièces en trio'') ([[1692 во музиката|1692]]) и четири опери ([[1693 во музиката|1693]]-[[1709 во музиката|1709]]), од кои особено забележителна е ''[[Алкиона (опера)|Алкиона]]'' ([[1706 во музиката|1706]]) по сцената на бура. [[Еврар Титон ди Тије]] го ставил и Маре во неговото дело ''Le Parnasse françois'', искажувајќи се за две од неговите дела: <blockquote>Едно дело од четвртата негова книга насловено како ''Лавиринт'', менува разни скали, удира разни [[дисонанца|дисонанци]] и ја изразува збунетоста на човек заглавен во [[лавиринт]] преку сериозни, а потоа и брзи премини; потоа тој излегува среќно и завршува со грациозна и природна [[шакона]]. Но тој уште поуспешно ги изненади музичките познавачи со неговите дела насловени како ''Скала'' ({{langx|fr|La Gamme}}), кое е кое е симфониско дело кое неприметно се искачува по скалилата на октавата; потоа оди пак надолу, така поминувајќи низ хармонични песни и мелодични тонови, разните звуци на музиката.</blockquote> Како и со Сан-Коломб, од приватниот живот на Марен Маре по неговото полнолетство се знае многу малку. Се оженил за парижанката [[Катерина Дамикур|Катерина д'Амикур]] на 21 септември 1676. Имале 19 деца. Факсимили на сите пет книги насловени како ''Дела за виола да гамба'' ({{langx|fr|Pièces de viole}}) се издадени од [[Éditions J.M. Fuzeau]]. Потполно критичко издание на сите негови инструментални дела е едицијата во седум тома од [[Џон Хсу]], издадена од [[Broude Brothers]]. == Во филм == Маре и неговата музика оигурираат во филмот ''[[Сите утра на светот]]'' (''Tous les matins du monde'') (1991), атмосферски, прецизно замислен живот на [[Мисје де Сан-Коломб]]. Во филмот значајна улога игра музиката на Маре, меѓу кои и подолгото дело ''[[Ѕвоната на Св. Женевива]]'' (''Sonnerie de Ste-Geneviève du Mont-de-Paris'') ([[1723]]). == Медија == {{multi-listen start}} {{multi-listen item|filename=Marin Marais - Sonerie de Sainte Genevieve du Mont de Paris.ogg|title=Ѕвоната на Св. Женевива|description=За [[виола да гамба]], [[виолина]] и [[генералбас]] |format=[[Ogg]]}} {{multi-listen end}} == Надворешни врски == * {{IMSLP|id=Marais,_Marin|cname=Марен Маре}} * {{WIMA|idx=Marais|name=Марен Маре}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Француски композитори|Маре, Марен]] [[Категорија:Барокни композитори|Маре, Марен]] [[Категорија:Изведувачи на виола да гамба|Маре, Марен]] [[Категорија:Родени во 1656 година]] [[Категорија:Починати во 1728 година]] l95zq51ge8xu87twwm7qa3196t262fj Македонски Телеком 0 30487 5567644 5489749 2026-05-31T09:51:39Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567644 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за компанија| | company_name = Македонски Телеком АД| | company_logo = [[Податотека: Deutsche Telekom 2022.svg|100px]] | logo_caption = Лого искористено од 2022 до денес | foundation = [[1 јануари]] [[1997]]| | location = [[Скопје]], [[Република Македонија|Македонија]]| | area_served = {{знамеикона|Macedonia}} [[Република Македонија]]| | key_people = ''Никола Љушев''' (Главен извршен директор) <br /> '''Славко Пројкоски''' (Главен директор за финансии) <br /> '''Мирослав Јовановиќ''' (Главен директор за техника и ИТ) <br />''Бранко Станчев''' (Главен комерцијален директор) <br />'''Назим Буши''' (Претседател на одбор на директори)| | num_employees = 1300 (септември 2017)| | industry = [[Телекомуникации|Комуникациски сервиси]]| | products = [[мобилна телефонија]], [[Фиксна телефонија]], [[ADSL|широкопојасен интернет пристап]], [[Информациска технологија|интегрирани решенија]], [[телекомуникациска мрежа|мрежи]], [[IPTV]] оператор| revenue = | | homepage = [http://www.telekom.mk/ http://www.telekom.mk] |}} '''Македонски Телеком АД''' (скратливо АД Македонски телекомуникации) е најголемо [[трговско друштво]] за [[телекомуникации]] во [[Македонија]], со седиште во [[Скопје]]. Друштвото, основано на 1 јануари 1997 година, претставува дел од Групацијата „[[Унгарски телеком|Маѓар Телеком]]“ која е целосно консолидирана подружница на меѓународната групација „[[Дојче Телеком]]“ (''Deutsche Telekom Group''). „Македонски Телеком“ нуди широк опсег на телекомуникациски услуги и услуги од забавен карактер, како што се мобилни и фиксни [[телефон]]ски услуги, опсег на услуги за [[интернет]] пристап вклучувајќи широкопојасен интернет ([[ADSL]]), [[IPTV]] производи и управува со националната телефонска мрежа. „Македонски Телеком“ е едно од најуспешните и најголемите трговски друштва во Македонија.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.eurobc.com.mk/utd_200_mk.html |title=Најголеми фирми во Македонија |accessdate=2015-09-08 |archive-date=2015-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150429104821/http://www.eurobc.com.mk/utd_200_mk.html |url-status=dead }}</ref> == Историја == === Формирање на Македонски телекомуникации === АД Македонски телекомуникации е компанија во државна сопственост, основана на 1 јануари 1997 година, како компанија независна од Поштата. Претходникот на компанијата кој обезбедувал телекомуникациски, поштенски, банкарски и други услуги во [[Република Македонија]] под називот „ПТТ Македонија“ се поделил на два нови правни субјекти: АД „Македонски телекомуникации“ и [[Македонска пошта|АД „Македонски пошти“]]. Ова резултирало со одделување на поштенските операции од оние за телекомуникации и [[телеграфија]], како и со одделување на релевантните средства и обврски. Во март 1998 година, компанијата се регистрирала како [[акционерско друштво]] во јавна сопственост со цел да се подготви за [[приватизација]]та. === Приватизација === Приватизацијата се случи на 15 јануари 2001 година, кога Владата на Република Македонија и конзорциум предводен од унгарскиот давател на телекомуникациски услуги, Матав, потпишаа договор за аквизиција на акциите на Македонски телекомуникации при што Матав влезе во акционерската книга на Македонски телекомуникации како сопственик на 51 % од акциите со што стана доминантниот сопственик на компанијата. Од октомври 2008 година, македонската влада сè уште држи директен удел во акциите на компанијата. Од 1 јуни 2001 година, давателот на услуги за мобилна телефонија [[Т-Мобиле|T- Mobile]] (поранешен Мобимак) почна да функционира како посебен правен субјект (ќерка компанија). === Ребрендирање === По повеќе од 11 години АД „Македонски Телекомуникации“ официјално стана дел од групацијата „Дојче Телеком“ на 1 мај 2008 година, со прифаќање на новиот „T“ бренд. Од овој датум, компанијата работи како правен субјект под името „Македонски Телеком“, [[акционерско друштво]] за електронски комуникации – Скопје или под скратениот назив, Македонски Телеком АД – Скопје. Со имплементацијата на „Т“ брендот, што ги покривало двата сега историски бренда ''T-Home'' и ''T-Mobile'', „Македонски Телеком“ го презел корпоративниот идентитет и [[дизајн]] на групацијата „Дојче Телеком“. Под брендот „Телеком“ пласираше на пазарот серија нови производи и услуги, помеѓу коите и атрактивните Double Play и Triple Play понуди. === Консолидација и прекин на двајцата „T-Mobile“ и „T-Home“ === „Македонски Телеком“ и „T-Mobile Македонија“ на 1 јули 2015 година официјално се споиле во едно трговско друштво. Одлуката била донесена на собранието на акционерите, одржано на [[17 јуни]], со прифаќање на Спогодбата за присоединување. Фирмата „T-Mobile Македонија“ на [[1 јули]] [[2015]] година престанала да постои како правен субјект, а сите вработени, како и целокупниот имот и обврски биле преземени од „Македонски Телеком“. Од овој датум, мобилните и фиксните оператори сега се под името „Македонски Телеком“, [[акционерско друштво]] за електронски комуникации – Скопје или под скратениот назив, Македонски Телеком АД – Скопје. На [[3 септември]] [[2015]] година, „Македонски Телеком“ најавил дека ги прекинал двата продуктни бренда „Т-Home“ и „T-Mobile“ и вовел еден бренд - „Телеком“ под чија капа продолжил да го нуди целото свое портфолио на услуги наменети за приватни и деловни корисници. Сите комуникациски услуги за дома и во движење се вклучени: мобилните и фиксните интегрирани услуги, решенијата за деловни корисници и Cloud-решенијата.<ref>[http://telekom.mk/ns-newsarticle-we-will-continue-working-together-under-one-brand-telekom.nspx telekom.mk]</ref><ref>„Т-Мобиле и Т-Хоме влегуваат под една капа - Телеком“, ''Економија и бизнис'', година 18, број 207, 11 септември 2015, стр. 10.</ref> == Работење и услуги == „Македонски Телеком“ е оператор на мобилни и фиксни линии на македонскиот пазар, работи и како давател на интернет услуги и како давател на интегрирани телекомуникациски и телевизиски услуги. Со понуда на комуникациски услуги и забавна содржина се осигуруваат приходите во иднина, компанијата ја подобрува и конкурентноста во Македонија, како и порастот на мобилните и широкопојасните услуги на национално ниво.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.telekom.mk/mk/news_record.asp?newsid=507 |title=Оптички кабел до дома |accessdate=2015-09-08 |archive-date=2022-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220308142709/https://www.telekom.mk/mk/news_record.asp?newsid=507 |url-status=dead }}</ref> Компанијата нуди портфолио на услуги што се засноваат на Интернет-протокол, услуги за комуникација на податоци, продажба и изнајмување на опрема и услуги за системска интеграција. ===Мобилна телефонија=== ''Telekom.mk'' е првиот [[GSM]] мобилен оператор во [[Македонија]]. Компанијата е активна од септември 1996 година, под тогашниот назив ''МобиМак'' пред да биде купена од [[Дојче Телеком]]. Во 2006 година, „МобиМак“ станал дел од ''Т-Mobile'' а во 2015 година го променил називот во ''Telekom.mk'', синхронизирајќи ја работата со останатите фирми ќерки на „Дојче Телеком“. Мрежата на „Телеком“ покрива речиси 100% од населението и преку речиси 100% од територијата на [[Македонија]]. Компанијата прва ги претставила [[GPRS]]. [[EDGE]], [[3G]] и [[Long-Term Evolution|4G LTE]] мрежите на македонскиот пазар. На 28 Март 2024 година, Македонски Телеком преку нивните социјални мрежи најавија дека до крај на Април 2024 година [[3G]] мрежата ќе биде ''исклучена'' со цел да се искористи потенцијалот за подобра поврзаност, поголеми брзини, поквлалитетна услуга за корисниците и подобра енергетска ефикасност.<ref>[https://www.instagram.com/p/C5DePGvN0aO/" Збогум 3G. LTE и 5G за секого.]</ref> ===Фиксна телефонија=== Компанијата обезбедува услуги на фиксна [[телефон]]ија претежно преку VoIP и нуди различни тарифни планови. Во првиот квартал на 2017 година, со 214.000 корисници, „Македонски Телеком“ имал пазарно учество од 59,1% во областа на фиксната телефонија во Македонија.<ref name="ReferenceA">Мирослав Саздовски, „Македонски Телеком ја задржа водечката позиција на пазарот и во 2017 година“, ''Економија и бизнис'', година 19, број 228, јуни 2017, стр. 12.</ref> ===Интернет=== Телеком нуди портфолио од [[интернет]]-протокол засновани сервиси, комуникациски мрежи, опрема за продавање и изнајмување како и системски интегрирани сервиси. Телеком се стреми да ја модернизира мрежата и да постигне високо технолошко ниво. Еден од главните фокуси е модернизација на оптичката мрежа позната како fiber-to-the-home (FTTH). Во ноември 2011 Телеком започна проект за модернизација на мрежата преку нова интернет-заснована мултимедијална платформа. Платформата се употребува за VoIP и миграција од PSTN кон целосна IP мрежа. Денес над 290.000 фиксни линии се мигрирани кон новата платформа.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.telegeography.com/products/commsupdate/articles/2014/02/14/maktel-completes-ip-migration/index.html |title=MakTel completes IP migration |accessdate=2015-09-08 |archive-date=2014-02-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222040621/http://www.telegeography.com/products/commsupdate/articles/2014/02/14/maktel-completes-ip-migration/index.html |url-status=dead }}</ref> Во првиот квартал од 2017 година, Македонски Телеком имал 189.000 претплатници на [[широкопојасен интернет]], со што заземал пазарно учество од 47,25 во Македонија.<ref name="ReferenceA"/> ===IPTV=== IPTV услугата на „Македонски Телеком“ започнала со работа на 1 ноември 2008 под брендот ''MaxTV'' како прва понуда за дигитална телевизија во Македонија. MaxTV нуди +150 тв канали и интерактивни услуги преку IPTV платформата. „MaxTV“ се употребува во близу 100.000 домаќинства. === Портали === Првиот портал, дизајниран од страна на МТнет (поранешниот давател на интернет услуги на Македонски Телеком), беше пуштен во употреба на 7 декември 1999 година. Во тоа време, тоа била комбинација на портфолиото на веб производи на МТнет и општ портал за [[Интернет]] содржина. Тоа бил првиот портал од таков вид, и нудеше скоро дневно ажурирани новости и информации на интернет корисниците во Македонија. [[ИДИВИДИ]] (www.idividi.com.mk), бил пуштен во употреба во [[февруари]] [[2004]] година за воведување нови видови на содржини и додавање функционалности поврзани со издавање на содржини и интеракција со посетителите. Темите вклучуваат: вести од светот и од земјата, деловни [[информации]], [[спорт]], стил, забава, [[здравје]], [[технологија]]. До [[2008]] година, ИДИВИДИ имал просечно 35 илјади посетители и имал највисок број од 60 илјади посетители во еден ден. ИДИВИДИ објавува 200 нови написи во ден. Порталот ги нуди и следните услуги: Речник за десет различни јазици; Лични огласи; Електронски честитки; услуги за Online chatting; Форум заедница; Преземање на софтвер од различни категории; Online образовни курсеви (едукација); Услуги за дневни информации; Вести од дневните весници и електронските медиуми (ИДИВИДИ медиуми); 24 часа камери во живо. Под доменот на ИДИВИДИ постојат неколку други портали: Мултимедијален портал (Мултибокс); Портал за содржина генериран од корисниците (Мое Видео); Портал за заедницата за online игри (МаксАрена). Со воведувањето на IPTV производите во ноември 2008 година, се воведе и MaxTV порталот (www.maxtv.mk). ==Организација и менаџмент== На 1 мај 2017 година, за главен извршен директор на „Македонски Телеком“ бил назначен Андреас Елснер. Во јули 2018 година, за главен извршен директор бил назначен [[Никола Љушев]].<ref>Мирослав Саздовски, „Никола Љушев, нов главен извршен директор на Македонски Телеком“, ''Економија и бизнис'', година 20, број 241, јули/август 2018, стр. 8.</ref> ==Општествена одговорност== Македонскиот Телеком е основач на Фондацијата „Телеком за Македонија“ чиј претседател е Никола Љушев. Во 2019 година, оваа фондација воспоставила партнерство со [[УНИЦЕФ]] кое се однесува на две иницијатици за помош на децата и младинците со попреченост во развојот.<ref>Мирослав Саздовски, „Партнерство на УНИЦЕФ и Фондацијата Телеком за Македонија“, ''Економија и бизнис'', година 20, број 252, јули/август 2019, стр. 6.</ref> ==Награди и признанија== Во [[2016]] година, на Светскиот конгрес за информатичка технологија, одржан во [[Бразилија]], „Македонски Телеком“ добил награда од Светската алијанса за [[информатичка технологија]] и услуги (''WITSA'') за проектот „Паметен град“ (''Smart City''), во категоријата „Решение за одржлив раст“.<ref>„Македонски Телеком доби награда за проектот Паметен град“, ''Економија и бизнис'', година 18, број 221, ноември 2016, стр. 10.</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.telekom.mk/ Македонски Телеком] * [http://www.idividi.com.mk/ IDIVIDI] * [http://www.multibox.idividi.com.mk/ MULTIBOX] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150915061211/http://multibox.idividi.com.mk/ |date=2015-09-15 }} * [http://www.moevideo.idividi.com.mk/ MOE VIDEO] * [http://www.maxarena.idividi.com.mk/ MAXARENA] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150910043209/http://maxarena.idividi.com.mk/ |date=2015-09-10 }} [[Категорија:Телекомуникациски претпријатија од Македонија]] [[Категорија:Појавено во 1997 година во Македонија]] 3p25f4fn4g3v98r6xf4203kfhtyqzui Лајб Квитко 0 31997 5567538 5422032 2026-05-31T02:31:26Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567538 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=ноември 2009}} '''Лајб Квитко''' ({{langx|ru|Лейб Квитко}}, ({{роден на|15|октомври|1890}} - {{починал на|12|август|1952}}) — прочуен [[Евреи|еврејски]] поет, автор на добро-познати детски песни и член на ''Еврејскиот Антифашистички Комитет'' (ЕАК). Еден е од уредниците на ''Einigkeit'' (весникот на ЕАК) и на ''Heymland'', литературно списание. [[File:In vald L Kvitko tseykhenungen Y Ribak.jpg|thumb|Лајб Квитко, насловна на Heymland, литературно списание]] Роден е во [[Украина|украински]] [[штетл]], посетува традиционална еврејска религиозна школа за момчиња ([[хедер]]) и рано останува сирак. Се преселува во [[Киев]] во [[1917]] година и наскоро станува еден од водечките [[евреи|еврејски]] поети и членови на "Киевската група". Живее во [[Вајмарска Република|Германија]] меѓу [[1921]] и [[1925]] година и таму се зачленува во [[Комунистичка партија на Германија|Комунистичката партија]]. Почнува да ги издава своите први песни кои се многу добро прифатени од критиката. Се враќа во [[СССР]] во [[1925]] и се преселува во [[Москва]] во [[1936]]; по три години станува член на Комунистичката партија на Советскиот Сојуз ([[КПСС]]). Во тој период неговото творештво безмалку потполно се ориентира кон пишување на песни за деца и сосема е подложно на влијанието на [[социјалистички реализам|социјалистичкиот реализам]]. Убиен е во [[Москва]] на [[12 август]] [[1952]] година, заедно со уште дванасет видни еврејски интелектуалци во масакрот познат под името ''[[Ноќта на убиените поети]]''. Бил рехабилитиран во 1955.<ref>{{нмс |url=http://lists.memo.ru/d15/f445.htm |title=Списки жертв |publisher=Lists.memo.ru |date= |accessdate=31 јануари 2024 |archive-date=2011-01-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110131121030/http://lists.memo.ru/d15/f445.htm |url-status=dead }}</ref> ==Наводи== {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.languages-study.com/yiddish/kvitko.html Еврејскиот поет, Лев Квитко.] {{ru}} * [http://www.languages-study.com/yiddish/kvitkolider.html Избрана поезија на Лев Квитко.] {{ru}} * [http://judaica.kiev.ua/eg9/eg934.htm ''Животот ќе беше прекрасен'', писма на Квитко до пријателите] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20041024234421/http://www.judaica.kiev.ua/eg9/eg934.htm |date=2004-10-24 }}, објавени во [http://judaica.kiev.ua/zmukr9.htm алманахот "Yegupets"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120721205939/http://judaica.kiev.ua/zmukr9.htm |date=2012-07-21 }}, [[Киев]]. {{ru}} {{Ноќ на убиените поети}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Еврејски поети]] [[Категорија:Еврејски писатели]] [[Категорија:Носители на Орденот на Црвеното знаме на трудот]] [[Категорија:Советски Евреи]] [[Категорија:Украински Евреи]] [[Категорија:Починати во Москва]] 72jumbr3w9w2jsqpnzt91bu96gislpj Јозеф Хајдн 0 34312 5567650 5492859 2026-05-31T09:58:04Z Buli 2648 5567650 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Joseph Haydn.jpg|мини|215п|Портрет од Томас Харди, 1792]] '''Франц Јозеф Хајдн''' ([[гер.]] ''Franz Joseph Haydn''; {{роден на|31|март|1732}} – {{починал во|Виена}}, {{починал на|31|мај|1809}}) — [[Австрија|австриски]] [[композитор]]. Во извонредно големиот опус (104 симфонии, 83 гудачки квартети, повеќе од 20 опери), тој го усоврши изразот на симфониското музицирање. Роден е во австриското село Рорау, а љубовта кон музиката ја наследил од своите родители. Детството и младоста ги поминал во голема сиромаштија. Повеќе од 30 години работел и живеел во [[Виена]] кај [[Унгарија|унгарскиот]] кнез Естерхази. Двапати престојувал во [[Англија]] каде што ги напишал своите најзрели творби, со кои се прославил низ целиот свет. Неговата музика се одликува со животна радост и ведрина. Во своето творештво користел [[Германија|германски]], [[Франција|француски]] и унгарски фолклор. == Животопис == Хајдн се родил во [[1732]] год. во местото Рорау - австриско село на тромеѓата помеѓу Австрија–Унгарија-Хрватска. Токму поради фактот што во тој дел од Австрија има бројно хрватско население, а и поради тоа што во делата на Хајдн се среќаваат хрватски народни напеви, хрватскиот музиколог Фрањо Кухол кон крајот на 19 век го изнесува фактот дека Хајдн потекнува од Хрватска. Меѓутоа подоцнежните испитувања утврдиле дека сепак тој е од Австрија, иако хрватскиот фолклор има огромно влијание врз неговато творештво. Уште како дете Хајдн ги добил првите инструкции по свирење на [[чембало]], [[виолина]] и пеење.Во [[1740]] год. оди во Виена, каде пристапува кон детскиот хор на школата „Св.Стефан“. Во 17&nbsp;г. поради мутирање на гласот тој излегува од хорот и се снаоѓа на свој начин во музичкиот живот на Виена. Настапува во разни хорови, свири во оркестри и започнува да пишува пократки творби, [[менует]]и и свадбени маршеви. Во тоа време пристапува кон приватната школа на италијанскиот композитор Никола Порпора, каде што Хајдн многу научил од композиторската техника. Тогаш тој стапува во служба на кнезот Паул Естерхази - унгарски аристократ на чиј двор ќе работи повеќе од 30&nbsp;г. Таму настануваат бројни дела меѓу кои: околу 60 симфонии, 40 гудачки квартети, 30 клавирски сонати итн. Обврските на Хајдн во дворот биле строго зацртени со утврдениот договор на кнезот и композиторот. Тој морал да внимава на уредноста и дисциплината на сите членови на оркестарот, како и на пејачите, да ги решава сите спорови меѓу нив, да биде одговорен за инструментите, потоа да компонира по желба на кнезот и да дава часови по музика, како и да ги подготвува сите музички приредби на дворот, а тие биле многубројни, бидејќи секоја недела таму се прикажувале по 2 опери и 2 концерта, како и посебни приредби во чест на високите гости во дворот. Таму Хајдн ја поминал својата вистинска композиторска школа. Неговиот благ карактер и љубезно постапување со сите присутни,предизвикал општа симпатија, така што членовите на оркестарот го нарекувале ; папа Хајдн; т.е татко Хајдн. Големината на тој карактер ја гледаме и во фактот што Хајдн отворено ја признал величественоста на [[Моцарт]], кога во [[1787]] год. добива нарачка за една опера во [[Прага]], која нарачка ја одбива предавајќи ја на Моцарт со зборовите дека тој е најголем композитор на векот, а Моцарт, благодарејќи му на Хајдн го пишува своето ремек дело-операта „Дон Џовани“. Напуштајќи ја службата кај Есерхази, Хајдн влегува во последниот период од својот живот во кој централни настани се двете патувања во Лондон. Во англиската престолнина Хајдн доаѓа во допир со нејзиниот развиен музички живот и големите претставници на англиската култура. Таму ја добива титулата (Оксфорд), почесен доктор на музичката уметност, а на враќањето во Виена преку Бон, го запознава [[Бетовен]], кој подоцна ќе стане негов ученик. Последните години од животот, Хајдн ги поминува во Виена исцрпен од прекумерната работа, а влегувањето на Наполеоновите трупи во Виена предизвикале голема возбуда, која не можел да ја преболи. Умира во 1809&nbsp;г. Опусот на Хајдн е богат и разновиден. Во него среќаваме 104 симфонии, 4 концерти за пијано и оркестар, 3 коцерти за виолина, 2 концерти за виолончело, 77 гудачки квартети, 25 пијано – триа, 21 гудачко трио, 12 сонати за виолина, повеќе од 50 сонати - фантазии И варијации за пијано, повеќе од 200 творби за инструментот наречен баритон, на кој често свирел кнезот Никола Екстерхази, 3 ораториума, 14 миси, 2 реквиеми и други духовни творби, повеќе од 24 опери и оперети, 40 соло песни и многубројни обработки на народни песни од Шкотска и Велс. == Творештво == === Симфонии === Развојниот пат на Хајдн како симфоничар бил долг и трперлив. Со тек на време бројот на симфомии што ги напишал е се помало, а значењето е сè поголемо. 60–тите години на 18 век, тој напишал околу 40 симфонии, 70–тите, околу 30 симфонии, 80–тите околу 20 симфонии, а во 1790 – 1795&nbsp;г. последните 12 симфонии. Неговите први симфонии се слични на дивертимента, каде сонатната форма не е јасно изразена, бидејќи нема втора главна тема, ниту пак развоен дел. Во 80–тите год. на стануваат т.н. “четврти париски симфонии” кои се претходници на неговите најзрели дела наречени “лондонси симфонии“. Заедно со најзрелите симфонии на Моцарт “лондонските симф.” на Хајдн се врв на Европската симфониска музика од 18 век. Во нив е утврден класично симфонискиот стил и сонатната форма, а од друга срана пак тука Хајдн обично се служи со богатството на музичкиот фолклор, посебно хрватскиот. Тие симфонии се жив пример на неговиот голем оптимизам и хуманост. Што се однесува до оркестарот, тој е речиси целосно развиен со флети, обои, фаготи, хорни, труби, гудачи, тимпани и разновидни други ударалки. Во развојниот дел често учествувале сите инструменти, а музичкото дејствие преоѓа од една оркестарска група на друга. Скоро сите сите лондонски симфонии, а и некои претходни почнуваат со вовед во бавно темпо кој често е тематски поврзан со градбата на првиот став. Моцартовото влијание е нагласено во сè поголемата кантабилност И во емоционалната продлабоченост во бавните ставови. Карактеристичен е фактот дека последните ставови носат богата примена на полифони постапки, а менуетите по својот карактер сè повеќе се приближуваат кон скерцото,па се поблиску и до Бетовеновите скерца. Многу негови симфонии имаат наслови кои повеќето не потекнуваат од композиторот, туку од љубителите така на пример покрај лондонските симфонии се среќаваат насловите: симфонија - часовник, војничка симфонија, симфонија со удар во тимпан и симфонијата со тремоло во тимпан. Во инструменталното творештво на Хајдн се истакнуваат неговите 52 сонати за пијано, неколку успешни пијано – триа, а од концертната литература често изведуваниот концерт за виолина и оркестар во Д- дур. Во неговите вокални дела постојат опери, соло – песни, црковни творби и ораториуми. Неговото најзначајно оперско дело е комичната опера Аптекар во која се обработува често користената тема на комичната опера од тоа време т.е. критика на скржавоста и лакомоста. Најзначајните вокални дела се ораториумите “Создавањето на светот” и Годишните времиња” , настанати под влијание на ораториумите на [[Хендл]] кој Хајдн ги слушнал во Лондон. Во ораториумите на Хајдн е присутна големата љубов кон светот и човекот. Тоа се вистинки химни кон светот на природата и човекот, а големиот мајстор на оркестарот И преку инструментите успева да го поддржи она за што говори текстот на самите дела. Триделниот ораториум „создавање на светот” го изнесува библиското прикажување на постанокот на земјата и луѓето, додека ораториумот „Годишни времиња” содржи опис на селскиот живот со сите промени, кои ги носи со себе смената на годишните времиња. Тоа е тема која пред него во концертната форма ја обработува [[Вивалди]], а во ораториумската форма [[Георг Фридрих Телеман]]. Во неговите најуспешни црковни форми припаѓаат 12 миси, од кои 6–те последни се свечени миси за солисти, хор и оркестар. Придонесот на Хајдн кон историјата на музиката е значаен и преголем. Како голем уметник на симфиниите и гудачките квартети, како усовршувањето на новиот инструментален јазик и втемелувач на модерниот оркестар, Хајдн ги проткајувал делата со оптимизам, радост и хумор. Во тој поглед е поучен фрагментот од едно негово писмо кое вели: „Честопати сум се борел со секакви тешкотии, честопати се губела силата на мојот дух и тело и ми било навистина тешко да издржам на патот на којшто сум тргнал, но тогаш некое скришно чувство ми шепнало – на земјата има толку малку весели и задоволни луѓе, нив на сите страин ги прогонуваат грижи и можеби твојата работа некогаш ќе стане извор од кои тие луѓе оптоварени со грижи ќе црпат мир и утеха. Во тие моменти таквите мисли биле силен поттик за моите идни настојувања.“ Овие зборови се едни од најголемите примери за високата свест на уметникот кој во создавањето е како едно со заедницата околу него,а зар може вистинскиот уметник и да посака нешто поинаку. === Гудачки квартети на Хајдн === Гудачките квартети на Хајдн имаат слична тензија како и неговите симфонии. Во почетокот тоа се дела со не толку голем обем, слични со дивертиментата. Во нив редовно има 5 става од кои 2 се менуета. Индивидуализацјата на 4–те менуета сѐ уште не е спроведена, што се гледа од фактот дека главната мелодиска линија на првата виолина честопати остро се спротивставува на сосема подредената улога на останатите инструменти. Првите позначајни дела од овој вид на овој авторсе делата оп.18 и оп.20 од 1972 т.н. сончеви квартети, во кои самостојноста на делниците е остварена со примена на полифониот стил (посебно во завршните ставови од кои некои се напишани во форма на фуга). На тие дела се должи заслугата на Хајдн во изградбата на класичниот гудачки квартет. Во нив се јавува итн. лажна реприза – посебната на Хајдн во формалната структура на сонатната форма. Во понатамошните дела Хајдн сè повеќе го продлабочува класичниот квартет, а посебен квалитет тој добива по средбата со делата на Моцарт. Шестте т.н руски квартети од 1781 донесуваат богати моривски разработки и многу духовити детали за коешто сведочат ознаките скерцо и скерцанда во менуетите во овие дела.После квартетите оп. 50 (6 пруски) и 6 квартети оп. 64, врвот на Хајдн на полето на гудачките квартети слично како и кај симфонијата е остварен во контекст со лондонската музичка средина. Циклусите на гудачките квартети оп. 71, 74, 76 и 77 заедно со некои од истородните дела на Моцарт се најважните од овој вид во овој век. Мелодиските убавини, смелите модулации, продлабочувањето на формално–содржинскиот ефект, сè се тоа елементи кои придонесуваат за големата убавина на овие дела. Од другите дела на Хајдн се истакнуваат негоите 52 сонати за клавир, а од концертната литература неговиот концерт за виолончело и пијано во Д-дур. Меѓу вокалните дела на Хајдн се среќаваат опери, соло – песни, црковни композиции и дела од ораториумски вид. Неговото оперско творештво долго се сметало за најслаб дел од неговиот опус, но со тек на време тоа мислење се променило, посебно во комичните опери на италијански текст, пишувани за театарот на дворовите на Естерхази. Ремек дело на Хајдн во тој поглед е неговата комична опера “Аптекар” во која се обработува често искористувана тема за тоа време - исмејување на алчноста и скржавоста. Најобемните дела на Хајдн од вокалниот род се неговите ораториуми: „создавање на светот” и „годишни врениња“. Голем поттик за создавање на овие дела Хајдн добива во Лондон слушајќи ги изведбите на ораториумите на Хендл. Во последната етапа од својот живот Хајдн во овие дела повторно се предава целиот и како човек и како уметник. Љубовта за убавините на природата,за животот во неа и за човекот како средиштен дел во неа се теми на овие обемни химни со хуманистички карактер. Големиот мајстор на оркестарот во нив дава најуспешни примери на програмската музика во доцниот 18 век. На крајот тие се израз и на оној оптимизам, животна ведрина и радост, но и рафиниран хумор во самиот карактер. За композиции со чија помош Хајдн се борел за поубав и посреќен свет и за похумани односи на луѓето во овој свет == Поврзано == * [[Класицистичка музика]] {{Австрија-музичар-никулец}} {{Нормативна контрола}} {{DEFAULTSORT:Хајдн, Јозеф}} [[Категорија:Јозеф Хајдн| ]] [[Категорија:Австриски композитори]] [[Категорија:Класицистички композитори]] [[Категорија:Просветителство]] [[Категорија:Личности овековечени во споменикот „Валхала“]] [[Категорија:Членови на Академијата на убавите уметности]] bdeg40mr6e5jqugea1fqchqw54i7ll9 Леополд Стоковски 0 34435 5567546 5416362 2026-05-31T03:27:01Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567546 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Leopold Stokowski LOC 26447u.jpg|thumb|200px|Фотогарафија на Леополд Стоковски]] '''Леополд Антони Стоковски''', {{langx|pl|Leopold Anthony Stokowski}} ({{роден во|Лондон}}, {{роден на|18|април|1882}} - {{починал во|Хемшајр}}, {{починал на|14|септември|1977}}) — британски диригент од полско потекло, пропагатор на современата музика, еден од најпознатите диригенти во светот. ==Животопис== Стоковски е роден во [[Лондон]],<ref>{{наведени вести|url=http://arts.guardian.co.uk/filmandmusic/story/0,,1575732,00.html|title=He would fix the audience with his glinting eye...|publisher=The Guardian|author=Simon Callow|date=23 September 2005|access-date=11 April 2007}}</ref> а музика студирал на [[Универзитет Оксфорд|Оксфорд]] и Кралскиот музички колеџ во Лондон. Најпрво свирел на оргули во Црквата на свети Бартоломеј во [[Њујорк]], а како диригент првпат настапил во [[Париз]], во 1908 година. На тој настап оставил многу добар впечаток кај критичарите и јавноста, по што брзо стигнал до местото диригент на симфонискиот оркестар во [[Синсинати]]. Во 1912 година добил понуда да го преземе [[Филаделфиски симфониски оркестар|Филаделфискиот симфониски оркестар]]. Овој оркестар го водел во наредните 25 години. Под негово раководство Филаделфискиот симфониски оркестар станал најдобар оркестар во Америка и еден од најпознатите во светот. Последен пат јавно настапил во [[Венеција]], во 1975 година, а потоа продолжил да снима во студио сè до 1977 година. Работел оркестарски транскрипции на композиции за [[оргули]] од [[Јохан Себастијан Бах]]. Починал во [[Хемпшир (грофовија)|Хемпшир]], Англија, на 13 септември 1977 година.<ref>Allen Hughes, [https://query.nytimes.com/gst/abstract.html?res=9902E1DD163AE334BC4C52DFBF66838C669EDE&legacy=true "Leopold Stokowski Is Dead of a Heart Attack at 95"], ''The New York Times'', 14 September 1977.</ref> == Стил == Стоковски од оркестарот извлекол еден сосема нов звук, познат како „Стоковски звук“, кој се состои од силен и богат звук на жичените инструменти, и со своите театрални и неверојатно точно пресметани движења на рацете го претворал во продорен звук на лимените инструменти, истовремено оставајќи впечаток на неверојатна хармонија и прецизност. По 1929 година диригирал без палка, па таквиот начин на диригирање со широки движења станал синоним за Стоковски. При настапите сакал да ја истакне својата фигура, па барал подигнат подијум за диригентот и експериментирал со осветлувањето, за да ја изрази својата сенка на ѕидовите, со што оставал подлабок впечаток. Леополд Стоковски бил прв диригент кој почнал да ги освојува медиумите. Со него професијата диригент станала популарна, што подоцна ќе ја нагласи и [[Херберт фон Карајан]]. Стоковски се појавил во неколку филмови, како и во анимираниот филм на [[Волт Дизни]], „Фантазија“. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Leopold Stokowski}} *[http://hdl.library.upenn.edu/1017/d/ead/upenn_rbml_MsColl381 Leopold Stokowski papers, 1916-1994], Kislak Center for Special Collections, Rare Books and Manuscripts, University of Pennsylvania *[http://hdl.handle.net/1903.1/4585 Leopold Stokowski Papers] - Special Collections in Performing Arts at the University of Maryland *{{AllMusic|class=artist|id=q8753}} *[http://stokowski.tripod.com/disco/lsdiscs.htm Leopold Stokowski Discography] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120302232324/http://stokowski.tripod.com/disco/lsdiscs.htm |date=2012-03-02 }} *[http://www.classical.net/music/guide/society/lssa/disco.html Leopold Stokowski CD Discography] * [[František Sláma (musician)]] [http://www.frantisekslama.com/en/conductors-and-a-few-more-recollections-besides Archive] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190914071051/http://www.frantisekslama.com/en/conductors-and-a-few-more-recollections-besides |date=2019-09-14 }}. More on the history of the Czech Philharmonic between the 1940s and the 1980s: ''Conductors'' *[http://www.stokowski.org Stokowski/Philadelphia Orchestra Discography and selected (RCA) Victor recordings, 1917-1940] {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Стоковски, Леополд}} [[Категорија:Американски диригенти]] [[Категорија:Апсолвенти на Оксфордскиот универзитет]] 8y3oydjinoyfz5pdcb5cyq4yr8xnqe5 Сириус 0 40205 5567497 5503303 2026-05-31T01:27:15Z Bjankuloski06 332 /* Историја на набљудување */ Правописна исправка, replaced: Кеа → Кеја (2) 5567497 wikitext text/x-wiki ''Оваа статија е за ѕвезда. За други значења видете [[Сириус (појаснување)]]'' {{Starbox begin | name=Сириус [http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=name+sirius+a A] / [http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=name+sirius+b B] }} {{Starbox image | image = <div style="position: relative">[[Податотека:Canis Major constellation map mk.svg|250п]] <div style="position: absolute; left: 84px; top: 87px">[[Податотека:Cercle rouge 100%.svg|17п]]</div> </div><!--http://meta.wikimedia.org/wiki/Help:Composite_images --> | caption = Положба на Сириус (заокружено) }} {{Starbox observe | epoch=[[J2000,0]] ([[International Celestial Reference System|ICRS]]) | constell=[[Големо Куче (соѕвездие)|Големо Куче]] | ra={{RA|06|45|08.9173}}<ref name=simbada>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=name+sirius+a Database entry for Sirius A], [[SIMBAD]]. Accessed online 20 октомври 2007.</ref><ref name=cg /> | dec={{DEC|−16|42|58.017}}<ref name=simbada /><ref name=cg>Astrometric data, mirrored by SIMBAD from the [[Hipparcos]] catalogue, pertains to the center of mass of the Sirius system. See §2 март 4, ''[http://www.rssd.esa.int/SA/HIPPARCOS/docs/vol1_all.pdf Volume 1, The Hipparcos and Tycho Catalogues]'', European Space Agency, 1997, and the [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?HIP%2032349 entry for Sirius] in the Hipparcos catalogue ([[Centre de Données astronomiques de Strasbourg|CDS]] ID [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/Cat?I/239 I/239].)</ref> | appmag_v=−1.47 (A)<ref name=simbada /> / 8.30 (B)<ref name=wd42166>[http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?WD%200642-166 Entry for WD 0642-166], ''A Catalogue of Spectroscopically Identified White Dwarfs'' (August 2006 version), G. P. McCook and E. M. Sion ([[Centre de Données astronomiques de Strasbourg|CDS]] ID [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/Cat?III/235A III/235A].)</ref> }} {{Starbox character | class=A1V (A)<ref name=simbada /> / [[White dwarf|DA2]] (B)<ref name=wd42166 />| b-v=0.01 (A)<ref name=simbada /> / −0.03 (B)<ref name=wd42166 />| u-b=−0.05 (A)<ref name=hr2491>[http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?HR%202491 Entry for HR 2491], ''Bright Star Catalogue, 5th Revised Ed. (Preliminary Version)'', D. Hoffleit and W. H. Warren, Jr. 1991. ([[Centre de Données astronomiques de Strasbourg|CDS]] ID [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/Cat?V/50 V/50].)</ref> / −1.04 (B)<ref name=wd42166 /> }} {{Starbox astrometry | radial_v=−7.6<ref name=simbada /> | prop_mo_ra=−546.05<ref name=simbada /><ref name=cg /> | prop_mo_dec=−1223.14<ref name=simbada /><ref name=cg /> | parallax=379.21 | parallax_footnote=<ref name=simbada /> | p_error=1.58 | absmag_v=1.42 (A)<ref name=co>For apparent magnitude ''m'' and parallax ''π'', the absolute magnitude ''M<sub>v</sub>'' of Sirius A is given by: :<math>\begin{smallmatrix}M_v\ =\ m + 5 (\log_{10} {\pi} + 1)\ =\ -1.47 + 5 (\log_{10}{0.37921} + 1)\ =\ 1.42\end{smallmatrix}</math> See: {{наведена книга | first=Roger John | last=Tayler | year=1994 | title=The Stars: Their Structure and Evolution | publisher=Cambridge University Press | pages=16 | isbn=0521458854 }}</ref> / 11.18 (B)<ref name=wd42166 />}} {{Starbox visbin | reference=<ref name="gatewood">{{наведено списание | first=G. D. | last=Gatewood |author2=Gatewood, C. V. | title=A study of Sirius | journal=The Astrophysical Journal | year=1978 | volume=225 | pages=191–197 | url=http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/bib_query?1978ApJ...225..191G | doi=10.1086/156480 }} (p. 195.)</ref> | name=α CMa B | period=50.09 | axis=7.56 | eccentricity=0.592 | inclination=136.5 | node=44.6 | periastron=1894.13 | periarg=147.3 }} {{Starbox detail | | metal=[Fe/H]&nbsp;=0.50<ref name="apj548">{{наведено списание | last=Qiu | first=H. M. |author2=Zhao, G.; Chen, Y. Q.; Li, Z. W. | title=The Abundance Patterns of Sirius and Vega | journal=The Astrophysical Journal | year=2001 | volume=548 | pages=953–965 | url=http://www.journals.uchicago.edu/doi/full/10.1086/319000 | accessdate=2007-10-20 | doi=10.1086/319000 }}</ref> (A) | mass=2.02<ref name="apj_630">{{наведено списание | first=J. | last=Liebert |author2=Young, P. A.; Arnett, D.; Holberg, J. B.; Williams, K. A. | title=The Age and Progenitor Mass of Sirius B | journal=The Astrophysical Journal | year=2005 | volume=630 | issue=1 | pages=L69–L72 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2005ApJ...630L..69L | doi=10.1086/462419 }}</ref> (A) /<br />0.978<ref name="apj_630" /> (B)| radius=1.711<ref name="apj_630" /> (A) /<br />0.0084 ± 3%<ref name="apj_497">{{наведено списание | last=Holberg | first=J. B. |author2=Barstow, M. A.; Bruhweiler, F. C.; Cruise, A. M.; Penny, A. J. | title=Sirius B: A New, More Accurate View | journal=The Astrophysical Journal | year=1998 | volume=497 | pages=935–942 | url=http://www.journals.uchicago.edu/doi/full/10.1086/305489 | doi=10.1086/305489}}</ref> (B)| rotation=16 km/s<ref name="aaa407">{{наведено списание | last=Kervella | first=P. |author2=Thevenin, F.; Morel, P.; Borde, P.; Di Folco, E. | title=The interferometric diameter and internal structure of Sirius A | journal=Astronomy and Astrophysics | url=http://arxiv.org/pdf/astro-ph/0306604 | accessdate=2007-11-25 | year=2003 | volume=407 | pages=681–688 | doi=10.1051/0004-6361:20030994 }}</ref> (A) | luminosity=25.4<ref name="apj_630" /> (A) /<br />0.026<ref>From L=4πR<sup>2</sup>σT<sub>eff</sub><sup>4</sup>. See: {{наведена книга | first=Roger John | last=Tayler | year=1994 | title=The Stars: Their Structure and Evolution | publisher=Cambridge University Press | pages=16 | isbn=0521458854 }}</ref> (B) | temperature=9,940<ref name="iau224">{{cite conference | first = Saul J. | last = Adelman | title =The Physical Properties of normal A stars | book-title =Proceedings of the International Astronomical Union | pages =1–11 | publisher =Cambridge University Press | date= 8 јули 2004 | location =Poprad, Slovakia | bibcode = 2004IAUS..224....1A | url =http://adsabs.harvard.edu/abs/2004IAUS..224....1A | accessdate = 2007-07-03 }}</ref> (A) /<br />25,200<ref name="apj_630" /> (B) | age=2-3 × 10<sup>8</sup><ref name="apj_630" /> | gravity=4.33<ref name="iau224" /> (A)/8.57<ref name="apj_497" /> (B) }} {{Starbox catalog | names='''System''': α Canis Majoris, α CMa, 9 Canis Majoris, 9 CMa, [[Henry Draper catalogue|HD]] 48915, [[Harvard Revised catalogue|HR]] 2491, [[Bonner Durchmusterung|BD]] -16°1591, [[General Catalogue of Trigonometric Parallaxes|GCTP]] 1577.00 A/B, [[Глизе-Јарајс|GJ]] 244 A/B, [[Luyten Half-Second catalogue|LHS]] 219, ADS 5423, LTT 2638, [[Hipparcos catalogue|HIP]] 32349. <br />'''B''': EGGR 49, WD 0642-166.<ref name=simbada /><ref name="simbadb">[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=name+sirius+b Database entry for Sirius B], [[SIMBAD]]. Accessed on line 23 октомври 2007.</ref><ref>{{наведена книга | author=van Altena, W. F.; Lee, J. T.; Hoffleit, E. D. | year=1995 | title=The general catalogue of trigonometric parallaxes | edition=4 | publisher=Yale University Observatory }} ([[Centre de Données astronomiques de Strasbourg|CDS]] ID [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/Cat?I/238A I/238A].</ref>}} {{Starbox end}} '''Сириус''' — [[Список на најсјајни ѕвезди|најсветлата ѕвезда]] на ноќното небо. Нејзиното име потекнува од [[Старогрчки јазик|грчкиот]] збор {{Јаз|grc|Σείριος}} ([[латинско писмо]]: {{Трансл|grc|Seirios}}), што значи {{Lit}} „''блескав''“ или „''запален''“. Ѕвездата е [[Бајерово означување|означена]] како '''{{Мат|α}}&nbsp;Canis Majoris''', латинизирано во '''Alpha Canis Majoris''' и скратено '''{{Мат|α}}&nbsp;CMa''' или '''Алфа&nbsp;CMa''', кое во превод значи '''Алфа Големо Куче'''. Со визуелна [[Привидна ѕвездена величина|привидна величина]] од -1,46, Сириус е речиси двојно посветол од [[Канопус]], следната најсветла ѕвезда. Сириус е [[двојна ѕвезда]] која се состои од [[ѕвезда]] од [[Главна низа|главната низа]] од [[Ѕвездена класификација|спектрален тип]] A0 или A1, наречена Сириус&nbsp;А, и слабо [[бело џуџе]] придружник од спектрален тип&nbsp;DA2, наречен Сириус&nbsp;B. Растојанието помеѓу двете варира помеѓу 8,2 и 31,5&nbsp;[[Астрономска единица|астрономски единици]] бидејќи орбитираат на секои 50&nbsp;години. Сириус изгледа сјајна поради нејзината внатрешна [[сјајност]] и неговата близина до [[Сончев Систем|Сончевиот систем]]. На растојание од {{Convert|2.64|pc|ly}} , системот Сириус е еден од [[Список на најблиски ѕвезди|најблиските соседи]] на Земјата. Сириус постепено се приближува до Сончевиот систем; се очекува да се зголеми благо во текот на следните 60.000&nbsp;години за да достигне врвна светлинска величина од -1,68. Случајно, приближно во исто време, Сириус ќе дојде на ред како јужна полска ѕвезда, околу 66.270 година од нашата ера. Во таа година, Сириус ќе дојде до 1,6 степени од јужниот небесен пол. Ова се должи на аксијалната прецесија и правилното движење на самиот Сириус кој бавно се движи во правец на ЈЗ, па ќе биде видлив единствено од јужната полутопка.<ref>{{Наведена книга|url=https://earthsky.org/tonight/sirius-future-south-pole-star/|title=Sirius is a future southern Pole Star|date=2023-02-11}}</ref> После тоа време, нејзината оддалеченост ќе почне да се зголемува и ќе стане побледа, но ќе продолжи да биде најсветлата ѕвезда на земјиното ноќно небо приближно во следните 210.000&nbsp;години, во кој момент [[Вега]], друга ѕвезда од типот А која е суштински посветла од Сириус, ќе стане најсветлата ѕвезда.<ref name="tomkin98">{{Наведено списание|last=Tomkin|first=Jocelyn|date=April 1998|title=Once and future celestial kings|url=https://www.thefreelibrary.com/Once+and+future+celestial+kings-a020468305|journal=Sky and Telescope|volume=95|issue=4|pages=59–63|bibcode=1998S&T....95d..59T}}</ref> Сириус&nbsp;А е околу двапати помасивна од [[Сонце]]то (M☉) и има [[апсолутна ѕвездена величина]] од +1,43. Таа е 25 пати [[Сончева сјајност|прозрачна од Сонцето]], но има значително помала сјајност од другите светли ѕвезди како што се [[Канопус]], [[Бетелгез]] или [[Ригел]]. Системот е стар помеѓу 200 и 300 милиони години. Првично бил составен од две светли синкави ѕвезди. Првично помасивниот од нив, Сириус&nbsp;B, го потрошила своето водородно гориво и станала [[црвен џин]] пред да ги отфрли надворешните слоеви и да пропадне во сегашната состојба како бело џуџе пред околу 120 милиони години. Сириус е колоквијално познат како „'''Кучешка ѕвезда'''“, што ја одразува нејзината важност во нејзиното [[соѕвездие]], [[Големо Куче (соѕвездие)|Големо Куче]].<ref name="Allen1899">{{cite book | first=Richard Allen | last=Hinckley | url=https://books.google.com/books?id=5xQuAAAAIAAJ | title=Star-names and Their Meanings | publisher=G. E. Stechert | location=New York | date=1899 | pages=117–129}}</ref> Хелијакалното издигнување на Сириус го одбележа поплавувањето на Нил во [[Стар Египет|Стариот Египет]] и „кучешките денови“ на летото за [[Стара Грција|Старите Грци]], додека за [[Полинезијци]]те, главно на јужната полутопка, ѕвездата ја означувало зимата и била важен навод за нивната навигација околу Тихиот Океан. == Историја на набљудување == {{Hiero|Сириус<br/>''{{lang|egy|[[wikt:spdt|Spdt]]}}''|<hiero>X1:N14-M44</hiero>|align=right}}Како најсветлата ѕвезда на ноќното небо, Сириус се појавува во некои од најраните астрономски записи. Нејзиното поместување од [[еклиптика]]та предизвикува нејзиното спирално издигнување да биде неверојатно редовно во споредба со другите ѕвезди, со период од речиси точно 365,25&nbsp;денови кои го одржуваат константно во однос на [[Тропска година|сончевата година]]. Овој пораст се случува во [[Каиро]] на 19 јули ([[јулијански календар]]), ставајќи ја непосредно пред почетокот на годишното поплавување на [[Нил]] за време на антиката. Поради сопствената неправилност на поплавата, екстремната прецизност на враќањето на ѕвездата ја направило важна за [[Стар Египет|старите Египќани]], кои ја обожавале како божицата Сопдет ({{Langx|egy|[[wikt:spdt|Spdt]]}}, "Триаголник"; {{Efn|Споредете го значењето на египетското име со завршувањето на Сириус на [[Зимски триаголник]] [[астеризам (астрономија)|астеризам]], спојувајќи ги другите две најсветли ѕвезди на северното зимско небо, [[Бетелгез]] и [[Прокион ]].}} {{Lang-grc-gre|{{math|{{linktext|Σῶθις}}}}}}, ''Sō̂this'' ), гарант за плодноста на нивната земја. {{Efn|Бидејќи Сириус е видлив заедно со соѕвездието на [[Орион (соѕвездие)|Орион]], Египќаните го обожавале Орион како бог [[Сах (бог)|Сах]], сопругот на Сопдет, со кој имала син, богот на небото [[Сопду]]. Божицата Сопдет подоцна била [[синкретизација|синкретизирана]] со божицата [[Изида]], Сах бил поврзан со [[Озирис]], а Сопду бил поврзан со [[Хор (бог)|Хор]]. Соединувањето на Сопдет со Изида ќе му овозможи на [[Плутарх]] да изјави дека „Душата на Изида Грците ја нарекуваат Куче“, што значи дека Сириус што Египќаните ја обожавале како Изида-Сопдет била именувана како Куче од Грците и Римјаните. Периодот од 70&nbsp;дневно отсуство на Сириус од небото било сфатено како минување на Сопдет-Исида и Сах-Озирис низ [[дуат|египетскиот подземен свет]].<ref name="Holberg2007-4-5">{{harvard citation no brackets|Holberg|2007|pp=4–5}}</ref>}} [[Стара Грција|Старите Грци]] забележале дека појавата на Сириус како утринска ѕвезда го најавува жешкото и суво лето и се плашеле дека ѕвездата предизвикува растенијата да венеат, мажите да ослабат и жените да се возбудуваат. Благодарение на нејзината осветленост, Сириус можела да се види како повеќе трепка во немирните временски услови на почетокот на летото. За грчките набљудувачи тоа значело еманации што предизвикало нејзино малигно влијание. Секој што ги претрпел нејзините ефекти се вели дека бил „удрен од ѕвезди“ ( {{Јаз|grc|{{math|ἀστροβόλητος}}}}, ''astrobólētos'' ). Во литературата била опишана како „оган“ или „пламен“. Сезоната по повторното појавување на ѕвездата станала позната како „кучешки денови“. Жителите на островот [[Кеја (остров)|Кеја]] во [[Егејско Море|Егејското Море]] им принесувале жртви на Сириус и [[Зевс]] за да донесат заладен ветар и да го чекаат повторното појавување на ѕвездата во лето. Доколку се издигнала јасно, тоа би навестувало добра среќа; била маглива магливо или слаба, тогаш претскажувала помор. Монетите извадени од островот од 3&nbsp;век п.н.е. имаат кучиња или ѕвезди со зраци кои излегуваат, што ја истакнува важноста на Сириус. Римјаните ја славеле спиралата на Сириус околу 25&nbsp;април, жртвувајќи куче, заедно со темјан, вино и овца, на божицата Робиго, за да не предизвика рѓа на пченица и на житните култури таа година од еманциите на ѕвездата. Светлите ѕвезди им биле важни на древните Полинезијци за навигација низ Тихиот Океан. Тие исто така служеле како маркери за географска ширина; деклинацијата на Сириус се совпаѓа со географската широчина на архипелагот [[Фиџи]] на 17 ° Ј и на тој начин поминува директно над островите секој [[Ѕвездено време|ден]]. Сириус служела како тело на соѕвездието „Голема Птица“ наречено ''Ману'', со [[Канопус]] како јужно крило и [[Прокион]] како северно крило, кое го делило полинезиското ноќно небо на две полутопки. Исто како што појавувањето на Сириус на утринското небо го одбележувало летото во Грција, тоа го означувало почетокот на зимата за [[Маори]]те, чие име ''Такуруа'' ги опишало и ѕвездата и сезоната. Нејзината кулминација на [[Краткодневица|зимската краткоденица]] била обележана со прослава на [[Хаваи]], каде што била позната како ''Каулуа'', „Кралица на небото“. Забележани се многу други [[полинезиски јазици|полинезиски]] имиња, вклучително и ''Тау-уа'' на [[Маркиски Острови|Маркинските Острови]], ''Рехуа'' во Нов Зеланд и ''Тауруа-фау-папа'' „Празнување на оригиналните високи началници“ и ''Тауруа-е-хити-и-те- тара-те-фејаи'' „Празник кој се крева со молитви и религиозни церемонии“ на [[Тахити]].<ref name="henry1907">{{Наведено списание|last=Henry|first=Teuira|author-link=Teuira Henry|date=1907|title=Tahitian Astronomy: Birth of Heavenly Bodies|journal=The Journal of the Polynesian Society|volume=16|issue=2|pages=101–04|jstor=20700813}}</ref> === Кинематика === Во 1717 година, [[Едмонд Халеј]] го открил [[Сопствено движење|правилното движење]] на досега претпоставените ''неподвижни ѕвезди''<ref name="Aitken1942">{{cite journal | last=Aitken | first=R. G. | date=1942 | title=Edmund Halley and Stellar Proper Motions | journal=Astronomical Society of the Pacific Leaflets | volume=4 | issue=164 | pages=103–112 | bibcode=1942ASPL....4..103A }}</ref> откако ги споредил современите [[Астрометрија|астрометриски]] мерења со оние од вториот век од нашата ера дадени во Птоломејовиот ''Алмагест''. Било забележано дека светлите ѕвезди [[Алдебаран]], [[Арктур]] и Сириус значително се поместиле; Сириус напредувал околу 30 лачни минути (околу пречникот на Месечината) на југозапад. Во 1868 година, Сириус станала првата ѕвезда на која била измерена нејзината брзина, почеток на проучувањето на небесните [[Радијална брзина|радијални брзини]]. Сер Вилијам Хагинс го испитал спектарот на ѕвездата и забележал [[црвено поместување]]. Тој заклучил дека Сириус се оддалечувала од Сончевиот систем на околу 40 км/сек. Во споредба со современат вредност од −5,5 км/сек, ова било преценето и имало погрешен знак; знакот минус (−) значи дека се приближува кон Сонцето.<ref name="Hearnshaw2014">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=HNbSAgAAQBAJ&pg=PA88|title=The Analysis of Starlight: Two centuries of astronomical spectroscopy|last=Hearnshaw, John B.|date=17 March 2014|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-107-03174-6|page=88}}</ref> === Растојание === Во својата книга од 1698 година, ''Cosmotheoros'', [[Кристијан Хајгенс]] го проценил растојанието до Сириус на 27.664&nbsp;пати повеќе [[Астрономска единица|од растојанието од Земјата до Сонцето]] (околу 0,437&nbsp;светлосни години, во превод на паралакса од приближно 7,5&nbsp;лачни секунди).<ref>{{Наведена книга|url=https://catalog.lindahall.org/permalink/01LINDAHALL_INST/19lda7s/alma991342203405961|title={{math|ΚΟΣΜΟΘΕΩΡΟΣ}}, sive De terris cœlestibus earumque ornatu conjecturae|last=Huygens|first=C.|publisher=Apud A. Moetjens, bibliopolam|year=1698|location=The Hague|pages=137|language=la|author-link=Christiaan Huygens}}</ref> Постоеле неколку неуспешни обиди да се измери [[Ѕвездена паралакса|паралаксата]] на Сириус: од Жак Касини (6&nbsp;секунди); од страна на некои астрономи (вклучувајќи го и Невил Маскелин) <ref name="Maskelyne1761">{{Наведено списание|last=Maskelyne|first=N.|author-link=Nevil Maskelyne|year=1759|title=LXXVIII. A proposal for discovering the annual parallax of Sirius|journal=Philosophical Transactions of the Royal Society|volume=51|pages=889–895|bibcode=1759RSPT...51..889M|doi=10.1098/rstl.1759.0080|doi-access=free}}</ref> користејќи ги набљудувањата на [[Никола Луј де Лакај|Лакај]] направени на [[’Рт на Добрата Надеж|’Ртот на Добрата Надеж]] (4&nbsp;секунди); од [[Џузепе Пјаци|Пјаци]] (иста сума); користејќи ги набљудувањата на Лакај направени во [[Париз]], побројни и посигурни од оние направени на [[’Рт на Добрата Надеж|’Ртот]] (без разумна паралакса); од [[Фридрих Бесел|Бесел]] (без разумна паралакса).<ref name="Henderson1840">{{Наведено списание|last=Henderson|first=T.|year=1840|title=On the parallax of Sirius|journal=[[Memoirs of the Royal Astronomical Society]]|volume=11|pages=239–248|bibcode=1840MmRAS..11..239H}}</ref> Шкотскиот астроном Томас Хендерсон ги искористил своите набљудувања направени во 1832-1833 година и набљудувањата на јужноафриканскиот астроном Томас Маклир направени во 1836-1837 година, утврдувајќи ја вредноста на паралаксата од 0,23&nbsp;лачни секунди, а грешката на паралаксата се проценува дека не надминува една четвртина од секундата, или како што напишал Хендерсон во 1839 година, „Во целина можеме да заклучиме дека паралаксата на Сириус не е поголема од половина секунда во вселената; и дека таа веројатно е многу помалку“.<ref name="henderson">{{Наведено списание|last=Henderson|first=T.|author-link=Thomas Henderson (astronomer)|year=1839|title=On the parallax of Sirius|journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society|volume=5|issue=2|pages=5–7|bibcode=1839MNRAS...5....5H|doi=10.1093/mnras/5.2.5|doi-access=free}}</ref> Астрономите усвоиле вредност од 0,25&nbsp;лачни секунди за голем дел од 19-ти&nbsp;век. Денес е познато дека има паралакса од скоро {{Вред|0.4}}. Хипаркос паралакса за Сириус е точна само до околу {{±|0.04}} &nbsp;[[Светлосна година|светлосни години]], давајќи растојание од {{Вред|8.6}} светлосни години. Сириус &nbsp;B генерално се претпоставува дека е на исто растојание. Сириус&nbsp;B има паралакса на Gaia Data Release 3 со многу помала статистичка маргина на грешка, давајќи растојание од {{Вред|8.709|0.005}}, но е означено дека има многу голема вредност за астрометриски вишок na бучава, што покажува дека вредноста на паралаксата можеби е несигурна. === Откритието на Сириус B === [[Податотека:Sirius_A_and_B_Hubble_photo.jpg|десно|мини| Слика на Сириус од [[Хабл (вселенски телескоп)|вселенскиот телескоп Хабл]]&nbsp;А и Сириус&nbsp;B. Белото џуџе може да се види доле лево. Дифракционите шила и концентричните прстени се инструментални ефекти.]] Во писмото од 10&nbsp;август 1844 година, германскиот астроном [[Фридрих Бесел|Фридрих Вилхелм Бесел]] од промените во правилното движење на Сириус заклучил дека има невиден придружник. На 31 јануари 1862 година, американскиот производител на телескопи и астроном Алван Греам Кларк за прв пат го забележал слабиот придружник, кој денес се нарекува Сириус B. Ова се случило за време на тестирање на телескоп со 18,5 инчи и со голем рефрактор со бленда за опсерваторијата Дирборн, кој поседувал еден од најголемите леќи за прекршување на телескопот што постоел во тоа време и најголемиот телескоп во Соединетите Држави. Набљудувањето на Сириус В било потврдено на 8&nbsp; март со помали телескопи.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/stream/1862appletonsan02newyuoft#page/n183/mode/1up|title=Appletons' annual cyclopaedia and register of important events of the year: 1862|date=1863|publisher=D. Appleton & Company|location=New York|page=176}}</ref> Видливата ѕвезда денес понекогаш е позната како Сириус&nbsp;А. Од 1894 година, биле забележани некои очигледни орбитални неправилности во системот на Сириус, што укажува на трета многу мала придружна ѕвезда, но тоа никогаш не било потврдено. Најдоброто одговарање на податоците укажува на шестгодишна орбита околу Сириус&nbsp;А и маса од {{Сончева маса|0.06}}. Оваа ѕвезда би била пет до десет светлини побледа од белото џуџе Сириус&nbsp;В, што би го отежнало набљудувањето. Набљудувањата објавени во 2008 година не биле во можност да откријат ниту трета ѕвезда ниту планета. Очигледна „трета ѕвезда“ забележана во 1920-тите денес се верува дека е објект во позадина. Во 1915 година, Волтер Сиднеј Адамс, користејќи {{Convert|60|in|m}} рефлектор во опсерваторијата „Маунт Вилсон“, го набљудувал спектарот на Сириус&nbsp;B и утврдил дека се работи за слабо белузлава ѕвезда.<ref name="Adams1915">{{cite journal | bibcode=1915PASP...27..236A | title=The Spectrum of the Companion of Sirius | first=W. S. | last=Adams | journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific | volume=27 |issue=161 |date=December 1915 | pages=236–237 | doi=10.1086/122440 | s2cid=122478459 | doi-access= }}</ref> Ова ги навело астрономите да заклучат дека тоа е бело џуџе - второто што било откриено. Пречникот на Сириус&nbsp;А првпат го измериле Роберт Ханбери Браун и Ричард К. Твис во 1959 година во Џодрел Банк со помош на нивниот ѕвезден интерферометар. Во 2005 година, користејќи го [[Хабл (вселенски телескоп)|вселенскиот телескоп „Хабл“]], астрономите утврдиле дека Сириус&nbsp;B има речиси пречник на Земјата, 12.000 километри, со маса 102% од сончевата.<ref name="Barstow2005">{{cite journal |author1=Barstow, M. A. |author2=Bond, Howard E. |author3=Holberg, J. B. |author4=Burleigh, M. R. |author5=Hubeny, I. |author6=Koester, D. | title=Hubble Space Telescope spectroscopy of the Balmer lines in Sirius B | journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society | date=2005 | volume=362 | issue=4 | pages=1134–1142 | bibcode=2005MNRAS.362.1134B | doi=10.1111/j.1365-2966.2005.09359.x |doi-access=free |arxiv = astro-ph/0506600 |s2cid=4607496 }}</ref> === Контроверзност на бојата === [[Податотека:Szintillation.Sirius.480.webm|мини| Треперење на Сириус ( [[Привидна ѕвездена величина|привидна величина]] = -1,5) во вечерните часови непосредно пред горната кулминација на јужниот [[Небесен меридијан|меридијан]] на височина од 20&nbsp;степени над хоризонтот. За 29 секунди Сириус се движи по лак од 7,5 минути од лево кон десно.]] Околу 150 година&nbsp;н.е., [[Клавдиј Птоломеј]] од Александрија, египетски астроном од римскиот период, ги мапирал ѕвездите во Книгите&nbsp;VII и VIII од неговиот ''Алмагест'', во кој ја користел Сириус како место за средниот меридијан на земјината топка. Тој ја опишал Сириус како црвеникава, заедно со уште пет ѕвезди, [[Бетелгез]], [[Антарес]], [[Алдебаран]], [[Арктур]] и [[Полукс (ѕвезда)|Полукс]], од кои сите во моментов се забележани дека се со портокалова или црвена нијанса. Несовпаѓањето првпат било забележано од аматерскиот астроном Томас Баркер, соработник на Линдон Хол во Рутланд, кој подготвил труд и зборувал на состанокот на [[Кралско друштво|Кралското друштво]] во Лондон во 1760 година. Постоењето на други ѕвезди кои се менуваат во сјајот и дале веродостојност на идејата дека некои може да ја променат и бојата; Сер [[Џон Хершел]] го забележал ова во 1839 година, веројатно под влијание на сведочењето на [[Ета Кобилица]] две години претходно. Томас Си ја воскреснал дискусија за црвениот Сириус со објавување на неколку трудови во 1892 година и конечно резиме во 1926 година. Тој ги навел не само Птоломеј, туку и поетот Аратус, ораторот [[Цицерон]] и генералот [[Германик]] кои ја нарекуваат ѕвездата црвена, иако признава дека ниту еден од последните тројца автори не бил астроном, а последните двајца само ја преведувале поемата на Аратус ''Феномени''. [[Сенека Помладиот|Сенека]] ја опишал Сириус како подлабока и црвена од [[Марс (планета)|Марс]]. Затоа, можно е описот како црвено да е поетска метафора за лошата среќа. Во 1985 година, германските астрономи Волфхард Шлосер и Вернер Бергман објавиле извештај за [[Ломбардија|ломбардиски]] ракопис од 8 век, кој содржи ''De cursu stellarum ratio'' од [[Григориј Турски]]. Латинскиот текст ги научил читателите како да ги одредат времињата на ноќните молитви од позициите на ѕвездите, а светлата ѕвезда опишана како ''рубеола'' („црвеникава“) се тврди дека е Сириус. Авторите го предложиле ова како доказ дека Сириус В бил црвен џин во времето на набљудувањето. Други научници одговориле дека веројатно св.&nbsp;Григориј сметал за [[Арктур]]. Забележливо е дека не сите антички набљудувачи ја гледале Сириус како црвена. Поетот од 1 век Марк Манилиј ја опишал како „морско-сина“, како и Авиениј од 4 век. Понатаму, Сириус постојано била пријавувана како бела ѕвезда во античка Кина: детална реевалуација на кинеските текстови од 2 век п.н.е. до 7 век од нашата ера заклучила дека сите такви сигурни извори се во согласност со тоа што Сириус е бела. Сепак, историските извештаи кои се однесуваат на Сириус како црвена ѕвезда се доволно обемни за да ги наведат истражувачите да бараат можни физички објаснувања. Предложените теории спаѓаат во две категории: внатрешни и надворешни. Внатрешните теории постулираат вистинска промена во системот Сириус во текот на изминатите два милениуми, од кои најшироко дебатиран е предлогот дека белото џуџе Сириус В бил црвен џин дури пред 2000 години. Надворешните теории се занимаваат со можноста за минливо црвенило во интервентна средина преку која се набљудува ѕвездата, како што може да биде предизвикано од прашина во меѓуѕвездената средина или од честички во [[Земјина атмосфера|земјината атмосфера]]. Можноста дека [[Ѕвезден развој|ѕвездениот развоиј]] или на Сириус&nbsp;А или Сириус&nbsp;В би можел да биде одговорен за несовпаѓањето е отфрлено со образложение дека временската скала од илјадници години е премногу кратка и дека нема знаци за небулозност во системот што би се очекувало кога би се случила таква промена. Слично на тоа, присуството на трета ѕвезда доволно светла за да влијае на видливата боја на системот во последните милениуми не е во согласност со набљудувачките докази. Според тоа, внатрешните теории може да се занемарат. Надворешните теории засновани на црвенило од [[Вселенска прашина|меѓуѕвездената прашина]] се слично неверојатни. Преодна вселенска прашина што минува помеѓу системот Сириус и набљудувачот на Земјата, навистина ќе го зацрвени изгледот на ѕвездата до одреден степен, но црвенилото е доволно за да предизвика таа да изгледа слична во боја на суштински црвени светли ѕвезди како што се Бетелгез и Арктур, затемнувајќи ја ѕвездата за неколку величини, што не е во согласност со историските извештаи: затемнувањето би било доволно за да ја направи бојата на ѕвездата незабележлива за човечкото око без помош на телескоп. Надворешните теории засновани на оптички ефекти во атмосферата на Земјата се подобро поткрепени со достапни докази. Сцинтилациите предизвикани од атмосферските турбуленции резултираат со брзи, минливи промени во очигледната боја на ѕвездата, особено кога се набљудуваат во близина на хоризонтот, иако без посебна предност за црвено.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://skyandtelescope.org/observing/sirius-ly-scintillating-holiday12222014/#google_vignette|title=Have A Sirius-ly Scintillating Holiday!|last=King|first=Bob|date=December 22, 2014|work=Sky & Telescope|publisher=AAS Sky Publishing LLC}}</ref> Сепак, систематското црвенило на светлината на ѕвездата е резултат на апсорпција и расејување од честички во атмосферата, точно аналогно на црвенилото на Сонцето при [[изгрејсонце]] и [[зајдисонце]]. Бидејќи честичките кои предизвикуваат црвенило во атмосферата на Земјата се различни (обично многу помали) од оние што предизвикуваат црвенило во меѓуѕвездената средина, има многу помалку затемнување на ѕвездената светлина, а во случајот на Сириус промената на бојата може да се види без со помош на телескоп. Можеби постојат културни причини за да се објасни зошто некои древни набљудувачи можеби ја пријавиле бојата на Сириус преференцијално кога се наоѓала ниско на небото (и затоа очигледно била црвена). Во неколку медитерански култури, местната видливост на Сириус при спирално издигнување и заоѓање (без разлика дали изгледала светла и јасна или затемнета) се сметало дека има астролошка важност и на тој начин била предмет на систематско набљудување и интензивен интерес. Така, Сириус, повеќе од која било друга ѕвезда, била забележана и снимена додека била блиску до хоризонтот. Други современи култури, како што е кинеската, без оваа традиција, ја запишале Сириус само како бела. == Набљудување == [[Податотека:Hubble_heic0206j.jpg|десно|мини| Сириус (''долу'') и соѕвездието [[Орион (соѕвездие)|Орион]] (''десно''). Трите најсветли ѕвезди на оваа слика - Сириус, [[Бетелгез]] (''горе десно'') и [[Прокион]] (''горе лево'') - го формираат Зимскиот триаголник. Светлата ѕвезда во горниот центар е [[Алхена]], која формира астеризам во облик на крст со Зимскиот триаголник.]] Со [[Привидна ѕвездена величина|привидна величина]] од −1,46, Сириус е најсветлата ѕвезда на ноќното небо, речиси двојно посветла од втората најсветла ѕвезда [[Канопус]]. Од [[Земја (планета)|Земјата]], Сириус секогаш изгледа потемна од [[Јупитер]] и [[Венера (планета)|Венера]], а во одредени моменти и потемна од [[Меркур (планета)|Меркур]] и [[Марс (планета)|Марс]]. Сириус е видлива речиси од секаде на Земјата, освен географските широчини северно од 73°N, и не се крева многу високо кога се гледа од некои северни градови (достигнувајќи само 13°&nbsp;над хоризонтот од [[Санкт Петербург]]). Поради нејзината [[Деклинација (астрономија)|деклинација]] од приближно -17°, Сириус е кружна ѕвезда од географска ширина јужно од 73°С. Од [[Јужна Полутопка|јужната полутопка]] на почетокот на јули, Сириус може да се види и во вечерните часови каде што заоѓа по [[Сонце]]то и во утринските часови каде што изгрева пред Сонцето. Заедно со [[Прокион]] и [[Бетелгез]], Сириус формира едно од трите [[Теме (геометрија)|темиња]] на Зимскиот триаголник за набљудувачите на [[Северна полутопка|северната полутопка]]. Сириус може да се набљудува на дневна светлина со голо око под соодветни услови. Идеално, небото треба да биде многу ведро, а набљудувачот треба да е на голема надморска височина, ѕвездата да минува над главата, а Сонцето ниско на хоризонтот. Овие услови за набљудување полесно се исполнуваат на [[Јужна Полутопка|јужната полутопка]], поради јужната деклинација на Сириус. Орбиталното движење на двојниот систем на Сириус ги доведува двете ѕвезди до минимално аголно раздвојување од 3&nbsp;лачни секунди и максимум 11&nbsp;лачни секунди. При најблискиот пристап, предизвик за набљудување е да се разликува белото џуџе од нејзиниот посветлен придружник, за што е потребен телескоп со најмалку 300 мм и одлични услови за гледање. Откако се случил [[Апсида (астрономија)|периастрон]] во 1994 година, {{Efn|Две полни орбити од 50.09&nbsp;години по периастронската епоха од 1894.13 година дава датум 1994.31.}} парот се разделил, што го олеснува раздвојувањето со телескоп. [[Апсида (астрономија)|Апоастрон]] се случил во 2019 година, {{Efn|Две и пол 50,09&nbsp;годишни орбити по периастронската епоха од 1894.13 година дава датум 2019.34&nbsp;.}} но од гледна точка на Земјата, најголемото набљудувачко одвојување се случило во 2023 година, со аголна разделба од 11.333″.<ref name="DoubleStarDatabase">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.stelledoppie.it/index2.php?iddoppia=27936|title=06451-1643 AGC 1AB (Sirio)|last=Sordiglioni, Gianluca|date=2016|work=Double Star Database|accessdate=17 April 2020}}</ref> На растојание од 2,6&nbsp;парсеци (8.6светлосни години), системот Сириус содржи две од осумте [[Список на најблиски ѕвезди|најблиски ѕвезди]] до Сонцето и тој е петти најблизок ѕвезден систем до Сонцето. Оваа близина е главната причина за нејзината светлина, како и со другите блиски ѕвезди како што се [[Алфа Кентаур]], Прокион и Вега и за разлика од далечните, многу други сјајни суперџинови како Канопус, [[Ригел]] или Бетелгез (иако Канопус можеби е светол џин). Сè уште е околу 25 пати посветла од Сонцето. Најблиската голема соседна ѕвезда до Сириус е Прокион, со 1,61 парсеци (5,24светлосни години) далеку. Вселенскиот брод ''Војаџер 2'', лансиран во 1977 година за да ги проучува четирите [[Џиновска планета|џиновски планети]] во Сончевиот систем, се очекува да помине во рок од 4.3 светлосни години на Сириус за приближно 296.000 години.<ref name="Angrum2005">{{cite web | last=Angrum | first=Andrea | date=25 August 2005 | url =http://voyager.jpl.nasa.gov/mission/interstellar.html | title=Interstellar Mission | publisher=NASA/JPL | access-date=7 May 2007}}</ref> == Ѕвезден систем == [[Податотека:Orbit_Sirius_B_arcsec.png|мини|Орбитата на Сириус&nbsp;B околу А, како што се гледа од Земјата (коса елипса). Широката хоризонтална елипса ја покажува вистинската форма на орбитата (со произволна ориентација) како што би изгледала ако се гледа директно.]] [[Податотека:Sirius_A_&_B_X-ray.jpg|десно|мини| Слика на опсерваторијата со рендгенски зраци Чандра на ѕвездениот систем Сириус, каде што шемата слична на шилеста се должи на структурата за поддршка за преносната решетка. Светлиот извор е Сириус&nbsp;В. Извор: НАСА/САО/ЦХЦ]] Сириус е [[Двојна ѕвезда|двоен ѕвезден]] систем кој се состои од две бели ѕвезди кои орбитираат една околу друга со оддалеченост од околу 20 АЕ {{efn|Полуглавна оска во АЕ {{=}} {{sfrac|semimajor axis in seconds| parallax}} {{=}} {{sfrac|7.56″|0.37921}} {{=}} 19.8&nbsp;АЕ; бидејќи ексцентричноста е 0,6, растојанието флуктуира помеѓу 40% и 160% од тоа, приближно од 8 АЕ до 32 АЕ.}}(приближно растојание помеѓу Сонцето и [[Уран (планета)|Уран]]) и период од 50,1&nbsp;години. Посветлата компонента, наречена Сириус&nbsp;А, е ѕвезда од [[Главна низа|главната низа]] од спектрален тип A, со проценета површинска температура од 9.940&nbsp;[[Келвин|К]].<ref name="Adelman2004">{{cite conference | first=Saul J. | last=Adelman | title=The Physical Properties of normal A stars | book-title=Proceedings of the International Astronomical Union | pages=1–11 | publisher=Cambridge University Press | date= 8–13 July 2004 | volume=2004 | location=Poprad, Slovakia | bibcode=2004IAUS..224....1A |doi = 10.1017/S1743921304004314 | doi-access=free }}</ref> Нејзиниот придружник, Сириус&nbsp;В, е ѕвезда која веќе еволуирала од главната низа и станала бело џуџе. Моментално 10.000&nbsp;пати помалку прозрачна во визуелниот спектар, Сириус&nbsp;В некогаш била помасовна од двете. Староста на системот е проценета на 230 милиони години. На почетокот на својот живот, се смета дека биле две синкаво-бели ѕвезди кои орбитирале една околу друга во елипсовидна орбита на секои 9,1&nbsp;години. Системот емитира повисоко од очекуваното ниво на инфрацрвено зрачење, мерено од вселенската опсерваторија „Инфрацрвен астрономски сателит“. Ова може да биде показател за прашина во системот, што се смета за нешто невообичаено за двојна ѕвезда.<ref name="Backman1986">{{cite conference | first=D. E. | last=Backman | editor=Gillett, F. C. |editor2=Low, F. J. | title=IRAS observations of nearby main sequence stars and modeling of excess infrared emission | book-title=Proceedings, 6th Topical Meetings and Workshop on Cosmic Dust and Space Debris | publisher=COSPAR and IAF | date=30 June – 11 July 1986 | volume=6 | issue=7 | pages=43–46 | location=Toulouse, France | bibcode=1986AdSpR...6...43B | issn=0273-1177 |doi = 10.1016/0273-1177(86)90209-7 }}</ref> Сликата на опсерваторијата со рендгенски зраци Чандра ја прикажува Сириус В да го надмине својот партнер како извор на рендген. Во 2015 година, Виган и неговите колеги го користеле телескопот VLT Survey за да бараат докази за подѕвездени придружници и успеале да го отфрлат присуството на џиновски планети 11&nbsp;пати помасивен од Јупитер на 0,5АЕ растојание од Сириус&nbsp;А, 6-7&nbsp;пати поголема од масата на Јупитер на 1–2АЕ растојание, и до околу 4&nbsp;пати поголема од масата на Јупитер на 10 АЕ растојание.<ref>{{Наведено списание|last=Vigan|first=A.|last2=Gry|first2=C.|last3=Salter|first3=G.|last4=Mesa|first4=D.|last5=Homeier|first5=D.|last6=Moutou|first6=C.|last7=Allard|first7=F.|year=2015|title=High-contrast imaging of Sirius&nbsp;A with VLT/SPHERE: looking for giant planets down to one astronomical unit|journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society|volume=454|issue=1|pages=129–143|arxiv=1509.00015|bibcode=2015MNRAS.454..129V|doi=10.1093/mnras/stv1928|doi-access=free}}</ref> Слично на тоа, Лукас и неговите колеги не откриле никакви придружници околу Сириус&nbsp;B.<ref>{{Наведено списание|last=Lucas|first=Miles|last2=Bottom|first2=Michael|last3=Ruane|first3=Garreth|last4=Ragland|first4=Sam|year=2022|title=An imaging search for post-main-sequence planets of Sirius&nbsp;B|journal=The Astronomical Journal|volume=163|issue=2|page=81|arxiv=2112.05234|bibcode=2022AJ....163...81L|doi=10.3847/1538-3881/ac4032|doi-access=free}}</ref> === Сириус A === [[Податотека:Sirius_A-Sun_comparison2.png|мини|Споредба на Сириус&nbsp;А и Сонцето, до размер и релативна површинска осветленост]] Сириус&nbsp;А, позната и како Кучешка ѕвезда, има маса од {{Сончева маса|2.063}}. Полупречникот на оваа ѕвезда е измерен со астрономски интерферометар, давајќи проценет аголен пречник од 5,936±0,016&nbsp;мас. Проектираното [[ѕвездено вртење]] е релативно мало, 16км/сек, што не предизвикува некое значително израмнување на неговиот диск. Ова е во голема разлика со [[Вега]] со слична големина, која ротира со многу побрзо, 274км/сек, и се испакнати видно околу својот екватор.<ref name="Aufdenberg2006">{{cite journal | last1=Aufdenberg | first1=J.P. | last2=Ridgway | first2=S.T. | title=First results from the CHARA Array: VII. Long-Baseline Interferometric Measurements of Vega Consistent with a Pole-On, Rapidly Rotating Star? | journal=Astrophysical Journal | date=2006 | volume=645 | issue=1 | pages=664–675 | url=http://www.chara.gsu.edu/CHARA/Papers/Paper6.pdf | access-date=9 November 2007 | doi=10.1086/504149 | bibcode=2006ApJ...645..664A | arxiv=astro-ph/0603327 | s2cid=13501650 | display-authors=etal | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20070715181809/http://www.chara.gsu.edu/CHARA/Papers/Paper6.pdf | archive-date=15 July 2007 }}</ref> На површината на Сириус е откриено слабо [[магнетно поле]]. Ѕвездените модели сугерираат дека ѕвездата настанала за време на колапсот на [[молекуларен облак]] и дека по 10&nbsp;милиони години, нејзиното внатрешно производство на енергија потполно потекнува од јадрени реакции. Јадрото станало [[Струевит слој|конвективно]] и го користело јаглеродно-азотно-кислородниот циклус за производство на енергија. Се пресметува дека Сириус&nbsp;А целосно ќе ги исцрпи резервите на водород во нејзиното јадро во рок од милијарда ({{10^|9}} )&nbsp;години од нејзиното формирање, а потоа ќе еволуира далеку од главната низа. Ќе помине низ сцената на [[црвен џин]] и на крајот ќе стане бело џуџе. Сириус&nbsp;А е класифицирана како {{Безпрелом|[[Ам-ѕвезда]],}} бидејќи спектарот покажува длабоки металични [[Спектрална линија|спектрални линии]], што укажува на подобрување на нејзините површински слоеви во елементи потешки од хелиумот, како што е железото. Спектралниот тип бил пријавен како {{Безпрелом|A0mA1 Va,}} што покажува дека би била класифициран како A1 од линиите на водород и хелиум, но A0 од металичните линии што предизвикуваат да се групира со ам ѕвезди. Во споредба со Сонцето, процентот на железо во атмосферата на Сириус, во однос на водородот е даден со <math chem="">\textstyle\ \left[\frac{\ce{Fe}}{\ce{H}}\right] = 0.5\ ,</math> што значи дека железото има 316% изобилство како во атмосферата на Сонцето. Високата површинска содржина на метални елементи веројатно нема да биде вистина за целата ѕвезда; попрво железниот врв и тешките метали радијативно се левитираат кон површината. === Сириус В === [[Податотека:Sirius_B-Earth_comparison2.png|мини|Споредба на големината на Сириус В и Земјата]] Сириус&nbsp;В, исто така позната како Мала кучешка ѕвезда, е една од најмасивните познати [[Бело џуџе|бели џуџиња]]. Со маса од {{Сончева маса|1.02}}, таа е речиси двојно повеќе {{Сончева маса|0.5–0.6}} просек. Оваа маса е спакувана во волумен приближно еднаков на Земјиниот. Денешната температура на површината е 25.200&nbsp;K. Бидејќи нема внатрешен извор на топлина, Сириус&nbsp;B постојано ќе се лади бидејќи преостанатата топлина ќе се зрачи во вселената во текот на следните две милијарди години. Бело џуџе се формира откако ѕвезда еволуирала од главната низа, а потоа поминала низ фаза на [[црвен џин]]. Ова се случило кога Сириус В била помалку од половина од својата сегашна возраст, пред околу 120 милиони години. Оригиналната ѕвезда имала околу {{Сончева маса|5}} и била [[Ѕвездена класификација|ѕвезда од типот Б]] (најверојатно B5V за {{Сончева маса|5}}), кога сè уште била на главната низа, потенцијално гори околу 600-1200 пати повеќе светлечки од сонцето. Додека минувала низ сцената на црвениот џин, Сириус&nbsp;В можеби ја збогатила [[металичност]]а на својот придружник, објаснувајќи ја многу високата [[металичност]] на Сириус&nbsp;А. Оваа ѕвезда е првенствено составена од смеса на јаглерод-кислород која е генерирана со фузија на хелиум во ѕвездата-предок. Ова е обложено со обвивка од полесни елементи, при што материјалите се сегрегираат по маса поради високата површинска гравитација. Надворешната атмосфера на Сириус&nbsp;В денес е речиси чист водород - елементот со најмала маса - и нема други елементи во нејзиниот спектар. Иако Сириус A и В сочинуваат бинарен систем кој потсетува на оние што можат да бидат подложени на супернова од типот Ia, се верува дека двете ѕвезди се премногу оддалечени една од друга за таа да се појави, дури и доколку Сириус A прерасне во [[црвен џин]]. [[Нова]], сепак, можеби е возможно.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.researchgate.net/post/Could_The_Star_Sirius_B_Undergo_A_Nova|title=Could the star Sirius B undergo a nova?|last=Ahmad|first=Pervaiz|last2=Weis|first2=Kerstin|date=January 2021|work=[[ResearchGate]]|accessdate=23 July 2024}}</ref> === Очигледна трета ѕвезда === Од 1894 година, привремено биле забележани неправилности во орбитите на Сириус&nbsp;А и В со привидна периодичност од 6–6,4&nbsp;години. Проучувањето од 1995 година заклучило дека таков придружник веројатно постои, со маса од приближно 0,05&nbsp;Сончева маса - мало [[црвено џуџе]] или големо [[кафеаво џуџе]], со привидна величина повеќе од 15 и помалку од 3 лачни секунди од Сириус A. Во 2017 година, попрецизните астрометриски набљудувања од вселенскиот телескоп Хабл го отфрлиле постоењето на ѕвездена маса со големина на Сириус&nbsp;C, додека сè уште дозволува кандидат за подѕвездена маса како што е [[Кафеаво џуџе|кафеавото џуџе]] со помала маса. Проучувањето од 1995 година предвидело астрометриско движење од околу 90&nbsp;маса (0,09&nbsp;лачна секунда), но Хабл не можел да открие каква било аномалија на место со точност од 5&nbsp;маса (0,005&nbsp;arcsec). Ова отфрлило било какви објекти кои орбитираат околу Сириус&nbsp;А со повеќе од 0,033&nbsp;Сончева маса (35&nbsp;Маси на Јупитер) во 0,5&nbsp;години и 0,014 (15 маси на Јупитер) во 2&nbsp;години. Проучувањето исто така можело да отфрли какви било придружници на Сириус&nbsp;В со повеќе од 0,024&nbsp;Сончева маса (25&nbsp;Маси на Јупитер) орбитираат во 0,5&nbsp;година и 0,0095 (10&nbsp;Маси на Јупитер) орбитираат во 1.8&nbsp;години. Ефикасно, речиси сигурно нема дополнителни тела во системот Сириус поголеми од мало кафеаво џуџе или голема вонсончева планета.<ref name="siriusCruledout">{{Наведени вести|url=https://www.drewexmachina.com/2017/04/06/new-hubble-observations-of-the-sirius-system/|title=New Hubble observations of the Sirius system|last=Andrew|first=le&nbsp;Page|date=6 April 2017|work=drewexmachina.com|access-date=21 March 2018}}</ref> === Членство во ѕвезденото јато === Во 1909 година, [[Ејнар Херцшпрунг]] бил првиот што сугерирал дека Сириус е член на Групата за движење на Голема Мечка, врз основа на неговите набљудувања на движењата на системот низ небото. Групата Голема Мечка е сет од 220&nbsp;ѕвезди кои делат заедничко движење низ вселената. Некогаш била член на [[Расеано ѕвездено јато|расеано јато]], но оттогаш станало гравитациски неограничено од кластерот. Анализите во 2003 и 2005 година покажале дека членството на Сириус во групата е сомнително: Групата Голема Мечка има проценета возраст од 500 ± 100 милиони години, додека Сириус, со металичност слична на онаа на Сонцето, има возраст што е само половина од ова, што ја прави премногу млада за да припаѓа на групата. Наместо тоа, Сириус може да биде член на предложеното суперкластер Сириус, заедно со други расфрлани ѕвезди како што се Бета Кочијаш, Алфа Северна Круна, Бета Пехар, Бета Еридан и Бета Змија. Ова би било едно од трите големи јата лоцирани на растојание од 500 светлосни години на Сонцето. Другите две се Хјадите и [[Плејади (ѕвездено јато)|Плејадите]], и секое од овие јата се состои од стотици ѕвезди. === Далечно ѕвездено јато === Во 2017 година, масивно ѕвездено јато било откриено на само 10 лачни минути од Сириус, што направило двете да изгледаат визуелно блиску една до друга кога се гледаат од гледна точка на Земјата, откриени е за време на статистичка анализа на податоците на Гаја. Јатото е повеќе од илјада пати подалеку од ѕвездениот систем, но со оглед на неговата големина сè уште се појавува со светлинска величина 8,3.<ref>{{Наведено списание|last=Koposov|first=Sergey E.|last2=Belokurov|first2=V.|last3=Torrealba|first3=G.|year=2017|title=Gaia&nbsp;1 and 2. A pair of new galactic star clusters|journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society|volume=470|issue=3|pages=2702–2709|arxiv=1702.01122|bibcode=2017MNRAS.470.2702K|doi=10.1093/mnras/stx1182|doi-access=free}}</ref> == Етимологија == [[Податотека:Sopdet.svg|десно|мини| Слика на Сопдет, египетска божица на Сириус и плодноста на [[Нил]], сликана со ѕвезда на нејзината глава]] Правилното име „Сириус“ доаѓа од латинското ''Sīrius'', од [[Старогрчки јазик|старогрчкото]] {{Мпром|Σείριος}} (''Seirios'', „блескав“). Самиот грчки збор можеби бил увезен од друго место пред [[Архајски период|архајскиот период]], еден авторитет сугерирал врска со египетскиот бог [[Озирис]]. Најраната забележана употреба на името датира од 7 век п.н.е. во поетското дело на [[Хесиод]] ''„Дела и дни''“. Во 2016 година, [[Меѓународен астрономски сојуз|Меѓународниот астрономски сојуз]] организирал Работна група за имиња на ѕвезди (РГИЅ) <ref name="WGSN">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.iau.org/science/scientific_bodies/working_groups/280/|title=IAU Working Group on Star Names (WGSN)|accessdate=22 May 2016|archive-date=2020-04-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20200423144448/https://www.iau.org/science/scientific_bodies/working_groups/280/|url-status=dead}}</ref> за да ги каталогизира и стандардизира соодветните имиња за ѕвездите. Првиот билтен на РГИЅ од јули&nbsp;2016 година <ref name="WGSN1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pas.rochester.edu/~emamajek/WGSN/WGSN_bulletin1.pdf|title=Bulletin of the IAU Working Group on Star Names|id=No.&nbsp;1|accessdate=28 July 2016}}</ref> вклучувал табела со првите две групи на имиња одобрени од РГИЅ, која вклучувала ''Сириус'' за ѕвездата α Големо Куче А. Денес е внесена во Каталогот на имиња на ѕвезди на [[Меѓународен астрономски сојуз|Меѓународниот астрономски сојуз]].<ref name="IAU-CSN">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pas.rochester.edu/~emamajek/WGSN/IAU-CSN.txt|title=IAU Catalog of Star Names|format=plain text|accessdate=28 July 2016}}</ref> Сириус има над 50&nbsp;други приложени ознаки и имиња. Во есејот на [[Џефри Чосер]], ''Трактат за астролабот'', го носи името ''Алхабор'' и е прикажана со глава на куче. Ова име е широко користено кај средновековните [[астролаб]]и од Западна Европа.<ref name="gingerich">{{Наведено списание|last=Gingerich|first=O.|year=1987|title=Zoomorphic astrolabes and the introduction of Arabic star names into Europe|journal=Annals of the New York Academy of Sciences|volume=500|issue=1|pages=89–104|bibcode=1987NYASA.500...89G|doi=10.1111/j.1749-6632.1987.tb37197.x}}</ref> На [[санскрит]] е позната како ''Мргавјада'' „ловец на елени“, или ''Лубдака'' „ловец“. Како Мргавјада, ѕвездата ја претставува Рудра (Шива). Ѕвездата се нарекува ''Макарајоти'' на [[Малајалски јазик|малајалски]] и има религиозно значење за аџискиот центар Сабаримала. Во [[Скандинавија]], ѕвездата била позната како ''Локабрена'' („горење направено од Локи“, или „факелот на Локи“). Во [[астрологија]]та на [[Среден век|средниот век]], Сириус бил бехенска неподвижна ѕвезда, поврзана со берил и [[смрека]]. Нејзиниот астролошки симбол [[Податотека:Sirius_-_Agrippa.png]] бил наведен од [[Хајнрих Корнелиус Агрипа]].<ref name="Agrippa1533">{{cite book | first=Heinrich Cornelius | last=Agrippa | date=1533 | title=De Occulta Philosophia | publisher=BRILL | isbn=90-04-09421-0 }}</ref> == Културно значење == Многу култури историски и придавале посебно значење на Сириус, особено во однос на [[Куче|кучињата]]. Честопати колоквијално се нарекува „Кучешка ѕвезда“ како најсветлата ѕвезда на [[Големо Куче (соѕвездие)|Големо Куче]], соѕвездие „Големо куче“. Големо куче била класично прикажана како куче на Орион. Античките Грци мислеле дека еманациите на Сириус може негативно да влијаат на кучињата, правејќи ги да се однесуваат ненормално за време на „кучешките денови“, најтоплите денови во летото. Кај Римјаните овие денови биле познати како {{Јаз|la|dies caniculares}}, а ѕвездата Сириус ја викале Каникула, „мало куче“. Се сметало дека прекумерното задишување на кучињата на топло време ги става на ризик од сушење и болести. Во екстремни случаи, кучето кое пени може да има беснило, кое може да ги зарази и убие луѓето што ги каснале. [[Хомер]], во ''[[Илијада]]'', го опишува пристапот на [[Ахил]] кон [[Троја]] со овие зборови: {{Цитат|<poem> Сириус се издигнува доцна на темно, течно небо Во летните ноќи, ѕвезда на ѕвездите, Кучето на Орион го нарекуваат, најсветло Од сè, но зол предзнак, што носи топлина И трески до страданото човештво. </poem>}} Во еден малку потврден грчки мит, богот-ѕвезда што го олицетворувал Сириус се заљубил во божицата на плодноста по име Опора, но тој не можел да ја има. Така тој започнал да гори жешко, предизвикувајќи ги луѓето да страдаат, кои се молеле на боговите. Богот на северниот ветер, Бореас, го решил проблемот со наредба на своите синови да ја предадат Опора на Сириус, додека тој ја разладувал земјата со експлозии на сопствениот студен ветер.<ref>{{Наведена енциклопедија|location=[[Kiel]]|access-date=June 20, 2023}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Arnott|first=William Geoffrey|author-link=W. Geoffrey Arnott|date=1955|title=A Note on Alexis' Opora|url=http://www.jstor.org/stable/41243800|journal=Rheinisches Museum für Philologie|volume=98|pages=312–15|jstor=41243800|access-date=20 June 2023}}</ref> Во иранската митологија, особено во персиската митологија и во [[Зороастризам|зороастризмот]], античката религија на [[Иран|Персија]], Сириус се појавува како ''Тиштрија'' и се почитува како божество што создава дожд (Тиштар на новата персиска поезија). Покрај пасуси во светите текстови на [[Авеста]], [[Авестиски јазик|авестскиот]] јазик ''Тишрја'' проследен со верзијата ''Тир'' на среден и нов персиски е исто така прикажан во [[Персиска книжевност|персискиот]] еп ''Шахнаме'' на [[Фирдуси|Фердуси]]. Поради концептот на [[Јазата|јазатите]], сили кои се „достојни за обожување“, Тиштрија е божество на дождот и плодноста и антагонист на апаоша, демонот на сушата. Во оваа борба, Тиштрија е прикажан како бел коњ.<ref>{{Наведена книга|title=Avesta. Kohantarin Sorōdhāye Irāniān|last=Doostkhah, Jalil|date=1996|publisher=Morvarid Publications|isbn=964-6026-17-6|location=Tehran}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Pahlavi Texts|last=West, E. W.|date=1895–1910|publisher=Routledge Curzon, 2004|isbn=0-7007-1544-4}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Encyclopaedia of Ancient Iran|last=Razi, Hashem|date=2002|publisher=Sokhan Publications|isbn=964-372-027-6|location=Tehran}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Shahnameh e Ferdowsi|last=Ferdowsi, A.|publisher=Bank Melli Iran Publications, 2003|isbn=964-93135-3-2}}</ref> Во кинеската астрономија, Сириус е познат како ѕвезда на „небесниот волк“ (天狼 , [[Пинјин|кинеска романизација]]: Tiānláng; јапонска романизација: Tenrō; корејски и романизација: 천랑 /Чеонранг). Многу народи меѓу домородните народи на [[Северна Америка]], исто така, го поврзувале Сириус со кучиња; Сери и Тохоно Одам од југозапад ја забележуваат ѕвездата како куче што следи планински овци, додека црноногашот ја нарекол „Кучешко лице“. [[Чероки|Чироки]] ја споил Сириус со [[Антарес]] како чувар на кучешка ѕвезда на двата краја на „Патот на душите“. Панвите од Небраска имале неколку здруженија; племето Волци (Скиди) ја препознавале како „Ѕвезда на Волкот“, додека другите гранки ја познавале како „Ѕвезда на Којотот“. Понатаму на север, Инуитите на Алјаска на [[Берингов Проток|Беринговиот Проток]] ја нарекле „Месечево куче“. Неколку култури, исто така, ја поврзувале ѕвездата со лак и стрели. Древните Кинези визуелизирале голем лак и стрела низ јужното небо, формирани од соѕвездијата [[Крма (соѕвездие)|Крма]] и Големо Куче. Во ова, врвот на стрелката е насочен кон волкот Сириус. Слична асоцијација е прикажана во храмот на Хатор во Дендера, каде што божицата Сатет ја нацртала својата стрела кон [[Хатор]] (Сириус). Позната како „Тир“, ѕвездата била прикажана како самата стрела во подоцнежната персиска култура. Сириус се споменува во ''[[Сура]]'', ''Ен-Неџм'' („Ѕвездата“), од [[Куран]]от, каде што е дадено име {{Јаз|ar|الشِّعْرَى}} (транслитерација: ''aš-ši'rā'' или ''ash-shira'' ; водачот). Ајетот гласи: „ {{Јаз|ar|وأنَّهُ هُوَ رَبُّ الشِّعْرَى}} „Дека Тој е Господарот на Сириус (Моќната ѕвезда).“ (Ен-Неџм:49) Ибн Катир рекол во својот коментар „дека тоа е светлата ѕвезда, наречена Мирзам ел-Џеуза (Сириус), што ја обожуваше група Арапи“ Алтернативното име ''Ашере'', користено од [[Јохан Бајер]], потекнува од тука. [[Податотека:Sirius_Midnight_Culmination_New_Year_2022.png|мини|Сириус ,полноќна кулминација на Нова Година 2022 година локално сончево време <ref name="EarthSky2017">{{Наведена мрежна страница|url=https://earthsky.org/tonight/brightest-stars-midnight-culmination-new-years-eve|title=Sirius midnight culmination New Years Eve|date=31 December 2017|accessdate=5 January 2022}}</ref>]] Во [[теозофија]]та, се верува дека ''Седумте ѕвезди на Плејадите'' ја пренесуваат духовната енергија на Седумте зраци од ''Галактичкиот логос'' до ''Седумте ѕвезди на [[Голема Мечка (соѕвездие)|Големата Мечка]]'', потоа до Сириус. Од таму е испратена преку Сонцето до богот на Земјата ( [[Sanat Kumara|Санат Кумара]]), и на крајот преку седумте Господари на седумте зраци до човечкиот род. Полноќната кулминација на Сириус на северната полутопка се совпаѓа со почетокот на Новата година според [[Грегоријански календар|Грегоријанскиот календар]] во текот на децениите околу 2000 година. Со текот на годините, нејзината полноќна кулминација се движи бавно, поради комбинацијата на [[Сопствено движење|правилното движење]] на ѕвездата и прецесијата на рамнодениците. Во времето на воведувањето на Грегоријанскиот календар во 1582 година, нејзината кулминација се случила 17 минути пред полноќ во новата година под претпоставка за постојано движење. Според Ричард Хинкли Ален <ref name="Allen1899p125">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/starnamesandthe00allegoog/page/125/mode/2up|title=Star-names and Their Meanings|last=Allen, Richard Hinckley|publisher=G.E. Stechert|year=1899|page=125|quote=The culmination of this star at midnight was celebrated in the great temple of Ceres at Eleusis}}</ref> нејзината полноќна кулминација била прославена во храмот на Деметра во Елевсида. === Догони === Народот Догони е етничка група во [[Мали]], Западна Африка, за која некои истражувачи велат дека имаат традиционално астрономско знаење за Сириус, кое вообичаено би се сметало за невозможно без употреба на телескопи. Според Марсел Гриуле, тие знаеле за педесетгодишниот орбитален период на Сириус и нејзиниот придружник пред западните астрономи.<ref>{{Наведена книга|title=Conversations with Ogotemmeli: An Introduction to Dogon Religious Ideas|last=Griaule|first=Marcel|publisher=International African Institute|year=1965|isbn=0-19-519821-2}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=The Pale Fox|last=Griaule|first=Marcel|last2=Dieterlen|first2=Germaine|publisher=Institut d'Ethnologie|year=1965}}</ref> Се појавиле сомнежи за валидноста на работата на Гриоле и Дитерлајн.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ramtops.co.uk/dogon.html|title=The Dogon Revisited|last=Bernard R. Ortiz de Montellano|archive-url=https://web.archive.org/web/20130216045735/http://www.ramtops.co.uk/dogon.html|archive-date=16 February 2013|accessdate=13 October 2007}}</ref><ref name="coppens">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.philipcoppens.com/dogonshame.html|title=Dogon Shame|last=Philip Coppens|authorlink=Philip Coppens (author)|archive-url=https://web.archive.org/web/20121227102555/http://www.philipcoppens.com/dogonshame.html|archive-date=27 December 2012|accessdate=13 October 2007}}</ref> Во 1991 година, антропологот Волтер ван Бик заклучил за Догоните дека: „Иако тие зборуваат за ''сигу толо'' [за што Гриул тврдел дека Догоните го нарекувале како Сириус] тие целосно не се согласуваат едни со други за која ѕвезда се мисли; за некои таа е невидлива Ѕвезда што треба да се издигне за да го објави ''сигу'' [фестивалот], за друга е Венера која, преку различна позиција, се појавува како ''сигу толо'', сепак, сите се согласуваат дека дознале за ѕвездата од Гриуле.<ref>{{Наведено списание|last=van Beek|first=W.&nbsp;A.&nbsp;E.|last2=Bedaux|last3=Blier|last4=Bouju|last5=Crawford|last6=Douglas|last7=Lane|last8=Meillassoux|year=1991|title=Dogon Restudied: A Field Evaluation of the Work of Marcel Griaule|journal=Current Anthropology|volume=32|issue=2|pages=139–167|doi=10.1086/203932|jstor=2743641}}</ref> Според Ноа Брош културен трансфер на релативно современи астрономски информации можел да се случи во 1893 година, кога француска експедиција пристигнала во Централна Западна Африка за да го набљудува целосното затемнување на 16 април.<ref>{{Harvnb|Brosch|2008}}</ref> === Серерна религија === [[Податотека:Five_Pointed_Star_Lined.svg|мини| ''Јунир'', симбол на универзумот во Серерната религија <ref name="Gravrand">[[Henry Gravrand|Gravrand, Henry]], "La civilisation sereer : ''Pangool''", vol.</ref><ref name="Museum of Civilization">Clémentine Faïk-Nzuji Madiya, Canadian Museum of Civilization, Canadian Centre for Folk Culture Studies, International Centre for African Language, Literature and Tradition (Louvain, Belgium). {{ISBN|0-660-15965-1}}</ref>]] Во религијата на Серерскиот народ од [[Сенегал]], [[Гамбија]] и [[Мавританија]], Сириус се нарекува ''Јунир'' од [[серерски јазик]] (и некои од говорителите на јазикот Кангин, кои сите се етнички Серци). Ѕвездата Сириус е една од најважните и најсветите ѕвезди во Серерна религиозна космологија и симболика. Серерските првосвештеници и свештенички (Saltigues <ref>Galvan, Dennis Charles, ''The State Must be our Master of Fire : How Peasants Craft Culturally Sustainable Development in Senegal'', Berkeley, University of California Press, (2004), pp. 86–135, {{ISBN|978-0-520-23591-5}}.</ref> ) ја графираат ''Јунир'' за да ги предвиди врнежите и да им овозможи на земјоделците да почнат да садат семиња. Во религиозната космологија на Серерите, таа е симбол на универзумот.<ref name="Gravrand"/><ref name="Museum of Civilization"/> === Современо значење === [[Податотека:Angular_map_of_fusors_around_Sol_within_9ly_(large).png|мини| Положбата на Сириус на радарска карта меѓу сите ѕвездени објекти или [[Ѕвезден систем|ѕвездени системи]] во рок од 9 светлосни години (сг) од центарот на мапата, Сонцето (Сол). Облиците на дијамант се нивните позиции внесени според [[Ректасцензија|десната воздигнување]] во [[часовен агол]] (означена на работ на референтниот диск на картата) и според нивната [[Деклинација (астрономија)|деклинација]]. Втората ознака го покажува растојанието на секој од Сол, при што [[Концентричност|концентричните]] кругови го означуваат растојанието во чекори од една сг.]] Сириус се појавува на грбот на Универзитетот Мекквари, и е името на неговото стручно списание.<ref name="Macquarie2007">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mq.edu.au/about/naming.html|title=About Macquarie University — Naming of the University|date=2007|work=Macquarie University official website|publisher=Macquarie University|accessdate=27 December 2007}}</ref> Седум бродови на [[Кралска воена морнарица|Кралската морнарица]] се наречени HMS Сириус од 18 век, при што првиот бил предводник на [[Прва флота|Првата флота]] во [[Австралија]] во 1788 година.<ref name="Henderson1988">{{Наведена книга|title=The Sirius:Past and Present|vauthors=Henderson G, Stanbury M|publisher=Collins|year=1988|isbn=0-7322-2447-0|location=Sydney|page=38}}</ref> Кралската австралиска морнарица подоцна именувала брод HMAS Сириус во чест на предводникот.<ref name="RAN">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.navy.gov.au/ships/sirius/|title=HMAS Sirius:Welcome Aboard|last=Royal Australian Navy|date=2006|work=Royal Australian Navy – Official Site|publisher=Commonwealth of Australia|accessdate=23 January 2008}}</ref> Американските бродови го вклучуваат USNS Сириус (T-AFS-8) како и модел на моноплан - Локхид Сириус, од кои првиот управувал [[Чарлс Линдберг]].<ref name="Lockheed">{{Наведена мрежна страница|url=https://airandspace.si.edu/collection-objects/lockheed-sirius-tingmissartoq-charles-lindbergh/nasm_A19600014000|title=Lockheed Sirius "Tingmissartoq", Charles A. Lindbergh|work=Smithsonian : [[National Air and Space Museum]]|publisher=Smithsonian Institution}}</ref> Името исто така било усвоено од [[Мицубиши]] како мотор на Мицубиши Сириус во 1980 година.<ref name="Mitsubishi2007">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mitsubishi-motors.co.za/featuresites/mm_history/Galant.asp|title=Mitsubishi Motors history|date=2007|work=Mitsubishi Motors – South Africa Official Website|publisher=Mercedes Benz|archive-url=https://web.archive.org/web/20071230102112/http://www.mitsubishi-motors.co.za/featuresites/mm_history/Galant.asp|archive-date=30 December 2007|accessdate=27 January 2008}}</ref> Името на [[Северна Америка|северноамериканската]] сателитска радио компанија ЦД Радио било променето во Сателитско радио „Сириус“ во ноември 1999 година, именувано по „најсветлата ѕвезда на ноќното небо“.<ref name="SiriusSatelliteRadio">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.referenceforbusiness.com/history2/57/Sirius-Satellite-Radio-Inc.html|title=Sirius Satellite Radio, Inc. – Company Profile, Information, Business Description, History, Background Information on Sirius Satellite Radio, Inc.|publisher=Net Industries, LLC.|accessdate=22 January 2008}}</ref> Сириус е една од 27-те ѕвезди на [[Знаме на Бразил|знамето на Бразил]], каде што ја претставува државата [[Мато Гросо]].<ref name="Araujo2009">{{cite web|first=Paulo Araújo |last=Duarte |title=Astronomia na Bandeira Brasileira |publisher=Universidade Federal de Santa Catarina |url=http://www.cfh.ufsc.br/~planetar/textos/astroban.htm |access-date=9 July 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080502120005/http://www.cfh.ufsc.br/~planetar/textos/astroban.htm |archive-date=2 May 2008 }}</ref> Се тврди дека композиторот [[Карлхајнц Штокхаузен]], кој напишал дело наречено ''Сириус'', во неколку наврати рекол дека дошол од планета во системот Сириус. За [[Карлхајнц Штокхаузен|Штокхаузен]], Сириус било „местото каде што музиката е највисока од вибрациите“ и каде што музиката била развиена на најсовршен начин.<ref>Michael Kurtz, ''Stockhausen. ''</ref> Сириус била и предмет на поезија. [[Данте Алигиери|Данте]] и [[Џон Милтон]] ја реферираат ѕвездата, а тоа е „моќната западна падната ѕвезда“ од „Кога јоргованите траат во дворот цветаат“ на [[Волт Витман]], додека песната на Тенисон <nowiki><i id="mwBLU">„Принцезата“</i></nowiki> ја опишува сцинтилацијата на ѕвездата: {{Цитат|<poem> ...the fiery Sirius alters hue And bickers into red and emerald.<ref>{{Cite book|last=Allen|first=Richard Hinckley|url=http://archive.org/details/starnamesandthe00allegoog|title=Star-names and their meanings|date=1899|publisher=G.E. Stechert|location=New York|pages=117–131|author-link=Richard Hinckley Allen}}</ref> </poem>}} == Белешки == {{Notelist}} == Наводи == {{наводи}} == Библиографија == * {{cite book |doi=10.1007/978-1-4020-8319-8_10 |title=Sirius Matters |series=Astrophysics and Space Science Library |year=2008 |last1=Brosch |first1=Noah |chapter=Sirius revealed – a synthesis of the information |volume=354 |pages=185–202 |isbn=978-1-4020-8318-1 }} * {{cite book|last=Holberg|first=J.B.|url=https://books.google.com/books?id=CEk6SZQK0C0C|title=Sirius: Brightest Diamond in the Night Sky|date=2007|publisher=Praxis Publishing|location=Chichester, UK|isbn=978-0-387-48941-4}} * {{cite book | title = The Morning Star Rises: An Account of Polynesian Astronomy | last = Makemson | first = Maud Worcester | date = 1941 | publisher = Yale University Press| bibcode = 1941msra.book.....M }} == Надворешни врски == {{Wiktionary|dog days}} {{Commons}} * {{APOD |date=6 October 2000 |title=Sirius B in x-ray}} * {{Cite web|date=28 November 2000|title=Sirius Matters: Alien Contact|url=https://chandra.harvard.edu/chronicle/0400/sirius_part2.html|access-date=21 March 2021|website=Chandra X-ray Center}} * {{Cite web|last=Sankey|first=John|title=Getting Sirius About Time|url=http://www.johnsankey.ca/siriustime.html|access-date=21 March 2021|website=www.johnsankey.ca|archive-date=2020-02-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20200221025917/http://www.johnsankey.ca/siriustime.html|url-status=dead}} * {{cite journal | last1=Barker | first1=Tho. | last2=Stukeley | first2=W. | title=Remarks on the Mutations of the Stars | journal=Philosophical Transactions | date=1760 | volume=51 | pages=498–504 | jstor=105393 | doi=10.1098/rstl.1759.0049 | url=https://zenodo.org/record/1432238 | doi-access=free}} {{Ѕвезди во Големо Куче}} [[Категорија:TIC-објекти]] [[Категорија:HIP-објекти]] [[Категорија:HD-објекти]] [[Категорија:Глизеови објекти]] [[Категорија:Флемстидови објекти]] [[Категорија:Тела од Бонскиот преглед]] [[Категорија:HR-објекти]] [[Категорија:Бајерови објекти]] [[Категорија:Астрономски тела познати од стариот век]] [[Категорија:Големо Куче (соѕвездие)]] [[Категорија:Двојни ѕвезди]] [[Категорија:Бели џуџиња]] [[Категорија:Астрономски рендгенски извори]] [[Категорија:Am-ѕвезди]] [[Категорија:Ѕвезди од главната низа од типот A]] [[Категорија:Статии со извори на кинески (zh)]] [[Категорија:CS1 со писмо на кинески (zh)]] ggi0e2hsy3g5ktfa4nam2apx0ff47lh Мала порта 0 41330 5567733 4600765 2026-05-31T11:30:15Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567733 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=ноември 2009}} [[Податотека:Jerusalem-dung gate.jpg|мини|десно|300п|Малата порта]] [[Податотека:Jerusalem Dungtor BW 1.JPG|thumb|left|upright|2008]] '''Мала порта''' исто така позната и како ''Sha'ar Ha'ashpo'', Силванската порта, е една од седумте несоѕидени порти кои се наоѓаат во [[Стар град ( Ерусалим )|стариот град]] во [[Ерусалим]]. Портата се наоѓа блиску до [[ѕидот на плачот]] односно до [[Ерусалимски храм|Ерусалимскиот храм]]. Портата во времето била многу мала, но во [[1952]] година била реконструирана по враќањето на [[Стар град ( Ерусалим )|Стариот Град]] на [[Израел]] по војната со [[Јордан]] во [[1948]] година. == Надворешни врски == * [http://www.jerusalemshots.com/img_ru8_906p1.html Pictures of the Dung Gate] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20230801095311/http://www.jerusalemshots.com/img_ru8_906p1.html |date=2023-08-01 }} * [http://www.moorsgate.com Moors site] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070107150958/http://www.moorsgate.com/ |date=2007-01-07 }} == Поврзано == [[Стар град (Ерусалим)]] [[Категорија:Портите во стариот град на Ерусалим]] [[Категорија:Знаменитости во Ерусалим]] 0o81jtqe7itmpu03glj0wbhh58351sc Јас сум легенда 0 41924 5567677 5495758 2026-05-31T10:18:25Z Andrew012p 85224 /* Надворешни врски */ 5567677 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=октомври 2009}} {{Инфокутија за филм | name = Јас сум легенда | image = Јас сум легенда плакат 2007 (МКД).jpg | image_size = | caption =Плакатот на македонски јазик | director = [[Францис Лоренс]] | producer = [[Акива Голдсмен]] | writer = [[Ричард Матесон]] (роман) | narrator = | starring = [[Вил Смит]] | music = [[Џејмс Њутон Хауард]] | genre = [[научна фантастика]], [[хорор]] | cinematography = | distributor = [[Warner Bros]] | released = [[14 декември]] [[2007]] | runtime = 101 мин. | country = {{САД}} | language = [[Англиски јазик|англиски]] | budget = 150 милиони долари<ref name="boxofficemojo.com">{{cite web |url=https://www.boxofficemojo.com/movies/?id=iamlegend.htm |title=I Am Legend (2007) |work=Box Office Mojo |access-date=4 октомври 2014 |archive-date=4 март 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090304031241/http://boxofficemojo.com/movies/?id=iamlegend.htm |url-status=live }}</ref> | gross = 585 милиони долари | preceded_by = | followed_by = | website = http://iamlegend.warnerbros.com/ | amg_id = 1:335700 | imdb_id = 0480249 }} {{Закосен наслов}}'''''Јас сум легенда''''' ([[англиски јазик|англиски]]: ''I Am Legend'') — американски [[научна фантастика|научнофантастичен]] [[Хорор (филм)|филм на ужасите]] од [[2007]] г. Филмот е преработка на филмот ''Човекот Омега'' од [[1971]] г., а во главната улога се појавува [[САД|американскиот]] [[глумец]] [[Вил Смит]]. == Приказна == „Моето име е Роберт Невил. Преживеав. Ако има уште некој, кој било... знај не си сам!“ — е очајничката порака на генијалниот научник Роберт Невил ([[Вил Смит]]). Но науката не можела да го прекине смртоносниот вирус, страшен, злобен и — направен од човечка рака. Необјаслив имун, Роберт е единствениот преживеан човек во она што останало во [[Њујорк]], а можеби и во светот. Додека како последна надеж за човечкиот вид, очајнички се обидува да го уништи вирусот и со помош на сопствената имуна крв да го открие лекот против овој вирус. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|https://www.warnerbros.com/i-am-legend}} {{IMDb title|0480249}} [[Категорија:Филмови од 2007 година]] [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови на Warner Bros.]] [[Категорија:Американски научнофантастични филмови]] ouy36j49q6i7hgklbcn7kekw9kl2u69 Предлошка:Егејско Море 10 49895 5567498 4785809 2026-05-31T01:27:20Z Bjankuloski06 332 /* top */ Правописна исправка, replaced: Кеа → Кеја (2) 5567498 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Егејско Море |title = Статии за [[Егејско Море|Егејското Море]] |state = collapsed |titlestyle = background:lightsteelblue |groupstyle = background:lightsteelblue |image = [[Податотека:Aegean with legends MK.svg|250px|Егејското Море]] |list1 = <div width="100%" style="background-color:#f0f0f0;"><div class="center"><span style="font-size:small;">'''Општо'''</span></div></div> |group2 = '''Држави''' |list2 ={{GRC}} • {{TUR}} |group3 = '''Друго''' |list3 = {{nowrap|[[Егејска цивилизација]] •}} {{nowrap|[[Егејски острови]] •}} {{nowrap|[[Егејски спор]]}} |list4 = <div width="100%" style="background-color:#f0f0f0;"><div class="center"><span style="font-size:small;">'''{{nowrap|[[Список на Егејски острови|Егејски острови]]}}'''</span></div></div> |group5 = '''{{nowrap|[[Киклади]]те}}''' |list5 = {{nowrap|[[Аморгос]] •}} {{nowrap|[[Анафи]] •}} {{nowrap|[[Андимилос]] •}} {{nowrap|[[Андипарос]] •}} {{nowrap|[[Андрос]] •}} {{nowrap|[[Вос (остров)|Вос]] •}} {{nowrap|[[Деспотико]] •}} {{nowrap|[[Дилос]] •}} {{nowrap|[[Донуса]] •}} {{nowrap|[[Иос (остров)|Иос]] •}} {{nowrap|[[Ираклиа (Киклади)|Ираклиа]] •}} {{nowrap|[[Јарос (остров)|Јарос]] •}} {{nowrap|[[Лагуса|Кардиотиса]] •}} {{nowrap|[[Кеја (остров)|Кеја]] •}} {{nowrap|[[Керос]] •}} {{nowrap|[[Кимолос]] •}} {{nowrap|[[Китнос]] •}} {{nowrap|[[Куфониси]] •}} {{nowrap|[[Миконос]] •}} {{nowrap|[[Милос]] •}} {{nowrap|[[Наксос (остров)|Наксос]] •}} {{nowrap|[[Ната (остров)|Ната]] •}} {{nowrap|[[Парос]] •}} {{nowrap|[[Полиегос]] •}} {{nowrap|[[Риниа]] •}} {{nowrap|[[Санторини]] •}} {{nowrap|[[Серифопула]] •}} {{nowrap|[[Серифос]] •}} {{nowrap|[[Сикинос]] •}} {{nowrap| [[Сирос]] •}} {{nowrap|[[Сифнос]] •}} {{nowrap|[[Схинуса]] •}} {{nowrap|[[Тирасија]] •}} {{nowrap|[[Тинос]] •}} {{nowrap|[[Фолегандрос]]}} |group6 = '''{{nowrap|[[Додеканези]]те}}''' |list6 = {{nowrap|[[Агатониси]] •}} {{nowrap|[[Алимја]] •}} {{nowrap|[[Арки (остров)|Арки]] •}} {{nowrap|[[Арматја]] •}} {{nowrap|[[Астакида]] •}} {{nowrap|[[Астипалеја]] •}} {{nowrap|[[Гајдарос]] •}} {{nowrap|[[Зафора]] •}} {{nowrap|[[Ич Ада (Анталија)]] •}} {{nowrap|[[Имиа/Кардак]] •}} {{nowrap|[[Јали (остров)|Јали]] •}} {{nowrap|[[Калимнос]] •}} {{nowrap|[[Калолимнос]] •}} {{nowrap|[[Канделиуса]] •}} {{nowrap|[[Кара Ада]] •}} {{nowrap|[[Карпатос]] •}} {{nowrap|[[Касос]] •}} {{nowrap|[[Кастелоризо]] •}} {{nowrap|[[Кекова]] •}} {{nowrap|[[Кос]] •}} {{nowrap|[[Лерос]] •}} {{nowrap|[[Липси]] •}} {{nowrap|[[Нисирос]] •}} {{nowrap|[[Патмос]] •}} {{nowrap|[[Пахиа]] •}} {{nowrap|[[Плати (Грција)|Плати]] •}} {{nowrap|[[Псеримос]] •}} {{nowrap|[[Ро (остров)|Ро]] •}} {{nowrap|[[Родос]] •}} {{nowrap|[[Сали Ада]] •}} {{nowrap|[[Сарија (остров|Сарија]] •}} {{nowrap|[[Сими]] •}} {{nowrap|[[Сирна (остров)|Сирна]] •}} {{nowrap|[[Стронгили Кастелоризу|Стронгили]] •}} {{nowrap|[[Телендос]] •}} {{nowrap|[[Тилос]] •}} {{nowrap|[[Ќучук Тавшан Адаси]] •}} {{nowrap|[[Фармакониси]] •}} {{nowrap|[[Халки]] •}} {{nowrap|[[Чамили]] •}} {{nowrap|[[Чаталада]]}} |group7 = '''{{nowrap|[[Северен Егеј]]}}''' |list7 = {{nowrap|[[Агиос Евстратиус (остров)|Агиос Евстратиус]] •}} {{nowrap|[[Острови Ајвалик|Ајвалик]] •}} {{nowrap|[[Амолјани]] •}} {{nowrap|[[Бујук Ада]] •}} {{nowrap|[[Инусес]] •}} {{nowrap|[[Крисеј (остров)|Крисеј]] •}} {{nowrap|[[Икарија]] •}} {{nowrap|[[Имброс]] •}} {{nowrap|[[Инчир Ада]] •}} {{nowrap|[[Куконеси]] •}} {{nowrap|[[Лезбос (остров)|Лезбос]] •}} {{nowrap|[[Лемнос]] •}} {{nowrap|[[Металик Ада]] •}} {{nowrap|[[Нисјопи]] •}} {{nowrap|[[Псара]] •}} {{nowrap|[[Самиопула]] •}} {{nowrap|[[Самос]] •}} {{nowrap|[[Самотракија]] •}} {{nowrap|[[Тасос]] •}} {{nowrap|[[Тенедос]] •}} {{nowrap|[[Тимена]] •}} {{nowrap|[[Фенер Ада]] •}} {{nowrap|[[Фурни Корсеон]] •}} {{nowrap|[[Хиос]] •}} {{nowrap|[[Чунда (остров)|Чунда]]}} |group8 = '''{{nowrap|[[Саронски Острови|Сарони]]}}''' |list8 = {{nowrap|[[Агиос Георгиос (остров)|Агиос Георгиос]] •}} {{nowrap|[[Ангистри]] •}} {{nowrap|[[Докос]] •}} {{nowrap|[[Егина]] •}} {{nowrap|[[Порос]] •}} {{nowrap|[[Пситалиа]] •}} {{nowrap|[[Саламина]] •}} {{nowrap|[[Спецес]] •}} {{nowrap|[[Хидра, Саронски Острови|Хидра]]}} |group9 = '''{{nowrap|[[Споради]]те}}''' |list9 = {{nowrap|[[Агиос Георгиос Скопелу]] •}} {{nowrap|[[Острови Аделфи|Аделфи]] •}} {{nowrap|[[Алонисос]] •}} {{nowrap|[[Аргос Скиату]] •}} {{nowrap|[[Валакса]] •}} {{nowrap|[[Грамеза]] •}} {{nowrap|[[Дасја (остров)|Дасја]] •}} {{nowrap|[[Ериниа]] •}} {{nowrap|[[Јура (остров)|Јура]] •}} {{nowrap|[[Кира Панаја]] •}} {{nowrap|[[Лекуса]] •}} {{nowrap|[[Перистера (Споради)|Перистера]] •}} {{nowrap|[[Пипери, Грција|Пипери]] •}} {{nowrap|[[Псатура]] •}} {{nowrap|[[Репио]] •}} {{nowrap|[[Риниа Скиру]] •}} {{nowrap|[[Саракино (грчки остров)|Саракино]] •}} {{nowrap|[[Скандили]] •}} {{nowrap|[[Сканѕура]] •}} {{nowrap|[[Скијатос]] •}} {{nowrap|[[Скиропула]] •}} {{nowrap|[[Скирос]] •}} {{nowrap|[[Скопелос]] •}} {{nowrap|[[Цугриа]]}} |group10= '''Други''' |list10 = {{nowrap|[[Гавдос]] •}} {{nowrap|[[Диа (остров)|Диа]] •}} {{nowrap|[[Евбеја]] •}} {{nowrap|[[Крит]] •}} {{nowrap|[[Макронисос]]}} }}<noinclude> {{-}} '''Употреба:''' <nowiki>{{</nowiki>{{PAGENAME}}|state=<nowiki>}}</nowiki> ''state'' е опционален параметар кој е наместен како <code>collapsed</code>, па затоа навигационата кутија ќе започнува секогаш во собрана состојба. Доколку е наместен како <code>plain</code>, навигационата кутија секогаш ќе почнува во распадната состојба. Доколку не е наведено ништо или е наведено нешто различно од <code>collapsed</code> или <code>plain</code>, започнува распадната доколку има две или повеќе табели на истата страница кои користат распаѓачки табели ('''default'''). За техничарите, видете [[MediaWiki:Common.js]]. [[Категорија:Егејско Море|Ψ]] [[Категорија:Предлошки за Европа]] </noinclude> obvkj7rjoce1eef67qwwg7dxxil2bv2 5567506 5567498 2026-05-31T01:29:10Z Bjankuloski06 332 /* top */ Правописна исправка, replaced: Ериниа → Еринија 5567506 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Егејско Море |title = Статии за [[Егејско Море|Егејското Море]] |state = collapsed |titlestyle = background:lightsteelblue |groupstyle = background:lightsteelblue |image = [[Податотека:Aegean with legends MK.svg|250px|Егејското Море]] |list1 = <div width="100%" style="background-color:#f0f0f0;"><div class="center"><span style="font-size:small;">'''Општо'''</span></div></div> |group2 = '''Држави''' |list2 ={{GRC}} • {{TUR}} |group3 = '''Друго''' |list3 = {{nowrap|[[Егејска цивилизација]] •}} {{nowrap|[[Егејски острови]] •}} {{nowrap|[[Егејски спор]]}} |list4 = <div width="100%" style="background-color:#f0f0f0;"><div class="center"><span style="font-size:small;">'''{{nowrap|[[Список на Егејски острови|Егејски острови]]}}'''</span></div></div> |group5 = '''{{nowrap|[[Киклади]]те}}''' |list5 = {{nowrap|[[Аморгос]] •}} {{nowrap|[[Анафи]] •}} {{nowrap|[[Андимилос]] •}} {{nowrap|[[Андипарос]] •}} {{nowrap|[[Андрос]] •}} {{nowrap|[[Вос (остров)|Вос]] •}} {{nowrap|[[Деспотико]] •}} {{nowrap|[[Дилос]] •}} {{nowrap|[[Донуса]] •}} {{nowrap|[[Иос (остров)|Иос]] •}} {{nowrap|[[Ираклиа (Киклади)|Ираклиа]] •}} {{nowrap|[[Јарос (остров)|Јарос]] •}} {{nowrap|[[Лагуса|Кардиотиса]] •}} {{nowrap|[[Кеја (остров)|Кеја]] •}} {{nowrap|[[Керос]] •}} {{nowrap|[[Кимолос]] •}} {{nowrap|[[Китнос]] •}} {{nowrap|[[Куфониси]] •}} {{nowrap|[[Миконос]] •}} {{nowrap|[[Милос]] •}} {{nowrap|[[Наксос (остров)|Наксос]] •}} {{nowrap|[[Ната (остров)|Ната]] •}} {{nowrap|[[Парос]] •}} {{nowrap|[[Полиегос]] •}} {{nowrap|[[Риниа]] •}} {{nowrap|[[Санторини]] •}} {{nowrap|[[Серифопула]] •}} {{nowrap|[[Серифос]] •}} {{nowrap|[[Сикинос]] •}} {{nowrap| [[Сирос]] •}} {{nowrap|[[Сифнос]] •}} {{nowrap|[[Схинуса]] •}} {{nowrap|[[Тирасија]] •}} {{nowrap|[[Тинос]] •}} {{nowrap|[[Фолегандрос]]}} |group6 = '''{{nowrap|[[Додеканези]]те}}''' |list6 = {{nowrap|[[Агатониси]] •}} {{nowrap|[[Алимја]] •}} {{nowrap|[[Арки (остров)|Арки]] •}} {{nowrap|[[Арматја]] •}} {{nowrap|[[Астакида]] •}} {{nowrap|[[Астипалеја]] •}} {{nowrap|[[Гајдарос]] •}} {{nowrap|[[Зафора]] •}} {{nowrap|[[Ич Ада (Анталија)]] •}} {{nowrap|[[Имиа/Кардак]] •}} {{nowrap|[[Јали (остров)|Јали]] •}} {{nowrap|[[Калимнос]] •}} {{nowrap|[[Калолимнос]] •}} {{nowrap|[[Канделиуса]] •}} {{nowrap|[[Кара Ада]] •}} {{nowrap|[[Карпатос]] •}} {{nowrap|[[Касос]] •}} {{nowrap|[[Кастелоризо]] •}} {{nowrap|[[Кекова]] •}} {{nowrap|[[Кос]] •}} {{nowrap|[[Лерос]] •}} {{nowrap|[[Липси]] •}} {{nowrap|[[Нисирос]] •}} {{nowrap|[[Патмос]] •}} {{nowrap|[[Пахиа]] •}} {{nowrap|[[Плати (Грција)|Плати]] •}} {{nowrap|[[Псеримос]] •}} {{nowrap|[[Ро (остров)|Ро]] •}} {{nowrap|[[Родос]] •}} {{nowrap|[[Сали Ада]] •}} {{nowrap|[[Сарија (остров|Сарија]] •}} {{nowrap|[[Сими]] •}} {{nowrap|[[Сирна (остров)|Сирна]] •}} {{nowrap|[[Стронгили Кастелоризу|Стронгили]] •}} {{nowrap|[[Телендос]] •}} {{nowrap|[[Тилос]] •}} {{nowrap|[[Ќучук Тавшан Адаси]] •}} {{nowrap|[[Фармакониси]] •}} {{nowrap|[[Халки]] •}} {{nowrap|[[Чамили]] •}} {{nowrap|[[Чаталада]]}} |group7 = '''{{nowrap|[[Северен Егеј]]}}''' |list7 = {{nowrap|[[Агиос Евстратиус (остров)|Агиос Евстратиус]] •}} {{nowrap|[[Острови Ајвалик|Ајвалик]] •}} {{nowrap|[[Амолјани]] •}} {{nowrap|[[Бујук Ада]] •}} {{nowrap|[[Инусес]] •}} {{nowrap|[[Крисеј (остров)|Крисеј]] •}} {{nowrap|[[Икарија]] •}} {{nowrap|[[Имброс]] •}} {{nowrap|[[Инчир Ада]] •}} {{nowrap|[[Куконеси]] •}} {{nowrap|[[Лезбос (остров)|Лезбос]] •}} {{nowrap|[[Лемнос]] •}} {{nowrap|[[Металик Ада]] •}} {{nowrap|[[Нисјопи]] •}} {{nowrap|[[Псара]] •}} {{nowrap|[[Самиопула]] •}} {{nowrap|[[Самос]] •}} {{nowrap|[[Самотракија]] •}} {{nowrap|[[Тасос]] •}} {{nowrap|[[Тенедос]] •}} {{nowrap|[[Тимена]] •}} {{nowrap|[[Фенер Ада]] •}} {{nowrap|[[Фурни Корсеон]] •}} {{nowrap|[[Хиос]] •}} {{nowrap|[[Чунда (остров)|Чунда]]}} |group8 = '''{{nowrap|[[Саронски Острови|Сарони]]}}''' |list8 = {{nowrap|[[Агиос Георгиос (остров)|Агиос Георгиос]] •}} {{nowrap|[[Ангистри]] •}} {{nowrap|[[Докос]] •}} {{nowrap|[[Егина]] •}} {{nowrap|[[Порос]] •}} {{nowrap|[[Пситалиа]] •}} {{nowrap|[[Саламина]] •}} {{nowrap|[[Спецес]] •}} {{nowrap|[[Хидра, Саронски Острови|Хидра]]}} |group9 = '''{{nowrap|[[Споради]]те}}''' |list9 = {{nowrap|[[Агиос Георгиос Скопелу]] •}} {{nowrap|[[Острови Аделфи|Аделфи]] •}} {{nowrap|[[Алонисос]] •}} {{nowrap|[[Аргос Скиату]] •}} {{nowrap|[[Валакса]] •}} {{nowrap|[[Грамеза]] •}} {{nowrap|[[Дасја (остров)|Дасја]] •}} {{nowrap|[[Еринија]] •}} {{nowrap|[[Јура (остров)|Јура]] •}} {{nowrap|[[Кира Панаја]] •}} {{nowrap|[[Лекуса]] •}} {{nowrap|[[Перистера (Споради)|Перистера]] •}} {{nowrap|[[Пипери, Грција|Пипери]] •}} {{nowrap|[[Псатура]] •}} {{nowrap|[[Репио]] •}} {{nowrap|[[Риниа Скиру]] •}} {{nowrap|[[Саракино (грчки остров)|Саракино]] •}} {{nowrap|[[Скандили]] •}} {{nowrap|[[Сканѕура]] •}} {{nowrap|[[Скијатос]] •}} {{nowrap|[[Скиропула]] •}} {{nowrap|[[Скирос]] •}} {{nowrap|[[Скопелос]] •}} {{nowrap|[[Цугриа]]}} |group10= '''Други''' |list10 = {{nowrap|[[Гавдос]] •}} {{nowrap|[[Диа (остров)|Диа]] •}} {{nowrap|[[Евбеја]] •}} {{nowrap|[[Крит]] •}} {{nowrap|[[Макронисос]]}} }}<noinclude> {{-}} '''Употреба:''' <nowiki>{{</nowiki>{{PAGENAME}}|state=<nowiki>}}</nowiki> ''state'' е опционален параметар кој е наместен како <code>collapsed</code>, па затоа навигационата кутија ќе започнува секогаш во собрана состојба. Доколку е наместен како <code>plain</code>, навигационата кутија секогаш ќе почнува во распадната состојба. Доколку не е наведено ништо или е наведено нешто различно од <code>collapsed</code> или <code>plain</code>, започнува распадната доколку има две или повеќе табели на истата страница кои користат распаѓачки табели ('''default'''). За техничарите, видете [[MediaWiki:Common.js]]. [[Категорија:Егејско Море|Ψ]] [[Категорија:Предлошки за Европа]] </noinclude> cx46dq1crt1e6pai8f87qvq6dud721v Предлошка:Инфокутија Лик 10 51835 5567346 5566590 2026-05-30T12:56:51Z Andrew012p 85224 5567346 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија | child = {{{child|{{{embed|}}}}}} | bodystyle = border-spacing: 2px 5px; width: 25em; background-color: #f9f9f9; border: 1px solid #a2a9b1; | bodyclass = ib-character | above = {{If empty |{{{name|{{{име|}}}}}} |<includeonly>{{PAGENAMEBASE}}</includeonly> }} | abovestyle = background-color: {{If empty |{{{color|}}} |{{{colour|}}} |#DEDEE2 }}; {{#if: {{{color|}}}{{{colour|}}} | color: {{Greater color contrast ratio|{{If empty |{{{color|}}} |{{{colour|}}} }}|black|white }}; }}; font-size: 125%; | headerstyle = background-color: {{If empty |{{{color|}}} |{{{colour|}}} |#DEDEE2 }}; {{#if: {{{color|}}}{{{colour|}}} |color: {{Greater color contrast ratio|{{If empty |{{{color|}}} |{{{colour|}}} }}|black|white }}; }}; text-align: center; | subheader = {{#if: {{{series|{{{серијал|}}}}}}{{{franchise|{{{франшиза|}}}}}} | Лик од {{#if: {{{series|{{{серијал|}}}}}} | ''{{{series|{{{серијал|}}}}}}'' | {{{franchise|{{{франшиза|}}}}}} }} }} | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|{{{слика|}}}}}}|size={{{image_size|}}}|upright={{{image_upright|{{{размер_на_слика|}}}}}}|alt={{{alt|{{{алт|}}}}}}}} | caption = {{{caption|{{{опис|}}}}}} | label1 = Прво појавување | data1 = {{#if: {{{first|{{{прво_појавување|}}}}}} | {{{first|{{{прво_појавување|}}}}}} | {{#invoke:Formatted appearance|getFormattedAppearance|major_work={{{first_major|}}} |minor_work={{{first_minor|}}} |issue={{{first_issue|}}} |date={{{first_date|}}} }} }} | label2 = Прва игра | data2 = {{{firstgame|{{{прва_игра|}}}}}} | label3 = Последно појавување | data3 = {{#if: {{{last|{{{последно_појавување|}}}}}} | {{{last|{{{последно_појавување|}}}}}} | {{#invoke:Formatted appearance|getFormattedAppearance|major_work={{{last_major|}}} |minor_work={{{last_minor|}}} |issue={{{last_issue|}}} |date={{{last_date|}}} }} }} | label4 = Создаден од | data4 = {{{creator|{{{создавач|}}}}}} | label5 = Заснован на | data5 = {{{based_on|{{{заснован_на|}}}}}} | label6 = Адаптиран од | data6 = {{{adapted_by|{{{адаптиран_од|}}}}}} | label7 = Дизајнер | data7 = {{{designer|{{{дизајнер|}}}}}} | label8 = Толкуван од | data8 = {{{portrayer|{{{глумец|}}}}}} | label9 = Гласот го позајмил | data9 = {{{voice|{{{глас|}}}}}} | label10 = Снимање движења | data10 = {{{motion_actor|{{{снимање_движења|}}}}}} | label11 = {{{lbl1|}}} | data11 = {{{data1|}}} | label12 = {{{lbl2|}}} | data12 = {{{data2|}}} | label13 = {{{lbl3|}}} | data13 = {{{data3|}}} | label14 = {{{lbl4|}}} | data14 = {{{data4|}}} | label15 = {{{lbl5|}}} | data15 = {{{data5|}}} | header20 = {{#if: {{{noinfo|}}} || Информации }} | label21 = Целосно име | data21 = {{{full_name|{{{целосно_име|}}}}}} | label22 = {{#if: {{{alias|{{{прекар|{{{aliases|{{{прекари|}}}}}}}}}}}} | Прекар }} | data22 = {{If empty |{{{alias|{{{прекар|}}}}}} |{{{aliases|{{{прекари|}}}}}}}} | label24 = Раса/Вид | data24 = {{If empty |{{{race|{{{раса|}}}}}} |{{{species|}}}}} | label25 = Пол | data25 = {{{gender|{{{пол|}}}}}} | label26 = Титула | data26 = {{{title|{{{титула|}}}}}} | label27 = Занимање | data27 = {{If empty |{{{occupation|{{{занимање|}}}}}} |{{{position|}}} |{{{class|}}}}} | label28 = Припадност | data28 = {{If empty |{{{affiliation|{{{припадност|}}}}}} |{{{alignment|}}}}} | label29 = Боречки стил | data29 = {{{fighting_style|{{{стил_на_борба|}}}}}} | label30 = Оружје | data30 = {{{weapon|{{{оружје|}}}}}} | label31 = Семејство | data31 = {{{family|{{{семејство|}}}}}} | label32 = Сопружник | data32 = {{If empty |{{{spouse|{{{сопружник|}}}}}} |{{{spouses|}}}}} | label33 = Партнер | data33 = {{If empty |{{{significant_other|{{{партнер|}}}}}} |{{{significant_others|}}}}} | label34 = Деца | data34 = {{{children|{{{деца|}}}}}} | label35 = Роднини | data35 = {{{relatives|{{{роднини|}}}}}} | label36 = Вероисповед | data36 = {{{religion|{{{вероисповед|}}}}}} | label37 = Потекло | data37 = {{If empty |{{{origin|{{{потекло|}}}}}} |{{{home|}}}}} | label38 = Националност | data38 = {{{nationality|{{{националност|}}}}}} | label39 = Одлики | data39 = {{{attributes|{{{одлики|}}}}}} | data99 = {{{module|{{{модул|}}}}}} }}{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{Главен-друг}}|preview=Користиш непознат параметар „_VALUE_“| child | embed | name | series | franchise | multiple | image | image_size | image_upright | размер_на_слика | alt | caption | first | first_major | first_minor | first_issue | first_date | firstgame | last | last_major | last_minor | last_issue | last_date | creator | based_on | adapted_by | designer | portrayer | voice | motion_actor | full_name | alias | aliases | race | species | gender | title | occupation | position | class | affiliation | alignment | fighting_style | weapon | family | spouse | spouses | significant_other | significant_others | children | relatives | religion | origin | home | nationality | attributes | odlaki | module | color | colour | lbl1 | lbl2 | lbl3 | lbl4 | lbl5 | data1 | data2 | data3 | data4 | data5 | lbl21 | data21 | lbl22 | data22 | lbl23 | data23 | lbl24 | data24 | lbl25 | data25 | lbl31 | data31 | lbl32 | data32 | lbl33 | data33 | lbl34 | data34 | lbl35 | data35 | extra-hdr | noinfo | info-hdr | nickname | nicknames | име | серијал | франшиза | повеќе | слика | размер_на_слика | алт | опис | прво_појавување | прва_игра | последно_појавување | создавач | заснован_на | адаптиран_од | дизајнер | глумец | глас | снимање_движења | целосно_име | прекар | раса | пол | титула | занимање | припадност | стил_на_борба | оружје | семејство | сопружник | партнер | деца | роднини | вероисповед | потекло | националност | модул | прекари | одлики }}<noinclude> {{документација}} </noinclude> ay5jk8rfi5su7rjzqa8u09d5pujkv05 Летни олимписки игри 2004 0 54819 5567547 5546098 2026-05-31T03:59:16Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567547 wikitext text/x-wiki {{Олимписка инфокутија | Име = Игри на XXVIII Олимпијада | Лого = Athens 2004 logo.png | Коментар =<small> Древна грчка традиција е сите победници<br />на олимписките игри да се крунисуваат со<br />маслинови гранчиња. Боите на амблемот<br />потекнуваат од боите на грчкото знаме</small> | Град домаќин = [[Атина]], [[Грција]] | Број на држави = 202 | Број на спортисти = 10.625 (приближно) | Број на спортови = 28 | Број на натпревари = 301 | Отворање = [[13 август]] [[2004]] | Затворање = [[29 август]] [[2004]] | Стадион = Олимписки Стадион - Атина }} '''Летни олимписки игри 2004''' ({{langx|el|Θερινοί Ολυμπιακοί Αγώνες 2004}}, {{Трансл|el|''Therinoí Olympiakoí Agónes 2004''}}),<ref>Standard [[Greek language|Greek]] pronunciation is <span class="IPA" title="Representation in the International Phonetic Alphabet (IPA)">[[Help:IPA/Greek|[θeriˈni olibi.aˈci aˈɣones ðˈio çiˈʎaðes ˈtesera]]]</span></ref> официјално познати како '''XXVIII Летни олимписки игри''' или како '''Атина 2004''' ({{langx|el|ΑΘΗΝΑ 2004}}, {{Трансл|el|''Athena 2004''}}) — меѓународен мулти-спортски настан што се одржале во периодот од 13 до 29 август 2004 година во [[Атина]], [[Грција]]. На Игрите се натпреварувале 10.625 спортисти,<ref name="olympics">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.olympic.org/athens-2004-summer-olympics|title=Athens 2004|work=International Olympic Committee|publisher=olympic.org|archive-url=https://archive.today/20130117121331/http://www.olympic.org/athens-2004-summer-olympics|archive-date=17 January 2013|accessdate=19 January 2008}}</ref><ref name="athletes_number">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.olympic.org/Documents/Reference_documents_Factsheets/The_Olympic_Summer_Games.pdf|title=The Olympic Summer Games Factsheet|publisher=International Olympic Committee|accessdate=5 August 2012}}</ref> околу 600 повеќе од очекувањата, придружувани од 5.501 тимски службеници од 201 земји.<ref name="olympics" /> На игрите биле доделени 301 медали во 28 различни [[Олимписки спортови|спортови]].<ref name="olympics" /> Овие Летни олимписки игри го одбележале првите од [[Летни олимписки игри 1996|Летните олимписки игри]] во 1996 година каде присуствувале сите земји со [[Национален олимписки комитет]], а исто така и враќање на Олимписките игри во градот каде што биле одржани првите Летни олимписки игри. Претходно Грција била домаќин на првата современа Олимпијада во [[Летни олимписки игри 1896|1896 година]], а Атина станала еден од четирите градови во тоа време што во два наврати била [[Летни олимписки игри|домаќин на Летните олимписки игри]] [[Париз|(заедно со Париз]], [[Лондон]] и [[Лос Анџелес]]). На овие игри бил воведен нов [[аверс]] за медалите, заменувајќи го дизајнот од Џизепе Касиоли, кој се користел од [[Летни олимписки игри 1928|1928 година]]. Ова ја поправило долготрајната грешка во користењето на [[Рим]]скиот Колосеум; новиот дизајн го карактеризира стадионот Панатинаико.<ref name="peopledaily">[http://english.peopledaily.com.cn/200307/02/eng20030702_119258.shtml Athens' New Olympic Medal Design Win IOC's Nod], People Daily.</ref> Олимписките игри во 2004 година биле оценети како „незаборавни игри од соништата“ од претседателот на МОК [[Жак Рог|Jacак Рог]] и ја напуштиле Атина со значително подобрена инфраструктура, вклучувајќи нов аеродром, обиколница и систем на метро.<ref name="ESPN">{{Наведени вести|url=http://sports.espn.go.com/oly/summer04/gen/news/story?id=1870458|title=Rogge: Athens 'unforgettable, dream Games'|date=29 August 2004|access-date=28 July 2012|publisher=ESPN|agency=Associated Press}}</ref> Имало аргументи (претежно во популарните медиуми) во врска со цената на Летните игри во 2004 година и нивниот можен придонес во кризата на грчката влада со долгови 2010–18, но има малку или воопшто нема докази за таква корелација. Обично се сметало дека игрите во 2004 година се успешни, со зголемениот стандард на конкуренција меѓу нациите низ целиот свет. На овие игри како победници излегле [[САД на Олимписките игри|САД]], а потоа следувале [[Кина на Олимписките игри|Кина]] и [[Русија на Олимписките игри|Русија]], додека [[Грција на Летните олимписки игри 2004|Грција]] го освоила 15-тото место. Неколку светски и олимписки рекорди биле соборени за време на овие игри. == Избор на град домаќин == [[Атина]] била избрана за град домаќин за време на 106-тата сесија на МОК одржана во [[Лозана]] на 5 септември 1997 година. Атина го изгубила обидот да ги организира [[Летни олимписки игри 1996|Летните олимписки игри]] во 1996 година од [[Атланта]] скоро седум години пред тоа на 18 септември 1990 година, за време на 96-тата сесија на МОК во Токио. Под раководство на Јана Ангелопулос-Даскалаки, Атина продолжила со уште една понуда, овој пат за правото да биде домаќин на Летните олимписки игри во 2004 година. Успехот на Атина во обезбедувањето на Игрите во 2004 година се засновала главно на привлечноста на Атина кон историјата на Олимпијадата и нагласувањето што го дала на клучната улога што [[Грција]] и [[Атина]] можело да ја играат во промовирањето на олимпизмот и Олимпиското движење.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/1990/09/19/sports/atlanta-selected-over-athens-for-1996-olympics.html?sec=&spon=&pagewanted=2&pagewanted=print|title=Atlanta Selected Over Athens for 1996 Olympics|last=Weisman|first=Steven R.|date=19 September 1990|work=The New York Times|access-date=23 September 2008}}</ref> Понудата за Игрите во 2004 година била пофалена за нејзината понизност и сериозност, нејзината фокусирана порака и деталниот концепт на понудата.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.independent.co.uk/sport/athens-wins-2004-olympics-1237761.html|title=Athens wins 2004 Olympics|last=Rowbottom|first=Mike|date=6 September 1997|work=The Independent|access-date=25 May 2010|location=London}}</ref> Понудата за 2004 година се однесувала на загриженоста и критиките покренати во нејзината неуспешна понуда од 1996 година - првенствено инфраструктурната подготвеност на Атина, загадувањето на воздухот, буџетот и политизацијата на подготовките на Игрите.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/1997/09/06/sports/athens-wins-a-vote-for-tradition-and-the-2004-olympics.html?pagewanted=print|title=Athens Wins a Vote for Tradition, and the 2004 Olympics|last=Longman|first=Jere|date=6 September 1997|work=The New York Times|access-date=25 May 2010}}</ref> Успешната организација на Атина на Светското првенство во атлетика во 1997 година, еден месец пред изборите во градот домаќин, било исто така клучно за смирување на долготрајните стравови и загрижености меѓу спортската заедница и некои членови на МОК во врска со нејзината способност да бидат домаќини на меѓународни спортски настани.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/1997/08/03/sports/athens-pins-olympic-bid-to-world-meet.html?pagewanted=print|title=Athens Pins Olympic Bid to World Meet|last=Longman|first=Jere|date=3 August 1997|work=The New York Times|access-date=23 September 2008}}</ref> Друг фактор што исто така придонело за избор на Атина било растечкото расположение кај некои членови на МОК да ги вратат вредностите на Олимписките игри, компонента за која сметале дека е изгубена.<ref name="nytimes.com">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/1997/09/07/sports/athens-can-thank-atlanta-for-2004-games.html|title=Athens Can Thank Atlanta for 2004 Games|last=Anderson|first=Dave|date=7 September 1997|work=The New York Times|access-date=25 May 2010}}</ref> Откако водела во сите кругови на гласање, Атина лесно го победила Рим на 5-то и последното гласање. [[Кејптаун]], [[Стокхолм]] и [[Буенос Аирес]], трите други града што влегле во потесниот избор на МОК, биле елиминирани во претходните кругови на гласањето. Други шест градови поднеле апликации, но нивните понуди биле отфрлени од МОК во 1996 година. Овие градови биле [[Истанбул]], [[Лил]], [[Рио де Жанеиро]], [[Сан Хуан]], [[Севиља]] и [[Санкт Петербург]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.olympic.org/uk/games/athens/election_uk.asp|title=International Olympic Committee – Athens 2004 – Election|publisher=Olympic.org|accessdate=15 March 2010}}</ref> {| class="wikitable" |+Избори во град домаќин во 2004 година - резултати од гласачките ливчиња ! Град ! Земја (NOC) | style="background:silver;" | '''1 круг''' | style="background:silver;" | '''2 круг''' | style="background:silver;" | '''3 круг''' | style="background:silver;" | '''4 круг''' | style="background:silver;" | '''5 круг''' |- | [[Атина]] |{{Знаме|Greece}} | style="text-align:center;" | '''32''' | style="text-align:center;" | - | style="text-align:center;" | '''38''' | style="text-align:center;" | '''52''' | style="text-align:center;" | '''66''' |- | [[Рим]] |{{Знаме|Italy}} | style="text-align:center;" | 23 | style="text-align:center;" | - | style="text-align:center;" | 28 | style="text-align:center;" | 35 | style="text-align:center;" | 41 |- | [[Кејптаун]] |{{Знаме|South Africa}} | style="text-align:center;" | 16 | style="text-align:center;" | '''62''' | style="text-align:center;" | 22 | style="text-align:center;" | 20 | style="text-align:center;" | - |- | [[Стокхолм]] |{{Знаме|Sweden}} | style="text-align:center;" | 20 | style="text-align:center;" | - | style="text-align:center;" | 19 | style="text-align:center;" | - | style="text-align:center;" | - |- | [[Буенос Аирес]] |{{Знаме|Argentina}} | style="text-align:center;" | 16 | style="text-align:center;" | 44 | style="text-align:center;" | - | style="text-align:center;" | - | style="text-align:center;" | - |} == Развој и подготовка == === Трошоци === Летните олимписки игри 2004 година ја чинеле [[Влада на Грција|Владата на Грција]] 8,954 милијарди евра.<ref name="greekembassy">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.greekembassy.org/Embassy/content/en/Article.aspx?office=3&folder=200&article=14269|title=Cost of Athens 2004 Olympics|work=Embassy of Greek|publisher=greekembassy.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20071219203443/http://www.greekembassy.org/Embassy/content/en/Article.aspx?office=3&folder=200&article=14269|archive-date=19 December 2007|accessdate=13 November 2004}}</ref> Според проценката на трошоците и придобивките за влијанието на Олимписките игри во Атина 2004 година, презентирани во [[Парламент на Грција|грчкиот парламент]] во јануари [[2013]] година од [[Министерство за финансии на Грција|министерот за финансии]] г-дин [[Јанис Стурнарас]], вкупната нето-економска корист за [[Грција]] била позитивна.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://translate.google.com/translate?sl=auto&tl=en&js=y&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&u=http://news.in.gr/economy/article/?aid=1231231141&edit-text=&act=url|title=Google Translate|work=translate.google.com}}</ref> Организацискиот комитет (АТНОК), одговорен за подготовките и организацијата на Игрите, заклучил суфицит од [[Евро|€]] 130,6 милиони евра во 2005 година. АТНОК придонел 123,6 милиони евра од вишокот на грчката држава за да ги покрие другите поврзани трошоци на грчката држава при организирањето на игрите. Како резултат на тоа, АТНОК објавил во своите официјални објавени сметки чиста добивка од 7 милиони евра.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://translate.google.com/translate?sl=auto&tl=en&js=y&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&u=http://news.in.gr/greece/article/?aid=623342&edit-text=&act=url|title=Google Translate|work=translate.google.com}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.et.gr/idocs-nph/search/pdfViewerForm.html?args=5C7QrtC22wHrZvzjsKBkq3dtvSoClrL8zT3FrY18BEMliYHTRwL0-OJInJ48_97uR_L9VDRJSMaAjkxp0HIviVTzBGm8pBsqXJHxrbqI-HQgiZ7qUS3x82Pu5V6JN8utNd0ZuKdojFmlcA2aw2QHX0_An54CB64IAJHlHThPXRF9RfwUyurZNrpJE1iF3HVv|title=Published Accounts of the ATHENS 2004 Organizing Committee for the Olympic Games, Greek Official Gazette, FEK5395/2005}}</ref> Придонесот на државата во вкупниот буџет на АТНОК изнесувала 8% од нејзините трошоци наспроти првично предвидените 14%. Вкупните приходи на АТНОК, вклучувајќи ги приходите од билети, спонзори, радиодифузни права, продажба на стоки итн., изнесувале 2.098,4 милиони евра. Најголемиот процент од тие приходи (38%) се однесуваат на правата за радиодифузија. Вкупните трошоци на АТНОК изнесувале 1.967,8 милиони евра. Честопати аналитичарите се повикуваат на „''Цената на Олимписките игри''“ земајќи го предвид не само буџетот на Организацискиот комитет (т.е. организациските трошоци) директно поврзани со [[Олимписките игри]], туку и трошоците направени од земјата домаќин за време на подготовките, т.е. големите потребни проекти за надградба на [[инфраструктура]]та во земјата, вклучувајќи спортска инфраструктура, патишта, аеродроми, болници, електрична мрежа итн. Оваа цена, сепак, не се припишува директно на реалната организација на игрите. Ваквите инфраструктурни проекти се сметаат според сите фискални стандарди како инвестиции во основни средства што остануваат во земјата домаќин со децении по игрите. Исто така, во многу случаи овие надградби на инфраструктурата би се одвивале, без оглед на домаќинството на Олимписките игри, иако овие последниве можеби делуваат како „катализатор“. Во оваа смисла грчкото Министерство за финансии во 2013 година објавило дека трошоците на грчката држава за Олимписките игри во Атина 2004 година, вклучувајќи ги и инфраструктурните и организациските трошоци, достигнале износ од 8,5 милијарди евра. Истиот извештај понатаму објаснува дека 2 милијарди евра од оваа сума биле покриени со приходите на ATHOК (од билети, спонзори, радиодифузни права, продажба на стоки и сл.) и дека други 2 милијарди евра биле директно инвестирани во надградба на болници и археолошки места. Затоа, нето-инфраструктурните трошоци поврзани со подготовката на Олимписките игри во Атина 2004 година биле 4,5 милијарди евра, значително пониски од пријавените проценки,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/3770981.stm|title=Olympics 'may cost Greece dear'|date=2 June 2004}}</ref> и главно вклучувале долгорочни инвестиции во основни средства во бројни општински и сообраќајни инфраструктури. Од страната на приходите, истиот извештај проценува дека зголемените приходи од данок од приближно 3,5 милијарди евра произлегле од зголемените активности предизвикани од Олимписките игри во Атина 2004 година во периодот од 2000 до 2004 година. Овие даночни приходи биле исплаќани директно на грчката држава конкретно во форма на дополнителни придонеси за социјално осигурување, данок на доход и данок на ДДВ платен од сите компании, професионалци и даватели на услуги кои биле директно вклучени во Олимписките игри. Покрај тоа, се известува дека Олимписките игри во Атина 2004 година имале големо влијание врз економскиот раст врз туристичкиот сектор, еден од столбовите на грчката економија, како и во многу други сектори. Конечната пресуда за цената на Олимписките игри во Атина 2004 година, според зборовите на грчкиот министер за финансии, е дека „како резултат на анализата на трошоците и придобивките, доаѓаме до заклучок дека има нето економски придобивки од Олимписки игри". Студијата за ''Олимписки игри во Оксфорд 2016 година ја'' проценува цената на исходот на Атина 2004 година на 2,9 милијарди американски долари во 2015 година.<ref>{{Наведена книга|title=The Oxford Olympics Study 2016: Cost and Cost Overrun at the Games|last=Flyvbjerg|first=Bent|last2=Stewart|first2=Allison|last3=Budzier|first3=Alexander|publisher=Saïd Business School Working Papers (Oxford: University of Oxford)|year=2016|location=Oxford|pages=18–20|ssrn=2804554}}</ref> Оваа бројка вклучува само трошоци поврзани со спортот, т.е. ''оперативни трошоци'' направени од организацискиот комитет за организирање на Игрите, од кои најголеми компоненти се технологијата, сообраќајот, работната сила и административните трошоци, додека другите оперативни трошоци вклучуваат безбедност, угостителство, церемонии и медицински услуги и ''директни капитални трошоци'' направени од градот домаќин и земјата или приватни инвеститори за изградба на местата за натпреварување, олимпиското село, меѓународниот центар за емитување и центарот за медиуми и печат, кои се потребно е да бидат домаќини на Игрите. Индиректните трошоци за капитал не ''се'' вклучени тука, како што се патната, железничката или аеродромската инфраструктура или за надградби на хотели или други деловни инвестиции направени за време на подготовките за игрите, но кои не се директно поврзани со приредувањето на игрите. Цената на Атина 2004 од 2,9 милијарди американски долари се споредува со трошоците од 4,6 милијарди американски долари за Рио 2016 година, 40-44 милијарди американски долари за Пекинг 2008 година и 51 милијарди американски долари за Сочи 2014 година, најскапите Олимписки игри во историјата. Просечната цена поврзана со спортот за Летните игри од 1960 година е 5,2 милијарди американски долари. Трошоците за спортските настани за Атина 2004 биле 9,8 милиони американски долари. Ова се споредува со 14,9 милиони американски долари за Рио 2016 година, 49,5 милиони американски долари за Лондон 2012 година и 22,5 милиони американски долари за Пекинг 2008 година. Просечната цена по настан за Летните игри од 1960 година е 19,9 милиони американски долари. Трошоците по спортист за Атина 2004 година биле 0,3 милиони американски долари. Ова се споредува со 0,4 милиони американски долари за Рио 2016 година, 1,4 милиони американски долари за Лондон 2012 година и 0,6 милиони американски долари за Пекинг 2008 година. Просечна цена по спортист за Летните игри од 1960 година е 0,6 милиони американски долари. Пречекорувањето на трошоците за Атина 2004 изнесувало 49 проценти, измерено реално од понудата за домаќин на Игрите. Ова се споредува со 51 процент за Рио 2016 и 76 проценти за Лондон 2012 година. Просечното пречекорување на трошоците за Летните игри од 1960 година е 176 проценти. === Изградба === До крајот на март 2004 година, некои олимписки проекти сè уште не биле довршени, а грчките власти објавиле дека покривот што првично го предлагалњ како опционално, невитално дополнување на Центарот за водни тела, повеќе нема да се гради. Главниот Олимписки стадион, назначениот објект за церемониите на отворање и затворање на игрите, бил завршен на само два месеци пред отворањето на игрите. Овој стадион бил завршен со стаклен покрив што може да се повлече, дизајниран од шпанскиот архитект Сантјаго Калатрава. Истиот архитект го дизајнирал и Атинскиот Велодром и други објекти. Инфраструктурата, како што е [[Трамвај|трамвајската линија]] што ги поврзува местата во јужна Атина со центарот на градот и бројните места биле значително заостанати од предвидениот рок, само два месеци пред почетокот на игрите. Последователното темпо на подготовка, сепак, ги натерало властите да ги завршат местата во Атина, која била призната како една од најтешките во историјата на Олимписките игри. Грците, без вознемиреност, тврделе дека ќе успеат цело време. До јули / август 2004 година, сите места биле доставени: во август, Олимпискиот стадион бил официјално завршен и отворен, придружен или претходело официјално завршување и отворање на други места во рамките на Атинскиот олимписки спортски комплекс (ОАКА) и спортските комплекси во Фалиро и Хелинико. Кон крајот на јули и почетокот на август бил ставен во функција трамвајот во Атина, а овој систем обезбедил дополнителни врски со оние што веќе постоеле меѓу центарот на градот Атина и неговите заедници покрај брегот покрај [[Саронски Залив|Саронскиот Залив]]. Овие заедници ги вклучуват пристанишниот град Пиреј, Агиос Космас (место на едрење), Хелинико (местото на стариот меѓународен аеродром кој веќе содржал место за мечување, патека за слалом со кану / кајак, Олимписката кошаркарска арена „Хелинико“ со 15.000 места и стадиумите во софтбол и бејзбол) и олимпискиот комплекс на крајбрежната зона Фалиро (место на теквондо, ракомет, одбојка во затворен простор и одбојка на плажа, како и ново реконструираниот стадион Караискаки за фудбал). Надградбите на Атинскиот прстен пат биле исто така доставени навреме, како и надградбите на експресниот пат што ја поврзувале централна Атина со периферни области како што се Маркопуло (место на пукање и коњички места), новоизградениот меѓународен аеродром „Елефтериос Венизелос“, Схиниас (место место за веслање), Маруси (место на ОАКА), Парнита (место на Олимпиското село), Галаци (место на ритмичка гимнастика и место за пинг-понг) и Вулијагмени (место на одржување на триатлон). Надградбите на [[Атинско метро|Атинското метро]] исто така биле завршени, а новите линии стапиле во функција до средината на летото. ЕМИ го објавил ''Unity'', официјалниот поп-албум на Олимписките игри во Атина, во пресрет на Олимписките игри.<ref name="unity" /> Албумот се одликува со придонеси од [[Стинг]], [[Лени Кравиц]], [[Моби]], [[Destiny's Child|Дестинис]] Чајлд и [[Аврил Лавињ]].<ref name="unity" /> ЕМИ ветил дека ќе донира [[Американски долар|180.000]] американски долари од албумот во програмата на [[УНИЦЕФ]] за ХИВ / СИДА во [[Потсахарска Африка]].<ref name="unity">{{Наведени вести|url=http://www.star-ecentral.com/music/sleeve/notes.asp?file=archives/sleeve/2004/5/26/26UnityOlymp&date=5/26/2004/2|title=Unity Olympics Album|work=The Star Online eCentral|access-date=16 August 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080422033643/http://www.star-ecentral.com/music/sleeve/notes.asp?file=archives%2Fsleeve%2F2004%2F5%2F26%2F26UnityOlymp&date=5%2F26%2F2004%2F2|archive-date=22 April 2008|year=2004}}</ref> Најмалку 14 лица загинале за време на работата на објектите. Повеќето од овие луѓе не биле од Грција.<ref>{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3920919.stm|title=Workers in peril at Athens sites|date=23 July 2004|work=BBC News|access-date=16 August 2008}}</ref> Пред игрите, грчкиот хотелски персонал организирал серија еднодневни штрајкови за спорови околу платите. Тие барале значително зголемување за периодот што го опфаќа настанот што се одржува. Протестирале и возачите на болничари и брза помош. Тие тврделе дека имаат право на исти олимписки бонуси ветени на нивните колеги од безбедносните сили.{{Панорама|Athens Olympic Sports Complex Panorama.JPG|700px|Панорама на олимпискиот спортски комплекс во Атина.}} == Олимписки пламен == {{Главна|Олимписки пламен }} [[Податотека:Greece_2004_Olympics_flame_ceremony_DSC04251.jpg|десно|мини| Церемонијата за палење на пламенот била организирана како пагански избор, со свештенички кои танцувале.]] [[Податотека:Route_of_Olympic_Flame_Worldwide_for_the_2004_Summer_Olympics.png|мини| [[Олимписки пламен|Олимпискиот пламен]] за прв пат го обиколил светот.]] Церемонијата на осветлување на [[Олимписки пламен|олимпискиот]] пламен се одржала на [[25 март]] [[2004]] година во [[Олимпија|Античка Олимпија]]. За прв пат дотогаш, пламенот го обиколил целиот свет во штафета во разни олимписки градови (минати и идни) и други големи градови, пред да се врати во [[Грција]]. == Маскоти == Маскотите се традиција на Олимписките игри уште од [[Зимски олимписки игри 1968|Зимските олимписки игри 1968 година]] во [[Гренобл]], Франција. Олимписките игри во 2004 година имале две официјални маскоти: ''Атина'' и ''Фивос''. Сестрата и братот биле именувани по [[Атена (митологија)|Атина]], божицата на мудроста, стратегијата и војната, и [[Аполон|Фебис]], богот на светлината и музиката, соодветно. Тие биле инспирирани од античката даидала, кои биле играчки-кукли, кои исто така имале религиозни знаци. == Интернет опфат == За прв пат, на големите радиодифузери им било дозволено да служат видео-покриеност на Олимпијадата преку [[Интернет]], под услов да ја ограничуваат оваа услуга географски, за да ги заштитат договорите за радиодифузија во други области.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.iht.com/articles/2004/08/30/tv30_ed3_.php|title=Athens Games beating Sydney in TV race|last=Pfanner|first=Eric|date=30 August 2004|work=International Herald Tribune|access-date=18 August 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20070912020526/http://www.iht.com/articles/2004/08/30/tv30_ed3_.php|archive-date=12 September 2007}}</ref> Меѓународниот олимписки комитет забранил олимписки спортисти, како и тренери, персонал за поддршка и други службени лица, да поставуваат специјализирани [[блог]]ови и / или други веб-страници за покривање на нивната лична перспектива на игрите. Не им било дозволено да објавуваат аудио, видео или фотографии што ги направиле. Исклучок бил направен ако некој спортист веќе има лично режно место што не е поставено специјално за Игрите. Ен-Би-Си отворил свое олимписко мрежно место, ''NBCO Olympicics.com''. Фокусирајќи се на телевизиското покривање на Игрите, тие обезбедиле видео клипови, пласманот на медалите, резултати во живо. Неговата главна цел, сепак, била да обезбеди распоред за тоа кои спортови се наоѓаат на многуте станици на NBC Universal. Игрите биле прикажувани на телевизија 24 часа на ден, на една или друга мрежа. == Технологија == [[Податотека:TOC-01.jpg|мини|Поглед на Центарот за технолошки операции ATHOC за време на игрите.]] Како и со секое претпријатие, Организациониот комитет и сите вклучени во него се потпирале многу на технологијата за да обезбедат успешен настан. ATHOC одржувал две посебни мрежи за податоци, една за подготовка на Игрите (позната како Административна мрежа) и друга за самите Игри (Мрежа на игри). Техничката инфраструктура вклучувала повеќе од 11.000 компјутери, над 600 [[Опслужувач|сервери]], 2.000 [[Печатар|принтери]], 23.000 фиксни телефонски уреди, 9.000 мобилни телефони, 12.000 уреди TETRA, 16.000 ТВ и видео уреди и 17 видео ѕидови меѓусебно поврзани со повеќе од 6.000&nbsp;километри. Оваа инфраструктура била создадена и одржувана за да служи директно на повеќе од 150.000 вработени во ATHOC, волонтери, членови на семејството на Олимпијада ([[Меѓународен олимписки комитет|МОК]], [[Национален олимписки комитет|НОК]], федерации), партнери и спонзори и медиуми. Исто така, ги задржувала информациите за сите гледачи, ТВ-гледачите, посетителите на мрежните места и читателите на вести ширум светот, пред и за време на Игрите. Медија центарот се наоѓала во Запион, кој е грчки национален изложбен центар. Помеѓу јуни и август [[2004]] година, технолошкиот персонал работел во Центарот за технолошки операции (ТОК) од каде што можело централно да ги следи и управува со сите уреди и проток на информации, како и да се справи со сите проблеми што се појавиле за време на игрите. ТОК бил организиран во тимови (на пр Системи, телекомуникации, безбедносна информација, мрежа на податоци, екипирање и сл.) и соодветни водачи на тимови (менаџери на смена). ТОК работел на основа 24x7 со персонал организиран во 12-часовни смени. == Игри == === Церемонија на отворање === [[Податотека:Olympic_flame_at_opening_ceremony.jpg|мини| [[Олимписки пламен|Олимпискиот пламен]] на свеченото отворање]] Широко пофалената церемонија на отворање во режија на авангардниот [[кореограф]] Димитрис Папајоану и во продукција на Џек Мортон во светот предводена од директорот на проектот Дејвид Золквер се одржала на 13 август 2004 година. Започнала со дваесет и осум (број на олимпијади до тогаш) одбројувања, поттикнато од звуците на засилено чукање на срцето.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2004/08/29/sports/olympics/29closing.html?ex=1148788800&en=1c65a34c3766781c&ei=5070&pagewanted=print|title=Master of Olympic Pageantry Prepares One Final Blowout|date=29 August 2004|work=The New York Times|access-date=25 May 2010|agency=Associated Press}}</ref> Како што одбројувањето било завршено, огнометот продолжувал и го осветлувал небото над стадионот. Откако тапанскиот корпус и играчите на бузуки се приклучиле на почетниот марш, на видео-екранот биле прикажани слики од летот, преминувајќи југозападно од Атина над грчкото село кон античка Олимпија. Потоа, еден тапанар на античкиот стадион се вклучил во тапан дует со еден тапанар на главниот стадион во Атина, приклучувајќи им се на оригиналните антички Олимписки игри со современите во симболика. На крајот од тапанскиот дует, единствената запалена [[стрела]] била лансирана од видео-екранот (симболично од античка Олимпија) и во рефлектирачкиот базен, што резултирало со избувнување на оган на средината на стадионот. Церемонијата на отворање била избор на традиционална грчка култура и историја, враќајќи се на нејзините митолошки почетоци. Програмата започнала како младо грчко момче плови во стадионот мавтајќи го националното знаме а потоа се појавил [[кентаур]], проследен со огромна глава на кикладска фигура која на крајот влегла во многу парчиња симболизирајќи ги грчките острови. Под главата на кикладот се наоѓало хеленистичко претставување на човечкото тело, како одраз на концептот и вербата во совршенството, рефлектирани во грчката уметност. Еден човек бил виден на лебдечка коцка, симболизирајќи го човечкото вечно „разделување“ помеѓу страста и разумот, проследено со неколку млади љубовници разиграно бркајќи се едни со други, додека богот [[Ерос (митологија)|Ерос]] лебдел над нив. Следело многу шарена парада, што ја хронизирало грчката историја, од античката минојска цивилизација до современото време. Иако Ен-Би-Си во САД ја презентирала целата церемонија на отворање од почеток до крај, топлес-минојската свештеничка била прикажана само кратко, градите биле пикселизирани дигитално со цел да се избегнат полемики (бидејќи т.н. инцидент со „брадавиците“ сè уште бил свеж во умовите на гледачите времето) и потенцијалните казни од Федералната комисија за комуникации. Исто така, пониската фронтална голотија на мажите облечени како антички грчки статуи била прикажана на таков начин што подрачјето под струкот било отсечено од дното на екранот. Генерално, опфатеноста на Олимписките игри во Ен-Би-Си е пофалена, а компанијата била наградена со 6 [[Еми (награда)|Еми награди]] за покривање на Игрите и техничкото производство.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://money.cnn.com/2004/08/30/news/fortune500/nbc_olympics/|title=Athens Olympics close, and NBC cashes in - Aug. 30, 2004|work=money.cnn.com|accessdate=2021-07-26|archive-date=2021-07-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210724230719/https://money.cnn.com/2004/08/30/news/fortune500/nbc_olympics/|url-status=dead}}</ref><ref name="FCC">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ekathimerini.com/28774/article/ekathimerini/news/olympics-chief-rebuffs-lewd-claims|title=Olympics chief rebuffs lewd claims|last=Grohmann|first=Karolos|date=19 January 2005|publisher=Reuters|accessdate=13 May 2020}}</ref> После уметничките изведби, на стадионот влегла парадата на нациите со над 10.500 спортисти кои оделе под знамињата на 201 нации. Нациите биле распоредени според [[Грчка азбука|грчката азбука,]] со што [[Финска]], Фиџи, [[Чиле]] и Хонгконг биле последните четири што влегле на стадионот пред грчката делегација. Во оваа пригода, почитувајќи ја традицијата, делегацијата на Грција да ја отвори парадата, а нацијата домаќин да ја затвори, грчкиот знаменосец ја отворил парадата, а целата грчка делегација ја затворила. Врз основа на реакцијата на публиката, емотивниот момент на парадата бил влезот на делегацијата од [[Авганистан]] која отсуствувала од Олимпијадата и за прв пат имала жени натпреварувачки. [[Ирак|Ирачката]] делегација предизвикала и емоции. Исто така, признаен бил и симболичниот унифициран марш на спортисти од [[Северна Кореја]] и [[Јужна Кореја]] под [[Знаме на корејското обединување|знамето]] [[Кореја|на Корејското]] обединување. {{Efn|The national teams of [[North Korea at the 2004 Summer Olympics|North Korea]] and [[South Korea at the 2004 Summer Olympics|South Korea]] competed separately in the Olympic events, even though they marched together as a [[Korea Team|unified Korean team]] in the opening ceremony.}} [[Кирибати|Кирибати го]] имала своето деби на овие игри, а [[Источен Тимор]] дебитирал под свое знаме. По Парадата на нациите, за време на која холандскиот [[Тиесто|диџеј Тијсто]] ја обезбедувал музиката, [[исланд]]скиот пејач [[Бјорк|Бјорк ја]] извел песната Океанија, напишана специјално за настанот од неа и поетот Сјон . Церемонијата на отворање кулминирала со пуштањето на олимпискиот пламен од страна на златниот медалист од 1996 година, Николаос Какламанакис. Во многу клучни моменти на церемонијата, имало музика компонирана и аранжирана од Џон Псатас <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://sounz.org.nz/contributor/composer/1017|title=SOUNZ – NZ composer – John Psathas|archive-url=https://web.archive.org/web/20090106000649/http://www.sounz.org.nz/contributor/composer/1017|archive-date=6 January 2009|accessdate=7 August 2009}}</ref> од Нов Зеланд. По ова, стадионот се нашол во центарот на бурниот спектакуларен огномет. === Учесници на Национални олимписки комитети === [[Податотека:2004_Summer_Olympic_games_countries.svg|мини|Нации учеснички]] [[Податотека:2004_Summer_olympics_team_numbers.gif|мини|Броеви на тимот]] Сите [[Национален олимписки комитет|Национални олимписки комитети]] (НОК) освен [[Џибути]] учествувале на игрите во Атина. Два нови НОК биле создадени од 2000 година и дебитирале на овие игри (Кирибати и Источен Тимор). Затоа, со враќањето на [[Авганистан]] (на кого му било забрането учество на [[Летни олимписки игри 2000|Летните олимписки игри 2000 година]]), бројот на учеснички нации се зголемил од 199 на 201 година. Исто така, од 2000 година, Југославија го сменила своето име во [[Србија и Црна Гора]] и својот код од ЈУГ во СЦГ. Во табелата подолу, бројот во загради го означува бројот на учесници.<div class="center"> {| class="wikitable collapsible" style="width:100%;" ! Учесници на [[:Категорија:Земјите на Летните олимписки игри 2004|Национални олимписки комитети]] |- |{{Столб-почеток}} {{Col-3}} *{{ЗнамеМОК|AFG|2004 Summer|5 athletes}} *{{ЗнамеМОК|ALB|2004 Summer|7}} *{{ЗнамеМОК|ALG|2004 Summer|61}} *{{ЗнамеМОК|ASA|2004 Summer|3}} *{{ЗнамеМОК|AND|2004 Summer|6}} *{{ЗнамеМОК|ANG|2004 Summer|30}} *{{ЗнамеМОК|ANT|2004 Summer|5}} *{{ЗнамеМОК|ARG|2004 Summer|152}} *{{ЗнамеМОК|ARM|2004 Summer|18}} *{{ЗнамеМОК|ARU|2004 Summer|4}} *{{ЗнамеМОК|AUS|2004 Summer|470}} *{{ЗнамеМОК|AUT|2004 Summer|74}} *{{ЗнамеМОК|AZE|2004 Summer|36}} *{{ЗнамеМОК|BAH|2004 Summer|22}} *{{ЗнамеМОК|BRN|2004 Summer|10}} *{{ЗнамеМОК|BAN|2004 Summer|4}} *{{ЗнамеМОК|BAR|2004 Summer|10}} *{{ЗнамеМОК|BLR|2004 Summer|151}} *{{ЗнамеМОК|BEL|2004 Summer|50}} *{{ЗнамеМОК|BIZ|2004 Summer|2}} *{{ЗнамеМОК|BEN|2004 Summer|4}} *{{ЗнамеМОК|BER|2004 Summer|10}} *{{ЗнамеМОК|BHU|2004 Summer|2}} *{{ЗнамеМОК|BOL|2004 Summer|7}} *{{ЗнамеМОК|BIH|2004 Summer|9}} *{{ЗнамеМОК|BOT|2004 Summer|11}} *{{ЗнамеМОК|BRA|2004 Summer|243}} *{{ЗнамеМОК|IVB|2004 Summer|1}} *{{ЗнамеМОК|BRU|2004 Summer|1}} *{{ЗнамеМОК|BUL|2004 Summer|95}} *{{ЗнамеМОК|BUR|2004 Summer|5}} *{{ЗнамеМОК|BDI|2004 Summer|7}} *{{ЗнамеМОК|CAM|2004 Summer|4}} *{{ЗнамеМОК|CMR|2004 Summer|17}} *{{ЗнамеМОК|CAN|2004 Summer|263}} *{{ЗнамеМОК|CPV|2004 Summer|3}} *{{ЗнамеМОК|CAY|2004 Summer|5}} *{{ЗнамеМОК|CAF|2004 Summer|4}} *{{ЗнамеМОК|CHA|2004 Summer|1}} *{{ЗнамеМОК|CHI|2004 Summer|22}} *{{ЗнамеМОК|CHN|2004 Summer|384}} *{{ЗнамеМОК|COL|2004 Summer|53}} *{{ЗнамеМОК|COM|2004 Summer|3}} *{{ЗнамеМОК|CGO|2004 Summer|5}} *{{ЗнамеМОК|COK|2004 Summer|3}} *{{ЗнамеМОК|CRC|2004 Summer|20}} *{{ЗнамеМОК|CRO|2004 Summer|81}} *{{ЗнамеМОК|CUB|2004 Summer|151}} *{{ЗнамеМОК|CYP|2004 Summer|20}} *{{ЗнамеМОК|CZE|2004 Summer|142}} *{{ЗнамеМОК|COD|2004 Summer|4}} *{{ЗнамеМОК|DEN|2004 Summer|92}} *{{ЗнамеМОК|DMA|2004 Summer|2}} *{{ЗнамеМОК|DOM|2004 Summer|33}} *{{ЗнамеМОК|ECU|2004 Summer|16}} *{{ЗнамеМОК|EGY|2004 Summer|97}} *{{ЗнамеМОК|ESA|2004 Summer|8}} *{{ЗнамеМОК|GEQ|2004 Summer|2}} *{{ЗнамеМОК|ERI|2004 Summer|4}} *{{ЗнамеМОК|EST|2004 Summer|42}} *{{ЗнамеМОК|ETH|2004 Summer|26}} *{{ЗнамеМОК|FSM|2004 Summer|5}} *{{ЗнамеМОК|FIJ|2004 Summer|10}} *{{ЗнамеМОК|FIN|2004 Summer|53}} *{{ЗнамеМОК|FRA|2004 Summer|308}} *{{ЗнамеМОК|GAB|2004 Summer|5}} *{{ЗнамеМОК|GAM|2004 Summer|2}} {{Col-3}} *{{ЗнамеМОК|GEO|2004 Summer|32}} *{{ЗнамеМОК|GER|2004 Summer|441}} *{{ЗнамеМОК|GHA|2004 Summer|29}} *{{ЗнамеМОК|GBR|2004 Summer|264}} *{{ЗнамеМОК|GRE|2004 Summer|426}} '''(host)''' *{{ЗнамеМОК|GRN|2004 Summer|5}} *{{ЗнамеМОК|GUM|2004 Summer|4}} *{{ЗнамеМОК|GUA|2004 Summer|18}} *{{ЗнамеМОК|GUI|2004 Summer|3}} *{{ЗнамеМОК|GBS|2004 Summer|3}} *{{ЗнамеМОК|GUY|2004 Summer|4}} *{{ЗнамеМОК|HAI|2004 Summer|8}} *{{ЗнамеМОК|HON|2004 Summer|5}} *{{ЗнамеМОК|HKG|2004 Summer|32}} *{{ЗнамеМОК|HUN|2004 Summer|209}} *{{ЗнамеМОК|ISL|2004 Summer|26}} *{{ЗнамеМОК|IND|2004 Summer|73}} *{{ЗнамеМОК|INA|2004 Summer|38}} *{{ЗнамеМОК|IRI|2004 Summer|37}} *{{ЗнамеМОК|IRQ|2004 Summer|24}} *{{ЗнамеМОК|IRL|2004 Summer|46}} *{{ЗнамеМОК|ISR|2004 Summer|36}} *{{ЗнамеМОК|ITA|2004 Summer|364}} *{{ЗнамеМОК|CIV|2004 Summer|5}} *{{ЗнамеМОК|JAM|2004 Summer|47}} *{{ЗнамеМОК|JPN|2004 Summer|306}} *{{ЗнамеМОК|JOR|2004 Summer|8}} *{{ЗнамеМОК|KAZ|2004 Summer|114}} *{{ЗнамеМОК|KEN|2004 Summer|46}} *{{ЗнамеМОК|KIR|2004 Summer|3}} *{{ЗнамеМОК|PRK|2004 Summer|36}} *{{ЗнамеМОК|KOR|2004 Summer|264}} *{{ЗнамеМОК|KUW|2004 Summer|11}} *{{ЗнамеМОК|KGZ|2004 Summer|29}} *{{ЗнамеМОК|LAO|2004 Summer|5}} *{{ЗнамеМОК|LAT|2004 Summer|32}} *{{ЗнамеМОК|LIB|2004 Summer|5}} *{{ЗнамеМОК|LES|2004 Summer|3}} *{{ЗнамеМОК|LBR|2004 Summer|2}} *{{ЗнамеМОК|LBA|2004 Summer|8}} *{{ЗнамеМОК|LIE|2004 Summer|1}} *{{ЗнамеМОК|LTU|2004 Summer|59}} *{{ЗнамеМОК|LUX|2004 Summer|10}} *{{ЗнамеМОК|MKD|2004 Summer|10}} *{{ЗнамеМОК|MAD|2004 Summer|8}} *{{ЗнамеМОК|MAW|2004 Summer|4}} *{{ЗнамеМОК|MAS|2004 Summer|26}} *{{ЗнамеМОК|MDV|2004 Summer|4}} *{{ЗнамеМОК|MLI|2004 Summer|21}} *{{ЗнамеМОК|MLT|2004 Summer|7}} *{{ЗнамеМОК|MTN|2004 Summer|2}} *{{ЗнамеМОК|MRI|2004 Summer|9}} *{{ЗнамеМОК|MEX|2004 Summer|109}} *{{ЗнамеМОК|MDA|2004 Summer|33}} *{{ЗнамеМОК|MON|2004 Summer|3}} *{{ЗнамеМОК|MGL|2004 Summer|20}} *{{ЗнамеМОК|MAR|2004 Summer|55}} *{{ЗнамеМОК|MOZ|2004 Summer|4}} *{{ЗнамеМОК|MYA|2004 Summer|2}} *{{ЗнамеМОК|NAM|2004 Summer|8}} *{{ЗнамеМОК|NRU|2004 Summer|3}} *{{ЗнамеМОК|NEP|2004 Summer|6}} *{{ЗнамеМОК|NED|2004 Summer|210}} *{{ЗнамеМОК|AHO|2004 Summer|3}} *{{ЗнамеМОК|NZL|2004 Summer|148}} *{{ЗнамеМОК|NCA|2004 Summer|5}} *{{ЗнамеМОК|NIG|2004 Summer|4}} {{Col-3}} *{{ЗнамеМОК|NGR|2004 Summer|70}} *{{ЗнамеМОК|NOR|2004 Summer|52}} *{{ЗнамеМОК|OMA|2004 Summer|2}} *{{ЗнамеМОК|PAK|2004 Summer|26}} *{{ЗнамеМОК|PLW|2004 Summer|4}} *{{ЗнамеМОК|PLE|2004 Summer|3}} *{{ЗнамеМОК|PAN|2004 Summer|4}} *{{ЗнамеМОК|PNG|2004 Summer|4}} *{{ЗнамеМОК|PAR|2004 Summer|22}} *{{ЗнамеМОК|PER|2004 Summer|12}} *{{ЗнамеМОК|PHI|2004 Summer|16}} *{{ЗнамеМОК|POL|2004 Summer|194}} *{{ЗнамеМОК|POR|2004 Summer|81}} *{{ЗнамеМОК|PUR|2004 Summer|43}} *{{ЗнамеМОК|QAT|2004 Summer|15}} *{{ЗнамеМОК|ROU|2004 Summer|108}} *{{ЗнамеМОК|RUS|2004 Summer|446}} *{{ЗнамеМОК|RWA|2004 Summer|5}} *{{ЗнамеМОК|SKN|2004 Summer|2}} *{{ЗнамеМОК|LCA|2004 Summer|2}} *{{ЗнамеМОК|VIN|2004 Summer|3}} *{{ЗнамеМОК|STP|2004 Summer|2}} *{{ЗнамеМОК|SAM|2004 Summer|3}} *{{ЗнамеМОК|SMR|2004 Summer|5}} *{{ЗнамеМОК|KSA|2004 Summer|16}} *{{ЗнамеМОК|SEN|2004 Summer|16}} *{{ЗнамеМОК|SCG|2004 Summer|85}} *{{ЗнамеМОК|SEY|2004 Summer|9}} *{{ЗнамеМОК|SLE|2004 Summer|2}} *{{ЗнамеМОК|SIN|2004 Summer|16}} *{{ЗнамеМОК|SVK|2004 Summer|64}} *{{ЗнамеМОК|SLO|2004 Summer|79}} *{{ЗнамеМОК|SOL|2004 Summer|2}} *{{ЗнамеМОК|SOM|2004 Summer|2}} *{{ЗнамеМОК|RSA|2004 Summer|106}} *{{ЗнамеМОК|ESP|2004 Summer|317}} *{{ЗнамеМОК|SRI|2004 Summer|8}} *{{ЗнамеМОК|SUD|2004 Summer|4}} *{{ЗнамеМОК|SUR|2004 Summer|4}} *{{ЗнамеМОК|SWZ|2004 Summer|3}} *{{ЗнамеМОК|SWE|2004 Summer|115}} *{{ЗнамеМОК|SUI|2004 Summer|98}} *{{ЗнамеМОК|SYR|2004 Summer|6}} *{{ЗнамеМОК|TPE|2004 Summer|88}} *{{ЗнамеМОК|TJK|2004 Summer|9}} *{{ЗнамеМОК|TAN|2004 Summer|8}} *{{ЗнамеМОК|THA|2004 Summer|42}} *{{ЗнамеМОК|TLS|2004 Summer|2}} *{{ЗнамеМОК|TOG|2004 Summer|3}} *{{ЗнамеМОК|TGA|2004 Summer|5}} *{{ЗнамеМОК|TRI|2004 Summer|19}} *{{ЗнамеМОК|TUN|2004 Summer|54}} *{{ЗнамеМОК|TUR|2004 Summer|64}} *{{ЗнамеМОК|TKM|2004 Summer|9}} *{{ЗнамеМОК|UGA|2004 Summer|11}} *{{ЗнамеМОК|UKR|2004 Summer|239}} *{{ЗнамеМОК|UAE|2004 Summer|4}} *{{ЗнамеМОК|USA|2004 Summer|533}} *{{ЗнамеМОК|URU|2004 Summer|15}} *{{ЗнамеМОК|UZB|2004 Summer|69}} *{{ЗнамеМОК|VAN|2004 Summer|2}} *{{ЗнамеМОК|VEN|2004 Summer|48}} *{{ЗнамеМОК|VIE|2004 Summer|11}} *{{ЗнамеМОК|ISV|2004 Summer|6}} *{{ЗнамеМОК|YEM|2004 Summer|3}} *{{ЗнамеМОК|ZAM|2004 Summer|6}} *{{ЗнамеМОК|ZIM|2004 Summer|12}} {{Столб-крај}} |} </div> * . === Спортови === Спортовите претставени на Летните олимписки игри 2004 се наведени подолу. Официјално имало 301 настани во 28 спортови, како пливање, нуркање, синхронизирано пливање и ватерполо се класифицирани од МОК како дисциплини во спортот на водени спортови, а трките со инвалидска количка биле демонстративен спорт. За прв пат во категоријата борење се претставиле женски борачи, а во мечување жените се натпреварувале во [[Мечување|сабја]]. Американката Кристин Хестон, која го предводела квалификацискиот циклус на женска патека, станала првата жена што се натпреварувала на античкото место Олимпија. Демонстративниот спорт на трки со инвалидска количка бил заеднички олимписки / [[Параолимписки игри|параолимписки]] настан, дозволувајќи параолимписки настан во рамките на Олимписките игри, и за во иднина, отворање трка за инвалидска количка на работоспособните. Летните параолимписки игри 2004 година исто така се одржале во Атина, од 17 до 28 септември. {| class="wikitable" !Програма за Летни олимписки спортови 2004 година |- |{{Столб-почеток}} {{Col-4}} *Водни спортови **{{GamesSport|игри=Летните олимписки игри 2004|Скокови во вода}} **{{GamesSport|игри=Летните олимписки игри 2004|Пливање}} **{{GamesSport|игри=Летните олимписки игри 2004|Синхронизирано пливање}} **{{GamesSport|игри=Летните олимписки игри 2004|Ватерполо}} *{{GamesSport|игри=Летните олимписки игри 2004|Стреличарство}} *{{GamesSport|игри=Летните олимписки игри 2004|Атлетика}} *{{GamesSport|игри=Летните олимписки игри 2004|Бадминтон}} *{{GamesSport|игри=Летните олимписки игри 2004|Бејзбол }} *{{GamesSport|игри=Летните олимписки игри 2004|Кошарка}} *{{GamesSport|игри=Летните олимписки игри 2004|Бокс}} {{Col-4}} *{{GamesSport|игри=Летните олимписки игри 2004|Кајак и кану }} **Спринт<small>(12)</small> **Слалом<small>(4)</small> *{{GamesSport|игри=Летните олимписки игри 2004|Велосипедизам}} **друмски<small>(4)</small> **велодромски<small>(12)</small> **планински<small>(2)</small> *{{GamesSport|игри=Летните олимписки игри 2004|Јавање }} **Дресурно <small>(2)</small> **Тробој<small>(2)</small> **Прескокнување<small>(2)</small> *{{GamesSport|игри=Летните олимписки игри 2004|Мечување}} {{Col-4}} *{{GamesSport|игри=Летните олимписки игри 2004|Хокеј на трева }} *{{GamesSport|игри=Летните олимписки игри 2004|Фудбал}} *{{GamesSport|игри=Летните олимписки игри 2004|Гимнастика}} **спортска<small>(14)</small> **ритмичка<small>(2)</small> **трамбулина<small>(2)</small> *{{GamesSport|игри=Летните олимписки игри 2004|Ракомет}} *{{GamesSport|игри=Летните олимписки игри 2004|Џудо}} *{{GamesSport|игри=Летните олимписки игри 2004|Современ петобој}} *{{GamesSport|игри=Летните олимписки игри 2004|Веслање }} *{{GamesSport|игри=Летните олимписки игри 2004|Едрење}} *{{GamesSport|игри=Летните олимписки игри 2004|Стрелаштво}} {{Col-4}} *{{GamesSport|игри=Летните олимписки игри 2004|Софтбол}} *{{GamesSport|игри=Летните олимписки игри 2004|Пинг-понг }} *{{GamesSport|игри=Летните олимписки игри 2004|Теквондо}} *{{GamesSport|игри=Летните олимписки игри 2004|Тенис}} *{{GamesSport|игри=Летните олимписки игри 2004|Триатлон}} *{{GamesSport|игри=Летните олимписки игри 2004|Одбојка}} **во сала<small>(2)</small> **на песок<small>(2)</small> *{{GamesSport|игри=Летните олимписки игри 2004|Кревање тегови}} *{{GamesSport|игри=Летните олимписки игри 2004|Борење }} **слободен<small>(11)</small> **грчко-римски<small>(7)</small> {{Столб-крај}} |} ===Галерија=== <gallery> USA Men's Lightweight Four Athens 2004.jpg|Американските веслачи во лесна категорија на Летните олимписки игри 2004 Athens archery.jpg|Стрелаштво во стадионот „Панатинаико“ Roger federer athens.jpg|[[Роџер Федерер]] на Летните олимписки игри 2004 0408 USA Olympic fencing.jpg|Русинот Игор Турчин и американецот Вестон Келсеј во двобој во вториот круг мечување </gallery> ===Календар=== {| class="wikitable" style="margin:0.5em auto; font-size:90%;position:relative;width:75%;" |- | style="background-color:#00cc33;text-align:center;" |&nbsp;'''OC'''&nbsp;||Церемонија на отворање|| style="background-color:#3399ff;text-align:center;" |&nbsp;●&nbsp;||Натпреварување|| style="background-color:#ffcc00;text-align:center;" |&nbsp;'''1'''&nbsp;||Натпрвар за златен медал|| style="background-color:#ee3333;text-align:center;" |&nbsp;'''CC'''&nbsp;||Церемонија на затворање |} {| class="wikitable" style="margin:0.5em auto; font-size:90%; line-height:1.25em;width:75%;" |- ! colspan=2|август!!11<br>сре!!12<br>чет!!13<br />пет!!14<br />саб!!15<br />нед!!16<br />пон!!17<br />вто!!18<br />сре!!19<br />чет!!20<br />пет!!21<br />саб!!22<br />нед!!23<br />пон!!24<br />вто!!25<br />сре!!26<br />чет!!27<br />пет!!28<br />саб!!29<br />нед!!Настан |- | colspan=2| [[File:Olympic Rings black.svg|20px]] Церемонија|| || || style="background-color:#00cc33;text-align:center;" |'''OC'''|| || || || || || || || || || || || || || || || style="background-color:#ee3333;text-align:center;" |'''CC'''||{{n/a}} |- style="text-align:center;" | style="text-align:left;" rowspan=4|Водни спортови | style="text-align:left;" | [[File:Diving pictogram.svg|20px]] [[Скокови во вода на Летните олимписки игри 2004|Скокови во вода]] | | ! | style="background-color:#ffcc00;" | '''2''' | | style="background-color:#ffcc00;" | '''2''' | | | | | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#ffcc00;" | '''1''' | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#ffcc00;" | '''1''' | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#ffcc00;" | '''1''' | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#ffcc00;" | '''1''' ! |rowspan=4|'''44''' |- style="text-align:center;" | style="text-align:left;" | [[File:Swimming pictogram.svg|20px]] [[Пливање на Летните олимписки игри 2004|Пливање]] | | ! | style="background-color:#ffcc00;" |'''4''' | style="background-color:#ffcc00;" | '''4''' | style="background-color:#ffcc00;" | '''4''' | style="background-color:#ffcc00;" | '''4''' | style="background-color:#ffcc00;" | '''4''' | style="background-color:#ffcc00;" | '''4''' | style="background-color:#ffcc00;" | '''4''' | style="background-color:#ffcc00;" | '''4''' | | | | | | | ! |- style="text-align:center;" | style="text-align:left;" | {{nowrap|[[File:Synchronized swimming pictogram.svg|20px]] [[Синхронизирано пливање на Летните олимписки игри 2004|Синхронизирано пливање]]}} | | ! | | | | | | | | | | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#ffcc00;" |'''1''' | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#ffcc00;" |'''1''' | ! |- style="text-align:center;" | style="text-align:left;" | [[File:Water polo pictogram.svg|20px]] [[Ватерполо на Летните олимписки игри 2004|Ватерполо]] | | ! | | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#ffcc00;" | '''1''' | style="background-color:#3399ff;" | ● | ! style="background-color:#ffcc00;" | '''1''' |- style="text-align:center;" | style="text-align:left;" colspan=2| [[File:Archery pictogram.svg|20px]] [[Стреличарство на Летните олимписки игри 2004|Стреличарство]] | | ! | | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#ffcc00;" | '''1''' | style="background-color:#ffcc00;" | '''1''' | style="background-color:#ffcc00;" | '''1''' | style="background-color:#ffcc00;" | '''1''' | | | | | | | ! |'''4''' |- style="text-align:center;" | style="text-align:left;" colspan=2|[[File:Athletics pictogram.svg|20px]] [[Атлетика на Летните олимписки игри 2004|Атлетика]] | | ! | | | | | style="background-color:#ffcc00;" |'''2''' | | style="background-color:#ffcc00;" |'''2''' | style="background-color:#ffcc00;" |'''3''' | style="background-color:#ffcc00;" |'''5''' | style="background-color:#ffcc00;" |'''6''' | style="background-color:#ffcc00;" |'''6''' | style="background-color:#ffcc00;" |'''3''' | style="background-color:#ffcc00;" |'''3''' | style="background-color:#ffcc00;" |'''7''' | style="background-color:#ffcc00;" |'''8''' ! style="background-color:#ffcc00;" |'''1''' | '''46''' |- style="text-align:center;" | style="text-align:left;" colspan=2| [[File:Badminton pictogram.svg|20px]] [[Бадминтон на Летните олимписки игри 2004|Бадминтон]] | | ! | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#ffcc00;" | '''2''' | style="background-color:#ffcc00;" | '''1''' | style="background-color:#ffcc00;" | '''2''' | | | | | | | ! | '''5''' |- style="text-align:center;" | style="text-align:left;" colspan=2| [[File:Baseball pictogram.svg|20px]] [[Бејзбол на Летните олимписки игри 2004|Бејзбол]] | | ! | | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#ffcc00;" | '''1''' | | | ! | '''1''' |- style="text-align:center;" | style="text-align:left;" colspan=2| [[File:Basketball pictogram.svg|20px]] [[Кошарка на Летните олимписки игри 2004|Кошарка]] | | ! | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#ffcc00;" | '''2''' ! | '''2''' |- style="text-align:center;" | style="text-align:left;" colspan=2| [[File:Boxing pictogram.svg|20px]] [[Бокс на Летните олимписки игри 2004|Бокс]] | | ! | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#ffcc00;" | '''5''' | style="background-color:#ffcc00;" | '''6''' | '''11''' |- style="text-align:center;" | style="text-align:left;" rowspan=2| [[Кану и кајак на Летните олимписки игри 2004|Кану и кајак]] | style="text-align:left;" |[[File:Canoeing (slalom) pictogram.svg|20px]] Слалом | | ! | | | | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#ffcc00;" | '''2''' | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#ffcc00;" | '''2''' | | | | | | | | ! |rowspan=2|'''16''' |- style="text-align:center;" | style="text-align:left;" |[[File:Canoeing (flatwater) pictogram.svg|20px]] Спринт | | ! | | | | | | | | | | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#ffcc00;" | '''6''' | style="background-color:#ffcc00;" | '''6''' ! |- style="text-align:center;" | style="text-align:left;" rowspan=3| [[Велосипедизам на Летните олимписки игри 2004|Велосипедизам]] | style="text-align:left;" |[[File:Cycling (road) pictogram.svg|20px]] Друмски | | ! | style="background-color:#ffcc00;" | '''1''' | style="background-color:#ffcc00;" | '''1''' | | | style="background-color:#ffcc00;" | '''2''' | | | | | | | | | | ! |rowspan=3|'''18''' |- style="text-align:center;" | style="text-align:left;" |[[File:Cycling (track) pictogram.svg|20px]] Велодромски | | ! | | | | | | | style="background-color:#ffcc00;" | '''2''' | style="background-color:#ffcc00;" | '''2''' | style="background-color:#ffcc00;" | '''1''' | style="background-color:#ffcc00;" | '''1''' | style="background-color:#ffcc00;" | '''3''' | style="background-color:#ffcc00;" | '''3''' | | | ! |- style="text-align:center;" | style="text-align:left;" |[[File:Cycling (mountain biking) pictogram.svg|20px]] Планински | | ! | | | | | | | | | | | | | | style="background-color:#ffcc00;" |'''1''' | style="background-color:#ffcc00;" |'''1''' ! |- style="text-align:center;" | style="text-align:left;"colspan=2| [[File:Equestrian pictogram.svg|20px]] [[Коњички спорт на Летните олимписки игри 2004|Коњички спорт]] | | ! | | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#ffcc00;" | '''2''' | | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#ffcc00;" | '''1''' | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#ffcc00;" | '''1''' | | style="background-color:#ffcc00;" | '''2''' | ! | '''6''' |- style="text-align:center;" | style="text-align:left;" colspan=2| [[File:Fencing pictogram.svg|20px]] [[Мечување на Летните олимписки игри 2004|Мечување]] | | ! | style="background-color:#ffcc00;" | '''1''' | style="background-color:#ffcc00;" | '''1''' | style="background-color:#ffcc00;" | '''1''' | style="background-color:#ffcc00;" | '''2''' | style="background-color:#ffcc00;" | '''1''' | style="background-color:#ffcc00;" | '''1''' | style="background-color:#ffcc00;" | '''1''' | style="background-color:#ffcc00;" | '''1''' | style="background-color:#ffcc00;" | '''1''' | | | | | | ! | '''10''' |- style="text-align:center;" | style="text-align:left;" colspan=2| [[File:Field hockey pictogram.svg|20px]] [[Хокеј на трева на Летните олимписки игри 2004|Хокеј на трева]] | | ! | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#ffcc00;" | '''1''' | style="background-color:#ffcc00;" | '''1''' | ! | '''2''' |- style="text-align:center;" | style="text-align:left;" colspan=2| [[File:Football pictogram.svg|20px]] [[Фудбал на Летните олимписки игри 2004|Фудбал]] | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● ! | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | | style="background-color:#ffcc00;" | '''1''' | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#ffcc00;" | '''1''' ! |'''2''' |- style="text-align:center;" | style="text-align:left;" rowspan=3| [[Гимнастика на Летните олимписки игри 2004|Гимнастика]] | style="text-align:left;" | [[File:Gymnastics (artistic) pictogram.svg|20px]] Спортска | | ! | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#ffcc00;" | '''1''' | style="background-color:#ffcc00;" | '''1''' | style="background-color:#ffcc00;" | '''1''' | style="background-color:#ffcc00;" | '''1''' | | | style="background-color:#ffcc00;" | '''5''' | style="background-color:#ffcc00;" | '''5''' | | | | | ! | rowspan=3|'''18''' |- style="text-align:center;" | style="text-align:left;" | [[File:Gymnastics (rhythmic) pictogram.svg|20px]] Ритмичка | | ! | | | | | | | | | | | | | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#ffcc00;" | '''1''' ! style="background-color:#ffcc00;" | '''1''' |- style="text-align:center;" | style="text-align:left;" | [[File:Gymnastics (trampoline) pictogram.svg|20px]] Трамбулина | | ! | | | | | | | style="background-color:#ffcc00;" | '''1''' | style="background-color:#ffcc00;" | '''1''' | | | | | | | ! |- style="text-align:center;" | style="text-align:left;" colspan=2| [[File:Handball pictogram.svg|20px]] [[Ракомет на Летните олимписки игри 2004|Ракомет]] | | ! | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● ! style="background-color:#ffcc00;" | '''2''' | '''2''' |- style="text-align:center;" | style="text-align:left;" colspan=2| [[File:Judo pictogram.svg|20px]] [[Џудо на Летните олимписки игри 2004|Џудо]] | | ! | style="background-color:#ffcc00;" | '''2''' | style="background-color:#ffcc00;" | '''2''' | style="background-color:#ffcc00;" | '''2''' | style="background-color:#ffcc00;" | '''2''' | style="background-color:#ffcc00;" | '''2''' | style="background-color:#ffcc00;" | '''2''' | style="background-color:#ffcc00;" | '''2''' | | | | | | | | ! | '''14''' |- style="text-align:center;" | style="text-align:left;" colspan=2| [[File:Modern pentathlon pictogram (pre-2025).svg|20px]] [[Современ петобој на Летните олимписки игри 2004|Современ петобој]] | | ! | | | | | | | | | | | | | style="background-color:#ffcc00;" | '''1''' | style="background-color:#ffcc00;" | '''1''' | ! | '''2''' |- style="text-align:center;" | style="text-align:left;" colspan=2| [[File:Rowing pictogram.svg|20px]] [[Веслање на Летните олимписки игри 2004|Веслање]] | | ! | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | | style="background-color:#ffcc00;" |'''7''' | style="background-color:#ffcc00;" |'''7''' | | | | | | ! | '''14''' |- style="text-align:center;" | style="text-align:left;" colspan=2| [[File:Sailing pictogram.svg|20px]] [[Едрење на Летните олимписки игри 2004|Едрење]] | | ! | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#ffcc00;" | '''4''' | style="background-color:#ffcc00;" | '''2''' | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#ffcc00;" | '''2''' | style="background-color:#ffcc00;" | '''1''' | | style="background-color:#ffcc00;" | '''2''' ! |'''11''' |- style="text-align:center;" | style="text-align:left;" colspan=2| [[File:Shooting pictogram.svg|20px]] [[Стрелаштво на Летните олимписки игри 2004|Стрелаштво]] | | | | style="background-color:#ffcc00;" | '''2''' | style="background-color:#ffcc00;" | '''2''' | style="background-color:#ffcc00;" | '''2''' | style="background-color:#ffcc00;" | '''2''' | style="background-color:#ffcc00;" | '''2''' | style="background-color:#ffcc00;" | '''2''' | style="background-color:#ffcc00;" | '''2''' | style="background-color:#ffcc00;" | '''1''' | style="background-color:#ffcc00;" | '''2''' | | | | | | | | '''17''' |- style="text-align:center;" | style="text-align:left;" colspan=2| [[File:Softball pictogram.svg|20px]] [[Софтбол на Летните олимписки игри 2004|Софтбол]] | | | | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#ffcc00;" | '''1''' | | | | | | | '''1''' |- style="text-align:center;" | style="text-align:left;" colspan=2| [[File:Table tennis pictogram.svg|20px]] [[Пинг-понг на Летните олимписки игри 2004|Пинг-понг]] | | | | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" |● | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#ffcc00;" | '''1''' | style="background-color:#ffcc00;" | '''1''' | style="background-color:#ffcc00;" | '''1''' | style="background-color:#ffcc00;" | '''1''' | | | | | | | '''4''' |- style="text-align:center;" | style="text-align:left;" colspan=2| [[File:Taekwondo pictogram.svg|20px]] [[Теквондо на Летните олимписки игри 2004|Теквондо]] | | | | | | | | | | | | | | | | style="background-color:#ffcc00;" | '''2''' | style="background-color:#ffcc00;" | '''2''' | style="background-color:#ffcc00;" | '''2''' | style="background-color:#ffcc00;" | '''2''' | '''8''' |- style="text-align:center;" | style="text-align:left;" colspan=2| [[File:Tennis pictogram.svg|20px]] [[Тенис на Летните олимписки игри 2016|Тенис]] | | | | | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#ffcc00;" | '''1''' | style="background-color:#ffcc00;" | '''2''' | style="background-color:#ffcc00;" | '''1''' | | | | | | | '''4''' |- style="text-align:center;" | style="text-align:left;" colspan=2| [[File:Triathlon pictogram.svg|20px]] [[Триатлон на Летните олимписки игри 2004|Триатлон]] | | | | | | | | | | | | | | | style="background-color:#ffcc00;" | '''1''' | style="background-color:#ffcc00;" | '''1''' | | | | '''2''' |- style="text-align:center;" | style="text-align:left;" rowspan=2| [[Одбојка на Летните олимписки игри 2004|Одбојка]] | style="text-align:left;" |[[File:Volleyball (beach) pictogram.svg|20px]] Одбојка на плажа | | ! | | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#ffcc00;" | '''1''' | style="background-color:#ffcc00;" | '''1''' | | | ! | rowspan=2|'''4''' |- style="text-align:center;" | style="text-align:left;" |{{nowrap|[[File:Volleyball (indoor) pictogram.svg|20px]] Одбојка во сала}} | | ! | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#ffcc00;" | '''1''' ! style="background-color:#ffcc00;" | '''1''' |- style="text-align:center;" | style="text-align:left;" colspan=2|[[File:Weightlifting pictogram.svg|20px]] [[Кревање тегови на Летните олимписки игри 2004|Кревање тегови]] | | | | style="background-color:#ffcc00;" | '''1''' | style="background-color:#ffcc00;" | '''2''' | style="background-color:#ffcc00;" | '''2''' | | style="background-color:#ffcc00;" | '''2''' | style="background-color:#ffcc00;" | '''2''' | style="background-color:#ffcc00;" | '''2''' | style="background-color:#ffcc00;" | '''1''' | | style="background-color:#ffcc00;" | '''1''' | style="background-color:#ffcc00;" | '''1''' | style="background-color:#ffcc00;" | '''1''' | | | | | '''15''' |- style="text-align:center;" | style="text-align:left;" colspan=2| [[File:Wrestling pictogram.svg|20px]] [[Борење на Летните олимписки игри 2004|Борење]] | | | | | | | | | | | | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#ffcc00;" | '''4''' | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#ffcc00;" | '''4''' | style="background-color:#ffcc00;" | '''3''' | style="background-color:#3399ff;" | ● | style="background-color:#ffcc00;" | '''4''' ! style="background-color:#ffcc00;" | '''3''' | '''14''' |- ! colspan=2|Вкупен број на натпревари!! !! !! !! 13 !! 12 !! 14 !! 11 !! 21 !! 15 !! 21 !! 30 !! 27 !! 20 !! 12 !! 18 !! 15 !! 21 !! 34 !! 17 !! 301 |- ! colspan=2|Збирен број на натпревари!! !! !! !! 13 !! 25 !! 39 !! 50 !! 71 !! 86 !! 107 !! 137 !! 164 !! 184 !! 196 !! 214 !! 229 !! 250 !! 284 !! 301 !! 301 |- ! colspan=2|август!!11<br>сре!!12<br>чет!!13<br />пет!!14<br />саб!!15<br />нед!!16<br />пон!!17<br />вто!!18<br />сре!!19<br />чет!!20<br />пет!!21<br />саб!!22<br />нед!!23<br />пон!!24<br />вто!!25<br />сре!!26<br />чет!!27<br />пет!!28<br />саб!!29<br />нед!!Настан |} === Податоци === * Грчките спринтери Константинос Кентерис и Екатерини Тану се повлекле од игрите откако наводно учествувале во сообраќајна несреќа со мотор, со цел да избегнат тест за дрога. * Стрелањето се одржало во античка [[Олимпија]], место на [[Антички олимписки игри|Античките олимписки игри]] (тоа е првпат жени атлетичари да се натпреваруваат во Античка Олимпија), додека натпреварот во стрелаштво и маратонот во машка и женска конкуренција се одржале на стадионот Панатинаико, во кои биле одржани Игрите во 1896 година.<ref name="olympic" /> * [[Кирибати]] и [[Источен Тимор]] за прв пат учествувале на Олимписките игри.<ref name="olympic" /> * Борењето и мечувањето во женска категорија биле за прв пат одржани на овие Олимписки игри.<ref name="olympic" /> * Со 6 златни, 6 сребрени и 4 бронзени медали, Грција го постигнала најдобриот пласман во последните 100 години (од домаќинството на Олимписките игри во 1896 година), продолжувајќи го спортскиот успех на нацијата по освојувањето на [[Европско првенство во фудбал 2004|Евро 2004]] во јули истата година. * Маратонот се одржал на истата рута како и игрите во 1896 година, почнувајќи од местото на [[Маратонска битка|Маратонската битка]] до стадионот „Панатинаико“ во Атина.<ref name="olympic">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.olympic.org/athens-2004-summer-olympics|title=Athens 2004|publisher=IOC|archive-url=https://archive.today/20130117121331/http://www.olympic.org/athens-2004-summer-olympics|archive-date=17 January 2013|accessdate=28 July 2012}}</ref> * Австралија станала првата земја во историјата на Олимписките игри што освоила повеќе златни медали (17) веднаш по домаќинството на Олимписките игри во Сиднеј 2000 година каде освоиле 16 златни медали. * Светската рекордерка и силна фаворитка Паула Редклиф излгела од [[маратон]]от во жени на спектакуларен начин, оставајќи ја Мизуки Ногучи да го освои златото. * Додека водела во маратонот во машка конкуренција со помалку од 10&nbsp;километри до крајот, бразилскиот тркач Вандерлеј Кордеиро де Лима бил нападнат од ирскиот свештеник Нил Хоран и повлечен во толпата. Де Лима се опоравил во трката и го освоил третото место, а подоцна му бил доделен [[Медал „Пјер де Кубертен“|медалот Пјер де Кубертен]] за вечен спортски дух.<ref name="olympic" /> Дванаесет години подоцна, на свеченото отворање на [[Летни олимписки игри 2016|Летните олимписки игри 2016 година]], тој го запалил [[Олимписки пламен|Олимпискиот]] пламен на [[Маракана (стадион)|стадионот Маракана]] . * Британската атлетичарка Кели Холмс го освоила златото на 800 и 1500 м.<ref name="olympic" /> * Лиу Кјанг го освоил првиот златен медал во патека за мажи за [[Народна Република Кина|Кина]] на 110 метри со пречки, изедначувајќи го Светскиот рекорд на Колин Џексон од 1993 година со 12,91 секунди * * На Олимпијадата се случило првото враќање на Авганистан на Игрите од 1996 година (на земјата у било забрането учество поради [[Талибанци|екстремистичкиот став на талибанците]] кон жените, но биле вратени во 2002 година). * Хиџам ел-Геруј го освоил златото на 1500 и 5000 м. Тој е првата личност што го постигнал овој подвиг на Олимписките игри по [[Паво Нурми]] во 1924 година.<ref name="olympic" /> * Грчката атлетичарка Фани Халкија се вратила од пензионирање и победила на 400 метри со пречки . * Женската пливачка екипа на САД од 4 × 200 метри, Натали Кофлин, Карли Пајпер, Дана Волмер и Кејтлин Садено освоила злато, соборувајќи го долгогодишниот светски рекорд поставен од [[Германска Демократска Република|ГДР]] во 1987 година. * САД загубиле за прв пат во машка кошарка на Олимписките игри по 1992 година. Овој пораз дошол од Порторико со резултат од 92–73. * Аргентина извојувала возбудлива победа над САД во полуфиналето во машка кошарка. Тие во финалето ја совладале [[Машка кошаркарска репрезентација на Италија|Италија со]] 84–69. * Гал Фридман го освои првиот златен медал за [[Израел]]. * Доминиканскиот атлетичар [[Феликс Санчес]] го освоил првиот златен медал за [[Доминиканска Република|Доминиканската Република]] во трката на 400 метри со пречки. * Германската [[кајак]]арка Биргит Фишер освоил злато во К-4 500&nbsp;м и сребро во К-2 500&nbsp;м Со тоа, таа станала првата жена во кој било спорт што освоила златни медали на 6 различни Олимписки игри, првата жена што освоила злато со разлика од 24 години и првата личност во историјата на Олимписките игри што освоила два или повеќе медали на пет различни игри. * Пливачот [[Мајкл Фелпс]] станал првиот спортист кој освоил 8 медали (6 златни и 2 бронзени) на не-бојкотирани Олимписки игри.<ref name="olympic" /> * Гимнастичарката од САД, Карли Патерсон, станала втора Американка што освоила златен медал, и прва Американка што победила на сеприсутното натпреварување на не-бојкотирани Олимписки игри. * Чилеанските тенисери, Николас Масу и Фернандо Гонсалес го освоиле златниот медал во конкуренција на двојки, додека Масу го освоил златото, а Гонсалес бронзениот медал во поединечна конкуренција. Ова биле првите златни медали на Чиле. Со овие победи, Масу станал тринаесеттиот тенисер (и осмиот машки играч) во историјата кој го освоил златниот медал и во поединеча конкуренција и во двојки за време на истите Олимписки игри. Тој исто така станал втор тенисер, и прв машки играч, кој го постигнал овој подвиг во модерниот олимписки тенис (1988 година наваму). Првиот играч што го сторил тоа била Венус Вилијамс во [[Тенис на Летните олимписки игри 2000|2000 година]].<ref name="olympic" /> * [[Јусејн Болт]] од [[Јамајка]], на своите први Олимписки игри во кариерата, завршил на петтото место на 200 метри за 21.05 секунди, не успевајќи да се пласира во втората рунда. Во годините што следувале, тој станал најбрзиот човек на светот, со повеќе светски рекорди на 100, 200 и 4 × 100 метри и број на медали, вклучувајќи 8 златни медали на Олимписки игри и 11 златни медали освоени на светски првенства. === Церемонија на затворање === [[Податотека:Athens_2004_Olympics_Closing_ceremony.jpg|мини|Балони на церемонијата на затворањето на Олимписките игри во Атина 2004 година]] Игрите биле затворени на 29 август 2004 година. Церемонијата на затворање се одржала на Олимпискиот стадион во Атина, каде што игрите биле отворени 16 дена порано. Околу 70.000 луѓе се собрале на стадионот да ја следат церемонијата. Почетниот дел од церемонијата ги испреплетувала изведбите на разни грчки пејачи и имало традиционални грчки танчерски изведби од различни региони на Грција (Крит, Понтос, Тесалија, итн.)) Настанот требало да ја нагласи гордоста на Грците во нивната култура и земја за светот да ги види. Значаен дел од завршната церемонија била размената на олимпиското знаме на Игрите во Атина помеѓу градоначалникот на Атина и градоначалникот на Пекинг, град домаќин на следната Олимпијада. По размената на знамињата, делегацијата од Пекинг презентирала увид во кинеската култура за светот. Студентите на универзитетот во Пекинг (кои првично биле погрешно цитирани како бендот „Дванаесет девојки“) ја испеале Мо Ли Хуа (Јасмин цвет), а потоа некои машки танчери додале разни акробации, и конечно, мало кинеско девојче ја завршила презентацијата со зборовите „Добредојдовте во Пекинг! Била спроведена церемонијата на медалите за последниот настан на Олимписките игри, [[Атлетика на Летните олимписки игри 2004 – маратон за мажи|машкиот маратон]], со победникот Стефано Балдини од Италија. Освојувачот на бронзен медал, Вандерлеј Кордеиро де Лима од Бразил, истовремено бил прогласен за добитник на [[Медал „Пјер де Кубертен“|медалот „Пјер де Кубертен“]] за неговата храброст во завршувањето на трката и покрај тоа што бил нападнат од гледач додека имал предност од 7 километри. Носителите на знамето од делегацијата на секоја нација потоа влегле по должината на сцената, проследено со натпреварувачите. Кратки говори биле презентирани од Јана Ангелопулос-Даскалаки, претседател на Организациониот комитет и од претседателот д-р [[Жак Рог]] на [[Меѓународен олимписки комитет|МОК]], во кои тој ги опишал Олимписките игри во Атина како „незаборавни игри од соништата“. Рог претходно изјавил дека ќе ја прекрши традицијата во својот завршен говор како претседател на МОК и дека никогаш нема да ги употреби зборовите на неговиот претходник [[Хуан Антонио Самаранч]], кој секогаш велел „овие беа најдобрите игри досега“. Д-р Рог го опишал [[Зимски олимписки игри 2002|Солт Лејк Сити 2002 година]] како „врвни игри“, а за возврат ќе продолжи по Атина 2004 година и ќе го опише [[Зимски олимписки игри 2006|Торино 2006 година]] како „навистина прекрасни игри“. Националните химни [[Химна на слободата|на Грција]] и Кина биле изведени на церемонијата на примопредавање, додека се подигнале знамињата на двете нации. [[Список на градоначалници на Атина|Градоначалничката на Атина]], [[Дора Бакојани]], му го предала Олимпиското знаме на градоначалникот на Пекинг, Ванг Кишан. По краткиот културен перформанс на кинески глумци, танчери и музичари во режија на еминентниот кинески режисер Чанг Јиму, Рог ги прогласил Олимписките игри во 2004 година за затворени. Олимпиското знаме повторно било подигнато на 10 февруари 2006 година за време на церемонијата на отворање на следните Зимски олимписки игри во [[Торино]]. Една млада грчка девојка, 10-годишната Фотини Папалеонидопулу, запалила симболичен фенер со [[Олимписки пламен|Олимпискиот пламен]] и им го пренела на другите деца пред да го „изгасне“ пламенот со дување. Церемонијата завршила со различни музички настапи на грчки пејачи, вклучувајќи ги Дионисис Савопулос, Јоргос Даларас, Харис Алексиу, [[Ана Виси]], [[Сакис Рувас|Сакис Руавс]], Елефтерија Арванитаки, Алкистис Протопсалти, Антонис Ремос, Михалис Хаџиџијанис, Маринела и Димитра Галани. == Број на медали == [[Податотека:2004_Olympics_medal_ceremony_for_the_Men's_50m_Three-Position_Rifle_Competition.jpg|мини|]] {{Medals table | caption = | host = GRE | flag_template = flagIOCteam | event = 2004 Summer | team = | remaining_link = [[2004 Summer Olympics medal table#Medal table|Remaining]] | show_limit = <includeonly>10</includeonly> | gold_USA = 36 | silver_USA = 39 | bronze_USA = 26 | gold_CHN = 32 | silver_CHN = 17 | bronze_CHN = 14 | gold_RUS = 28 | silver_RUS = 26 | bronze_RUS = 36 | gold_AUS = 17 | silver_AUS = 16 | bronze_AUS = 17 | gold_JPN = 16 | silver_JPN = 9 | bronze_JPN = 12 | gold_GER = 13 | silver_GER = 16 | bronze_GER = 20 | gold_FRA = 11 | silver_FRA = 9 | bronze_FRA = 13 | gold_ITA = 10 | silver_ITA = 11 | bronze_ITA = 11 | gold_KOR = 9 | silver_KOR = 12 | bronze_KOR = 9 | gold_GBR = 9 | silver_GBR = 9 | bronze_GBR = 12 | gold_CUB = 9 | silver_CUB = 7 | bronze_CUB = 11 | gold_HUN = 8 | silver_HUN = 6 | bronze_HUN = 3 | gold_UKR = 8 | silver_UKR = 5 | bronze_UKR = 9 | gold_ROU = 8 | silver_ROU = 5 | bronze_ROU = 6 | gold_GRE = 6 | silver_GRE = 6 | bronze_GRE = 4 | host_GRE = yes | gold_BRA = 5 | silver_BRA = 2 | bronze_BRA = 3 | gold_NOR = 5 | silver_NOR = 0 | bronze_NOR = 1 | gold_NED = 4 | silver_NED = 9 | bronze_NED = 9 | gold_SWE = 4 | silver_SWE = 2 | bronze_SWE = 1 | gold_ESP = 3 | silver_ESP = 11 | bronze_ESP = 6 | gold_CAN = 3 | silver_CAN = 6 | bronze_CAN = 3 | gold_TUR = 3 | silver_TUR = 3 | bronze_TUR = 5 | gold_POL = 3 | silver_POL = 2 | bronze_POL = 5 | gold_NZL = 3 | silver_NZL = 2 | bronze_NZL = 0 | gold_THA = 3 | silver_THA = 1 | bronze_THA = 4 | gold_BLR = 2 | silver_BLR = 5 | bronze_BLR = 6 | gold_AUT = 2 | silver_AUT = 4 | bronze_AUT = 1 | gold_ETH = 2 | silver_ETH = 3 | bronze_ETH = 2 | gold_IRI = 2 | silver_IRI = 2 | bronze_IRI = 2 | gold_SVK = 2 | silver_SVK = 2 | bronze_SVK = 2 | gold_TPE = 2 | silver_TPE = 2 | bronze_TPE = 1 | gold_GEO = 2 | silver_GEO = 2 | bronze_GEO = 0 | gold_BUL = 2 | silver_BUL = 1 | bronze_BUL = 9 | gold_DEN = 2 | silver_DEN = 1 | bronze_DEN = 5 | gold_JAM = 2 | silver_JAM = 1 | bronze_JAM = 2 | gold_UZB = 2 | silver_UZB = 1 | bronze_UZB = 2 | gold_MAR = 2 | silver_MAR = 1 | bronze_MAR = 0 | gold_ARG = 2 | silver_ARG = 0 | bronze_ARG = 4 | gold_CHI = 2 | silver_CHI = 0 | bronze_CHI = 1 | gold_KAZ = 1 | silver_KAZ = 4 | bronze_KAZ = 3 | gold_KEN = 1 | silver_KEN = 4 | bronze_KEN = 2 | gold_CZE = 1 | silver_CZE = 3 | bronze_CZE = 5 | gold_RSA = 1 | silver_RSA = 3 | bronze_RSA = 2 | gold_CRO = 1 | silver_CRO = 2 | bronze_CRO = 2 | gold_LTU = 1 | silver_LTU = 2 | bronze_LTU = 0 | gold_EGY = 1 | silver_EGY = 1 | bronze_EGY = 3 | gold_SUI = 1 | silver_SUI = 1 | bronze_SUI = 3 | gold_INA = 1 | silver_INA = 1 | bronze_INA = 2 | gold_ZIM = 1 | silver_ZIM = 1 | bronze_ZIM = 1 | gold_AZE = 1 | silver_AZE = 0 | bronze_AZE = 4 | gold_BEL = 1 | silver_BEL = 0 | bronze_BEL = 2 | gold_BAH = 1 | silver_BAH = 0 | bronze_BAH = 1 | gold_ISR = 1 | silver_ISR = 0 | bronze_ISR = 1 | gold_CMR = 1 | silver_CMR = 0 | bronze_CMR = 0 | gold_DOM = 1 | silver_DOM = 0 | bronze_DOM = 0 | gold_UAE = 1 | silver_UAE = 0 | bronze_UAE = 0 | gold_PRK = 0 | silver_PRK = 4 | bronze_PRK = 1 | gold_LAT = 0 | silver_LAT = 4 | bronze_LAT = 0 | gold_MEX = 0 | silver_MEX = 3 | bronze_MEX = 1 | gold_POR = 0 | silver_POR = 2 | bronze_POR = 1 | gold_FIN = 0 | silver_FIN = 2 | bronze_FIN = 0 | gold_SCG = 0 | silver_SCG = 2 | bronze_SCG = 0 | gold_SLO = 0 | silver_SLO = 1 | bronze_SLO = 3 | gold_EST = 0 | silver_EST = 1 | bronze_EST = 2 | gold_HKG = 0 | silver_HKG = 1 | bronze_HKG = 0 | gold_IND = 0 | silver_IND = 1 | bronze_IND = 0 | gold_PAR = 0 | silver_PAR = 1 | bronze_PAR = 0 | gold_COL = 0 | silver_COL = 0 | bronze_COL = 2 | gold_NGR = 0 | silver_NGR = 0 | bronze_NGR = 2 | gold_VEN = 0 | silver_VEN = 0 | bronze_VEN = 2 | gold_ERI = 0 | silver_ERI = 0 | bronze_ERI = 1 | gold_MGL = 0 | silver_MGL = 0 | bronze_MGL = 1 | gold_SYR = 0 | silver_SYR = 0 | bronze_SYR = 1 | gold_TRI = 0 | silver_TRI = 0 | bronze_TRI = 1 }} == Спортски зданија == === ОАКА === [[Податотека:TennisAt2004SummerOlympics-1.jpg|мини|Атински тениски центар во Атина]] * Атински олимписки воден центар - скокови во вода, пливање, синхронизирано пливање, ватерполо * Атински олимписки тениски центар - тенис * Атински олимписки велодром - велосипедизам * сала „Никос Галис“- кошарка (финале), гимнастика (уметничка, трамболина) * Олимписки стадион - церемонии (отворање / затворање), атлетика, фудбал (финале) === HOC === * Сала за мечување „Хеленико“ - мечување * Затворена арена „Хелинико“ - кошарка, ракомет (финале) * Олимписки бејзбол центар - бејзбол * Центар за олимписки кану / кајак слалом - кајакарство (слалом) * Олимписки хокеј центар - хокеј на терен * Олимписки стадион во софтбол - софтбол === Фалиро === [[Податотека:Beach_Voley_event_2004.JPG|мини|Олимписки центар „Фалиро“ за одбојка на плажа]] * Олимписки центар „Фалиро“ за одбојка на плажа - * Спортска павилјонска арена „Фалиро“ - ракомет, теквондо * Стадион за мир и пријателство - одбојка (затворен) === ГОЦ === * Олимписка сала Гуди - бадминтон * Олимписки центар за современ петобој === МОЦ === * Олимписки центар за коњаници Маркопуло - коњаница * Олимписки центар за стрелање Маркопуло - стрелање === Места за фудбал === * Стадион „Кафтанзоглио“ ([[Солун]]) * Стадион Караискакис ([[Атина]]) * Стадион Пампелопонисијако ([[Патра]]) * Стадион „Панкритио“ ([[Ираклион]]) * Стадион Пантесалико ([[Волос]]) === Други зданија === [[Податотека:TableTennisAt2004SummerOlympics-1.jpg|мини|Олимписката сала Галаци била домаќин на гимнастиката (ритмичка) и пинг-понг]] * Олимписки едриличарски центар Агиос Космас - едрење * Олимписка сала Ано Лиосија - џудо, борење * Олимписка сала Галаци - гимнастика (ритмичка), пинг-понг * Сала Коција- велосипедизам (поединечна друмска) * Маратон (град) - атлетика (почеток на маратонот) * Олимписка сала за кревање тегови Никаја - кревање тегови * Стадион Панатена - стрелаштво, атлетика * Олимписка сала за бокс Перистери - бокс * Олимписки центар за веслање и кајакарство Схинијас - кајакарство (спринт), веслање * Стадион на Олимпија - атлетика * Олимписки центар Вулијагмени - возење велосипед (хронометар), триатлон == Спонзори == {| class="wikitable collapsible" style="float:center; margin:10px;" !Спонзори на Летните олимписки игри 2004 година |- | Светски олимписки партнери |- | Гранд спонзори <div class="div-col" style="column-width: 30em;"> * [[Alpha Bank|Алфа банка]] * [[Fage|Фаж]] * [[Hellenic Telecommunications Organisation|Грчка организација за телекомуникации]] * [[Heineken|Хајнекен]] * [[Hyundai Motor Company|Хјундаи]] * [[Hellenic Broadcasting Corporation|Грчка радиодифузна корпорација]] * [[Hellenic Post|Грчка пошта]] * [[Olympic Airlines|Олимписки ерлајнс]] * [[Public Power Corporation|Јавна корпорација за електрична енергија]] </div> |- | Официјални поддржувачи <div class="div-col" style="column-width: 30em;"> * [[Adidas|Адидас]] * Услуги за чистење и отпад * [[General Electric|Џенерал електрик]] * [[Jet Set Sports|Спорт на авиони]] * [[Siemens|Сименс]] * [[Royal Dutch Shell|Шел]] * [[Ticketmaster|Тикетмастер]] </div> |- | Официјални провајдери <div class="div-col" style="column-width: 30em;"> * [[Deutsche Bahn|Дојче Бан]] ([[DB Schenker|ДБ Шенкер]]) * [[Mizuno Corporation|Мизуно]] * [[Mondo (Italian company)|Мондо]] * [[Technogym|Техногим]] </div> |} == Наследство == <nowiki></br></nowiki>Како комеморација на Олимписките игри во 2004 година, серија грчки монети на евро-колекционери со голема вредност биле ковани, и во сребро и во злато. Парчињата прикажуваат обележја во Грција, како и антички и модерни спортови на аверсот на паричката. На задната страна, заеднички мотив со логото на Игрите, заокружен од маслинова гранка што го претставува духот на Игрите. Подготовките за организирање на Олимпијадата довеле до голем број позитивни случувања за инфраструктурата во градот. Овие подобрувања вклучиле воспоставување на меѓународниот аеродром „Елефтериос Венизелос“, современ нов меѓународен аеродром што служи како главен грчки портал за авијација;<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.aia.gr/pages.asp?pageid=5&langid=2|title=The Company|date=28 March 2001|publisher=Aia.gr|archive-url=https://web.archive.org/web/20100218151043/http://www.aia.gr/pages.asp?pageid=5&langid=2|archive-date=18 February 2010|accessdate=15 March 2010}}</ref> проширување на системот во [[Атинско метро|Атинското метро]] <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ametro.gr/page/default.asp?la=1&id=376|title=AttikoMetro Inside|date=9 September 2009|publisher=Ametro.gr|archive-url=https://web.archive.org/web/20100211142041/http://www.ametro.gr/page/default.asp?la=1&id=376|archive-date=11 February 2010|accessdate=15 March 2010}}</ref> ; „Трамвај“, нов систем на метрополитен трамвај <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tramsa.gr/|title=Tram Sa|date=22 February 2010|publisher=Tramsa.gr|archive-url=https://web.archive.org/web/20100323163748/http://www.tramsa.gr/|archive-date=23 March 2010|accessdate=15 March 2010}}</ref> ; „ Проастијакос “, нов приградски железнички систем што ги поврзува аеродромот и приградските градови со градот Атина; „ Атики Одос “, нов автопат што го опкружува градот <ref>[http://www.aodos.gr/article.asp?catid=12069&tag=7275]{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Мртва врска|date=June 2016}}</ref> и претворање на улиците во пешачки патеки во историскиот центар на Атина кои поврзуваат неколку од главните туристички места во градот, вклучително и [[Партенон]] и стадионот „Панатинаико“ (место на [[Летни олимписки игри 1896|првите современи Олимписки игри во 1896 година]]).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.minenv.gr/4/44/4401/440102/44010202/e4401020202.html|title=Unification of Archaeological Sites in the Centre of Athens|date=4 November 1995|publisher=Minenv.gr|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716070326/http://www.minenv.gr/4/44/4401/440102/44010202/e4401020202.html|archive-date=16 July 2011|accessdate=15 March 2010}}</ref><ref name="csm">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.csmonitor.com/2008/0721/p04s01-wogn.html|title=As Olympic Glow Fades, Athens Questions $15 Billion Cost|date=21 July 2008|publisher=Csmonitor.com|accessdate=15 March 2010}}</ref> Целата горенаведена инфраструктура е сè уште во употреба до ден-денес, и постојано се вршат проширувања и предлози за проширување на мрежата на метро, трамвајот, приградската железнички мрежа и автопатишта во Атина, аеродромот, како и понатамошни планови за пешачење на повеќе сообраќајници во историскиот центар на Атина. Грчката Влада создала корпорација „Олимпик Пропетити СА“, која го надгледувала управувањето, развојот и претворањето на пост-Олимписките игри, од кои некои ќе бидат распродадени (или веќе се распродадени) во приватниот сектор,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.olympicproperties.gr/contents_en.asp?id=2|title=Hellenic Olympic Properties: The Company|publisher=Olympicproperties.gr|archive-url=https://web.archive.org/web/20081212232941/http://www.olympicproperties.gr/contents_en.asp?id=2|archive-date=12 December 2008|accessdate=15 March 2010}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.independent.co.uk/extras/features/after-the-party-what-happens-when-the-olympics-leave-town-901629.html|title=After The Party: What happens when the Olympics leave town|date=19 August 2008|work=The Independent|access-date=15 March 2010|location=London}}</ref> додека некои други објекти сè уште се користат или се пренаменети за комерцијална употреба или изменети за други спортови.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://afp.google.com/article/ALeqM5jAognIFQaNRhGk_sG9fHJQHVXuHw|title=Four years after Athens Greeks have Olympics blues|last=(AFP) – 30 July 2008|date=30 July 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080806214535/http://afp.google.com/article/ALeqM5jAognIFQaNRhGk_sG9fHJQHVXuHw|archive-date=6 August 2008|accessdate=15 March 2010}}</ref> Почнувајќи од 2012 година, многу шеми на преобразба застанале поради должничка криза, иако многу од овие објекти денес се под контрола на домашните спортски клубови и организации или приватниот сектор. === Аргументи за можни ефекти врз должничката криза во Грција === Постојат аргументи (претежно во популарните медиуми) дека цената на летните игри во Атина 2004 година придонела за должничката криза што започнала во 2010 година, со голем фокус на употребата на капацитетите по игрите.<ref name="Olympic Cities: Booms and Busts">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cnbc.com/id/45943877/page/5|title=Olympic Cities: Booms and Busts|date=19 January 2012|publisher=Cnbc.com|accessdate=7 February 2014}}</ref> Овој аргумент, сепак, е во спротивност со фактот дека односот на грчкиот долг и БДП во суштина не бил засегнат сè до [[Финансиска криза 2007–2008|Светската финансиска криза]] во 2008 година,<ref name="Debt Past">{{Наведени вести|url=https://www.academia.edu/37583185|title=2010-2018 Greek Debt Crisis and Greece's Past: Myths, Popular Notions and Implications|access-date=14 October 2018|publisher=Academia.edu}}</ref> додека цената на Игрите, распространета со години на подготовка, била незначителна во споредба со грчкиот јавен долг и БДП.<ref name="Olympics debt">{{Наведени вести|url=https://www.cnbc.com/id/37484301|title=Did 2004 Olympics Spark Greek Financial Crisis?|date=3 June 2010|work=CNBC|access-date=17 December 2018}}</ref><ref name="Cost mythology">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.huffingtonpost.com/michael-nevradakis/mythology-an-olympic-spor_b_1745857.html|title=The True Olympic Legacy of Athens: Refuting the Mythology|last=Nevradakis|first=Michael|date=7 August 2012|work=The Huffington Post|accessdate=19 February 2017}}</ref> Понатаму, гореспоменатите аргументи дури и не ги земаат предвид профитите (директни и индиректни) генерирани од Игрите, што [[Летни олимписки игри 2004|може да ги надмина горенаведените трошоци]]. Конечно, популарните аргументи на „скапување“ на многу од објектите се чини дека го игнорираат реалното [[Летни олимписки игри 2004|искористување на повеќето од овие структури]].<ref name="Cost mythology" /> === Американски скандал за надзор === На почетокот на 2005 година, излегло на виделина дека биле прислушувани мобилните телефони на над 100 врвни европски државни службеници и државни службеници за време и по Олимписките игри. Доказите покажуваат дека НСА, работејќи од американската амбасада во Атина, стои зад нелегалното прислушување на претставници на европската влада.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.epikaira.gr/epikairo.php?id=28853&category_id=0|title=Αποκάλυψη: Κατασκοπεία των ΗΠΑ σε βάρος της Ελλάδας|last=Τρίψα|first=Σπύρου|date=2013-09-23|work=Epikaira|access-date=2021-07-08|trans-title=Revealed: USA Espionage against Greece|lay-url=https://archive.today/20130923220646/http://wikileaks-press.org/translation-usa-espionage-against-greece/|archive-date=2012-02-02|archive-url=https://archive.today/20120202115155/http://www.epikaira.gr/epikairo.php?id=28853&category_id=0|url-status=bot: unknown}}</ref> во февруари 2015 година, грчките истражители издале меѓународна потерница за оперативецот на ЦИА, Џорџ Басил, за кого се сомнева дека е клучна личност во акцијата за прислушување.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://theintercept.com/2015/09/28/death-athens-rogue-nsa-operation/|title=Did a Rogue NSA Operation Cause the Death of a Greek Telecom Employee?|last=Bamford|first=James|last2=|first2=|date=2015-09-29|work=The Intercept|language=en-US|accessdate=2021-07-08}}</ref> Костас Цаликидис, Менаџер за мрежно планирање на Водафон Грција и клучен сведок во истрагата за прислушувањето, бил пронајден мртов во неговиот стан во 2006 година во она што првично изгледаше како самоубиство. Неколку јавни личности, вклучително и адвокатот на семејството Цаликидис, тврдат дека Цаликидис немал тенденција за самоубиство и дека е поверојатно дека бил убиен од американски разузнавачки агенции. == Поврзано == * [[Летни параолимписки игри 2004]] ** [[Летни олимписки игри 1896]] & Атина * [[Летни олимписки игри]] * [[Олимписки игри]] * [[Меѓународен олимписки комитет]] * [[Список на кодови на земји на МОК]] * [[Список на носители на медали на Летни олимписки игри 2004]] * [[Олимписки рекорди на Летните олимписки игри 2004 година]] * [[Светски рекорди на Летните олимписки игри 2004 година]] ==Белешки== {{notelist}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{external media|video1={{youtube|gapat6kMlBU|Athens 2004 Olympic Games - Official Olympic Film}}}} * [https://web.archive.org/web/20060102015817/http://www.athens2004.com/ Official website] * [https://web.archive.org/web/20080511221421/http://www.athensguide.org/olympics-2004/opening-ceremony.html Pictures from the opening ceremony] * [https://web.archive.org/web/20080928123502/http://www.chapman-freeborn.com/news/articles/040714.aspx Project to fly the 2004 Olympic Flame around the world on a B747 aircraft] * [https://web.archive.org/web/20080421142658/http://www.stagelink.com/photopost/index.php/cat/2 Pictures backstage from the opening ceremony] * {{curlie|Sports/Events/Olympics/Summer_Games/2004_-_Athens|2004 Athens Olympics}} * [http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/olympics_2004/default.stm BBC coverage] {{Олимписки игри}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Летни олимписки игри 2004| ]] f3omkv1jsaj8dz5ngvkkb6pq5kqvj7z Летни олимписки игри 2008 0 55035 5567548 5537570 2026-05-31T04:01:12Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567548 wikitext text/x-wiki <br /> {{Олимписка инфокутија | Име = Игри на XXIX олимпијада | Лого = Пекинг 2008.svg | Коментар = 同一个世界同一个梦想 <br /><small>(''Еден свет, Еден сон'')<br /> Амблемот „разиграниот Пекинг“,<br /> прикажува кинеско писмо <br />со симболот „Џинг“ <br />(京, од името на градот домаќин)<br /> во форма на фигура која игра.</small> | Град домаќин = [[Пекинг]], [[Кина]] | Број на држави = 205 | Број на спортисти = 11.028 | Број на спортови = 28 | Број на натпревари = 302 | Отворање = [[8 август]] [[2008]] | Затворање = [[24 август]] [[2008]] | Стадион = [[Национален стадион - Пекинг]]<br />北京國家體育場 (трад.)<br />北京国家体育场 (упрост.) }} '''Летните олимписки игри 2008''', официјално познати како '''Игри на XXIX олимпијада''' се одржаа со почеток на [[8 август]] [[2008]], до [[24 август]] [[2008]], со церомонијата на свечено отворање којашто започна во 08:08:08 попладне (кинеско централно време) (12:08:08 [[Coordinated Universal Time|UTC]]) на [[Национален стадион - Пекинг|Националниот стадион]] во [[Пекинг]], [[Народна Република Кина]]. Некои настани се одржаа надвор од Пекинг, меѓу кои се фудбалското натпреварување (во [[Чинхуангдао]], [[Шангај]], [[Шенјанг]] и [[Тиенџин]]), јавачкато натпреварување (во [[Хонгконг]]) и натпреварувањето во едрење (во [[Чингдао]]). Со ова, по третпат едни Олимписки игри се одржаа под јурисдикцијата на два различни олимписки комитета (Хонгконг и Кина се натпреваруваат одделно). Организацијата на Олимписките игри беше доделена на градот [[Пекинг]], [[Народна Република Кина]] по гласањето на [[Меѓународен олимписки комитет|Меѓународниот олимписки комитет]] на [[13 јули]] [[2001]]. Официјалното лого на игрите, со наслов „Разиграниот Пекинг“, прикажува стилизиран кинески калиграфски симбол, „џинг“([[wikt:京|京]], со значење ''главен град''), што претставува референца на градот домаќин. Маскотите на Пекинг 2008 се пет „Фува“ ([[кинески јазик|кинески]]:福娃, Fúwá); буквален превод „кукли за добра среќа“), секоја обоена во една од боите на Олимписките прстени. Олимпискиот слоган, ''Еден свет, Еден сон'', го повикува светот да се обедини во олимпискиот дух. Атлетите ќе се натпреваруваат во 302 натпреварувања во 28 спортови, само еден натпревар повеќе од распоредот на игрите од [[Летни олимписки игри - 2004|Атина 2004]]. Неколку нови национални олимписки комитети се препознаени од [[Меѓународен олимписки комитет|МОК]]. [[Народна Република Кина|Кинеската]] влада ги промовираше игрите за да го истакне кинеското пробивање на светската сцена.<ref>{{наведени вести |title=Кинеска забава на појавувањето |publisher=Торонто Стар |date=август 2007 |url=http://www.thestar.com/Sports/Olympics/article/242172 |access-date=2008-06-24 |archive-date=2008-08-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080824222841/http://www.thestar.com/Sports/Olympics/article/242172 |url-status=dead }}</ref><ref>{{наведени вести |title=2008- година на Кина? |publisher=BusinessCenter.TV |date=7 август 2007 |url=http://www.webcastr.com/index.php?option=com_seyret&task=videodirectlink&id=2023 |accessdate=2 јануари 2008 |archive-date=2008-05-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080504031630/http://www.webcastr.com/index.php?option=com_seyret&task=videodirectlink&id=2023 |url-status=dead }}</ref> Постоеја големи грижи од евентуалното бојкотирање на Олимпијадата од страна на поголемите нации во протест на кинеските акции во [[Тибет]].<ref>[http://story.malaysiasun.com/index.php/ct/9/cid/b8de8e630faf3631/id/341646/cs/1/ Европската унија може да ги бојкотира игрите поради „културен геноцид“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080510152210/http://story.malaysiasun.com/index.php/ct/9/cid/b8de8e630faf3631/id/341646/cs/1/ |date=2008-05-10 }} [[Малезиско сонце]], [[26 март]] [[2008]]</ref><ref>[http://www.wbj.pl/?command=article&id=40560 Полската влада на бојкот на отворањето на игрите] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080405014900/http://www.wbj.pl/?command=article&id=40560 |date=2008-04-05 }} [[27 март]] [[2008]]</ref><ref>[http://www.thestar.com/News/World/article/350844 Саркози најавува бојкот] [[Торонто Стар]] [[26 март]] [[2008]]</ref> Порано во 2007, поранешниот претседател на [[Меѓународен олимписки комитет|MOK]], [[Хуан Антонио Самаранч]], изјавил дека верува во игрите на 2008 Пекинг, кои можат да бидат, по негово мислење, „најдобри во олимписката историја.“ <ref name="„Самаранч">{{наведени вести |url=http://en.beijing2008.cn/culture/festivals/exhibition/n214101234.shtml |title=Летните олимписки игри - 2008 ќе бидат најдобрите игри некогаш одржани: Самаранч |date=[[25 јуни]] [[2007]] |accessdate=25 јуни 2007 |publisher=Пекиншки организационен комитет}}</ref> == Избор == {| class="wikitable" align="right" |- ! colspan="4" | Резултати од гласањето за избор на град-домаќин на Летните олимписки игри - 2008 |- !Град ! Земја | bgcolor="silver" |'''Прв круг''' | bgcolor="silver" |'''Втор круг''' |- | Пекинг || {{знамеикона|China}} Н.Р.Кина || align="center"| '''44''' || align="center"| '''56''' |- | Торонто|| {{знамеикона|Canada}} Канада || align="center"| 20 || align="center"| 22 |- | Париз || {{знамеикона|France}} Франција || align="center"| 15 || align="center"| 18 |- | Истанбул || {{знамеикона|Turkey}} Турција || align="center"| 17 || align="center"| 9 |- | Осака || {{знамеикона|Japan}} Јапонија || align="center"| 6 || align="center"| — |} {{Главна|Избор за град-домаќин на Летните олимписки игри - 2008}} Пекинг беше избран за град-домаќин на [[13 јули]] [[2001]] на 112-тата сесија на [[МОК]] во [[Москва]], победувајќи ги [[Торонто]], [[Париз]], [[Истанбул]] и [[Осака]]. Пред одржувањето на сесијата, 5 града ([[Бангкок]], [[Каиро]], [[Хавана]], [[Куала Лумпур]] и [[Севиља]]) кои беа кандидати беа елиминирани уште во 2000. По првиот круг од гласањето, Пекинг имаше големо водство пред останатите 4 кандидати. Осака доби само 6 гласови и беше елиминиран. Во вториот круг, Пекинг доби апсолутно мнозинство по што ги победи конкурентските градови без потребата од понатамошни кругови на гласање.<ref name="„Избор">{{Наведена мрежна страница|url = http://www.olympic.org/uk/games/beijing/election_uk.asp |title = Пекинг 2008: Избор |publisher = Меѓународен олимписки комитет |accessdate = [[18 декември]] [[2006]]}}</ref> По изборот, вицепремиерот на Кина [[Ли Ланчинг]] изјави „Победата на Олимпискиот избор за 2008 е пример за меѓународното признавање на кинеската социјална стабилност, економскиот развој и здравјето на кинеските луѓе“. Претходно, Пекинг беше кандидат за град-домаќин на [[Летни олимписки игри - 2000|Летните олимписки игри - 2000]]. Тогаш, во првите 3 круга Пекинг беше во водство, но во клучниот четврти и последен круг загуби од [[Сиднеј]] на изборот одржан во 1993. == Подготовки == === Спортски собиралишта === {{Главна|Спортски борилишта за Летните олимписки игри - 2008}} До 27 мај 2007 изградбата на сите триесет и едно спортско борилиште за игрите во Пекинг беше започната.<ref name="„Во изградба">{{наведени вести |publisher=Пекиншки организационен комитет |date=11 мај 2007 |accessdate=11 мај 2007 |url=http://en.beijing2008.cn/01/32/article214073201.shtml |title=Сите предвидени Олимписки борилишта се во изградба}}</ref> [[кинески јазик|Кинеската]] влада инвестираше во реновирањето и изградбата на 6 борилишта надвор од Пекинг како и на педесет и еден тренинг-центар. Најголеми архитектонски дела ќе бидат [[Национален стадион - Пекинг|Националниот стадион]], [[Национален затворен стадион - Пекинг|Националната затворен стадион]], [[Национален собирен центар - Пекинг|Националниот собирен центар]], [[Олимписка младост|Олимписката младост]] и [[Културен и спортски центар Вукесонг|Културниот и спортски центар Вукесонг]]. Речиси 85% од буџетот за изградбата на шесте најголеми спортски зданија ([[американски долар|$]]2.1 милијарда, 17.8 милијарди [[женминби|јуани]]) беа издвоени од корпорациски избори и тендери. Инвестиците беа очекувани од корпорациите по барањето за сопствеништво на правата по '''Летните олимписки игри - 2008'''. Некои од спортските борилишта ќе и бидат на располагање на ''Државната генерална спортска агенција'' којашто ќе ги користи како простор за одвивање на најзначајните идни национални тимски настани. Некои настани ќе се прослават надвор од Пекинг, како натпреварите во [[фудбал]] (во [[Чинхуангдао]], [[Шангај]], [[Шенгјанг]] и [[Тиенџин]]), натпреварите во [[едрење]] (во [[Чингдао]]) и [[коњички спортови|коњичките натпревари]] (во [[Хонгконг]], поради „сомнението од очни болести на коњите и големите потешкотии за создавање на зона без таквите болести“).<ref>[http://en.beijing2008.com/46/67/column211716746.shtml Олимписки борилишта] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070613133254/http://en.beijing2008.com/46/67/column211716746.shtml |date=2007-06-13 }}, Пекинг 2008. Дополнето на [[15 мај]] [[2006]].</ref> Ова ќе биде по третпат во историјата на Олимписките игри, натпреварите да се одржат во две држави. ([[Кина]] и [[Хонгконг]] настапуваат одвоено на Олимписките игри). ==== Национален стадион - Пекинг ==== {{Главна|Национален стадион (Пекинг)}} [[Податотека:Bird's Nest stadium, May 2008.jpg|thumb|left|350px|Националниот стадион во Пекинг.]] Главно место на Летните олимписки игри - 2008 зазема [[Национален стадион - Пекинг|Националниот стадион]] во Пекинг, наречен „Птичје гнездо“ поради неговата надворешна структура.<ref>„Остануваат уште 391 ден“{{наведени вести |url=http://olympic.org/uk/news/olympic_news/full_story_uk.asp?id=2244 |title=Олимписките игри на пат за Пекинг |publisher=Меѓународен олимписки комитет |date=[[13 јули]] [[2007]] |accessdate=16 јули 2007}}</ref> Изградбата на зданието започна на [[24 декември]] [[2003]]. [[Олимписки стадион Гуангдунг|Олимпискиот стадион Гуангдунг]] беше планиран и изграден за игрите, но сепак одлуката да се изгради нов стадион во Пекинг беше донесена.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.architectureweek.com/2002/0501/design_1-1.html |title=Архитектонска седмица - Дизајн - Кинескиот забранет стадион - 2002.0501<!-- Bot generated title --> |accessdate=2008-07-20 |archive-date=2009-04-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090423073050/http://www.architectureweek.com/2002/0501/design_1-1.html |url-status=dead }}</ref> Владата избрала архитекти од секаде на натпревар за дизајнери. [[Швајцарија|Швајцарската]] архитектонска фирма [[Херцог и де Мојрон]] (''Herzog & de Meuron'') соработувала со кинеската Група за истражување и дизајн и победила на натпреварот. Стадионот ќе има решетки во форма на скелет кои формираат вдлабнатина, а капацитетот на стадионот изнесува 80.000 столчиња. Архитектите дизајнот на стадионот го опишале како птичје гнездо со огромен окуларен отвор со [[кров на повлекување]]. И покрај тоа, во 2004, идејата за кров на повлекување беше отстранета од економски и безбедносни причини. На Националниот стадион во Пекинг ќе се одржат церемониите на отворање и затворање на игрите, атлетските натпрревари и фудбалските финалиња. Дизајнерот на стадионот [[Аи Веивеи]] наскоро ја откажа поддршката за организација на кинеските Олимписки игри, велејќи дека „повеќе не сака ништо да соработува со нив“.<ref>{{наведени вести |url=http://www.youtube.com/watch?v=R-CdWcszb_8|title=Дизајнерот на стадионот ја расипува кинеската олимпијада|publisher=Алџезира|date=[[12 август]] [[2007]] |accessdate=[[16 јули]] [[2007]]}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url= http://edition.cnn.com/2007/WORLD/asiapcf/08/13/china.olympics.reut/?iref=mpstoryview|title= Кинески архитект ги исполнува игрите со „лажна насмевка“|accessdate=16 август 2007 |publisher= Ројтерс}}</ref> === Превоз === [[Податотека:Beijing 2008 olympic venues.png|thumb|right|250px|Ова е карта на Олимписките борилишта во Пекинг. Неколку брзи патишта го заобиколуваат центарот на градот и овозможуваат брз и навремен превоз до и помеќу спортските борилишта.]] Во подготовките во пресрет на големиот метеж, Пекиншката метро организација одлучи двојно да го зголеми капацитетот на линиите. Претходниот систем беше составен од 4 линии и 64 станици. Додатните 7 линии коишто беа додадени и повеќето од 80 нови станици вклучуваат и превоз директно од Пекиншкиот главен меѓународен аеродром. На аеродромот, 11 возови без екипаж со капацитет од по 83 луѓе ќе ги превезуваат луѓето до последната станица.<ref>„Аеродромски возови“{{наведени вести |url=http://en.beijing2008.cn/news/olympiccities/beijing/n214096864.shtml |title=Возови без екипаж кои оперираат на новиот аеродронмски терминал |date=[[13 јуни]] [[2007]] |publisher=[[Пекиншки организационен комитет]] |accessdate=[[17 јуни]] [[2007]] |archive-date=2011-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110917122453/http://en.beijing2008.cn/news/olympiccities/beijing/n214096864.shtml |url-status=dead }}</ref> Голем број од нив се пуштени во употреба од 30 јуни 2008, два месеци пред почетокот на игрите. Во јануари 2007, Пекиншкиот оргазиционен комитет изјави дека возилата во подземната железница ќе бидат опремени со видео монитори на кои ќе може да се следат најновите вести и настани за време на игрите. Како додаток на ова, мобилните телефони ќе даваат посебни сигнали со што луѓето ќе можат да ги употребуваат своите комуникациски средства на станиците за метро и во подземната железница.<ref>name=„Видео монитори“{{наведени вести |url = http://en.beijing2008.cn/31/45/article214014531.shtml |title = Официјално: патниците можат да ги следат игрите во Пекинг во подземната железница |publisher = [[Пекиншки организационен комитет]] |date = [[31 јануари]] [[2007]] |accessdate = [[15 февруари]] [[2006]] |archive-date = 2007-02-04 |archive-url = https://web.archive.org/web/20070204115438/http://en.beijing2008.cn/31/45/article214014531.shtml |url-status = dead }}</ref> Во основа, Пекинг е одреден да намени триесет и осум официјални јавни транзитни правци коишто ќе бидат поврзани со спортските борилишта. За време на игрите ќе бидат управувани 2.500 големи [[автобус]]и и 4.500 [[минибус]]и од 8.000 луѓе коишто ќе ги превезуваат луѓето до соодветното место на настанот. Пред игрите, јавниот транспорт ќе биде оптимизиран со тоа што 110 линии кои донекаде се поклопуваат ќе бидат намалени.<ref>name=„Превоз“{{наведени вести |url = http://en.beijing2008.cn/05/25/article214012505.shtml |title = 38 јавни транзитни линии до Олимписките борилишта |publisher = [[Пекиншки организационен комитет]] |date = [[22 јануари]] [[2007]] |accessdate = 29 јануари 2007 |archive-date = 2008-05-12 |archive-url = https://web.archive.org/web/20080512000702/http://en.beijing2008.cn/05/25/article214012505.shtml |url-status = dead }}</ref> [[Пекинг]] ќе имплементира [[рационализација на патен простор|рационализација на патните простори]] врз основа на големиот број поштенски пратки за време на игрите со намера значително да се унапреди авиотранспортот во градот.<ref>{{наведени вести| url=http://www.nytimes.com/2008/04/15/world/asia/15china.html?hp|title=Сообраќајот во Пекинг ја спречува изградбата за Олимпијадата | author= Ендрју Јакобс | date=[[14 април]] [[2008]] | publisher= Њујорк Тајмс| accessdate=14 април 2008 | language= }}</ref> Под сообраќакниот план на јавноста направен на 20 јуни 2008, рационализацијата ќе биде наметната 2 месеца, од 20 јули до 20 септември вклучувајќи го и периодот за одржување на [[Параолимписки игри|Параолимписките игри]] од 6 до 17 септември.<ref>name=„Инспектор08“{{наведени вести| url=http://www.examiner.com/a-1451114~Beijing_sets_restrictions_on_cars_during_Olympics.html |title=Пекинг наметнува рестрикции на возилата за време на Олимпијадата | author= Стивен Вејд | date=[[20 јуни]] [[2008]] | publisher=Национален инспектор | accessdate=[[23 јуни]] [[2008]] | language= }}</ref> Рестрикциите ќе бидат спроведувани во некои денови зависно од чудниот или сличен број на поштенски пратки. Оваа мера се очекува да опфати 45% од 3,3 милионите автомобили по улиците. Во прилог на ова, 300.000 тешкотоварни возила добија забрана од 1 јули, а планот се спроведува и на многу други возила коишто пристигнуваат надвор од Пекинг. Густата јавна транспортна мрежа се очекува да ги оправда овие потреби, проценувајќи дека по улиците на Пекинг ќе се превезуваат дополнителни 4 милиони патници.<ref>{{наведени вести| url=http://www.abc.net.au/news/stories/2008/06/23/2282484.htm?site=olympics/2008 |title=Пекинг за реализација на игрите со „чудна“ сообраќајна забрана | author= Ројтерс | date=[[23 јуни]] [[2008]] | publisher=ABC вести | accessdate=23 јуни 2008 | language= }}</ref><ref>„Инспектор08“</ref> == Маркетинг == === Лого, слоган и маскоти === [[Податотека:Fuwa.Beijing2008.Olympic_Mascots.jpg‎|right|60px]] {{Главна|Разиграниот Пекинг|Фува}} [[Податотека:300px-Beijing_2008_Tiananmen_Square1.jpg‎|left|thumb|''„Разиграниот Пекинг“'', лого впишано во цветна градина.]] Логото за Летните олимписки игри - 2008 е со наслов „Разиграниот Пекинг“(舞动的北京). Логото е комбинација од традиционалната кинеска црвена душа и приказ на кинеската калиграфска буква ''jing''([[wikt:京|京]], „национален главен град“) со атлетски елемент. Отворените раце на калиграфскиот збор ја симболизираат поканата на Кина до целиот свет да дојде ида ја сподели кинеската култура. Претседателот на МОК [[Жак Рог]] беше многу среќен поради логото, велејќи „Вашето ново лого веднаш ја пренесува импресивната убавина и сила на Кина којашто е воочлива во вашето наследство и во вашите луќе“.<ref>„Порака“{{наведени вести |url = http://english.peopledaily.com.cn/200308/03/eng20030803_121618.shtml |title = Пораката на Жак Рог за Олимпиското лого за игрите во Пекинг |publisher = Народен дневник онлајн |date = 3 август 2003|accessdate = 19 декември 2006}}</ref> Слоганот за Летните олимписки игри - 2008 е ''„Еден свет, Еден сон“''({{zh-stp|s=同一个世界 同一个梦想|t=同一個世界 同一個夢想|p=Tóng Yíge Shìjiè Tóng Yíge Mèngxiǎng}}.)<ref>„Слоган“{{наведени вести|title=„Еден свет, Еден сон“ избрано за слоган на Летните олимписки игри - 2008 во Пекинг |url=http://en.beijing2008.cn/75/66/article211996675.shtml |date=[[25 декември]] 2005|publisher=[[Пекиншки организационен комитет]] |accessdate=5 мај 2007}}</ref> Слоганот го повикува целиот свет да му се придружи на Олимпискиот дух во изградбата на подобра иднина за човештвото. Слоганот беше избран во конкуренција на 210.000 испратени од целиот свет.<ref>„Остануваат уште 391 ден“</ref> Маскоти на игрите се 5 Фува („кукла за добра среќа“). Фува се сосотои од 5 члена коишто се споени: [[риба]], [[џиновска панда]], [[оган]], [[тибетска антилопа]] и [[ластовичка]]. Тие приближно соодветствуваат со петте елементи: [[вода]], [[метал]], [[оган]], [[дрво]] и [[земја]]. Секоја Фува си има посебна боја, како боите на [[Олимписките кругови]] коишто ги симболизираат петте континенти. Петте Фува се викаат Беибеи, Жингжинг, Хуанхуан, Јингјинг и Нини. Кога за првпат имињата беа кажани заедно се доби фразата {{linktext|北|京|欢|迎|你}} (Běijīng huānyíng nĭ) што значи ''„Пекинг ве пречекува“''.<ref>„Фува“{{наведени вести |url = http://en.beijing2008.com/37/03/column211990337.shtml |title = Официјалните маскоти на Летните олимписки игри - 2008 во Пекинг |publisher = Пекиншки организационен комитет|accessdate = 19 декември 2006}}</ref> === Влезници === Во април 2007, повеќе од 7 милиони <ref>„Влезници“{{наведени вести |title=Кина во продажба на повеќе од 7 милиони влезници |url=http://www.gulf-times.com/site/topics/article.asp?cu_no=2&item_no=101298&version=1&template_id=49&parent_id=29 |publisher=[http://gulf-times.com Галф Тајмс] |date=[[7 август]] [[2007]] |accessdate=14 август 2006}}</ref> влезници за спортските настани и церемонии беа продадени. Околу 75% од влезниците беа продадени откако Пекиншкиот организационен комитет одлучи да одреди пониски цени за домашниот народ, со цел да ги охрабри Кинезите да присуствуваат на игрите. Влезниците наменети за продажба во странство се достапни во националните олимписки комитети.<ref>„Влезници во продажба“{{наведени вести |publisher=[[Пекиншки организационен комитет]] |url=http://en.beijing2008.cn/39/61/article214036139.shtml |date=[[15 април]] [[2007]] |title=Влезниците за игрите во Пекинг во продажба |accessdate=5 мај 2007 |archive-date=2007-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070517185838/http://en.beijing2008.cn/39/61/article214036139.shtml |url-status=dead }}</ref> Во јуни 2007, веќе беа продадени 2,2 милиони влезници.<ref>„⅓ продадени“{{наведени вести |url=http://en.beijing2008.cn/tickets/news/n214099817.shtml |title=Влезниците за церемонијата на свечено отворање на игрите во Пекинг стануваат жешки |date=[[21 јуни]] [[2007]] |accessdate=25 јуни 2007 |publisher=[[Пекиншки организационен комитет]] |archive-date=2007-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070625222736/http://en.beijing2008.cn/tickets/news/n214099817.shtml |url-status=dead }}</ref> === Трговија со сувенири === Од почетокот на 2007, продавниците со Олимписки сувенири започнаа да работат насекади во Кина. Повеќе од 800 официјални продавници беа отворени кон крајот на јули 2007. Од август 2007, Олимписката трговија стана достапна онлајн, со повеќе од 5000 производи достапни преку официјалното мрежно место во кои спаѓаат облека, маскотите, приврзоци и незаборавни стапчиња за јадење.<ref>„Трговија“{{наведени вести |url=http://www.chinadaily.com.cn/2008/2007-07/31/content_5446188.htm |title=Официјалната олимписка опрема сега далечна само на кликнување |date=[[31 јули]] [[2007]] |publisher=[[Кинески дневник]] |author=Леи, Леи |accessdate=3 август 2007}}</ref> Во ноември 2007, прекуокеанската електронска трговија беше овозможена насекаде во светот, освен во Кина, Јапонија, Обединето кралство, Канада и САД.<ref>{{Наведена мрежна страница |url = https://www.bj2008eshop.com/?c=xtc&a=Aboutus |title = Прекуокеанската Олимписка електронска трговија овозможена онлајн 29 ноември 2007 |publisher = Официјалната веб- страна на Летните олимписки игри - 2008 |accessdate = 29 ноември 2007 }}{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[Народна банка на Кина|Кинеската централна банка]] исто така издаде нови 10 банкноти [[јуан]]и без сликата на [[Мао Це Тунг]].<ref>Washingtonpost.com "[http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/07/07/AR2008070700991.html Washingtonpost.com]. ''Новите кинески банкноти од 10 јуани го потиснуваат Мао Це Тунг.'' Дополнето на [[9 јули]] [[2008]].</ref> === Музика === Официјалната тема за пренесувањето на Олимпискиот факел беше „Запали ја страста, Сподели го сот“ <ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://en.beijing2008.cn/news/dynamics/headlines/n214311423.shtml |title=Музичка тема за одбројувањето на последните 100 дена од одржувањето на Олимписките игри - Официјална веб- страна на Летните олимписки игри - 2008 во Пекинг<!-- Bot generated title --> |accessdate=2008-07-20 |archive-date=2008-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080727043607/http://en.beijing2008.cn/news/dynamics/headlines/n214311423.shtml |url-status=dead }}</ref> со препев на англиски јазик од 106 учеснички на Мис на светот 2007. <ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://en.beijing2008.cn/culture/songs/n214199507.shtml |title=106 миски „ја запалија страста“ за Олимписките игри - Официјална веб- страна на Летните олимписки игри - 2008 во Пекинг<!-- Bot generated title --> |accessdate=2008-07-20 |archive-date=2008-08-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080801161425/http://en.beijing2008.cn/culture/songs/n214199507.shtml |url-status=dead }}</ref> Официјалната песна на прославата на одбројувањето на една година од Олимписките игри носеше наслов „Подготвени сме“<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://en.beijing2008.cn/video/promotional/weareready/ |title=„Подготвени сме“ - Официјална веб- страна на Летните олимписки игри - 2008<!-- Bot generated title --> |accessdate=2008-07-20 |archive-date=2008-07-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080730064150/http://en.beijing2008.cn/video/promotional/weareready/ |url-status=dead }}</ref> напишана од [[Џеки Чен]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://en.beijing2008.cn/culture/songs/n214147033.shtml |title=Џеки Чен е подготвен за Параолимписките игри - Официјална веб- страна на Летните олимписки игри - 2008 во Пекинг<!-- Bot generated title --> |accessdate=2008-07-20 |archive-date=2008-08-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080801161650/http://en.beijing2008.cn/culture/songs/n214147033.shtml |url-status=dead }}</ref> „Běijīng huānyíng nĭ“ („Пекинг ве пречекува“) беше насловот на песната на прославата на одбројувањето на последните 100 дена од Олимписките игри.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://en.beijing2008.cn/news/dynamics/headlines/n214311423.shtml |title=Музичката тема за одбројувањето на последните 100 дена од одржувањето на Олимписките игри - Официјална веб- страна на Летните олимписки игри - 2008 во Пекинг <!-- Bot generated title --> |accessdate=2008-07-20 |archive-date=2008-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080727043607/http://en.beijing2008.cn/news/dynamics/headlines/n214311423.shtml |url-status=dead }}</ref> ''„Јас сум ѕвезда“'' и ''„Насмеаниот Пекинг“'' беа избрани за песни на Пекиншкиот волонтерски олимписки комитет .<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://en.beijing2008.cn/culture/songs/n214333552.shtml |title=Песни за патувањето на Олимпискиот факел, волонтерите свечено го откриваат на одбројувањето на последните 100 дена од одржувањето на Олимписките игри - Официјална веб- страна на Летните олимписки игри - 2008 во Пекинг<!-- Bot generated title --> |accessdate=2008-07-20 |archive-date=2008-08-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080801083552/http://en.beijing2008.cn/culture/songs/n214333552.shtml |url-status=dead }}</ref> == Церемонија на отворање == {{Главна|Церемонија на отворање на Летните олимписки игри - 2008}} Церемонијата на свечено отворање на Олимписките игри се одржа на [[Национален стадион - Пекинг|Националниот стадион]] во Пекинг на [[8 август]] [[2008]] и ќе започне во 08:08:08 попладне по (кинеско централно време) (12:08:08 [[Coordinated Universal Time|UTC]]). == Спортови == [[Податотека:Athletics 2008.png|frame|left|Овој пиктограм ја означува ''атлетиката''.]] Програмата за Летните олимписки игри - 2008 во Пекинг е слична со онаа на [[Летни олимписки игри - 2004]] во [[Атина]]. На игрите, споретистите ќе се натпреваруваат на 302 натпревари (165 машки, 127 женски и 10 мешани натпревари) во 28 спортови. На игрите ќе се одржи само еден натпревар повеќе од игрите 4 години пред тоа одржани во Атина. Сè на сè се одржale 9 нови натпревари, вклучувајќи два во новата [[BMX]] дисциплина во [[велосипедизам]]. Атлетичарките за првпат ќе трчаат во трката на 3000m со пречки. Во прилог на тоа, натпреварите во маратонско пливање за мажи и за жени на растојание подолго од 10&nbsp;км ќе бидат префрлени во пливачка дисциплина. Тимските натпревари во [[пинг-понг]] (за мажи и за жени) ќе бидат префрлени во дисциплината во игра на двојки. Во [[Мечувалство|мечување]] екипните натпревари во [[флорет]] и [[сабја (мечувалство)|сабја]] за жени ќе бидат префрлени машкиот тимски натпревар во флорет и во женскиот екипен натпревар во [[меч (мечувалство)|меч]].{{Ref_label|B|b|none}}<ref>2008 програма>{{наведени вести |url = http://olympic.org/uk/news/olympic_news/full_story_uk.asp?id=1797 |title = Пекинг 2008: Конечна програма за игрите |publisher = Меѓународен олимписки комитет |date = [[27 април]] [[2006]] |accessdate = [[10 мај]] [[2006]]}}</ref><ref>[http://multimedia.olympic.org/pdf/en_report_1056.pdf Програма за игрите на XXIX Олимпијада, Пекинг 2008], Меѓународен олимписки комитет. Дополнето на [[15 мај]] [[2006]].</ref><br />За повеќе за мечувањето на оваа олимпијада, видете [[Мечување на Летните олимписки игри 2008]]. [[Пекиншки организационен комитет|Пекиншкиот организационен комитет]] изработи [[пиктограм]]и за 35 Олимписки дисциплини. Оваа збирка на спортски икони е наречена ''убавината на одликите на душата'' поради тоа што сите наликуваат на кинеските [[ракописи на душата]].<ref>„Пиктограми“{{наведени вести |url = http://en.beijing2008.com/37/34/article212033437.shtml |title = Претставени пиктограмите за Летните олимписки игри - 2008 во Пекинг |publisher = [[Пекиншки организационен комитет]] |date = [[7 август]] [[2006]] |accessdate = [[9 август]] [[2006]] |archive-date = 2008-04-20 |archive-url = https://web.archive.org/web/20080420182436/http://en.beijing2008.com/37/34/article212033437.shtml |url-status = dead }}</ref> Наведените спортвои се спортовите во коишто ќе се одржат натпреварите на игрите. Бројот на натпртевари во секој спорт е даде во заграда. {| width="90%" class="toccolours" style="font-size:90%;" !colspan="4"|Список на спортови предвидени во Олимписката програма за Летните олимписки игри - 2008 |- |valign=top| * [[Податотека:Diving_pictogram.svg‎|22п]] [[Скокови во вода]] (8) * [[Податотека:Swimming_pictogram.svg‎|22п]] [[Пливање]] (34) * [[Податотека:Synchronized_swimming_pictogram.svg‎|22п]] [[Синхронизирано пливање]] (2) * [[Податотека:Water_polo_pictogram.svg‎|22п]] [[Ватерполо]] (2) * [[Податотека:Archery_pictogram.svg‎|22п]] [[Стреличарство]] (4) * [[Податотека:Athletics_pictogram.svg‎|22п]] [[Атлетика]] (47) * [[Податотека:Badminton_pictogram.svg‎|22п]] [[Бадминтон]] (5) |valign=top| * [[Податотека:Baseball_pictogram.svg‎|22п]] [[Бејзбол]] (1) * [[Податотека:Basketball_pictogram.svg‎|22п]] [[Кошарка на Летните олимписки игри - 2008|Кошарка]] (2) * [[Податотека:Boxing_pictogram.svg‎|22п]] [[Бокс]] (11) * [[Податотека:Canoeing_(flatwater)_pictogram.svg‎|22п]] [[Податотека:Canoeing_(slalom)_pictogram.svg‎|22п]] [[Кајакарство]] (16) * [[Податотека:Cycling_(road)_pictogram.svg‎|22п]] [[Податотека:Cycling_(track)_pictogram.svg‎|22п]] [[Податотека:Cycling_(mountain_biking)_pictogram.svg‎|22п]] [[Велосипедизам]] (18) * [[Податотека:Equestrian_pictogram.svg‎|22п]] [[Коњички спортови]] (6) * [[Податотека:Fencing_pictogram.svg‎|22п]] [[Мечување на Летните олимписки игри - 2008|Мечување]] (10) * [[Податотека:Field_hockey_pictogram.svg‎|22п]] [[Хокеј на трева]] (2) |valign=top| * [[Податотека:Football_pictogram.svg‎|22п]] [[Фудбал]] (2) * [[Податотека:Gymnastics_(artistic)_pictogram.svg‎|22п]] [[Податотека:Gymnastics_(rhythmic)_pictogram.svg‎|22п]] [[Податотека:Gymnastics_(trampoline)_pictogram.svg‎|22п]] [[Гимнастика]] (18) * [[Податотека:Handball_pictogram.svg‎|22п]] [[Ракомет]] (2) * [[Податотека:Judo_pictogram.svg‎|22п]] [[Џудо]] (14) * [[Податотека:Modern pentathlon pictogram (pre-2025).svg‎|22п]] [[Современ петобој]] (2) * [[Податотека:Rowing_pictogram.svg‎|22п]] [[Веслање]] (14) * [[Податотека:Sailing_pictogram.svg‎|22п]] [[Едрење]] (11) * [[Податотека:Shooting_pictogram.svg‎|22п]] [[Стрелаштво]] (15) |valign=top| * [[Податотека:Softball_pictogram.svg‎|22п]] [[Софтбол]] (1) * [[Податотека:Table_tennis_pictogram.svg‎|22п]] [[Пинг-понг]] (4) * [[Податотека:Taekwondo_pictogram.svg‎|22п]] [[Теквондо]] (8) * [[Податотека:Tennis_pictogram.svg‎|22п]] [[Тенис]] (4) * [[Податотека:Triathlon_pictogram.svg‎|22п]] [[Триатлон]] (2) * [[Податотека:Volleyball_(indoor)_pictogram.svg‎|22п]] [[Податотека:Volleyball_(beach)_pictogram.svg‎|22п]] [[Одбојка]] (4) * [[Податотека:Weightlifting_pictogram.svg‎|22п]] [[Подигање тегови]] (15) * [[Податотека:Wrestling_pictogram.svg‎|22п]] [[Борење на Летните олимписки игри - 2008|Борење]] (18) |} == Распоред на натпревари == На следниот расопоред на натпревари за Летните олимписки игри 2008, секое бело квадратче означува натпреварување во одреден спорт на одреден ден во фаза на квалификации. Секое жолто квадратче означува финално натпреварување во одреден спорт и на одреден ден. Бројот запишан во овие квадратчиња го означува бројот на финални натпревари во тој спорт и на тој ден.<ref>„Календар“>{{Наведена мрежна страница|url = http://en.beijing2008.cn/cptvenues/schedule |title = Распоред на Олимписките натпревари |publisher = [[Пекиншки организационен комитет]] |accessdate = [[5 јули]] [[2007]] }}</ref> {| class="wikitable" style="margin:0.5em auto; font-size:90%;" |- |bgcolor=#00cc33| ● ||Церемонија на отворање|| bgcolor=#3399ff| ● ||Квалификациони натпревари || bgcolor=#ffcc00| ● ||Финални натпревари||bgcolor=#ee3333| ● ||Церемонија на затворање {{end box}} {| class="wikitable" style="margin:0.5em auto; font-size:90%; line-height:1.25em;" |- ! colspan=2|Август !!width=25|6.!!width=25|7.!!width=25|8.!!width=25|9.!!width=25|10.!!width=25|11.!!width=25|12.!!width=25|13.!!width=25|14. !width=25|15.!!width=25|16.!!width=25|17.!!width=25|18.!!width=25|19.!!width=25|20.!!width=25|21.!!width=25|22.!!width=25|23.!!width=25|24.!!Медали |- | colspan=2 |Церемонии || || ||bgcolor=#00cc33 align=center|●|| || || || || || || || || || || || || || || ||bgcolor=#ee3333 align=center|●|| |- align="center" | align="left" colspan=2| [[Веслање]] <!-- 06 -->| <!-- 07 -->| <!-- 08 -->| <!-- 09 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 10 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 11 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 12 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 13 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 14 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 15 -->| <!-- 16 -->| bgcolor=#ffcc00 | 7 <!-- 17 -->| bgcolor=#ffcc00 | 7 <!-- 18 -->| <!-- 19 -->| <!-- 20 -->| <!-- 21 -->| <!-- 22 -->| <!-- 23 -->| <!-- 24 -->| <!-- T -->| 14 |- align="center" | align="left" colspan=2| [[Бадминтон]] <!-- 06 -->| <!-- 07 -->| <!-- 08 -->| <!-- 09 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 10 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 11 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 12 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 13 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 14 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 15 -->| bgcolor=#ffcc00 | 1 <!-- 16 -->| bgcolor=#ffcc00 | 2 <!-- 17 -->| bgcolor=#ffcc00 | 2 <!-- 18 -->| <!-- 19 -->| <!-- 20 -->| <!-- 21 -->| <!-- 22 -->| <!-- 23 -->| <!-- 24 -->| <!-- T -->| 5 |- align="center" | align="left" colspan=2| [[Кошарка]] <!-- 06 -->| <!-- 07 -->| <!-- 08 -->| <!-- 09 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 10 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 11 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 12 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 13 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 14 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 15 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 16 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 17 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 18 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 19 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 20 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 21 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 22 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 23 -->| bgcolor=#ffcc00 | 1 <!-- 24 -->| bgcolor=#ffcc00 | 1 <!-- T -->| 2 |- align="center" | align="left" colspan=2| [[Бејзбол]] <!-- 06 -->| <!-- 07 -->| <!-- 08 -->| <!-- 09 -->| <!-- 10 -->| <!-- 11 -->| <!-- 12 -->| <!-- 13 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 14 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 15 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 16 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 17 -->| <!-- 18 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 19 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 20 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 21 -->| <!-- 22 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 23 -->| bgcolor=#ffcc00 | 1 <!-- 24 -->| <!-- T -->| 1 |- align="center" | align="left" colspan=2| [[Бокс]] <!-- 06 -->| <!-- 07 -->| <!-- 08 -->| <!-- 09 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 10 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 11 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 12 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 13 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 14 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 15 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 16 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 17 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 18 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 19 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 20 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 21 -->| <!-- 22 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 23 -->| bgcolor=#ffcc00 | 5 <!-- 24 -->| bgcolor=#ffcc00 | 6 <!-- T -->| 11 |- align="center" | align="left" colspan=2| [[Борење]] <!-- 06 -->| <!-- 07 -->| <!-- 08 -->| <!-- 09 -->| <!-- 10 -->| <!-- 11 -->| <!-- 12 -->| bgcolor=#ffcc00 | 2 <!-- 13 -->| bgcolor=#ffcc00 | 2 <!-- 14 -->| bgcolor=#ffcc00 | 3 <!-- 15 -->| <!-- 16 -->| bgcolor=#ffcc00 | 2 <!-- 17 -->| bgcolor=#ffcc00 | 2 <!-- 18 -->| <!-- 19 -->| bgcolor=#ffcc00 | 2 <!-- 20 -->| bgcolor=#ffcc00 | 2 <!-- 21 -->| bgcolor=#ffcc00 | 3 <!-- 22 -->| <!-- 23 -->| <!-- 24 -->| <!-- T -->| 18 |- align="center" | align="left" colspan=2 | [[Велосипедизам]] <!-- 06 -->| <!-- 07 -->| <!-- 08 -->| <!-- 09 -->| bgcolor=#ffcc00 | 1 <!-- 10 -->| bgcolor=#ffcc00 | 1 <!-- 11 -->| <!-- 12 -->| <!-- 13 -->| bgcolor=#ffcc00 | 2 <!-- 14 -->| <!-- 15 -->| bgcolor=#ffcc00 | 1 <!-- 16 -->| bgcolor=#ffcc00 | 3 <!-- 17 -->| bgcolor=#ffcc00 | 1 <!-- 18 -->| bgcolor=#ffcc00 | 2 <!-- 19 -->| bgcolor=#ffcc00 | 3 <!-- 20 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 21 -->| bgcolor=#ffcc00 | 2 <!-- 22 -->| bgcolor=#ffcc00 | 1 <!-- 23 -->| bgcolor=#ffcc00 | 1 <!-- 24 -->| <!-- T -->| 18 |- align="center" | align="left" colspan=2| [[Ватерполо]] <!-- 06 -->| <!-- 07 -->| <!-- 08 -->| <!-- 09 -->| <!-- 10 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 11 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 12 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 13 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 14 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 15 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 16 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 17 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 18 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 19 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 20 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 21 -->| bgcolor=#ffcc00 | 1 <!-- 22 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 23 -->| <!-- 24 -->| bgcolor=#ffcc00 | 1 <!-- T -->| 2 |- align="center" | align="left" colspan=2| [[Одбојка]] <!-- 06 -->| <!-- 07 -->| <!-- 08 -->| <!-- 09 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 10 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 11 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 12 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 13 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 14 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 15 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 16 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 17 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 18 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 19 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 20 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 21 -->| bgcolor=#ffcc00 | 1 <!-- 22 -->| bgcolor=#ffcc00 | 1 <!-- 23 -->| bgcolor=#ffcc00 | 1 <!-- 24 -->| bgcolor=#ffcc00 | 1 <!-- T -->| 4 |- align="center" | align="left" colspan=2| [[Ракомет на Летните олимписки игри - 2008|Ракомет]] <!-- 06 -->| <!-- 07 -->| <!-- 08 -->| <!-- 09 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 10 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 11 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 12 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 13 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 14 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 15 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 16 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 17 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 18 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 19 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 20 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 21 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 22 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 23 -->| bgcolor=#ffcc00 | 1 <!-- 24 -->| bgcolor=#ffcc00 | 1 <!-- T -->| 2 |- align="center" |rowspan=3|[[Гимнастика]] | align="left" | [[Спортска гимнастика]] <!-- 06 -->| <!-- 07 -->| <!-- 08 -->| <!-- 09 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 10 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 11 -->| <!-- 12 -->| bgcolor=#ffcc00 | 1 <!-- 13 -->| bgcolor=#ffcc00 | 1 <!-- 14 -->| bgcolor=#ffcc00 | 1 <!-- 15 -->| bgcolor=#ffcc00 | 1 <!-- 16 -->| <!-- 17 -->| bgcolor=#ffcc00 | 4 <!-- 18 -->| bgcolor=#ffcc00 | 3 <!-- 19 -->| bgcolor=#ffcc00 | 3 <!-- 20 -->| <!-- 21 -->| <!-- 22 -->| <!-- 23 -->| <!-- 24 -->| <!-- T -->| 14 |- align="center" | align="left" | [[Ритмичка гимнастика]] <!-- 06 -->| <!-- 07 -->| <!-- 08 -->| <!-- 09 -->| <!-- 10 -->| <!-- 11 -->| <!-- 12 -->| <!-- 13 -->| <!-- 14 -->| <!-- 15 -->| <!-- 16 -->| <!-- 17 -->| <!-- 18 -->| <!-- 19 -->| <!-- 20 -->| <!-- 21 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 22 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 23 -->| bgcolor=#ffcc00 | 1 <!-- 24 -->| bgcolor=#ffcc00 | 1 <!-- T -->| 2 |- align="center" | align="left" | [[Скокови на трамболина]] <!-- 06 -->| <!-- 07 -->| <!-- 08 -->| <!-- 09 -->| <!-- 10 -->| <!-- 11 -->| <!-- 12 -->| <!-- 13 -->| <!-- 14 -->| <!-- 15 -->| <!-- 16 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 17 -->| <!-- 18 -->| bgcolor=#ffcc00 | 1 <!-- 19 -->| bgcolor=#ffcc00 | 1 <!-- 20 -->| <!-- 21 -->| <!-- 22 -->| <!-- 23 -->| <!-- 24 -->| <!-- T -->| 2 |- align="center" | align="left" colspan=2| [[Кајакарство]] <!-- 06 -->| <!-- 07 -->| <!-- 08 -->| <!-- 09 -->| <!-- 10 -->| <!-- 11 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 12 -->| bgcolor=#ffcc00 | 2 <!-- 13 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 14 -->| bgcolor=#ffcc00 | 2 <!-- 15 -->| <!-- 16 -->| <!-- 17 -->| <!-- 18 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 19 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 20 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 21 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 22 -->| bgcolor=#ffcc00 | 6 <!-- 23 -->| bgcolor=#ffcc00 | 6 <!-- 24 -->| <!-- T -->| 16 |- align="center" | align="left" colspan=2| [[Џудо]] <!-- 06 -->| <!-- 07 -->| <!-- 08 -->| <!-- 09 -->| bgcolor=#ffcc00 | 2 <!-- 10 -->| bgcolor=#ffcc00 | 2 <!-- 11 -->| bgcolor=#ffcc00 | 2 <!-- 12 -->| bgcolor=#ffcc00 | 2 <!-- 13 -->| bgcolor=#ffcc00 | 2 <!-- 14 -->| bgcolor=#ffcc00 | 2 <!-- 15 -->| bgcolor=#ffcc00 | 2 <!-- 16 -->| <!-- 17 -->| <!-- 18 -->| <!-- 19 -->| <!-- 20 -->| <!-- 21 -->| <!-- 22 -->| <!-- 23 -->| <!-- 24 -->| <!-- T -->| 14 |- align="center" | align="left" colspan=2| [[Коњички спортови]] <!-- 06 -->| <!-- 07 -->| <!-- 08 -->| <!-- 09 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 10 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 11 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 12 -->| bgcolor=#ffcc00 | 2 <!-- 13 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 14 -->| bgcolor=#ffcc00 | 1 <!-- 15 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 16 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 17 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 18 -->| bgcolor=#ffcc00 | 1 <!-- 19 -->| bgcolor=#ffcc00 | 1 <!-- 20 -->| <!-- 21 -->| bgcolor=#ffcc00 | 1 <!-- 22 -->| <!-- 23 -->| <!-- 24 -->| <!-- T -->| 6 |- align="center" | align="left" colspan=2| [[Атлетика]] <!-- 06 -->| <!-- 07 -->| <!-- 08 -->| <!-- 09 -->| <!-- 10 -->| <!-- 11 -->| <!-- 12 -->| <!-- 13 -->| <!-- 14 -->| <!-- 15 -->| bgcolor=#ffcc00 | 2 <!-- 16 -->| bgcolor=#ffcc00 | 4 <!-- 17 -->| bgcolor=#ffcc00 | 6 <!-- 18 -->| bgcolor=#ffcc00 | 6 <!-- 19 -->| bgcolor=#ffcc00 | 5 <!-- 20 -->| bgcolor=#ffcc00 | 3 <!-- 21 -->| bgcolor=#ffcc00 | 6 <!-- 22 -->| bgcolor=#ffcc00 | 7 <!-- 23 -->| bgcolor=#ffcc00 | 7 <!-- 24 -->| bgcolor=#ffcc00 | 1 <!-- T -->| 47 |- align="center" | align="left" colspan=2| [[Пинг-понг]] <!-- 06 -->| <!-- 07 -->| <!-- 08 -->| <!-- 09 -->| <!-- 10 -->| <!-- 11 -->| <!-- 12 -->| <!-- 13 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 14 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 15 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 16 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 17 -->| bgcolor=#ffcc00 | 1 <!-- 18 -->| bgcolor=#ffcc00 | 1 <!-- 19 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 20 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 21 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 22 -->| bgcolor=#ffcc00 | 1 <!-- 23 -->| bgcolor=#ffcc00 | 1 <!-- 24 -->| <!-- T -->| 4 |- align="center" | align="left" colspan=2| [[Едрење]] <!-- 06 -->| <!-- 07 -->| <!-- 08 -->| <!-- 09 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 10 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 11 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 12 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 13 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 14 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 15 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 16 -->| bgcolor=#ffcc00 | 2 <!-- 17 -->| bgcolor=#ffcc00 | 1 <!-- 18 -->| bgcolor=#ffcc00 | 2 <!-- 19 -->| bgcolor=#ffcc00 | 2 <!-- 20 -->| bgcolor=#ffcc00 | 2 <!-- 21 -->| bgcolor=#ffcc00 | 2 <!-- 22 -->| <!-- 23 -->| <!-- 24 -->| <!-- T -->| 11 |- align="center" | align="left" colspan=2| [[Пливање]] <!-- 06 -->| <!-- 07 -->| <!-- 08 -->| <!-- 09 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 10 -->| bgcolor=#ffcc00 | 4 <!-- 11 -->| bgcolor=#ffcc00 | 4 <!-- 12 -->| bgcolor=#ffcc00 | 4 <!-- 13 -->| bgcolor=#ffcc00 | 4 <!-- 14 -->| bgcolor=#ffcc00 | 4 <!-- 15 -->| bgcolor=#ffcc00 | 4 <!-- 16 -->| bgcolor=#ffcc00 | 4 <!-- 17 -->| bgcolor=#ffcc00 | 4 <!-- 18 -->| <!-- 19 -->| <!-- 20 -->| bgcolor=#ffcc00 | 1 <!-- 21 -->| bgcolor=#ffcc00 | 1 <!-- 22 -->| <!-- 23 -->| <!-- 24 -->| <!-- T -->| 34 |- align="center" | align="left" colspan=2| [[Скокови во вода]] <!-- 06 -->| <!-- 07 -->| <!-- 08 -->| <!-- 09 -->| <!-- 10 -->| bgcolor=#ffcc00 | 1 <!-- 11 -->| bgcolor=#ffcc00 | 1 <!-- 12 -->| bgcolor=#ffcc00 | 1 <!-- 13 -->| bgcolor=#ffcc00 | 1 <!-- 14 -->| <!-- 15 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 16 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 17 -->| bgcolor=#ffcc00 | 1 <!-- 18 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 19 -->| bgcolor=#ffcc00 | 1 <!-- 20 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 21 -->| bgcolor=#ffcc00 | 1 <!-- 22 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 23 -->| bgcolor=#ffcc00 | 1 <!-- 24 -->| <!-- T -->| 8 |- align="center" | align="left" colspan=2| [[Синхронизирано пливање]] <!-- 06 -->| <!-- 07 -->| <!-- 08 -->| <!-- 09 -->| <!-- 10 -->| <!-- 11 -->| <!-- 12 -->| <!-- 13 -->| <!-- 14 -->| <!-- 15 -->| <!-- 16 -->| <!-- 17 -->| <!-- 18 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 19 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 20 -->| bgcolor=#ffcc00 | 1 <!-- 21 -->| <!-- 22 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 23 -->| bgcolor=#ffcc00 | 1 <!-- 24 -->| <!-- T -->| 2 |- align="center" | align="left" colspan=2| [[Современ петобој]] <!-- 06 -->| <!-- 07 -->| <!-- 08 -->| <!-- 09 -->| <!-- 10 -->| <!-- 11 -->| <!-- 12 -->| <!-- 13 -->| <!-- 14 -->| <!-- 15 -->| <!-- 16 -->| <!-- 17 -->| <!-- 18 -->| <!-- 19 -->| <!-- 20 -->| <!-- 21 -->| bgcolor=#ffcc00 | 1 <!-- 22 -->| bgcolor=#ffcc00 | 1 <!-- 23 -->| <!-- 24 -->| <!-- T -->| 2 |- align="center" | align="left" colspan=2| [[Софтбол]] <!-- 06 -->| <!-- 07 -->| <!-- 08 -->| <!-- 09 -->| <!-- 10 -->| <!-- 11 -->| <!-- 12 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 13 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 14 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 15 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 16 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 17 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 18 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 19 -->| <!-- 20 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 21 -->| bgcolor=#ffcc00 | 1 <!-- 22 -->| <!-- 23 -->| <!-- 24 -->| <!-- T -->| 1 |- align="center" | align="left" colspan=2| [[Стреличарство]] <!-- 06 -->| <!-- 07 -->| <!-- 08 -->| <!-- 09 -->| bgcolor=#ffcc00 | 2 <!-- 10 -->| bgcolor=#ffcc00 | 2 <!-- 11 -->| bgcolor=#ffcc00 | 2 <!-- 12 -->| bgcolor=#ffcc00 | 2 <!-- 13 -->| bgcolor=#ffcc00 | 1 <!-- 14 -->| bgcolor=#ffcc00 | 2 <!-- 15 -->| bgcolor=#ffcc00 | 1 <!-- 16 -->| bgcolor=#ffcc00 | 2 <!-- 17 -->| bgcolor=#ffcc00 | 1 <!-- 18 -->| <!-- 19 -->| <!-- 20 -->| <!-- 21 -->| <!-- 22 -->| <!-- 23 -->| <!-- 24 -->| <!-- T -->| 15 |- align="center" | align="left" colspan=2| [[Стрелаштво]] <!-- 06 -->| <!-- 07 -->| <!-- 08 -->| <!-- 09 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 10 -->| bgcolor=#ffcc00 | 1 <!-- 11 -->| bgcolor=#ffcc00 | 1 <!-- 12 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 13 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 14 -->| bgcolor=#ffcc00 | 1 <!-- 15 -->| bgcolor=#ffcc00 | 1 <!-- 16 -->| <!-- 17 -->| <!-- 18 -->| <!-- 19 -->| <!-- 20 -->| <!-- 21 -->| <!-- 22 -->| <!-- 23 -->| <!-- 24 -->| <!-- T -->| 4 |- align="center" | align="left" colspan=2| [[Тенис]] <!-- 06 -->| <!-- 07 -->| <!-- 08 -->| <!-- 09 -->| <!-- 10 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 11 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 12 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 13 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 14 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 15 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 16 -->| bgcolor=#ffcc00 | 2 <!-- 17 -->| bgcolor=#ffcc00 | 2 <!-- 18 -->| <!-- 19 -->| <!-- 20 -->| <!-- 21 -->| <!-- 22 -->| <!-- 23 -->| <!-- 24 -->| <!-- T -->| 4 |- align="center" | align="left" colspan=2| [[Триатлон]] <!-- 06 -->| <!-- 07 -->| <!-- 08 -->| <!-- 09 -->| <!-- 10 -->| <!-- 11 -->| <!-- 12 -->| <!-- 13 -->| <!-- 14 -->| <!-- 15 -->| <!-- 16 -->| <!-- 17 -->| <!-- 18 -->| bgcolor=#ffcc00 | 1 <!-- 19 -->| bgcolor=#ffcc00 | 1 <!-- 20 -->| <!-- 21 -->| <!-- 22 -->| <!-- 23 -->| <!-- 24 -->| <!-- T -->| 2 |- align="center" | align="left" colspan=2| [[Теквондо]] <!-- 06 -->| <!-- 07 -->| <!-- 08 -->| <!-- 09 -->| <!-- 10 -->| <!-- 11 -->| <!-- 12 -->| <!-- 13 -->| <!-- 14 -->| <!-- 15 -->| <!-- 16 -->| <!-- 17 -->| <!-- 18 -->| <!-- 19 -->| <!-- 20 -->| bgcolor=#ffcc00 | 2 <!-- 21 -->| bgcolor=#ffcc00 | 2 <!-- 22 -->| bgcolor=#ffcc00 | 2 <!-- 23 -->| bgcolor=#ffcc00 | 2 <!-- 24 -->| <!-- T -->| 8 |- align="center" | align="left" colspan=2| [[Подигање тегови]] <!-- 06 -->| <!-- 07 -->| <!-- 08 -->| <!-- 09 -->| bgcolor=#ffcc00 | 1 <!-- 10 -->| bgcolor=#ffcc00 | 2 <!-- 11 -->| bgcolor=#ffcc00 | 2 <!-- 12 -->| bgcolor=#ffcc00 | 2 <!-- 13 -->| bgcolor=#ffcc00 | 2 <!-- 14 -->| <!-- 15 -->| bgcolor=#ffcc00 | 2 <!-- 16 -->| bgcolor=#ffcc00 | 1 <!-- 17 -->| bgcolor=#ffcc00 | 1 <!-- 18 -->| bgcolor=#ffcc00 | 1 <!-- 19 -->| bgcolor=#ffcc00 | 1 <!-- 20 -->| <!-- 21 -->| <!-- 22 -->| <!-- 23 -->| <!-- 24 -->| <!-- T -->| 15 |- align="center" | align="left" colspan=2| [[Мечување на Летните олимписки игри - 2008|Мечување]] <!-- 06 -->| <!-- 07 -->| <!-- 08 -->| <!-- 09 -->| bgcolor=#ffcc00 | 1 <!-- 10 -->| bgcolor=#ffcc00 | 1 <!-- 11 -->| bgcolor=#ffcc00 | 1 <!-- 12 -->| bgcolor=#ffcc00 | 1 <!-- 13 -->| bgcolor=#ffcc00 | 2 <!-- 14 -->| bgcolor=#ffcc00 | 1 <!-- 15 -->| bgcolor=#ffcc00 | 1 <!-- 16 -->| bgcolor=#ffcc00 | 1 <!-- 17 -->| bgcolor=#ffcc00 | 1 <!-- 18 -->| <!-- 19 -->| <!-- 20 -->| <!-- 21 -->| <!-- 22 -->| <!-- 23 -->| <!-- 24 -->| <!-- T -->| 10 |- align="center" | align="left" colspan=2| [[Фудбал]] <!-- 06 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 07 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 08 -->| <!-- 09 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 10 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 11 -->| <!-- 12 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 13 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 14 -->| <!-- 15 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 16 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 17 -->| <!-- 18 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 19 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 20 -->| <!-- 21 -->| bgcolor=#ffcc00 | 1 <!-- 22 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 23 -->| bgcolor=#ffcc00 | 1 <!-- 24 -->| <!-- T -->| 2 |- align="center" | align="left" colspan=2| [[Хокеј на трева]] <!-- 06 -->| <!-- 07 -->| <!-- 08 -->| <!-- 09 -->| <!-- 10 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 11 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 12 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 13 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 14 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 15 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 16 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 17 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 18 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 19 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 20 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 21 -->| bgcolor="#3399ff" | <!-- 22 -->| bgcolor=#ffcc00 | 1 <!-- 23 -->| bgcolor=#ffcc00 | 1 <!-- 24 -->| <!-- T -->| 2 |- align="center" | colspan=2| ''' Медали''' <!-- 06 -->| <!-- 07 -->| <!-- 08 -->| <!-- 09 -->| bgcolor=#ffcc00 |7 <!-- 10 -->| bgcolor=#ffcc00 |14 <!-- 11 -->| bgcolor=#ffcc00 |13 <!-- 12 -->| bgcolor=#ffcc00 |19 <!-- 13 -->| bgcolor=#ffcc00 |17 <!-- 14 -->| bgcolor=#ffcc00 |17 <!-- 15 -->| bgcolor=#ffcc00 |16 <!-- 16 -->| bgcolor=#ffcc00 |30 <!-- 17 -->| bgcolor=#ffcc00 |34 <!-- 18 -->| bgcolor=#ffcc00 |18 <!-- 19 -->| bgcolor=#ffcc00 |20 <!-- 20 -->| bgcolor=#ffcc00 |11 <!-- 21 -->| bgcolor=#ffcc00 |23 <!-- 22 -->| bgcolor=#ffcc00 |20 <!-- 23 -->| bgcolor=#ffcc00 |31 <!-- 24 -->| bgcolor=#ffcc00 |12 <!-- T -->|'''302''' |- ! colspan=2|Август !!&nbsp;6. !!&nbsp;7.!!&nbsp;8.!!&nbsp;9.!!10.!!11.!!12.!!13.!!14. !15.!!16.!!17.!!18.!!19.!!20.!!21.!!22.!!23.!!24.!! {{end box}}<noinclude> == Освојувачи на медали == [[Податотека:Beijing2008.OlympicMedals.jpg‎|thumb|right|Медалите на Летните олимписки игри - 2008. Сребрен (лево), Златен (среде), Бронзен (десно)]] {| {{RankedMedalTable|class=wikitable sortable}} |-bgcolor=ccccff | 1 ||align=left| {{КИН}} (домаќин)|| 51 || 21 || 28 || 100 |- | 2 ||align=left| {{САД}} || 36 || 38 || 36 || 110 |- | 3 ||align=left| {{РУС}} || 23 || 21 || 28 || 72 |- | 4 ||align=left| {{ВБ}} || 19 || 13 || 15 || 47 |- | 5 ||align=left| {{ГЕР}} || 16 || 10 || 15 || 41 |- | 6 ||align=left| {{АУС}} || 14 || 15 || 17 || 46 |- | 7 ||align=left| {{ЈКО}} || 13 || 10 || 8 || 31 |- | 8 ||align=left| {{ЈАП}} || 9 || 6 || 10 || 25 |- | 9 ||align=left| {{ИТА}} || 8 || 10 || 10 || 28 |- | 10 ||align=left| {{ФРА}} || 7 || 16 || 17 || 40 |} == Патување на Олимпискиот факел == [[Податотека:Colección del Museo Olímpico - 125.jpg|right|thumb|Олимпискиот факел во 2008]] {{Главна|Патување на Олимпискиот факел пред Летните олимписки игри - 2008}} Дизајнот на Олимпискиот факел се заснова на традицоналните украси и употребата на традиционалниот кинески дизајн „Поволно облаци“(祥云). Факелот е дизајниран да овозможи огнот да гори и на брзина на ветрот од 65 [[км/ч]] и количество на врнежи од 50 мм/ч. Патот на факелот, на тема ''Патување на хармонијата'' во последните 130 дена од одбројувањето за Олимписките игри во должина од 137.000&nbsp;км - коешто е и најдолго од воведувањето на традицијата за организирање на патување на Олимпискиот факел низ многу земји во светот за [[Летни олимписки игри - 1936|Летните олимписки игри - 1936]] во [[Берлин]].<ref>„МОК факел“{{наведени вести |date=[[26 април]] [[2007]] |title=Пекинг 2008: Пекиншкиот организационен комитет ја утврди рутата за патувањето на Олимпискиот факел за игрите во Пекинг |url=http://www.olympic.org/uk/news/olympic_news/full_story_uk.asp?id=2147 |publisher=[[Меѓународен олимписки комитет]] |accessdate=[[26 април]] [[2007]]}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nytimes.com/2008/04/09/world/09torch.html?_r=1&ex=1365393600&en=2c75ea71d3f9215b&ei=5088&partner=rssnyt&emc=rss&oref=slogin|title=Официјални очекувања за продолжување на патувањето на Олимпискиот факел по својата рута}}</ref> На далеку, патувањето на факелот беше наречено „јавна катастрофа“ од страна на реномираниот дневен лист The Times<ref>„Јавна катастрофа“{{наведени вести |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/olympics/article3811649.ece |title=Британија испраќа Мандарини до Кина на вешта мисија |date=[[25 април]] [[2008]] |accessdate=[[27 април]] [[2007]] |publisher=The Times |archive-date=2008-12-02 |archive-url=https://archive.today/20081202103227/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/olympics/article3811649.ece |url-status=dead }}</ref> за Кина, со протестите за човекови права во [[Протести во Тибет (2008)|Тибет]]. [[Податотека:Beijing 2008 Torch Relay Route.png|left|250px|thumb|Рута на Олимпискиот факел на неговот патување за Летните олимписки игри - 2008]] Патувањето започна на [[24 март]] [[2008]] во [[Олимпија]], [[Грција]]. Од таму допатува до [[Стадион Панатинаикон|стадионот Панатинаикон]] во [[Атина]], а оттаму во Пекинг, пристигнувајќи на 31 март. Од Пекинг, факелот ја следеше рутата и помина по сите континенти освен Антарктик. Факелот помина низ неколку градови на патот на свилата, симболизирајќи ги античките врски помеѓу Кина и остатокот од светот. Вкупно 21.800 луѓе беа ангажирани од различни организации и личности насекаде во светот да го носат Олимпискиот факел. <ref>„Патот на ПОК“{{наведени вести |publisher=[[Пекиншки организационен комитет]] |url=http://torchrelay.beijing2008.cn/en/news/headlines/n214042288.shtml |title=Планираната рута за патувањето на Олимпискиот факел за Летните олимписки игри - 2008 и претставување на неговиот дизајн |date=[[26 април]] [[2007]] |accessdate=[[26 април]] [[2007]] |archive-date=2007-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070429041207/http://torchrelay.beijing2008.cn/en/news/headlines/n214042288.shtml |url-status=dead }}</ref> Меѓународната судбина на факелот беше проблематична, цел еден месец светот беше сведок на протестите за човекови права во Тибет. По неволјата во Лондон од неколку обиди да се изгаси факелот, истото мораше принудно да се стори во Париз.<ref>{{наведени вести| url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/europe/article3697392.ece| title=Тибетските протестни сили организирани со цел да го изгаснта Олимпискиот оган во Париз| date=[[7 април]] [[2008]]| publisher=[[The Times]]| last=Бремнер| first=Чарлс| access-date=2008-07-20| archive-date=2008-07-26| archive-url=https://web.archive.org/web/20080726124548/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/europe/article3697392.ece| url-status=dead}}</ref> На 9 април, америкаснките носачи во Сан Франциско беа жртви на силните демонстрации без да бидат предупредени за избегнување на немилите демонстрации на оригиналната рута,<ref>{{наведени вести| url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/americas/7339380.stm title= Протестите за време на престојот на Олимпискиот факел во САД| date=[[9 април]] [[2008]]| publisher=[[BBC вести]]|}}</ref> но останатите носачи немаа големи проблеми со демонстрантите, но тогаш се појави нов проблем со кој се одложи патувањето на факелот. Тоа беше земјотресот во [[Сечуан]] којшто силно ја погоди западна Кина.[[Податотека:Tibet_Protests.jpg|right|thumb|Протестаторите во поддршка на движењето за независност на Тибет за времена пренесувањето на Олимпикиот факел во [[Сан Франциско]].]] Олимпискиот оган беше искачен и на највисоката точка на светот, врвот [[Монт Еверест]] по 108&nbsp;км долгиот „главен пат“ изграден од тибетска страна, посебно наменет за патувањето на факелот. Проектот од [[Регион Тингри|регионот Тингри]] од [[Префектура Ксигазе|префектурата Ксигазе]] до кампот на врвот Монт Еверест чинеше [[американски долар|$]]19,3 милиони.<ref>„Патот Еверест“{{наведени вести |url=http://www.hindu.com/thehindu/holnus/007200706200340.htm |title=Кина во изградба на автопат до Монт Еверест за потребите на организацијата на Летните олимписки игри - 2008 |date=[[20 јуни]] [[2007]]|accessdate=[[25 јуни]] [[2007]] |publisher=The Hindu}}</ref> Во март 2008 Кина им забрани на планинарите да се искачуваат на врвот од таа страна, а подоцна ја увери истото да го стори и непалската влада, официјално споменувајќи загриженост за околината.<ref>{{наведени вести |url=http://www.independent.co.uk/news/world/asia/climbers-banned-from-everest-as-china-seeks-to-stop-protests-on-summit-796782.html|title=Планинарите добија забрана да се искачат на Монт Еверест откако Кина побара протестите на самитот да завршат|date=[[17 март]] [[2008]] |accessdate=[[23 март]] [[2008]] |publisher=The Independent}}</ref> Тоа исто се одрази и на загриженоста на кинеската комунистичка влада дека [[тибет]]ски активисти е можно да го злоупотребат Олимпискиот факел на највисоката точка на светот.<ref>„cnn13март08“{{наведени вести |url=http://edition.cnn.com/2008/WORLD/asiapcf/03/12/china.everest.ap/index.html |title=Кина ги затвори сите патишта за планинарите на своја територија |date=[[12 март]] [[2008]] |accessdate=[[13 март]] [[2008]] |publisher=CNN |archive-date=2008-03-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080315011537/http://edition.cnn.com/2008/WORLD/asiapcf/03/12/china.everest.ap/index.html |url-status=dead }}</ref> Оригиналната рута вклучуваше пауза во Тајпеј пред пристигнувањето во Хонгконг. И покрај ова, тајванската влада подоцна го одби ова, прокламирајќи дека Кина сака да го искористи патот на факелот низ Тајван како домашно патување, а не во рамките на меѓународната рута.<ref>„Патот низ Тајван“{{наведени вести |publisher=Тајван Журнал |title=Тајван ја одбива „домашната“ рута на патувањето на факелот |url=http://taiwanjournal.nat.gov.tw/ct.asp?xItem=24170&CtNode=122 |date=[[4 мај]] [[2007]] |accessdate=[[15 август]] [[2007]] |archive-date=2008-04-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080411165900/http://taiwanjournal.nat.gov.tw/ct.asp?xItem=24170&CtNode=122 |url-status=dead }}</ref> МОК го исфрли Тајпеј од рутата; и Кина и Тајван меѓусебно се обвинуваа поради мешањето на политиката во настанот.<ref>„Кина факел Тајпеј“{{наведени вести |publisher=[[Yahoo!|Yahoo! Canada Sports]] |title=Кина го прекорува Тајван за бегање од патувањето на Олимпискиот факел низ Тајпеј со натпис „валкан претседател“ |url=http://sports.yahoo.com/top/news?slug=ap-china-torchrelay&prov=ap&type=lgns |date=[[21 септември]] [[2007]] |accessdate=[[24 септември]] [[2007]] }}{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Земји-учеснички == Иако квалификациите за пласман на Олимписките игри се со различна конкуренција по одделен спорт, не може во целост да се каже кои од 205. земји со свои Национален олимписки комитет) <ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.olympic.org/uk/organisation/noc/index_uk.asp |title=Национални олимписки комитети |publisher=Меѓународен олимписки комитет |accessdate=[[11 март]] [[2008]]}}</ref> ќе настап на игрите во Пекинг во 2008. Најголемиот број на земји учествуваат регуларно, иако под некои околности можно е да се случи ад бидат отсутни од игрите како што беше случајот со 6 земји на Зимските олимписки игри - 2006 во Торино. Сепак, квалификациските натпревари во различни спортови може да предвидат колку спортисти од секоја земја ќе настапат на Олимписките игри. Според Стивем Раш, шеф за спортски можности во Американскиот олимписки комитет САД на престојните игри во Пекинг ќе настапи со околу 600 спортисти што претставува рекорд во нивната историја.<ref>„САД- 600“{{наведени вести |url=http://en.beijing2008.cn/news/official/ioc/n214119077.shtml |title=Околу 600 спортисти ќе се натпреваруваат за САД на Летните олимписки игри - 2008 во Пекинг |publisher=[[Пекиншки организационен комитет]] |date=[[3 август]] [[2007]] |accessdate=[[3 август]] [[2007]] |archive-date=2007-11-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071119043128/http://en.beijing2008.cn/news/official/ioc/n214119077.shtml |url-status=dead }}</ref> Но, тоа не важи и за Авганистан кои ќе имаат само 4 спортисти на игрите.<ref>[http://www.embassyofafghanistan.org/04.29.2008olympic.html „Авганистанските спортисти тренираат за Олимписките игри“], Авганистанска амбасада во САД, 29 април 2008</ref> Јужноафриканската пливачка [[Натали ду Тоа]], којашто освои 5 златни мдали на Параолимписките игри - 2004 успеа да обезбеди пласман на Олимписките игри со што стана првата жена која со ампутација успеала да обезбеди пласман на едни Олимписки игри, а прва личност по [[Оливер Халаси]] (Летни олимписки игри - 1936 во Берлин) којашто го сторила тоа.<ref>[http://www.telegraph.co.uk/sport/main.jhtml?xml=/sport/2008/05/04/sbswim104.xml „Соништата ја носат Натали ду Тоа на Олимписките игри во Пекинг“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080706000048/http://www.telegraph.co.uk/sport/main.jhtml?xml=%2Fsport%2F2008%2F05%2F04%2Fsbswim104.xml |date=2008-07-06 }}, ''The Telegraph'', 4 мај 2008</ref><ref>[http://sports.espn.go.com/oly/swimming/news/story?id=3379722 „Ду Тоа, којашто ја изгуби својата нога во сообраќајна несреќа на својот скутер ќе плива на игрите во Пекинг“], Ројтерс, 3 мај 2008</ref> [[Наталија Партика]] (којашто се родила без десната шака) ќе настапува во пинг - понг за Полска..<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.london2012.com/blog/2008/06/18/natalia-paralympic-and-olympic-athlete.php |title=Наталија: Параолимписка и Олимписка спортистка |accessdate=[[15 јули]] [[2008]] |archive-date=2012-09-06 |archive-url=https://archive.today/20120906040512/http://www.london2012.com/about-us/our-vision/blog-archive/blog=natalia-paralympic-and-olympic-athlete/ |url-status=dead }}</ref> {| width="90%" class="toccolours" style="font-size:90%;" !colspan="4"|Список на земји-учеснички (Национални олимписки комитети) |- |valign=top| * {{АВГ}} * {{АУС}} * {{АУТ}} * {{АЗЕ}} * {{АЛБ}} * {{ДЗА}} * [[Податотека:Flag_of_American_Samoa.svg‎|22п]] [[Американска Самоа]] * {{АГО}} * {{АНД}} * {{АТГ}} * {{АРГ}} * [[Податотека:Flag_of_Aruba.svg‎|22п]] [[Аруба]] * {{БАН}} * {{БРБ}} * {{БХС}} * {{БАХ}} * {{БЕЛ}} * {{БЛЗ}} * {{БЛР}} * {{БЕН}} * [[Податотека:Flag_of_Bermuda.svg‎|22п]] [[Бермуда]] * {{БОЛ}} * {{БИХ}} * {{БВА}} * {{БРА}} * {{БСК}} * [[Податотека:Flag_of_the_British_Virgin_Islands.svg‎|22п]] [[Британски Девствени Острови]] * {{БУГ}} * {{БФА}} * {{БДИ}} * {{БУТ}} * {{ВАН}} * {{ВЕН}} * {{ВИЈ}} * [[Податотека:Flag_of_the_United_States_Virgin_Islands.svg‎|22п]] [[Девствени Острови]] * {{ГАБ}} * {{ГМБ}} * {{ГХА}} * {{ГВАЈ}} * {{ГТМ}} * {{ГИН}} * {{ГБС}} * {{ГЕР}} * {{ГРД}} * {{ГРУ}} * {{ГРЧ}} * [[Податотека:Flag_of_Guam.svg‎|22п]] [[Гуам]] * {{ДАН}} * {{ДРК}} * {{ДМА}} * {{ДОМ}} |valign=top| * {{ЕГИ}} * {{ЕКВ}} * {{ЕКГ}} * {{ЕСА}} * {{ЕРИ}} * {{ЈЕР}} * {{ЕСТ}} * {{ЕТИ}} * {{ЗАМ}} * {{ЗОС}} * {{ЗИМ}} * {{ИЗР}} * {{ИНД}} * {{ИНДО}} * {{ИРК}} * {{ИРН}} * {{ИРС}} * {{ИСЛ}} * {{ИСТ}} * {{ИТА}} * {{ЈАМ}} * {{ЈАП}} * {{ЈЕМ}} * {{ЈОР}} * {{ЈАФ}} * {{КАЗ}} *‎ [[Кајмански Острови]] * {{КАМ}} * {{КМР}} * {{КАН}} * {{КАТ}} * {{КЕН}} * {{КИП}} * {{КИН}} * [[Податотека:Flag_of_Chinese_Taipei_for_Olympic_games.svg|22п]]‎ [[Кинески Тајпеј]] * {{КГЗ}} * {{КИР}} * {{КОЛ}} * {{КОМ}} * {{КОН}} * {{ЈКО}} * {{СКО}} * {{ЦРИ}} * {{ЦУБ}} * {{КУВ}} * [[Податотека:Flag_of_the_Cook_Islands.svg|22п]]‎ [[Кукови Острови]] * {{ЛАО}} * {{ЛЕС}} * {{ЛЕТ}} * {{ЛИБ}} * {{ЛБР}} * {{ЛБЈ}} |valign=top| * {{ЛИХ}} * {{ЛИТ}} * {{ЛУКС}} * {{МАУ}} * {{МРЦ}} * {{МАД}} * {{МКД}} * {{МВИ}} * {{МЛД}} * {{МЛЗ}} * {{МАЛИ}} * {{МАЛ}} * {{МАР}} * {{МАО}} * {{МЕК}} * {{МИЈ}} * {{МИК}} * {{МОЗ}} * {{МОЛ}} * {{МОН}} * {{МНГ}} * {{НАМ}} * {{НАУРУ}} * {{НЕП}} * {{НИГ}} * {{НГА}} * {{НИК}} * {{НЗЛ}} * {{НОР}} * {{ОАЕ}} * {{ВБ}} * {{ОМН}} * {{ПАК}} * {{ПАЛ}} * [[Податотека:Flag_of_Palestine.svg‎|22п]] [[Палестина]] * {{ПАН}} * {{ПНГ}} * {{ПАР}} * {{ПЕР}} * {{ПОЛ}} * {{ПОР}} * {{КОН}} * {{РУМ}} * {{РУА}} * {{РУС}} * {{САД}} * {{САМ}} * {{СМР}} * {{СТП}} * {{САР}} |valign=top| * {{СВАЗ}} * {{ЛУЦ}} * {{СВГ}} * {{СКН}} * {{СЕЈ}} * {{СЕН}} * {{СЛЕ}} * {{СИН}} * {{СИР}} * {{СВК}} * {{СЛО}} * {{СОО}} * {{СОМ}} * {{СРБ}} * {{СУД}} * {{СУР}} * {{ТАЈ}} * {{ТАН}} * {{ТАЏ}} * {{ТОГ}} * {{ТОН}} * {{ТИТ}} * {{ТУВ}} * {{ТУН}} * {{ТКМ}} * {{ТУР}} * {{УГА}} * {{УЗБ}} * {{УКР}} * {{УНГ}} * {{УРУ}} * {{ФИЛ}} * {{ФИН}} * {{ФИЏ}} * {{ФРА}} * {{ХАИ}} * {{ХОЛ}} * [[Холандски Антили]] * {{ХОН}} * [[Податотека:Flag_of_Hong_Kong.svg‎|22п]] [[Хонгконг]] * {{ХРВ}} * {{ЦАР}} * {{ЦРНАГОРА}} * {{ЧАД}} * {{ЧЕШ}} * {{ЧИЛ}} * {{ЏИБ}} * {{ШВА}} * {{ШВЕ}} * {{ШПА}} * {{ШРИ}} |} === Промени во учеството === Маршалските острови и Тували добија статус да имаат свој Национален олимписки комитет во 2006 и 2007 и се очекува да се најдат меѓу земјите-учеснички на игрите.<ref>„Океански национален олимписки комитет“{{наведени вести| title = Маршалските острови се приклучуваат на Олимпиското семејство| url = http://www.oceaniasport.com/onoc/index.cgi?det=1&intArticleID=331&sID=12| publisher = [[ONOC]]| date = [[10 февруари]] [[2006]]| accessdate = 2006-12-17| archive-date = 2006-11-01| archive-url = https://web.archive.org/web/20061101071022/http://www.oceaniasport.com/onoc/index.cgi?det=1&intArticleID=331&sID=12| url-status = dead}}</ref><ref>name=„Тувалу“наведени вести | title = Роберт се среќава со Жак Рог| url = http://www.oceaniasport.com/tuvalu/|{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} publisher =[[ONOC]] | date = [[2 април]] 2005| accessdate = [[17 декември]] [[2006]] }}</ref><ref>„Прифатени нови Национални олимписки комитети“{{наведени вести |url=http://www.olympic.org/uk/news/olympic_news/full_story_uk.asp?id=2237 |title=Два нови Олимписки комитети на маса! |publisher=[[Меѓународен олимписки комитет]] |date=[[6 јули]] [[2007]] |accessdate=[[8 јули]] [[2007]]}}</ref> Со независноста на [[Црна Гора]], повеќе не постои заедничката држава [[Србија и Црна Гора]], па така [[Србија]] и Црна Гора ќе настапат посебно. Меѓународниот олимписки комитет го призна црногорскиот Национален олимписки комитет во 2007.<ref>„Прифатени нови Национални олимписки комитети“МОК вети дека ќе ја признае новата независна држава [[Косово]], но најверојатно не во време да може да земе учество на Олимписките игри.</ref><ref>{{наведени вести|title=МОК да го признае Косово|publisher=News24|date=[[17 февруари]] [[2008]]|url=http://www.news24.com/News24/Sport/More_Sport/0,,2-9-32_2272369,00.html|accessdate=2008-02-17|archive-date=2008-02-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20080218125836/http://www.news24.com/News24/Sport/More_Sport/0,,2-9-32_2272369,00.html|url-status=dead}}</ref> Северна Кореја и Јужна Кореја имаа средби за да се овозможи испраќање на обединет тим на игрите во Пекинг.<ref>name=„Кореал“{{наведени вести | title = Двете Кореи во обединување на Олимписките тимови | url = http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/4396170.stm| publisher =[[BBC]] | date = [[14 мај]] [[2006]] | accessdate = [[17 декември]] [[2006]] }}</ref><ref>„Кореа2“{{наведени вести | title = Двете Кореи со напредок во создавањето на обединетиот тим| url = http://www.olympic.org/uk/news/olympic_news/full_story_uk.asp?id=1893| publisher =[[Меѓународен олимписки комитет]] | date = [[5 септември]] [[2006]] | accessdate = [[10 септември]] [[2006]] }}</ref> И покрај тоа ваквиот договор пропадна поради несогласувањата на Националните олимписки комитети по прашањето за големината на спортистите.<ref>{{наведени вести |title=Двете Кореи без согласност по прашањето за испраќање на обединет тим на Олимписките игри |url=http://sports.yahoo.com/olympics/news?slug=ap-koreas-unifiedteam&prov=ap&type=lgns |publisher=[[Асошиејтед Прес|АП]] |date=[[13 февруари]] [[2007]] |accessdate=[[28 февруари]] [[2007]] |archive-date=2016-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160924003051/http://sports.yahoo.com/olympics/news/?slug=ap-koreas-unifiedteam&prov=ap&type=lgns |url-status=dead }}</ref> На 24 јули, [[Меѓународен олимписки комитет|Неѓународниот олимписки комитет]] (МОК) му забрани на Ирак да учествува на Олимписките игри поради политичките влијанија на владата во спортот. == Телевизиски права == {| width="35%" class="wikitable collapsible collapsed" align="right" style="font-size:92%;" !colspan="3"|Список на меѓународни корисници на телевизиските права |- !Земја!!Корисник на телевизиските права!!Cite<!-- NOTE: THESE REALLY DO NEED TO BE SOURCED! --> |- |{{знаме|Australia}}||[[Seven Network]], [[SBS]]||<ref>[http://youtube.com/watch?v=oolxTbxV_NY Seven Network 2008 - Олимпијада]</ref> |- |{{знаме|Belgium}}||[[VRT]]||<ref>{{Наведена мрежна страница|last=Briel|first=Robert|title=Belgian pubcaster VRT to launch HD channel|url=http://www.broadbandtvnews.com/?p=4472|work=BroadbandTVNews.com|date=[[16 април]] [[2008]]|accessdate=[[16 јуни]] [[2008]]}}</ref> |- |{{знаме|Brazil}}||[[Rede Globo|Globo]], [[Rede Bandeirantes]], [[Sportv]],<br />[[ESPN Brasil]] and [[BandSports]]||{{Fact|date=May 2008}} |- |{{знаме|Bulgaria}}||[[Бугарска национална телевизија|БНТВ]]||{{Fact|date=May 2008}} |- |{{БИХ}}||[[Radiotelevision of Bosnia-Herzegovina|BHRT]]||{{Fact|date=May 2008}} |- |{{знаме|Canada}}||[[Canadian Broadcasting Corporation|CBC]], [[Radio-Canada]], [[bold (TV channel)|bold]], [[The Sports Network|TSN]], [[Réseau des sports|RDS]]||<ref>*'''CBC/Radio-Canada''':{{Наведена мрежна страница|title=CBC Олимпијада - Schedule|url=http://www.cbc.ca/olympics/schedule/|publisher=CBC|accessdate=[[22 јуни]] [[2008]]}}{{наведена изјава за печат|title=Исказ на МОК во однос на доделувањето на ексклузивните телевизиски оправа за пренос на Олимписките игри во 2010 и 2012|url=http://www.cbc.radio-canada.ca/newsreleases/20050207.shtml|publisher=CBC/Radio-Canada|date=[[7 февруари]] [[2005]]}} {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120213082208/http://www.cbc.radio-canada.ca/newsreleases/20050207.shtml |date=2012-02-13 }} {{Наведена мрежна страница |url=http://www.cbc.radio-canada.ca/newsreleases/20050207.shtml |title=архивски примерок |accessdate=2008-07-20 |archive-date=2012-02-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120213082208/http://www.cbc.radio-canada.ca/newsreleases/20050207.shtml |url-status=dead }} Прилогот им наложува и на CBC и Radio-Canada „да ги поседуваат ексклузивните телевизиски права за пренос на Летните олимписки игри - 2008 во Пекинг.“ * '''TSN''':{{Наведена мрежна страница|title=Олимпијада - ТВ распоред|url=http://www.tsn.ca/olympics/feature/?fid=10580|publisher=TSN|accessdate=[[22 јуни]] [[2008]]}} Од овој датум, TSN започна: „Деталите на покривањето на TSN од Летните олимписки игри - 2008, Кина ќе биде најавена на подоцнежен датум.“</ref> |- |{{знаме|Chile}}||[[TVN (Chile)|TVN]], [[Canal 13 (Chile)|Canal 13]]||{{Fact|date=May 2008}} |- |{{знаме|Czech Republic}}||[[Česká televize|ČT1]]||{{Fact|date=May 2008}} |- |{{знаме|China}}||[[CCTV]]; webcast on [[Sohu.com]]||<ref>{{наведени вести|last=Енша|first=Азадех|title=Кинески компании добија вебкаст права за Олимписките игри во Пекинг |url=http://olympics.blogs.nytimes.com/2008/06/17/chinese-company-gains-olympic-webcast-rights/index.html|work=Њујорк Тајмс|date=[[17 јуни]] [[2008]]|accessdate=[[17 јуни]] [[2006]]}}</ref> |- |{{КОЛ}}||[[Caracol TV|Caracol]], [[RCN TV|RCN]]||{{Fact|date=May 2008}} |- |{{знаме|Croatia}}||[[Croatian Radiotelevision|HRT]]||{{Fact|date=May 2008}} |- |{{знаме|Denmark}}||[[Danmarks Radio|DR]], [[TV 2 (Denmark)|TV 2]]||{{Fact|date=June 2008}} |- |{{ЕРИ}}||[[Eri-TV]]||{{Fact|date=May 2008}} |- |{{ЕВР}}||[[Eurosport]]||{{Fact|date=May 2008}} |- |{{знаме|Finland}}||[[YLE]]||<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://ohjelmat.yle.fi/tapahtumat/tapahtumakalenteri |title=YLE tapahtumat |accessdate=[[19 maj]] [[2008]] |publisher=YLE |archive-date=2008-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080913151313/http://ohjelmat.yle.fi/tapahtumat/tapahtumakalenteri |url-status=dead }}</ref> |- |{{знаме|France}}||[[France 2]]||{{Fact|date=May 2008}} |- |{{знаме|Germany}}||[[ARD (broadcaster)|ARD]], [[ZDF]]||{{Fact|date=May 2008}} |- |{{знаме|Greece}}||[[ERT]]||{{Fact|date=May 2008}} |- |{{знаме|Hong Kong}}||[[HKATV|ATV]], [[TVB]]||<ref>{{cite press release|url=http://www.olympic.org/uk/news/media_centre/press_release_uk.asp?id=2262|title=Мок ги доделува ексклузивните телевизиски права во Хонгконг на i-CABLE|quote=Благодарна нота: Over the air broadcast rights for the Beijing 2008 Olympic Games were acquired by Asia Television Limited and Television Broadcasts Limited through the Asian Broadcasting Union.|date=[[6 август]] [[2007]]|publisher=Меѓународен олимписки комитет|accessdate=[[4 април]] [[2008]]}}</ref> |- |{{знаме|Hungary}}||[[Magyar Televízió]]||{{Fact|date=May 2008}} |- |{{ИНД}}||[[Doordarshan]]||<ref>{{наведени вести|last=Verma|first=Меенакши|title=Доордаршан ги поседува ексклузивните телевизиски права за Олимписките игри во Пекинг за $3 милиони |url=http://economictimes.indiatimes.com/News/News_By_Industry/Media__Entertainment_/Media/Doordarshan_bags_Olympics_rights_for_3mn/articleshow/2520806.cms|work=The Economic Times|date=[[6 ноември]] [[2007]]|accessdate=[[16 јули]] [[2008]]}}</ref> |- |{{знаме|Iran}}||[[Channel 3 (Iran)|IRIB Channel 3]]||{{Fact|date=July 2008}} |- |{{знаме|Ireland}}||[[RTÉ]]||<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.rte.ie/news/2007/1112/olympics.html |title=China to mark its territory with Olympics 2008 |date=[[12 ноември]] [[2007]] |accessdate=[[17 март]] [[2008]] |publisher=RTÉ вести}}</ref> |- |{{знаме|Israel}}||[[Channel 1 (Israel)|Channel 1]] [[Спортски канал (Израел)|Спортски канал]]||{{Fact|date=јули 2008}} |- |{{знаме|Italy}}||[[RAI]] ([[Rai Due]])||<ref>{{наведени вести|title=RAI работо на висококвалитетен пренос на Олимписките игри|url=http://www.hollywoodreporter.com/hr/content_display/television/sports/e3i417fb14f37cbfdbeef15820b6fefbed0|work=Hollywood Reporter|date=[[15 април]] [[2008]]|accessdate=[[16 јуни]] [[2008]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080513123602/http://www.hollywoodreporter.com/hr/content_display/television/sports/e3i417fb14f37cbfdbeef15820b6fefbed0|archivedate=2008-05-13|url-status=live}}</ref> |- |{{знаме|Japan}}||[[NHK]]||<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Преглед на прес-конференцијата|url=http://www.nhk.or.jp/pr/english/toptalk/kaichou_e/k_e0806.htm|publisher=NHK|date=|accessdate=[[16 јуни]] [[2008]]|archive-date=2008-08-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20080814092602/http://www.nhk.or.jp/pr/english/toptalk/kaichou_e/k_e0806.htm|url-status=dead}}</ref> |- |{{знаме|Latvia}}||[[LTV7]]||{{Fact|date=May 2008}} |- |{{знаме|Lithuania}}||[[LTV]]||{{Fact|date=May 2008}} |- |{{знаме|Macedonia}}||[[Македонска радио-телевизија|МРТ]]||{{Fact|date=May 2008}} |- |{{ЦРНАГОРА}}||[[RTCG]]||{{Fact|date=May 2008}} |- |{{знаме|Mexico}}||[[Televisa]]<br />[[ТВ Ацтека]]||<ref>{{es}}{{Наведена мрежна страница|last=Cerón|first=Цезар|title=Кина, нов предизвик за Алберто Лати|url=http://www.esmas.com/beijing2008/noticiasbeijing/740961.html|publisher=Televisa Deportes|date=[[12 јуни]] [[2008]]|accessdate=[[16 јуни]] [[2008]]|archive-date=2008-06-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20080618163544/http://www.esmas.com/beijing2008/noticiasbeijing/740961.html}}</ref> |- |{{знаме|Malaysia}}||[[Астро]], [[Радио Телевизија Малезија|РТМ]]||<ref>{{наведени вести|url=http://news.xinhuanet.com/english/2008-04/01/content_7900459.htm |title=Малезискиот ТВ оператор создава нови канали за пренос на Олимписките игри |publisher=Ксинхуанет |date=[[1 април]] [[2008]] |accessdate=[[3 април]] [[2008]]}}</ref> |- |{{знаме|Netherlands}}||[[Netherlands Public Broadcasting|NPO]]/[[Nederlandse Omroep Stichting|NOS]]||<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.broadcastpress.nl/ccs/contentviewer01menu.php?showarticlecatid=&menuid=70&article_id=5372&catid=78 |title=NOS со пренос на Олимписките игри во HDTV |accessdate=[[17 март]] [[2008]] |work=Broadcast Magazine |publisher=Broadcast Press }}</ref> |- |{{знаме|New Zealand}}||[[TV ONE]]||<ref>{{наведена изјава за печат|title=ТВНЗ со планови за висококвалитетен пренос на игрите plans|url=http://tvnz.co.nz/view/page/1318241/1382873|publisher=TVNZ|date=[[28 септември]] [[2007]]}}</ref> |- |{{знаме|Peru}}||[[ATV]]||{{Fact|date=May 2008}} |- |{{знаме|Philippines}}||[[Сончеви спортови]]||<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.solarsports.ph/olympics.html|title=Сончеви спортови, Олимписки канал|accessdate=[[7 април]] [[2008]]|archive-date=2008-03-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20080308062723/http://www.solarsports.ph/olympics.html|url-status=dead}}</ref> |- |{{знаме|Poland}}||[[TVP1]], [[TVP2]], [[TVP Sport]]||<ref>{{наведени вести|url=http://www.tvp.info/news.html?channel=-1&news=623281|title=Пекинг 2008 на TVP |date=[[19 декември]] [[2007]] |accessdate=[[11 јуни]] [[2008]]}}</ref> |- |{{знаме|Portugal}}||[[Rádio e Televisão de Portugal|RTP]]||<ref>{{наведени вести |url=http://diarioeconomico.sapo.pt/edicion/diarioeconomico/edicion_impresa/media_x_publicidade/pt/desarrollo/1118917.html |title=RTP со 500 часа Олимписки игри |date=[[5 мај]] [[2008]] |accessdate=[[20 јуни]] [[2008]] |work=Media & Publicidade |publisher=Diário Económico |language=pt}}</ref> |- |{{знаме|Romania}}||[[Романска телевизија]]||{{Fact|date=May 2008}} |- |{{знаме|Russia}}||[[VGTRK]], [[Канал еден (Русија)|Канал еден]]||<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.rscc.ru/en/news/news/2007.10 април html |title=Рускиот сателитски оператор РСКK и кинеската компанија CNC потпишаа договор за меѓународна сателитска ТВ контрола на Олимписките игри во Пекинг |accessdate=[[26 март]] [[2008]] |work=Vesti |publisher=Руска сателитска комуникациска компанија }}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |{{знаме|Serbia}}||[[РТС]]||{{Fact|date=May 2008}} |- |{{знаме|Singapore}}||[[ТВ Стар Хуб кабел]], [[ТВ медија Корп]]||{{Fact|date=May 2008}} |- |{{знаме|Slovakia}}||[[Словачка телевизија|СТВ]]||{{Fact|date=May 2008}} |- |{{знаме|Slovenia}}||[[РТВ Словенија]]||{{Fact|date=May 2008}} |- |{{знаме|South Korea}}||[[Корејски бродкастинг систем|КБС]],[[Бродкастинг корпорација Мунва|БКМ]],[[Бродкастинг систем Сеул|СБС]](the Korean Pool, 2002~2008)||<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://corporate.olympics.com.au/news.cfm?ArticleID=6797 |title=IOC Awards TV Rights for North and South Korea |accessdate=2008-06-16}}</ref> |- |{{знаме|Spain}}||[[Televisión Española|TVE]]||<ref>[http://www.rtve.es/FRONT_SALA_PRENSA/?go=eacaa4148f48af89730076a6669df2169fcb5b71e1aa29da6b3326aee96788b13163de2d5831b682afa7593d3ac70133]</ref> |- |{{знаме|Thailand}}||[[TVPOOL]], [[NBT]] и [[ТВ САТ]]||{{Fact|date=May 2008}} |- |{{знаме|Turkey}}||[[Турска радио и ТВ корпорација|ТРТ]]||{{Fact|date=May 2008}} |- |{{знаме|Ukraine}}|| [[УТ1 (Украина)|Прв национален канал]]||<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.1tv.com.ua/euro-2008/euronews/08/05/20/17/29.html |title=официјално мрежно место |accessdate=2008-07-20 |archive-date=2008-10-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081014004021/http://1tv.com.ua/euro-2008/euronews/08/05/20/17/29.html |url-status=dead }}</ref> |- |{{знаме|UAE}}||[[Спортски канал Дубаи]]||{{Fact|date=July 2008}} |- |{{знаме|United Kingdom}}||[[BBC]]||<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/olympics/7102062.stm |title=Олимписките игри во Пекинг на BBC |accessdate=[[28 јуни]] [[2008]] |publisher=BBC}}</ref> |- |{{знаме|United States}}||NBC‏‎, [[CNBC]], [[MSNBC]], [[Oxygen (ТВ мрежа)|Oxygen]], <br />[[USA Network]], [[Telemundo]], [[Universal HD]], [[NBC Soccer Channel]], [[NBC Basketball Channel]]||<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.nbcolympics.com/tv_and_online_listings/index.html |title=Следува во август: Комплетните Олимписки игри на NBC |accessdate=[[28 јуни]] [[2008]] |publisher=NBC}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.usatoday.com/sports/olympics/beijing/2008-07-08-nbc-tv-web-schedule_N.htm |title=NBC испланира пренос од Олимписките игри, на ТВ и онлајн |accessdate=[[9 јули]] [[2008]] |publisher=САД денес}}</ref> |- |{{ВЕН}}||[[Venevision]], [[Meridiano TV]], [[TVES]]||<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.lavinotinto.com/detalle_noticia.php?id_categoria=58&id=19567 |title=Medios se alistan para Beijing |accessdate=[[19 февруари]] [[2008]] |work=News |publisher=Lavinotinto.com |archive-date=2008-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080510071248/http://www.lavinotinto.com/detalle_noticia.php?id_categoria=58&id=19567 |url-status=dead }}</ref> |- |{{ВИЈ}}||[[Vietnam Television|VTV]]||<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Националнен ТВ канал со изјава за официјалните телевизиски права за ЕВРО 2008|url=http://english.vietnamnet.vn/sports/2007/09/738687/|work=ВиетнамНет|date=[[8 септември]] [[2007]]|accessdate=[[16 јуни]] [[2008]]}}</ref> |} Овие Олимписки игри ќе бидат првите кои ќе бидат емитувани со исклучително висока телевизиска точност и ќе бидат проследени од повеќе од 4 милијарди гледачи.<ref>„HDTV“{{наведени вести |url=http://www.chinadaily.com.cn/2008/2007-07/06/content_911825.htm |title=Бистар поглед: Panasonic ushers in first HDTV Game |publisher = Кинески дневник |date=[[6 јули]] [[2007]] |accessdate=[[24 март]] [[2008]]}}</ref> Уште на изборот за град-домаќин во 2001, Пекинг и потврди на Олимписката комисија за развој дека доколку ја добие организацијата на игрите „нема да има рестрикции за медиумските извештаи и движењето на новинарите, вклучувајќи ги и Олимписките игри“.<ref>[http://multimedia.olympic.org/pdf/en_report_299.pdf Report] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110727143618/http://multimedia.olympic.org/pdf/en_report_299.pdf |date=2011-07-27 }} од Олимписката комисија за игрите во Пекинг, стр.73</ref> == Загриженост и контроверзи == [[Податотека:Human Rights Abuse Cannot Co-exist with Beijing Olympics.jpg|thumb|right|Забраната гласи: „Злоупотребата на човековите права не може да коезгистира заедно со Олимписките игри во Пекинг, 2008“]] {{Главна|Загриженост за Летните олимписки игри - 2008}} Загриженоста за игрите го вклучува можниот бојкот на про-[[тибет]]ските организации како [[Студенти за слободен Тибет|Студентите за слободен Тибет]] како и организации како [[Амнест Интернешнел]] изненадени од вмешаноста на Кина во кризата во Дарфур.<ref>„Кина се загрева за војна во Дарфур“{{наведени вести |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/7503428.stm |Кина се загрева за војна во Дарфур |date= |publisher= |accessdate=[[12 јули]] [[2008]]}}</ref> Кина мака мачеше со проблемите во авиолиниите над Пекинг, но Пекиншкиот организационен комитет истакна дека сето тоа ќе биде решено пред почетокот на игрите. Управата на [[Интерпол]] предупреди дека постои „реална можност“ Олимписките игри во Пекинг да бидат цел на терористички групи.<ref>[https://archive.today/20120526202130/www.theglobeandmail.com/servlet/story/RTGAM.20080425.wolyminterpol0425/BNStory/International/?page=rss&id=RTGAM.20080425.wolyminterpol0425 ''Интерпол изјави дека за терористички напад за време на игрите постои „реална можност“''. Свет и пошта. Додадено: 25 април 2008]</ref>, како и множните немири од страна на протибетските протестирачи.<ref>[http://news.yahoo.com/s/afp/20080425/sp_wl_afp/chinaoly2008attacksinterpol_080425160630 ''Шефот на Интерпол стравува од терористичка закана за време на одржувањето на Олимписките игри''. Yahoo! News. Додадено: 25 април 2008]{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Поврзано == * [[Пекиншки организационен комитет]] * [[Избор за град-домаќин на Летните олимписки игри - 2008]] * [[Летни параолимписки игри - 2008]] * [[Борилишта за Летните олимписки игри - 2008]] * [[Патувањето на Олимпискиот факел за Летните олимписки игри - 2008]] {{portalpar|Олимписки игри}} * [[Носачи на знамиња на земјите-учеснички на Летните олимписки игри - 2008]] * [[Џанг Џиганг]] (заменик-директор за организација на церемониите на отворање и затворање) * [[Џанг Јиму]] (заменик-директор за церемонијата на отворање) * [[Марио и Соник на Олимписките игри]] * [[Пекинг 2008 (видеоигра)]] == Белешки == <div class="references-small"> <ol type="a"> <li>{{Note_label|A|a|none}} Бројот 8 е поврзан со благосостојбата и довербата во [[Бројки во кинеската култура|кинеската култура]].<ref>„Осум“{{Наведена мрежна страница |url=http://afgen.com/china8.html |title=Бројот 8 и Кинезите|accessdate=[[22 април]] [[2007]]}}</ref></li> <li>{{Note_label|B|b|none}} [[Мечување на Летните олимписки игри - 2008|Програмата во мечување]] повторно ќе ги вклучува сите 6 поединечни и 4 тимски натпреварувања, иако тимските натпревари ќе бидат поинакви од оние што се одржаа во Атина во 2004. Правилата на [[Меѓународен мечувалски сојуз|Меѓународниот мечувалски сојуз]] повикуваат на неодржување на натпреварите од претходните игри за да се прифати изборот и да се одржи најмалку еден тимски натпревар во секое оружје. Гласаето е предводено за да се одлучи четвртото натпреварување. Во 2004, 3 тимски натпревари во машка конкуренција и натпреварите во женска конкуренција се одржаа. Така, во 2008, женските натпревари во флорет и сабја, како и машките натпревари. Машкото натпреварување во сабја го надгласа оноој во флорет со 45-20.<ref>:„Мечувачка екипа“</ref>{{Наведена мрежна страница |type=pdf |url=http://www.fie.ch/download/letters/2006/urgent/09/en/decisions%20ANG.pdf |title=Список на одлуки на Генералното собрание во 2006 |date=[[8 април]] [[2006]] |publisher=[[Меѓународен мечувалски сојуз]] |accessdate=[[22 април]] [[2007]]}}</ref></li> </ol> </div> == Наводи == {{наводи|2}} {{EventsAt2008SummerOlympics}} {{Олимписки игри}} {{Избрана}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Летни олимписки игри 2008| ]] lpj6mkrcvit6i8ajg5chd8twk12i7vv Луфтханза 0 61294 5567598 5129431 2026-05-31T08:02:28Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567598 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за авиокомпанија |airline = Луфтханза |logo= Lufthansa Hauptverwaltung 2005-04-11.jpg |logo_size = 250 |IATA = LH |ICAO = DLH |callsign = LUFTHANSA |parent = |founded = 1926 (како Deutsche Luft Hansa Aktiengesellschaft), ре-основана1954 |headquarters = [[Келн]], [[Германија]] |key_people = Jürgen Weber (Претседател на одборот на директори), Wolfgang Mayrhuber([[Извршен Директор|CEO]]), Stefan Lauer (), Stephan Gemkow ([[CFO]]) |hubs = <div> * [[Аеродром Франкфурт]] * [[Аеродром Минхен]] </div> |focus_cities = <div> * [[Аеродром Диселдорф]] * [[Аеродром Хамбург]] * [[Аеродром Берлин Тегел]] * [[Аеродром Штутгарт]] </div> |frequent_flyer = [[Miles & More]] |lounge = HON / Senator Lounge |alliance = [[Star Alliance]] |fleet_size = 276 (+ 166 нарачки + 90 опции); Lufthansa AG вклучувајќи ги и подружниците: 531 |destinations = 209 во 81 земја (заклучно со јуни 2008) |company_slogan = There's no better way to fly. |website = http://www.lufthansa.de/ }} '''Луфтханза АГ''' е најголемата авиокомпанија во [[Европа]] во смисла на превоз на патници и [[национален авиопревозник]] на [[Германија]]. Името на компанијата потекнува од "Luft", германски збор за воздух, и "Hansa", моќна средновековна трговска компанија. Авиокомпанијата е петта по големина во целиот свет, оперира на 209 одредишта во 81 земја. Луфтханза ја има втората најголема флота на авиони во светот. Седиштето на авиокомпанијата е во [[Келн]], [[Германија]], додека централниот аеродром кој го користи авиокомпанијата е [[аеродром Франкфурт]], со втор хуб [[аеродром Минхен]]. Луфтџанза е првиот член на [[Star Alliance]], најголемата светска алијанса на авиокомпании. Star Alliance беше формирана во 1997 година заедно со Thai Airways, United Airlines, Air Canada и SAS Scandinavian Airlines System. Моментално, [[Star Alliance]] има 20 членови и 3 регионални члена. Луфтханза оперира со преку 400 авиони и вработува 105,261 луѓе ширум светот. Во 2007 година, 83.1 милиони патници летаа со Луфтханза. [[Податотека:Lufthansa headquarter Cologne.jpg|thumb|right|Седиштето на Луфтханза во [[Келн]], [[Германија]]]] == Историја == Компанијата беше основана на 6 јануари 1926 година во Берлин. На 9 декември 1927, по договор на Германската и Шпанската влада, Луфтханза започнува со редовна линија помеѓу Берлин и Мадрид. Со овој договор, исто така е предвидено и создавање на Шпанска авиокомпанија, [[Иберија]]. Во годините пред втората светска војна, Луфтханза започнува со летови до далечниот Исток, северна и јужна Америка, но со завршувањето на втората светска војна сите линии се суспендирани. Луфтханза беше реоснована на 6 јануари 1953 година. Во 1958 година, Луфтханза направи нарачка од 4 авиони [[Боинг]] 707, со главна намена, започнување на летови од Франкфурт до Њујорк. Боинг 720 беа купени подоцна со цел да ги заменат веќе дотрајаните Боинг 707. Луфтханза го додаде Боинг 727 во својата флота во 1964, и во мај истата година, започнаа поларни летови од Франкфурт до Токио. Луфтханза беше исто така првиот корисник на Боинг 737, и со тоа стана првиот корисник на [[Боинг]] авиони вон границита на [[САД]]. Со почетокот на ерата на големи авиони, Луфтханза влезе на голема врата со Bоинг 747. Во 1971 година, Луфтханза започна сервис и кон Јужна Америка. Најголемата модернизација и реновација на компанијата започна во 1985 година, со нарачка на 15 Airbus A320 и седум Airbus A300-600 авиони. Десет Boeing 737-300 беа нарачани неколку дена потоа. Сите тие воздухоплови беа испорачани во периодот од 1987 до 1992 година. Луфтханза исто така нарача и Airbus A321, Airbus A340 и Boeing 747. Монентално, Луфтханза има договор со Американската авиокомпанија [[JetBlue]], со кој поседува 19% од компанијата. Ова е прво здружување на Американска е Европска авиокомпанија по потпишувањето на openskies договорот. Исто така Луфтханза се обидува да ја присвои и Полската национална авиокомпанија [[LOТ]], која сѐ уште е во сопственост на Полската влада. [[Податотека:lufthansa.a300b4-600r.d-aiay.arp.jpg|thumb|right|[[Airbus A300-600|Airbus A300B4-600R]]]] [[Податотека:Lufthansa A319-114 (D-AILI) landing at London Heathrow Airport.jpg|thumb|right|[[Airbus A319-100]]]] == Подружници на Луфтханза == * [[SunExpress]], Авиокомпанија заснована во [[Анталија]], 50% од авиокомпанијат е во сопственост на Луфтханза и 50% на Turkish Airlines * [[Swiss International Air Lines]], авиокомпанија заснована во [[Цирих]], [[Швајцарија]] сопственост на Луфтханза * [[Lufthansa Cargo]], логистика на товар * Lufthansa Technik, нуди одржување на авиони * [[Lufthansa Systems]], најголемиот европски информатички услужник за авиони во Европа * [[Lufthansa Regional]], бренд опериран од алијанса од неколку помали авиокомпании вклучувајќи ја и [[Lufthansa CityLine]] * [[Lufthansa CityLine]], регионален авиопревозник во целосна сопственост на Луфтханза * [[Air Dolomiti]], авиокомпанија заснована во [[Трст]], [[Италија]] * Delvag, осигурителна компанија специјализирана за авиотранспорт * [[LSG Sky Chefs]], најголемиот светски снабдувач со храна и пијалаци во авио индустријата * Lufthansa Flight Training, летачка школа за пилотите на Луфтханза * [[Condor Airlines|Condor]], чартер авиокомпанија во која Луфтханза поседува 24.9% * Lufthansa поседува 13% од [[Luxair]]. * 49% of [[Eurowings]] регионален авиопревозник, кој е во целосна сопственост на [[Germanwings]], low-cost превозник кој оперира летови низ Европа * 30% сопственост од [[BMI (airline)|BMI]], авиокомпанија во Англија * Lufthansa поседува 19% од акциите во [[JetBlue]].<ref>http://money.cnn.com/news/newsfeeds/articles/primenewswire/133023.htm{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * Lufthansa Commercial Holding, содржи повеќе од 400 сервици и финансиски компании во кои Луфтханза поседува одредена сопственост == Флота == Луфтханза и Луфтханза CityLine оперираат со следниве авиони заклучно со 14 јули 2008 година: <center> {| class="toccolours" border="1" cellpadding="3" style="border-collapse:collapse" |+ '''Lufthansa Fleet''' |- bgcolor=lightgrey !Авион !Вкупно !Патници <br /> <small>(Прва/Бизнис*/Економска)</small> !Рута !Забелешки |- |[[Airbus A300#A300-600R|Airbus A300-600R]] |14 |280* |Германија, Европа, Африка, Казахстан и Пакистан | |- |[[Airbus A320#A319|Airbus A319-100]] |20 <br /> (11 orders) |126* |Германија, Европа и Северна Африка | |- |[[Airbus A320-200]] |36 <br /> (14 нарачки) <br /> (30 опции) <br /> <small>за целата Airbus A320 фамилија</small> |150* |Германија, Европа | |- |[[Airbus A320#A321|Airbus A321-100/200]] |31 <br /> (30 orders) |182* |Германија, Европа, Египет, Јордан |Најголем оператор на [[Airbus A321]] |- |[[Airbus A330#A330-300|Airbus A330-300]] |14 <br /> (3 orders) |221 (8/48/165) |Франкфурт и Минхен со Северна Америка, Африка, <br /> Блискиот Исток и Азија, исто така се користи и на релација Франкфурт - Минхен | |- |[[Airbus A340#A340-300 серија|Airbus A340-300]] |28 |247 (8/42/197) |Франкфурт до Северна Америка, Африка, Јужна Америка, Блискиот Исток и Африка, Минхен до Северна Америка и Азија, Диселдорф до Њујорк, Чикаго и Торонто |Најголем оператор на [[Airbus A340-300]] |- |[[Airbus A340#A340-600 серија|Airbus A340-600]] |20 <br /> (4 нарачки) |306 (8/60/238) |Франкфурт и Минхен со Северна Америка, Азија, <br /> исто така се користи и на релација Франкфурт - Минхен |Најголем оператор на [[Airbus A340-600]] |- |[[Airbus A380|Airbus A380-800]] |(15 нарачки) <br /> (10 опции) |555 |Најверојатно Франкфурт со Северна Америка и Азија |влез во сервис: 2009 |- |[[BAe 146|Avro RJ85]] |18 |93* |Германија, Европа |Оперирано од Cityline |- |[[Boeing 737#737-300|Boeing 737-300]] |33 |127* |Германија, Европа |крај на употреба: 2012 <br /> авион за замена: [[Airbus A320|Airbus A320 фамилија]] |- |[[Boeing 737#737-500|Boeing 737-500]] |30 |111* |Германија, Европа и Северна Африка |крај на употреба: 2010 <br /> авион за замена: [[Airbus A320|Airbus A320 Family]], [[Embraer 190]] |- |[[Boeing 747-400]] |30 |344 (16/66/270) |Франкфурт до Северна Америка, Јужна Америка, Близок Исток и Азија |крај на употреба: 2010-2012 <br /> авион за замена: [[Boeing 747-8]], [[A340-600]] and [[A380]] |- |[[Boeing 747-8]] |(20 нарачки) <br /> (20 опции) | |Најверојатно Франкфурт до Северна Америка, Јужна Америка, Близок Исток и Азија |Прв корисник <br /> влез во употреба: 2010 |- |[[Bombardier CRJ-100|Bombardier CRJ-100/200]] |26 |50* |Германија, Европа |Оперирано од Луфтханза Cityline |- |[[Bombardier CRJ-700]] |22 |70* |Германија, Европа |Оперирано од Lufthansa Cityline и Eurowings (Lufthansa Regional) |- |[[Bombardier CRJ-900]] |12 <br /> (15 нарачки) |84* |Германија, Европа |Оперирано од Луфтханза Cityline |- |[[Bombardier CSeries]] |0 <br /> (30 нарачки) <br /> (30 опции) <br /> <small></small> |100, 130 |Германија, Европа |Нема сѐ уште нарачки, влез во употреба: 2013 - Прв корисник | |- |[[Embraer 190]] |(30 нарачки) | |Германија, Европа |влез во употреба: 2009 |} <br /> </center> Согласно март 2008, просечната старост на авионите е 12.8 години. == Одредишта == {{Главна|Одредишта на Луфтханза}} == Наводи == {{наводи}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Луфтханза| ]] [[Категорија:Авиопревозници од Европа]] [[Категорија:Авиопревозници од Германија]] 264fg1j6domxjb76rxn0n4o3oqw9j07 Џамија Шехзаде 0 68686 5567607 5499728 2026-05-31T09:17:22Z Buli 2648 5567607 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Верски објект |building_name=Џамија Шехзаде<br />Selimiye Camii |image=Sehzade camisi.jpg |caption= |location=[[Истанбул]], [[Турција]] |geo= |religious_affiliation=[[ислам]] |district= |consecration_year=[[1543]] |status= |leadership= |website= |architect= [[Синан]] |architecture_type=[[џамија]] |architecture_style= |facade_direction= |year_completed= [[1548]] |construction_cost= |capacity= |length= |width= |width_nave= |height_max= |dome_quantity= |dome_height_outer= 37 метри |dome_height_inner= |dome_dia_outer= |dome_dia_inner= 19 метри |minaret_quantity= 2 |minaret_height= |spire_quantity= |spire_height= |materials= [[гранит]] [[мермер]] }} '''Џамија Шехзаде''' ({{langx|tr|Şehzade Camii}}) — [[џамија]] која се наоѓа во [[Истанбул]], [[Турција]]. == Местоположба == Џамијата се наоѓа во [[Шехзадебаши]], во реонот на [[Фатих]] на третиот рид во градот [[Истанбул]]. Џамијата е посветена на синот на [[Сулејман I]], [[Шехзаде Мехмед (син на Сулејман I)|Мехмед]] кој починал во [[1543]] година. == Историја == Џамијата Шехзаде била изградена во времето на Сулејман, во чест на неговиот син Мехмед кој починал од вирусот вариола на својата 21 година по враќањето од воен поход од [[Унгарија]]{{sfn|Necipoğlu|2005|pp=191-192}}. Самата џамија започнала да се гради во [[1543]] година и истата била завршена во [[1548]] година. Мехмед бил најголемиот син на [[Хурем султан]], омилената сопруга на Сулејман. Султанот на Мехмед го гледал како свој наследник и покрај неговиот највозрасен син [[Шехзаде Мустафа]], чија мајка била [[Махидевран султан]]. Според некои извори, по смртта на Мехмед, Сулејман лично ја оплакувал смртта на својот син четириесет дена на неговата гробница. Веднаш по смртта, Сулејман му наредил на архитектот [[Мимар Синан]] да изгради раскошен комплекс во кој централно место ќе зазима гробот на својот син. Изградбата на оваа џамија се смета за едно од првите поголеми дела на [[Мимар Синан]]. == Комплекс == Комплексот се состои од [[џамија]], [[турбе]] на принцот Мехмед (кое било изградено пред џамијата), две медреси, [[имарет]] (јавна кујна) и [[каравансарај]]. Џамијата и нејзиниот двор се опкружени со ѕид што ги одвојува од останатиот дел од комплексот. Џамијата има површина од 38X38 метри со централна купола која е изградена на четири големи столбови. Куполата има пречник од 19 метри и длабочина од 53 метри. Централната купола е поддржана од страна на четири полукуполи. Џамијата има две минариња со два балкони. Во средината на комплексот се наоѓа фонтана. Според [[Евлија Челебија]], фонтаната била изградена во времето на [[Мурат IV]]. Турбето на принцот Мехмед е најголемо и има осумаголна структура. Во еден натпис на турбето е запишан денот на смртта на принцот и сугерира дека внатрешноста на гробницата е како рајската градина. Внатрешноста е обликувана со цветни плочки од [[Изник]] од подот до врвот на куполата. Во оваа турбе се наоѓаат гробниците и на ќерката на Мехмед, Хумушах и неговиот брат [[Шехзаде Џихангир (син на Сулејман I)|Џихангир]]. На левата страна од турбето на Мехмед се наоѓа онаа на [[Рустем-паша]], зет на султан Сулејман, како и Ибрахим-паша, зет на [[Мурат III]]. == Наводи == {{наводи}} ==Литература== * {{ Наведена книга | last= Necipoğlu | first=Gülru | year=2005 | title=The Age of Sinan: Architectural Culture in the Ottoman Empire | publisher=Reaktion Books | place=London | isbn=978-1-86189-253-9 }} * Aptullah Kuran: Sinan: The grand old master of Ottoman architecture, Ada Press Publishers, 1987. ISBN 0-941469-00-X {{en}} *{{Наведена книга | last = Faroqhi | first = Suraiyah | year = 2005 | title = Subjects of the Sultan: Culture and Daily Life in the Ottoman Empire | publisher=I B Tauris | isbn = 1-85043-760-2 }} *{{Наведена книга | last = Freely | first = John | year = 2000 | title = Blue Guide Istanbul | publisher=[[W. W. Norton & Company]] | isbn = 0-393-32014-6 }} *{{Наведена книга | last = Rogers | first = J.M. | year = 2007 | title = Sinan: Makers of Islamic Civilization | publisher=I B Tauris | isbn = 1-84511-096-X }} ==Надворешни врски== {{рв|Prince's Mosque (Istanbul)}} * [http://archnet.org/sites/2018 Şehzade Külliyesi] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150221195421/http://archnet.org/sites/2018 |date=2015-02-21 }}, Archnet. * [http://www.archmuseum.org/biyografi.asp?id=10013 Turkish Museum of Architecture] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070927214005/http://www.archmuseum.org/biyografi.asp?id=10013 |date=2007-09-27 }} * [http://www.pbase.com/dosseman/sehzade Photographs by Dick Osseman] {{Џамии во Фатих (Истанбул)}} {{Џамии во Турција}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Шехзаде}} [[Категорија:Џамии во Фатих]] [[Категорија:Архитектура од 18 век]] [[Категорија:Градби на Мимар Синан]] [[Категорија:Куполи]] 0t47gaymzmgrfls2fw96r8m5zmyqm56 Ватикански музеи 0 69293 5567604 5449936 2026-05-31T09:05:41Z Buli 2648 5567604 wikitext text/x-wiki {{Infobox museum | name = Ватикански музеи | native_name = ''Musei Vaticani'' | native_name_lang = it | logo = Musei vaticani Coat of Arms.svg{{!}}class=skin-invert | image = Museums in the Vatican_City.jpg | caption = Поглед кон Ватиканските музеи од куполата на [[Базилика Свети Петар|Базиликата Свети Петар]] | alt = | established = {{Start date and age|1506}} | location = {{flag|Vatican City}} <br /> Viale Vaticano 6, I-00192, [[Рим]]<ref>{{cite web|url=https://www.vaticanmuseumsrome.com/where-are-vatican-museums|author=Vatican Museums|title=How to get to the Vatican Museums|website=vaticanmuseumsrome.com}}</ref> | coordinates = {{Coord|format=dms|display=inline,title}} | type = [[Уметнички музеј]] | accreditation = | key_holdings = | collections = | collection_size = 70,000<ref name="collection">{{cite web| url=http://www.divento.com/en/content/304-meet-antonio-paolucci| title=Meet Antonio Paolucci| publisher=Divento| access-date=2016-12-28| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20161229100405/http://www.divento.com/en/content/304-meet-antonio-paolucci| archive-date=2016-12-29}}</ref> | visitors = 6,825,436 (2024)<ref name="ReferenceA">The [[Art Newspaper]], March 2025</ref> | founder = | director = [[Barbara Jatta]]<ref>{{cite web| title=Meet Barbara Jatta, the First Woman Director of the Vatican Museums| url=https://www.vogue.com/article/barbara-jatta-interview-vogue-march-2018-issue| publisher=[[Vogue (magazine)|Vogue]]| date=February 13, 2018| first=Hamish | last=Bowles| access-date=2018-02-13| archive-date=| archive-url=}}</ref> | president = | curator = | owner = | public_transit = [[File:Metropolitana di Roma - logo linea A.svg|20px|link=Line A (Rome Metro)]] [[Ottaviano – San Pietro – Musei Vaticani]] | parking = | network = | website = {{URL|www.museivaticani.va}} | mapframe-zoom = 15 }} '''Ватикански музеи''' ({{langx|it|Musei Vaticani}}) — една од најголемите [[музеј на уметност|музејски]] установи од овој вид во светот, каде се изложени уметнички дела од огромната збирка собрана од [[Римокатоличката црква]] низ вековите. Основач е папата [[Папа Јулиј II|Јулиј II]] во [[XVI век]], односно во [[1506]] година. [[Сикстинска капела|Систинската капела]] и [[Рафаелови одаи|Рафаеловите одаи]] (''Stanze della Segnatura'') се на патеката на посетителите низ музеите. Во [[2007]] година, музеите ги посетиле 4.310.083 луѓе<ref name="touring.it">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.touring.it/Pdf/dossier/Musei2008.pdf |title=Dossier Musei 2008 - Touring Club Italiano |accessdate=2008-11-01 |archive-date=2008-12-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081217145552/http://www.touring.it/Pdf/dossier/Musei2008.pdf |url-status=dead }}</ref>. == Основање == [[Податотека:VaticanMuseumStaircase.jpg|thumb|300px|right|Скалила во Ватиканските музеи.]] Основањето на Ватиканските музеи се поврзува со една мермерна скулптура купена пред 500 години. Скулптурата „''Лаокон и синовите''“ била откриена во едно лозје близу до базиликата „[[Базилика Голема Богородица (Рим)|Голема Богородица]]“ во [[Рим]]. Папата Јулиј II ја откупил статуата од сопственикот на лозјето и ја изложил во [[Ватикан]]. Од тоа време изложбата постојано се проширувала. == Ликовна галерија == Збирката најпрвин била сместена во Домот на Борџија, а во времето на [[Папа Пиј XI]] била изградена посебна зграда. Изложбата содржи слики на [[Микеланџело]], [[Рафаел]] и [[Фра Анџелико]]. == Збирка на современа религиозна уметност == Збирката на современа религиозна уметност претставува слики и скулптури од познати автори, како што се [[Карло Кара]] и [[Џорџо де Кирико]]. == Скулптури == Една група на музеи претставуваат само скулптури: === Музеј на Пиј и Клемент === [[Податотека:Musei Vaticani. Braccio Nuovo.JPG|thumb|300px|Новото крило на музејот]] [[Папа Клемент XIV]] го основал овој музеј во [[1771]] година и првобитно содржел ренесансни и антички дела. Неговиот наследник, [[папа Пиј VI]] ја проширил изложбата. Денес овој музеј изложува само скулптури од грчката и римската антика. Има вкупно 54 галерии, од кои [[Систинската капела]] е последната и за да се дојде до неа мора да се минат претходните 53. Овие галерии изложуваат прекрасни скулптури, како што се „Заспаната Аријадна“, „Канделабрите на Барберини“, „Трите Грации“ и други. [[Податотека:Statue-Augustus.jpg|мини|лево|[[Октавијан Август|Авуст]] од Прима порта.]] === Музеј Кјармонти === Музејот е наречен според световното семејно име на папата Пиј VII, кој го основал во раните 1800-ти. Музејот се состои од голема засводена галерија во која се изложени неколку статуи, саркофази и фризи. === Грегоријански Етрурски музеј === Основан е од папата Григориј XIII во 1836 година и има осум галерии со важни [[Етрурци|Етрурски]] дела од археолошки ископувања. Делата вклучуваат вазни, саркофаг, бронзи и збирката „Гулјеми“. === Египетски музеј === Основан е од папата [[Папа Григориј XVI|Григориј XVI]] и има голема збирка на староегипетски материјали, како што се папируси, мумии на животни, познатата збирка „Граси“ и познатата „[[Книга на мртвите]]“. == Други експонати == [[Податотека:Vatican Museum - Gallery of Maps.jpg|thumb|right|180px|Галеријата на географски карти.]] * Неколку слики од [[Караваџо]] вклучувајќи ја и познататата [[Погребување на Христос]] (1602 - 1603) * Портретот на Св. Јероним од [[Леонардо да Винчи]] * Слики од [[Фра Анџелико]], [[Џото]], [[Рафаел]], [[Тицијан]] и други * Папскиот престол од црвен мермер, кој претходно бил сместен во базиликата [[Сан Џовани ин Латерано]] * Огромна збирка на слики и таписерии од Рафаел, вклучувајќи ги и [[Рафаелови одаи|Рафаеловите одаи]] * [[Систинската капела]] * Галеријата на географски карти - содржи топографски карти на цела [[Италија]] насликани на ѕидовите и долга 120м. {{wide image|Vatican Museum Queue - April 2007.jpg|1500px|На последната недела од секој месец посетата на Ватиканските музеи е бесплатна. Поради тоа луѓето чекаат со часови. Но, и во редовни денови редиците пред музејот се долги и се чека и по еден час. }} == Наводи == {{Reflist}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Museums in the Vatican|Ватикански музеи}} * [http://mv.vatican.va/StartNew_EN.html Официјална страница на Ватиканските музеи] * [http://www.christusrex.org/www1/vaticano/0-Musei.html Неофицијална страница на музеите] {{coord|41|54|23|N|12|27|16|E|region:VA_type:landmark|display=title}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Музеи во Ватикан]] [[Категорија:Ликовни музеи и галерии во Рим]] [[Категорија:Згради и градби во Ватикан]] fvska5j7zoqhzlksn3t49z38uw58gx7 Растителнојадно животно 0 78061 5567576 5386314 2026-05-31T06:20:22Z Bjankuloski06 332 5567576 wikitext text/x-wiki [[Податотека:White-tailed deer (Odocoileus virginianus) grazing - 20050809.jpg|мини|[[Елени]] како се хранат со зеленило]] '''Растителнојадно животно''' — [[животно]] кое се [[храна|храни]] со [[растенија]], за разлика од [[месојадци|месојадните]], кои се хранат со [[месо]]. Животните што јадат и месо и растенија се нарекуваат [[сештојадци]]. Поголемите тревојадни животни (особено цицачите) се делат на '''тревопасни''' и '''брстачи''', според начинот на хранење, т.е. видот на растенија со кои се хранат. {{Екологија-никулец}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Екологија]] [[Категорија:Животни]] [[Категорија:Еколошки поими]] dchixckj6qapm38uny2t150ho6lp0sg Елена Каваева 0 80294 5567691 5393540 2026-05-31T10:24:37Z Forbidden History 89259 дополнување со навод 5567691 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Kavaevi revolutionary group Russia 1917.jpg|200px|мини]] '''Д-р Елена Етингер Каваева''' ([[Ченстохова]], {{родена на|16|март|1893}} - [[Струга]], {{починал на|2|февруари|1983}}) била една од основоположничките на македонската здравствена заштита на охридско-струшкиот крај, активен учесник во [[октомвриската револуција]] во [[Русија]], личен пријател на [[Владимир Илич Ленин]] и помагач на [[НОВ]] во [[Македонија]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Жените на Македонија во НОВ 1941-1945|last=Весковиќ-Вангели|first=д-р. Вера|last2=Јовановиќ|first2=Марија|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1976|isbn=|location=[[Скопје]]|pages=1094}}</ref> Родена е во градот [[Ченстохова]], денешна [[Полска]], во [[1893]] година, во семејството на фабрикантот Јузеф и Регина Етингер. Учела во [[Берн]], а потоа од [[1910]] година во [[Берлин]], каде што запишала студии по медицина, а кон крајот на [[1913]] ја одбранува и докторската дисертација. Потоа заминува во [[Санкт Петербург]] да полага државен испит. Почетокот на [[Првата светска војна]] ја затекнува во Берлин,<ref>[http://vitamini-minerali.weebly.com/5/post/2011/07/2.html „Д-р Елена Етингер Каваева“]</ref> од каде на [[15 јануари]] [[1915]] година заминува за Русија.<ref>Елена Етингер - Каваева „Средби со Ленин“ во „Македонци во октомвриската револуција“, Радио-телевизија Скопје, 1968.</ref> Откако две недели бара работа, живеејќи само на топла вода и сув леб, наоѓа работа по струката како лекар во 169-та Воена болница. Таму се запознава со [[Владимир Каваев]], кој подоцна и станува сопруг.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ohridnews.com/index.php?mod=2&kat=&id=3615|title=Сеќавање на еден вонредно значаен хуманист: D-r Каваева|last=Жура|first=Владо|date=5 февруари 2008|publisher=Ohrid News|accessdate=2012-06-22}}</ref> Зема учество во уличните демонстрации во Петроград кога избувнува [[октомвриската револуција]] и до [[1920]] година е во Русија, работејќи на страната на револуционерната власт. <blockquote> Јас не учев и не дојдов тука за да печалам, ами да лекувам болни ... да бидам од полза за народот...! </blockquote> == Нејзината активност во Македонија == Во Македонија доаѓа заедно со својот сопруг во [[1923]] година.<ref>[http://www.globusmagazin.com.mk/?ItemID=79ACEBCA92C4534CA3C257285A8E9B20 „Стружанец главен лекар во октомвриската револуција“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080630035939/http://www.globusmagazin.com.mk/?ItemID=79ACEBCA92C4534CA3C257285A8E9B20 |date=2008-06-30 }}, „Глобус“</ref> Му припаѓала на напредното движење. Во 1941 година заеднос со ќерка и [[Регина Каваева|Регина]] била прогонувана од [[бугарскиот окупатор]], но со залагање на охридското граѓанство не била упатена во концентрационен логор. Во текот на [[НОД]] во нејзиниот дом се одржувале состаноци, а во својата приватна ординација и по илеrалнпте станови лекувала ранети и болни борци на НОВ. Во борбите за [[Ослободување на Охрид|ослободувањето на Охрид]] (10.Х.1944) укажувала помош на ранетите борци и ги пренела во болницата во што и помогнала ќерката Регина и успеала од уништувањето на Германците да го зачува целиот операциоиен инвентар.<ref name=":0" /> == Придонес и одликувања == Каваева е основоположник на [[педијатрија]]та во Македонија, а во [[1947]] година станува шеф на првиот детски диспанзер во Охрид.<ref>Стојан Ковачески, Марјан Димитријевски „Д-р Владимир и Д-р Елена Каваеви“, Центар за култура „Браќа Миладиновци“ – Струга, Струга, 2010, 89 стр.</ref> Во [[1968]] година е одликувана со советски Орден за воени заслуги.<ref>„Македонска енциклопедија“, МАНУ, Скопје, 2009, 657 стр.</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.youtube.com/watch?v=PfxeAxunsMo Видео интервју со Елена Каваева] - биографија {{Биографија-никулец}} [[Категорија:Македонски лекари]] [[Категорија:Октомвриска револуција]] [[Категорија:Полјаци]] m77ukcdf2k539r00qnekexsm3ocbvwx Македонски народен театар 0 108094 5567673 5553372 2026-05-31T10:13:34Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567673 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија здание | name = Македонски народен театар | nickname = | logo_image = | logo_size = | logo_alt = | logo_caption = | image = Народен Театар 2.jpg | image_size = 250 | image_upright = | image_alt = | caption = | image_map = | map_size = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_mapsize = | pushpin_map_caption = | pushpin_label_position = | pushpin_relief = | fullname = | former_names = | address = ул. 11 Март бр. 3 | city = [[Скопје]] | country = Македонија | location = | coordinates = {{coord|41|59|54|N|21|25|56|E|type:landmark|display=inline,title}} | mapframe-marker = theatre | elevation = <!-- {{cvt|...|ft|m}} or {{cvt|...|m|ft}} --> | public_transit = | parking = | owner = | operator = | designation = | type = Театар | event = | seating_type = | suites = | capacity = | record_attendance = | dimensions = | acreage = | surface = | scoreboard = | screens = | current_use = | production = | broke_ground = | built = | opened = | renovated = | expanded = | closed = | demolished = | rebuilt = | years_active = | cost = | architect = | builder = | tenants = | website = {{URL|mnt.mk}} }} [[Податотека:Skopje star teatar.jpg|мини|десно|Првобитната зграда на театарот во 1920-тите години]] [[Податотека:Makedonski Naroden Teatar 2013 50.JPG|мини|десно|250п|Поглед на салата]] '''Македонски народен театар''' (скрат. '''МНТ''') — државен [[театар]] во [[Скопје]].<ref>{{наведена книга|first=Јелена|last=Лужина|title=Македонската нова драма, или, Вовед во феноменологијата на современата македонска драматургија|publisher=Детска радост|date=1996}}</ref> == Историја == [[Податотека:Stariot i noviot turski teatar (cropped).jpg|мини|десно|Првиот скопски театар „Ада Кафе“ од 1906 г.]] [[Податотека:Naroden teatar, stariot.jpg|мини|Народен театар, старата зграда]] Првиот скопски театар е таканаречениот „Турски театар“ или „'''Ада Кафе'''“, изграден во 1906 г. По ослободувањето од Отоманското Царство, неговата зграда е прилагодена и тука започнал да работи '''Народниот театар „Крал Александар I“''' основан во 1913 г. од [[Бранислав Нушиќ]] како прва професионална театарска установа.<ref>[https://mnt.mk/za-mnt/mnt/istorija Историјат], МНТ</ref> Театарот е основан со Одлука на [[Президиум на АСНОМ|Президиумот на АСНОМ]] (бр. 581/45) од [[31 јануари]] [[1945]] година, како драмски театар во истата зграда на предвоениот. Првата претстава изведена на неговата сцена е лирската трочинка „[[Платон Кречет]]“ од украинско-советскиот драматург [[Александар Корнејчук]], во препев на [[Блаже Конески]]. Премиерата се случува на 3 април 1945 година, како режисер се јавува [[Димитар Ќостаров]], а во главната улога игра [[Илија Милчин]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://mnt.mk/pretstavi-menu/arhiva/platon-krechet-03-04-1945 |title=Од архивата на МНТ |accessdate=2022-01-11 |archive-date=2022-01-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220111132545/https://mnt.mk/pretstavi-menu/arhiva/platon-krechet-03-04-1945 |url-status=dead }}</ref> Во текот на првите две сезони, МНТ и функционирал како драмски [[театар]], аво текот на наредните четири години, театарот се доорганизирал: оперскиот ансамбл бил конституиран во 1947 година (првата оперска премиера, „[[Кавалерија рустикана]]“ била изведена на [[9 мај]] [[1947]] година), а балетскиот во 1949 (првата балетска премиера, „[[Валпургиска ноќ]]“ била изведена на [[27 јануари]] [[1949]] година). Ваквиот модел на театарска [[организација]] ([[драма]]-[[опера]]-[[балет]], популарно наречен австроунгарски), е променет во [[2004]] година, кога МНТ го задржал драмскиот ансамбл, а операта и балетот станале посебна организација — [[Македонска опера и балет]] (МОБ). Првиот драмски ансамбл на МНТ бил во состав: * [[Димитар Ќостаров]] — [[режисер]] и директор на Драмата; * [[Илија Милчин]] — [[глумец]] и режисер; * [[Тодорче Николовски (глумец)|Тодорче Николовски]], [[Петре Прличко]], [[Крум Стојанов]], [[Трајко Чоревски]], [[Мирко Стефановски|Мирко (Тихомир) Стефановски]] и [[Благоја Црвенков]] — глумци; * [[Томо Владимирски]] и [[Василие Поповиќ-Цицо]] — [[Сценографија|сценографи]]. Кон овој состав се приклучиле и дваесетина членови на техничкиот и административниот персонал, кои ја опслужувале големата и исклучително функционална театарска зграда (изградена во [[1927]] година). Потоа се приклучуваат на ансамблот и оставаат траен белек, веќе докажаните глумци на театарот од помладата генерација на дипломирани глумци: [[Ристо Шишков]], [[Мери Бошкова]], [[Љупчо Петрушевски]], [[Љупка Џундева]], [[Кирил Андоновски]], [[Снежана Конеска Руси]], [[Петре Арсовски]], [[Емил Рубен]], [[Катина Иванова]], [[Ѓорѓи Колозов]], [[Владимир Светиев]], [[Славица Јовановска]], [[Катерина Крстева]], [[Александар Шехтански]] и [[Кирил Псалтиров]]. МНТ работел во истата зграда до [[Скопски земјотрес 1963|земјотресот од 1963 година]], кога таа била тешко оштетена и подоцна урната. После ова, МНТ работел во привремениот објект [[Театар Центар]], до изградбата на новата зграда на МНТ во [[1980]]-тите. Таа зграда денес ја користи [[МОБ|Македонската опера и балет]] (МОБ), а од [[2013]] година, МНТ се вселува во одново изградената стара зграда (со извесни измени) на кејот на реката [[Вардар]].<ref>{{нмс |title=Цели 79 години МНТ - миг кој трае |url=https://www.vecer.press/цели-79 |publisher= |date= |accessdate=31 јануари 2024 }}{{Мртва_врска|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} од [[Вечер (дневен весник) |Вечер]]</ref>. == Премиери == * [[Бранислав Нушиќ]] [[''Власт'']] ([[26 октомври]] [[1945]]) [[Режија]]: [[Димитар Ќостаров]] [[Сценографија]]: [[Цицо Василие Поповиќ]]. Глумци: [[Тодорче Николовски (глумец)|Тодор Николовски]], [[Петре Прличко]], [[Мелена Аќимовиќ Година]], [[Илија Џувалековски]], [[Благој Црвенков]], [[Тодорка Кондова-Зафировска]], [[Владимир Гашевски]], [[Крум Стојанов]], [[Лили Пенчева]]. * [[Васил Иљоски]] [[Бегалка]] ([[13 јануари]] [[1948]]) [[Режија]]: [[Петре Прличко]], [[Сценографија]]: [[Тома Владимирски]]. Глумци: [[Тодорче Николовски (глумец)|Тодор Николовски]], [[Петре Прличко]], [[Тодорка Кондова-Зафировска]], [[Томо Видов]], [[Мери Бошкова]], [[Цветанка Јакимовска]], [[Оливера Филипова]], [[Славка Животиќ]], [[Јордан Митревски]], [[Деса Прличкова]], [[Благој Црвенков]], [[Трајко Чоревски]], [[Ратко Гавриловиќ]], [[Тома Киров]], [[Јордан Георгиевски]], [[Петар Јакимовски]], [[Славко Тасевски]], [[Кирил Ќортошев]], [[Гого Крстевски]]. * [[Леонид Рахманов]] [[''Неспокојна старост'']] [[Режија]]: [[Димитар Ќостаров]] [[Сценографија]]: [[Тома Владимирски]]. Глумци: [[Петре Прличко]], [[Мери Бошкова]], [[Тома Киров]], [[Трајко Чоревски]], [[Тодорче Николовски (глумец)|Тодор Николовски]], [[Кирил Ќортошев]], [[Стојка Цекова]], [[Благој Црвенков]], [[Јордан Георгиев]], [[Добрила Ивановска Чабриќ]], [[Марија Алавантова]], [[Добрила Пуцкова]], [[Љупка Настова]], [[Кирил Стојанов]], [[Кирил Анчевски]], [[Божо Софрониев]]. * [[А. Н Островски]] [[''Волци и овци'']] ([[21 февруари]] [[1950]]) [[Режија]]: [[Димитар Ќостаров]], [[Сценографија]]: [[Тома Владимирски]]. Глумци: [[Мери Бошкова]], [[Петре Прличко]], [[Крум Стојанов]], [[Добрила Ивановска Чабриќ]], [[Цветанка Јакимовска]], [[Добрила Пуцкова]], [[Стојка Цекова]], [[Тодорче Николовски (глумец)|Тодор Николовски]], [[Илија Џувалековски]], [[Илија Милчин]], [[Славчо Тасевски]], [[Јордан Георгиев]], [[Благој Црвенков]], [[Трајко Чоревски]], [[Драги Крстевски]], [[Мирко Стефановски]], [[Тома Киров]], [[Ратко Гавриловиќ]], [[Лазар Арсовски]], [[Томо Видов]], [[Борис Стефановски]]. * [[Арно Исо'Д]] [[''Длабоки корени'']] ([[7 ноември]] [[1950]]) [[Режија]]: [[Илија Милчин]] [[Сценографија]]: [[Василие Цицо Поповиќ]]. Глумци: [[Цветанка Јакимовска]], [[Стојка Цекова]], [[Илија Џувалековски]], [[Добрила Пуцкова]], [[Добрила Ивановска Чабриќ]], [[Мери Бошкова]], [[Илија Милчин]], [[Кирил Ќортошев]], [[Мирјана Златина]], [[Мирко Стефановски]], [[Крум Стојанов]], [[Тома Киров]], [[Трајко Чоревски]]. * [[Максим Горки]] [[''Малограѓани'']] ([[10 февруари]] [[1951]]) [[Режија]]: [[Илија Милчин]] [[Сценографија]]: [[Тома Владимирски]]. Глумци: [[Тодорче Николовски (глумец)|Тодор Николовски]], [[Мери Бошкова]], [[Крум Стојанов]], [[Добрила Пуцкова]], [[Трајко Чоревски]], [[Кирил Ќортошев]], [[Илија Џувалековски]], [[Добрила Чабриќ Ивановска]], [[Ратко Гавриловиќ]], [[Стојка Цекова]], [[Миле Јовановиќ]]. * [[Џорџ Бернард Шо]] [[''Ученикот на ѓаволот'']] ([[27 мај]] [[1952]]) [[Режија]]: [[Илија Милчин]] [[Сценографија]]: [[Васили Цицо Поповиќ]]. Глумци: [[Стојка Цекова]], [[Лилјана Златина]], [[Петре Прличко]], [[Ратко Гавриловиќ]], [[Кирчо Божиновски]], [[Илија Џувалековски]], [[Добрила Пуцкова]], [[Добрила Ивановска Чабриќ]], [[Љубинка Самојлиќ]], [[Благој Црвенков]], [[Сотир Гулевски]], [[Пантелеј Мирковски]], [[Таше Кочовски]], [[Љупка Џундева]], [[Тома Киров]], [[Крум Стојанов]], [[Кирил Ќортошев]], [[Самоил Дуковски]]. * [[Бранислав Нушиќ]] [[''Госпоѓа Министерка'']] ([[25 декември]] [[1953]]) [[Режија]]: [[Петре Прличко]] [[Сценографија]]: [[Бранко Костовски]]. Глумци: [[Самоил Дуковски]], [[Мери Бошкова]], [[Добрила Ивановска Чабриќ]], [[Милица Стојанова]], [[Анастасија Токова]], [[Марица Добревска]], [[Вукан Деневски]], [[Ратко Гавриловиќ]], [[Таше Кочовски]], [[Тома Киров]], [[Драги Крстевски]], [[Димитар Волчев]], [[Тодорче Николовски (глумец)|Тодор Николовски]], [[Стојка Цекова]], [[Цветанка Јакимовска]], [[Лилјана Златина]], [[Борис Стефановски]], [[Пантелеј Митровски]], [[Кирил Попов]], [[Благој Црвенков]], [[Христо Георгиев]], [[Драга Арсениевиќ]], [[Димче Трајковски]], [[Ристо Стефановски]], [[Љупка Џундева]], [[Добрила Пуцкова]], [[Драги Костовски]]. * [[Тренс Ретигер]] [[''Длабоко симо море'']] ([[19 февруари]] [[1955]]) [[Режија]]: [[Димитар Ќостаров]] [[Сценографија]]: [[Бранко Костовски]]. Глумци: [[Тодорче Николовски (глумец)|Тодор Николовски]], [[Лилјана Златина]], [[Стојка Цекова]], [[Ацо Јовановски]], [[Јосиф Петровски]], [[Љубинка Самојлиќ]], [[Анастасија Токова]], [[Тодорка Кондова-Зафировска]], [[Петре Прличко]], [[Самоил Дуковски]], [[Вукан Диневски]], [[Драги Костовски]], [[Дарко Дамески]], [[Ратко Гавриловиќ]]. * [[Артур Милер]] [[''Вештерките од Салем'']] ([[19 декември]] [[1955]]) [[Режија]]: [[Илија Милчин]] [[Сценографија]]: [[Цицо Василие Поповиќ]]. Глумци: [[Милица Стојанова]], [[Тома Киров]], [[Мери Бошкова]], [[Стојка Цекова]], [[Добрила Ивановска Чабриќ]], [[Љупка Џундева]], [[Илија Џувалековски]], [[Драги Костовски]], [[Мира Оленина]], [[Цветанка Јакимовска]], [[Тодорка Кондова-Зафировска]], [[Добрила Пуцкова]], [[Таше Кочовски]], [[Вукан Диневски]], [[Ристо Стефановски]], [[Ратко Гавриловиќ]], [[Дарко Дамески]], [[Самоил Дуковски]], [[Борис Стефановски]], [[Чедо Камџијаш]], [[Драга Арсениевиќ]]. * [[Херман Воук]] [[''Бунтот на кејн'']] ([[14 септември]] [[1956]]) Режија: [[Хуго Клајн]] [[Сценографија]]: [[Тома Владимирски]]. Глумци: [[Илија Милчин]], [[Тодорче Николовски (глумец)|Тодор Николовски]], [[Таше Кочовски]], [[Вукан Диневски]], [[Петре Прличко]], [[Ацо Јовановски]], [[Драги Костовски]], [[Драги Крстевски]], [[Борис Стефановски]], [[Тома Киров]], [[Кирчо Божиновски]], [[Чедо Камџијаш]], [[Самоил Дуковски]], [[Кирил Христов]]. * [[Сергеј Михалков]] [[''Веселиот сон'']] ([[3 февруари]] [[1957]]) [[Режија]]: [[Тодорка Кондова-Зафировска]] [[Сценографија]]: [[Бранко Костовски]]. Глумци: [[Кирчо Божиновски]], [[Милица Стојанова]], [[Дивна Георгиева]], [[Пантелеј Мирковски]], [[Драга Арсениевиќ]], [[Таше Кочовски]], [[Ацо Јовановски]], [[Драги Крстевски]], [[Ратко Гавриловиќ]], [[Љупка Џундева]], [[Добрила Ивановска Чабриќ]], [[Ристо Стефановски]], [[Чедо Камџијаш]], [[Шишман Ангеловски]]. * [[Ранко Маринковиќ]] [[''Глорија'']] ([[22 февруари]] [[1957]]) [[Режија]]: [[Илија Милчин]] [[Сценографија]]: [[Василие Цицо Поповиќ]]. Глумци: [[Тома Киров]], [[Вукан Диневски]], [[Драги Крстевски]], [[Данчо Митревски]], [[Илија Милчин]], [[Миодраг Шаурек]], [[Борис Стефановски]], [[Цветанка Јакимовска]], [[Петре Прличко]], [[Стојка Цекова]], [[Драги Костовски]]. * [[Б.Р.Шеридан]] [[''Школа за озборување'']] ([[8 октомври]] [[1959]]) [[Режија]]: [[Илија Милчин]] [[Сценографија]]: [[Тома Владимирски]]. Глумци: [[Тодорче Николовски (глумец)|Тодор Николовски]], [[Борис Стефановски]], [[Јордан Митровски]], [[Ратко Гавриловиќ]], [[Кирил Ќортошев]], [[Драги Костовски]], [[Кирчо Божиновски]], [[Таше Кочовски]], [[Тома Киров]], [[Цветанка Јакимовска]], [[Добрила Пуцкова]], [[Вукосава Донева - Варколи|Вукосава Чучкова Донева]], [[Љупка Џундева]], [[Пантелеј Мирковски]], [[Виолета Павлова]], [[Драги Крстевски]], [[Јон Исаја]]. * [[Јуџин Нил 'О]] [[''Долго патување во ноќта'']] [[Режија]]: [[Илија Милчин]] [[Сценографија]]: [[Бранко Костовски]]. Глумци: [[Илија Милчин]], [[Тодорка Кондова-Зафировска]], [[Кирил Ќортошев]], [[Милица Стојанова]], [[Драги Костовски]]. * [[Антон Чехов]] [[''Галеб'']] ([[19 април]] [[1960]]) [[Режија]]: [[Димитар Ќостаров]], [[Сценографија]]: [[Бранко Костовски]]. Глумци: [[Тодорка Кондова-Зафировска]], [[Тодорче Николовски (глумец)|Тодор Николовски]], [[Ацо Јовановски]], [[Цветанка Јакимовска]], [[Борис Стефановски]], [[Мира Олењина]], [[Нада Гешоска]], [[Илија Џувалековски]], [[Киро Попов]], [[Таше Кочовски]], [[Ратко Гавриловиќ]], [[Петар Поповски]], [[Виллета Павлова]]. * [[Клифорд Одетс]] [[''Големиот нож'']] ([[24 април]] [[1960]]) [[Режија]]: [[Крум Стојанов]] [[Сценографија]]: [[Крум Стојанов]]. Глумци: [[Дарко Дамески]], [[Добрила Пуцкова]], [[Кирил Ќортошев]], [[Цветанка Јакимовска]], [[Ацо Јовановски]], [[Тома Киров]], [[Чедо Камџијаш]], [[Тодорче Николовски (глумец)|Тодор Николовски]], [[Јон Исаја]], [[Љупка Џундева]], [[Димитар Гешоски]], [[Мара Исаја]]. * [[Матеј Бор]] [[''Ѕвездите се вечни'']] ([[12 октомври]] [[1961]]) [[Режија]]: [[Славко Јан]] [[Сценографија]]: [[Тома Владимирски]]. Глумци: [[Вукан Диневски]], [[Цветанка Јакимовска]], [[Тодорче Николовски (глумец)|Тодор Николовски]], [[Кирил Ќортошев]], [[Дарко Дамески]], [[Петре Прличко]], [[Димитар Гешоски]], [[Чедо Камџијаш]], [[Драги Костовски]], [[Ацо Јовановски]], [[Драги Крстевски]], [[Киро Попов]], [[Борис Стефановски]], [[Пантелеј Марковски]], [[Нада Гешоска]], [[Таше Кочовски]], [[Киро Винокиќ]]. * [[Бертолт Брехт]], [[''Швејк во Втората светска војна'']] ([[18 февруари]] [[1963]]) [[Режија]]: [[Вукан Диневски]]. Улоги: [[Петре Прличко]], [[Тодорче Николовски (глумец) |Тодор Николовски]], [[Добрила Пуцкова]], [[Ацо Јовановски]], [[Киро Попов]], [[Дарко Дамевски]], [[Вукосава Донева - Варколи|Вукосава Чучкова Донева]], [[Љупка Џундева]], [[Дивна Пажин]], [[Ратко Гавриловиќ]], [[Тома Киров]], [[Драги Крстевски]], [[Стојка Цекова]], [[Чедо Камџијаш]], [[Драги Костовски]], [[Таше Кочовски]], [[Пантелеј Мирковски]], [[Стево Спасовски]], [[Димитар Гешоски]], [[Војо Станковски]], [[Јон Исаја]]. * [[Ристо Крле]], [[''Антица'']] ([[26 февруари]] [[1965]]) [[Режија]]: [[Петре Прличко]] [[Сценографија]]: [[Бранко Костовски]]. Глумци: [[Цветанка Јакимовска]], [[Катерина Крстева]], [[Вера Вучкова]], [[Петре Прличко]], [[Борис Стефановски]], [[Чедо Камџијаш]], [[Симеон Арсовски]], [[Таше Кочовски]], [[Добрила Пуцкова]], [[Киро Попов]], [[Стојка Цекова]], [[Тодорче Николовски (глумец)|Тодор Николовски]], [[Љупка Џундева]], [[Вукосава Донева - Варколи|Вукосава Чучкова Донева]], [[Радмила Станоевиќ]], [[Драги Костовски]], [[Петар Лозановски]]. * [[Хосе Ечегерај]] [[''Дон Цезар од Базан'']] ([[28 октомври]] [[1965]]) [[Режија]]: [[Димитар Ќостаров]] [[Сценографија]]: [[Бранко Костовски]]. Глумци: [[Ристо Шишков]], [[Добрила Пуцкова]], [[Тома Киров]], [[Борис Стефановски]], [[Ратко Гавриловиќ]], [[Вукосава Донева - Варколи|Вукосава Донева Чучкова]], [[Чедо Христов]], [[Славко Нинов]], [[Симеон Арсовски]], [[Ташко Кочовски]], [[Петар Лозановски]], [[Пантелеј Мирковски]], [[Киро Попов]], [[Чедо Камџијаш]], [[Радмила Станоевиќ]], [[Катерина Крстева]], [[Веска Вртева]], [[Вера Вучкова]]. * [[Војдан Чернодрински]] ''[[Македонска крвава свадба]]'' ([[4 декември]] [[1965]]) [[Режија]]: [[Петре Прличко]] [[Сценографија]]: [[Бранко Костовски]]. Глумци: [[Ристо Шишков]], [[Пантелеј Мирковски]], [[Веска Вртева]], [[Чедо Христов]], [[Љупка Џундева]], [[Ѓокица Лукаревски]], [[Мери Каранфилова]], [[Петре Прличко]], [[Таше Кочовски]], [[Радмила Станоевиќ]], [[Драги Крстевски]], [[Димче Мешковски]], [[Чедо Камџијаш]], [[Драги Костовски]], [[Стојка Цекова]], [[Тодорче Николовски (глумец) |Тодор Николовски]], [[Вера Вучкова]], [[Цветанка Јакимовска]], [[Вукосава Донева - Варколи|Вукосава Чучкова Донева]], [[Борис Стефановски]], [[Симеон Арсовски]], [[Добрила Пуцкова]], [[Катерина Крстева]], [[Сабина Ајрула-Тозија]], [[Илија Милчин]], [[Мери Бошкова]], [[Илија Џувалековски]], [[Крум Стојанов]], [[Гордана Јанева]], [[Киро Попов]], [[Славко Нинов]], [[Ратко Гавриловиќ]]. * [[Софокле]], [[''Антигона'']] ([[2 септември]] [[1967]]) [[Режија]]: [[Илија Милчин]] [[Сценографија]]: [[Мариос Ангелопулос]] Глумци: [[Мери Бошкова]], [[Цветанка Јакимовска]], [[Вера Михајлова]], [[Вера Вучкова]], [[Петре Прличко]], [[Тома Киров]], [[Ристо Шишков]], [[Борис Стефановски]], [[Чедо Христов]], [[Драги Костовски]], [[Вукан Диневски]], [[Драги Крстевски]], [[Емил Рубен]], [[Љупчо Петрушевски]], [[Таше Кочовски]], [[Славко Нинов]], [[Љубомит Танеловски]], [[Димитар Костов]], [[Сабина Ајрула-Тозија]], [[Киро Попов]], [[Ѓорѓи Робев]], [[Ратко Гавриловиќ]]. * [[Коле Чашуле]] [[''Вител'']] ([[1 март]] [[1968]]) [[Режија]]: [[Бранко Ставрев]] [[Сценографија]]: [[Бранко Костовски]]. Глумци: [[Драги Костовски]], [[Љупчо Петрушевски]], [[Димитар Костов]], [[Ѓорѓи Робев]], [[Катерина Крстева]], [[Александар Стојановиќ]], [[Живоин Сувачаревиќ]], [[Марин Црвенков]], [[Вукан Диневски]], [[Чедо Христов]], [[Славко Нинов]], [[Анче Џамбазова]], [[Веска Вртева]], [[Тони Шулевски]]. * [[Владимир Мијаковски]] [[''Бања'']] ([[15 октомври]] [[1968]]) [[Режија]]: [[Бранко Ставрев]], [[Сценографија]]: [[Бранко Ставрев]]. Глумци: [[Ристо Шишков]], [[Тодорче Николовски (глумец)|Тодор Николовски]], [[Петре Прличко]], [[Цветанка Јакимовска]], [[Вукан Диневски]], [[Чедо Христов]], [[Чедо Камџијаш]], [[Љупка Џундева]], [[Љупчо Петрушевски]], [[Димитар Костов]], [[Вукосава Донева - Варколи|Вукосава Чучкова Донева]], [[Борис Стефановски]], [[Веска Вртева]], [[Славко Нинов]], [[Ратко Гавриловиќ]], [[Драги Крстевски]], [[Драги Костовски]]. * [[Островска А Н]], [[''Без вина виновни'']] ([[20 септември]] [[1968]]) [[Режија]]: [[Димитар Ќостаров]] [[Сценографија]]: [[Драгутин Аврамовски]]. Глумци: [[Мери Бошкова]], [[Добрила Буцкова]], [[Ристо Шишков]], [[Катерина Крстева]], [[Весна Вртева]], [[Љупчо Петрушевски]], [[Љупка Џундева]], [[Борис Стефаноски]], [[Димитар Костов]], [[Чедо Христов]], [[Ратко Гавриловиќ]], [[Анче Џамбазова]], [[Драги Крстевски]]. * [[Карло Голдони]] [[''Венецијански близнаци'']] ([[12 декември]] [[1968]]) [[Режија]]: [[Вукан Диневски]] [[Сценографија]]: [[Бранко Костовски]]. Глумци: [[Тома Киров]], [[Љупка Џундева]], [[Киро Попов]], [[Драги Крстевски]], [[Димитар Костов]], [[Цветанка Јакимовска]], [[Љупчо Петрушевски]], [[Ратко Гавриловиќ]], [[Анче Џамбазова]], [[Катерина Крстева]], [[Чедо Камџијаш]], [[Ѓокица Лукаревски]], [[Љупчо Танеловски]], [[Петре Арсовски]], [[Борче Гиев]]. * [[Џон Арден]] [[''Играта на наредникот Мазгрејв'']] ([[6 јуни]] [[1969]]) [[Режија]]: [[Бранко Ставрев]] [[Сценографија]]: [[Бранко Ставрев]]. Глумци: [[Ристо Шишков]], [[Чедо Христов]], [[Славко Нинов]], [[Вукан Диневски]], [[Таше Кочовски]], [[Чедо Камџијаш]], [[Стојка Цекова]], [[Катерина Крстева]], [[Киро Попов]], [[Тома Киров]], [[Ратко Гавриловиќ]], [[Димитар Костов]], [[Љупчо Петрушевски]], [[Пантелеј Мирковски]]. * [[Ристо Крле]], [[''Парите се отепувачка'']] ([[7 февруари]] [[1970]]), [[Режија]]: [[Бранко Ставрев]], [[Сценографија]]: [[Бранко Ставрев]]. Глумци: [[Ристо Шишков]], [[Тодорче Николовски (глумец)|Тодор Николовски]], [[Стојка Цекова]], [[Чедо Камџијаш]], [[Анче Џамбазова]], [[Катерина Крстева]], [[Тома Киров]], [[Добрила Пуцкова]], [[Вера Вучкова]], [[Ратко Гавриловиќ]], [[Димитар Костов]], [[Љупчо Петрушевски]], [[Весна Вртева]]. * [[Вилијам Шекспир]] [[''Венецијанскиот Трговец'']] ([[15 ноември]] [[1970]]) [[Режија]]: [[Хуго Клајн]]. Глумци: [[Тодорче Николовски (глумец)|Тодор Николовски]], [[Кирил Ќортошев]], [[Љупчо Петрушевски]], [[Илија Милчин]], [[Димитар Костов]], [[Вукан Диневски]], [[Чедо Камџијаш]], [[Драги Костовски]], [[Чедо Христов]], [[Петре Прличко]], [[Киро Попов]], [[Драги Крстевски]], [[Тома Киров]], [[Славко Нинов]], [[Кирил Андоновски]], [[Вукосава Донева - Варколи]], [[Љупка Џундева]], [[Анче Џамбазова]], [[Душко Костовски]]. * [[Фридрих Диреман]] [[''Херкул и оборите на Авгиј'']] ([[27 март]] [[1971]]) [[Режија]]: [[Ѓорѓи Стојановски]] [[Сценографија]]: [[Бранко Костовски]]. Глумци: [[Кирил Ќортошев]], [[Мери Бошкова]], [[Душко Костовски]], [[Тома Киров]], [[Славко Нинов]], [[Катерина Крстева]], [[Чедо Христов]], [[Вукан Диневски]], [[Киро Попов]], [[Драги Крстевски]], [[Кирил Андоновски]], [[Ратко Гавриловиќ]], [[Чедо Камџијаш]], [[Пантелеј Мирковски]], [[Љупчо Петрушевски]], [[Таше Кочовски]]. * [[Окејси Шон]], [[''Јунона и паунот'']] ([[25 мај]] [[1971]]) [[Режија]]: [[Слободан Унковски]] [[Сценографија]]: [[Бранко Костовски]] Глумци: [[Петре Прличко]], [[Мери Бошкова]], [[Ристо Шишков]], [[Љупчо Петрушевски]], [[Анче Џамбазова]], [[Драги Крстевски]], [[Вукосава Донева - Варколи|Вукосава Чучкова Донева]], [[Пантелеј Марковски]], [[Стојна Цекова]], [[Димитар Костов]], [[Чедо Христов]], [[Ѓорѓи Колозов]], [[Петре Арсовски]], [[Кирил Псалтиров]], [[Гоце Влахов]]. * [[Исак Бабељ]] [[''Зајдисонце'']] ([[28 октомври]] [[1971]]) [[Режија]]: [[Бранко Ставрев]] [[Сценографија]]: [[Бранко Ставрев]]. Глумци: [[Ристо Шишков]], [[Димитар Костов]], [[Цветанка Јакимовска]], [[Кирил Андоновски]], [[Чедо Христов]], [[Ѓорѓи Колозов]], [[Љупка Џундева]], [[Кирил Ќортошев]], [[Тома Киров]], [[Драги Крстевски]], [[Катерина Крстева]], [[Љупчо Петрушевски]], [[Мери Бошкова]], [[Томе Витанов]], [[Ратко Гавриловиќ]], [[Веска Вртева]], [[Киро Попов]], [[Таше Кочовски]], [[Вера Вучкова]], [[Анче Џамбазова]], [[Душко Костовски]], [[Чедо Камџијаш]]. * [[Вилијам Шекспир]] [[''Крал Лир'']] ([[10 јуни]] [[1972]]) [[Режија]]: [[Вукан Диневски]] [[Сценографија]]: [[Бранко Костовски]]. Глумци: [[Илија Џувалековски]], [[Владимир Светиев]],[[Киро Попов]], [[Ристо Шишков]], [[Вукан Диневски]], [[Костадин Дрваров]], [[Чедо Камџијаш]], [[Кирил Ќортошев]], [[Душко Костовски]], [[Кирил Псалтиров]], [[Мери Бошкова]], [[Гоце Влахов]], [[Љупка Џундева]], [[Кирил Андоновски]], [[Чедо Христов]], [[Анче Џамбазова]], [[Емил Рубен]], [[Драги Крстевски]], [[Ратко Гавриловиќ]], [[Таше Кочовски]], [[Димитар Костов]], [[Славко Нинов]]. * [[Максим Горки]] [[''Децата на сонцето'']] ([[8 февруари]] [[1973]]) [[Режија]]: [[Илија Милчин]], [[Сценографија]]: [[Бранко Костовски]]. Глумци: [[Ристо Шишков]], [[Мери Бошкова]], [[Анче Џамбазова]], [[Чедо Христов]], [[Димитар Костов]], [[Вукосава Донева - Варколи|Вукосава Чучкова Донева]], [[Кирил Ќортошев]], [[Владимир Светиев]], [[Душко Костовски]], [[Снежана Киселичка]], [[Соња Каранџуловска]], [[Пантелеј Мирковски]], [[Драги Крстевски]], [[Стојна Цекова]], [[Веска Вртева]], [[Трајче Иваноски]], [[Катерина Крстева]], [[Тома Киров]], [[Славко Нинов]], [[Ѓорѓи Колозов]], [[Петре Арсовски]], [[Кире Печијаревски]], [[Кирил Псалтиров]]. * [[Живко Џинго]] [[''Ѕидот, водата'']] ([[27 декември]] [[1973]]) [[Режија]]: [[Бранко Ставрев]] [[Сценографија]]: [[Бранко Костовски]] Глумци: [[Кирил Ќортошев]], [[Љупка Џундева]], [[Душко Костовски]], [[Чедо Камџијаш]], [[Петар Темелковски]], [[Славко Нинов]], [[Емил Рубен]], [[Кирил Андоновски]], [[Чедо Христов]], [[Снежана Конеска Руси]], [[Томе Витанов]], [[Костадин Дрваров]], [[Цветанка Јакимовска]], [[Таше Кочовски]], [[Стојка Цекова]], [[Веска Вртева]], [[Анче Џамбазова]], [[Катерина Крстева]]. * [[Мирослав Крлежа]] [[''Господа Глембаеви'']] ([[21 февруари]] [[1974]]) [[Режија]]: [[Владимир Милчин]]. Глумци: [[Илија Милчин]], [[Мери Бошкова]], [[Ристо Шишков]], [[Ратко Гавриловиќ]], [[Љупчо Петрушевски]], [[Димитар Костов]], [[Ѓорѓи Колозов]], [[Кирил Псалтиров]], [[Чедо Камџијаш]]. * [[Петре М. Андреевски]] [[''Време за пеење'']] ([[20 март]] [[1975]]) [[Режија]]: [[Димитар Станковски]] [[Сценографија]]: [[Владимир Георгиевски]]. Глумци: [[Петар Темелковски]], [[Кирил Андоновски]], [[Љупка Џундева]], [[Петре Прличко]], [[Кирил Ќортошев]], [[Владимир Светиев]], [[Душко Костовски]], [[Кирил Псалтиров]], [[Стојка Цекова]], [[Петар Арсовски]], [[Тома Киров]], [[Томе Витанов]]. * [[Џејси Милер]] [[''Сезона на шампионите'']] ([[23 април]] [[1975]]) [[Режија]]: [[Димитар Ќостаров]], [[Сценографија]]: [[Димитар Ќостеров]]. Глумци: [[Кирил Коруновски]], [[Гоце Влахов]], [[Борис Чоревски]], [[Ванчо Петрушевски]], [[Живко Пешевски]]. * [[Пабло Неруда]], [[''Славата и смртта на Хоакин Муриета'']] ([[2 февруари]] [[1976]]) [[Режија]]: [[Владимир Милчин]] [[Сценографија]]: [[Глигор Чемерски]]. Глумци: [[Ѓорѓи Колозов]], [[Владимир Светиев]], [[Кирил Андоновски]], [[Љупчо Петрушевски]], [[Катина Иванова]], [[Ратко Гавриловиќ]], [[Чедо Камџијаш]], [[Костадин Дрваров]], [[Веска Вртева]], [[Соња Каранџуловска]], [[Снежана Киселичка]], [[Афродита Кирјаковска]], [[Снежана Конеска Руси]], [[Анче Џамбазова]], [[Александар Ѓорѓиев]], [[Славко Нинов]], [[Мирче Доневски]]. * [[ШО Бернард Џор]], [[''Андрокле Лавот'']] ([[25 март]] [[1976]]) [[Режија]]: [[Виолета Џолева]] [[Сценографија]]: [[Мирален Зупчевиќ]] Глумци: [[Кирил Андоновски]], [[Мери Бошкова]], [[Душко Костовски]], [[Софија Врчаковска Гогова]], [[Ненад Стојановски]], [[Данчо Чевревски]], [[Ѓорѓи Колозов]], [[Снежана Конеска Руси]], [[Кирил Анчевски]], [[Никола Аслимовски]]. * [[Ерик Бентли]] [[''Бертолт Брехт пред комитетот за Антиамериканска дејност'']] ([[1 февруари]] [[1977]]) [[Режија]]: [[Наум Поповски]] [[Сценографија]]: [[Зоран Костовски]]. Глумци: [[Александар Џуровски]], [[Мите Грозданов]], [[Киро Попов]], [[Владимир Светиев]], [[Емил Рубен]], [[Ѓорѓи Колозов]], [[Кирил Псалтиров]], [[Драги Крстевски]]. * [[Петер Ковачиќ]] [[''Крчма под зеленото дрво'']] ([[27 февруари]] [[1977]]) [[Режија]]: [[Владимир Стриско]] [[Сценографија]]: [[Ото Шујан]]. Глумци: [[Ѓорѓи Колозов]], [[Снежана Конеска Руси]], [[Душко Костовски]], [[Анче Џамбазова]], [[Ристо Шишков]], [[Кирил Андоновски]], [[Димитар Костов]], [[Костадин Дрваров]], [[Кирил Ќортошев]], [[Емил Рубен]], [[Тома Киров]], [[Ратко Гавриловиќ]], [[Љупчо Петрушевски]], [[Мирче Доневски]], [[Данчо Чевревски]], [[Драги Крстевски]], [[Владимир Светиев]], [[Чедо Камџијаш]], [[Томе Витанов]], [[Киро Попов]], [[Кирил Псалтиров]], [[Стево Симиќ]], [[Милчо Ќупев]]. * [[Богомил Ѓузел]], [[''Алексијада'']] ([[8 октомври]] [[1978]]). [[Режија]]: [[Владимир Милчин]]; [[Сценографија]]: [[Бранко Костовски]]. Глумци: [[Таше Кочовски]], [[Ратко Гавриловиќ]], [[Кирил Андоновски]], [[Љупчо Петрушевски]], [[Анче Џамбазова]], [[Снежана Конеска Руси]], [[Афродита Кирјаковска]], [[Снежана Киселичка]], [[Душко Костовски]], [[Тома Киров]], [[Драги Крстевски]], [[Александар Шехтански]], [[Владимир Светиев]], [[Петре Арсовски]], [[Александар Ѓорѓиев]], [[Кирил Коруновски]], [[Кирил Ристоски]], [[Емил Рубен]], [[Чедо Христов]], [[Кирил Псалтиров]], [[Киро Попов]], [[Славко Нинов]], [[Томе Витанов]]. * [[Живко Чинго]] [[''Кенгурски скок'']] ([[20 јануари]] [[1979]]) [[Режија]]: [[Бранко Ставрев]] [[Сценографија]]: [[Бранко Ставрев]]. Глумци: [[Ристо Шишков]], [[Душко Костовски]], [[Кирил Андоновски]], [[Љупка Џундева]], [[Катина Иванова]], [[Емилија Андреева]], [[Катерина Крстева]], [[Соња Каранџуловска]], [[Чедо Христов]], [[Владимир Светиев]], [[Александар Џуровски]], [[Славко Нинов]], [[Киро Попов]], [[Ратко Гавриловиќ]], [[Тома Киров]], [[Мирче Доневски]], [[Томе Витанов]], [[Љупчо Петрушевски]]. * [[Назим Химет]] [[''Череп'']] ([[18 мај]] [[1980]]) [[Режија]]: [[Кемал Лила]] [[Сценографија]]: [[Бранко Костовски]]. Глумци: [[Кирил Ќортошев]], [[Снежана Киселичка]], [[Добрила Пуцкова]], [[Афродита Кирјаковска]], [[Димитар Костов]], [[Александар Шехтански]], [[Томе Витанов]], [[Чедо Христов]], [[Соња Каранџуловска]], [[Кирил Андонвски]], [[Кирил Коруновски]]. * [[Ристо Крле]], [[''Милион маченици'']] ([[6 ноември]] [[1980]]) [[Режија]]: [[Петре Прличко]] [[Сценографија]]: [[Костадин Данчев]]. Глумци: [[Кирил Ристоски]], [[Славица Јовановска]], [[Саше Кочоски]], [[Петре Прличко]], [[Кирил Андоновски]], [[Мирче Доневски]], [[Кирил Попов]], [[Душко Костовски]], [[Александар Џуровски]], [[Љупка Џундева]], [[Анче Џамбазова]], [[Катерина Крстева]], [[Љупчо Петрушевски]], [[Тома Киров]], [[Кирил Ќортошев]], [[Петре Арсовски]], [[Таше Кочовски]], [[Живко Николески]], [[Ратко Гавриловиќ]], [[Ѓорѓи Колозов]], [[Томе Витанов]], [[Гоце Влахов]], [[Ристо Шишков]], [[Кирил Коруновски]], [[Александар Шехтански]], [[Соња Каранџуловска]], [[Драги Крстевски]], [[Слаѓана Нешиќ]], [[Виктор Кочоски]], [[Драги Неделковски]], [[Ѓорѓи Постоловски]], [[Катина Иванова]], [[Стојна Костовска]], [[Снежана Киселичка]], [[Афродита Кирјаковска]]. * [[Вељко Радовиќ]], [[''Војна и мир во груда'']] ([[18 април]] [[1981]]) [[Режија]]: [[Благота Ераковиќ]] [[Сценографија]]: [[Велибор Радовиќ]]. Глумци: [[Ристо Шишков]], [[Таше Кочовски]], [[Александар Џуровски]], [[Емил Рубен]], [[Драги Крстевски]], [[Кирил Ќортошев]], [[Емилија Андреева]], [[Чедо Камџијаш]], [[Соња Каранџуловска]], [[Славица Јовановска]], [[Кирил Псалтиров]], [[Мирче Доневски]], [[Петре Арсовски]], [[Томе Витанов]], [[Слаѓана Нешиќ]], [[Гоце Влахов]], [[Живко Никлевски]]. * [[Поклен Батист Жан Молиер]] [[''Граѓанинот благородник'']] ([[7 март]] [[1982]]) [[Режија]]: [[Димитар Христов]] [[Сценографија]]: [[Бранко Костовски]]. Глумци: [[Ристо Шишков]], [[Димитар Костов]], [[Анче Џамбазова]], [[Добрила Пуцкова]], [[Снежана Конеска Руси]], [[Афродита Кирјаковска]], [[Славко Нинов]], [[Кирил Ќортошев]], [[Шенка Колозова]], [[Томе Витанов]], [[Катерина Крстева]], [[Чедо Камџијаш]], [[Емил Рубен]], [[Ѓорѓи Колозов]], [[Чедо Христов]], [[Драги Крстевски]], [[Љупчо Наумчевски]], [[Николче Младенов]]. * [[Вилијам Шекспир]], [[''Јулиј Цезар'']] ([[6 ноември]] [[1982]]) [[Режија]]: [[Љубиша Георгиевски]] [[Сценографија]]: [[Љубиша Георгиевски]]. Глумци: [[Илија Милчин]], [[Ристо Шишков]], [[Емил Рубен]], [[Кирил Ристоски]], [[Кирил Светиев]], [[Јусуф Гулевски]], [[Душко Ѓорѓиоски]], [[Чедо Христов]], [[Петре Арсовски]], [[Александар Џуровски]], [[Вукосава Донева - Варколи|Вукусава Чучкова Донева]], [[Јоана Поповска]], [[Александар Шехтански]], [[Киро Попов]], [[Тома Киров]], [[Ратко Гавриловиќ]], [[Горан Илиќ]], [[Ѓорѓи Колозов]], [[Живко Никлевски]], [[Томе Витанов]], [[Марјан Чакмакоски]], [[Снежана Конеска Руси]], [[Катерина Крстева]], [[Сенко Велинов]]. * [[Бок Џери]] ''[[Свирач на покривот]]'' ([[24 септември]] [[1983]]) [[Режија]]: [[Владо Стефанчиќ]] [[Сценографија]]: [[Дтагутин Аврамовски]]. Глумци: [[Илија Џувалековски]], [[Шенка Колозова]], [[Катина Иванова]], [[Славица Јовановска]], [[Афродита Кирјаковска]], [[Снежана Конеска Руси]], [[Емилија Андреева]], [[Снежана Киселичка]], [[Стојна Костовска]], [[Анче Џамбазова]], [[Кирил Андоновски]], [[Емил Рубен]], [[Весна Вртева]], [[Александар Шехтански]], [[Александар Џуровски]], [[Чедо Камџијаш]], [[Петре Арсовски]], [[Душко Костовски]], [[Гоце Влахов]], [[Драги Крстевски]], [[Таше Кочовски]], [[Киро Попов]], [[Јусуф Гулевски]], [[Славка Михајлова]], [[Ѓорѓи Колозов]], [[Зорица Стошиќ]], [[Љупчо Петрушевски]], [[Мирче Доневски]]. * [[Васе Манчев]] [[''Кршалнига'']] ([[21 октомври]] [[1983]]) [[Режија]]: [[Бранко Ставрев]] [[Сценографија]]: [[Бранко Ставрев]]. Глумци: [[Ристо Шишков]], [[Кирил Ќортошев]], [[Чедо Христов]], [[Снежана Конеска Руси]], [[Катина Иванова]], [[Александар Џуровски]], [[Димитар Костов]], [[Кирил Ристоски]]. * [[Славомир Мрожек]] [[''Кланица'']] ([[20 ноември]] [[1983]]) [[Режија]]: [[Владо Цветановски]] [[Сценографија]]: [[Бранко Ставрев]]. Глумци: [[Вукосава Донева - Варколи|Вукосава Чучкова Донева]], [[Мими Таневска]], [[Јусуф Гулевски]], [[Душко Костовски]], [[Кирил Ристоски]], [[Драги Кртевски]], [[Горан Илиќ]], [[Ванчо Мелов]]. * [[Јордан Плевнеш]], [[''Мацедонише цуштенде'']] ([[18 јануари]] [[1984]]) [[Режија]]: [[Љубиша Георгиевски]] [[Сценографија]]: [[Љубиша Георгиевски]] Глумци: [[Владимир Светиев]], [[Петар Темелковски]], [[Кирил Ристоски]], [[Александар Џуровски]], [[Катина Иванова]], [[Мими Таневска]], [[Кирил Псалтиров]], [[Братислав Димитров]], [[Димитар Костов]], [[Емилија Андреева]], [[Љупчо Петрушевски]], [[Анче Џамбазова]], [[Петре Арсовски]], [[Драги Крстевки]], [[Цветанка Јакимовска]], [[Самоил Стојановски]], [[Дарко Митревски]], [[Соња Митревска]]. * [[Душан Јовановиќ]] [[''Воена тајна'']] ([[4 февруари]] [[1984]]) [[Режија]]: [[Душан Наумовски]] [[Сценографија]]: [[Чедо Христов]]. Глумци: [[Веска Вртева]], [[Славица Јовановска]], [[Славко Нинов]], [[Кирил Андоновски]], [[Снежана Киселичка]], [[Соња Каранџуловска]], [[Шенка Колозова]], [[Кирил Коруновски]], [[Гоце Влахов]], [[Ѓорѓи Колозов]], [[Емил Рубен]], [[Љупка Џундева]], [[Томе Витанов]], [[Кире Печијаревски]], [[Марјан Чакмакоски]], [[Снежана Конеска Руси]], [[Афродита Кирјаковска]]. * [[Вуди Ален]] [[''Бог'']] ([[15 април]] [[1984]]). [[Режија]]: [[Димитрие Османли]], [[Сценографија]]: [[Бранко Костовски]]. Глумци: [[Владимир Светиев]], [[Емил Рубен]], [[Стојна Костовска]], [[Александар Џуровски]], [[Драги Крстевски]], [[Таше Кочовски]], [[Јоана Поповска]], [[Кирил Псалтиров]], [[Славица Јовановска]], [[Јусуф Гулевски]], [[Томе Витанов]], [[Афродита Кирјаковска]], [[Александар Шехтански]], [[Катерина Крстева]], [[Ристо Шишков]]. * [[Ташко Георгиевски]] [[''Рамна земја'']] ([[27 септември]] [[1985]]) [[Режија]]: [[Владимир Милчин]], [[Сценографија]]: [[Бранко Костовски]]. Глумци: [[Кирил Ристоски]], [[Владимир Светиев]]. [[Елизабета Кочовска]], [[Јасмина Поповска]], [[Ана Костовска]], [[Кирил Ќортошев]], [[Вукосава Донева - Варколи|Вукосава Чучкова Донева]], [[Душко Костовски]], [[Јоана Поповска]], [[Ѓорѓи Колозов]], [[Шенка Колозова]], [[Гоце Влахов]], [[Петре Арсовски]], [[Александар Шехтански]], [[Кирил Андоновски]], [[Кирил Коруновски]], [[Емил Рубен]], [[Емилија Андреева]], [[Кирил Псалтиров]], [[Љупчо Бреслиски]], [[Мирче Доневски]], [[Братислав Димитров]], [[Драги Крстевски]], [[Јусуф Гулевски]], [[Александар Чамински]], [[Ева Аманатиду]]. * [[Гордан Михиќ]], [[''Среќна нова 49'']] ([[9 февруари]] [[1985]]) [[Режија]]: [[Слободан Унковски]] [[Сценографија]]: [[Динка Јеричевиќ]]. Глумци: [[Ненад Стојановски]], [[Кирил Ристоски]], [[Гоце Влахов]], [[Душко Костовски]], [[Анче Џамбазова]], [[Снежана Конеска Руси]], [[Александар Шехтански]], [[Снежана Стамеска]], [[Самоил Стојановски]], [[Димитар Костов]], [[Петре Арсовски]], [[Александар Чамински]], [[Драги Крстевски]], [[Александар Џуровски]], [[Слаѓана Нешиќ]], [[Илија Рајковски]]. * [[Афродита Кирјаковска]] [[''Сказна за сказните'']] ([[22 декември]] [[1985]]) [[Режија]]: [[Коле Ангеловски]]. Глумци: [[Петре Прличко]], [[Таше Кочовски]], [[Кирил Андоновски]], [[Снежана Киселичка]], [[Мирче Доневски]], [[Славица Јовановска]], [[Томе Витанов]], [[Стојна Костовска]], [[Александар Шехтански]], [[Анче Џамбазова]], [[Афродита Кирјаковска]]. * [[Драго Јанчар]] [[''Големиот брилјандет валцер'']] ([[9 февруари]] [[1986]]) [[Режија]]: [[Бранко Ставрев]]. Глумци: [[Славко Нинов]], [[Соња Каранџуловска]], [[Снежана Конеска Руси]], [[Душко Костовски]], [[Кирил Ќортошев]], [[Александар Чамински]], [[Чедо Камџијаш]], [[Томе Витанов]], [[Димитар Костов]], [[Кирил Коруновски]], [[Александар Шехтански]], [[Славица Јовановска]], [[Илија Џувалековски]], [[Афродита Кирјаковска]]. * [[Бертолт Брехт]] [[''Малограѓанска свадба'']] ([[8 мај]] [[1986]]) [[Режија]]: [[Владо Цветановски]] [[Сценографија]]: [[Бранко Костовски]]. Глумци: [[Снежана Конеска Руси]], [[Катина Иванова]], [[Афродита Кирјаковска]], [[Александар Чамински]], [[Мирче Доневски]], [[Мими Таневска]], [[Јусуф Гулевски]], [[Драги Крстевски]], [[Владимир Светиев]]. * [[Александар Володин]] [[''Гуштерица'']] ([[6 октомври]] [[1986]]) [[Режија]]: [[Евгениј Лазаров]] [[Сценографија]]: [[Николај Епов]]. Глумци: [[Кирил Ќортошев]], [[Љупка Џундева]], [[Александар Шехтански]], [[Јасмина Поповска]], [[Кирил Псалтиров]], [[Анче Џамбазова]], [[Снежана Киселичка]], [[Гоце Влахов]], [[Петре Арсовски]], [[Александар Џуровски]], [[Синоличка Трпкова]], [[Емил Рубен]], [[Љупчо Бојковски]], [[Катина Иванова]], [[Катерина Крстева]], [[Чедо Христов]], [[Александар Чамински]], [[Јусуф Гулевски]], [[Тања Кочовска]], [[Таше Кочовски]], [[Кирил Ристоски]], [[Веска Вртева]], [[Марија Вртева]], [[Стојна Костовска]], [[Илија Џувалековски]], [[Ѓорѓи Јолевски]], [[Емилија Андреева]], [[Даница Тодоровска]], [[Чедо Камџијаш]], [[Дубравка Киселички]]. * [[Александар Поповиќ]] [[''Мрестење на краповите'']] ([[25 јануари]] [[1987]]) [[Режија]]: [[Ацо Алексов]] [[Сценографија]]: [[Чедо Христов]]. Глумци: [[Илија Милчин]], [[Јоана Поповска]], [[Јасмина Поповска]], [[Емил Рубен]], [[Душко Костовски]], [[Ѓорѓи Колозов]], [[Кирил Андоновски]], [[Анче Џамбазова]], [[Гоце Влахов]], [[Шенка Колозова]], [[Славица Јовановска]]. * [[Васил Иљоски]], ''[[Чорбаџи Теодос]]'' ([[1987]]) [[Режија]]: [[Тодорче Николовски (глумец)|Тодор Николовски]] и [[Петре Прличко]]. Глумци: [[Тодорче Николовски (глумец)|Тодор Николовски]], [[Петре Прличко]], [[Мери Бошкова]], [[Илија Џувалековски]], [[Томе Витанов]], [[Стојна Костовска]], [[Кирил Ќортошев]], [[Шенка Колозова]], [[Александар Шехтански]], [[Кирил Псалтиров]], [[Душко Костовски]], [[Анче Џамбазова]], [[Вера Вучкова]], [[Добрила Пуцкова]], [[Драги Крстевски]]. * [[Русомир Богдановски]] [[''Нишко без трифолио'']] ([[17 јуни]] [[1987]]) [[Режија]]: [[Слободан Унковски]] [[Сценографија]]: [[Милица Ејдус]]. Глумци: [[Душко Костовски]], [[Анче Џамбазова]], [[Мими Таневска]], [[Синоличка Трпкова]], [[Кирил Ристоски]], [[Петре Арсовски]], [[Кирил Андоновски]], [[Ѓорѓи Јолевски]], [[Александар Чамински]], [[Катина Иванова]]. * [[Михаил Афанасиевич Булгаков]] [[''Дон Кихот'']] ([[14 јули]] [[1987]]) [[Режија]]: [[Златко Свибен]] [[Сценографија]]: [[Герослав Зариќ]]. Глумци: [[Кирил Ристоски]], [[Снежана Конеска Руси]], [[Марија Вртева]], [[Анче Џамбазова]], [[Душко Костовски]], [[Кирил Андоновски]], [[Драги Крстевски]], [[Јоана Поповска]], [[Ѓорѓи Јолевски]], [[Владимир Светиев]], [[Мими Таневска]], [[Димче Мешковски]], [[Александар Чамински]], [[Емил Рубен]], [[Петре Арсовски]], [[Александар Шехтански]], [[Александар Ѓорчев]], [[Гоце Влахов]], [[Беќир Нуредини]], [[Мирче Доневски]], [[Кирил Коруновски]], [[Јане Пенов]]. * [[Бертолт Брехт]] [[''Баал'']] ([[20 септември]] [[1987]]) [[Режија]]: [[Владимир Милчин]], [[Сценографија]]: [[Крсте Џидров]]. Глумци: [[Владимир Светиев]], [[Емил Рубен]], [[Јасмина Поповска]], [[Мирче Доневски]], [[Кирил Андоновски]], [[ЈусуФ Гулевски]], [[Даница Тодоровска]], [[Петре Арсовски]], [[Стојна Костовска]], [[Валентина Божиновска]], [[Јоана Поповска]], [[Тања Кочовска]], [[Мими Таневска]], [[Кирил Ристоски]], [[Катина Иванова]]. * [[Горан Стефановски]] [[''Црна дупка'']] ([[10 февруари]] [[1988]]) [[Режија]]: [[Паоло Маџели]] [[Сценографија]]: [[Марина Чутурило]]. Глумци: [[Ненад Стојановски]], [[Илија Џувалековски]], [[Вукосава Донева - Варколи|Вукосава Чучкова Донева]], [[Лиљана Јовановска Богоевиќ]], [[Катина Иванова]], [[Синоличка Трпкова]], [[Владимир Светиев]], [[Александар Чамински]], [[Мими Таневска]], [[Јоана Поповска]]. * [[Синиша Ковачевиќ]] [[''Рави'']] ([[15 јануари]] [[1989]]) [[Режија]]: [[Љубиша Георгиевски]] [[Сценографија]] [[Љубиша Георгиевски]]. Глумци: [[Душко Костовски]], [[Горан Таневски]], [[Емил Рубен]], [[Александар Шехтански]], [[Александар Чамински]], [[Кирил Ристоски]], [[Јусуф Гулевски]], [[Петре Арсовски]], [[Јоана Поповска]], [[Снежана Конеска Руси]], [[Чедо Христов]], [[Александар Џуровски]], [[Сенко Велинов]], [[Катина Иванова]], [[Гоце Влахов]], [[Соња Каранџуловска]], [[Тихомир Стојановски]], [[Нино Леви]], [[Љупчо Бојковски]], [[Кирил Поп Христов]], [[Самоил Стојановски]], [[Атанас Кирајковски]]. * [[Вилијам Шекспир]] [[''Забуни'']] ([[25 март]] [[1989]]) [[Режија]]: [[Димитрие Османли]] [[Сценографија]]: [[Бранко Костовски]]. Глумци: [[Кирил Псалтиров]], [[Димитар Костов]], [[Игор Џамбазов]], [[Кирил Андоновски]], [[Таше Кочовски]], [[Јусуф Гулевски]], [[Петре Прличко]], [[Владимир Ендровски]], [[Томе Витанов]], [[Александар Шехтански]], [[Петре Арсовски]], [[Душко Костовски]], [[Ѓорѓи Колозов]], [[Анче Џамбазова]], [[Мими Таневска]], [[Стојна Костовска]], [[Шенка Колозова]], [[Славица Јовановска]], [[Ангелина Иванова]], [[Перо Стратров]], [[Радован Мадиќ]]. * [[Русомир Богдановски]] [[''Рекламна бајка'']] ([[6 јуни]] [[1989]]) [[Режија]]: [[Коле Ангеловски]] [[Сценографија]]: [[Љубомир Чадиковски]]. Глумци: [[Снежана Конеска Руси]], [[Драган Спасов-Дац]], [[Нино Леви]], [[Катерина Крстева]], [[Владимир Ендровски]], [[Ѓорѓи Колозов]], [[Снежана Киселичка]], [[Гоце Влахов]], [[Јусуф Гулевски]], [[Славица Јовановска]], [[Соња Каранџуловска]], [[Томе Витанов]], [[Кирил Псалтиров]], [[Мирче Доневски]]. * [[Жан Батист Поклен Молиер]] [[''Мизантроп'']] [[3 ноември]] [[1989]]) [[Режија]]: [[Владимир Милчин]] [[Сценографија]]: [[Крсте Џидров]]. Глумци: [[Александар Чамински]], [[Кирил Ристоски]], [[Александар Шехтански]], [[Јасмина Поповска]], [[Емил Рубен]], [[Катина Иванова]], [[Владо Јовановски]], [[Синоличка Трпкова]], [[Петар Горко]], [[Трајче Ѓоргиев]], [[Илија Рајковски]]. * [[Фридрих Деринмат]], [[''Посета на старата дама'']] ([[15 јануари]] [[1990]]) [[Режија]]: [[Владимир Георгиевски]] [[Сценографија]]: [[Владимир Георгиевски]] Глумци: [[Кирил Андоновски]], [[Љупка Џундева]], [[Жаклина Стефковска]], [[Нино Леви]], [[Чедо Христов]], [[Кирил Псалтиров]], [[Владимир Светиев]], [[Кирил Коруновски]], [[Александар Шехтански]], [[Гоце Влахов]], [[Соња Каранџуловска]], [[Снежана Конеска Руси]], [[Томе Витанов]], [[Александар Џуровски]], [[Весна Вртева]], [[Стојна Костовска]], [[Таше Кочовски]], [[Емилија Андреева]], [[Чедо Камџијаш]], [[Афродита Кирјаковска]]. * [[Афродита Кирјаковска]] [[''Вртимушка'']] ([[6 мај]] [[1990]]) [[Режија]] [[Афродита Кирјаковска]]. Глумци: [[Љупка Џундева]], [[Афродита Кирјаковска]], [[Славица Јовановска|Славица Ковачевиќ-Јовановска]], [[Снежана Киселичка]], [[Снежана Конеска Руси]], [[Емилија Спасова]], [[Јагода Сланева]], [[Чедо Христов]], [[Владимир Лазовски]], [[Кирил Коруновски]], [[Боривоје Шуминовски]]. * [[Венедикт Ерофеев]] [[''Чекорите на командирот'']] ([[20 октомври]] [[1990]]) [[Режија]]: [[Владимир Милчин]]. Глумци: [[Гоце Влахов]], [[Синоличка Трпкова]], [[Катина Иванова]], [[Славица Јовановска]], [[Александар Џуровски]], [[Владимир Светиев]], [[Кирил Андоновски]], [[Емил Рубен]], [[Александар Чамински]], [[Кирил Ќортошев]], [[Мирче Доневски]], [[Чедо Камџијаш]], [[Ѓорѓи Колозов]], [[Јусуф Гулевски]], [[Петар Арсовски]], [[Нино Леви]], [[Александар Шехтански]]. * [[Жанина Мирчевска]] [[''Гнев божји'']] ([[26 декември]] [[1990]]) [[Режија]]: [[Слободан Унковски]] [[Сценографија]]: [[Јана Петковска]]. Глумци: [[Мими Таневска]], [[Александар Шехтански]], [[Милица Стојанова]], [[Александар Чамински]], [[Мери Бошкова]], [[Душко Костовски]], [[Магдалена Ризова Черних]], [[Софија Матевска Куновска]], [[Илија Џувалековски]], [[Кирил Ќортошев]], [[Љиљана Јовановска Богоевиќ]], [[Ненад Стојановски]], [[Петре Арсовски]], [[Билјана Каленикова Пашариковска]]. * [[Јан Јуен Мек]] [[''Бетонската градина'']] ([[26 април]] [[1991]]) [[Режија]]: [[Александра Ковачевиќ]] [[Сценографија]]: [[Мустафа Асим]]. Глумци: [[Петре Арсовски]], [[Јоана Поповска]], [[Ѓорѓи Јолевски]], [[Билјана Таневска]], [[Магдалена Ризова Черних]], [[Даниел Лазаревиќ]], [[Александар Чамински]], [[Ирена Лозинска]]. * [[Блаже Миневски]] [[''Крик'']] ([[21 јули]] [[1991]]) [[Режија]]: [[Владимир Милчин]] [[Сценографија]]: [[Крсте Џидров]]. Глумци: [[Мето Јовановски (глумец)|Мето Јовановски]], [[Илија Милчин]], [[Александар Шехтански]], [[Чедо Камџијаш]], [[Емил Рубен]], [[Петре Арсовски]], [[Јоана Поповска]], [[Нино Леви]], [[Сузана Киранџиска]], [[Катерина Крстева]], [[Кирил Поп Христов]], [[Тони Михајловски]]. * [[Гордан Михиќ]], [[''Зора на истокот'']] ([[19 октомври]] [[1991]]). [[Режија]]: [[Ацо Алексов]] [[Сценографија]]: [[Илија Аризанов]]. Глумци: [[Ѓорѓи Колозов]], [[Кирил Андоновски]], [[Анче Џамбазова]], [[Јусуф Гулевски]], [[Кирил Поп-Христов]], [[Шенка Колозова]], [[Снежана Конеска Руси]], [[Снежана Киселичка]], [[Чедо Христов]], [[Димитар Костов]], [[Катерина Крстева]], [[Гоце Влахов]], [[Кирил Псалтиров]], [[Стојна Костовска]], [[Васил Шишков]], [[Томе Витанов]], [[Славица Јовановска]]. * [[Григор Прличев]] [[''Мортолозот'']] ([[24 јуни]] [[1992]]) [[Режија]]: [[Бранко Ставрев]] [[Сценографија]]: [[Бранко Ставрев]]. Глумци: [[Мите Грозданов]], [[Мими Таневска]], [[Стево Спасовски]], [[Весна Петрушевска]], [[Славица Јовановска]], [[Мирче Доневски]], [[Петре Арсовски]], [[Диме Поповски]], [[Славко Нинов]]. * [[Блаже Миневски]] [[''Женски прилог за ноќта'']] ([[10 април]] [[1993]]) [[Режија]]: [[Владимир Милчин]] [[Сценографија]]: [[Крсте Џидров]]. Глумци: [[Александар Шехтански]], [[Мими Таневска]], [[Емил Рубен]], [[Весна Петрушевска]], [[Душко Костовски]], [[Драган Довлев]], [[Горан Стојановски (глумец)|Горан Стојановски]], [[Владимир Ендровски]], [[Даница Георгиевска]], [[Тони Михајловски]], [[Владо Јовановски]], [[Никола Ристановски]], [[Магдалена Ризова Черних]]. * [[Бранислав Нушиќ]] [[''Народен пратеник'']] ([[24 април]] [[1993]]) [[Режија]]: [[Димитрие Османли]] [[Сценографија]] [[Илија Аризанов]]. Глумци: [[Кирил Андоновски]], [[Анче Џамбазова]], [[Валентина Божиновска]], [[Трајче Ѓоргиев]], [[Нино Леви]], [[Игор Џамбазов]], [[Славица Јовановска]], [[Кирил Поп Христов]], [[Стојна Костовска]], [[Александар Микиќ]]. * [[Николај Гогољ]] [[''Мртви души'']] ([[20 март]] [[1994]]) [[Режија]]: [[Владимир Милчин]] [[Сценографија]]: [[Крсте Џидров]]. Глумци: [[Владимир Јачев]], [[Валентина Божиновска]], [[Даница Георгиевска]], [[Тони Михајловски]], [[Владо Јовановски]], [[Маја Вељковиќ-Пановска]], [[Владимир Ендровски]], [[Никола Ристановски]], [[Магдалена Ризова Черних]], [[Трајче Ѓоргиев]]. * [[Венко Андоновски]] [[''Бунт во домот за старци'']] ([[15 мај]] [[1994]]). [[Режија]]: [[Бранко Ставрев]], [[Сценографија]]: [[Бранко Ставрев]]. Глумци: [[Кирил Ќортошев]], [[Никола Ристановски]], [[Душко Костовски]], [[Александар Шехтански]], [[Тони Михајловски]], [[Снежана Конеска Руси]], [[Петре Арсовски]], [[Весна Петрушевска]], [[Кирил Андоновски]], [[Нино Леви]], [[Илија Џувалековски]], [[Кирил Поп Христов]], [[Славица Јовановска]], [[Димитар Костов]]. * [[Фјодор Достоевски]] [[''Злосторство и казна'']] ([[1 октомври]] [[1994]]) [[Режија]]: [[Егон Савин]] [[Сценографија]]: [[Елена Дончева]]. Глумци: [[Мето Јовановски (глумец)|Мето Јовановски]], [[Никола Ристановски]], [[Васил Шишков]], [[Искра Ветерова]], [[Душко Костовски]], [[Петре Арсовски]], [[Кирил Поп Христов]], [[Нино Леви]], [[Шенка Колозова]], [[Ѓорѓи Колозов]]. * [[Дејан Дуковски]] [[''Буре барут'']] ([[15 октомври]] [[1994]]) [[Режија]]: [[Сашо Миленковски]], [[Сценографија]]: [[Миодраг Табачки]]. Глумци: [[Никола Ристановски]], [[Тони Михајловски]], [[Трајче Ѓоргиев]], [[Даница Георгиевска]], [[Нино Леви]], [[Владимир Јачев]], [[Владимир Ендровски]], [[Јордан Симонов]], [[Душко Костовски]], [[Игор Џамбазов]], [[Петре Арсовски]], [[Мирче Доневски]], [[Емил Рубен]], [[Александар Шехтански]], [[Васил Шишков]], [[Магдалена Ризова Черних]], [[Владо Јовановски]], [[Јасмина Поповска]]. * [[Јордан Радичков]] [[''Јануари'']] ([[16 декември]] [[1994]]) [[Режија]]: [[Иван Допчев]] [[Сценографија]]: [[Вјечислав Парапанов]]. Глумци: [[Владимир Светиев]], [[Кирил Андоновски]], [[Александар Чамински]], [[Петре Арсовски]], [[Александар Шехтански]], [[Валентина Божиновска]], [[Владо Јовановски]], [[Димитар Костов]], [[Чедо Камџијаш]], [[Нино Леви]], [[Тони Михајловски]], [[Трајче Ѓоргиев]], [[Александар Микиќ]]. * [[Војдан Чернодрински]] ''[[Македонска крвава свадба]]'' ([[9 јули]] [[1995]]) [[Режија]]: [[Сашо Миленковски]] [[Сценографија]]: [[Бранко Костовски]]. Глумци: [[Тони Михајловски]], [[Весна Петрушевска]], [[Васил Шишков]], [[Петре Арсовски]], [[Дубравка Киселички]], [[Александар Шехтански]], [[Ѓорѓи Колозов]], [[Гоце Влахов]], [[Магдалена Ризова Черних]], [[Јелена Мијатовиќ]], [[Емил Рубен]], [[Шенка Колозова]], [[Катерина Крстева]], [[Кирил Андоновски]], [[Александар Микиќ]], [[Катерина Шехтанска]], [[Нино Леви]], [[Анче Џамбазова]], [[Димитар Костов]], [[Соња Каранџуловска]], [[Катерина Стевковска]], [[Илија Џувалековски]], [[Мери Бошкова]], [[Кирил Ќортошев]], [[Нада Гешоска]], [[Милица Стојанова]], [[Мето Јовановски (глумец)|Мето Јовановски]], [[Мирче Доневски]], [[Валентина Божиновска]], [[Калина Наумовска]], [[Даница Георгиевска]], [[Олга Панговска Боев]], [[Владо Јовановски]], [[Кирил Поп Христов]], [[Борис Чоревски]], [[Билјана Кирјазова]], [[Билјана Беличанец]], [[Љупчо Бојковски]], [[Трајче Ѓоргиев]], [[Катерина Кипровска]], [[Јелена Жугиќ]]. * [[Благоја Ристески-Платнарот]] [[''Лепа Марија'']] ([[31 октомври]] [[1995]]) [[Режија]]: [[Владимир Милчин]] [[Сценографија]]: [[Миодраг Тапачки]]. Глумци: [[Магдалена Ризова Черних]], [[Никола Ристановски]], [[Владимир Јачев]], [[Васил Шишков]], [[Тони Михајловски]], [[Даница Георгиевска]], [[Кирил Ристоски]], [[Александар Шехтански]], [[Валентина Божиновска]], [[Маја Вељковиќ-Пановска]], [[Владо Јовановски]], [[Нино Леви]], [[Катина Иванова]], [[Владимир Ендровски]], [[Весна Петрушевска]], [[Александар Микиќ]]. * [[Мирослав Крлежа]] [[''Глембаеви'']] ([[17 мај]] [[1996]]) [[Режија]]: [[Љубиша Георгиевски]] [[Сценографија]]: [[Љубиша Георгиевски]]. Глумци: [[Владимир Светиев]], [[Мими Таневска]], [[Никола Ристановски]], [[Искра Ветерова]], [[Емил Рубен]], [[Александар Шехтански]], [[Магдалена Ризова Черних]], [[Владимир Ендровски]], [[Трајче Иваноски]], [[Александар Микиќ]], [[Јордан Симонов]]. * [[Жорж Фејдо]] [[''Кројач за дами'']] ([[15 ноември]] [[1996]]) [[Режија]]: [[Димитрие Османли]] [[Сценографија]]: [[Валентин Светлозарев]]. Глумци: [[Кирил Андоновски]], [[Јордан Симонов]], [[Александар Микиќ]], [[Трајче Ѓоргиев]], [[Маја Вељковиќ-Пановска]], [[Јасмина Поповска]], [[Славица Јовановска]], [[Весна Петрушевска]], [[Даница Георгиевска]], [[Катина Иванова]]. * [[Антон Чехов]] [[''Вишновата градина'']] ([[25 декември]] [[1997]]) [[Режија]]: [[Љубиша Георгиевски]] [[Сценографија]]: [[Љубиша Георгиевски]]. Глумци: [[Мими Таневска]], [[Арна Шијак]], [[Искра Ветерова]], [[Владимир Светиев]], [[Никола Ристановски]], [[Владо Јовановски]], [[Емил Рубен]], [[Александар Шехтански]], [[Васил Шишков]], [[Магдалена Ризова Черних]], [[Милица Стојанова]], [[Нино Леви]], [[Николина Кујача]], [[Јордан Симонов]], [[Шенка Колозова]]. * [[Николај Кољада]] [[''Мурлин Мурло'']] ([[26 април]] [[1998]]) [[Режија]]: [[Владимир Милчин]] [[Сценографија]]: [[Крсте Џидров]]. Глумци: [[Магдалена Ризова Черних]], [[Ирена Ристиќ]], [[Оливер Митковски]], [[Владо Јовановски]], [[Гордана Ендровска]], [[Магдалена Ендровска]], [[Перо Стратров]]. * [[Мартин Донах Мек]] [[''Мис на малиот град'']] ([[17 декември]] [[1999]]) [[Режија]]: [[Владимир Талевски]] [[Сценографија]]: [[Владо Ќоревски]]. Глумци: [[Милица Стојанова]], [[Рубенс Муратовски]], [[Јелена Мијатовиќ]], [[Александар Микиќ]]. * [[Френк Милер]] [[''Бетмен враќањето на црниот витез'']] ([[22 декември]] [[1999]]) [[Режија]]: [[Кристијан Ристески]] [[Сценографија]]: [[Кристијан Ристески]]. Глумци: [[Митко Апостоловски]], [[Мирче Доневски]], [[Магдалена Ризова Черних]], [[Кирил Андоновски]], [[Кирил Поп Христов]], [[Трајче Ѓоргиев]], [[Нино Леви]], [[Владимир Ендровски]], [[Александар Џуровски]], [[Весна Петрушевска]], [[Калина Наумовска]], [[Гордана Ендровска]], [[Ѓорѓи Колозов]], [[Александар Шехтански]], [[Мето Јовановски (глумец)|Мето Јовановски]], [[Борис Чоревски]], [[Самоил Стојановски]], [[Владимир Георгиевски]], [[Игор Ангелов]], [[Мето Јанакиевски]], [[Роберт Ристов]]. * [[Франк Ведекинд]] [[''Будење на пролетта'']] ([[12 февруари]] [[2000]]) [[Режија]]: [[Златко Славенски]] [[Сценографија]]: [[Дуња Зубанчиќ]]. Глумци: [[Тони Михајловски]], [[Сенко Велинов]], [[Арна Шијак]], [[Маја Вељковиќ-Пановска]], [[Владимир Светиев]], [[Мери Бошкова]], [[Јордан Симонов]], [[Петре Арсовски]], [[Камка Тоциновски]], [[Игор Стојчевски]]. * [[Ристо Крле]], [[''Грофот Миливој'']] ([[16 март]] [[2001]]) [[Режија]]: [[Димитрие Османли]] [[Сценографија]]: [[Љупчо Јованов]]. Глумци: [[Александар Микиќ]], [[Кирил Андоновски]], [[Александар Шехтански]], [[Владимир Јачев]], [[Звездана Ангеловска]], [[Гоце Влахов]], [[Петре Арсовски]], [[Нино Леви]], [[Кирил Псалтиров]], [[Јордан Симонов]], [[Кирил Коруновски]], [[Славица Јовановска]]. * [[Фјодор Достоевски]] [[''Демони'']] ([[16 мај]] [[2001]]) [[Режија]]: [[Владимир Милчин]] [[Сценографија]]: [[Крсте Џидров]]. Глумци: [[Зоран Љутков]], [[Никола Ристановски]], [[Владо Јовановски]], [[Владимир Ендровски]], [[Емил Рубен]], [[Петре Арсовски]], [[Нино Леви]], [[Александар Микиќ]], [[Јордан Симонов]], [[Трајче Ѓоргиев]], [[Звезда Ангеловска]], [[Сашка Димитровска]], [[Катина Иванова]], [[Весна Петрушевска]], [[Даница Георгиевска]], [[Катерина Крстева]], [[Ѓорѓи Колозов]], [[Викторија Терзиева]], [[Перо Стратров]], [[Рефет Абази]]. * [[Ив Елснер]] [[''Вагинални монолози'']] ([[26 јуни]] [[2001]]) [[Режија]]: [[Димитар Станковски]] [[Сценографија]]: [[Димитар Станковски]]. Глумци: [[Јелена Жугиќ]], [[Тања Кочовска]], [[Весна Петрушевска]], [[Ирена Ристиќ]]. * [[Дејан Дуковски]] [[''Балканот не е мртов'']] ([[7 октомври]] [[2001]]). [[Режија]]: [[Александар Поповски]] [[Сценографија]]: [[Бранко Хојник]]. Глумци: [[Катина Иванова]], [[Звездана Ангеловска]], [[Николина Кујача]], [[Ирена Ристиќ]], [[Сашка Димитровска]], [[Петре Арсовски]], [[Емил Рубен]], [[Никола Ристановски]], [[Владо Јовановски]], [[Владимир Јачев]], [[Владимир Светиев]], [[Владимир Ендровски]], [[Предраг Павловски]], [[Зоран Љутков]], [[Ивам Јерчиќ]]. * [[Живко Чинго]] [[''Писание'']] ([[7 март]] [[2002]]) [[Режија]]: [[Бранко Ставрев]] [[Сценографија]]: [[Валентин Светозарев]]. Глумци: [[Мето Јовановски (глумец) |Мето Јовановски]], [[Кирил Псалтиров]], [[Александар Шехтански]], [[Борис Чоревски]], [[Снежана Конеска Руси]], [[Кирил Андоновски]], [[Димитар Костов]], [[Васил Шишков]], [[Владимир Светиев]], [[Магдалена Ризова Черних]], [[Звездана Ангеловска]], [[Салаетин Билал]], [[Стојна Костовска]], [[Славица Јовановска|Славица Ковачевиќ-Јовановска]], [[Трајче Ѓоргиев]]. * [[Шадорло Де Лакто]] [[''Опасни врски'']] ([[29 јуни]] [[2002]]) [[Режија]]: [[Љупчо Ѓорѓиевски]] [[Сценографија]]: [[Елена Иванова]] Глумци: [[Јордан Симонов]], [[Катерина Шехтанска]], [[Весна Петрушевска]], [[Љупка Џундева]], [[Искра Ветерова]], [[Звездана Ангеловска]], [[Владимир Јачев]]. * [[Душан Јовановиќ]] ''[[Ослободување на Скопје]]'' ([[13 ноември]] [[2002]]) [[Режија]]: [[Срѓан Јаникијевиќ]]. Глумци: [[Петре Арсовски]], [[Емил Рубен]], [[Александар Шехтански]], [[Весна Петрушевска]], [[Звездана Ангеловска]], [[Катина Иванова]], [[Александар Микиќ]], [[Нино Леви]], [[Владимир Ендровски]], [[Јордан Симонов]], [[Кирил Поп Христов]], [[Оливер Митковски]], [[Мирче Доневски]], [[Трајче Ѓоргиев]], [[Катерина Шехтанска]], [[Васил Шишков]], [[Никола Ристановски]]. * [[Горан Стефановски]] [[''Црна дупка'']] ([[4 април]] [[2003]]). [[Режија]]: [[Сашо Миленковски]], [[Сценографија]]: [[Тихомир Спировски]]. Глумци: [[Звездана Ангеловска]], [[Владимир Ендровски]], [[Мери Бошкова]], [[Даница Георгиева]], [[Петре Арсовски]], [[Билјана Беличанец]], [[Весна Петрушевска]], [[Искра Ветерова]], [[Сенко Велинов]]. * [[Петре Бакевски]] [[''Белите коњи'']] ([[11 мај]] [[2003]]). [[Режија]]: [[Виолета Џолева]], [[Сценографија]]: [[Валентин Светозарев]]. Глумци: [[Јордан Симонов]], [[Александар Микиќ]], [[Васил Шишков]], [[Александар Шехтански]], [[Николина Кујача]], [[Оливер Митковски]], [[Никола Ристановски]], [[Емил Рубен]], [[Нино Леви]], [[Петре Арсовски]], [[Кирил Коруновски]], [[Владимир Јачев]], [[Кирил Мицев]]. * [[Сашко Насев]] [[''Магдо љубов моја'']] ([[1 август]] [[2003]]) [[Режија]]: [[Димитар Станковски]] [[Сценографија]]: [[Валентин Светозарев]]. Глумци: [[Владимир Ангеловски-Дади]], [[Оливер Митковски]], [[Дејан Лилиќ]], [[Благоја Чоревски]], [[Катина Иванова]], [[Сашо Тасевски]], [[Александар Шехтански]], [[Јелена Жугиќ]], [[Роберт Вељановски]], [[Петре Арсовски]], [[Емил Рубен]], [[Никола Ристановски]], [[Магдалена Ризова Черних]]. * [[''Доле влада'']], ([[29 април]] [[2004]]). [[Режија]]: [[Сашо Миленковски]], [[Сценографија]]: [[Жанета Вангели]]. Глумци: [[Катерина Шехтанска]],[[Владимир Ендровски]],[[Сенко Велинов]],[[Весна Петрушевска]], [[Бранко Ѓорчев]], [[Игор Стојчевски]]. * [[Овен Мек Каферти]] [[''Сцени од животот'']] ([[12 декември]] [[2004]]) [[Режија]]: [[Филип Ле Моан]]. Актери: [[Кирил Андоновски]], [[Катина Иванова]], [[Александар Микиќ]], [[Александра Пешевска]], [[Владимир Јачев]], [[Снежана Конеска Руси]], [[Чедо Камџијаш]], [[Нино Леви]], [[Ѕвездана Ангеловска]], [[Оливер Митковски]], [[Николче Пројчевски]], [[Јелена Јованова]], [[Камка Тоциновски]], [[Емил Рубен]], [[Јордан Симонов]], [[Кирил Коруновски]], [[Сузан Акбелге]], [[Борче Начев]], [[Филип Трајковиќ]]. * [[Софокле]] [[''Безимениот'']] ([[10 февруари]] [[2005]]) [[Режија]]: [[Елени Боза]] [[Сценографија]]: [[Стамполу Мирто]]. Глумци: [[Кирил Коруновски]], [[Звездана Ангеловска]], [[Ѓорѓи Јолевски]], [[Искра Ветерова]], [[Ана Костовска]], [[Димитрија Доксевски]]. * [[Коле Чашуле]] [[''Црнила 005'']] ([[11 јули]] [[2005]]) [[Режија]]: [[Слободан Унковски]] [[Сценографија]]: [[Мета Хочевар]]. Глумци: [[Николина Кујача]], [[Емил Рубен]], [[Јовица Михајловски]], [[Јордан Симонов]], [[Александар Шехтански]], [[Оливер Митковски]], [[Тони Михајловски]], [[Васил Шишков]], [[Даниела Стојковска]]. * [[Миодраг Маѓар]] [[''Близок град'']] ([[23 март]] [[2006]]) [[Режија]]: [[Миодраг Маѓар]] [[Сценографија]]: [[Илинка Црвенковска]]. Глумци: [[Александар Микиќ]], [[Марина Поп Панкова]], [[Никола Ристановски]], [[Николина Кујача]], [[Оливер Митковски]], [[Снежана Киселичка]]. * [[Загорка Поп-Антоска]] [[''Лет во три глави'']] ([[15 април]] [[2007]]) [[Режија]]: [[Никола Ристов]] [[Сценографија]]: [[Никола Ристов]]. Глумци: [[Александар Шехтански]], [[Оливер Митковски]], [[Владимир Јачев]], [[Александар Микиќ]], [[Камка Тоциновски]], [[Нино Леви]], [[Славиша Кајевски]], [[Борче Начев]], [[Игор Ангелов]]. * [[Жан Батист Поклен Молиер]] [[''Една вечер со...'']] ([[30 јули]] [[2007]]) [[Режија]]: [[Деан Дамјановски]] [[Сценографија]]: [[Филип Јовановски]]. Глумци: [[Владимир Ендровски]], [[Катерина Шехтанска]], [[Мими Таневска]], [[Николина Кујача]], [[Искра Ветерова]], [[Марина Поп Панкова]], [[Александар Микиќ]], [[Кирил Коруновски]], [[Александар Ристовски]], [[Владимир Светиев]], [[Сашка Димитровска]], [[Емил Рубен]], [[Игор Стојчевски]]. * [[Жорж Фејдо]], [[''Болва в'уво'']] ([[20 февруари]] [[2007]]). [[Режија]]: [[Бранко Ставрев]], [[Сценографија]] [[Кирил Јовановски]]. Улоги: [[Кирил Андоновски]], [[Марина Поп Панкова]], [[Гоце Влахов]], [[Александар Микиќ]], [[Снежана Конеска Руси]], [[Владимир Јачев]], [[Васил Шишков]], [[Стојна Костовска]], [[Нино Леви]], [[Александар Шехтански]], [[Магдалена Ризова Черних]], [[Јордан Симонов]], [[Трајче Ѓоргиев]]. * [[Бранислав Нушиќ]], [[''Сомнително лице'']] ([[17 март]] [[2007]]). [[Режија]]: [[Синиша Ефтимов]]; [[Сценографија]]: [[Љубиша Јовановски]]. Улоги: [[Александар Микиќ]], [[Оливер Митковски]], [[Магдалена Ризова Черних]], [[Никола Ристановски]], [[Нино Леви]], [[Софиа Насевска Трифуновска]], [[Ванчо Петрушевски]], [[Емил Рубен]], [[Сашко Коцев]], [[Гораст Цветковски]]. * [[Алфред Жари]] [[''Кралот Иби'']] ([[23 јуни]] [[2007]]) [[Режија]]: [[Бојан Трифуновски]] [[Сценографија]]: [[Горан Ченевски]]. Глумци: [[Александар Шехтански]], [[Оливер Митковски]], [[Александар Микиќ]], [[Магдалена Ризова Черних]], [[Јордан Симонов]], [[Игор Џамбазов]], [[Нино Леви]], [[Соња Стамболџиоска]], [[Филип Трајковиќ]], [[Сашка Димитровска]]. * [[Коле Чашуле]] [[''Вејка на ветрот'']] ([[20 декември]] [[2008]]) [[Режија]]: [[Нела Витошевиќ]] [[Сценографија]]: [[Бујар Муча]]. Глумци: [[Јелена Јованова]], [[Камка Тоциновски]], [[Тони Михајловски]], [[Славиша Кајевски]]. * [[Бранислав Нушиќ]] [[''Госпоѓа Министерка'']] ([[28 март]] [[2009]]) [[Режија]]: [[Наташа Поплавска]] [[Сценографија]]: [[Тања Блажевска-Христова]]. Глумци: [[Весна Петрушевска]], [[Нино Леви]], [[Јелена Јованова]], [[Сашко Коцев]], [[Благица Трпковска]], [[Марија Новак]], [[Зорица Стојановска]], [[Томе Витанов]], [[Софија Насевска-Трифуновска]], [[Александар Микиќ]], [[Емил Рубен]], [[Славиша Кајевски]], [[Никола Ацески]], [[Борче Начев]], [[Магдалена Ризова-Черних]], [[Даница Георгиевска]], [[Трајче Ѓоргиев]], [[Драгана Костадиновска]], [[Драгана Босниќ-Миленковска]]. * [[Вилијам Шекспир]] [[''Троил и Кресида'']] ([[28 јули]] [[2010]]) [[Режија]]: [[Љубиша Ристиќ]], [[Сценографија]]: [[Валентин Светозарев]]. Глумци: [[Борче Начев]], [[Николина Кујача]], [[Гоце Влахов]], [[Јордан Симонов]], [[Никола Ристановски]], [[Александар Шехтански]], [[Владо Јовановски]], [[Билјана Беличанец]], [[Владимир Јачев]], [[Трајче Ѓоргиев]], [[Александар Микиќ]], [[Јелена Јованова]], [[Игор Стојчевски]], [[Игор Ангелов]], [[Оливер Митковски]], [[Томе Витанов]], [[Снежана Конеска Руси]], [[Сашко Коцев]], [[Гораст Цветковски]], [[Даница Георгиевска]], [[Драгана Костадиновска]], [[Александар Џуровски]], [[Славиша Кајевски]], [[Кирил Коруновски]], [[Кирил Поп Христов]], [[Кристина Ласовска]], [[Кристина Ановска]], [[Софија Насевска]], [[Дарја Ризова]], [[Ана Костовска]], [[Владимир Ендровски]], [[Катина Иванова]], [[Снежана Киселичка]], [[Стојна Костовска]], [[Соња Каранџуловска]], [[Благица Трпковска]], [[Јасмина Поповска]], [[Драган Босниќ Миленковска]], [[Жаклина Стефковска]], [[Нино Леви]], [[Марија Новак]], [[Афродита Кирјаковска]], [[Васил Шишков]], [[Соња Стамболџиоска]], [[Славица Јовановска]], [[Емилија Андреева]], [[Зорица Стојановска]], [[Жарко Димоски]], [[Ева Скендеровска]], [[Валентин Костадиновски]], [[Тина Трпковска]]. * [[Антон Павлович Чехов]] [[''Вишновата градина'']] ([[26 декември]] [[2010]]) [[Режија]]: [[Трајче Ѓоргиев]]. Глумци: [[Томе Витанов]], [[Снежана Конеска Руси]], [[Александар Шехтански]], [[Кристина Ласовска]], [[Сашко Коцев]], [[Гораст Цветковски]], [[Кирил Коруновски]], [[Никола Ристановски]], [[Благица Трпковска]], [[Сашка Димитровска]], [[Валентин Костадиновски]]. * [[Фјофор Достоевски]] [[''Бесови'']] ([[21 април]] [[2011]]) [[Режија]]: [[Златко Славенски]] [[Сценографија]]: [[Владо Георгиев]]. Глумци: [[Кирил Ристоски]], [[Драгана Костадиновска]], [[Александар Шехтански]], [[Катина Иванова]], [[Арна Шијак]], [[Славиша Кајевски]], [[Мирослав Петковиќ]], [[Александар Шехтански]], [[Борче Начев]], [[Ѓорѓи Јолевски]], [[Владо Јовановски]], [[Владимир Ендровски]], [[Александар Џуровски]], [[Сашка Димитровска]], [[Ненад Митевски]]. * [[Џовани Бокачо]] [[''Декамерон'']] ([[18 август]] [[2012]]) [[Режија]]: [[Боњо Лунгов]] [[Сценографија]]: [[Диљана Прванова]]. Глумци: [[Тања Кочовска]], [[Владимир Лозовски]], [[Магдалена Ризова Черних]], [[Владимир Јачев]], [[Јелена Јованова]], [[Предраг Павловски]], [[Марија Ѓорѓијовска]], [[Арна Шијак]], [[Емра Куртишова]], [[Славиша Кајевски]], [[Бојан Кирковски]], [[Ана Левајковиќ]], [[Мики Анчевски]]. * [[Дејан Дуковски]], [[''Изгубени Германци'']] ([[6 февруари]] [[2013]]). [[Режија]]: [[Слободан Унковски]]; [[Сценографија]]: [[Виктор Михајлов]]. Улоги: [[Тони Михајловски]], [[Камка Тоциновски]], [[Јовица Михајловски]], [[Јордан Симонов]], [[Никола Ристановски]], [[Звездана Ангеловска]], [[Емил Рубен]], [[Оливер Митковски]], [[Сања Арсовска]]. * [[Владимир Милчин]] [[''Подемот и падот на Кабарето'']] ([[29 јуни]] [[2013]]). [[Режија]]: [[Владимир Милчин]], [[Сценографија]]: [[Крсте С.Џидров]]. Глумци [[Оливер Митковски]], [[Александар Микиќ]], [[Арна Шијак]], [[Гораст Цветковски]], [[Камка Тоциновски]], [[Борче Начев]], [[Емил Рубен]], [[Тони Михајловски]], [[Никола Ацески]], [[Јордан Симонов]], [[Благој Веселинов]], [[Ивица Димитријевиќ]], [[Ана Стојановска]], [[Александар Ѓорѓиески]], [[Тина Трпкоска]], [[Владимир Ендровски]], [[Емилија Мицевска]], [[Сашко Коцев]], [[Нино Леви]], [[Славиша Кајевски]], [[Софија Насевска Трифуновска]], [[Трајче Ѓоргиев]], [[Кристина Леловец]]. * [[Јордан Плевнеш]] [[''Вечната куќа'']] ([[9 декември]] [[2013]]) [[Режија]]: [[Дејан Пројковски]], [[Сценографија]]: [[Валентин Светозарев]]. Глумци: [[Васил Шишков]], [[Емил Рубен]], [[Катина Иванова]], [[Борче Начев]], [[Славиша Кајевски]], [[Дејан Лилиќ]], [[Софија Насевска Трифуновска]], [[Сашко Коцев]], [[Звездана Ангеловска]], [[Нино Леви]], [[Александар Микиќ]], [[Владо Јовановски]], [[Висар Мишка]], [[Александар Шехтански]], [[Никола Ацевски]], [[Ивица Димитријевиќ]], [[Александар Ѓорѓиески]], [[Гораст Цветковски]], [[Арна Шијак]], [[Тина Трпковска]], [[Ѓорѓи Јолевски]], [[Јордан Симонов]], [[Весна Петрушевска]], [[Тони Михајловски]], [[Владимир Јачев]], [[Петар Темелковски]], [[Оливер Митковски]], [[Дарја Ризова]], [[Драгана Костадиновска]], [[Искра Ветерова]], [[Магдалена Ризова Черних]], [[Марија Новак]], [[Снежана Конеска Руси]], [[Александар Џуровски]], [[Јасмина Поповска]], [[Стојна Костовска]], [[Томе Витанов]], [[Трајче Ѓоргиев]], [[Анкица Бенинова]], [[Александар Михајловски]], [[Стефан Вујисиќ]], [[Тони Денковски]], [[Теоман Максут]], [[Надица Петрова]]. * [[Љубиша Георгиевски]] [[''Аферата Елсинор'']] ([[12 февруари]] [[2014]]) [[Режија]]: [[Љубиша Георгиевски]] [[Сценографија]]: [[Мери Георгиевска]]. Глумци: [[Владо Јовановски]], [[Ирена Ристиќ]], [[Јордан Симонов]], [[Искра Ветерова]], [[Ѓорѓи Јолевски]], [[Борче Начев]], [[Магдалена Ризова Черних]], [[Гораст Цветковски]], [[Славиша Кајевски]], [[Снежана Конеска Руси]], [[Александар Ѓорѓиески]], [[Емил Рубен]], [[Никола Ацески]], [[Александар Микиќ]], [[Трајче Ѓоргиев]], [[Дарја Ризова]], [[Арна Шијан]]. * [[Антон Павлович Чехов]], [[''Вујко Вања'']] ([[15 март]] [[2015]]). [[Режија]]: [[Зоја Бузалковска]]; [[Кореографија]]: [[Александар Ацев]]; [[Сценографија]]: Тодор Дајевски; [[Дизајн]] на светло: Владислав Фролов; Улоги: [[Владо Јовановски]], [[Снежана Конеска Руси]], [[Никола Ристановски]], [[Благоја Чоревски]], [[Катина Иванова]], [[Љупка Џундева]], [[Нино Леви]], [[Дарја Ризова]].<ref>„Му се плашиме на Чехов, затоа го нема на сцена“, ''Дневник'', година XIX, број 5715, петок, 13 март 2015, стр. 18.</ref> * [[Морин Далас Ваткинс]], ''[[Чикаго (мјузикл)|Чикаго]]'' ([[29 декември]] [[2015]]). Режија: [[Наташа Поплавска]]; кореографија: [[Олга Панго]]; диригент: [[Бисера Чадловска]]; Улоги: [[Јелена Ивановиќ]], [[Арна Шијак]], [[Тања Кочовска]], Билјана Драгичевиќ и [[Жарко Димоски]].<ref>''Дневник'', година XIX, број 5952, вторник, 29 декември 2015, стр. 9.</ref><ref>Игор К. Илиевски, „МНТ со „Чикаго“ ќе ја гаси жедта за мјузикл“, ''Дневник'', година XIX, број 5952, вторник, 29 декември 2015, стр. 19.</ref> * [[Сашо Димоски]], ''Алма Малер - Премиер'' ([[8 јануари]] [[2015]]). [[Режија]]: [[Васил Зафирчев]], [[Сценографија]]: [[Васил Зафирчев]]. Улоги: [[Милица Стојанова]], [[Звездана Ангеловска]]. * ''Мајсторот и Маргарита'' ([[2015]]). Режија: Иван Поповски; улоги: [[Дејан Лилиќ]], [[Драгана Костадиновска]], [[Никола Ристановски]], [[Јордан Симонов]], [[Сашко Коцев]], [[Оливер Митковски]], [[Петар Мирчевски]], [[Ана Стојановска]], [[Ѓорѓи Јолевски]], [[Емил Рубен]], [[Катина Иванова]], [[Стефан Вујисиќ]], [[Александар Ѓорѓиески]], [[Стојна Костовска]], [[Нино Леви]], [[Снежана Конеска Руси]], [[Лазе Манасковски]], [[Ивица Димитријевиќ]], [[Софија Насевска Трифуновска]], [[Никола Ацевски]], [[Трајче Ѓоргиев]], [[Томе Витанов]], [[Тина Трпковска]], [[Александар Шехтански]], [[Нина Деан]], [[Александар Микиќ]], [[Александар Џуровски]], [[Кире Ќорески]], [[Кирил Коруновски]], [[Билјана Јовановска]], [[Никола Ристевски]]. * [[Жан Батист Молер]], ''Тартиф'' ([[2016]]). Режија: [[Галин Стоев]]; улоги: [[Ѓорѓи Јолевски]], [[Драган Спасов-Дац]], [[Даница Георгиевска]], [[Владимир Јачев]], [[Тања Кочовска]], [[Катина Иванова]], [[Оливер Митковски]], [[Дарја Ризова]], [[Томе Витанов]], [[Александар Микиќ]], [[Никола Ацески]], [[Кире Ѓоревски]]. * [[Роналд Харвуд]], ''Квартет'' ([[2016]]). [[Режија]] [[Зоја Бузалковска]]. Глумци: [[Лилјана Велјанова]], [[Катина Иванова]], [[Емил Рубен]], [[Благоја Чоревски]]. * [[Николај Ердман]], ''Животот е прекрасен'' ([[15 април]] [[2016]]). Режија: [[Александар Морфов]]; улоги: [[Никола Ристановски]], [[Сашко Коцев]], [[Николина Кујача]], [[Тања Кочовска]], [[Емил Рубен]], [[Гораст Цветковски]], [[Славиша Кајевски]], [[Никола Ацевски]], [[Благој Веселинов]], [[Александар Ѓорѓиески]], [[Арна Шијак]], [[Тина Трпковска]], [[Александар Микиќ]], [[Никола Стефанов]], [[Катерина Шехтанска]], [[Александар Михајловски]], [[Марија Новак]], [[Кире Ѓоревски]].<ref>''Дневник'', година XX, број 6041, петок, 15 април 2016, стр. 22.</ref> * Роберт Урбански и Јацек Гломб, ''Прекината одисеја'' (17 септември 2016).<ref>''Дневник'', година XX, број 6173, сабота, 24 септември 2016, стр. 12.</ref> * [[Андриј Жолдак]], ''Соларис'' (26 септември 2016). Режија: Андриј Жолдак; Улоги: [[Дејан Лилиќ]], [[Дарја Ризова]], [[Александар Ѓорѓиески]], [[Александар Михајловски]], [[Арна Шијак]] итн.; сценографија: Моника Пормале и Андриј Жолдак; костимографија: Даниел Жолдак; музика: Владимир Кликов)<ref>''Дневник'', година XIX, број 5874, петок, 25 септември 2015, стр. 25.</ref><ref>„Во МНТ вечерва македонска премиера на „Соларис“ на Жолдак“, Дневник, година XX, број 6174, понеделник, 26 септември 2016, стр. 23.</ref> * [[Денис Тановиќ]], ''Ничија земја'' ([[3 јуни]] [[2017]]). [[Режија]]: [[Александар Морфов]] [[Сценографија]]: [[Никола Тороманов]]. Улоги: [[Сашко Коцев]], [[Никола Ацески]], [[Александар Михајловски]], [[Гораст Цветковски]], [[Александар Микиќ]], [[Славиша Кајевски]], [[Владо Јовановски]], [[Александар Ѓорѓиески]], [[Борче Начев]], [[Оливер Митковски]], [[Камка Тоциновски]], [[Марија Кондовска]], [[Григор Јовановски]]. * [[Лорен Бафи]], ''Мој термин'' ([[16 мај]] [[2019]]). [[Режија]]: [[Синиша Ефтимов]] [[Сценографија]]: [[Илина Ангеловска]]. Улоги: [[Јордан Симонов]], [[Тања Кочовска]], [[Оливер Митковски]], [[Николина Кујача]], [[Александар Микиќ]], [[Сашка Димитровска]], [[Александар Михајловски]]. * [[Мартин Мегдона]], ''Бесачи'' ([[24 септември]] [[2019]]). [[Режија]]: [[Јавор Грдев]] [[Сценографија]]: [[Никола Тороманов]]. Улоги: [[Никола Ристановски]], [[Кире Ѓоревски]], [[Јордан Симонов]], [[Камка Тоциновски]], [[Дарја Ризова]], [[Благој Веселинов]], [[Ѓорѓи Јолевски]], [[Владо Јовановски]], [[Славиша Кајевски]], [[Благоја Бошковски]], [[Гораст Цветковски]], [[Александар Микиќ]], [[Александар Михајловски]], [[Александар Шехтански]], [[Трајче Ѓоргиев]], [[Нелко Нелковски]]. * [[Трајче Ѓоргиев]], ''Најкратки драми на светот'' ([[25 ноември]] [[2019]]). [[Режија]]: [[Трајче Ѓоргиев]] [[Сценографија]]: [[Трајче Ѓоргиев]]. Улоги: [[Снежана Конеска Руси]], [[Габриела Петрушевска]], [[Марија Новак]], [[Нино Леви]], [[Кире Ѓоревски]]. * [[Хенрик Ибзен]], ''Народен непријател'' ([[9 мај]] [[2022]]). [[Режија]]: [[Нина Николиќ]]; [[Сценографија]] [[Вишља Вујовиќ]]. Улоги: [[Никола Ристановски]], [[Звездана Ангеловска]], [[Петре Арсовски]], [[Дарја Ризова]], [[Јана Велјановска]], [[Ана Арсовска]], [[Нино Леви]], [[Александар Михајловски]], [[Благој Веселинов]], [[Мартин Ѓоргоски]]. * [[Слободан Унковски]], [[''Сите сме птици'']] ([[2022]]) [[Режија]]: [[Слободан Унковски]]. Глумци: [[Емил Рубен]], [[Никола Ристановски]], [[Звездана Ангеловска]], [[Петре Арсовски]], [[Николина Кујача]], [[Дамјан Цветановски]], [[Тина Трпкоска]], [[Сара Климоска]], [[Нино Леви]]. * [[Антон Чехов]], [[''Иванов'']] ([[2023]]) [[Режија]] [[Зоја Бузалковска]]. Глумци: [[Благој Веселинов]], [[Драгана Костадиновска]], [[Оливер Митковски]], [[Ѓорѓи Јолевски]], [[Звездана Ангеловска]], [[Дарја Ризова]], [[Григор Јовановски]], [[Нина Деан]], [[Александар Михајловски]], [[Николина Кујача]], [[Ивица Димитријевиќ]], [[Александар Ѓорѓиески]], [[Мартин Ѓоргоски]]. * Реџиналд Роуз, [[''12'']] ([[2024]]) [[Режија]] [[Синиша Ефтимов]]. Глумци: [[Тони Михајловски]], [[Никола Ристановски]], [[Игор Џамбазов]], [[Владо Јовановски]], [[Јордан Симонов]], [[Сашко Коцев]], [[Оливер Митковски]], [[Сенко Велинов]], [[Нино Леви]], [[Ѓорѓи Јолевски]], [[Александар Микиќ]], [[Гораст Цветковски]], [[Благој Веселинов]]. * [[Бранислав Нушиќ]], [[''Народен пратеник''']] ([[2025]]) [[Режија]] Ерол Савин. Глумци: [[Александар Микиќ]], [[Дарја Ризова]], [[Тони Михајловски]], [[Јордан Симонов]], [[Тања Кочовска]], [[Александар Михајловски]]. * [[Максим Горки]], [[''Варвари'']] ([[2025]]) [[Режија]] [[Владимир Милчин]]. Глумци: [[Тони Михајловски]], [[Габриела Петрушевска]], [[Никола Ристановски]], [[Звездана Ангеловска]], [[Софија Насевска-Трифуновска]], [[Владо Јовановски]], [[Григор Јовановски]], [[Ана Стојановска]], [[Оливер Митковски]], [[Тања Кочовска]], [[Александар Микиќ]], [[Верица Недеска]], [[Сашко Коцев]], [[Гораст Цветковски]], [[Јордан Симонов]], [[Сашка Димитровска]], [[Емил Рубен]], [[Александар Ѓорѓиески]], [[Дамјан Цветановски]], [[Ивица Димитријевиќ]], [[Александар Михајловски]], [[Јана Вељановска]], [[Стефан Спасов]]. ==Галерија== Во прилог следуваат некои историски документи и фотографии од најраната историја на театарот: <gallery> File:Pecat na narodniot teatar vo Skopje, 1930-ti.jpg|Печат на Народниот театар во Скопје од 1930-те, за време на српската управа. File:Skica na del od sedista vo Narodiot teatar vo Skopje, 1930-te.jpg|Скица на дел од седиштата во 1930-те години. File:Del od pretstavata Vo zatisje, Skopje, 1925-1926.jpg|Слика од претставата „Во затишје“ одржана во 1925 и 1926 г. File:Vo zatisje, pretstava, Skopje, 1925-1926.jpg|Слика од претставата „Во затишје“ одржана во 1925 и 1926 г. File:Sliki od pretstava Vo zatisje, Skopje, 1925-1926.jpg|Слика од претставата „Во затишје“ одржана во 1925 и 1926 г. File:Pretstava Vo zatisje, 1925-1926, Skopje.jpg|Слика од претставата „Во затишје“ одржана во 1925 и 1926 г. File:Pretstava vo Skopje, 29 oktomvri 1921.jpg|Плакат, најстар зачуван за претстава во тогашнот Народен тетара. Плакатот е од 29 октомври 1921 г. </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Macedonian National Theatre}} * [http://www.mnt.com.mk Македонски народен театар]{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Категорија:Македонски народен театар| ]] [[Категорија:Театри во Скопје]] [[Категорија:Знаменитости во Скопје]] [[Категорија:Култура на Скопје]] [[Категорија:Театри во Македонија]] [[Категорија:Македонската архитектура во 2013 година]] [[Категорија:Национални театри]] 3b3b5m3i1y4kv8246aii0oiftq90s90 Круша 0 115709 5567426 5296382 2026-05-30T21:18:58Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567426 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox | name = Круша | image = Pears.jpg | image_caption = [[Обична круша]] | image2 = Pear DS.jpg | image2_caption = Pear fruit cross section | display_parents = 3 | taxon = Pyrus | authority = [[Карл Линеј|L.]] | subdivision_ranks = Видови | subdivision = околу 30 }} {{Nutritional value | name=Круша, сирова | kJ=239 | water=84 g | protein=0.36 g | fat=0.14 g | carbs=15.23 g | fiber=3.1 g | sugars=9.75 g | calcium_mg=9 | iron_mg=0.18 | magnesium_mg=7 | phosphorus_mg=12 | potassium_mg=116 | sodium_mg=1 | zinc_mg=0.1 | manganese_mg=0.048 | vitC_mg=4.3 | thiamin_mg=0.012 | riboflavin_mg=0.026 | niacin_mg=0.161 | pantothenic_mg=0.049 | vitB6_mg=0.029 | folate_ug=7 | choline_mg=5.1 | vitE_mg=0.12 | vitK_ug=4.4 | source_usda = 1 | note=[https://web.archive.org/web/20160417083033/https://ndb.nal.usda.gov/ndb/search/list?qlookup=09252&format=Full Link to USDA Database entry] }} '''Круша''' ([[науч.]] ''Pyrus'') — средноевропско [[овошје]], кое најмногу се одгледува во [[Европа]], [[Северна Америка]] и [[Азија]]. Најпознати производители на круши се [[Италија]], [[САД]] и [[Кина]]. Веројатно најстарото сè уште родно дрво на круша во [[Македонија]] е од сортата „боздонка“ и се наоѓа во [[Ресен]], во дворот на една семејна куќа во близина на [[Ресенски сарај|Сарајот]]. Се претпоставува дека [[Дрво (растение)|дрвото]] било засадено во времето на [[Нијази-бег]] пред околу 150 години. Крушата е висока над 10 метри и таа е една од ретките круши во Ресен што не ја уништила болеста ервенија.<ref>„Постара е од Нијази-бег и 150 години раѓа плодови“, ''Дневник'', година XVIII, број 5596, понеделник, 20 октомври 2014, стр. 27.</ref> == Крушата како лек == Најновото научно истражување покажало дека крушите не само што го намалуваат нивото на [[холестерол]] во крвта, ја олеснуваат констипацијата (запек) и имаат противвоспалително дејство, туку помагаат и во лекувањето на [[мамурлак]]от. Така, пиењето сок од круша пред консумирањето алкохол би можело драстично да го намали ризикот од мамурлак и да го намали нивото на алкохол во крвта. Најдобрата превенција би била 200 мл сок од корејска круша, но и консумирањето на самото овошје е доволно за позитивно дејство. Од друга страна, консумирање на сокот откако веќе сте консумирале алкохол, нема никакво дејство<ref>{{Наведени вести|url=http://vesti.mk/read/news/6170978/2323125/krusha-sega-i-nauchno-dokazhan-lek-za-mamurluk|title=Круша – сега и научно докажан лек за мамурлак - vesti.mk|work=vesti.mk|access-date=2017-09-16|language=en-US}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Крушата е едно од најздравите видови овошје кое може да се јаде свежо, а со него може да се прават и салати и свежи сокови кои изобилуваат со здравје. Крушата има [[витамин Ц]], има [[Фруктоза|фруктоз]]<nowiki/>а и [[гликоза]], како и пектин кој служи за добра функција на дебелото црево. Крушата е извор за енергија, штити од настинки и [[грип]]ови, го нормализира притисокот и помага да се намали ризикот од појава на [[Рак (болест)|рак]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://gotvi.mk/2016/07/21/krusata-kako-lek-nema-da-veruvate-za-sto-se-pomaga-ovaa-ovoska/|title=Крушата како лек – Нема да верувате за што сè помага оваа овошка – Gotvi.mk|work=gotvi.mk|language=en-US|accessdate=2017-09-16|archive-date=2016-08-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20160827060057/http://gotvi.mk/2016/07/21/krusata-kako-lek-nema-da-veruvate-za-sto-se-pomaga-ovaa-ovoska/|url-status=dead}}</ref>. ==Галерија== <gallery mode="packed" heights="120"> Податотека:Агроекспедиција Тиквешија 05.jpg|Круши на гранка Податотека:Агроекспедиција Тиквешија 06.jpg|Крушово дрво во [[Тиквеш]]ијата Податотека:Pears.jpg|Гранка од Европска круша со плодови Податотека:Круши.jpg|Круши во село [[Раштак]] Податотека:Крушови дрвја во Сирково 01.jpg|Овоштарник со крушови дрвја во [[Сирково]] Податотека:Крушови дрвја во Сирково 02.jpg|Овоштарник со крушови дрвја во [[Сирково]] Податотека:Крушови дрвја во Сирково 03.jpg|Овоштарник со крушови дрвја во [[Сирково]] </gallery> ===Сорти на круши=== <gallery mode="packed" heights="120"> Податотека:Круши-Воденка (Сумлија).jpg|Круши од видот Воденка или Сумлија Податотека:Круши-Зимница (Митровка).jpg|Круши од видот Зимница или Митровка Податотека:Круши-Летна кајкушка.jpg|Круши од видот Летна кајкушка Податотека:Круши-Зимска кајкушка (Бадникарка).jpg|Круши од видот Зимска кајкушка или Бадникарка Податотека:Круши-Петровка (Европско авче).jpg|Круши од видот Петровка или Европско авче Податотека:Круши-Цариградско авче.jpg|Круши од видот Цариградско авче Податотека:Круши-Караманка.jpg|Круши од видот Караманка </gallery> == Производство == {| class="sortable wikitable" style="float:right; |+ Производство на круши во 2014 г.<br /> !Земја !Производство<br><small>милиони тони |- |<center>{{CHN}} ||<center>18,0 |- |<center>{{ARG}} ||<center>0,77 |- |<center>{{USA}} ||<center>0,75 |- |<center>{{ITA}} ||<center>0,70 |- |<center>{{TUR}} ||<center>0,46 |- |- style="background:#ccc;" |<center>'''Свет''' ||<center>'''25.8''' |- |colspan=5 |<small><center>[[FAOSTAT|UN Food & Agriculture Organization, Statistics Division]]<ref name="fao2014">{{Наведена мрежна страница|url=http://faostat3.fao.org/browse/Q/QC/E|publisher=[[FAOSTAT|UN Food & Agriculture Organization, Statistics Division]]|title=Production of pears, 2014, Crops/Regions/World Regions/Production Quantity by pick lists|date=2017|accessdate=23 June 2017|archive-date=2016-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20161122053717/http://faostat3.fao.org/browse/Q/QC/E|url-status=dead}}</ref> |} ==Крушата како тема во уметноста== * „Круша“ — песна на македонскиот поет [[Блаже Конески]] од 1979 година.<ref>Блаже Конески, ''Збор и опит 1''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 69.</ref> * „Круша дивјачка“ — поетизирана проза на Блаже Конески од 1961 година.<ref>Блаже Конески, ''Збор и опит 1''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 166.</ref> * „Шатовската круша“ — расказ на македонскиот писател [[Глигор Поповски]].<ref>Глигор Поповски, ''Маслинови гранчиња''. Просветно дело, Редакција „Детска радост“, Скопје, 2004, стр. 60-64.</ref> * „Круша“ — расказ на македонскиот писател [[Бошко Смаќоски]].<ref>Бошко Смаќоски, ''Модричка тетратка''. Просветно дело, Редакција „Детска радост“, Скопје, 2004, стр. 32-34.</ref> * „Негации Круша“ — расказ на македонската писателка [[Оливера Ќорвезироска]] од 2010 година.<ref>Оливера Ќорвезироска, ''Две перници''. Скопје: Три, 2010, стр. 119-122.</ref> == Наводи == {{наводи}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Круша| ]] [[Категорија:Овошје]] [[Категорија:Јаболкови]] [[Категорија:Овошни дрва]] [[Категорија:Флора на Европа]] 8vtg6rqmbx3qte4m26e67ijbo9q7xds Лајпциг 0 115942 5567539 5478897 2026-05-31T02:37:57Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567539 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Место во Германија |Name = Лајпциг |German_name = Leipzig |type = Stadt |image_flag = Flag of Leipzig.svg |image_coa = Coat of arms of Leipzig.svg |lat_deg = 51 |lat_min = 20 |lon_deg = 12 |lon_min = 23 |state = Саксонија |district = Урбани окрузи во Германија |elevation |image_photo=Leipzig Fockeberg Zentrum.jpg |image_caption = Поглед на центарот на Лајпциг |area = 297.36 |Gemeindeschlüssel = 14713000 |population_total = 570,647<ref name="http://www.statistik.sachsen.de/download/010_GB-Bev/Bev_Z_Gemeinde_akt.pdf"/> |population_as_of = 2016-2-31 |pop_metro = 1,001,220 ([[поголеми урбани зони|LUZ]])<ref name="appsso.eurostat.ec.europa.eu">http://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=de</ref> |postal_code = 04001-04357 |area_code = 0341 |licence = L |website = [http://www.leipzig.de/ leipzig.de] |mayor = Буркхард Јунг |Bürgermeistertitel = Надградоначалник |party = [[Социјалдемократска партија на Германија|СПД]] }} '''Лајпциг''' ({{langx|de|Leipzig}}) или '''Липск''' ({{langx|hsb|Lipsk}}) — еден од двата најголеми [[град]]ови (заедно со [[Дрезден]]) во [[Покраини во Германија|сојузната покраина]] [[Саксонија]], во [[Германија]]. Се наоѓа околу 200 километри јужно од [[Берлин]] на устието на реките [[Вајсе Елстер]], [[Плајсе]] и [[Парте]] на јужниот крај од [[Северногерманска Низина|Северногерманската Низина]]. Лајпциг отсекогаш бил трговски град, кој за време на [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]] се наоѓал на раскрсницата на [[Вија Регија]] и [[Вија Империи]], два важни трговски патишта. Едно време, Лајпциг бил еден од големите европски центри за образование и култура на полињата, како што се [[музика]] и [[издаваштво]].<ref name="idehist.uu.se">[http://www.idehist.uu.se/distans/ilmh/Ren/bokt-frankfurt.htm The Frankfurt Fair] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120403062816/http://www.idehist.uu.se/distans/ilmh/Ren/bokt-frankfurt.htm |date=2012-04-03 }}, Uppsala Universitet.</ref> По [[Втора светска војна|Втората светска војна]], Лајпциг станал голем урбан центар во рамките на комунистичката [[Источна Германија|Германската Демократска Република]], но неговата културна и економска значајност опаднала.<ref name="idehist.uu.se"/> Подоцна, Лајпциг играл значајна улога во поттикнувањето на падот на [[Комунизам|комунизмот]] во [[Источна Европа]] со настаните кои се случиле во и околу [[Црква Свети Никола (Лајпциг)|црквата „Свети Никола“]]. Со [[Повторно обединување на Германија|повторното обединување на Германија]], Лајпциг бил подложен на значајни промени со обнова на некои историски градби, рушење на други и развој на современа сообраќајна инфраструктура. Лајпциг има многу институции и можности за култура и одмор, вклучувајќи го фудбалскиот стадион, кој бил домаќин на некои меѓународни натпревари, [[Лајпцишка опрера|оперската куќа]] и зоолошката градина. Во 2010 година, Лајпциг бил сместен на 68 место во светот по условите на живот, додека исто така во 2010 година, тој бил вклучен во топ 10 градови, кои треба да се посетат од страна на ''[[Њујорк Тајмс]]'' (New York Times). == Историја == === Име === [[Податотека:Лајпциг.jpg|мини|Мотив од централното подрачје на Лајпциг]] Лајпциг е изведено од [[Словенски јазици|словенскиот]] збор ''Lipsk'', кој означува „населба каде има [[липа|липи]]“.<ref>Hanswilhelm Haefs. ''Das 2. Handbuch des nutzlosen Wissens''. ISBN 3-8311-3754-4 {{de}}</ref> === Потекло === [[Податотека:Battle of Leipzig MKL Bd. 10 1890 (128443424).jpg|мини|лево|250п|Карта од енциклопедијата Мајерс, насликана Битката кај Лајпциг на 18 октомври 1813]] Лајпциг бил првпат споменат во 1015 година во хрониките на бискупот Титмар од [[Мерзебург]] и во 1165 година, кога ги добил градските и пазарните права од [[Ото II (гроф на Мајсен)|Ото Богатиот]]. Лајпциг целосно ја обликувал историјата на [[Саксонија]] и на [[Германија]] и отсекогаш бил познат како трговско место. [[Саем Лајпциг|Саемот Лајпциг]], започнат во [[среден век|средниот век]], станал настан од меѓународно значење и е најстариот останат саем во светот. Постојат записи за стопански рибарски операции на реката Плајсе во Лајпциг, кои постојат од 1305 година, кога грофот [[Дитрих Помладиот]] ги доделил рибарските права на црквата и манастирот Свети Тома.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.neue-ufer.de/leipzig/pleisse_geschichte_fischerei.asp |title=Projekt zur Freilegung von Pleiße- und Elstermühlgraben in Leipzig: Die Fischerei |accessdate=2012-03-30 |archive-date=2012-04-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120402161141/http://www.neue-ufer.de/leipzig/pleisse_geschichte_fischerei.asp |url-status=dead }}</ref> Има голем број на манастири околу градот, вклучувајќи го бенедиктинскиот манастир по кој Barfussgässchen (Боса Алеја) — именувана и манастирот со ирски монаси близу денешниот ''Ranstädter Steinweg'' (стариот [[Вија Регија]]). Основањето на [[Универзитет Лајпциг|универзитетот Лајпциг]] во 1409 година го започнал развојот на градот во центар на германското право и издавачката индустрија и довело кон тоа да биде место на Високиот суд (''Reichsgericht'') и [[Германска национална библиотека|Германската национална библиотека]] (основана во 1912 година). [[Филозоф]]от и [[математичар]]от [[Готфрид Лајбниц|Готфрид Вилхелм Лајбниц]] е роден во Лајпциг во 1646 година и студирал на [[Универзитет Лајпциг|универзитетот]] од 1661 до 1666 година. На 24 декември 1701 година бил воведен систем за осветлување на улиците на нафта. Градот вработил „светлосни“ стражари, кои требало да следат специфичен распоред за да обезбедат навремено обезбедување на нафта за 700 фенери. === XIX век === Регионот на Лајпциг бил арена на [[Битка кај Лајпциг|Битката кај Лајпциг]] помеѓу [[Прво Француско Царство|Наполеонска Франција]] и коалицијата на сојузниците [[Прусија]], [[Русија]], [[Австрија]] и [[Шведска]]. Таа била најголемата битка во Европа пред [[Прва светска војна|Првата светска војна]] и ставила крај на присуството на [[Наполеон]] во Германија и во крајна линија довела до неговиот прв егзил на [[Елба (остров)|Елба]]. Во 1913 година, [[Споменик на Битката на народите|споменикот на Битката на народите]] бил завршен, кој ја одбележувал стогодишнината од овој настан. [[Податотека:Battle Of The Nations-Monument.jpg|мини|250п|десно|[[Споменик на Битката на народите]]]] Со терминалот на првата германска [[железница]] на долги растојанија до [[Дрезден]] (главен град на Саксонија) во 1839 година, Лајпциг станал центар на железничкиот сообраќај во [[Средна Европа]], со [[Главна железничка станица Лајпциг|главната железничка станица Лајпциг]] како најголема терминална станица по површина во Европа. Железничката станица има две големи влезни сали, традиционалната источна за [[изборен кнез|изборниот кнез]] на Саксонија и западната за императорот на Германија. Лајпциг станал центар на германските и саксонските либерални движење. Првата германска лабуристичка партија, Генералната германска работничка асоцијација (''Allgemeiner Deutscher Arbeiterverein'', ADAV) била основана во Лајпциг на 23 мај 1863 година од [[Фердинанд Ласале]]; околу 600 работници од цела Германија патувале на основањето на новата железничка линија. Лајпциг брзо се проширил на околу еден милион жители. Огромни основоположнички области биле изградени, кои главно ги преживеале воените и повоените уривања. [[Податотека:Leipzig um 1900.jpg|thumb|250px|left|Августусплац (''Augustusplatz'') со [[Опера Лајпциг|оперската куќа Лајпциг]], околу 1900]] === XX век === {{Поврзано|Бомбардирање на Лајпциг во Втората светска војна}} Со отворањето на петтата производствена хала во 1907, ''Leipziger Baumwollspinnerei'' станал најголемиот производител на памук на континентот, вдомувајќи над 240.000 вретена. Дневното производство надминувало 5 милиони килограми [[предиво]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.spinnerei.de/gruendereuphorie.html |title=Историја на памукот |accessdate=2012-04-07 |archive-date=2012-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120820005909/http://www.spinnerei.de/gruendereuphorie.html |url-status=dead }}</ref> [[Градоначалник]]от на градот од 1930 до 1937 година, [[Карл Фридрих Герделер]] бил познат соперник на [[Нацистичка Германија|нацистичкиот режим]] во Германија. Тој поднел оставка во 1937 година, кога во негово отсуство, неговиот нацистички заменик наредил уништување на градската скулптура на [[Феликс Менделсон]]. На [[Кристална ноќ|кристалната ноќ]] во 1938 година, една од најважните архитектонски градби во градот, синагогата на Лајпциг од 1855 година била намерно уништена. Неколку илјади принудни работници биле сместени во Лајпциг во текот на Втората светска војна. Исто така, градот бил тешко оштетен од сојузничките бомбардирање во текот на [[Втората светска војна]]. За разлика од соседниот град [[Дрезден]], овој бил главно конвенционално бомбардиран со експлозии отколку со запаливи бомби. Последица на сето тоа е губењето на поголемиот дел од стариот дел на градот. Сојузниците пристигнале во Лајпциг на крајот на април 1945 година. Втората пешадиска дивизија и 69-та пешадиска дивизија на САД се бореле за градот на 18 април и го завршиле своето освојување на 19 април, откако воделе жестока улична борба, во која често вклучувало борба за секоја куќа и блок.<ref>Stanton, Shelby, ''World War II Order of Battle: An Encyclopedic Reference to U.S. Army Ground Forces from Battalion through Division, 1939-1946'' (Revised Edition, 2006), Stackpole Books, p. 78, 139.</ref> [[САД|Американските]] војници ѝ го предале градот на Црвената армија, како што се повлекла линијата со советските сили во јули 1945 година. Лајпциг станал еден од главните градови во [[Источна Германија|Германската Демократска Република]] ([[Источна Германија]]). Во средината на XX век, саемите во градот повратиле дел од важноста на градот, особено со економскиот блок на [[Источна Европа]], кој бил на речен Comecon, на кој [[Источна Германија]] била член. Во тоа време, саемите биле одржувани на местото јужно од градот, близу споменикот на битката на народите. Во октомври 1989 година, по молитвите за мир во [[Црква Свети Никола (Лајпциг)|црквата „Свети Никола“]], основана во 1983 година како дел од мировното движење, започнала понеделнички демонстрации како најистакнати масовни протести против источногерманскиот режим.<ref>David Brebis (ed.), ''Michelin guide to Germany'', Greenville (2006), p. 324. ISBN 086699077417</ref><ref>{{наведени вести |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/8297630.stm |title=The day I outflanked the Stasi |publisher=[[BBC]] | date=9 октомври 2009}} + video.</ref> Лајпциг бил германски кандидат за [[Летни олимписки игри 2012|Летните олимписки игри 2012]], но не успеал. == Географија == Лајпцит се наоѓа на устието на реките [[Вајсе Елстер]], [[Плајсе]] и [[Парте]], во низините околу Лајпциг, на најјужниот дел од [[Северногерманска Низина|Северногерманската Низина]], која е дел од [[Северноевропска Низина|Северноевропската Низина]] во Германија. Местото се одликува со мочуришни области, иако на северниот дел на градот има варовник. Пејзажот е главно рамен, иако исто така присутни се [[морена]] и [[друмлин]]. И покрај тоа што има шумски паркови во самиот градот, областа околу Лајпциг е релативно непошумена. Во текот на XX век, овде се наоѓале отворени копови, многу од нив сега претворена во езера. Лајпциг се наоѓал на раскрсница на древните патишта, познати како [[Via Regia]], која поминувала низ германските земји во правец исток-запад и Via Imperii со правец север-југ. Лајпциг бил град со ѕидини во средниот век и моменталниот „прстен“ пат околу центарот на градот одговара на старите градски ѕидини. === Окрузи и соседни региони === Лајпциг административно е поделен од 1992 година на десет урбани окрузи, кои се составени од 63 подокрузи. Некои од нив одговараат на селата, кои биле придодавани кон Лајпциг. <div style="float:left; margin-right:2em;"> {| class="wikitable" |+ Градски окрузи,<ref>''Ortsteilkatalog der Stadt Leipzig 2008''</ref> нивната местоположба и врската со соседните окрузи |- class="hintergrundfarbe5" ! width="80" | Округ || width="50" | Нас. || width="50" | Површина<br />км² || width="50" | Нас.<br />по км² |- | style="text-align:center" | Центар || style="text-align:center" | 49.562 || style="text-align:center" | 13,88 || style="text-align:center" | 3.570 |- | style="text-align:center" | Североисток || style="text-align:center" | 41.186 || style="text-align:center" | 26,29 || style="text-align:center" | 1.566 |- | style="text-align:center" | Исток || style="text-align:center" | 69.666 || style="text-align:center" | 40,74 || style="text-align:center" | 1.710 |- | style="text-align:center" | Југоисток || style="text-align:center" | 51.139 || style="text-align:center" | 34,65 || style="text-align:center" | 1.476 |- | style="text-align:center" | Југ || style="text-align:center" | 57.434 || style="text-align:center" | 16,92 || style="text-align:center" | 3.394 |- | style="text-align:center" | Југозапад || style="text-align:center" | 45.886 || style="text-align:center" | 46,67 || style="text-align:center" | 983 |- | style="text-align:center" | Запад || style="text-align:center" | 51.276 || style="text-align:center" | 14,69 || style="text-align:center" | 3.491 |- | style="text-align:center" | Стар Запад || style="text-align:center" | 46.009 || style="text-align:center" | 26,09 || style="text-align:center" | 1.764 |- | style="text-align:center" | Северозапад || style="text-align:center" | 28.036 || style="text-align:center" | 39,09 || style="text-align:center" | 717 |- | style="text-align:center" | Север || style="text-align:center" | 57.559 || style="text-align:center" | 38,35 || style="text-align:center" | 1.501 |} </div> <div style="float:left; margin-right:2em;"> [[Податотека:Verwaltung Leipzig.svg|thumb|<center>Окрузи и региони</center>]] </div> <div style="float:left;"> {| width="30%" border="0" |- align="center" | width="10%" | <!--NW--> | width="10%" | [[Делич]] | width="10%" | [[Језевиц]] |- align="center" | width="33%" | [[Шкојдиц]] | width="33%" | [[Раквиц]] | width="33%" | [[Тауха]] |- align="center" | width="33%" | <!--W--> | width="33%" | [[Податотека:Compass card.svg|100п]] | width="33%" | [[Борсдорф]] | width="33%" | [[Брандис (Германија)|Брандис]] |- align="center" | width="33%" | [[Маркранштет]] | width="33%" | [[Маркклеберг]] | width="33%" | [[Наунхоф]] |- align="center" | width="33%" | [[Кицен]] | width="33%" | [[Цвенкау]] | width="33%" | [[Гроспесна]] |- align="center" | width="33%" | <!--SW--> | width="33%" | <!--S--> | width="33%" | <!--SO--> |} </div> <div style="clear:both;" ></div> === Клима === [[Податотека:Klimadiagramm-Leipzig-Deutschland-metrisch-deutsch.png|мини|Климатски дијаграм за Лајпциг<ref>Geoklima 2.1</ref>]] Лајпциг има [[континентална клима]] со летни температури понекогаш над 30 степени (до 10 дена) и многу често под нулата во зила (до 62 дена).<ref name="leipzig.de">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.leipzig.de/imperia/md/content/12_statistik-und-wahlen/lz_jb2011.pdf |title=архивски примерок |accessdate=2012-04-07 |archive-date=2012-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120331115851/http://www.leipzig.de/imperia/md/content/12_statistik-und-wahlen/lz_jb2011.pdf |url-status=dead }}</ref> Како и во цела Германија, снегот обично се задржува подолго време, некогаш неколку недели, или дури и месеци, во зима. Најтопол ден досега бил на 9 август 1992 година со температура од 38,8&nbsp;°C, додека најладно било на 14 јануари 1987 година со -24,1&nbsp;°C.<ref name="Klimastat">[http://www.uni-leipzig.de/~meteo/de/wetterdaten/abs_extrema.php LIM - Klimastatistik - Extremwerte]</ref> {{Климатска табела |Место = Лајпциг |Извор = [[Светска метеоролошка организација]].<ref name="climate">[http://worldweather.wmo.int/016/c01350.htm Климатолошки информации за Лајпциг] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120506082136/http://worldweather.wmo.int/016/c01350.htm |date=2012-05-06 }}.</ref> |Јан_прос_макс = 3.2 |Фев_прос_макс = 4.1 |Мар_прос_макс = 8.7 |Апр_прос_макс = 13.0 |Мај_прос_макс = 18.6 |Јун_прос_макс = 21.5 |Јул_прос_макс = 23.7 |Авг_прос_макс = 23.9 |Сеп_прос_макс = 19.3 |Окт_прос_макс = 13.7 |Ное_прос_макс = 7.2 |Дек_прос_макс = 4.0 |Год_прос_макс = 13.4 |Јан_прос = 0.7 |Фев_прос = 1.1 |Мар_прос = 5.0 |Апр_прос = 8.4 |Мај_прос = 13.4 |Јун_прос = 16.5 |Јул_прос = 18.5 |Авг_прос = 18.6 |Сеп_прос = 14.8 |Окт_прос = 9.9 |Ное_прос = 4.5 |Дек_прос = 1.7 |Год_прос = 9.4 |Јан_прос_мин = -1.9 |Фев_прос_мин = -2.0 |Мар_прос_мин = 1.2 |Апр_прос_мин = 3.7 |Мај_прос_мин = 8.1 |Јун_прос_мин = 11.4 |Јул_прос_мин = 13.3 |Авг_прос_мин = 13.3 |Сеп_прос_мин = 10.2 |Окт_прос_мин = 6.0 |Ное_прос_мин = 1.8 |Дек_прос_мин = -0.7 |Год_прос_мин = 5.4 |Јан_прос_врнежи = 30.9 |Фев_прос_врнежи = 26.7 |Мар_прос_врнежи = 36.5 |Апр_прос_врнежи = 42.4 |Мај_прос_врнежи = 42.1 |Јун_прос_врнежи = 55.1 |Јул_прос_врнежи = 58.2 |Авг_прос_врнежи = 58.6 |Сеп_прос_врнежи = 44.5 |Окт_прос_врнежи = 35.8 |Ное_прос_врнежи = 37.1 |Дек_прос_врнежи = 38.9 |Год_прос_врнежи = 506.8 |Јан_врнежливи_денови = 8.1 |Фев_врнежливи_денови = 6.6 |Мар_врнежливи_денови = 8.0 |Апр_врнежливи_денови = 7.6 |Мај_врнежливи_денови = 8.5 |Јун_врнежливи_денови = 9.4 |Јул_врнежливи_денови = 8.8 |Авг_врнежливи_денови = 8.1 |Сеп_врнежливи_денови = 7.6 |Окт_врнежливи_денови = 7.3 |Ное_врнежливи_денови = 7.9 |Дек_врнежливи_денови = 8.9 |Год_врнежливи_денови = 96.8 }} === Демографија === [[Податотека:Leipzig population.svg|мини|Развој на населението од 1600 година]] Населението на Лајпциг е околу половина милион со околу 11% стапка на невработеност. Пред повторното обединување на Германија било над 700.000. Многу работоспособни луѓе ја разгледуваат можноста да се преселат на запад да бараат работа и ова е факторот кој придонесува да се намалат стапките за зголемување на населението. Меѓутоа, стапката на наталитет за 2010 година била 5.414, највисока од обединувањето.<ref>[http://www.leipzig.de/de/buerger/newsarchiv/2011/Statistisches-Jahrbuch-2011-liegt-vor-21431.shtml Statistisches Jahrbuch 2011 liegt vor] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20111031003005/http://www.leipzig.de/de/buerger/newsarchiv/2011/Statistisches-Jahrbuch-2011-liegt-vor-21431.shtml |date=2011-10-31 }}, официјално мрежно место.</ref> Сепак имало 5.788 умрени во Лајпциг за 2010 година, но населението се зголемило поради миграцијата.<ref name="leipzig.de"/> Просечната возраст на населението е 44. Процентот на луѓе мигранти или оние со негерманско потекло е прилично низок спореден со другите германски градови; бројот на странски жители всушност паднал од 28.177 во 2008 година на 24.881 во 2010 година.<ref name="leipzig.de"/> До 2011 година, само околу 10% од населението било прва или втора генерација мигранти споредено со германскиот просек од 20%. Бројот на малцинствата (прва и втора генерација) во Лајпциг по земја на потекла од 31 декември 2010 година:<ref>[http://www.leipzig.de/imperia/md/content/12_statistik-und-wahlen/lz_fb_migranten.pdf Migranten in Leipzig 2011] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20111027094041/http://www.leipzig.de/imperia/md/content/12_statistik-und-wahlen/lz_fb_migranten.pdf |date=2011-10-27 }}, официјално мрежно место.</ref> {{clearright}} {| class="wikitable" |- ! style="background:#efefef;"|Место ! style="background:#efefef;"|Потекло ! style="background:#efefef;"|Број |- |1||{{знаме|Русија}}||5.600 |- |2||{{знаме|Украина}}||3.100 |- |3||{{знаме|Виетнам}}||3.000 |- |4||{{знаме|Казахстан}}||2.100 |- |5||{{знаме|Полска}}||2.000 |- |6||{{знаме|Турција}}||1.600 |- |7||{{знаме|Ирак}}||1.600 |- |8||{{знаме|Кина}}||1.100 |} {| class="wikitable" |- class="hintergrundfarbe6" ! colspan="2"| Процент на население со мигрантско потекло |- | class="hintergrundfarbe5" | '''Германци (без никакво мигрантско потекло)''' || class="hintergrundfarbe5" style="text-align:right;"| ''' 90 % ''' |- | class="hintergrundfarbe5" | '''Германци со странско потекло/Странци''' || class="hintergrundfarbe5" style="text-align:right;"| '''10 % ''' |- | поранешен СССР (главно [[Русија]], [[Казахстан]], [[Украина]]) || style="text-align:right;"| 2 % |- | муслимани/потекло од Среден Исток ([[Турција]], [[Арапска лига]], [[Иран]]) || style="text-align:right;"| 2 % |- | азиско потекло (главно [[Виетнам]], [[Кина]]) || style="text-align:right;"| 1,5% |- | други ([[Полска]], [[Југославија]], [[Романија]], Афрогерманци, [[Индија]])|| style="text-align:right;"| 4,5 % |} == Архитектура == Лајпциг има многу згради со „основоположничка“ (''Gründerzeit'') архитектура и исто така многу станбени блокови од времето во режимот на [[Источна Германија]]. Градбата на Универзитетската црква, која била уништена од комунистите во 1968 година, моментално се обновува како секуларна градба. Градот, исто така, има бројни паркови и шумски области, како и голема зоолошка градина, која ја содржи најголемата збирка на примати во светот. == Култура == === Главни знаменитости === [[Податотека:Leipzig - Neues Rathaus (2008).jpg|мини|250п|[[Ново градско собрание (Лајпциг)|Ново градско собрание]]]] [[Податотека:Federal Administrative Court Leipzig at night 1 (aka).jpg|мини|250п|Седиштето на [[Сојузен административен суд на Германија|Сојузниот административен суд на Германија]] гледан ноќе]] [[Податотека:Leipzig johannapark.jpg|мини|250п|[[Јоханапарк]] со [[Градски облакодер Лајпциг|Градскиот облакодер Лајпциг]] и кулата на [[Ново градско собрание (Лајпциг)|Новото градско собрание]]]] [[Податотека:Leipzig Palais Roßbach.jpg|мини|250п|„Палата Росбах“, една од многуте [[Промотеризам|промотеристички]] градби во Лајпциг]] * [[Црква Свети Тома (Лајпциг)|Црква Свети Тома]] (''Thomaskirche''): попозната како место каде [[Јохан Себастијан Бах]] работел како главен диригент и дом на познатиот машки „Хор на Свети Тома“ (''Thomasenchor''); * Споменик на [[Феликс Менделсон]] пред црквата: уништен од страна на нацистите во 1936 година; обновен на 18 октомври 2008. * [[Црква Свети Никола (Лајпциг)|Црква „Свети Никола“]] (''Nikolaikirche''): еден од одговорните за црквата бил и Бах. Седмичната „Понеделнична молитва“, која се одржувала во црквата, во 1980-тите станала почетна точка на мирните [[Понеделнички демонстрации во Источна Германија|понеделничките демонстрации]] против режимот на [[Источна Германија]]. * [[Споменик во чест на битката на народите]]: еден од најголемите споменици во Европа, изграден во чест на победоносната борба против трупите на Наполеон. * [[Гевандхаус]]: дом на познатиот [[оркестар Гевандхаус]], таа е трета градба со тоа име * Старо градско собрание: старото градско собрание било изградено во 1556 година и сега е музеј за историјата на градот. * [[Ново градско собрание (Лајпциг)|Ново градско собрание]]: новото градско собрание било изградено на остатоците на „Плајсенбург“, замок, кој бил место на дебатата меѓу [[Јохан Ек]] и [[Мартин Лутер]]. * [[Градски облакодер Лајпциг]] (''City-Hochhaus Leipzig''): изграден во 1972 година; некогаш дел од универзитетот и највисока зграда во градот. * [[Ауербашка визба]]: младиот [[Јохан Волфганг Гете|Гете]] јадел и пиел во овој ресторан (сместен во подрум), додека студирал во Лајпциг; тој е место на една сцена од неговиот [[Фауст од Гете|Фауст]]. * Општинска стоковна куќа: првиот едноставен саем во светот и денес дом на канцеларии, продавници, ресторани и привремени предавални за [[Универзитет Лајпциг|Универзитетот Лајпциг]] (неговото име е погрешно, бидејќи е во приватна сопственост). * [[Сојузен административен суд на Германија]] (''Bundesverwaltungsgericht''): сојузниот административен суд на Германија бил седиште на [[Кралски суд на правдата (Германија)|Кралскиот суд на правдата]], највисокиот државен суд во периодот од 1888 и 1945 година. * [[Ботаничка градина Лајпциг]]: најстара [[ботаничка градина]] во Германија. Помеѓу познатите институции во Лајпциг се и [[Опера Лајпциг|оперската куќа]] и [[Зоолошка градина Лајпциг|зоолошката градина]], која ги има најголемите објекти за примати во светот. [[Саем во Лајциг|Меѓународниот саем]] во Лајпциг, северно од градот, е дом на најголемата лебдечка стаклена сала во светот. Лајпциг е исто така познат по неговите премини низ куќите и зградите. === Музика === [[Јохан Себастијан Бах]] работел во Лајпциг од 1723 до 1750 година, диригирајќи го Thomanerchor, во [[Црква Свети Тома (Лајпциг)|црквата Свети Тома]], [[Црква Свети Никола (Лајпциг)|црквата „Свети Никола“]] и [[Црква Свети Павле (Лајпциг)|црквата Свети Павле]], универзитетска црква на Лајпциг (уништена во 1968 година). Композиторот [[Рихард Вагнер]] е роден во Лајпциг во 1813 година, во [[Брил (Лајпциг)|Брил]]. [[Роберт Шуман]] исто така бил активен во музиката во Лајпциг, откако бил поканет од [[Феликс Менделсон]], кога тој го основал првиот германски музички конзерваториум во градот во 1843 година. [[Густав Малер]] бил вториот диригент (работејќи под [[Артур Никиш]]) во [[Опера Лајпциг|театарот во Лајпциг]] од јуни 1886 до мај 1888 година и го постигнал своето прво признание, додека ја комплетирал и завршил операта Die Drei Pintos од [[Карл Марија фон Вебер]], Малер исто така ја завршил својата прва симфонија, додека живеел тука. Овој конзерваториум е денешниот [[Универзитет за музика и театар Лајпциг]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.hmt-leipzig.de/index.php?english |title= Добредојдовте на нашиот Универзитет за музика & театар|accessdate=2 декември 2010}}</ref> Може да се изучуваат широк спектар на предмети, како уметнички, така и обука за наставници, на сите оркестрални инструменти, глас, интерпретација, тренирање, пијано, диригирање и музичко компонирање. Музички стилови, кои се присутни е џез, популарна музика, мјузикли, рана музика и црковна музика. Во одделот за драма присутно е и глумењето и драматургијата. [[Архив Бах Лајпциг|Архивот Бах]] за документација и истражување на животот и делото на [[Јохан Себастијан Бах]], како и на семејството [[Бах]] бил основан во 1950 година од [[Вернер Нојман]]. Архивот го организира меѓународниот натпревар Јохан Себастијан Бах, започнат во 1950 година како дел од музичкиот фестивал, посветен на одбележување на смртта на Бах. Натпреварувањето се одржува на секои две години во три различни категории. Архивот Бах исто така организира изложби, особен меѓународниот Бахов фестивал во Лајпциг и го води музејот посветен на Бах. Музичката традиција во градот се рефлектира и на светската слава на Gewandhausorchester и Thomanerchor. Повеќе од 60 години Лајпциг го нуди најстариот „училиштен концерт“<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.musikschule-leipzig.de/r-schulkonzerte.html |title=Schulkonzerte |publisher=musikschule-leipzig.de }}{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, програма за деца во Германија. Со над 140 концерти секоја година во места како што е Gewandhaus и над 40.000 деца, кои го посетуваат, младинците се образуваат и инспирираат од музиката. Што се однесува до современата музика, Лајпциг е познат по неговата независна музичка сцена и супкултурни настани. Лајпциг веќе 20 години е домаќин на најголемиот светски готски фестивал, годишниот Wave-Gotik-Treffen (WGT), каде илјадници обожаватели на електронската музика од цела Европа се собираат тука во почетокот на летото. Leipzig Pop Up<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.leipzig-popup.de |title= Официјална страница за Pop Up}}</ref> е годишен музички саем за независната музичка сцена, како и музичкиот фестивал, кој се одржува во неделата на [[Педесетница]]та. Неколку места нудат жива музика и во текот на денот.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.moritzbastei.de |title=Moritzbastei homepage}}</ref> Moritzbastei е еден од најстарите студентски клубови во Европа со концерти во различни музички стила. Бил и Том Каулици, членови на групата [[Токио хотел]], биле родени во Лајпциг во 1989 година, како и [[Тил Линдеман]] од [[Рамштајн]] во 1963 година. === Уметност === Градската современа уметност е нагласена со отворањето на ретроспективната изложба „Neo Rauch“ во април 2010 година во Музејот за ликовна уметност Лајпциг. Ова е изложба посветена на таткото на Новата лајпцишка школа<ref>[[:de:Neue Leipziger Schule|Neue Leipziger Schule]] (статија на германската википедија)</ref><ref>{{наведени вести |url= http://www.nytimes.com/2006/01/08/magazine/08leipzig.html?_r=1&pagewanted=print |title=The New Leipzig School|last=Lubow|first=Arthur |publisher=The New York Times|date= 8 јануари 2006|accessdate=2010-04-05}}</ref> за уметници. Според ''The New York Times'',<ref>{{наведени вести |url=http://www.nytimes.com/2010/01/10/travel/10places.html?pagewanted=1&th&emc=th |title=31 место за пат во 2010 |newspaper=The New York Times |date=10 јануари 2010}}</ref> оваа настан „бил најозборуван во светот на современата уметност“ во последната декада. Постојат единаесет галерии во т.н. „Leipziger Baumwollspinnerei“,<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.spinnerei.de |title= Официјална страница на Spinnerei}}</ref> поранешна фабрика за памук, која ги привлекува сите видови на независни уметници. ''The New York Times'' го вброил Лајпциг во првите 10 од неговите „31 места за пат“ во 2010.<ref>{{наведени вести |url=http://www.nytimes.com/2010/01/10/travel/10places.html?pagewanted=1&th&emc=th |title= 31 место за пат во 2010 |publisher=The New York Times |date=10 јануари 2010 }}</ref> Комплексот на музејот Граси се состои од три големи збирки на Лајпциг:<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.grassimuseum.de/grassi_en.html |title=Museen at Grassi |publisher=grassimuseum.de |accessdate=2012-04-28 |archive-date=2015-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150510230345/http://www.grassimuseum.de/grassi_en.html }}</ref> Етнографски музеј, Музеј за современа уметност и Музеј за музички инструменти (последниот е под раководство на Универзитетот Лајпциг). Универзитетот исто така управува со музејот за антиквитети.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.uni-leipzig.de/antik/index.php?id=9 |title=Institut für Klassische Archäologie und Antikenmuseum |language=германски}}</ref> === Годишни настани === [[Податотека:Leipzig Neue Messe.jpg|мини|десно|250п|[[Саем во Лајпциг|Новиот саемски центар]]]] * Auto Mobil International (AMI) - автомобилски настан<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.ami-leipzig.de |title=AMI - Auto Mobil International, Leipziger Messe |accessdate=2 декември 2010}}</ref> * AMITEC - саем за одржување, нега, сервис и поправки на возила во Германија и Средна Европа<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.amitec-leipzig.de |title=AMITEC - Fachmesse für Fahrzeugteile, Werkstatt und Service, Leipziger Messe |accessdate=2 декември 2010 }}</ref> * [[A cappella]]: вокален музички фестивал * ''[[Bach-Fest]]'': фестивал за [[Јохан Себастијан Бах]] * Божиќен пазар (од 1767 година) * ''[[Dok Leipzig]]'': меѓународен фестивал за документарен и анимиран филм * Jazztage,<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.jazzclub-leipzig.de |title=Jazzclug-leipzig.de Почетна страница }}</ref> современ џез-фестивал * Ladyfest Leipzig<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://ladyfest.leipzigerinnen.de/ |title=Ladyfest Leipzigerinnen Почетна страница |accessdate=2012-04-14 |archive-date=2021-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210527122345/http://ladyfest.leipzigerinnen.de/ |url-status=dead }}</ref> (август), феминистички панк & електронски фестивал * [[Саем на книга (Лајпциг)|Саем на книга]]: вториот најголем саем на книга во Германија, по Франкфурт * Операта во живо со музичкиот танц-театар<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.oper-unplugged.de |title=Oper Unplugger - Musik Tanz Theater |language= германски |accessdate=2 декември 2010}}</ref> * ''Stadtfest'': градски фестивал *''[[Wave-Gotik-Treffen]]'' на [[педесетница]]: најголемиот готски фестивал или фестивал на „темната култура“ во светот * Leipzig Pop Up<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.leipzig-popup.de |title=Leipzig Pop Up independent music trade fair and festival |accessdate=2 декември 2010}}</ref> === Спорт === Во градот постојат повеќе од 300 спортски клубови во 78 различни спортски дисциплини. Над 400 спортски објекти се на располагање на граѓаните и членовите на клубовите.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.leipzig.de/de/buerger/freizeit/sport/tradition/sportlich/02544.shtml |title=Das Leipziger Sportangebot aktuell |publisher=leipzig.de |accessdate=2 декември 2010 |language=германски |archive-date=2008-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080228223928/http://www.leipzig.de/de/buerger/freizeit/sport/tradition/sportlich/02544.shtml }}</ref> Во фудбал, [[Германски фудбалски сојуз|Германскиот фудбалски сојуз]] (DFB) бил основан во Лајпциг во 1900 година. Градот бил дел од домаќините на [[Светско првенство во фудбал 2006|Светското првенство во фудбал 2006]] и бил домаќин на четири натпревари од првото коло и еден натпревар од четвртфиналето на Централниот стадион. VfB Лајпциг, сега [[1. ФК Ломотив Лајпциг]], го освоил првото национално фудбалско првенство во 1903 година. Во јуни 2009 година, [[Red Bull]] влегол на локалниот фудбалски пазар, откако му било забрането да го купи [[ФК Заксен Лајпциг]] во 2006. Новосоздадениот [[РБ Лајпциг]] сега се пробива низ ранговите на германскиот фудбал, со цел да стигне до [[Прва Бундеслига (фудбал)|Бундеслигата]] и да го врати фудбалот во регионот.<ref>{{Наведено списание |first=Christoph |last=Ruf |url=http://www.spiegel.de/international/germany/0,1518,631450,00.html |title=Buying Its Way to the Bundesliga - Red Bull Wants to Caffeinate Small Soccer Club |journal=Spiegel Online International |date=19 јуни 2009 |accessdate=2 декември 2010}}</ref> Лајпциг исто така бил домаќин на Светскиот куп во мечување во 2005 година, како и домаќин на разни други меѓународни натпреварувања секоја година во различни спортови. [[Податотека:Arena leipzig 2.jpg|мини|250п|лево|[[Арена Лајпциг]]]] Од почетокот на XX век, [[Хокеј на мраз|хокејот на мраз]] стекнал популарност и биле основани неколку локални спортски клубови.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.sportmuseum-leipzig.de/Ablage-Zeitung/4-2001/seite-5_A.htm |title=Was einst mit dem Krummstab begann ... Zur Geschichte des Eishockeysports in der Region Leipzig |author=Фриц Рудолф |publisher=sportmuseum-leipzig.de |accessdate=2 декември 2010 |archive-date=2010-01-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100115042649/http://www.sportmuseum-leipzig.de/Ablage-Zeitung/4-2001/seite-5_A.htm }}</ref> Денес ''Blue Lions Leipzig'' е најпознатиот клуб во хокеј на мраз од градот. Од 1950 до 1990 Лајпциг бил домаќин на Deutsche Hochschule für Körperkultur (DHfK) (германска школа за физичка култура), националниот спортски универзитет во ГДР. [[Handball-Club Leipzig]] е еден од најуспешните женски ракометни клубови во Германија, освојувајќи 20 домашни првенства од 1956 и 3 титули во [[Лига на шампиони во ракомет за жени|Лигата на шампиони]]. Лајпциг поднел кандидатура за домаќин на [[Летни олимписки игри 2012|Летните олимписки игри 2012]]. Кандидатурата не ја поминала првата фаза од Меѓународниот олимписки комитет, кога списокот на градови го свел на 5, додека улогата домаќин на крајот ја добил [[Лондон]] на 6 јули 2005. Маркленбергер Зе е ново езеро веднаш до [[Маркклеберг]], предградие на јужната страна на Лајпциг. Поранешното отворено наоѓалиште за јаглен било поплавено во 1999 и развиено во 2006 како туристичко место. На неговиот југозападен брег се наоѓа вештачка патека за слалом патека за кану, една од малкуте во Германија, на која се одржуваат разни тренинзи, обуки и меѓународни натпреварувања. === Храна === * Локално јадење кое се подготвува во сите сезони е ''Leipziger Allerlei'', чорба составена од неколку вида зеленчук и јастог. * „Leipziger Lerche“ е мало печиво исполнето со мелени бадеми, ореви и џем од јагода; името доаѓа од специјалитетот печени чучулиги, кое се подготвувало до забранувањето на ловењето на овие птици во Саксонија во 1876 година. * Гозе е локално произведувано врвно ферментирано кисело пиво, кое потекнува од регионот [[Гослар]] и кое во XVIII век станало познато во Лајпциг. <gallery> Податотека:Leipziger_Lerchen.jpg|''Leipziger Lerchen'' Податотека:Goseflasche Pressglas.jpg|Историско шише Гозе (околу 1900 година) </gallery> == Образование == === Универзитет === [[Податотека:HGB-LichthofMontage.jpg|мини|220п|Атриум на Високата школа за графика и уметност во Лајпциг]] [[Лајпцишки универзитет|Лајпцишкиот универзитет]], основан во 1409 година, е еден од најстарите европски универзитети. Добитникот на [[Нобелова награда]] [[Вернер Хајзенберг]] работел тука како професор по физика (од 1927 до 1942 година), како и добитниците на Нобелова награда [[Густав Лудвиг Херц]] (физика), [[Вилхелм Оствалд]] (хемија) и [[Теодор Момсен]] (книжевност). Поранешни професори на факултетот биле минералогот [[Георгиј Агрикола]], писателот [[Готхолд Ефраим Лесинг]], филозофот [[Ернст Блох]], ексцентричниот основоположник на психофизиката [[Густав Теодор Фехнер]] и психологот [[Вилхелм Вунт]]. Помеѓу многуте познати студенти на универзитетот биле писателите [[Јохан Волфганг Гете]] и [[Ерих Кестнер]], математичарот и филозофот [[Готфрид Лајбниц]] и филозофот [[Фридрих Ниче]], политичкиот активист [[Карл Либкнехт]] и композиторот [[Рихард Вагнер]]. Германскиот канцелар од 2006, [[Ангела Меркел]], студирала физика на Лајпцишкиот универзитет.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.uni-leipzig.de/english/index.html |title=Страница на Лајпцишкиот универзитет |accessdate=2012-08-17 |archive-date=2008-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080912050259/http://www.uni-leipzig.de/english/index.html |url-status=dead }}</ref> Универзитетот има околу 30.000 студенти. Дел од Лајпцишкиот универзитет е Германскиот институт за книжевност, кој бил основан во 1955 година под името „Институт Јоханес Р. Бехнер“. Многу познати писатели дипломирале на овој институт, вклучувајќи ги Хајнц Чеховски, Курт Драверт, Адолф Ендлер, Ралф Џордано, Керстин Хенсел, Сара и Рајнер Кирш, Ангела Краус и други. По неговото затворање во 1990 година, институт бил повторно отворен во 1995 година со нова предавачи. === Визуелна уметност и театар === „Високата школа за графика и уметност“ (''Hochschule für Grafik und Buchkunst'') била основан во 1764 година. Нејзините 530 студенти (до 2006 година) посетуваат програми по сликање и графика, илустрација на книги, графички дизајн, фотографија и медиумска уметност. Во школата е сместен и институтот за теорија. Универзитетот за музика и театар нуди широк избор на предмети за вежбање на оркестарски инструменти, глас, изведба, предавање, камерна музика, диригирање на оркестар или хор и компонирање музика, како и глумење и драматургија. === Универзитет за применети науки === Лајпцишкиот универзитет за применети науки (HTWK)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.htwk-leipzig.de/de/|title=Hochschule für Technik, Wirtschaft und Kultur Leipzig|accessdate=2012-11-08|archive-date=2014-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714004119/http://www.htwk-leipzig.de/de/|url-status=dead}}</ref> има околу 6.200 студенти (до 2007 година) и е (до 2007 година) втора најголема образовна институција во Лајпциг. Бил основан во 1992 година, спојувајќи неколку постари школи. Како универзитет за применети науки (германски: ''Fachhochschule''), неговиот статус е нешто подолу од оној на универзитетите, со обрнување повеќе внимание на праксата, отколку теоријата. HTWK нуди повеќе различни инженерски насокии, како и насоки во компјутерската наука, математиката, бизнис-администрацијата, библиотечни и музејски студии и социјална работа. Главно се наоѓа во јужниот дел на градот. === Други === Приватната Школа за менаџмент во Лајпциг (германски ''Handelshochschule Leipzig (HHL)''), е најстарото училиште за економија во Германија. Помеѓу истражувачките институти, кои се наоѓаат во Лајпциг, три припаѓаат на здружението Макс Планк, два на здружението Фраунхофер, а другите се центарот Хелмхолц и Институтот за тропосфера Лајбниц. == Стопанство == [[Податотека:Porsche Diamond.jpg|мини|250п|Зградата на Порше во Лајпциг]] Компанија кои работата во или околу Лајпциг: * [[Amazon.com|Amazon]] * [[Blüthner]]: производител на пијано * [[BMW]] * [[DHL Express|DHL]] * [[Porsche]] * [[Siemens]] * [[Future Electronics]] Многу барови, ресторани и продавници, кои се наоѓаат во центарот на градот, се посетувани од германски и странски туристи. На самата главна железничка станица Лајпциг се наоѓа еден од најголемите трговски центри во градот.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.promenaden-hauptbahnhof-leipzig.de/en/seite/home.php |title=Promenaden Hauptbahnhof Leipzig |accessdate=2012-08-17 |archive-date=2008-04-06 |archive-url=https://archive.today/20080406003423/http://www.promenaden-hauptbahnhof-leipzig.de/en/seite/home.php }}</ref> Некои од најголемите работодавци во областа (надвор од производството) се разните високи школи и универзитет во регионот на Лајпциг/[[Хале]]. Лајпцишкиот универзитет привлекува милиони евра инвестиции секоја година и е на средина на големата изградба и обнова во пресрет на неговата 600-годишнина. [[DHL Express|DHL]] е во тек на префрлање на главното седиште за воздушните операции во Европа од бриселскиот аеродром на [[Аеродром Лајпциг/Хале|аеродромот Лајпциг/Хале]]. [[Amazon.com]] поседува голем центар за дистрибуција, исто така, во близина на самиот аеродром. Во градот се наоѓа Европската енергетска берза, која е водечка берза за електрична енергија во Средна Европа. Kirow Ardelt AG, светскиот водач во производство на кранови се наоѓа во Лајпциг. == Медиуми == [[Податотека:Leipzig MDR main building.jpg|thumb|250px|''MDR'', еден од јавните радиодифузери во Германија]] [[Податотека:Karte Mitteldeutsche Schleife.png|thumb|Патната мрежа во Лајпциг]] * Седиштето и главните телевизиски студија на Mitteldeutscher Rundfunk (MDR), едно од јавните радиодифузни друштва во Германија, се наоѓаат во градот. Обезбедува програми на различни телевизиски и радио-мрежи и има свој сопствен оркестар, хор и балет. * ''Leipziger Volkszeitung'' (''LVZ'') — единствениот дневен весник во градот. Весникот бил основан и започнал за излегување во 1894 и е првиот весник во светот, кој излегувал секој ден. Месечникот ''Kreuzer'' е специјализиран за културата, фестивалите и уметноста во Лајпциг. * Некогаш познат по големиот број на издавачки куќи, Лајпциг бил наречен ''Buch-Stadt'' (град на книгата).<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.leipzig.de/de/tourist/leipzig/wissenswertes/buchstadt/index.shtml |title=Homepage of the City of Leipzig/Buchstadt |accessdate=2012-08-17 |archive-date=2013-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130523114136/http://www.leipzig.de/de/tourist/leipzig/wissenswertes/buchstadt/index.shtml }}</ref> Неколку издавачи опстанале и во годините под власта на [[Источна Германија]], иако во меѓувреме Франкфурт се развил како поважен издавачки центар. Германската библиотека (Deutsche Bücherei) во Лајпциг е дел од [[Германска национална библиотека|Германската национална библиотека]]. == Сообраќај == === Патен === Првично основан на раскрсницата на [[Via Regia]] и [[Via Imperii]], Лајпциг бил главна раскрсница на меѓуевропскиот сообраќај и трговија од средновековни времиња. По [[Повторно обединување на Германија|повторното обединување на Германија]], вложени се огромни напори да се обнови и продолжи сообраќајната мрежа, како и да се обезбеди извонредна инфраструктура во градот. Од 1936, Лајпциг бил поврзан со [[Автопат 9 (Германија)|A9]] и A14 преку раскрсницата ''Schkeuditzer Kreuz'' и неколку излези. А38 го комплетира автопатскиот прстен околу Лајпциг и бил завршен во август 2006. Како повеќето германски градови, Лајпциг има сообраќаен распоред да биде пријателски настроен кон велосипедите. Постои огромна велосипедска мрежа. Во повеќето еднонасочни улици, на велосипедистите им е дозволено да возат во обете насоки. Неколку велосипедски патеки се изградени или отворени од 1990. === Железнички === [[Главна железничка станица Лајпциг|Главната железничка станица Лајпциг]], отворена во 1915, е јазол на важните север-југ и запад-исток железнички линии. [[Intercity-Express|ICE]] возовите помеѓу Берлин и [[Минхен]] застануваат во Лајпциг и им треба околу 1 час од [[Главна железничка станица Берлин|Берлин]] и 6 часа од [[Главна железничка станица Минхен|Минхен]].<ref>[http://www.deutschebahn.com/site/bahn/en/start.html Deutschebahn], Deutschebahn.com.</ref> Лајпциг исто така има развиена локална мрежа на јавниот превоз. Мрежата на трамвајот и автобусите се управувани од [[Leipziger Verkehrsbetriebe]]. Трамвајската мрежа во Лајпциг, во должина од 209 километри, е една од најдолгите во некој германски град.<ref>[http://www.leipzig.de/int/en/stadt_leipzig/infrastruktur/oepnv/ Infrastructure - public transport] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120118114229/http://www.leipzig.de/int/en/stadt_leipzig/infrastruktur/oepnv/ |date=2012-01-18 }}, официјално мрежно место.</ref> Подземната железничка линија, наречена „градски тунел“, моментално е во изградба и таа ќе ја поврзува железничката станица и центарот на градот. Ќе чини над 500 милиони евра. === Воздушен === [[Аеродром Лајпциг/Хале|Аеродромот Лајпциг-Хале]] е главниот аеродром во близина на градот. Аеродромот Лајпциг-Хале нуди голем број сезонски чартер-летови, како и редовни линии. Поранешниот воен аеродром близу [[Алтенбург]], [[Тирингија]] наречен [[аеродром Лајпциг/Алтенбург]] оддалечен околу половина час возење од Лајпциг, претходно бил (до 2010) опслужуван од [[Ryanair]]. === Воден === Во првата половина на XX век, изградбата на каналите Елстер-Зале, [[Вајсе Елстер]] и [[Зале]] била започната во Лајпциг со цел да го поврзи со водените патишта. Во текот на Втората светска војна запрен е најголемиот дел од работите, иако некои продолжиле со принудна работна сила. Пристаништето Линденауер било скоро завршено, но сè уште неповрзано со каналите Елстер-Зале и Карл-Хајне соодветно. Реките во Лајпциг ([[Вајсе Елстер]], [[Ној Лупе]] [[Плајсе]] и [[Парте]]) во градот биле главно во вештачки речни корита и испрекинати со некои канали. Овие водени патишта се достапни само за мали бротчиња. Преку реновирање и обнова на постоечките водни канали и водотеците во јужниот дел на градот и поплавувањето на затворените отворени копови, градската пловна мрежа била во голема мерка проширена. Градот овластил планирање за врска помеѓу Каналот Карл Хајне и затвореното пристаниште Линденауер во 2008. Треба да се завршат уште некои работи за да се заврши каналот Елстер-Зале. == Цитати == ''Mein Leipzig lob' ich mir! Es ist ein klein Paris und bildet seine Leute.'' (Го обожавам мојот Лајпциг! Тој е мал Париз и ги образува неговите луѓе.) - Фрош, универзитетски студент во ''[[Фауст од Гете|Фауст, Дел Еден]]'' ''Ich komme nach Leipzig, an den Ort, wo man die ganze Welt im Kleinen sehen kann.'' (Доаѓам во Лајпциг, на местото, каде можам да го видам целиот свет во мало.) – [[Готхолд Ефраим Лесинг]] ''Extra Lipsiam vivere est miserrime vivere.'' (Да живееш надвор од Лајпциг е да живееш мизерно.) - Бенедикт Карпцог Помладиот == Меѓународни односи == {{Поврзано|Список на збратимени градови во Германија}} [[Податотека:Plaque at 2-37 Leipzig Street, Kiev, Ukraine.jpg|thumb|300px|Плакета на улицата Лајпциг во Киев, еден од збратимените градови на Лајпциг]] Лајпциг е [[збратимени градови|збратимен]] со:<ref name="Leipzig">{{Наведена мрежна страница |url= http://www.leipzig.de/int/en/int_messen/partnerstaedte/ |title= Лајпциг - Меѓународни односи |publisher= Совет на градот Лајпциг, Канцеларија за европски и меѓународни односи |accessdate= 17 јули 2009 |archive-date= 2009-06-29 |archive-url= https://web.archive.org/web/20090629111247/http://www.leipzig.de/int/en/int_messen/partnerstaedte/ |url-status= dead }}</ref> * {{знамеикона|Етиопија}} [[Адис Абеба]], [[Етиопија]], од 2004 * {{знамеикона|Обединето Кралство}} [[Бирмингем]], [[Обединето Кралство]], од 1992<ref name="Birmingham">{{Наведена мрежна страница |url= http://www.birmingham.gov.uk/twins |title= Партнерски градови |publisher= Градски совет на Бирмингем |accessdate= 17 јули 2009 |archive-date= 2009-09-15 |archive-url= https://web.archive.org/web/20090915223157/http://www.birmingham.gov.uk/twins |url-status= dead }}</ref> * {{знамеикона|Италија}} [[Болоња]], [[Италија]], од 1962, обновено во 1997 * {{знамеикона|Чешка}} [[Брно]], [[Чешка]], од 1973, обновено во 1999<ref name="Brno">{{Наведена мрежна страница |url= http://www.brno.cz/index.php?nav02=1985&nav01=34&nav03=1010&nav04=1016&nav05=1249&nav06=1272|title= Brno - Partnerská města |publisher=[[авторски права|©]] 2006-2009 [http://www.brno.cz/index.php?nav01=70&nav02=2224 Град Брно] |language= чешки|accessdate= 17 јули 2009}}</ref> * {{знамеикона|Германија}} [[Франкфурт на Мајна]], [[Германија]], од 1990<ref name="Frankfurt am Main">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.frankfurt.de/sixcms/detail.php?id=502645|title=Франкфурт - Партнерски градови|publisher=[[авторски права|©]] 2008 [http://www.frankfurt.de Stadt Frankfurt am Main]|accessdate=2008-12-05|archive-date=2007-11-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20071107080201/http://www.frankfurt.de/sixcms/detail.php?id=502645|url-status=dead}}</ref> * {{знамеикона|Германија}} [[Хановер]], [[Германија]], од 1987<ref name="Hanover">{{Наведена мрежна страница |url= http://www.hannover.de/de/buerger/entwicklung/partnerschaften/staedte_regionspartnerschaften/index.html |title= Хановер - Збратимени градови |publisher= [[авторски права|©]] 2007-2009 [http://www.hanover.de/ HANNOVER.de] - Offizielles Portal der Landeshauptstadt und der Region Hannover in Zusammenarbeit mit hier.de |language= германски |accessdate= 2009-07-17 |archive-date= 2011-07-24 |archive-url= https://web.archive.org/web/20110724012346/http://www.hannover.de/de/buerger/entwicklung/partnerschaften/staedte_regionspartnerschaften/index.html |url-status= dead }}</ref> * {{знамеикона|САД}} [[Хјустон]], [[САД]], од 1993 * {{знамеикона|Украина}} [[Киев]], [[Украина]], од 1961, обновено во 1992 * {{знамеикона|Франција}} [[Лион]], [[Франција]], од 1981<ref name="Lyon">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.lyon.fr/vdl/sections/en/villes_partenaires/villes_partenaires_2/?aIndex=1|title=Партнерски градови на Лион|publisher=[[авторски права|©]] 2008 Mairie de Lyon|accessdate=2009-07-17|archive-date=2009-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20090719003816/http://www.lyon.fr/vdl/sections/en/villes_partenaires/villes_partenaires_2/?aIndex=1|url-status=dead}}</ref> * {{знамеикона|Кина}} [[Нанѓинг]], [[Народна Република Кина|Кина]], од 1988 * {{знамеикона|Бугарија}} [[Пловдив]], [[Бугарија]], од 1975, обновено во 2007 * {{знамеикона|Грција}} [[Солун]], [[Грција]], од 1984<ref name=Thessaloniki>{{Наведена мрежна страница |url= http://www.thessalonikicity.gr/English/twinning-cities.htm |title= Збратимени градови |work= Град Солун |accessdate= 2009-07-07 |archive-date= 2009-03-31 |archive-url= https://web.archive.org/web/20090331054219/http://www.thessalonikicity.gr/English/twinning-cities.htm |url-status= dead }}</ref> * {{знамеикона|Босна и Херцеговина}} [[Травник]], [[Босна и Херцеговина]], од 2003 * {{знамеикона|Израел}} [[Херцлија]], [[Израел]], од 2010 === Партнерства === * {{знамеикона|Полска}} [[Краков]], [[Полска]], од 1973, обновено во 1995<ref name="Leipzig"/><ref name="Kraków">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.krakow.pl/otwarty_na_swiat/?LANG=UK&MENU=l&TYPE=ART&ART_ID=16|title=Kraków otwarty na świat|publisher=www.krakow.pl|accessdate=2009-07-19|last=|first=}}</ref><ref name="Leipzig/Kraków">{{Наведена мрежна страница |url= http://www.leipzig.de/int/en/int_messen/partnerstaedte/krakow/ |title= Лајпциг - Меѓународни врски |publisher= Совет на градот Лајпциг, Канцеларија за европски и меѓународни односи |accessdate= 17 јули 2009 |archive-date= 2009-06-29 |archive-url= https://web.archive.org/web/20090629111302/http://www.leipzig.de/int/en/int_messen/partnerstaedte/krakow/ |url-status= dead }}</ref> == Поврзано == * [[Награда за човекови права Лајпциг]] * [[Список на градоначалници на Лајпциг]] * [[Hugo Schneider AG]] * [[Универзитетска библиотека Лајпциг]] == Наводи == {{наводи|colwidth=30em}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Leipzig}} * [http://www.leipzig.de/int/en Официјална страница на градот] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120816074019/http://www.leipzig.de/int/en |date=2012-08-16 }} * {{dmoz|Regional/Europe/Germany/States/Saxony/Localities/Leipzig}} * [http://www.virtualcityleipzig.de/en/start Лајпциг како виртуелен град - англиски] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120708041839/http://www.virtualcityleipzig.de/en/start |date=2012-07-08 }} * [http://www.leipzig-zeitgeist.de Leipzig Zeitgeist], англиско списание за Лајпциг * {{wikivoyage|Leipzig|Лајпци}} {{Geographic location |Centre = Лајпциг |North = [[Делич]], [[Десау]] |Northeast = [[Берлин]] |East = [[Дрезден]] |Southeast = [[Хемниц]] |South = [[Гера]], [[Цвикау]] |Southwest = [[Јена]], [[Вајмар]], [[Ерфурт]] |West = [[Касел]] |Northwest = [[Хале]] }} {{Окрузи во Саксонија}} {{Градови во Германија}} {{Седишта на Окрузите на ГДР}} {{Избрана}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Лајпциг| ]] [[Категорија:Градови во Саксонија]] [[Категорија:Универзитетски градови во Германија]] [[Категорија:Безокружни градови во Саксонија]] fcgtv5agimj0k5fuaeib6p5s5f3ocvz Предлошка:Киклади 10 120286 5567499 3912131 2026-05-31T01:27:25Z Bjankuloski06 332 /* top */ Правописна исправка, replaced: Кеа → Кеја (2) 5567499 wikitext text/x-wiki {{GRnavbox |именашаблон = Киклади |врскадопрефек = префектурата [[Киклади]] |општини = [[Аморгос]] • [[Андрос]] • [[Ано Сирос]] • [[Дрималија]] • [[Ермуполи]] • [[Ексомвурго]] • [[Идруса]] • [[Иос (остров)|Иос]] • [[Кеја (остров)|Кеја]] • [[Кортио]] • [[Китнос]] • [[Милос]] • [[Миконос]] • [[Наксос (град)|Наксос]] • [[Парос]] • [[Посидонија]] • [[Санторини]] • [[Серифос]] • [[Сифнос]] • [[Тинос]] |заедници = [[Анафи]] • [[Андипарос]] • [[Донуса]] • [[Иа, Грција|Иа]] • [[Иракља, Киклади|Иракља]] • [[Кимолос]] • [[Куфониси]] • [[Панормос, Тинос|Панормос]] • [[Сикинос]] • [[Схинуса]] • [[Фолегандрос]] }}<noinclude> [[Категорија:Прегледнички кутии за Грција|{{PAGENAME}}]] [[Категорија:Киклади| ]] </noinclude> 9sbp4185o2f2fd6mw7zcv5ifc2t5x7f Предлошка:Кикладите 10 120288 5567500 4082459 2026-05-31T01:27:29Z Bjankuloski06 332 /* top */ Правописна исправка, replaced: Кеа → Кеја (2) 5567500 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Кикладите |title = Острови на [[Кикладите]] |list1 = <div><!--(reduces gap between wrapped lines--> [[Агиос Ефстатиос]]{{·w}} [[Агиос Николаос Донусас]]{{·w}} [[Аморгос]]{{·w}} [[Анафи]]{{·w}} [[Андимилос]]{{·w}} [[Андипарос]]{{·w}} [[Андрос]]{{·w}} [[Анидрос Аморгу]]{{·w}} [[Ано Андикерос]]{{·w}} [[Асканиа]]{{·w}} [[Остров Вос|Вос]]{{·w}} [[Гларони]]{{·w}} [[Грамвуса]]{{·w}} [[Деспотико]]{{·w}} [[Дилос]]{{·w}} [[Донуса]]{{·w}} [[Есхати]]{{·w}} [[Остров Иос|Иос]]{{·w}} [[Иракља, Киклади|Иракља]]{{·w}} [[Јарос]]{{·w}} [[Калогирос]]{{·w}} [[Камени (остров)|Камени]]{{·w}} [[Капититас]]{{·w}} [[Кардиотиса]]{{·w}} [[Като Андикерос]]{{·w}} [[Като Куфониси]]{{·w}} [[Кеја (остров)|Кеја]]{{·w}} [[Керос]]{{·w}} [[Кимолос]]{{·w}} [[Китнос]]{{·w}} [[Китриани]]{{·w}} [[Крамвониси]]{{·w}} [[Куфониси]]{{·w}} [[Остров Љади|Љади]]{{·w}} [[Макронисос]]{{·w}} [[Мегало]]{{·w}} [[Миконос]]{{·w}} [[Милос]]{{·w}} [[Остров Наксос|Наксос]]{{·w}} [[Остров Ната|Ната]]{{·w}} [[Никурја]]{{·w}} [[Пандрос]]{{·w}} [[Парос]]{{·w}} [[Пахја Анафи]]{{·w}} [[Полиегос]]{{·w}} [[Ринија]]{{·w}} [[Санторини]]{{·w}} [[Серифопоула]]{{·w}} [[Серифос]]{{·w}} [[Сикинос]]{{·w}} [[Сирос]]{{·w}} [[Сифнос]]{{·w}} [[Стронгили Пару]]{{·w}} [[Схинуса]]{{·w}} [[Тинос]]{{·w}} [[Тирасија]]{{·w}} [[Фидуса]]{{·w}} [[Фолегандрос]]{{·w}} [[Христијана]]{{·w}} [[Хтаподја Микону]] {{nowrap end}} </div> }}<noinclude> [[Категорија:Предлошки за грчките острови|Киклади]] </noinclude> hu6eaohwh49volhnh90ls3szr5t1wnf Крњево (маало) 0 141635 5567430 5276352 2026-05-30T21:39:17Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567430 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=ноември 2009}} {{внимание}} '''Крњево маало''' било познато по старата воена болница “Полумесечина”. На крајот од Болницата се наоѓала Кумановската трошарина каде што била и Стара нова бања. Во Стара нова бања се бањале девојките и момчињата пред армасување. Таа била маалска бања, каде што мажите се бањале во вторник, а жените во сабота. Во останатите денови од неделата, жителите на ова маало се бањале дома во корито. Друго обележје на ова маало била познатата [[Саат кула]]. Маалото Крњево е познато и по многумина занаетчии родени во ова маало: Борислав Стоилковски- Раштавец, автолимар, Киро Стојановски, брат на народниот херој [[Коце Стојановски - Металец]] и Славе Атанасовски, работник и др. Во маалото имало бавчи за [[тутун]], [[афион]], арпаџик, [[житарици]], најубави овошки, градини за ран [[зеленчук]], леи под [[стакло]] од каде што се снабдувале скопските пазари. Во маалото Крњево имало најмногу кафеани, како “Врњци”, “Жарла”, “Гавро”, “Алки”, “Светозар” (бордел со кукли - лесни жени) каде што се организирале игранки за млади луѓе. Тука свирел [[Александар Сариевски]], “Саријата”, прочуен пејач на македонски народни песни. На двата брега на р. [[Вардар]] се наоѓале плажи, кои крњевчани ги делеле со маџирмаалците. Не помалку е интересна и подолу наведената одлика и за маалото Крњево и за р. [[Вардар]]:”... во нескротливиот и чист како солза [[Вардар]], од чии води Севдо - Страхил, последниот член на злогласните предвоени “Црни браќа”, ги вадел најголемите бојници, кленови, мрени... па и по некој заскитан сом. “ == '''Добри страни''' == -Крњево се наоѓа во средиштето помеѓу [[Универзитет]] [[Св. Кирил и Методиј]] и Скопскиот Саем, од една страна и [[булевар]] [[Александар Македонски]] и кејот на реката [[Вардар]] кај [[МРТВ]] и [[МКЦ]], од друга страна. Неговата местоположба е идеална зашто се наоѓа во прометен дел на градот, во централно подрачје, близу до сите потребни објекти и локации. - Во близина на реонот се наоѓа [[Бит-пазар (Скопје)|Бит-пазар]] со што е олеснато пазарувањето, посебно за постарите луѓе, но и во маалото има неколку продавници кои располагаат со дневни колонијални производи. - По булеварот [[Гоце Делчев]] се обраќаат приватните и јавните автобуси на линијата со бројот "12", а на овој простор не е проблем да се најде такси во било кое време од денот или ноќта. - [[Општина Центар]] со помош од месните жители има направено на две места катчиња за одмор каде што е овозможено прекрасно дружење како на постарите, така и на младите. - Во овој простор постои и заградено игралиште за кошарка и за мал фудбал.Развиено е и малото стопанство.Има неколку автоперални (SOS),авто-лимарски и механичарски сервиси за автомобили (Крос, Кенан-Ј, Осман, авто-гас Крњево...), влечна служба (Бадник) и хотел (Вип). - Близу е и трговскиот центар [[Мавровка]], каде има две интернет [[кафиња]], [[бутици]], [[сендвичари]], [[фотокопири]], а во Судската палата се наоѓа и [[Пошта]]. - Не е проблем ниту за меѓуградскиот сообраќај. Оние коишто сакаат да патуваат не мора да одат до меѓуградската автобуска станица, зашто пред Скопскиот Саем сопираат сите автобуси. - Години наназад во маалото живеат заедно [[Македонци]], [[Албанци]], [[Турци]] и мал број на [[Босанци]], што го чини Крњево мулти-етничко. == '''Лоши страни''' == -Најголемиот проблем за жителите на овој дел од градот [[Скопје]] претставува урбанизацијата. И покрај донесениот Детален урбанистички план, Општина Центар сè уште ја нема решено инфраструктурата (поставување на нова атмосферска и фекална канализација, електрични кабли под земја и сл. како би можеле заинтересираните градежни инвеститори да започнат со реализација на своите проекти. - Најголеми проблеми на овој простор претставува и близината на "Јавната куќа", ако така може да се нарече просторот пред [[МРТВ]] и [[МКЦ]] каде навечер може да се забележат повеќе женски лица кои за пари го нудат своето тело и на тој начин заработуваат. == '''Урбана заедница - Крњево''' == Во рамките на маалото-населба Крњево функционира [[Урбана заедница - Крњево]] која е основана со одлука за свикување собир на граѓани бр. 08-1051/1 од 02.04.2009 година од градоначалникот на [[Општина Центар]] [[Виолета Аларова]] и со одлука бр. 08-1051/2 на Советот на [[Урбана заедница - Крњево]]. Со одлука на Советот на [[Урбана заедница - Крњево]] , [[Претседател]] на оваа [[Урбана заедница]] е [[Влатко Митковски]], член на Советот и постојан жител на оваа населба. == Надворешни врски == * [http://www.krnjevo.blog.com.mk Крњево блог]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.opstinacentar.gov.mk Општина Центар] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20111007172107/http://www.opstinacentar.gov.mk/ |date=2011-10-07 }} * [http://www.gradskopje.net.mk Град Скопје] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20041214053913/http://www.gradskopje.net.mk/ |date=2004-12-14 }} {{Населби во Скопје}} [[Категорија:Географија на Скопје]] [[Категорија:Населби и маала во Скопје]] 37rlqcpnw8xct29c0wfhua1y5se1yax Кристина Николовска 0 160626 5567403 5527167 2026-05-30T18:38:12Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567403 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за писател | name = Кристина Николовска | image = Kristina Nikolovska.jpg | imagesize = | alt = | caption = Николовска во 2020 година | pseudonym = | birthname = | birth_date = {{birth year and age|1965}} | birth_place = [[Скопје]], [[СР Македонија]], [[СФРЈ]] | occupation = [[универзитет]]ски [[професор]], [[Книжевност|книжевник]], | nationality = [[Македонија|Македонка]] | ethnicity = [[Македонци|Македонка]] | citizenship = | education = | alma_mater = [[Филолошки факултет „Блаже Конески“ - Скопје|Филолошки факултет „Блаже Конески“]], [[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“]] | period = | genre = | subject = | movement = [[Македонска книжевност|современа македонска книжевност]] | notableworks = | spouse = | partner = | children = | relatives = | influences = | influenced = | awards = | signature = | website = | portaldisp = }} '''Кристина Николовска''' (родена на {{роден на|17|мај|1969}}, [[Скопје]]) — [[Македонија|македонски]] [[поет]], [[Книжевна критика|книжевен критичар]], [[есеист]], [[универзитет]]ски [[професор]], теоретичар на книжевноста, [[Есеј|есеист]], [[Антологија|антологичар]], стручњак за творечка култура во односи со јавноста, раководител на кампањи.<ref>Македонски писатели/Macedonian writers, Друштво на писатели на Македонија, 2004, стр. 182.</ref> Таа е автор на дела од видот: [[поезија]], книжевна теорија, книжевна критика, есеистика, толкувања, беседи, монографии и филозофски разговори. Приредувач е на избори поезија и на антологии. == Животопис == Кристина е родена на 17 мај 1969 година во [[Скопје]], каде што дипломирала, магистрирала и докторирала на [[Филолошки факултет „Блаже Конески“ - Скопје|Филолошкиот факултет „Блаже Конески“]], каде што и работи како редовен [[професор]]. Почнувајќи од учебната 2017/2018 проф. д-р Кристина Николовска станала раководител на Катедрата за македонска книжевност и јужнословенски книжевности. Николовска е редовен професор по Теорија на литературата, а ги предава и предметите: Реторика и стилистика, Семиологија и херменевтика, Реторика во односи со јавност, Семиологија во односи со јавноста, и Метафорика. Ги предавала и предметите: Основни теориски поими, Теорија на жанри, Методологија на книжевно¬теориските поими и други. На постдипломските студии по македонска книжевност предава: Теорија на литература, Метафорика, Херменевтика, Ars poetica херменевтика. На докторските студии по Македонска книжевност предава: Теорија на литература, Креативна: реторика, стилистика, херменевтика, семиологија. На докторските студии за културологија предава: Креативна култура во односи со јавност (реторика, стилистика, херменевтика, семиологија). На „''Семинарот за македонски јазик, литература и култура''“ во [[Охрид]] , таа повеќе години предавала курс по македонска книжевност (2002¬2005, 2013, 2019, 2020) и курс по творечко пишување (2014). Повеќе години, сè до денес, застапена е како предавач на Семинарот. Била посетувачки професор во [[Брисел]] (2004) и во [[Марибор]] (2005). Предавала и на [[Универзитет „Гоце Делчев“ - Штип|Универзитетот „Гоце Делчев“]] во [[Штип]] (2009–2010). Таа станала член на [[Друштво на писателите на Македонија|Друштвото на писателите на Македонија]] во 1992, каде што од 2004 до 2006 била секретар за меѓународна соработка. Почнувајќи од 2014 година, таа била член на Претседателството на ДПМ. Од 2018 до 2021 година, таа била секретар за меѓународна соработка на ДПМ и воедно член на Претседателството на ДПМ. Автор е на ТВ серијалот „''Разговорница''“ (2007), циклус од шест тв-емисии филозофски разговори со врвни македонски уметници. Од 2009 година, Николовска бил шеф на кампањата на акцијата за пошумување „''Ден на дрвото – засади ја својата иднина!''“ Во 2018 година, таа станала член на Организацискиот одбор на меѓународната книжевна манифестација „Рацинови средби“ во [[Велес]]. == Книжевни дела == ===Поетски збирки=== * Десимфонија – Скопје, Книжевна младина на Македонија, 1988 * Мугроносна – Скопје, Книжевна младина на Македонија, 1989 ===Теорија на литература=== * Метафора на припадност – Скопје, „Зојдер“, 1999. (теорија на литература, магистерски труд) * Глаголска метафора – Скопје, „Зојдер“, 2004. (теорија на литература, докторска дисертација) ===Литература и книжевна критика=== * Организација на тишината – Скопје, „Зојдер“, 2000. (литературна критика) * Филозофемски мрежи – Скопје, „Зојдер“, 2004. (литературна критика) * Внатрешен молк – Скопје, „Зојдер“, 2006. (литературна критика и есеистика). * Светлинска – Скопје, „Силсонс“, 2016. (литературна критика, есеистика, толкувања и беседи) * Сончевина – Скопје, „Силсонс“, 2018. (литературна критика, есеистика, толкувања и беседи). ===Филозофски разговори=== Харизма – Скопје, „Зојдер“, 2006 Разговорница – Скопје, „Силсонс“, 2014 ===Монографии=== * Опус-великан<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.makedonikalitera.mk/studii-esei-kritiki/244-poezija-nebo|title=Поезија - Небо|last=User|first=Super|work=Македоника Литера|language=en|accessdate=2023-11-16}}</ref> (книга за Гане Тодоровски) – Охрид, „Macedonia Prima“, 2009. (монографија: разговори, студии, есеи и критики) * Поезија-небо<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.makedonikalitera.mk/studii-esei-kritiki/244-poezija-nebo|title=Поезија - Небо|last=User|first=Super|work=Македоника Литера|language=en|accessdate=2023-11-16}}</ref> (книга за поезијата на Славе Ѓорго Димоски) – Скопје, „Македонска реч“, 2012. (монографија: разговори, студии, есеи и критики) * Златото на литературата<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mkd.mk/node/450177|title=Златото на литературата – нова книга на Кристина Николовска|work=МКД.мк|language=en|accessdate=2023-11-16|archive-date=2023-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20231116125151/https://mkd.mk/node/450177|url-status=dead}}</ref>, (книга за творештвото на Венко Андоновски) – Скопје, „Македонска реч“, 2013. (монографија: разговори, студии есеи и критики) * Книга за Анте<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.kulart.mk/kultura/%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B0-%D0%B7%D0%B0-%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B5-%D0%BE%D0%B4-%D0%BA%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%B0-%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D1%81/|title=„Книга за Анте“ од Кристина Николовска ќе биде промовирана во Салон 19,19|last=Gogoska|first=Tatjana|date=2019-05-14|work=КулАрт.мк|language=mk-MK|accessdate=2023-11-16|archive-date=2023-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20231116125151/https://www.kulart.mk/kultura/%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B0-%D0%B7%D0%B0-%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B5-%D0%BE%D0%B4-%D0%BA%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%B0-%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D1%81/|url-status=dead}}</ref> – Скопје, „Силсонс“, 2017 (критики и толкувања) * Мостови на убавината<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://kumanovonews.mk/vesti/promovirana-knigata-mostovi-na-ubavinata-na-kristina-nikolovska|title=Промовирана книгата „Мостови на убавината“ на Кристина Николовска|work=KumanovoNews|accessdate=2023-11-16}}</ref> (книга за творештвото на Стојан Тарапуза) – Скопје, „Силсонс“, 2019. (монографија: критики, толкувања и разговори). ===Тематски избори=== * Тишината меѓу два збора (Ars Poetica) – Струга, „Струшки вечери на поезијата“, 2005. (Тематски избор од современата македонска поезија), (Избор, приредувач и предговор Кристина Николовска; * Silence between two words (Ars Poetica) – Struga, „Struga poetry evenings“, 2005. (A Thematic Selection of Contemporary Macedionian poetry) (Selected and edited by Kristina Nikolovska); * Песната меѓу две лета – Струга, 2008. (Избор, приредувач на избор од македонската поезија и предговор: Кристина Николовска); * Poem between two summers – Struga, „Struga poetry evenings“, 2008. (Editing, Selection of Macedonian Authors and Preface by: Kristina Nikolovska). == Награди == * [[Награда „Млада Струга“]] при „Струшките вечери на поезијата“ * [[Награда „Караманов“]] за 2020 година при [[Караманови средби|„Карамановите средби“]] во [[Радовиш]] * [[Награда „Димитар Митрев“]] за 2016 година, за литературна критика и есеј, доделена од [[Друштво на писателите на Македонија|Друштвото на писателите на Македонија]] * Традиционална [[награда „Златен орев“]], за 2018 година, за критика и есеј, доделена од Советот на традиционалната манифестација Илинденски срцекази == Наводи == {{наводи}} {{Македонска книжевност}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:|Јовиќ-Стојковска, Гордана}} {{DEFAULTSORT:Николовска, Кристина}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Луѓе од Скопје]] [[Категорија:Македонски писателки]] [[Категорија:Македонски поетеси]] [[Категорија:Македонски книжевни критичари]] [[Категорија:Македонски есеисти]] [[Категорија:Македонски антолози]] [[Категорија:Македонски книжевни теоретичари]] [[Категорија:Македонски универзитетски професори]] [[Категорија:Членови на ДПМ]] [[Категорија:Професори на Филолошкиот факултет „Блаже Конески“ - Скопје]] [[Категорија:Апсолвенти на Филолошкиот факултет „Блаже Конески“ - Скопје]] [[Категорија:Магистри на Филолошкиот факултет „Блаже Конески“ - Скопје]] [[Категорија:Доктори на Филолошкиот факултет „Блаже Конески“ - Скопје]] b8faxm7dtgvoxjvwon3iljdnngl5ywo Јавор 0 173053 5567456 5562002 2026-05-30T23:38:04Z Bjankuloski06 332 /* Видови во Македонија */ 5567456 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox | fossil_range = доцен палеоцен - денес | image = Acer pseudoplatanus 002.jpg | image_caption = Пролетни листови на горски јавор | taxon = Acer | authority = [[Карл Линеј|L.]] | range_map = Map genus Acer.png | range_map_caption = | subdivision_ranks = | subdivision = }} [[Податотека:Село Теово, јавор сред село 6510.JPG|мини|десно|Стариот јавор во [[Теово]], Велешко.]] '''Јавор''' ({{науч|Acer}}) — {{био|род}} на [[дрво (растение)|дрва]] од {{био|семејство}}то на [[сапунови]]те (''Sapindaceae''). Опфаќа околу 113 видови, препознатливи по своите вкрстени листови, симетрично ослободени со цветови. Расте до височина од 35 метри, а распространет е во [[Средна Европа|Средна]], [[Западна Европа|Западна]] и [[Јужна Европа]], [[Северна Америка]], [[Кавказ]], северниот дел на [[Мала Азија]] и на [[Далечен Исток|Далечниот Исток]]. == Видови во Македонија == Во [[Македонија]] се застапени следниве осум видови:<ref name="ФлораМак1.6">{{ФлораМак1.6|1450-1462}}</ref><ref>{{МКЕ|629|}}</ref> * ''[[клен (дрво)|Acer campestre]]'' — клен * ''[[планински јавор|Acer heldreichii]]'' — планински јавор * ''[[балкански јавор|Acer hyrcanum]]'' — балкански јавор * ''[[кленика|Acer monspessulanum]]'' — кленика (маклен) * ''[[балкански јавор|Acer obtusatum]]'' — балкански јавор * ''[[млеч (дрво)|Acer platanoides]]'' — млеч * ''[[горски јавор|Acer pseudoplatanus]]'' — горски јавор * ''[[жестил|Acer tataricum]]'' — жестил (жестика) == Градба == Крошната му е широко заоблена, а дебелината на [[стебло]]то може да достигне и преку 1 метар и обично е кратко и обраснато со црвеникаво-кафеава кора која се лупи плочесто. [[Лист]]овите се долги 8 - 16 см, широки, одозгоре темнозелени, а одоздола нешто посветли. [[Цвет]]овите се жолтеникаво-зелени, во кратки висечки метлички. Цвета десет дена по пролистувањето во [[мај]]. [[Котиледон]]ите му се јазичести, одозгора заоблени, одоздола клинести со паралелна надолжна нерватура. Обично посадените видови се: сикамура, црвен јавор, шеќерен јавор и норвешки јавор кои растат во [[Северна Америка]] и [[Европа]]. [[Азија|Азиските]] видови од своите западни роднини се разликуваат по коренот. Некои се мали како џбунови, некои се зимзелени, а некои имаат сосема изобличени листови. == Употреба == Јаворот е извор на дрвена граѓа, особено сикамурата. Јаворите се важен извор на [[полен]] и [[нектар]] за пчелите во текот на рана пролет. Со векови луѓето го собирале слаткиот сок од јавор за изработка на [[сируп]]и и [[шеќер]]и, меѓу кои познатиот [[јаворов слад]]. Денес, освен за производство на мебел и подови, јаворот се користи и за производство на музички инструменти. Тоа е едно од најотпорните и најплеменити дрва, а неговата дискретно светла боја дава посебна елеганција и раскош на просторијата каде се наоѓа. Листот на јаворот е симбол на [[Канада]], и се наоѓа на [[знаме на Канада|нејзиното знаме]]. ==Јаворот како тема во уметноста== * „Јавор цутит, јавор капит“ — македонска народна песна.<ref>Блаже Тренески, ''Стојна ситноода''. Скопје: Студентски збор, 1981, стр. 33.</ref> * „О, јаворе“ — македонска народна песна.<ref>ТЕА Модерна колекција, „Кон традицијата“.</ref><ref>Baklava, ''Kalemar'', SJF Records 124, 2008.</ref> * „Два јавора“ — расказ на македонскиот писател [[Глигор Поповски]].<ref>Глигор Поповски, ''Маслинови гранчиња''. Просветно дело, Редакција „Детска радост“, Скопје, 2004, стр. 49-51.</ref> * „Бреза и јавор“ — песна на македонскиот поет [[Стојан Тарапуза]].<ref>Стојан Тарапуза, ''Сон на тркала'', Просветно дело, Редакција „Детска радост“, Скопје, 2015, стр. 71.</ref> == Поврзано == * [[Чинар]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://star.vest.com.mk/default.asp?id=60318&idg=3&idb=842&rubrika=Revija Јавор џин шест века го плете животот во Теово] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160307140302/http://star.vest.com.mk/default.asp?id=60318&idb=842&idg=3&rubrika=revija |date=2016-03-07 }} [[Категорија:Јавор| ]] [[Категорија:Сапунови]] [[Категорија:Дрва]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растителни вапсила]] pw0kvfsl82kcsnluf4wgl63kese4e9u 5567458 5567456 2026-05-30T23:41:45Z Bjankuloski06 332 5567458 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox | fossil_range = доцен палеоцен - денес | image = Acer pseudoplatanus 002.jpg | image_caption = Пролетни листови на горски јавор | taxon = Acer | authority = [[Карл Линеј|L.]] | range_map = Map genus Acer.png | range_map_caption = | subdivision_ranks = | subdivision = }} [[Податотека:Село Теово, јавор сред село 6510.JPG|мини|десно|Стариот јавор во [[Теово]], Велешко.]] '''Јавор''' ({{науч|Acer}}) — {{био|род}} на [[дрво (растение)|дрва]] од {{био|семејство}}то на [[сапунови]]те (''Sapindaceae''). Опфаќа околу 113 видови, препознатливи по своите вкрстени листови, симетрично ослободени со цветови. Расте до височина од 35 метри, а распространет е во [[Средна Европа|Средна]], [[Западна Европа|Западна]] и [[Јужна Европа]], [[Северна Америка]], [[Кавказ]], северниот дел на [[Мала Азија]] и на [[Далечен Исток|Далечниот Исток]]. == Видови во Македонија == Во [[Македонија]] се застапени следниве осум видови:<ref name="ФлораМак1.6">{{ФлораМак1.6|1450-1462}}</ref><ref>{{МКЕ|629|}}</ref> * ''[[клен (дрво)|Acer campestre]]'' — клен * ''[[планински јавор|Acer heldreichii]]'' — планински јавор * ''[[балкански јавор|Acer hyrcanum]]'' — балкански јавор{{efn|Во „Македонска енциклопедија“ погрешно наречен ''црвен јавор'', што е всушност името на ''Acer rubrum''.}} * ''[[кленика|Acer monspessulanum]]'' — кленика (маклен) * ''[[балкански јавор|Acer obtusatum]]'' — балкански јавор * ''[[млеч (дрво)|Acer platanoides]]'' — млеч * ''[[горски јавор|Acer pseudoplatanus]]'' — горски јавор * ''[[жестил|Acer tataricum]]'' — жестил (жестика) == Градба == Крошната му е широко заоблена, а дебелината на [[стебло]]то може да достигне и преку 1 метар и обично е кратко и обраснато со црвеникаво-кафеава кора која се лупи плочесто. [[Лист]]овите се долги 8 - 16 см, широки, одозгоре темнозелени, а одоздола нешто посветли. [[Цвет]]овите се жолтеникаво-зелени, во кратки висечки метлички. Цвета десет дена по пролистувањето во [[мај]]. [[Котиледон]]ите му се јазичести, одозгора заоблени, одоздола клинести со паралелна надолжна нерватура. Обично посадените видови се: сикамура, црвен јавор, шеќерен јавор и норвешки јавор кои растат во [[Северна Америка]] и [[Европа]]. [[Азија|Азиските]] видови од своите западни роднини се разликуваат по коренот. Некои се мали како џбунови, некои се зимзелени, а некои имаат сосема изобличени листови. == Употреба == Јаворот е извор на дрвена граѓа, особено сикамурата. Јаворите се важен извор на [[полен]] и [[нектар]] за пчелите во текот на рана пролет. Со векови луѓето го собирале слаткиот сок од јавор за изработка на [[сируп]]и и [[шеќер]]и, меѓу кои познатиот [[јаворов слад]]. Денес, освен за производство на мебел и подови, јаворот се користи и за производство на музички инструменти. Тоа е едно од најотпорните и најплеменити дрва, а неговата дискретно светла боја дава посебна елеганција и раскош на просторијата каде се наоѓа. Листот на јаворот е симбол на [[Канада]], и се наоѓа на [[знаме на Канада|нејзиното знаме]]. ==Јаворот како тема во уметноста== * „Јавор цутит, јавор капит“ — македонска народна песна.<ref>Блаже Тренески, ''Стојна ситноода''. Скопје: Студентски збор, 1981, стр. 33.</ref> * „О, јаворе“ — македонска народна песна.<ref>ТЕА Модерна колекција, „Кон традицијата“.</ref><ref>Baklava, ''Kalemar'', SJF Records 124, 2008.</ref> * „Два јавора“ — расказ на македонскиот писател [[Глигор Поповски]].<ref>Глигор Поповски, ''Маслинови гранчиња''. Просветно дело, Редакција „Детска радост“, Скопје, 2004, стр. 49-51.</ref> * „Бреза и јавор“ — песна на македонскиот поет [[Стојан Тарапуза]].<ref>Стојан Тарапуза, ''Сон на тркала'', Просветно дело, Редакција „Детска радост“, Скопје, 2015, стр. 71.</ref> == Поврзано == * [[Чинар]] == Белешки == {{белешки}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://star.vest.com.mk/default.asp?id=60318&idg=3&idb=842&rubrika=Revija Јавор џин шест века го плете животот во Теово] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160307140302/http://star.vest.com.mk/default.asp?id=60318&idb=842&idg=3&rubrika=revija |date=2016-03-07 }} [[Категорија:Јавор| ]] [[Категорија:Сапунови]] [[Категорија:Дрва]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растителни вапсила]] mw07qbk26b35n7mk7cnwehr39n7ni2u 5567469 5567458 2026-05-31T00:02:34Z Bjankuloski06 332 /* Видови во Македонија */ 5567469 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox | fossil_range = доцен палеоцен - денес | image = Acer pseudoplatanus 002.jpg | image_caption = Пролетни листови на горски јавор | taxon = Acer | authority = [[Карл Линеј|L.]] | range_map = Map genus Acer.png | range_map_caption = | subdivision_ranks = | subdivision = }} [[Податотека:Село Теово, јавор сред село 6510.JPG|мини|десно|Стариот јавор во [[Теово]], Велешко.]] '''Јавор''' ({{науч|Acer}}) — {{био|род}} на [[дрво (растение)|дрва]] од {{био|семејство}}то на [[сапунови]]те (''Sapindaceae''). Опфаќа околу 113 видови, препознатливи по своите вкрстени листови, симетрично ослободени со цветови. Расте до височина од 35 метри, а распространет е во [[Средна Европа|Средна]], [[Западна Европа|Западна]] и [[Јужна Европа]], [[Северна Америка]], [[Кавказ]], северниот дел на [[Мала Азија]] и на [[Далечен Исток|Далечниот Исток]]. == Видови во Македонија == Во [[Македонија]] се застапени следниве осум видови:<ref name="ФлораМак1.6">{{ФлораМак1.6|1450-1462}}</ref><ref>{{МКЕ|629|}}</ref> * ''[[клен (дрво)|Acer campestre]]'' — клен * ''[[планински јавор|Acer heldreichii]]'' — планински јавор * ''[[балкански јавор|Acer hyrcanum]]'' — балкански јавор{{efn|Во „Македонска енциклопедија“ погрешно наречен ''црвен јавор'', што е всушност името на ''Acer rubrum''.}} * ''[[кленика|Acer monspessulanum]]'' — кленика (маклен) * ''[[балкански јавор|Acer obtusatum]]'' — босански јавор * ''[[млеч (дрво)|Acer platanoides]]'' — млеч * ''[[горски јавор|Acer pseudoplatanus]]'' — горски јавор * ''[[жестил|Acer tataricum]]'' — жестил (жестика) == Градба == Крошната му е широко заоблена, а дебелината на [[стебло]]то може да достигне и преку 1 метар и обично е кратко и обраснато со црвеникаво-кафеава кора која се лупи плочесто. [[Лист]]овите се долги 8 - 16 см, широки, одозгоре темнозелени, а одоздола нешто посветли. [[Цвет]]овите се жолтеникаво-зелени, во кратки висечки метлички. Цвета десет дена по пролистувањето во [[мај]]. [[Котиледон]]ите му се јазичести, одозгора заоблени, одоздола клинести со паралелна надолжна нерватура. Обично посадените видови се: сикамура, црвен јавор, шеќерен јавор и норвешки јавор кои растат во [[Северна Америка]] и [[Европа]]. [[Азија|Азиските]] видови од своите западни роднини се разликуваат по коренот. Некои се мали како џбунови, некои се зимзелени, а некои имаат сосема изобличени листови. == Употреба == Јаворот е извор на дрвена граѓа, особено сикамурата. Јаворите се важен извор на [[полен]] и [[нектар]] за пчелите во текот на рана пролет. Со векови луѓето го собирале слаткиот сок од јавор за изработка на [[сируп]]и и [[шеќер]]и, меѓу кои познатиот [[јаворов слад]]. Денес, освен за производство на мебел и подови, јаворот се користи и за производство на музички инструменти. Тоа е едно од најотпорните и најплеменити дрва, а неговата дискретно светла боја дава посебна елеганција и раскош на просторијата каде се наоѓа. Листот на јаворот е симбол на [[Канада]], и се наоѓа на [[знаме на Канада|нејзиното знаме]]. ==Јаворот како тема во уметноста== * „Јавор цутит, јавор капит“ — македонска народна песна.<ref>Блаже Тренески, ''Стојна ситноода''. Скопје: Студентски збор, 1981, стр. 33.</ref> * „О, јаворе“ — македонска народна песна.<ref>ТЕА Модерна колекција, „Кон традицијата“.</ref><ref>Baklava, ''Kalemar'', SJF Records 124, 2008.</ref> * „Два јавора“ — расказ на македонскиот писател [[Глигор Поповски]].<ref>Глигор Поповски, ''Маслинови гранчиња''. Просветно дело, Редакција „Детска радост“, Скопје, 2004, стр. 49-51.</ref> * „Бреза и јавор“ — песна на македонскиот поет [[Стојан Тарапуза]].<ref>Стојан Тарапуза, ''Сон на тркала'', Просветно дело, Редакција „Детска радост“, Скопје, 2015, стр. 71.</ref> == Поврзано == * [[Чинар]] == Белешки == {{белешки}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://star.vest.com.mk/default.asp?id=60318&idg=3&idb=842&rubrika=Revija Јавор џин шест века го плете животот во Теово] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160307140302/http://star.vest.com.mk/default.asp?id=60318&idb=842&idg=3&rubrika=revija |date=2016-03-07 }} [[Категорија:Јавор| ]] [[Категорија:Сапунови]] [[Категорија:Дрва]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растителни вапсила]] h4ti3x24ygzvzwvumcfqtyfsufvluhy 5567470 5567469 2026-05-31T00:02:44Z Bjankuloski06 332 5567470 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox | fossil_range = доцен палеоцен - денес | image = Acer pseudoplatanus 002.jpg | image_caption = Пролетни листови на горски јавор | taxon = Acer | authority = [[Карл Линеј|L.]] | range_map = Map genus Acer.png | range_map_caption = | subdivision_ranks = | subdivision = }} [[Податотека:Село Теово, јавор сред село 6510.JPG|мини|десно|Стариот јавор во [[Теово]], Велешко.]] '''Јавор''' ({{науч|Acer}}) — {{био|род}} на [[дрво (растение)|дрва]] од {{био|семејство}}то на [[сапунови]]те (''Sapindaceae''). Опфаќа околу 113 видови, препознатливи по своите вкрстени листови, симетрично ослободени со цветови. Расте до височина од 35 метри, а распространет е во [[Средна Европа|Средна]], [[Западна Европа|Западна]] и [[Јужна Европа]], [[Северна Америка]], [[Кавказ]], северниот дел на [[Мала Азија]] и на [[Далечен Исток|Далечниот Исток]]. == Видови во Македонија == Во [[Македонија]] се застапени следниве осум видови:<ref name="ФлораМак1.6">{{ФлораМак1.6|1450-1462}}</ref><ref>{{МКЕ|629|}}</ref> * ''[[клен (дрво)|Acer campestre]]'' — клен * ''[[планински јавор|Acer heldreichii]]'' — планински јавор * ''[[балкански јавор|Acer hyrcanum]]'' — балкански јавор{{efn|Во „Македонска енциклопедија“ погрешно наречен ''црвен јавор'', што е всушност името на ''Acer rubrum''.}} * ''[[кленика|Acer monspessulanum]]'' — кленика (маклен) * ''[[босански јавор|Acer obtusatum]]'' — босански јавор * ''[[млеч (дрво)|Acer platanoides]]'' — млеч * ''[[горски јавор|Acer pseudoplatanus]]'' — горски јавор * ''[[жестил|Acer tataricum]]'' — жестил (жестика) == Градба == Крошната му е широко заоблена, а дебелината на [[стебло]]то може да достигне и преку 1 метар и обично е кратко и обраснато со црвеникаво-кафеава кора која се лупи плочесто. [[Лист]]овите се долги 8 - 16 см, широки, одозгоре темнозелени, а одоздола нешто посветли. [[Цвет]]овите се жолтеникаво-зелени, во кратки висечки метлички. Цвета десет дена по пролистувањето во [[мај]]. [[Котиледон]]ите му се јазичести, одозгора заоблени, одоздола клинести со паралелна надолжна нерватура. Обично посадените видови се: сикамура, црвен јавор, шеќерен јавор и норвешки јавор кои растат во [[Северна Америка]] и [[Европа]]. [[Азија|Азиските]] видови од своите западни роднини се разликуваат по коренот. Некои се мали како џбунови, некои се зимзелени, а некои имаат сосема изобличени листови. == Употреба == Јаворот е извор на дрвена граѓа, особено сикамурата. Јаворите се важен извор на [[полен]] и [[нектар]] за пчелите во текот на рана пролет. Со векови луѓето го собирале слаткиот сок од јавор за изработка на [[сируп]]и и [[шеќер]]и, меѓу кои познатиот [[јаворов слад]]. Денес, освен за производство на мебел и подови, јаворот се користи и за производство на музички инструменти. Тоа е едно од најотпорните и најплеменити дрва, а неговата дискретно светла боја дава посебна елеганција и раскош на просторијата каде се наоѓа. Листот на јаворот е симбол на [[Канада]], и се наоѓа на [[знаме на Канада|нејзиното знаме]]. ==Јаворот како тема во уметноста== * „Јавор цутит, јавор капит“ — македонска народна песна.<ref>Блаже Тренески, ''Стојна ситноода''. Скопје: Студентски збор, 1981, стр. 33.</ref> * „О, јаворе“ — македонска народна песна.<ref>ТЕА Модерна колекција, „Кон традицијата“.</ref><ref>Baklava, ''Kalemar'', SJF Records 124, 2008.</ref> * „Два јавора“ — расказ на македонскиот писател [[Глигор Поповски]].<ref>Глигор Поповски, ''Маслинови гранчиња''. Просветно дело, Редакција „Детска радост“, Скопје, 2004, стр. 49-51.</ref> * „Бреза и јавор“ — песна на македонскиот поет [[Стојан Тарапуза]].<ref>Стојан Тарапуза, ''Сон на тркала'', Просветно дело, Редакција „Детска радост“, Скопје, 2015, стр. 71.</ref> == Поврзано == * [[Чинар]] == Белешки == {{белешки}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://star.vest.com.mk/default.asp?id=60318&idg=3&idb=842&rubrika=Revija Јавор џин шест века го плете животот во Теово] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160307140302/http://star.vest.com.mk/default.asp?id=60318&idb=842&idg=3&rubrika=revija |date=2016-03-07 }} [[Категорија:Јавор| ]] [[Категорија:Сапунови]] [[Категорија:Дрва]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растителни вапсила]] 421j3ojgwzqsck9xgid0p5ofmuk7one 5567478 5567470 2026-05-31T00:27:58Z Bjankuloski06 332 5567478 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox | fossil_range = доцен палеоцен - денес | image = Acer pseudoplatanus 002.jpg | image_caption = Пролетни листови на горски јавор | taxon = Acer | authority = [[Карл Линеј|L.]] | range_map = Map genus Acer.png | range_map_caption = | subdivision_ranks = | subdivision = }} [[Податотека:Село Теово, јавор сред село 6510.JPG|мини|десно|Стариот јавор во [[Теово]], Велешко.]] '''Јавор''' ({{науч|Acer}}) — {{био|род}} на [[дрво (растение)|дрва]] од {{био|семејство}}то на [[сапунови]]те (''Sapindaceae''). Опфаќа околу 113 видови, препознатливи по своите вкрстени листови, симетрично ослободени со цветови. Расте до височина од 35 метри, а распространет е во [[Средна Европа|Средна]], [[Западна Европа|Западна]] и [[Јужна Европа]], [[Северна Америка]], [[Кавказ]], северниот дел на [[Мала Азија]] и на [[Далечен Исток|Далечниот Исток]]. == Видови во Македонија == Во [[Македонија]] се застапени следниве осум видови:<ref name="ФлораМак1.6">{{ФлораМак1.6|1450-1462}}</ref><ref>{{МКЕ|629|}}</ref> * ''[[клен (дрво)|Acer campestre]]'' — клен * ''[[планински јавор|Acer heldreichii]]'' — планински јавор * ''[[балкански јавор|Acer hyrcanum]]'' — балкански јавор{{efn|Во „Македонска енциклопедија“ погрешно наречен ''црвен јавор'', што е всушност името на ''Acer rubrum''.}} * ''[[кленика|Acer monspessulanum]]'' — кленика (маклен) * ''[[јаворец (дрво)|Acer obtusatum]]'' — јаворец * ''[[млеч (дрво)|Acer platanoides]]'' — млеч * ''[[горски јавор|Acer pseudoplatanus]]'' — горски јавор * ''[[жестил|Acer tataricum]]'' — жестил (жестика) == Градба == Крошната му е широко заоблена, а дебелината на [[стебло]]то може да достигне и преку 1 метар и обично е кратко и обраснато со црвеникаво-кафеава кора која се лупи плочесто. [[Лист]]овите се долги 8 - 16 см, широки, одозгоре темнозелени, а одоздола нешто посветли. [[Цвет]]овите се жолтеникаво-зелени, во кратки висечки метлички. Цвета десет дена по пролистувањето во [[мај]]. [[Котиледон]]ите му се јазичести, одозгора заоблени, одоздола клинести со паралелна надолжна нерватура. Обично посадените видови се: сикамура, црвен јавор, шеќерен јавор и норвешки јавор кои растат во [[Северна Америка]] и [[Европа]]. [[Азија|Азиските]] видови од своите западни роднини се разликуваат по коренот. Некои се мали како џбунови, некои се зимзелени, а некои имаат сосема изобличени листови. == Употреба == Јаворот е извор на дрвена граѓа, особено сикамурата. Јаворите се важен извор на [[полен]] и [[нектар]] за пчелите во текот на рана пролет. Со векови луѓето го собирале слаткиот сок од јавор за изработка на [[сируп]]и и [[шеќер]]и, меѓу кои познатиот [[јаворов слад]]. Денес, освен за производство на мебел и подови, јаворот се користи и за производство на музички инструменти. Тоа е едно од најотпорните и најплеменити дрва, а неговата дискретно светла боја дава посебна елеганција и раскош на просторијата каде се наоѓа. Листот на јаворот е симбол на [[Канада]], и се наоѓа на [[знаме на Канада|нејзиното знаме]]. ==Јаворот како тема во уметноста== * „Јавор цутит, јавор капит“ — македонска народна песна.<ref>Блаже Тренески, ''Стојна ситноода''. Скопје: Студентски збор, 1981, стр. 33.</ref> * „О, јаворе“ — македонска народна песна.<ref>ТЕА Модерна колекција, „Кон традицијата“.</ref><ref>Baklava, ''Kalemar'', SJF Records 124, 2008.</ref> * „Два јавора“ — расказ на македонскиот писател [[Глигор Поповски]].<ref>Глигор Поповски, ''Маслинови гранчиња''. Просветно дело, Редакција „Детска радост“, Скопје, 2004, стр. 49-51.</ref> * „Бреза и јавор“ — песна на македонскиот поет [[Стојан Тарапуза]].<ref>Стојан Тарапуза, ''Сон на тркала'', Просветно дело, Редакција „Детска радост“, Скопје, 2015, стр. 71.</ref> == Поврзано == * [[Чинар]] == Белешки == {{белешки}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://star.vest.com.mk/default.asp?id=60318&idg=3&idb=842&rubrika=Revija Јавор џин шест века го плете животот во Теово] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160307140302/http://star.vest.com.mk/default.asp?id=60318&idb=842&idg=3&rubrika=revija |date=2016-03-07 }} [[Категорија:Јавор| ]] [[Категорија:Сапунови]] [[Категорија:Дрва]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растителни вапсила]] 8n5j88xp6o01dt0xh0jl6g0andeklg5 Масакр во Долно Јаболчиште 0 173168 5567720 5446493 2026-05-31T10:40:20Z Forbidden History 89259 /* Жртви */ 5567720 wikitext text/x-wiki '''Масакрот во Долно Јаболчиште''' е колеж извршен од [[Бугарија|бугарската војска и полиција]] врз [[македонски албанци|албанското население]] од велешкото село [[Долно Јаболчиште]]. Настанот се случил на [[24 октомври]] [[1942]] година, една недела по [[Бабунска акција|масакрот во Богомила]]. Во масакрот биле убиени единаесет селани.<ref name="ReferenceA">„Велес и Велешко во Народно ослободителната војна 1941-1945: спомен книга на загинатите борци во НОВ и жртви на фашистичкиот терор од Велес и Велешко“, Титов Велес, 1985, 111-129 стр.</ref> == Настан == Во потрага по [[Велешки партизански одред „Димитар Влахов“|Велешкиот партизански одред „Димитар Влахов“]], бугарската војска и полиција на [[24 октомври]] [[1942]] година во раните утрински часови влегле во селото. Војниците ги извлекувале селаните од куќите и ги собрале сретсело. Од селаните војниците барале да им кажат каде се кријат партизаните и кои се нивни симпатизери и ги обвинувале дека го помагаат партизанскиот одред. При тоа жестоко се пресметале со селаните. Биле тепани и осакатени повеќе лица, а десетина селани, меѓу кои и жени, деца и старци, биле дел искасапени или стрелани, а дел живи фрлени во запалените плевни.<ref>„Велешки партизански одред 1942“, Скопје, 1999.</ref> И покрај теророт, никој од селаните не ги предал партизаните. == Жртви== Убиени биле следните лица:<ref name="ReferenceA"/> * Расим Јусуфов Абазов (роден 1930 година, 12-годишен) * Јусуф Абазов Мамудов (роден 1910 година, 32-годишен) * Мионе Џемаилова Абазова (родена 1884 година, 58-годишна) * Аџима Абазова Муратова (родена 1890 година, 52-годишна) * Абаз Мамудов Муратов (роден 1881 година, 61-годишен) * Бејтула Шабанов Мусов (роден 1914 година, 28-годишен) * Шукри Фазлиов Елмазов (роден 1900 година, 42-годишен) * Деар Џемаилов Исаков (роден 1875 година, 67-годишен) * Беџет Џаферов Мустафов (роден 1908 година, 34-годишен) * Изет Љатифов Фејзов (роден 1880 година, 62-годишен) * [[Анифе Кадриова|Анифе Нафија Ибраимова Кадриова]] (родена 1884 година, 58-годишна)<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Жените на Македонија во НОВ 1941-1945|last=Весковиќ-Вангели|first=д-р. Вера|last2=Јовановиќ|first2=Марија|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1976|isbn=|location=[[Скопје]]|pages=1094}}</ref> == Во спомен на масакрот == Во спомен на масакрот во средината на селото се подигнати два споменика на кои се испишани имињата на убиените. Покрај тоа, постои и низа од десет посебни плочи за загинатите во масакрот. <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:D.Jabolciste - star spomenik.JPG|Стариот споменик Податотека:D.Jabolciste - nov spomenik.JPG|Новиот споменик Податотека:Споменици во Долно Јаболчиште.jpg|Спомен-плочите </gallery> == Наводи == {{наводи}} === Литература === * „Вардарски глас“, 11 октомври 1979, 7 стр.; 18 април 1982, 14 стр.; 21 октомври 1987, 11 стр. * [http://www.solidarnost.mk/wp-content/uploads/2014/09/nacionalizmot_mk.pdf Здравко Савески, Мариглен Демири „Национализмот во(н) контекст“, Скопје, 2014, 72-75 стр.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20151029183914/http://www.solidarnost.mk/wp-content/uploads/2014/09/nacionalizmot_mk.pdf |date=2015-10-29 }} * „Македонска енциклопедија“, МАНУ, Скопје, 2009, 924 стр. {{МакМасакр}} {{Македонија во Втората светска војна}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Долно Јаболчиште}} [[Категорија:Масакри во Македонија]] [[Категорија:Масакри врз Албанци]] [[Категорија:Долно Јаболчиште]] [[Категорија:Масакри во Втората светска војна]] coarc6auhajw5n8vcboiiwyri0208pf Кралство Италија 0 175712 5567390 5491892 2026-05-30T16:25:17Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567390 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country | conventional_long_name = Кралство Италија | native_name = {{native name|it|Regno d'Italia}} | event_start = [[Основање на Кралство Италија|Основање]] | year_start = 1861 | date_start = 17 март | event1 = [[Виенски договор (1866)|Виенски договор]] | date_event1 = 3 октомври 1866 | event2 = [[Италијанско освојување на Рим]] | date_event2 = 20 септември 1870 | event3 = [[Троен сојуз]] | date_event3 = 20 мај 1882 | event4 = [[Лондонски договор (1915)|Лондонски договор]] | date_event4 = 26 април 1915 | event5 = [[Марш кон Рим]] | date_event5 = 28 октомври 1922 | event6 = [[Челичен пакт]] | date_event6 = 22 мај 1939 | event7 = [[Троен пакт]] | date_event7 = 27 септември 1940 | event8 = [[Пад на фашистичкиот режим во Италија|Пад на фашизмот]] | date_event8 = 25 јули 1943 | event_end = [[Референдум во Италија (1946)|Република]] | year_end = 1946 | date_end = 2 јуни | common_languages = [[италијански]] | p1 = Кралство Сардинија (1720–1861){{!}}'''1861:'''<br />Кралство Сардинија | flag_p1 = Flag of Italy (1861-1946) crowned.svg | p2 = Кралство Ломбардија-Венеција{{!}}'''1866:'''<br />Кралство Ломбардија-Венеција | flag_p2 = Flag of the Kingdom of Lombardy–Venetia.svg | p3 = Папска Држава{{!}}'''1870:'''<br />Папска Држава | flag_p3 = Flag of the Papal States (1825-1870).svg | p4 = Слободна Држава Риека{{!}}'''1924:'''<br />Слободна Држава Риека | flag_p4 = Flag of the Free State of Fiume.svg | p5 = Италијанска Социјална Република{{!}}'''1945:'''<br />Италијанска Социјална Република | flag_p5 = Flag of Italy.svg | s1 = Ватикан{{!}}'''1929:'''<br />Ватикан | flag_s1 = Flag of the Vatican City.svg | s2 = Италијанска Социјална Република{{!}}'''1943:'''<br />Италијанска Социјална Република | flag_s2 = Flag of Italy.svg | s3 = Италија{{!}}'''1946:'''<br />Италија | flag_s3 = Flag of Italy.svg | s4 = Слободна територија Трст | flag_s4 = Free Territory Trieste Flag.svg | s5 = Социјалистичка Федеративна Република Југославија{{!}}СФРЈ | flag_s5 = Flag of Yugoslavia (1946-1992).svg | s6 = Втора грчка република{{!}}Грција | flag_s6 = Flag of Greece.svg | image_map = {{Switcher|[[File:Kingdom of Italy (1936).svg|upright=1.15|frameless]]|Кралство Италија во 1936 година|[[File:Kingdom of Italy 1861.svg|upright=1.15|frameless]]|Кралство Италија во 1861 година|default=1}} | image_flag = Flag of Italy (1861-1946) crowned.svg | image_flag2 = Flag of Italy (1861-1946).svg | flag_type = [[Знаме на Италија|Знаме]] | image_coat = Coat of arms of the Kingdom of Italy (1890).svg | symbol_type = [[Грб на Италија|Грб<br />(1890–1929; 1943–1946)]] | coa_size = 75px | national_motto = [[FERT]]<br />(Гесло на [[Савојска династија]]) | national_anthem = <br />(1861–1943; 1944–1946)<br />''[[Marcia Reale|Marcia Reale d'Ordinanza]]''<br />("Кралскиот марш") <div class="center" style="margin-top:0.4em;">[[File:Marcia reale d'ordinanza.ogg]]</div> | capital = {{plainlist| * [[Торино]] (1861–1865) * [[Фиренца]] (1865–1871) * [[Рим]] (1871–1946) * [[Бриндиси]] (''де факто'') (1943–1944)}} | largest_city = Рим | religion = 96% [[Римокатолици]] ([[државна религија]]) | government_type = [[Унитарна држава|Унитарна]] [[парламентарен систем|парламентарна]] [[уставна монархија]] *под [[италијански фашизам|фашистичка]] [[еднопартиска држава|еднопартиска]] [[тоталитаризам|тоталитарна]] [[диктатура]]<br />(1922–1943) *под [[воена окупација]]<br>(1943–1945) | stat_year1 = 1861<ref name= "Italy in 150 years">{{cite web|title=Italy in 150 years – summary of historical statistics 1861–2011|url=http://www3.istat.it/dati/catalogo/20120118_00/cap_2.pdf|publisher=[[Istat]]|access-date=27 November 2016|language=it|page=135|archive-url=https://web.archive.org/web/20160319042115/http://www3.istat.it/dati/catalogo/20120118_00/cap_2.pdf|archive-date=19 March 2016|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> | stat_pop1 = 21,777,334 | stat_area1 = | stat_year2 = 1936<ref name= "Italy in 150 years"/> | stat_pop2 = 42,993,602 | stat_area2 = | leader1 = [[Виктор Емануел II]] | year_leader1 = 1861–1878 | leader2 = [[Умберто I]] | year_leader2 = 1878–1900 | leader3 = [[Виктор Емануел III]] | year_leader3 = 1900–1946 | leader4 = [[Умберто II]] | year_leader4 = 1946 | title_leader = [[Крал на Италија|Крал]] | title_deputy = [[Премиер на Италија|Премиер]] | deputy1 = [[Камило Бенсо (гроф од Кавур)|Гроф Кавур]] | year_deputy1 = 1861 (прв) | deputy2 = [[Бенито Мусолини]]{{efn|group=infobox|''[[Дуче]]'' од 1925.}} | year_deputy2 = 1922–1943 | deputy3 = [[Алсиде Де Гаспери]]{{efn|group=infobox|Додека Кралството Италија било укинато во 1946 година, Де Гаспери продолжил како премиер на Републиката до 1953 година.}} | year_deputy3 = 1945–1946 (последен) | legislature = [[Парламент на Кралството Италија|Парламент]] | house1 = [[Сенат на Кралството Италија|Сенат]] | house2 = {{plainlist| *[[Комора на пратеници (Кралство Италија)|Комора на пратеници]] (1861–1939)<br />[[Комора на фасиции и корпорации]] (1939–1943)}} | currency = [[италијанска лира]] (₤) | footnotes = {{notelist|group=infobox}} | demonym = [[Италијанци]] | area_km2 = | area_rank = | GDP_PPP = 151 милијарди <br />(2.82 трилиони во 2019) | GDP_PPP_year = 1939 | HDI = | HDI_year = }} {{Историја на Италија}} '''Кралство Италија''' ({{langx|it|Regno d'Italia}}) — држава која постоела во периодот од 17 март 1861 година, кога [[Виктор Емануел II]] од [[Кралство Сардинија|Сардинија]] бил прогласен за крал на Италија, до 2 јуни 1946 година, кога граѓанското незадоволство довело до институционален референдум за напуштање на монархијата и формирање на современата[[Италија|Италијанска Република]]. Кралството било основано преку обединување на неколку држави во текот на повеќедецениски процес, наречен ''[[Обединување на Италија|Ризорџименто]]''. Тој процес бил под влијание на Кралството Сардинија предводено од [[Савојска династија|Савојската династија]], кое може да се смета за правен претходник на Италија. Во 1866 година, Италија објавила војна на [[Австриско Царство|Австрија]] во сојуз со [[Кралство Прусија|Прусија]] и, по нејзината победа, го добила регионот [[Венето]]. Италијанските трупи влегле во Рим во 1870 година, со што ставиле крај на повеќе од илјада години на [[Папска Држава|папската временска моќ]]. Во 1882 година, Италија влегла во [[Троен сојуз|Тројна алијанса]] со [[Германско Царство|Германското Царство]] и [[Австроунгарија|Австроунгарското Царство]], по силните несогласувања со [[Трета Француска Република|Франција]] за нивните соодветни колонијални експанзии. Иако односите со [[Берлин]] станале многу пријателски, сојузот со [[Виена]] останал чисто формален, делумно поради желбата на Италија да ги стекне Трентино и [[Трст]] од [[Австроунгарија]]. Како резултат на тоа, Италија ја прифатила британската покана да им се придружи на [[Сојузници во Првата светска војна|сојузничките сили]] за време на [[Прва светска војна|Првата светска војна]], бидејќи западните сили ветиле територијална компензација (на сметка на [[Австроунгарија]]) за учество што било подарежливо од понудата на Виена во замена за италијанската неутралност. Победата во војната и дало на Италија постојано место во Советот на [[Друштво на народите|Лигата на народите]]. Во 1922 година, [[Бенито Мусолини]] станал премиер на Италија, воведувајќи го периодот на владата на [[Национална фашистичка партија|Националната фашистичка партија]] позната како „Фашистичка Италија“. Италијанските фашисти наметнале тоталитарно владеење и ја уништиле политичката и интелектуалната опозиција. Тие промовирале економска модернизација и традиционални општествени вредности. Тие донеле приближување со [[Римокатоличката црква]] преку Латеранските договори кои го создале [[Ватикан]] како суверена држава. Во доцните 1930-ти, фашистичката влада започнала поагресивна надворешна политика. Ова вклучувало војна против Етиопија, започната од италијанска Еритреја и италијанскиот Сомалиланд, што резултирало со нејзина анексија;<ref name="fhdh">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=GtCL2OYsH6wC|title=Cultural Sociology of the Middle East, Asia, and Africa: An Encyclopedia|last=Andrea L. Stanton|last2=Edward Ramsamy|last3=Peter J. Seybolt|date=2012|isbn=9781412981767|page=308|access-date=6 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140627193511/http://books.google.com/books?id=GtCL2OYsH6wC&printsec=frontcover|archive-date=27 June 2014|df=dmy-all}}</ref> конфронтации со [[Друштво на народите|Друштвото на народите]], што довело до санкции; растечки економски [[Автаркија|автократизам]]; и потпишување на Челичниот пакт. Фашистичка Италија станала членка на [[Сили на Оската|силите на Оската]] во [[Втора светска војна|Втората светска војна]]. До 1943 година, германско-италијанскиот пораз на повеќе фронтови и последователните [[Сојузници во Втората светска војна|сојузнички]] истовари во Сицилија довеле до пад на фашистичкиот режим. Мусолини бил уапсен по наредба на кралот [[Виктор Емануел III]]. Новата влада потпишала примирје со сојузниците во септември 1943 година. Германските сили ја окупирале северна и централна Италија, формирајќи ја Италијанската социјална република, колаборационистичка [[марионетска држава]], сè уште предводена од Мусолини и неговите фашистички лојалисти. Како последица на тоа, земјата западнала во граѓанска војна, при што италијанската совоинствена армија и движењето на отпорот се бореле со силите на Социјалната Република и нејзините германски сојузници. Набргу по војната и ослободувањето на земјата, граѓанското незадоволство довело до институционален референдум за тоа дали Италија да остане [[монархија]] или да стане република. Италијанците одлучиле да ја напуштат монархијата и да ја основаат [[Италија|Италијанската Република]], денешна италијанска држава. == Преглед == === Територија === [[Податотека:Kingdom_of_Italy_1924_map.svg|лево|мини| Кралство Италија во 1924 г]] Кралството Италија ја покривало и понекогаш ја надминувало копнената површина на денешна Италија. Кралството постепено ја проширувало својата област преку [[Обединување на Италија|италијанското обединување]] до 1870 година. Во 1919 година ги анектирала [[Трст]] и [[Трентино-Јужен Тирол|Трентино-Алто Адиџе/Судтирол]]. [[Антанта|Тројната антанта]] ветила дека ќе и додели на Италија - доколку државата им се придружи на [[Сојузници во Првата светска војна|сојузниците]] во [[Прва светска војна|Првата светска војна]] - неколку региони, вклучувајќи го и поранешното австриско приморје, западните делови на поранешното [[Војводство Крањска]], Северна [[Далмација]] и особено [[Задар]], [[Шибеник]] и повеќето далматински острови (освен [[Крк]] и [[Раб (остров)|Раб]]), според тајниот Лондонски пакт од 1915 година.<ref name="firstworldwar.com">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.firstworldwar.com/source/london1915.htm|title=Primary Documents – Treaty of London, 26 April 1915|work=FirstWorldWar.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20170830061218/http://www.firstworldwar.com/source/london1915.htm|archive-date=30 August 2017|accessdate=10 September 2017}}</ref> По одбивањето на претседателот [[Вудро Вилсон]] да го признае Лондонскиот пакт и потпишувањето на [[Версајски договор|Версајскиот договор]] во 1919 година, со [[Рапалски договор (1920)|Договорот од Рапало]] во 1920 година, италијанските претензии за Северна Далмација биле напуштени. За време на [[Втората светска војна]], кралството добило дополнителна територија во [[Словенија]] и [[Далмација]] од [[Кралство Југославија|Југославија]] по нејзиното распаѓање во 1941 година <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.history.com/this-day-in-history/discussion-of-italian-claims-begins-at-paris-peace-conference|title=Discussion of Italian claims begins at Paris peace conference – Apr 19, 1919|work=history.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20170910172926/http://www.history.com/this-day-in-history/discussion-of-italian-claims-begins-at-paris-peace-conference|archive-date=10 September 2017|accessdate=10 September 2017}}</ref> Кралството основало и одржувало до крајот на [[Втората светска војна]] колонии, протекторати, воени окупации и марионетски држави надвор од нејзините граници. Тука спаѓале Еритреја, италијански Сомалиленд, Либија, Етиопија (припоена со Италија од 1936 до 1941 година), [[Италијански протекторат на Албанија (1939–1943)|Албанија]] (италијански протекторат од 1939 година), британски Сомалиланд, [[Окупација на Грција во Втората светска војна|дел од Грција]], [[Корзика]], јужна [[Франција]] со [[Монако]], [[Француски Протекторат Тунис|Тунис]], [[Република Косово|Косово]] и Црна Гора (сите територии окупирани во Втората светска војна), [[Независна Држава Хрватска|Хрватска]] (италијанска и германска држава клиент во Втората светска војна), и концесија од 46 [[хектар]]и од [[Народна Република Кина|Кина]] во Тијанџин.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bristol.ac.uk/tianjin-project/tianjinnineflags/italian/|title=Tianjin under Nine Flags, 1860–1949 – Italian Concession|publisher=University of Bristol|archive-url=https://web.archive.org/web/20170910173649/http://www.bristol.ac.uk/tianjin-project/tianjinnineflags/italian/|archive-date=10 September 2017|accessdate=10 September 2017}}</ref> Овие странски колонии и земји биле под италијанска контрола во различни времиња и останале такви во различни периоди. === Влада === [[Податотека:Statuto_Albertino_Avviso.jpg|лево|мини| Известување за прогласувањето на Статуто Албертино во 1848 година од страна на кралот Карло Алберт од Сардинија]] Кралството Италија претставувало [[уставна монархија]]. Извршната власт му припаѓала на монархот, кој управувал преку [[Премиер на Италија|именувани]] министри. Законодавната гранка била [[Дводомен парламент|дводомен]] парламент кој се состоел од именуван Сенат и изборен дом на пратеници. Кралството го задржало како свој [[устав]] Статуто Албертино, управувачкиот документ на [[Кралство Сардинија|Кралството Сардинија]]. Теоретски, министрите биле одговорни исклучиво пред кралот. Меѓутоа, до овој момент, кралот не можел да назначи влада по негов избор или да ја задржи на функција против експресната волја на Парламентот. Членовите на Домот на пратениците биле избрани преку плурален систем на гласање во едночлените области. На кандидатот му била потребна поддршка од 50% од гласовите и 25% од сите запишани гласачи за да биде избран во првиот круг на гласање. Местата кои не биле пресудени на првото гласање, биле пополнети преку вториот круг одржан набргу по првите гласачки ливчиња.   По кратки експерименти во 1882 година со повеќечлени области, по светската војна била воведена [[пропорционална застапеност]] со големи, регионални, изборни единици со повеќе места. [[Социјализам|Социјалистите]] станале најголема партија. Сепак, тие не биле во можност да формираат влада во парламент поделен на три различни фракции, со христијански [[Популизам|популисти]] и [[Класичен либерализам|класични либерали]]. Изборите се одржале во 1919, 1921 и 1924 година: во оваа последна прилика, Мусолини ја укинал пропорционалната застапеност, заменувајќи ја со Законот Ачербо, со кој партијата што освоила најголем дел од гласовите добила две третини од местата, што го дала на Фашистичката партија апсолутното мнозинство од местата во сенатот. Помеѓу 1925 и 1943 година, Италија била квази- и ''[[де јуре]]'' фашистичка диктатура, бидејќи уставот формално останал на сила без измени од страна на фашистите, иако монархијата, исто така, формално ги прифатила фашистичките политики и фашистичките институции. Се случиле промени во политиката, кои се состоеле од формирањето на Големиот совет на фашизмот како владино тело во 1928 година, кое ја презел контролата врз владиниот систем, како и Комората на пратеници била заменета со Комората на фасции и корпорации од 1939 година. === Воена структура === * Крал на Италија - врховен командант на италијанската кралска армија, морнарицата и подоцна воздухопловните сили од 1861 до 1938 и 1943 до 1946 година * Првиот Маршал на кралството - [[Генералисимус|врховен командант]] на италијанската кралска армија, воздухопловните сили, морнарицата и доброволната милиција за национална безбедност од 1938 до 1943 година за време на фашистичката ера, држена од [[Виктор Емануел III]] и [[Бенито Мусолини]] * Реџо Есерцито (Кралска италијанска армија) * Регија Марина (Кралската италијанска морнарица) * Регија Аеронаутика (Кралско италијанско воздухопловство) * Милиција Волонтарија (Доброволна милиција за национална безбедност, позната и како „MVSN“ или „Црни кошули“) – милиција лојална на Мусолини за време на фашистичкиот период, укината во 1943 година. === Монарси === [[Податотека:Iron_Crown.JPG|мини| [[Железна круна|Железната круна на Ломбардија]], со векови симбол на кралевите на Италија]] Монарсите на [[Савојска династија|Домот на Савоај]] кои ја воделе Италија биле: * [[Виктор Емануел II]] ({{Владеел|1861|1878}}) – последен крал на Сардинија и прв крал на обединета Италија. Позајмувајќи се од старата [[Латински јазик|латинска]] титула ''Pater Patriae'' на [[Римски цар|римските цареви]], Италијанците му го дале епитетот ''татко на татковината'' ( {{langx|it|Padre della Patria}}). * Умберто I ({{Владеел|1878|1900}}) – го одобрил [[Троен сојуз|Тројниот сојуз]] со [[Германско Царство|Германија]] и [[Австроунгарија]], убиен во 1900 година од анархистот Гаетано Бреши. * [[Виктор Емануел III]] ({{Владеел|1900|1946}}) – крал на Италија за време на [[Прва светска војна|Првата светска војна]] и за време на фашистичкиот режим на [[Бенито Мусолини]] * Умберто II ({{Владеел|1946|1946}}) – последниот крал на Италија врз кој бил вршен притисок да свика референдум за тоа дали Италија да ја задржи монархијата, но Италијанците гласале да стане република наместо уставна монархија == Историја == === Процес на обединување (1848–1870) ===   [[Податотека:Italian-unification.gif|мини| Анимирана карта на [[Обединување на Италија|италијанското обединување]] од 1829 до 1871 година]] Создавањето на Кралството Италија било резултат на здружените напори на италијанските националисти и монархисти лојални на [[Савојска династија|Савојската династија]] да основаат обединето кралство кое ќе го опфати целиот [[Апенински Полуостров|италијански полуостров]]. По [[Виенски конгрес|Виенскиот конгрес]] во 1815 година, се појавило политичкото и социјалното [[Обединување на Италија|италијанско движење за обединување]], или ''Ризорџименто'', за да ја обедини [[Италија]], консолидирајќи ги различните држави на полуостровот и да ја ослободи од странска контрола. Истакната радикална фигура бил патриотскиот новинар [[Џузепе Мацини]], член на тајното револуционерно друштво ''Карбонари'' и основач на влијателно политичко движење Млада Италија во раните 1830-ти, кој се залагал за унитарна република и се залагал за широко националистичко движење. Неговата плодна пропаганда му помогнала на движењето за обединување да остане активно. Најпознатиот член на Млада Италија бил револуционерот и генерал [[Џузепе Гарибалди]], познат по своите исклучително лојални следбеници,<ref>Denis Mack Smith, ''Modern Italy: A Political History'', (University of Michigan Press, 1997) p. 15.</ref> кои ја предводеле италијанската републиканска желба за обединување во Јужна Италија. Меѓутоа, северноиталијанската монархија на [[Савојска династија|Савојската династија]] во Кралството Сардинија, чија влада била предводена од Камило Бенсо, грофот Кавур, исто така имала амбиции за воспоставување обединета италијанска држава. Во контекст на [[Револуции од 1848|либералните револуции од 1848 година]] што ја зафатиле Европа, на [[Австроунгарија|Австрија]] била објавена неуспешна Прва италијанска војна за независност, предводена од кралот Карло Алберт од Сардинија. Во 1855 година, Кралството Сардинија станало сојузник на Британија и Франција во [[Кримска војна|Кримската војна]], давајќи ѝ на дипломатијата на Кавур легитимитет во очите на големите сили.<ref>Enrico Dal Lago, "Lincoln, Cavour, and National Unification: American Republicanism and Italian Liberal Nationalism in Comparative Perspective."</ref><ref>William L. Langer, ed., ''An Encyclopedia of World Cup History''. 4th ed. 1968. pp 704–7.</ref> [[Кралство Сардинија|Кралството Сардинија]] повторно го нападнало [[Австриско Царство|Австриското Царство]] во Втората италијанска војна за независност од 1859 година, со помош на [[Второ Француско Царство|Франција]], што резултирало со ослободување на [[Ломбардија]]. Врз основа на Пломбиерскиот договор, Кралството Сардинија и ги отстапило [[Савоја]] и [[Ница]] на Франција, настан што го предизвикал егзодусот на Ница, односно емиграцијата на четвртина од Италијанците на Ница во Италија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.montecarlonews.it/2017/08/28/notizie/argomenti/altre-notizie-1/articolo/un-nizzardo-su-quattro-prese-la-via-dellesilio-in-seguito-allunita-ditalia-dice-lo-scrittore.html|title="Un nizzardo su quattro prese la via dell'esilio" in seguito all'unità d'Italia, dice lo scrittore Casalino Pierluigi|date=28 August 2017|language=it|accessdate=14 May 2021|archive-date=2020-02-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20200219165302/http://www.montecarlonews.it/2017/08/28/notizie/argomenti/altre-notizie-1/articolo/un-nizzardo-su-quattro-prese-la-via-dellesilio-in-seguito-allunita-ditalia-dice-lo-scrittore.html|url-status=dead}}</ref>   [[Џузепе Гарибалди]] бил избран во 1871 година во Ница на Националното собрание каде што се обидел да го промовира припојувањето на неговиот роден град кон новородената италијанска унитарна држава, но бил спречен да зборува.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://storage.canalblog.com/76/72/572678/57843167.png|title=Times article dated February 13, 1871|accessdate=20 October 2011}}</ref> Поради ова негирање, помеѓу 1871 и 1872 година имало немири во [[Ница]], промовирани од гарибалдинските подржувачи наречени „Ноќни Ничани“,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.philweb.it/i_vespri_nizzardi_del_1871_conferenza_storica_e_annullo_speciale-st1940.html|title=I Vespri Nizzardi del 1871: conferenza storica e annullo speciale|archive-url=https://archive.today/20120909073731/http://www.philweb.it/i_vespri_nizzardi_del_1871_conferenza_storica_e_annullo_speciale-st1940.html|archive-date=9 September 2012|accessdate=20 October 2011}}</ref> кои барале припојување на градот и неговата област кон Италија.<ref>J. Woolf Stuart, ''Il risorgimento italiano'', Turin, Einaudi, 1981, p. 44 (In Italian).</ref> Биле судени и осудени 15 луѓе од Ница кои учествувале во бунтот.<ref>Giuseppe André, ''Nizza negli ultimi quattro anni'', Nice, Editore Gilletta, 1875, pp. 334-335 (In Italian).</ref> Во 1860–1861 година, Гарибалди го предводел обидот за обединување во Неапол и Сицилија (Експедиција на Илјада),<ref>Mack Smith, Denis (1997).</ref> додека трупите на Домот на Савој ги окупирале централните територии на италијанскиот полуостров, освен Рим и дел од папските држави. [[Теано]] било местото на познатиот состанок на 26 октомври 1860 година помеѓу Џузепе Гарибалди и [[Виктор Емануел II]], последниот крал на Сардинија, на кој Гарибалди му подал рака на Виктор Емануел и го поздравил како крал на Италија; така, Гарибалди ги жртвувал републиканските надежи за доброто на италијанското единство под монархија. Кавур се согласил да ја вклучи Јужна Италија на Гарибалди дозволувајќи и да се приклучи на унијата со Кралството Сардинија во 1860 година. Ова и овозможило на владата на Сардинија да прогласи обединето италијанско кралство на [[17 март]] [[1861]] година <ref>{{Наведени вести|url=https://www.thelocal.it/20170317/everything-to-know-about-march-17th-italys-unity-unification-risorgimento-day|title=Everything you need to know about March 17th, Italy's Unity Day|date=17 March 2017|access-date=17 July 2017|language=en}}</ref> Тогаш [[Виктор Емануел II]] станал првиот крал на обединета Италија, а главниот град бил преместен од [[Торино]] во [[Фиренца]]. Титулата „Крал на Италија“ била надвор од употреба по абдицирањето на [[Наполеон Бонапарт|Наполеон I]] на 6 април 1814 година.   По обединувањето на поголемиот дел од Италија, избувнале тензии меѓу ројалистите и републиканците. Во април 1861 година, Гарибалди влегол во италијанскиот парламент и го предизвикал раководството на Кавур, обвинувајќи го за поделба на Италија и се заканил со граѓанска војна помеѓу Кралството на север и неговите сили на југ. На 6 јуни 1861 година починал моќникот на Кралството Кавур. За време на политичката нестабилност што следела, Гарибалди и републиканците станале сè пореволуционерни по тон. Апсењето на Гарибалди во 1862 година предизвикало светски контроверзии.<ref>Smith (1997), p. 61</ref> Во 1866 година, [[Ото фон Бизмарк]], [[Премиер на Прусија|министер за претседател на Прусија]], му понудил на Виктор Емануел II сојуз со [[Кралство Прусија|Кралството Прусија]] во [[Австро-пруска војна|Австро-пруската војна]]. Во замена, Прусија требало да и дозволи на Италија да го анектира [[Венето]] контролирано од Австрија. Кралот Емануел се согласил на сојузот и започнала Третата италијанска војна за независност. Италија поминала лошо во војната со лошо организирана војска против Австрија, но победата на [[Прусија]] и овозможило на Италија да го анектира Венето. Во овој момент, една голема пречка за италијанското единство останал единствено [[Рим]]. Во 1870 година, Прусија влегла во војна со Франција, што ја запалило [[Француско-пруска војна|Француско-пруската војна]]. За да ја задржи големата пруска армија подалеку, Франција ги напуштила своите позиции во Рим - кои ги штителе остатоците од [[Папската држава]] и [[папа Пиј IX]] - за да се бори против Прусите. Италија имала корист од победата на Прусија против Франција со преземањето на Папските држави од француската власт. Кралството Италија го зазел Рим по неколку битки и герилска војна од страна на папските зуави и официјалните трупи на Светата столица против италијанските освојувачи. Обединувањето на Италија било завршено и нејзиниот главен град се преселил во [[Рим]]. Виктор Емануел, Гарибалди, Кавур и Мацини се нарекувани ''четворица татковци на татковината'' на Италија. [[Податотека:Vittoriano_Altare_della_Patria_2013-09-16.jpg|мини| [[Споменик на Виктор Емануел II]] во Рим, национален симбол на Италија во чест на кралот Виктор Емануел II и почивалиште на италијанскиот непознат војник од крајот на [[Првата светска војна]]. Отворен е во 1911 година, по повод 50- годишнината од обединувањето на Италија]] Економските услови во обединета Италија биле лоши.<ref>Smith (1997), pp. 95–96</ref> Немало капацитети за индустрија или транспорт, екстремна сиромаштија (особено во ''Мецоџорно''), висока неписменост, а само мал процент од богатите Италијанци имале право на глас. Движењето за обединување главно се потпирало на поддршката на странските сили и така останало и во следниот период. По заземањето на Рим во 1870 година од француските сили на [[Наполеон III]], папските трупи и Зуавите, односите меѓу Италија и [[Света Столица|Ватикан]] останале заладени во следните шеесет години, а [[Папа|папите]] се декларирале како затвореници во Ватикан. Римокатоличката црква често протестирала против дејствијата на италијанската влада под влијание на секуларните и антиклерикалите, одбила да се сретне со претставниците на кралот и ги повикала римокатолиците да не гласаат на италијанските избори.<ref>Smith (1997), p. 91</ref> Дури во 1929 година се обновиле позитивните односи меѓу Кралството Италија и Ватикан по потпишувањето на Латеранските пактови, кога било решено таканареченото „римско прашање“. Некои од државите кои биле цел на обединување (''terre irredente''), [[Трентино-Јужен Тирол|Трентино-Алто Адиџе]] и Јулиска краина, не се приклучиле на Кралството Италија до 1918 година откако Италија ја поразила [[Австроунгарија]] во [[Прва светска војна|Првата светска војна]] Поради оваа причина, историчарите понекогаш го опишуваат периодот на обединување како продолжување во изминатата 1871 година, вклучувајќи ги активностите за време на доцниот 19 век и Првата светска војна (1915–1918), и завршувајќи со примирјето на Вила Џусти на 4 ноември 1918 година. Оваа попространа дефиниција за периодот на обединување е онаа претставена во [[Споменик на Виктор Емануел II|Централниот музеј на Ризоргименто]] во [[Споменик на Виктор Емануел II|Алтар дела Патрија]] во [[Рим]].<ref>Arnaldi, Girolamo.</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.risorgimento.it/index.php?section=museo|title=Museo Centrale del Risorgimento di Roma|work=Istituto per la storia del Risorgimento italiano|language=it|accessdate=6 July 2018}}</ref> ==== Обединување на повеќе бирократии ==== [[Податотека:Kingdom_of_Italy_1943.png|мини| Карта на Кралството Италија во најголем обем во 1943 година, за време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], со анексија на територии од Франција и [[Априлска војна|Југославија]]. Териториите анектирани од второто се областа што ја сочинува покраината Љубљана, областа споена со провинцијата Фиме (Риека) и областите што ја сочинуваат Гувернерата на Далмација]] Голем предизвик за премиерите на новото Кралство Италија било интегрирањето на политичките и административните системи на седумте различни главни компоненти во унифициран збир на политики. Различните региони биле горди на нивните историски обрасци и не можеле лесно да се вклопат во моделот на Сардинија. Кавур почнал да планира, но починал пред да биде целосно развиен - навистина, се смета дека предизвиците на администрацијата на различни бирократии ја забрзале неговата смрт. Најлесниот предизвик било да се усогласат административните бирократии на италијанските региони. Практично сите го следеле преседанот на Наполеон, така што усогласувањето било едноставно. Вториот предизвик бил да се развие парламентарен систем. Кавур и повеќето либерали нагоре и надолу по полуостровот многу му се восхитувале на британскиот систем, па тој станал и модел за Италија до ден-денес. Усогласувањето на Армијата и Морнарицата било многу покомплексно, главно поради тоа што системите за регрутирање војници и избирање и унапредување на офицери биле толку различни и требало да се оформат со децении. Неорганизираноста помогнала да се објасни зошто перформансите на италијанската морнарица во војната во 1866 година биле толку очајни. Воениот систем полека се интегрирал во текот на неколку децении. Униформирањето на неколкуте различни образовни системи исто така се покажало комплицирано. Непосредно пред неговата смрт, Кавур го назначил Франческо Де Санктис за министер за образование. Де Санктис бил еминентен научник од Универзитетот во Неапол кој се покажал како способен и трпелив администратор. Додавањето на Венето во 1866 година и Рим во 1870 година дополнително ги комплицирало предизвиците на бирократската координација.<ref>Harry Hearder, ''Cavour'' (1994 p 203-5.</ref> === Економија === [[Податотека:20_lire_Vittorio_Emanuele_II.jpg|мини| Златна монета од 20 лири со ликот на кралот [[Виктор Емануел II]] од 1873 година. Ковано во [[Милано]] (М БН) други ковачници ги вклучуваат [[Рим]] (Р) и [[Торино]] (Т БН)]] [[Податотека:Italian_GDP_PerCapita_NS.PNG|мини|Приходот по глава на жител на Северна и Јужна Италија од 1861 година во споредба]] Во целиот период од 1861 до 1940 година, Италија доживеала значителен економски бум, и покрај неколкуте [[Финансиска криза|економски кризи]] и Првата светска војна. За разлика од повеќето современи нации, каде што овој индустриски бум се должел на големите [[Корпорација|корпорации]], индустрискиот раст во Италија се должел на претежно малите и средни семејни бизниси. Политичкото обединување не довело автоматски до [[економска интеграција]], бидејќи Италија се соочувала со сериозни економски проблеми во 1861 година, а различните економски системи и различниот економски развој на државите претходници довеле до остри контрасти на политичко, социјално и регионално ниво. Во либералниот период, Италија успеала да се индустријализира во неколку чекори, иако по [[Руска Империја|Руското Царство]]<nowiki/>земјата била најзаостаната земја меѓу големите сили и била многу зависна од [[Меѓународна трговија|надворешната трговија]] и меѓународните цени на [[јаглен]]от и житото. По обединувањето, Италија имала претежно [[Земјоделство|земјоделско]] општество, со 60 отсто од работната сила вработена во земјоделството. Напредокот на технологијата ги зголемило можностите за извоз на италијанските земјоделски производи по периодот на криза во 1880-тите. Поради [[индустријализација]]<nowiki/>та, процентот на луѓе вработени во земјоделскиот сектор паднал под 50% на почетокот на векот. Сепак, не сите имале корист од овие случувања, бидејќи јужното земјоделство особено страдало од топлите лета и [[Пустинска клима|сувата клима]], додека присуството на [[маларија]] на север го попречувало одгледувањето на ниските области на италијанскиот [[Јадранско Море|јадрански]] брег. Огромното внимание на надворешната и воената политика во раните години на државата довело до занемарување на италијанското земјоделство, кое било во опаѓање од 1873 година. И радикалните и конзервативните сили во италијанскиот парламент ја повикале владата да ги испита начините за подобрување на ситуацијата во италијанскиот земјоделски сектор. Истрагата, започната во 1877 година, траела осум години и покажала дека земјоделството не се подобрува поради недостаток на [[механизација]] и модернизација и дека сопствениците на земјиштето не прават ништо за да ги развијат своите земјишта. Дополнително, најголем дел од работниците на земјоделското земјиште не биле земјоделци, туку неискусни краткорочни работници ''(брачианти),'' кои во најдобар случај биле вработени една година. Земјоделците без постојан приход биле принудени да егзистираат со скудна храна. Болеста брзо се проширила и избила голема епидемија на [[колера]], која убила најмалку 55.000 луѓе. Повеќето италијански влади не можеле ефикасно да се справат со несигурната ситуација поради силната политичка и економска позиција на големите земјопоседници. Оваа околност била потврдена во 1910 година од нова истражна комисија на југ. Околу 1890 година настапила криза и во италијанската винска индустрија - речиси единствениот успешен сектор во земјоделството. Италија претрпела прекумерно производство на [[грозје]]. Во 1870-тите и 1880-тите, лозарството во Франција страдало од неуспех на културите предизвикани од инсекти. Како резултат на тоа, Италија станала најголемиот извозник на [[вино]] во Европа. По закрепнувањето на Франција во 1888 година, извозот на италијанско вино пропаднало и имало уште поголема [[невработеност]] и бројни банкротства на италијанските лозари. Од 1860-тите, Италија инвестирала многу во развојот на железницата и постоечката железничка мрежа повеќе од тројно меѓу 1861 и 1872 година и повеќе од двојно се зголемило од 1870 до 1890 година. Џио. Ансалдо и Ц. од поранешното Кралство Сардинија ги обезбедил првите целосно италијански локомотиви со FS Class 113 и подоцна FS Class 650. Првиот железнички дел на островот [[Сицилија]] бил отворен на 28 април 1863 година со линијата [[Палермо]] - Багерија. До 1914 година, италијанската железница имала околу 17.000 километри железница. За време на фашистичката диктатура биле вложени огромни суми пари во нови технолошки достигнувања, особено во воената технологија. Сепак, големи суми пари биле потрошени и за проектите на Престиж, како што е изградбата на новиот италијански океански брод ''СС Рекс'', кој во 1933 година направил рекорд на [[Атлантски Океан|прекуатлантско]] море патување од четири дена, како и развојот на хидроавионот ''Маки-Кастолди MC72'' кој станал најбрзиот хидроавион на светот во 1933 година. Во 1933 година, Итало Балбо летал со хидроавион преку Атлантикот до Светскиот саем во [[Чикаго]]. Летот ја симболизира моќта на фашистичкото раководство и индустрискиот и технолошкиот напредок на државата постигнат во времето на фашистите. {| class="wikitable" style="text-align:center" |+'''[[Бруто-домашен производ|Бруто домашен производ]] на Кралството Италија по Ангус Медисон (1861–1946)''' :<ref>[[Angus Maddison]]: ''Contours of the World Economy I-2030AD'', Oxford University Press, 2007, ISBN 978-0-19-922720-4</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.ggdc.net/maddison/historical_statistics/horizontal-file_03-2007.xls |title=Angus Maddison: ''Historical Statistics of World Economy 1-2003 AD.'' |accessdate=2023-09-10 |archive-date=2009-01-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090124142112/http://www.ggdc.net/maddison/Historical_Statistics/horizontal-file_03-2007.xls |url-status=dead }}</ref> ! година ! 1861 година ! 1870 година ! 1880 година ! 1890 година ! 1900 година ! 1910 година ! 1920 година ! 1930 година ! 1940 година ! 1945 година |- | БДП во мил. американски долари | 37.995 | 41.814 | 46.690 | 52.863 | 60.114 | 85.285 | 96.757 | 119.014 | 155.424 | 114.422 |} === Индустријализација === [[Податотека:Italy_Industry_1871.svg|мини|Индекс на индустријализација на [[Покраини во Италија|италијанските провинции]] во 1871 година (националниот просек е 1,0). Извор: [[Банка на Италија]].]] [[Податотека:Trezzo_sull’Adda_-_Centrale_Taccani_-_panoramio.jpg|мини|Хидроцентрала на Ада изградена во 1906 година]] [[Податотека:Terni_-_le_Acciaierie_1912.jpg|мини| Челичарницата [[Терни]] од 1884 година - слика од 1912 година]] Во текот на 1860-тите и 1870-тите, производната активност била заостаната и мала, додека преголемиот аграрен сектор го претставувал столбот на националната економија. На земјата и недостасувале големи наоѓалишта на јаглен и железо <ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/growthstructurei0000hild|title=Growth and Structure in the Economy of Modern Italy|last=Hildebrand|first=George Herbert|date=1965|publisher=Harvard University Press|location=Cambridge, Massachusetts|pages=[https://archive.org/details/growthstructurei0000hild/page/307 307–309]|url-access=registration}}</ref> Во 1880-тите, тешката фармерска криза довела до воведување на помодерни земјоделски техники во [[Паданска Низина|долината на По]],<ref>{{Наведена книга|title=The economic history of Italy, 1860–1990 : from the periphery to the centre|last=Zamagni|first=Vera|date=1993|publisher=Clarendon Press|isbn=978-0198287735|edition=Repr.|location=[New York]|page=64}}</ref> додека од 1878 до 1887 година биле воведени [[Протекционизам|протекционистички]] политики со цел да се воспостави база на тешката индустрија.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/industrializatio0000kemp|title=Industrialization in nineteenth-century Europe|last=Kemp|first=Tom|date=1985|publisher=Longman|isbn=978-0582493841|edition=2nd|location=London|url-access=registration}}</ref> Во 1880-тите во Италија започнала високата фаза на индустријализација, која траела до 1912/13 година и го достигнала својот врв под Џиолити. Индустриските постројки наскоро се здружиле околу области со висок [[Хидроенергија|хидроенергетски]] потенцијал.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bancaditalia.it/pubblicazioni/quaderni-storia/2010-0004/en_Qua_Storia_eco_n4.pdf?language_id=1|title=Through the Magnifying Glass: Provincial Aspects of Industrial Growth in Post-Unification Italy|last=Ciccarelli|first=Carlo|last2=Fenoaltea|first2=Stefano|date=July 2010|publisher=[[Banca d'Italia]]|page=4|format=PDF}}</ref> Помеѓу 1887 и 1911 година хидроелектричната енергија станала главен извор на енергија со над шеесет изградени централи.<ref>Vania Licio (2022), p. 23.</ref> Од 1881 до 1887 година, италијанската текстилна, механичка, челичка, железна и хемиска индустрија покажала годишна стапка на раст од 4,6 проценти.<ref>A. James Gregor (1979), p. 6.</ref> Основата на индустрискиот бум била, покрај работната сила, институциите за високо образование, како што е Политехниката основана во [[Милано]] во 1863 година од Франческо Бриоски и четири години претходно основаното Техничко училиште за инженери во [[Торино]]. Челичарницата била основана со државно финансирање и капитал од кредитни институции, особено [[:it:Credito Mobiliare|Credito Mobiliare]], во 1884 година во [[Терни]] и во 1897 година во Пјомбино преку железната руда од [[Елба (остров)|Елба]]. Релативната заостанатост на југот сепак продолжил да биде централен проблем за државата. Предложените решениле за таканареченото „''јужно прашање''“, како што биле предложени од Франческо Саверио Нити, Гаетано Салвемини и Сидни Сонино, биле решени, но владата се ограничила на посебни проблематични области како што е [[Неапол]].<ref>Gernert et al. (2016), p. 365.</ref> Групата ИЛВА од Џенова со политичка и финансиска поддршка на италијанската држава ја изградила фабриката за челик [[Бањоли (Неапол)|Бањоли]] како дел од законот за развој на [[Неапол]] од 1904 година, подготвен од економистот, а подоцна и премиер Нити. Во 1898 година, со цел да ја направи челичната индустрија целосно независна од странскиот увоз на [[јаглен]], [[неапол]]скиот инженер Ернесто Стасано ја измислил Стасановата печка. Првата електрична печка од типот на индиректен лак. До 1917 година имало 88 печки со индиректен лак, произведени од Стасано, Басанезе и Анџелини, кои работеле во италијанските фабрики за железо и челик.<ref>Gillett (1922), p. 186.</ref> Во 1899 година Џовани Ањели ги купил дизајните и патентите на браќата Сеирано и ја основал автомобилската компанија Фиат. Во 1911 година, 55,4% од италијанското население работело во [[земјоделство]]то и 26,9% во индустријата.<ref>Gernert et al. (2016), p. 367.</ref> Во финансискиот сектор, Џолити главно се занимавал со зголемување на [[Пензиски систем|пензиите]] и реструктуирање на државните буџети. И двете биле направени со голема претпазливост. Владата обезбедила поддршка од големите компании и банки. Најголем дел од критиките што ги добил проектот дошле од конзервативците, при што мнозинството од јавноста го поздравиле и сметале дека е од голема симболична вредност за вистинска и трајна консолидација на јавните финансии. Државниот буџет, кој од 1900 година имал годишен приход од околу 50 милиони лири, дополнително требало да се зајакне со национализацијата на железницата. Дотогаш, голем дел од јавното мислење беше за. Во почетокот на 1905 година имало бројни работни немири меѓу железничарите. Набргу потоа, во март 1905 година, Џолити поднел оставка од својата позиција како премиер поради болест. За негов наследник на кралот му го предложил својот сопартиец Алесандро Фортис. На 28 март, Виктор Емануел III го назначил Фортис за нов премиер, со што станал првиот [[Евреи|еврејски]] шеф на влада во светот. Со Законот 137 од 22 април 1905 година, тој ја санкционирал национализацијата на железницата преку процес на јавна регрутација под контрола на Судот за ревизија и надзор на министерствата за јавни работи и финансии. Во исто време, [[телефон]]ската операција била национализирана.<ref name="Gernert et al. 2016, p. 369">Gernert et al. (2016), p. 369.</ref> Владата на Фортис останала на функција до почетокот на 1906 година. Од 8 февруари до 29 мај следела кратка влада под Сидни Сонино. Конечно, Џолити влегол во својот трет мандат. Во ова тој главно се занимавал со економската ситуација во јужна Италија, каде што делумно се должи на демографски и економски фактори или природни катастрофи, како што е ерупцијата на [[Везув]] во 1906 година и [[Месински земјотрес (1908)|земјотресот]] во Месина, [[Реџо Калабрија]] и Палми во 1908 година, ситуацијата масовно се влошила, цели села биле населени, а вековните регионални култури исчезнале.<ref name="Gernert et al. 2016, p. 369"/> Сепак, на југ потоа имал мал економски подем. Владата, која првично ја попречувал миграцијата бирократски и финансиски за да не мора да ги зголемува цените на [[Трудова економија|пазарот на трудот]], тогаш дал одобрение да ја поттикне емиграцијата на стотици илјади Италијанци од југот. Стравот од зголемен социјален притисок и можните ефекти врз доверливата монетарна стабилност биле одлучувачки фактори. Во 1906 година владата ја намалила националната каматна стапка од 5% на 3,75%. Овој потег го олеснил товарот на потребните финансии на државата, ја намалило паниката меѓу државните кредитори и го поттикнал растот на [[Тешка индустрија|тешката индустрија]]. Подоцнежниот буџетски суфицит овозможил да се финансираат големи владини програми за вработување, како што е завршувањето на тунелот Симплон во 1906 година, кој масовно ја намалило [[невработеност]]а. Набргу откако железницата го започнал својот триумфален марш низ [[Швајцарија]], секој регион сакал своја врска север-југ и со изградбата на железничките тунели на Готард 14.998 км (1872-1880), Симплон 19.803 км (1898-1906, Л. км (1907-1913), биле реализирани три големи [[Алпи|алпски]] премини кои биле важни за [[Швајцарија]] и соседните европски земји. Работната сила на овие монументални проекти била директно поврзана со италијанскиот пазар на труд. Од тунелот Готард каде што 90% од сите рудари дошле од северна Италија до тунелот Лотшберг каде 97% од сите рудари биле Италијанци, главно јужниот дел. Покрај веќе завршената национализација на железницата, била решена и планираната национализација на осигурувањето и завршила трговската војна со Франција, која траела од 1887 година. Џиолити со тоа ја прекинал прогерманската надворешна политика на Криспи и на тој начин овозможила извоз на овошје, зеленчук и вино во Франција. Тој, исто така, го поттикнал одгледувањето [[шеќерна репка]] и нивната преработка во [[Паданска Низина|Паданската Низина]] и ја охрабрило тешката индустрија да се зацврсти и на југ. Сепак, тешката индустрија не била многу успешна. Во 1908 година, со поддршка на социјалистичките пратеници биле донесени некои закони за ограничување на работното време за жени и деца до 12 часа.<ref name="Gernert et al. 2016, p. 369"/> Следеле посебни закони за обесправените региони на југот. Но, нивната имплементација најмногу пропаднала поради отпорот на големите земјопоседници. Сепак, било забележано значително подобрување на економската состојба на малите стопанственици. === Социјални промени и масовна емиграција === [[Податотека:Quarto_Stato.jpg|десно|мини| Четвртата држава од Џузепе Пелиза направенa помеѓу 1898 и 1901 година]] Силните социјални тензии излегле на виделина, општественото законодавство на Италија го зазело последното место во Европа,<ref>Ute Klammer: ''Old-age security in Italy. ''</ref> социјалистите биле против не само социјалната политика, туку и против колонијалната експанзија. Премиерот Франческо Криспи ја финансирал колонијалната политика со зголемување на даноците и мерки за штедење. Внатрешните политички разлики кулминирале со масакрот во Бава Бекарис во [[Милано]]. Таму, на 7 мај 1898 година, имало масовни демонстрации против поскапувањето на лебот. Генералот Фиоренцо Бава-Бекарис, откако била прогласена опсадна состојба, пукал со артилерија и пушки кон толпата.<ref>[[Ada Negri]] dedicated a sonnet to the event entitled [https://archive. org/stream/maternita00negruoft#page/193/mode/1up ''Sette maggio 1898''] (in the adaptation by Hedwig Jahn with the title "The Seventh of May 1898" published in ''Mutterschaft'', Berlin 1905, p. 104).</ref> Во зависност од информациите, загинале меѓу 82 и 300 луѓе.<ref>[[Adolphus William Ward]], [[George Walter Prothero]], [[Stanley Leathes]] (ed.</ref><ref>Raffaele Colapietra: [http://www.treccani.it/enciclopedia/fiorenzo-bava-beccaris_%28Dizionario-Biografico%29/ ''Bava Beccaris, Fiorenzo''] In : Dizionario Biografico degli Italiani – Treccani, vol. 7 (1970).</ref> Кралот Умберто I со телеграма му честитал на генералот и му доделил орден. Ова го направило непријател на народот, а во 1900 година Умберто, кој бил крал 22 години, бил застрелан во Монца од анархистот Гаетано Бреши. Неговиот наследник бил [[Виктор Емануел III]] политички доминантен, но Џолити, кој првично бил министер за внатрешни работи од 1901 до 1903 година, потоа премиер од 1903 година со прекини до 1914 година (и честопати и министер за внатрешни работи во исто време). Тој доминирал или ја обликувал италијанската политика до тој степен што овој период е познат како ''период на Џолити''. Тој бил подготвен да направи отстапки за реформистичките и револуционерните движења и ја промовирал индустријализацијата. Државните субвенции за приватното здравствено осигурување биле воведени во 1886 година и првото задолжително осигурување од несреќи било воведено во 1898 година,<ref>Ute Klammer: ''Old age security in Italy. ''</ref> но токму Џолити го вовел државното социјално осигурување во 1912 година врз основа на германскиот модел. Тој, исто така, го реформирал правото на глас за да нема повеќе ограничувања на имотот и бројот на гласачи со право на глас се искачил на 8 милиони мажи. Осигурувањето за невработеност настанало уште во 1919 година, осум години пред Германија.<ref>[[Georg Wannagat]]: ''Textbook of social insurance law.''</ref> Во 1880-тите имало сериозни индустриски спорови, а околу 1889 година започнала репресија против ''Partito Operaio'' (Работничката партија), така што целта била да се обединат сите социјалистички организации во земјата во една партија. Сицилијански фаши, кратенка за „''Fasci siciliani dei lavoratori''“, италијанскиот сицилијански работнички синдикат бил сфатен како „''прв чин на италијанскиот социјализам''“. Движењето, предводено од премиерот Криспи, било уништено по суровите воени операции. Индустриските работници успеале да се организираат во 1892 година во (Италијанска работничка партија) која во 1893 година била преименувана во Италијанска социјалистичка партија. Премиерот Франческо Криспи протуркал исклучителни закони против социјалистите од 1894 година, но тие на крајот биле неуспешни. Во 1901 година, неговиот наследник Џовани Џолити се обидел да ја интегрира партијата, која освоила 32 места на изборите, во владата, но таа одбила. Но, од 1908 до 1912 година започнала соработка со буржоаската левица додека не преовладил радикалниот синдикализам. Во 1912 година се распаднала Италијанската реформистичка социјалистичка партија, која од патриотски причини се согласила на [[Османлиско-италијанска војна|војната против Османлиите]]. Во 1917 година, мнозинството социјалистички пратеници станале провоени, но партиското раководство продолжило да се спротивставува на војната. Реакцијата на државата на драстичните општествени промени дошла многу доцна, бидејќи општествените елити долго време одбивале и често се потпирале на работата на црквата, која доминирала во општествените системи уште од средниот век. Сепак, таа повеќе не била поддржана од соодветен општински или еснафски систем. Населението на Италија се зголемило од 18,3 милиони во 1800 година на 24,7 во 1850 година и на 33,8 во 1900 година <ref>Massimo Livi Bacci ''Europe and its people. ''</ref> Сепак, уделот на Италија од населението во Европа продолжил да опаѓа. Од една страна, тоа се должело на неговиот развоен дефицит, а од друга страна, на фактот дека од околу 1852 година имало голема масовна емиграција. До 1885 година, биле регистрирани околу 29 милиони луѓе. Од 1876 година до околу 1890 година, повеќето дошле од север, особено од Венеција (17,9%), Фриули-Венеција Џулија (16,1%) и Пиемонт (12,5%). После тоа, Италијанците од југот се повеќе емигрирале. Од 1876 до 1915 година, повеќе од 14 милиони луѓе емигрирале, од кои 8,3 милиони дошле од северната половина, вклучувајќи 2,7 милиони само од североистокот, од јужната половина 5,6 милиони емигрирале.<ref>[http://www.emigrati.it/Emigrazione/CariAmici.asp HOME emigrati.it]</ref> Главните дестинации биле [[Соединетите Американски Држави]], во кои потомците на Италијанците (италијанскоамериканци) денес ја претставуваат третата по големина европска имигрантска група по Германците и Ирците со удел од населението од 6%, заедно со [[Аргентина]] (Италијански Аргентинци), [[Бразил]] (Италијански Бразилци) и [[Уругвај]] ( Италијански Уругвајци). Многумина, исто така, емигрирале во [[Канада]], [[Австралија]] и други земји од [[Латинска Америка]]. [[Податотека:ITALIAN_IMMIGRANTS_(1905)_ELLIS_ISLAND_NY.png|мини|Италијански имигранти пристигнуваат на островот Елис во 1905 година]] Главна причина за емиграцијата била распространетата сиромаштија, особено меѓу руралното население. До 1950-тите, делови од Италија останале рурално, аграрно и предмодерно општество, со земјоделски услови несоодветни за чување на земјоделците во земјата, особено на североисток и југ.<ref name="MacDonald">{{Наведено списание|last=McDonald|first=J.S.|date=October 1958|title=Some Socio-Economic Emigration Differentials in Rural Italy, 1902-1913|journal=Economic Development and Cultural Change|volume=7|issue=1|pages=55–72|doi=10.1086/449779|issn=0013-0079}}</ref> Степенот на емиграција може да се објасни од една страна со падот на земјоделството и острите судири, кои биле влошени со зачувувањето на старите структури и недостатокот на капитал, како и со големите земјопоседници и полузакупот. Во исто време, колебливата [[индустријализација]] во брзорастечките градови едвај понудила доволно работни места. Дополнително, домашната потрошувачка била ниска, особено затоа што фискализмот за кој се верувал дека е неопходен за проширување на инфраструктурата продолжил да тежи врз приходите. Впрочем, компаниите биле опремени со само мал капитал во споредба со странските. Затоа, владата поставила високи тарифни бариери од 1878 до 1887 година и водела протекционистичка политика наменета да ја заштити сè уште слабата текстилна и тешка индустрија во фазата на развој. Франција пак одговорила на заштитната тарифна политика со соодветни противтарифи. Додека [[индустријализација]]та била промовирана и [[инфраструктура]]та се проширила на север, владата на југ ги поддржала [[Латифундија|латифундите]], при што во двата случаи протагонистите на тешката индустрија и земјоделството биле во можност да го наметнат своето влијание на север и на југ. Во централна Италија постоел поинаков систем за селаните. Овде можело да се даде под закуп земја и да задржат релативно голема количина, така што имало помала миграција од овој дел на земјата отколку од другите делови. Постоела помала миграција од големите градови, но имало голем исклучок од ова. [[Неапол]] бил главен град на [[Неаполско Кралство|Кралството Неапол]], а подоцна и на [[Кралство на двете Сицилии|Кралството на Двете Сицилии]] шестотини години и во 1861 година станал едноставно град во обединета Италија. Како резултат на тоа, многу бирократски работни места биле изгубени и имала голема невработеност. Поради епидемија на [[колера]] во 1880-тите, многу луѓе исто така одлучиле да го напуштат градот. На југ, обединувањето го укинал феудалниот систем кој опстојувал уште од [[Среден век|средниот век]]. Сепак, тоа не значело дека земјоделците ги добиле своите земји на кои ќе можат да работат. Многумина останале без имот и парцелите станувале се помали и помали, а со тоа и понепродуктивни откако земјиштето било поделено меѓу наследниците. Друга причина била пренаселеноста, особено на југ (Мецоџорно). По обединувањето, јужна Италија за прв пат воспоставила пристап до проточна вода и медицинска нега во болниците. Ова ја намалило смртноста на доенчињата и, заедно со највисоката стапка на наталитет во Европа долго време, довела до зголемување на населението, што, пак, принудило многу млади јужни Италијанци да емигрираат на почетокот на 20 век. Валутната политика предизвикала големи проблеми, бидејќи за време на Француско-пруската војна, Италија, исто така, ја суспендирала слободната конвертибилност. Во тоа време преовладувал [[Златен стандард|златниот стандард]], кој гарантирал дека банкнотите може да се издаваат само во фиксен сооднос со златните резерви. Се очекувало дека тоа ќе ги стабилизира валутните односи преку автоматизмот на златото, при што соодветните [[Централна банка|централни банки]] морале да се придржуваат до строги правила. Додека[[валута]]та станувала послаба, тоа довело до одлив на злато во насока на посилната валута, со резултат дека емисијата на банкноти морала да се намали во согласност со намалените резерви на злато. Ова ги зголемило каматните стапки и ги намалило цените. Спротивно на тоа, во земјата каде што се собирало златото, тоа создало повеќе книжни пари во оптек, намалувајќи ги каматните стапки и зголемувајќи ги цените. Во одреден момент, протокот на злато бил обратен, [[Биланс на плаќања|билансот на плаќања]] се подмирил, а валутата се стабилизирала. Дури и ако централните банки често не ги почитувале упатствата, системот бил успешен бидејќи луѓето верувале дека парите и златото може да се разменуваат во секое време. Со поврзување на Латинската монетарна унија, основана во 1865 година и заснована на биметализам, т.е. златни и сребрени монети, а со тоа и лирата со златото, владата можела да создаде толкава доверба што дошол странскиот инвестициски капитал по Италија. Министерот за финансии Сидни Сонино, исто така, се обидел да ги оптоварува големите богатства на ист начин како што потрошувачката била ставена под притисок, но не успеал поради конзервативната опозиција. Со надминување на економската криза од 1896 година, сепак станало можно да се постигне избалансиран буџет. ==== Јужно прашање и италијанска дијаспора ==== Населението на Италија останало сериозно поделено меѓу богатите елити и сиромашните работници, особено на југот. Пописот од 1881 година покажал дека над 1&nbsp;милиони јужни дневни работници биле хронично недоволно вработени и веројатно ќе станат сезонски емигранти за да се одржат економски.<ref name="Clark_7">Clark, Martin. 1984.</ref> Јужните селани, како и малите земјопоседници и станари, често биле во состојба на судири и бунтови во текот на крајот на 19 век.<ref>Clark 1984. pp. 16</ref> Постоеле исклучоци од генерално лошата економска состојба на земјоделските работници од југот, како што се некои региони во близина на градови како [[Неапол]] и [[Палермо]], како и по должината на брегот на [[Тиренско Море|Тиренското Море]].<ref name="Clark_7" /> Од 1870-тите па натаму, интелектуалците, научниците и политичарите ги испитувале економските и социјалните услови на Јужна Италија (''Il Mezzogiorno''), движење познато како ''meridionalismo'' („Меридионализам“). На пример, ''Комисијата за истрага на југот од 1910 година'' посочила дека италијанската влада не успеала да ги подобри сериозните економски разлики. Ограничените гласачки права само на оние со доволен имот им дозволувало на богатите земјопоседници да ги експлоатираат сиромашните.<ref>Clark 1984. pp. 17 –18.</ref> Преминот од полуостров поделен на неколку држави во обединета Италија не бил „мазен“ за југ („ Мецоџорно“). Патот до обединување и осовременување создал јаз меѓу Северна и Јужна Италија. Луѓето го осудувале Југот дека е „''заостанат''“ и варварски, кога всушност, во споредба со Северна Италија, „''каде што имаше заостанатост, заостанувањето, никогаш претерано, секогаш повеќе или помалку се компензира со други елементи''“.<ref>Antonio Carlo, "Against the 'Southern Question'" (1974)</ref>. Целиот регион јужно од Неапол бил погоден од бројни длабоки економски и социјални обврски.<ref>Nelson Moe, ''The View from Vesuvius: Italian Culture and the Southern Question'' (2002)</ref> Сепак, многу од политичките проблеми на Југот и неговата репутација дека е „''пасивен''“ или мрзлив (политички гледано) се должеле на новата влада (која е родена од желбата на Италија за развој) која го отуѓила Југот и ги спречило луѓето од југот од било кој збор за важни работи. Сепак, од друга страна, транспортот бил тежок, плодноста на почвата била ниска со голема ерозија, уништувањето на шумите било сериозно, многу бизниси можеле да останат отворени само поради високите заштитни тарифи, големите имоти честопати биле лошо управувани, повеќето селани имале многу мали парцели, имало и хронична невработеност и високи стапки на криминал.<ref name="Roland Sarti 2004 pp 567">Roland Sarti, ''Italy: A Reference Guide from the Renaissance to the Present'' (2004) pp 567–568</ref> Кавур одлучил дека основниот проблем е лошата влада и верувал дека тоа може да се поправи со строга примена на Пиемонескиот правен систем. Главниот резултат бил подемот на грабежот, кој се претворил во крвава граѓанска војна која траела речиси десет години. Востанието го достигнало својот врв главно во [[Базиликата]] и северна [[Апулија]], на чело со разбојниците Кармин Кроко и Микеле Карузо.<ref>Giuseppe Massari, Stefano Castagnola, ''Il brigantaggio nelle province napoletane'', Fratelli Ferrario, 1863, p.17, 20</ref> Со крајот на јужните немири, настанал голем одлив на милиони селани во италијанската дијаспора, особено во [[Соединетите Американски Држави]] и [[Јужна Америка]]. Други се преселиле во северните индустриски градови како [[Џенова]], [[Милано]] и [[Торино]] и испраќале пари дома.<ref name="Roland Sarti 2004 pp 567"/> Првата италијанска дијаспора започнала околу 1880 година, две децении по [[Обединување на Италија|обединувањето на Италија]], а завршила во 1920-тите до раните 1940-ти со подемот на фашистичка Италија.<ref name="Pozzetta, George E. 1992">Pozzetta, George E., Bruno Ramirez, and Robert F. Harney.</ref> Сиромаштијата претставувала главната причина за емиграцијата, конкретно недостатокот на земја, бидејќи делењето ''на мезадриите'' цветало во Италија, особено на југот, а имотот останал поделен со генерации. Особено во Јужна Италија, условите биле доста сурови.<ref name="Pozzetta, George E. 1992" /> До 1860-тите до 1950-тите, поголемиот дел од Италија бил рурално општество со многу мали градови и речиси без современа индустрија во која практиките за управување со земјиштето, особено на југот и североистокот, не ги убедувале лесно земјоделците да останат на земјата и да ја обработуваат почвата.<ref name="MacDonald"/> Друг фактор бил поврзан со пренаселеноста на Јужна Италија како резултат на подобрувањата на социо-економските услови по [[Обединување на Италија|обединувањето]].<ref>Sori, Ercole.</ref> Тоа создало демографски бум и ги принудило новите генерации масовно да емигрираат кон крајот на 19 век и почетокот на 20 век, најмногу во [[Америка]].<ref name="Italy's Many Diasporas">{{Наведена книга|title=Italy's Many Diasporas|last=Gabaccia|first=Donna|date=200|publisher=Routledge|location=New York|pages=58–80}}</ref> Новата миграција на капиталот создала милиони неквалификувани работни места ширум светот и била одговорна за истовремената масовна миграција на Италијанците кои барале „''работа и леб''“ ( {{langx|it|pane e lavoro}}) <ref>{{Наведена книга|title=Pane e Lavoro: The Italian American Working Class|last=Pozzetta|first=George E.|date=1980|publisher=Multicultural History Society of Ontorio|location=Toronto}}</ref> [[Податотека:2016_-_Vittoriano_(Rome)_07.jpg|мини| Една од двете мангали што постојано горат на страните на гробот на италијанскиот непознат војник во [[Споменик на Виктор Емануел II|Алтар дела Патриа]] во [[Рим]]. Во нивната основа има плоча со натпис ''Gli italiani all'estero alla Madre Patria'' („Италијанците во странство во татковината“).]] [[Обединување на Италија|Обединувањето на Италија]] го срушил феудалниот систем на земјиштето, кој опстојувал на југ уште од [[средниот век]], особено каде земјата била неотуѓива сопственост на аристократите, религиозните тела или на кралот. Сепак, распадот на [[Феудализам|феудализмот]] и прераспределбата на земјиштето довеле до тоа малите земјоделци на југ да се ликвидираат со сопствена земја или земја од која можеле да работат и да профитираат. Многумина останале без земја, а парцелите станувале сè помали и помалку продуктивни, бидејќи земјиштето било поделено на наследниците.<ref name="MacDonald"/> Помеѓу 1860 година и [[Првата светска војна]], 9 милиони Италијанци трајно заминале од вкупно 16 милиони кои емигрирале, повеќето патувале во Северна или Јужна Америка.<ref name="Hatton">{{Наведено списание|last=Hatton|first=Timothy J. and Jeffrey G. Williamson|last2=Williamson, Jeffrey G|date=September 1994|title=What Drove the Mass Migrations from Europe in the Late Nineteenth Century?|url=http://www.nber.org/papers/h0043.pdf|journal=Population and Development Review|publisher=Population Council|volume=20|issue=3|pages=533–559|doi=10.2307/2137600|issn=0098-7921|jstor=2137600}}</ref> Бројките можеби биле дури и повисоки; 14 милиони од 1876 до 1914 година, според друго истражување. Годишната емиграција во просек изнесувала речиси 220.000 во периодот од 1876 до 1900 година и речиси 650.000 од 1901 до 1915 година. Пред 1900 година, мнозинството италијански имигранти биле од северна и централна Италија. Две третини од мигрантите кои ја напуштиле Италија помеѓу 1870 и 1914 година биле мажи со традиционални вештини. Селаните биле половина од сите мигранти пред 1896 година <ref name="Italy's Many Diasporas"/> Врската на емигрантите со нивната матична земја продолжила да биде многу силна и по нивното заминување. Многу италијански емигранти дале донации за изградбата на [[Споменик на Виктор Емануел II|Олтарот на татковината]] (1885–1935), дел од споменикот посветен на кралот [[Виктор Емануел II]], а во спомен на тоа, натписот на плочата на двете постојано запалени мангали, до гробот на италијанскиот непознат војник, пишува „''Gli italiani all'estero alla Madre Patria''“ („Италијанците во странство во татковината“).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://serenaitalian.wordpress.com/2014/03/26/il-vittoriano-roma/|title=Il Vittoriano – Roma|date=26 March 2014|language=it|accessdate=7 January 2018}}</ref> [[Алегорија|Алегориското]] значење на пламените јазици кои вечно горат е поврзано со нивната симболика стара со векови, бидејќи своето потекло го има во [[Антика|класичната антика]], особено во култот на мртвите.<ref name="fiamma">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.toscanaoggi.it/Cultura-Societa/Il-mito-della-lampada-perenne|title=Il mito della "lampada perenne"|language=it|accessdate=12 February 2018}}</ref> Огнот што вечно гори симболизира дека споменот, во овој случај на жртвата на Непознатиот војник и врската на земјата на потекло, е вечно жив кај Италијанците, дури и кај оние кои се далеку од својата земја и никогаш нема да згасне.<ref name="fiamma" /> === Образование === === Образование === [[Податотека:Literacy_rates_in_Italy_1861.svg|мини| Стапките на писменост во Италија во 1861 година, набргу по прогласувањето на Кралството Италија. На Италија и недостасуваат [[Лацио]] и Тривенето, кои потоа биле припоени.]] Во Италија, државен училиштен систем или образовен систем постои од 1859 година, кога ''Legge Casati'' (Законот Касати) наложил образовни одговорности за претстојната италијанска држава ([[Обединување на Италија|италијанското обединување]] се случило во 1861 година). Законот Казати го направил основното образование (''scuola elementare'') задолжително и имал цел да ја зголеми [[писменост]]а. Овој закон им давач контрола на основното образование на поединечните градови, на средното образование на [[Покраини во Италија|провинциите]], а со универзитетите управувала државата. Дури и со Законот Казати и задолжителното образование, во руралните (и јужните) области децата често не биле испраќани на училиште (стапката на деца запишани во основно образование достигнала 90% дури по 70 години) и стапката на неписменост (која била скоро 80 % во 1861 година) биле потребни повеќе од 50 години за да се преполови. Следниот важен закон во врска со италијанскиот образовен систем бил ''Legge Gentile''. Овој акт бил издаден во 1923 година, кога [[Бенито Мусолини]] и неговата [[Национална фашистичка партија]] биле на власт. Всушност, Џовани Џентил бил назначен за задача да создаде образовен систем кој се смета за погоден за фашистичкиот систем. Задолжителната возраст за образование била зголемена на 14 години и бил донекаде заснован на скалест систем: по првите пет години од основното образование, можело да се избере ''scuola media'', што ќе дало дополнителен пристап до „''liceo''“ и другото средно образование, или ''<nowiki/>'avviamento al lavoro''' (работна обука), која имала за цел да даде брз влез во ниските слоеви на работната сила. Реформата ја засилила улогата на ''Liceo Classico'', создадена со Законот Касати во 1859 година (и наменета за време на фашистичката ера како врв на средното образование, со цел да се формираат идните повисоки класи), и создала Технички, Комерцијални и Индустриски институти и ''Liceo Scientifico''. Влијанието на италијанскиот идеализам на Џентил било големо,<ref>Moss, M. E. (2004).</ref> и тој ја сметал католичката религија за „''темел и круна''“ на образованието. === Либерален период на политиката (1870-1914) === [[Податотека:Galleria_Milano_(179532365).jpeg|мини| Галерија Виктор Емануел II во [[Милано]] е архитектонско дело создадено од Џузепе Менгони помеѓу 1865 и 1877 година и именувано по првиот крал на обединета Италија, [[Виктор Емануел II]].]] По обединувањето, политиката на Италија го фаворизирала [[Либерализам|либерализмот]]: {{Efn|Во 1848 година, [[Камило Бенсо (гроф на Кавур)]] формирал парламентарна група во Парламентот на [[Кралство Сардинија]] наречена ''Partito Liberale Italiano'' (Италијанска либерална партија). Од 1860 година, со [[италијанско обединување|обединувањето на Италија]] значително реализирано и со смртта на самиот Кавур во 1861 година, Либералната партија била поделена на најмалку две големи фракции или нови партии подоцна познати како „Дестра Сторика“ на десницата, која значително ги собрала следбениците и политичките наследници на грофот Кавур; и „Sinistra Storica“ на левата страна, кои главно ги обединиле следбениците и симпатизерите на [[Џузепе Гарибалди]] и [[Џузепе Мацини|Мазини]]. Историската десница („Destra Storica“) и Историската левица („Sinistra Storica“) биле составени од ројалистички либерали. Во исто време, радикалите се организирале во [[Италијанска радикална партија|Радикална партија]] и републиканците во [[Италијанска републиканска партија]].}} либерално-конзервативната десница (''destra storica'' или Историска десница) била регионално фрагментирана {{Efn|Либерално-конзервативната историска десница била доминирана од 1860 до 1876 година (исто така откако повеќе не била на власт) од раководството на избраните претставници од [[Емилија Ромања]] (1860–1864) и [[Тоскана]] (1864– 1876), познат како „Конзортерија“, со поддршка на претставниците на Ломбардите и Јужна Италија. Мнозинството од либерално-конзервативните претставници на Пиемонс, но не сите, се организирале како малцинство на сите пиемонтези и повеќе десничарски партиски малцинства: ''Associazione Liberale Permanente'' (Постојана либерална асоцијација), која понекогаш гласала со Историска левица и чиј водечки претставник бил [[Квинтино Села]]. Мнозинството на партијата исто така било ослабено од суштинските разлики помеѓу ефективното либерално-конзервативно (тосканско и емилијанско) раководство и Ломбардите од едната страна и тивко конзервативните јужни и „транзигентни римокатолички“ компоненти од другата страна. ([[Индро Монтанели]], ''Storia d'Italia'', том 32).}} и либерално-конзервативниот премиер Марко Мингети ја задржал власта само со донесување револуционерни и левичарски политики (како што е национализацијата на железницата) за да се смири опозицијата. ==== Агостино Депретис ==== Во 1876 година, Мингети бил соборен и заменет со либералот Агостино Депретис, кој го започнал долгиот либерален период. Либералниот период бил обележан со корупција, нестабилност на владата, континуирана сиромаштија во Јужна Италија и употреба на авторитарни мерки од страна на италијанската влада. [[Податотека:Agostino_Depretis.jpg|лево|мини|187x187пкс| Агостино Депретис.]] Депретис го започнал својот мандат како премиер со иницирање на експериментален политички поим познат како ''trasformismo'' („трансформизам“). Теоријата на ''trasformismo'' била дека кабинетот треба да избере различни умерени и способни политичари од непартиска перспектива. Во пракса, ''trasformismo'' била авторитарен и корумпиран бидејќи Депретис вршел притисок врз областите да гласаат за неговите кандидати доколку сакаат да добијат поволни отстапки од Депретис кога бил на власт. Резултатите од италијанските општи избори од 1876 година резултирале со само четворица претставници од десницата да бидат избрани, дозволувајќи владата да биде доминирана од Депретис. Се верува дека деспотските и коруптивните акции биле клучните средства со кои Депретис успеал да ја задржи поддршката во Јужна Италија. Депретис презел авторитарни мерки, како што се забрана на јавни состаноци, ставање „опасни“ поединци во внатрешен егзил на оддалечените казнени острови низ Италија и усвојување милитаристичка политика. Депретис донел контроверзна легислатива за тоа време, како што е укинувањето на апсењето поради долгови и правењето на основното образование бесплатно и задолжително, како и прекинување на задолжителна веронаука во основните училишта.<ref>Smith (1997), pp. 95–107</ref> [[Податотека:Triple_Alliance.png|мини| [[Троен сојуз|Тројниот сојуз]] во 1913 година, прикажан со црвено]] Во 1887 година, Франческо Криспи станал премиер и започнал да ги фокусира владините напори на надворешната политика. Криспи работел на изградба на Италија како голема светска сила преку зголемени воени трошоци, застапување на експанзионизмот <ref>Smith (1997), pp. 132–133</ref> и обид да ја придобие наклонетоста на [[Германско Царство|Германија]]. Италија се приклучила на [[Троен сојуз|Тројната алијанса]], која ги вклучувала и Германија и [[Австроунгарија]] во 1882 година и која останала официјално недопрена до 1915 година. Додека ѝ помагал на Италија да се развие стратешки, тој продолжил ''со трасформизмот'' и станал авторитарен, еднаш предлагајќи употреба на воена состојба за забрана на опозициските партии.<ref>Smith (1997), p. 133</ref> И покрај тоа што бил авторитарен, Криспи ги спровел либералните политики како што е Законот за јавно здравје од 1888 година и формирал трибунали за обесштетување против злоупотребите од страна на владата.<ref>Smith (1997), p. 128</ref> ==== Франческо Криспи ==== Франческо Криспи бил премиер вкупно шест години, од 1887 до 1891 година и повторно од 1893 до 1896 година. Историчарот Р. Босворт за неговата надворешна политика напишал: Криспи многу му се восхитувал на [[Обединетото Кралство]], но не можел да добие британска помош за неговата агресивна надворешна политика и наместо тоа се свртел кон [[Германија]].<ref>Christopher Duggan.</ref> Криспи, исто така, ја зголемил армијата и морнарицата и се залагал за експанзионизам додека ја барал наклоноста на Германија со приклучување кон [[Троен сојуз|Тројниот сојуз]] кој ги вклучил и Германија и Австроунгарија во 1882 година. Официјално останала недопрена до 1915 година и ги спречило непријателствата меѓу Италија и Австрија, кои ги контролирале пограничните региони за кои Италија сметала дека се нејзини. ==== Колонијализам ==== [[Податотека:Francesco_Crispi_crop.jpg|лево|мини| Франческо Криспи го промовирал италијанскиот колонијализам во [[Африка]] кон крајот на 19 век.]] Кон крајот на 19 и почетокот на 20 век, Италија ги имитирала Големите сили во стекнувањето колонии, особено во борбата за преземање контрола врз [[Африка]] што се случило во 1870-тите. Италија била слаба во воени и економски ресурси во споредба со Велика Британија, Франција и Германија. Сепак, се покажала тешко поради отпорот на народот. Тоа било непрофитабилно поради високите воени трошоци и помалата економска вредност на сферите на влијание што останале кога Италија почнала да колонизира. Британија сакала да го блокира француското влијание и и помогнала на Италија да добие територија на Црвеното Море.<ref>Agatha Ramm, "Great Britain and the Planting of Italian Power in the Red Sea, 1868–1885," ''English Historical Review'' (1944) 59#234 pp. 211–236 {{JSTOR|54002}}</ref> Неколку колонијални проекти биле преземени од владата. Тие биле направени за да се добие поддршка од италијанските националисти и империјалисти, кои сакале да го обноват Римското Царство. Италија веќе имала основано големи населби во [[Александрија]], [[Каиро]] и [[Тунис (град)|Тунис]]. Италија најпрво се обидела да стекне колонии преку преговори со други светски сили за да направи колонијални отстапки, но овие преговори не успеале. Италија, исто така, испратила мисионери во неколонизираните земји за да го истражат потенцијалот за италијанска колонизација. Најперспективни и најреални од нив биле делови од Африка. Италијанските мисионери веќе воспоставиле упориште во Масава (денешна [[Еритреја]]) во 1830-тите и влегле длабоко во Етиопското Царство.<ref>Smith (1997), pp. 115–117.</ref> [[Податотека:Cartolina_Giovanni_Pastorelli.jpg|мини| Оазата Аин Зара за време на [[Османлиско-италијанска војна|итало-турската војна]]: пропагандна разгледница направена од италијанската армија]] Почетокот на колонијализмот дошол во 1885 година, кратко време по падот на египетското владеење во [[Картум]], кога Италија приземјила војници во Масава во [[Источна Африка]]. Во 1888 година, Италија насилно ја анектирала Масава, создавајќи ја колонијата на Италијанска Еритреја. Еритреските пристаништа Масава и Асаб се занимавале со трговија со Италија и Етиопија. Трговијата била промовирана со ниските давачки платени за италијанската трговија. Италија извезувала фабрички производи и увезувала кафе, пчелин восок и кожа.<ref>H. Ahmad Abdussamad, "Trade Relations of Northern Ethiopia with Italian Eritrea 1903–1935," ''Africa'' (1997) 52#3 pp&nbsp;416–430 {{JSTOR|40761155}}</ref> Во исто време, Италија окупирала територија на јужната страна на рогот на Африка, формирајќи го она што ќе стане италијански Сомалиленд. Договорот од Вучале, потпишан во 1889 година, навел во верзијата на италијански јазик дека [[Етиопија]] треба да стане италијански протекторат, додека верзијата на етиопскиот амхарски јазик навела дека етиопскиот цар Менелик II може да помине низ Италија за да води надворешни работи. Ова се случило веројатно поради погрешен превод на глагол, кој формирал попустлива клаузула на амхарски и задолжителна на италијански.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.economist.com/blogs/johnson/2013/04/languages-diplomacy|title=Languages of Diplomacy: Towards a Fairer Distribution|date=2 April 2013|work=The Economist|access-date=6 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20171117103115/https://www.economist.com/blogs/johnson/2013/04/languages-diplomacy|archive-date=17 November 2017}}</ref> Кога разликите во верзиите излегле на виделина, во 1895 година Менелик II го укинал договорот и се откажал од договорот да ја следи италијанската надворешна политика.<ref>Barclay (1997), p. 34</ref> Поради одбивањето на Етиопија да се придржува до италијанската верзија на договорот и покрај економските недостатоци дома, италијанската влада се одлучила на воено решение за да ја принуди Етиопија да се придржува до италијанската верзија на договорот. Притоа, тие верувале дека можат да ги искористат поделбите во Етиопија и да се потпрат на тактичката и технолошката супериорност за да ја надоместат секоја инфериорност во бројки. Како резултат на тоа, Италија и Етиопија дошле во конфронтација, во она што подоцна било познато како Првата италијанско-етиопска војна.<ref>{{Наведена книга|title=The Battle of Adwa: Reflections on Ethiopia's Historic Victory Against European Colonialism|last=Vestal|first=Theodore M.|publisher=Algora|year=2005|isbn=978-0-87586-414-3|editor-last=Paulos Milkias|pages=21–35|chapter=Reflections on the Battle of Adwa and its Significance for Today|editor-last2=Getachew Metaferia|chapter-url=https://books.google.com/books?id=nljca_pOqrEC&pg=PA26}}</ref> Италијанската војска не успеала на бојното поле и била совладана од огромна етиопска војска во Битката кај Адва. Во тој момент, италијанската инвазивна сила била принудена да се повлече во [[Еритреја]]. Војната формално завршила со Договорот од Адис Абеба во 1896 година, кој го укинал Договорот од Вучале, признавајќи ја Етиопија како независна земја. Неуспешната етиопска кампања била една од ретките воени победи што ги постигнале Африканците против некоја империјална сила во тоа време. [[Податотека:Italian_mounted_infantry_in_China_1900_HD-SN-99-01989.jpg|мини| Италијанската пешадија во [[Ќинг (династија)|Кина]] за време на [[Боксерско востание|Боксерското востание]] во 1900 година]] Од 2 ноември 1899 година до 7 септември 1901 година, Италија учествувала како дел од силите на [[Алијанса од осум нации|Алијансата на осум нации]] за време на [[Боксерско востание|Боксерското востание]] во [[Народна Република Кина|Кина]]. На 7 септември 1901 година, [[Ќинг (династија)|династијата Ќинг]] ѝ ја отстапила концесијата во Тиенцин на Италија. На 7 јуни 1902 година, концесијата била преземена во италијанска сопственост и управувана од италијански [[конзул]]. Во 1911 година, Италија објавила војна на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]] и [[Османлиско-италијанска војна|ги нападнала]] Триполитанија, [[Фезан]] и Киренајка. Овие провинции заедно го формирале она што станало познато како Либија. Војната завршила само една година подоцна, но окупацијата резултирала со акти на дискриминација на Либијците, како што е присилната депортација на Либијците на островите Тремити во октомври 1911 година. До 1912 година, една третина од овие либиски бегалци умреле од недостаток на храна и засолниште.<ref>Bosworth, RJB (2005) ''Mussolini's Italy'', New Work: Allen Lane, {{ISBN|0-7139-9697-8}}, p. 50</ref> Анексијата на Либија ги навело националистите да се залагаат за италијанска доминација на [[Средоземно Море|Средоземното Море]] со окупирање на [[Кралство Грција|Грција]] и крајбрежниот регион на [[Јадранско Море|Јадранското Море]] и [[Далмација]].<ref>Bosworth (2005), p 49</ref> ==== Џовани Џолити ==== [[Податотека:Giovanni_Giolitti_2.jpg|лево|мини| Џовани Џолити бil [[премиер на Италија]] пет пати помеѓу 1892 и 1921 година.]] Во 1892 година, Џовани Џолити станал премиер на Италија за неговиот прв мандат. Иако неговата прва влада бргу пропаднала една година подоцна, Џолити се вратил во 1903 година да ја води владата на Италија во фрагментиран период до 1914 година. Џолити го поминал својот претходен работен живот како државен службеник, а потоа зазел позиции во кабинетите на Криспи. Џолити бил првиот долгогодишен италијански премиер бидејќи го совладал политичкиот концепт на ''trasformismo'' манипулирајќи, принудувајќи и поткупувајќи функционери на негова страна. На изборите за време на владата на Џолити, фалсификатите во гласањето станале вообичаени. Џиолити помогнал да се подобри гласањето само во добростоечките области со поголема поддршка, додека се обидувал да ги изолира и заплаши сиромашните области каде што опозицијата беила силна.<ref>Smith, Denis Mack (1997) ''Modern Italy; A Political History'', Ann Arbor: The University of Michigan Press, {{ISBN|0-472-10895-6}}, p. 199</ref> Јужна Италија се наоѓала во ужасна состојба пред и за време на мандатот на Џолити како премиер: четири петтини од јужните Италијанци биле неписмени, а ужасната ситуација таму се движела од проблеми со голем број отсутни газди до бунт, па дури и глад.<ref>Smith (1997), p. 209–210</ref> Корупцијата била толку голем проблем што и самиот Џолити признал дека има места „''каде што законот воопшто не функционира''“.<ref>Smith (1997), p. 199</ref> [[Податотека:Zeplin_orta.jpg|мини| Италијанските дирижали ги бомбардираат турските позиции во Либија, бидејќи [[Османлиско-италијанска војна|итало-турската војна]] од 1911–1912 година била прва во историјата во која воздушните напади (извршени со воздушни бродови) го одредиле исходот од војната.]] Во 1911 година, владата на Џолити испратила сили да ја окупираат [[Либија]]. Додека успехот на Либиската војна го подобрил статусот на националистите, тоа не и помогнало на администрацијата на Џолити како целина. Владата се обидела да ги обесхрабри критиките зборувајќи за стратегиските достигнувања на Италија и инвентивноста на нивната војска во војната: Италија станала првата земја што го користла воздушниот брод за воени цели и презела воздушни бомбардирања врз османлиските сили.<ref>Bosworth, Richard. (1983).</ref> Војната ја радикализирала италијанската социјалистичка партија, а антивоените револуционери повикале на насилство за да се урне владата. Изборите биле одржани во 1913 година, а коалицијата на Џолити го задржала апсолутното мнозинство во Домот на пратеници, додека Радикалната партија се појавила како најголемиот опозициски блок. Италијанската социјалистичка партија добила осум места и била најголемата партија во [[Емилија-Ромања]].<ref name="Corbetta">Piergiorgio Corbetta; Maria Serena Piretti, ''Atlante storico-elettorale d'Italia'', Zanichelli, [[Болоња|Bologna]] 2009. {{ISBN|978-88-080-6751-7|}}</ref> Коалицијата на Џолити не издржала долго по изборите и тој бил принуден да поднесе оставка во март 1914 година. Џиолити подоцна се вратил како премиер само накратко во 1920 година, но периодот на либерализмот бил практично завршен во Италија. Изборите во 1913 и 1919 година забележале придобивки од социјалистичките, католичките и националистичките партии на сметка на традиционално доминантните либерали и радикали, кои како резултат биле сè повеќе разбиени и ослабени. === Првата светска војна и неуспех на либералната држава (1915-1922) === [[Податотека:Trento_3_novembre_1918.jpg|лево|мини| Италијанската коњаница во [[Тренто]] на 3 ноември 1918 година, по победничката битка кај Виторио Венето.]] Италија влегла во [[Прва светска војна|Првата светска војна]] во 1915 година со цел да го заврши националното единство: поради оваа причина, италијанската интервенција во [[Првата светска војна]] се смета и за Четврта италијанска војна за независност <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.piacenzaprimogenita150.it/index.php?it%2F176%2Fil-1861-e-le-quattro-guerre-per-lindipendenza-1848-1918|title=Il 1861 e le quattro Guerre per l'Indipendenza (1848-1918)|date=6 March 2015|language=it|archive-url=https://web.archive.org/web/20220319075828/http://www.piacenzaprimogenita150.it/index.php?it%2F176%2Fil-1861-e-le-quattro-guerre-per-lindipendenza-1848-1918|archive-date=19 March 2022|accessdate=12 March 2021}}</ref> во историографска перспектива што се идентификува како заклучок за [[обединување на Италија]].<ref name="ReferenceB">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.beniculturali.it/mibac/export/MiBAC/sito-MiBAC/Contenuti/MibacUnif/Eventi/visualizza_asset.html_1239896580.html|title=La Grande Guerra nei manifesti italiani dell'epoca|language=it|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923183754/http://www.beniculturali.it/mibac/export/MiBAC/sito-MiBAC/Contenuti/MibacUnif/Eventi/visualizza_asset.html_1239896580.html|archive-date=23 September 2015|accessdate=12 March 2021}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=_LntMIUOXngC&q=%22quarta+guerra+d%27indipendenza%22&pg=PA41|title=Il Manuale di Storia in Italia, di Piergiovanni Genovesi|last=Genovesi|first=Piergiovanni|date=11 June 2009|isbn=9788856818680|language=it|access-date=12 March 2021}}</ref> Војната ја ставила под сомнение одлуката дали да се почитува сојузот со Германија и Австрија. Шест месеци Италија останала неутрална, бидејќи [[Троен сојуз|Тројниот сојуз]] бил само за одбранбени цели. Италија ја презела иницијативата за влегување во војната во пролетта 1915 година, и покрај силните популарни и елитни чувства во корист на неутралноста. Италија била голема, сиромашна земја чиј политички систем бил хаотичен, нејзините финансии силно затегнати, а нејзината армија многу слабо подготвена.<ref>William A. Renzi, ''In the Shadow of the Sword: Italy's Neutrality and Entrance Into the Great War, 1914–1915'' (1987).</ref> Тројниот сојуз не значел малку ниту за Италијанците, ниту за Австријците - [[Виена]] и објавила војна на Србија без да се консултира со [[Рим]]. Премиерот Антонио Саландра и министерот за надворешни работи Сидни Сонино преговарале со двете страни во тајност за најдобар договор и добиле по еден од [[Антантата]], која била сосема подготвена да вети големи делови од [[Австроунгарија]], вклучувајќи ги и Тирол и [[Трст]] како и [[Албанија]] да стане протекторат. Русија ставила вето да и ја даде на Италија [[Далмација]]. Британија била подготвена да плати субвенции и заеми за да добие 36 милиони Италијанци како нови сојузници кои му се заканниле на јужното крило на [[Австрија]].<ref>{{Наведено списание|last=Lowe|first=C.J.|year=1969|title=Britain and Italian Intervention 1914–1915|journal=Historical Journal|volume=12|issue=3|pages=533–548|doi=10.1017/s0018246x00007275}}</ref> [[Податотека:Liberazione_di_Trieste.jpg|мини| Италијанските трупи слетуваат во [[Трст]], 3 ноември 1918 година]] Кога бил објавен Лондонскиот договор во мај 1915 година, се кренала врева од антивоените елементи. Извештаите од цела Италија покажале дека луѓето се плашеле од војна и малку се грижиле за територијалните придобивки. За руралните народи војната била катастрофа, следена од сушата, гладот или чумата. Стопанствениците генерално биле против, стравувајќи од тешки владини контроли и даноци и губење на странските пазари. Поништувањето на одлуката изгледало невозможно, бидејќи Тројниот сојуз не сакал Италија да се врати, а кралскиот престол бил загрозен. Приврзаниците на војната ги окупирале улиците. Жестината за војна претставувала огорчена непријателска реакција против политиката, како и обично, и неуспесите, фрустрациите и глупоста на владејачката класа.<ref>Martin Clark, ''Modern Italy: 1871–1995'' (1996) pp 180–85</ref><ref>Denis Mack Smith, ''Italy: A Modern History'' (1969) pp 292–305.</ref> [[Бенито Мусолини]] го создал весникот ''Il Popolo d'Italia'', кој најпрво се обидел да ги убеди социјалистите и револуционерите да ја поддржат војната.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=DTZ_holEfS0C&pg=PA200|title=Young Mussolini and the Intellectual Origins of Fascism|last=Gregor|first=Anthony James|publisher=U. of California Press|year=1979|isbn=9780520037991|page=200|access-date=2015-08-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20150921204225/https://books.google.com/books?id=DTZ_holEfS0C&pg=PA200|archive-date=2015-09-21}}</ref> [[Сојузници во Првата светска војна|Сојузничките сили]], желни да ја привлечат Италија во војна, помогнале во финансирањето на весникот.<ref>Clark, Martin. 1996.</ref> Подоцна, по војната, оваа публикација станала официјален весник на фашистичкото движење. [[Податотека:Sacrario_militare_di_Redipuglia_agosto_2014.JPG|мини|Воениот споменик на Редипуља на Редипуља, со гробот на принцот Емануеле Филиберто, војводата од Аоста во преден план]] Италија влегла во војната со армија од 875.000 луѓе, но армијата била слабо водена и немала тешка артилерија и митралези, нивните воени резерви биле во голема мера исцрпени во [[Османлиско-италијанска војна|војната од 1911-1912 година]] против Турција. Италија се покажала како неспособна ефикасно да ја гони војната, бидејќи борбите беснееле три години на многу тесен фронт покрај реката Изонзо, каде што Австријците го држеле високото место. Во 1916 година, Италија и објавила војна на Германија, која обезбедила значителна помош за Австријците. Околу 650.000 италијански војници загинале, а 950.000 биле ранети, додека економијата барала големо сојузничко финансирање за да преживее.<ref>Martin Clark, ''Modern Italy: 1871–1995'' (1996) pp 185–94.</ref><ref>Smith, ''Italy: A Modern History'' (1969) pp 307–13.</ref> Пред војната владата ги игнорирала работните прашања, но во војната морала да интервенира за да го мобилизира военото производство. Со оглед на тоа што главната работничка социјалистичка партија не сакала да ги поддржи воените напори, [[штрајк]]овите станале чести, а соработката минимална, особено во социјалистичките упоришта [[Пиемонт]] и [[Ломбардија]]. Владата наметнала високи скали за плати, како и колективни договари и шеми за осигурување.<ref>Luigi Tomassini, "Industrial Mobilization and the labour market in Italy during the First World War," ''Social History'', (1991), 16#1 pp 59–87</ref> Многу големи фирми драматично се прошириле. Инфлацијата ги удвоила трошоците за живот. Индустриските плати го задржале темпото, но не и платите за земјоделските работници. Незадоволството било големо во руралните области бидејќи толку многу мажи биле однесени, индустриските работни места биле недостапни, платите полека растеле, а инфлацијата била многу голема.<ref>Tucker, ''European Powers in the First World War'', p 375–76</ref> Италијанската победа,<ref>Burgwyn, H. James: ''Italian foreign policy in the interwar period, 1918–1940.''</ref><ref>Schindler, John R.: ''Isonzo: The Forgotten Sacrifice of the Great War.''</ref><ref>Mack Smith, Denis: ''Mussolini.''</ref> која била објавена од ''Bollettino della Vittoria'' и ''Bollettino della Vittoria Navale'', го означил крајот на војната на Италијанскиот фронт, обезбедувајќи распад на [[Австроунгарија]] и било значајно за завршување на Првата светска војна помалку од две недели подоцна. Повеќе од 651.000 италијански војници загинале на боиштата.<ref name="Mortara">Giorgio Mortara, ''La Salute pubblica in Italia durante e dopo la Guerra'', G. Laterza & figli, 1925, pp. 28-29, 165.</ref> Смртта на италијанските цивили се проценува на 589.000 поради неухранетост и недостиг на храна.<ref>{{Наведена книга|title=La mortalité causée par la guerre mondiale|last=Hersch|first=Liebmann|publisher=The International Review of Statistics|year=1927|pages=52–59|language=fr|author-link=Liebmann Hersch}}</ref> [[Податотека:Promised_Borders_of_the_Tready_of_London.png|десно|мини| Територии ветени на Италија со Лондонскиот договор (1915) т.е [[Трентино-Јужен Тирол|Трентино-Алто Адиџе]], Јулиска краина и [[Далмација]] и областа Снежник (зелено)]] Како што завршила војната, [[Премиер на Италија|италијанскиот премиер]] [[Виторио Орландо|Виторио Емануеле Орландо]] се состанал со британскиот премиер [[Дејвид Лојд Џорџ]], премиерот на Франција [[Жорж Клемансо]] и [[Претседател на Соединетите Американски Држави|претседателот на Соединетите Американски Држави]] [[Вудро Вилсон]] во [[Версај (дворец)|Версај]] за да разговараат за тоа како треба да се редефинираат границите на [[Европа]] за да се избегне идна европска војна. Разговорите обезбедиле мала територијална добивка за Италија бидејќи Вилсон им ветил слобода на сите европски националности да формираат свои национални држави. Како резултат на тоа, [[Версајски договор|Версајскиот договор]] не ги доделил [[Далмација]] и [[Албанија]] на Италија како што било ветено во Договорот од Лондон. Понатаму, Британците и Французите одлучиле да ги поделат германските прекуокеански колонии на нивните мандати, а Италија не добила ниту една. Италија, исто така, не добила територија од распадот на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. И покрај тоа, Орландо се согласил да го потпише Версајскиот договор, што предизвикало бунт против неговата влада. [[Договор од Сен Жермен|Договорот од Сен Жермен]](1919) и [[Рапалски договор (1920)|Договорот од Рапало]] (1920) дозволиле анексирање на [[Трентино-Јужен Тирол|Трентино Алто-Адиџе]], Јулиска краина, [[Истра]], [[Кварнерски Залив|Кварнер]], како и [[Далмација|далматинскиот]] град [[Задар]]. Бесен поради мировниот договор, италијанскиот националистички поет Габриеле Д'Анунцио ги предводел незадоволните воени ветерани и националисти да ја формираат [[Слободна Држава Риека|Слободната Држава Риека]] (Риека) во септември 1919 година. Неговата популарност помеѓу националистите го натерало да го нарекуваат ''Ил Дуче'' („Водачот“), а тој користел паравојска облечена во црна кошула во неговиот напад врз Риека. Лидерската титула на ''Дуче'' и паравоената униформа на црната кошула подоцна биле усвоени од фашистичкото движење на [[Бенито Мусолини]]. Барањето за италијанска анексија на Риека се проширило на сите страни на политичкиот спектар, вклучувајќи ги и фашистите на Мусолини.<ref>Smith (1997), p. 293.</ref> Подоцнежниот [[Римски договор (1924)|Римски договор]] (1924) довел до припојување на градот [[Риека|Фиме]] кон Италија. Недостигот на територијална добивка на Италија довел до тоа исходот да биде осуден како ''осакатена победа''. Реториката на ''осакатена победа'' била усвоена од Мусолини и довела до подем на италијанскиот фашизам, станувајќи клучна точка во пропагандата на фашистичка Италија. Историчарите ја сметаат ''осакатената победа'' како „''политички мит''“, користен од фашистите за да го поттикнат [[Италијанската империја|италијанскиот империјализам]] и да ги прикријат успесите на либералната Италија по Првата светска војна <ref>G.Sabbatucci, ''La vittoria mutilata'', in AA.</ref> Италија, исто така, добила постојано место во извршната власт на [[Друштво на народите|Лигата на народите]] совет. === Фашистички режим, Втора светска војна и Граѓанска војна (1922-1946) === ==== Подемот на фашизмот ==== [[Податотека:Mussolini_mezzobusto.jpg|лево|мини| [[Бенито Мусолини]], кој се нарекувал Дуче и владеел со земјата од 1922 до 1943 година]] [[Бенито Мусолини]] ја создал ''Fasci di Combattimento'' или Борбена лига во 1919 година. Во него првично доминирале патриотски социјалистички и синдикални ветерани кои се спротивставувале на пацифистичката политика на Италијанската социјалистичка партија. Ова рано фашистичко движење имало платформа повеќе наклонета кон левицата, која ветувала социјална револуција, пропорционална застапеност на изборите, право на глас на жените (делумно реализирано во 1925 година) и поделба на руралниот приватен имот што го поседувале.<ref>Passmore ''Women, Gender and Fascism'', pp.&nbsp;11–16.</ref><ref>Smith (1997), pp. 284–286.</ref> Тие, исто така, се разликувале од подоцнежниот фашизам со тоа што се спротивставиле на [[цензура]]та, [[Милитаризам|милитаризмот]] и [[диктатура]]та<nowiki/>та.<ref name="Smith 1997, pp. 284">Smith (1997), pp. 284.</ref> [[Податотека:March_on_Rome.jpg|лево|мини| [[Бенито Мусолини]] за време на Маршот во Рим во 1922 година.]] Во исто време, таканаречениот ''Биенио Росо'' се одржал во двете години по војната во контекст на економска криза, висока невработеност и политичка нестабилност. Периодот 1919–20 се карактеризира со масовни штрајкови, работнички манифестации, како и експерименти за самоуправување преку окупации на земјиште и фабрики. Во [[Торино]] и [[Милано]] биле формирани работнички совети и се одржале многу фабрички окупации под водство на [[Анархосиндикализам|анархосиндикалисти]]. Агитациите се прошириле и на земјоделските области на [[Паданска Низина|Паданската Низина]] и биле придружени со штрајкови на селаните, рурални немири и герилски судири меѓу левичарските и десничарските милиции. Оттогаш, Fasci di Combattimento (претходник на [[Национална фашистичка партија|Националната фашистичка партија]], 1921 година) успешно ги искористила тврдењата на италијанските националисти и потрагата по ред и нормализација на средната класа. Во октомври 1922 година, Мусолини го искористил генералниот штрајк за да ги објави своите барања до италијанската влада да и даде политичка моќ на Фашистичката партија или да се соочи со државен удар. Без итен одговор, група од 30.000 фашисти започнале долго патување низ Италија до Рим (маршот кон Рим), тврдејќи дека фашистите имаат намера да го вратат законот и редот. Фашистите побарале оставка на премиерот Лујци Факта и Мусолини да биде именуван на функцијата. Иако италијанската армија била далеку подобро вооружена од фашистичките милиции, либералниот систем и кралот [[Виктор Емануел III]] се соочувале со подлабока политичка криза. Кралот бил принуден да избере кое од двете ривалски движења во Италија ќе ја формира владата: Фашистите на Мусолини или марксистичката Италијанска социјалистичка партија. Тој ги избрал фашистите. [[Податотека:Giacomo_Matteotti_crop.jpg|мини|Водачот на социјалистите Џакомо Матеоти бил убиен неколку дена откако отворено го осудил фашистичкото насилство за време на изборите во 1924 година.]] Мусолини формирал коалиција со националистите и либералите, а во 1923 година го усвоил изборниот закон Ачербо, кој ѝ доделил две третини од местата на партијата која освоила најмалку 25% од гласовите. Фашистичката партија употребила насилство и заплашување за да го постигне прагот на изборите во 1924 година, со што ја добила контролата врз Парламентот. Заменикот на социјалистите Џакомо Матеоти бил убиен откако повикал на поништување на гласањето. Парламентарната опозиција одговорила на атентатот на Матеоти со Авентинската сецесија. Во текот на следните четири години, Мусолини ги елиминирал речиси сите контроли и рамнотежи на неговата моќ. На 24 декември 1925 година, тој донел закон со кој се прогласил дека е одговорен само пред кралот, што го прави единственото лице кое може да го одредува дневниот ред на Парламентот. Локалните власти биле распуштени, а именуваните функционери (наречени „''Podestà''“) ги замениле избраните градоначалници и совети. Во 1928 година, сите политички партии биле забранети, а парламентарните избори биле заменети со плебисцити на кои Големиот совет на фашизмот номинирал единствена листа од 400 кандидати. Кристофер Дуган тврди дека неговиот режим ја искористил популарната привлечност на Мусолини и фалсификувал култ на личноста што служел како модел што го имитирале диктаторите на другите фашистички режими од 1930-тите.<ref>Christopher Duggan, ''Fascist Voices: An Intimate History of Mussolini's Italy'' (2012) [https://www.amazon.co.uk/Fascist-Voices-Intimate-History-Mussolinis/dp/1847921035/ excerpt]</ref> Накратко, историчарот Стенли Г. Пејн вели дека фашизмот во Италија бил: : Првенствено политичка диктатура. Самата Фашистичка партија станала речиси целосно бирократизирана и потчинета, а не доминантна над самата држава. Големиот бизнис, индустријата и финансиите задржале голема автономија, особено во раните години. Вооружените сили исто така уживале значителна автономија... Фашистичката милиција била ставена под воена контрола. Судскиот систем бил оставен главно недопрен и релативно самостоен. Полицијата продолжила да ја раководат државните функционери и не била преземена од партиски лидери, ниту пак создадена голема нова полициска елита. Никогаш немало прашање за ставање на Црквата под целосна потчинетост. Големи делови од италијанскиот културен живот задржале голема автономија и не постоело големо државно министерство за пропаганда и култура. Режимот на Мусолини не бил ниту особено сангвинарен, ниту особено репресивен.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=x_MeR06xqXAC&pg=PA122|title=A History of Fascism, 1914–1945|last=Payne|first=Stanley G.|publisher=U of Wisconsin Press|year=1996|isbn=978-0-299-14873-7|page=122}}</ref> ==== Крај на римското прашање ==== [[Податотека:Group_of_Vatican_and_Italian_government_notables_posing_at_the_Lateran_Palace_before_the_signing_of_the_treaty.jpg|мини|Делегации на Ватикан и Италија пред потпишувањето на Латеранскиот договор]] За време на [[Обединување на Италија|обединувањето на Италија]] во средината на 19 век, [[Папска Држава|Папските Држави]] се спротивставиле на инкорпорирањето во новата нација. Зародишното Кралство Италија ја нападнало и ја окупирало Ромања (источниот дел на Папските Држави) во 1860 година, оставајќи го само [[Лацио]] во доменот на папата. [[Лацио]], вклучувајќи го и самиот [[Рим]], бил окупиран и припоен во 1870 година. Во следните шеесет години, односите меѓу папството и италијанската влада биле непријателски, а статусот на папата станал познат како „Римско прашање“. Латеранскиот договор бил една од компонентите на Латеранските пактови од 1929 година, договори меѓу Кралството Италија под кралот [[Виктор Емануел III]] и [[Света Столица|Светата столица]] под [[Папа Пиј XI|папата Пиј XI]] за да се реши прашањето. Договорот и поврзаните договори биле потпишани на 11 февруари 1929 година.<ref name="SignDate">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vaticannews.va/en/vatican-city/news/2020-02/vatican-city-lateran-treaty-holy-see-pope.html|title=Vatican City turns 91|date=11 February 2020|work=Vatican News|accessdate=2 September 2021|quote=The world’s smallest sovereign state was born on February 11, 1929, with the signing of the Lateran Treaty between the Holy See and the Kingdom of Italy}}</ref> Договорот го признал [[Ватикан]] како [[Независност|независна држава]] под суверенитет на Светата столица. Италијанската влада, исто така, се согласила да и даде на [[Римокатоличка црква|Римокатоличката црква]] финансиска компензација за загубата на [[Папска Држава|папските држави]].<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/sourcesofwestern0000unse|title=A History of Western Society|publisher=Bedford/St. Martin's|year=2010|edition=Tenth|page=900|url-access=registration}}</ref> Во 1948 година, Латеранскиот договор бил признат во Уставот на Италија како регулирање на односите меѓу државата и Католичката црква.<ref name="constitution7">[[wikisource:Constitution of Italy|Constitution of Italy, article 7]].</ref> Договорот бил значително ревидиран во 1984 година, ставајќи крај на статусот на католицизмот како единствена државна религија. ==== Надворешна политика ==== [[Податотека:RegioniIrredenteItalia.jpg|лево|мини| Италијанските етнички региони во 1930-тите: * Зелена: Ница, Тичино и Далмација * Црвена: Малта * Виолетова: Корзика * Савој и Крф биле подоцна прогласени ]] Ли идентификува три главни теми во надворешната политика на Мусолини. Првата била продолжување на надворешно-политичките цели на претходниот либерален режим. Либералната Италија се здружила со Германија и Австрија и имала големи амбиции на [[Балканот]] и [[Северна Африка]]. Откако била тешко поразена во Етиопија во 1896 година, Италија имала големо барање за заземање на таа земја. Втората тема била длабокото разочарување по тешките загуби од Првата светска војна; малите територијални придобивки од Австрија не биле доволни за да се компензираат. Третата тема била ветувањето на Мусолини дека ќе ја врати гордоста и славата на [[Римско Царство|Римското Царство]].<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=u-mm5UDlzBEC&pg=PA157|title=European Dictatorships, 1918–1945|last=Lee|first=Stephen J.|publisher=Routledge|year=2008|isbn=978-0-415-45484-1|pages=157–58}}</ref> Италијанскиот фашизам се засновал на италијанскиот национализам и особено се обидува да го заврши она што го смета за нецелосен проект на ''[[Обединување на Италија|Risorgimento]]'' со инкорпорирање на ''Italia Irredenta'' во државата Италија.<ref name="autogenerated1922">Aristotle A. Kallis.</ref><ref name="autogenerated3">Terence Ball, Richard Bellamy.</ref> На исток од Италија, фашистите тврделе дека Далмација е земја на италијанската култура.<ref>Jozo Tomasevich.</ref> На југ од Италија, фашистите ја сакале Малта која припаѓала на [[Обединетото Кралство]] и Крф, кој ѝ припаѓал на [[Грција]], на север ја барала италијанска Швајцарија, додека на запад Корзика, Ница и Савоја кои припаѓале на Франција.<ref name="autogenerated1922"/><ref>''Mussolini Unleashed, 1939–1941: Politics and Strategy in Fascist Italy's Last War''.</ref> [[Податотека:Italy_aims_Europe_1936.png|мини|Амбициите на фашистичка Италија во Европа во 1936 г.<br />]] Мусолини ветил дека ќе ја врати Италија како [[Велесила|голема сила]] во Европа, градејќи „Ново Римско Царство“ и држејќи ја власта над [[Средоземно Море|Средоземното Море]]. Во пропагандата, фашистите го користеле античкото римско мото „Нашето море“ ([[Латински јазик|латински]] „''Маре Нострум''“) за да го опишат Медитеранот. Поради оваа причина фашистичкиот режим се вклучил во интервенционистичка надворешна политика во Европа. Во 1923 година, грчкиот остров Крф накратко бил окупиран од Италија, по атентатот на генералот Телини на грчка територија. Во 1925 година, Албанија била под силно италијанско влијание како резултат на Договорите од Тирана, кои исто така и дале на Италија посилна позиција на Балканот.<ref>{{Наведена книга|title=From the Industrial Revolution to World War II in East Central Europe|publisher=[[LIT Verlag]]|year=2011|isbn=9783643901293|pages=193}}</ref> Односите со Франција биле мешани. Фашистичкиот режим планирал да ги врати областите во Франција населени со Италијанци.<ref name="Smith_3">Smith. 1983. p172</ref> Со подемот на нацизмот, таа станала позагрижена за потенцијалната закана на Германија за Италија. Поради загриженоста за германскиот експанзионизам, Италија се приклучила на фронтот од Стреза со Франција и Обединетото Кралство, кој постоел од 1935 до 1936 година. Фашистичкиот режим имал негативни односи со Југославија, бидејќи продолжил да ја бара Далмација. За време на [[Шпанска граѓанска војна|шпанската граѓанска војна]] помеѓу социјалистичките републиканци и националисти предводени од [[Франциско Франко]], Италија испратила оружје и над 60.000 војници за да и помогне на националистичката фракција. Ова го обезбедило поморскиот пристап на Италија до шпанските пристаништа и го зголемило италијанското влијание на Медитеранот. Во текот на 1930-тите, Италија силно водела политика на поморско повторно вооружување; до 1940 година, Regia Marina била четвртата по големина морнарица во светот. Мусолини и [[Адолф Хитлер]] првпат се сретнале во јуни 1934 година, кога Мусолини се спротивставил на германските планови за анексија на Австрија за да се осигура дека [[нацистичка Германија]] нема да стане хегемонична во Европа. Јавните настапи и пропагандата постојано ја прикажувале блискоста на Мусолини и Хитлер и сличностите меѓу италијанскиот фашизам и германскиот [[националсоцијализам]]. Додека и двете идеологии имале значителни сличности, двете фракции биле сомнителни една кон друга, и двајцата лидери биле во конкуренција за светско влијание. [[Податотека:Hitler_and_Mussolini_June_1940.jpg|мини|Мусолини и Хитлер во јуни 1940 г]] Во 1935 година Мусолини одлучил да ја нападне Етиопија; Загинале 2.313 Италијанци и 275.000 Етиопјани.<ref>Clodfelter 2017: 355</ref> Втората итало-етиопска војна резултирала со меѓународна изолација на Италија; единствената нација која ја поддржала агресијата на Италија била [[Нацистичка Германија]]. Откако била осудена од [[Друштво на народите|Друштвото на народите]], Италија одлучила да ја напушти Лигата на 11 декември 1937 година.<ref>Gilbert, Martin (introduction). 1939.</ref> Мусолини немал многу избор освен да му се придружи на Хитлер во меѓународната политика, па затоа неволно ја напуштил поддршката за австриската независност и Хитлер продолжил со ''[[Аншлус]]'', анексијата на Австрија, во 1938 година. Мусолини подоцна ги поддржал германските претензии за Судетската област на конференцијата во Минхен. Во 1938 година, под влијание на Хитлер, Мусолини го поддржал усвојувањето на антисемитски расни закони во Италија. Откако Германија ја анектирала [[Чехословачка]] во март 1939 година, Италија ја нападнала Албанија и ја направила [[Италијански протекторат на Албанија (1939–1943)|италијански протекторат]]. Како што се приближувала војната во 1939 година, фашистичкиот режим ја засилил агресивната кампања за печатот против [[Франција]], тврдејќи дека нејзините италијански жители страдаат. {{Sfn|Smith|1997}} Ова било важно за алијансата бидејќи и двата режими меѓусебно имале претензии кон Франција: Германија на Алзас-Лорен, населена со Германци, и Италија на мешаните италијански и француски населени места [[Ница]] и [[Корзика]]. Во мај 1939 година, бил потпишан формален сојуз со Германија, познат како челичен пакт. Мусолини се чувствувал должен да го потпише пактот и покрај неговата сопствена загриженост дека Италија не може да води војна во блиска иднина. Оваа обврска произлегла од неговите ветувања на Италијанците дека ќе изгради царство за нив и од неговата лична желба да не дозволи Хитлер да стане доминантен лидер во Европа. {{Sfn|Smith|1997}} Мусолини бил одбиен со договорот за [[Пакт Рибентроп-Молотов|Молотов-Рибентроп]] каде Германија и [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]] се согласиле да ја поделат [[Втора Полска Република|Втората Полска Република]] на германски и советски зони за претстојната инвазија. Фашистичката влада го сметала ова како предавство на Антикоминтернскиот пакт, но решила официјално да молчи. {{Sfn|Smith|1997}} ==== Втора светска војна и пад на фашизмот ==== [[Податотека:ProgettoImperoItaliano.jpg|лево|мини| Карта на ''Голема Италија'' според фашистичкиот проект од 1940 година во случај Италија да победила во [[Втора светска војна|Втората светска војна]] (портокаловата линија ја ограничува Италија, зелената линија на границите на зголемената [[Италијанската империја|Италијанска империја]])]] Кога Германија ја [[Инвазија на Полска (1939)|нападнале Полска]] на 1 септември 1939 година, започнувајќи со [[Втора светска војна|Втората светска војна]], Мусолини избрал да остане невоинствен, иако ја изјавил својата поддршка за Хитлер. Во изготвувањето на воените планови, Мусолини и фашистичкиот режим одлучиле Италија да има за цел да анектира големи делови од Африка и Блискиот Исток. Останало двоумење од кралот и воениот командант [[Пјетро Бадољо]] кој го предупредил Мусолини дека Италија има премалку [[тенк]]ови, оклопни возила и авиони на располагање за да може да води долготрајна војна; Бадољо му рекол на Мусолини дека е „самоубиствено“ Италија да се вклучи во европскиот судир. {{Sfn|Smith|1997}} Така, Мусолини и фашистичкиот режим чекале додека Франција да биде нападната од Германија во јуни 1940 година ([[Битка за Франција|Битката за Франција]]) пред да одлучат да се вклучат. Италија влегла во војната на 10 јуни 1940 година, исполнувајќи ги своите обврски кон Челичниот пакт. Мусолини се надевал дека брзо ќе ги заземе [[Савоја]], Ница, Корзика и африканските колонии Тунис и Алжир од Французите, но Германија потпишала примирје (22 јуни: Второ примирје во Компиењ ) со маршалот [[Филип Петен]] кој ја основал [[Вишиевска Франција|Вишевската Франција]], кој ја задржал контролата над јужниот дел на Франција и колониите. Оваа одлука го налутило фашистичкиот режим. {{Sfn|Smith|1997}} Во летото 1940 година, Мусолини наредил бомбардирање на Палестина и освојување на британски Сомалиленд. Во септември, тој наредил инвазија на Египет; и покрај почетниот успех, италијанските сили набрзо биле отфрлени од Британците. Хитлер морал да интервенира со испраќањето на Африканскиот корпус на генералот Ервин Ромел, кој бил главниот столб во [[Северноафрикански поход|северноафриканската кампања]]. На 28 октомври, Мусолини започнал [[Грчко-италијанска војна|напад]] врз Грција. Кралските воздухопловни сили ја спречиле италијанската инвазија и им дозволиле на Грците да ги протерат Италијанците назад во Албанија. Хитлер му пришол на помош на Мусолини напаѓајќи ги Грците преку Балканот. Балканската кампања резултирала со распаѓање на Југославија и пораз на Грција. Италија ја добила јужна Словенија, Далмација, Црна Гора и ги основала марионетските држави [[Независна Држава Хрватска|Хрватска]] и Грчката држава. До 1942 година, таа пропаѓала бидејќи нејзината економија не се адаптирала на условите на војната и италијанските градови биле силно бомбардирани од сојузниците. Исто така, и покрај напредокот на Ромел, кампањата во [[Северна Африка]] почнала да пропаѓа кон крајот на 1942 година. Целосниот колапс дошол по решавачкиот пораз од Ел Аламејн. До 1943 година, Италија губела на секој фронт. Половина од италијанските сили кои се бореле во Советскиот Сојуз биле уништени, {{Sfn|Smith|1997}} африканската кампања била неуспешна, Балканот останал нестабилен, а Италијанците сакале крај на војната. {{Sfn|Smith|1997}} Во јули 1943 година, [[Сојузници во Втората светска војна|сојузниците]] ја нападнале Сицилија во обид да ја исфрлат Италија од војната и да воспостават упориште во Европа. На 25 јули, Мусолини бил соборен од страна на Големиот совет на фашизмот и уапсен по наредба на кралот [[Виктор Емануел III]], кој го назначил генералот [[Пјетро Бадољо]] за нов [[Премиер на Италија|премиер]]. Бадољо ги одзел последните елементи на фашистичкото владеење со забрана на [[Национална фашистичка партија|Националната фашистичка партија]], а потоа потпишал примирје со сојузничките вооружени сили. [[Податотека:El_Alamein_Italian_prisoners_1942.jpg|лево|мини| Италијански затвореници во Ел Аламејн, ноември 1942 година]] Доналд Детвилер забележува дека „''Влезот на Италија во војната многу рано покажа дека нејзината воена сила е само шуплива школка.'' ''Воените неуспеси на Италија против Франција, Грција, Југославија и во африканските воени театри силно го разнишаа новиот престиж на Италија''.“ <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=2XfzAAAAMAAJ|title=World War II German Military Studies|last=Detwiler|first=Donald S.|last2=Burdick|first2=Charles B.|last3=Rohwer|first3=Jürgen|year=1979|isbn=978-0-8240-4313-1|page=96}}</ref> Историчарите долго дебатирале зошто италијанската војска и нејзиниот фашистички режим биле толку извонредно неефикасни во војната кое било централно за нивниот идентитет. Мек Грегор Нокс напишал дека објаснувањето „''пред се било неуспех на воената култура и воените институции на Италија''“.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/hitlersitalianal00knox|title=Hitler's Italian Allies: Royal Armed Forces, Fascist Regime, and the War of 1940–1943|last=Knox|first=MacGregor|publisher=Cambridge UP|year=2000|isbn=978-1-139-43203-0|page=[https://archive.org/details/hitlersitalianal00knox/page/10 10]|url-access=registration}}</ref> Норман Полмар и Томас Б. Ален тврдат дека „''Regia Aeronautica не успеа ефикасно да се претстави во современиот судир''“.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=30gRAGjXrIIC&pg=PA421|title=World War II: the Encyclopedia of the War Years, 1941–1945|last=Polmar|first=Norman|last2=Allen|first2=Thomas B.|year=2012|isbn=978-0-486-47962-0|page=421}}</ref> Џејмс Садкович дал најдобротворна интерпретација на италијанските неуспеси, обвинувајќи ја инфериорната опрема, прекумерното проширување и ривалствата меѓу службите. Нејзините сили имале „''повеќе од нивниот дел од хендикепираните''“.<ref>James J. Sadkovich, "Understanding Defeat: Reappraising Italy's Role in World War II," ''Journal of Contemporary History'' (1989) 24#1 pp. 27–61 [https://www.jstor.org/stable/260699 online].</ref> ==== Граѓанска војна, сојузнички напредок и ослободување ==== [[Податотека:Flag_of_Italian_Committee_of_National_Liberation.svg|мини|Знаме на Народноослободителниот комитет]] [[Податотека:Quattrogiornate.jpg|мини|Востаници кои го слават ослободувањето на Неапол, по Четирите дена во Неапол (27-30 септември 1943 година)]] Набргу откако бил соборен, Мусолини бил спасен од германски командоси во операцијата „Даб“. Германците го однеле Мусолини во северна Италија, каде што ја основал фашистичката марионетска држава, Италијанската Социјална Република (РСИ). Во меѓувреме, сојузниците напредувале во јужна Италија. Во септември 1943 година, Неапол се кренал против окупаторските германски сили. Сојузниците организирале некои ројалистички италијански трупи во италијанската совоинствена армија, додека другите трупи продолжиле да се борат заедно со нацистичка Германија во ''Esercito Nazionale Repubblicano'', Националната републиканска армија. Големото италијанско движење на отпорот започнало долга [[Герилско војување|герилска војна]] против германските и фашистичките сили,<ref>G. Bianchi, ''La Resistenza'', in: AA.</ref> додека судирите помеѓу фашистичката армија и Ројалистичката италијанска совоинствена армија станале ретки.<ref>{{Наведена книга|title=Una guerra civile. Saggio storico sulla moralità della Resistenza|last=Pavone|first=Claudio|publisher=Bollati Boringhieri|year=1991|isbn=88-339-0629-9|location=Torino|page=238|language=it}}</ref> Германците, често потпомогнати од фашистите, извршиле неколку ѕверства врз италијанските цивили во окупираните зони, како што се масакрот во Ардеатин и масакрот во Санта Ана ди Стацема. Кралството Италија и објавило војна на [[Нацистичка Германија]] на 13 октомври 1943 година;<ref name="italyswitchesstayinwar">{{Наведени вести|url=https://learning.blogs.nytimes.com/2011/10/13/oct-13-1943-italy-switches-sides-in-world-war-ii/|title=Oct. 13, 1943 {{!}} Italy Switches Sides in World War II|date=13 October 2011|work=[[The New York Times]]|access-date=29 August 2021}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.history.com/this-day-in-history/italy-declares-war-on-germany|title=Italy declares war on Germany|access-date=30 August 2021|publisher=History.com}}</ref> Тензиите меѓу силите на Оската и италијанската војска се зголемувале по неуспехот да се одбрани Сицилија.<ref name="italyswitchesstayinwar" /> На 4 јуни 1944 година, германската окупација на [[Рим]] завршила додека сојузниците напредувале. Конечната сојузничка победа над Оската во Италија дшла до пролетната офанзива во 1945 година, откако сојузничките трупи ја прекршиле готската линија, што довело до предавање на германските и фашистичките сили во Италија на 2 мај, непосредно пред Германија конечно да се предаде, завршувајќи ја светската војна во Европа на 8 мај. Се проценува дека помеѓу септември 1943 и април 1945 година, околу 60.000 сојузнички и 50.000 германски војници загинале во Италија. {{Efn|In ''Alexander's Generals'' Blaxland quotes 59,151 Allied deaths between 3 September 1943 and 2 May 1945 as recorded at AFHQ and gives the breakdown between 20 nationalities: United States 20,442; United Kingdom, 18,737; France, Morocco, Algeria, Tunisia, Senegal and Belgium 5,241; Canada, 4,798; India, Pakistan, Nepal 4,078; Poland 2,028; New Zealand 1,688; Italy (excluding irregulars) 917; South Africa 800; Brazil 275; Greece 115; [[Jewish Brigade|Jewish volunteers]] from the [[Mandatory Palestine|British Mandate in Palestine]] 32. In addition, 35 soldiers were killed by enemy action while serving with pioneer units from Botswana, Lesotho, Swaziland, Seychelles, Mauritius, Sri Lanka, Lebanon, Cyprus and the West Indies<ref name="Blax11">Blaxland (1979), p. 11</ref>}} [[Податотека:Bundesarchiv_Bild_101I-316-1181-11,_Italien,_Benito_Mussolini_mit_italienischen_Soldaten.jpg|лево|мини| Шефот на Италијанската Социјална Република, [[Бенито Мусолини]], со војник во 1944 година]] За време на Втората светска војна, италијанските воени злосторства вклучувале вонсудски убиства и етничко чистење <ref name="JamesBurgwyn_2004">James H. Burgwyn (2004).</ref> со депортација на околу 25.000 луѓе, главно Евреи, Хрвати и Словенци, во италијанските концентрациони логори, како што се Раб, Гонарс, Мониго, Реничи ди Ангиари. и на други места. [[Југословенски партизани|Југословенските партизани]] извршиле сопствени злосторства против локалното етничко италијанско население за време и по војната, вклучувајќи ги и масакрите Фојбе. Во Италија и Југославија, за разлика од Германија, неколку воени злосторства биле процесуирани.<ref name="RoryCarroll_2001">[https://web.archive.org/web/20130716012326/http://www.guardian.co.uk/education/2001/jun/25/artsandhumanities.highereducation Italy's bloody secret] (archived by [[WebCite]]), written by [[Rory Carroll]], Education, [[The Guardian]], June 2001</ref><ref name="oliva06">[[Gianni Oliva|Oliva, Gianni]] (2006) [http://www.libreriauniversitaria.it/si-ammazza-troppo-poco-crimini/libro/9788804551294 ''«Si ammazza troppo poco». ''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110720023109/http://www.libreriauniversitaria.it/si-ammazza-troppo-poco-crimini/libro/9788804551294 |date=2011-07-20 }}</ref><ref name="blpp2004">Baldissara, Luca & Pezzino, Paolo (2004).</ref> [[Податотека:01_partigiani_a_milano1.jpg|мини|Италијанските антифашистички партизани во Милано за време на италијанската граѓанска војна, април 1945 година]] На 25 април 1945 година Националниот ослободителен комитет за Северна Италија прогласил општо востание на сите територии кои сè уште биле окупирани од нацистите, укажувајќи им на сите партизански сили активни во [[Северна Италија]] кои биле дел од Волонтерскиот корпус на слободата да ги нападнат фашистите и германските гарнизони со наметнување на предавање, неколку дена пред пристигнувањето на сојузничките трупи; во исто време, Националниот ослободителен комитет за Северна Италија лично издал законодавни декрети,<ref>There are three fundamental decrees that seal the legislative work, already active since 1944: ''All powers to CLNAI''; ''Decree for the administration of justice''; ''Of socialization''.</ref> преземајќи ја власта „''во името на италијанскиот народ и како делегат на италијанската влада''“, воспоставувајќи меѓу другото смртна казна за сите фашисти архиереи,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.associazioni.milano.it/isec/ita/cronologia/crono25apr.htm|title=Fondazione ISEC - cronologia dell'insurrezione a Milano - 25 aprile|language=it|accessdate=14 February 2022|archive-date=2011-05-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20110527200809/http://www.associazioni.milano.it/isec/ita/cronologia/crono25apr.htm|url-status=dead}}</ref> Денес настанот се одбележува во Италија секој 25 април како [[Ден на ослободувањето (Италија)|Денот на ослободувањето]], Националниот ден воведен на 22 април 1946 година, кој го слави ослободувањето на земјата од [[Фашизам|фашизмот]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gazzettaufficiale.it/atto/serie_generale/caricaDettaglioAtto/originario?atto.dataPubblicazioneGazzetta=1946-04-24&atto.codiceRedazionale=046U0185&elenco30giorni=false|title=DECRETO LEGISLATIVO LUOGOTENENZIALE 22 aprile 1946, n. 185|language=it|accessdate=28 April 2015}}</ref> Мусолини бил заробен на 27 април 1945 година од страна на комунистичките италијански партизани во близина на швајцарската граница додека се обидувал да избега од Италија. Следниот ден бил погубен за велепредавство. Неколку дена подоцна, на [[2 мај]] [[1945]] година, германските сили во Италија се предале. На 9 јуни 1944 година, Бадољо бил заменет како премиер од антифашистичкиот водач Иваное Бономи. Во јуни 1945 година, Бономи бил заменет со Феручио Пари, кој пак му отстапил место на Алсиде де Гаспери на 4 декември 1945 година. Конечно, Де Гаспери ја надгледувал транзицијата кон република по абдикацијата на Виктор Емануел III на 9 мај 1946 година, и едномесечното владеење на неговиот син Умберто II („мајскиот крал“) и Уставниот референдум со кој се укинала монархијата; Де Гаспери накратко станал вршител на должноста шеф на државата, како и премиер на 18 јуни 1946 година, но поранешната улога му ја отстапил на привремениот претседател [[Енрико Де Никола|Енрико де Никола]] десет дена подоцна. === Антифашизам против режимот на Мусолини === [[Податотека:Flag_of_the_Arditi_del_Popolo_Battalion.svg|лево|мини| Знаме на ''Ардити дел Пополо'', секира што сече ''фасции''. ''Ардити дел Пополо'' била милитантна [[Антифашизам|антифашистичка]] група основана во 1921 година]] === Антифашизам против режимот на Мусолини === [[Податотека:Flag_of_the_Arditi_del_Popolo_Battalion.svg|лево|мини| Знаме на ''Ардити дел Пополо'', секира што сече ''фасции''. ''Ардити дел Пополо'' била милитантна [[Антифашизам|антифашистичка]] група основана во 1921 година]] Во Италија, фашистичкиот режим на Мусолини го користел терминот ''[[Антифашизам|антифашистички]]'' за да ги опише своите противници. Тајната полиција на Мусолини била официјално позната како Организација за будност и репресија на антифашизмот (ОВРА). Во текот на 1920-тите, антифашистите, многу од нив од работничкото движење, се бореле против насилните Црни кошули и против подемот на фашистичкиот водач Бенито Мусолини. Откако италијанската социјалистичка партија (ПСИ) потпишала пакт за смирување со Мусолини и неговите фази на борба на 3 август 1921 година,<ref>Charles F. Delzell, edit., ''Mediterranean Fascism 1919-1945'', New York, NY, Walker and Company, 1971, p. 26</ref> и синдикатите усвоиле легалистичка и пацификувана стратегија, членовите на работничкото движење кои не се согласувале со оваа стратегија го формирале ''Ардити'' ''дел Пополо''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://library.fes.de/libalt/journals/swetsfulltext/17283245.pdf|title=Working Class Defence Organization, Anti-Fascist Resistance and the Arditi Del Popolo in Turin, 1919-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20220319044401/https://library.fes.de/libalt/journals/swetsfulltext/17283245.pdf|archive-date=19 March 2022|accessdate=23 September 2021}}</ref> [[Податотека:Concentrazione_di_azione_antifascista.jpg|мини|Значка од 1931 година на член на Италијанска антифашистичка концентрација]] [[Податотека:Flag_of_Giustizia_e_Liberta.svg|мини|Знамето на Правда и слобода, антифашистичко движење активно од 1929 до 1945 година]] Италијанската Генерална конфедерација на трудот (CGL) и PSI одбиле официјално да ја признаат антифашистичката милиција и одржале ненасилна, легалистичка стратегија, додека Комунистичката партија на Италија (ПКДИ) им наредила на своите членови да ја напуштат организацијата. ПКДИ организирала некои милитантни групи, но нивните акции биле релативно мали.<ref>[https://library.fes.de/libalt/journals/swetsfulltext/17283245.pdf Working Class Defence Organization, Anti-Fascist Resistance and the Arditi Del Popolo in Turin, 1919-22] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220319044401/https://library.fes.de/libalt/journals/swetsfulltext/17283245.pdf}}, Antonio Sonnessa, in the ''[[Квартален весник за европска историја|European History Quarterly]]'', Vol. 33, No. 2, 183-218 (2003)</ref> Италијанскиот анархист Северино Ди Џовани, кој побегнал во Аргентина по Маршот во Рим во 1922 година, организирал неколку бомбашки напади врз италијанската фашистичка заедница.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://anarchist_century.tripod.com/timeline.html|title=Anarchist Century|publisher=Anarchist_century.tripod.com|accessdate=7 April 2014|archive-date=2013-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203013634/http://anarchist_century.tripod.com/timeline.html|url-status=dead}}</ref> Италијанскиот либерален антифашист [[Бенедето Кроче]] го напишал својот ''Манифест на антифашистичките интелектуалци'', кој бил објавен во 1925 година <ref>David Ward ''Antifascisms: Cultural Politics in Italy, 1943–1946''</ref>  Други значајни италијански либерални антифашисти во тоа време биле Пјеро Гобети и Карло Росели.<ref>James Martin, 'Piero Gobetti's Agonistic Liberalism', ''History of European Ideas'', '''32''', (2006), pp. 205–222.</ref> Италијанска антифашистичка концентрација(италијански: Concentrazione Antifascista Italiana) била италијанска коалиција на антифашистички групи која постоела од 1927 до 1934 година, обидувајќи се да ги промовира и координира акциите на иселениците за борба против фашизмот во Италија; тие објавиле пропаганден труд со наслов ''La Libertà''.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=sDyqHO2LVosC&pg=PA10|title=Fascism, Anti-fascism, and the Resistance in Italy: 1919 to the Present|last=Pugliese|first=Stanislao G.|last2=Pugliese|first2=Stanislao|date=2004|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-0-7425-3123-9|page=10|language=en|access-date=11 June 2020}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=A6JlDQAAQBAJ&pg=PA152|title=Fascist Italy and the League of Nations, 1922-1935|last=Tollardo|first=Elisabetta|date=2016|publisher=Springer|isbn=978-1-349-95028-7|page=152|language=en}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=c8gGaCQDLUsC&pg=PA6|title=Renewing Italian Socialism: Nenni to Craxi|last=Scala|first=Spencer M. Di|date=1988|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-536396-8|pages=6–8|language=en|access-date=11 June 2020}}</ref> Правда и слобода (''Giustizia e Libertà)'' била италијанско [[Антифашизам|антифашистичко]] движење на отпорот, активно од 1929 до 1945 година <ref name="jam">James D. Wilkinson (1981).</ref> кое споделувало верување во активно, ефективно противење на фашизмот, во споредба со постарите италијански антифашистички партии. ''Giustizia e Libertà,'' исто така, ја освестила меѓународната заедница за реалноста на фашизмот во Италија, благодарение на работата на Гаетано Салвемини. Помеѓу 1920 и 1943 година, неколку антифашистички движења биле активни меѓу [[Словенци]]те и [[Хрвати]]те на териториите припоени кон Италија по [[Прва светска војна|Првата светска војна]], познати како Јулијански краини.<ref>[[Milica Kacin Wohinz]], [[Jože Pirjevec]], ''Storia degli sloveni in Italia : 1866–1998'' (Venice: Marsilio, 1998)</ref><ref>Milica Kacin Wohinz, ''Narodnoobrambno gibanje primorskih Slovencev : 1921–1928'' (Trieste: Založništvo tržaškega tiska, 1977)</ref> Највлијателна била милитантната бунтовничка организација ТИГР, која извршила бројни саботажи, како и напади врз претставници на Фашистичката партија и војската.<ref>[[Milica Kacin Wohinz]], ''Prvi antifašizem v Evropi'' (Koper: Lipa, 1990)</ref><ref>Mira Cenčič, ''TIGR : Slovenci pod Italijo in TIGR na okopih v boju za narodni obstoj'' (Ljubljana: Mladinska knjiga, 1997)</ref> Поголемиот дел од подземната структура на организацијата била откриена и демонтирана од ОВРА во 1940 и 1941 година,<ref>Vid Vremec, Pinko Tomažič in drugi tržaški proces 1941 (Trieste: Založništvo tržaškega tiska, 1989)</ref> а по јуни 1941 година повеќето нејзини поранешни активисти се приклучиле на словенечките партизани. Многу членови на италијанскиот отпор ги напуштиле своите домови и заминале да живеат во планините, борејќи биле против италијанските фашисти и [[Трет Рајх|германските нацистички]] војници за време на италијанската граѓанска војна. Многу градови во Италија, вклучително и [[Торино]], [[Неапол]] и [[Милано]], биле ослободени од антифашистичките востанија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://darbysrangers.tripod.com/id102.htm|title=Intelligence and Operational Support for the Anti-Nazi Resistance|publisher=Darbysrangers.tripod.com|accessdate=2023-09-10|archive-date=2003-06-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20030611044600/http://darbysrangers.tripod.com/id102.htm|url-status=dead}}</ref> === Крај на Кралство Италија (1946) === ==== Италијански уставен референдум ==== [[Податотека:Hrh_Prince_Umberto_of_Italy,_May_1944_TR1829.jpg|лево|мини]] Слично како [[Јапонија]] и [[Германија]], последиците од Втората светска војна ја оставиле Италија со уништена економија, поделено општество и гнев против монархијата поради нејзиното одобрување на фашистичкиот режим во претходните дваесет години. Дури и пред подемот на фашистите, се сметало дека монархијата имала слаби резултати, со општеството крајно поделено помеѓу богатиот Север и сиромашниот Југ. Првата светска војна резултирала со тоа што Италија имаше малку придобивки и се сметала за она што го поттикнал подемот на фашизмот. Овие фрустрации придонеле за заживување на италијанското републиканско движење.<ref>{{Наведување|year=1970|title=Italia|journal=Dizionario enciclopedico italiano|volume=VI|page=456|publisher=[[Treccani]]|language=it}}</ref> До пролетта 1944 година, станало очигледно дека Виктор Емануел бил премногу извалкан од неговата претходна поддршка за Мусолини за да има понатамошна улога. Тој ги пренел своите уставни овластувања на престолонаследникот Умберто, кого го нарекол генерал-полковник на царството и де факто регент. [[Податотека:Italian_referendum_1946_support_for_republic.svg|мини|Резултати од референдумот во 1946 година]] Виктор Емануел III номинално останал крал до непосредно пред референдумот во 1946 година за тоа дали да остане монархија или да стане република. На 9 мај 1946 година, тој абдицирал во корист на престолонаследникот, кој потоа се искачил како крал Умберто II. Сепак, на 2 јуни 1946 година, републиканската страна освоила 54% од гласовите, а Италија официјално станала република, ден кој оттогаш се слави како ''[[Празник на Италијанската Република]]''. Ова било првпат Италијанките да гласаат на национално ниво, а втор пат севкупно со оглед на локалните избори што се одржале неколку месеци порано во некои градови.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.insmli.it/pubblicazioni/35/Voto%20donne%20versione%20def.pdf|title=Italia 1946: le donne al voto, dossier a cura di Mariachiara Fugazza e Silvia Cassamagnaghi|archive-url=https://web.archive.org/web/20110520041048/http://www.insmli.it/pubblicazioni/35/Voto%20donne%20versione%20def.pdf|archive-date=20 May 2011|accessdate=30 May 2011}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.ilpost.it/2021/03/10/primo-voto-italia-donne-10-marzo-1946/|title=La prima volta in cui le donne votarono in Italia, 75 anni fa|date=10 March 2021|work=Il Post|access-date=24 August 2021|language=it-IT}}</ref> Табелата со резултати покажале некои релевантни разлики во различни делови на Италија. Се чинело дека полуостровот е драстично пресечен на два дела како да има две различни хомогени земји: Северот за републиката (со 66,2%); југот за монархијата (со 63,8%). Некои монархистички групи тврделе дека имало манипулации од северните републиканци, социјалисти и комунисти. Други тврделе дека Италија сè уште била премногу хаотична во 1946 година за да има точен референдум. Умберто II одлучил да ја напушти Италија на 13 јуни за да ги избегне судирите меѓу монархистите и републиканците, кои веќе се манифестирале со крвави настани во различни италијански градови, поради страв дека тие би можеле да се прошират низ целата земја. Заминал во егзил во [[Португалија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.treccani.it/enciclopedia/umberto-ii-re-d-italia_(Enciclopedia-Italiana)/|title=UMBERTO II re d'Italia in "Enciclopedia Italiana"|language=it|accessdate=4 November 2017}}</ref> Од 1 јануари 1948 година, со стапувањето во сила на Уставот на Италијанската Република, на машките потомци на Умберто II Савојски им бил забранет влез во Италија; одредбата била укинета во 2002 година <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.repubblica.it/online/politica/savoia/fedeli/fedeli.html|title=Vittorio Emanuele di Savoia: "Fedeltà alla Costituzione"|accessdate=1 June 2017}}</ref> ==== Последици ==== [[Податотека:Alcide_de_Gasperi_2.jpg|лево|мини| Алсиде Де Гаспери, првиот републикански [[премиер на Италија]] и еден од основачите на Европската унија]] Републиканскиот устав, кој произлегува од работата на Уставотворното собрание формирано од претставниците на сите [[Антифашизам|антифашистички]] сили кои придонеле за поразот на нацистичките и фашистичките сили за време на Граѓанската војна во Италија,<ref>Smyth, Howard McGaw Italy: From Fascism to the Republic (1943–1946) ''The Western Political Quarterly'' vol. 1 no. 3 (pp. 205–222), September 1948.</ref> бил одобрен на 1 јануари 1948 година. Според Договорот за мир со Италија, 1947 година, [[Истра]], [[Кварнерски Залив|Кварнер]], поголемиот дел од Јулијанската краина, како и [[Далмација|далматинскиот]] град [[Задар|Зара]], биле припоени од [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|Југославија]], предизвикувајќи го истарско-далматинскиот егзодус, што довело до емиграција од 1943 до 1960 година помеѓу и 350.000 локални етнички [[Италијанци]] Истарски и Далматински Италијанци), другите биле етнички Словенци, етнички Хрвати и етнички Истро-Романци, кои избрале да го задржат италијанското државјанство.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.treccani.it/scuola/lezioni/storia/la_repubblica_italiana.html|title=La Repubblica italiana &#124; Treccani, il portale del sapere|last=Tobagi|first=Benedetta|publisher=Treccani.it|accessdate=28 January 2015}}</ref> Подоцна, [[Слободна територија Трст|слободната територија Трст]] била поделена меѓу двете држави. Италија, исто така, ги изгубила своите колонијални поседи, со што формално завршило [[Италијанската империја|Италијанското Царство]]. Италијанската граница што важи денес постои од 1975 година, кога [[Трст]] бил формално повторно припоен кон Италија. Стравувањата од можното преземање на комунистите се покажало како клучни за првиот универзален изборен исход на 18 април 1948 година, кога демохристијаните, под водство на Алсиде Де Гаспери, извојувале убедлива победа.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=UV-ti1sYcbcC|title=NATO 1948: The Birth of the Transatlantic Alliance|last=Lawrence S. Kaplan|last2=Morris Honick|date=2007|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-0-7425-3917-4|pages=52–55}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=From Fascism to Democracy: Culture and Politics in the Italian Election of 1948|last=Robert Ventresca|date=2004|publisher=University of Toronto Press|pages=236–37}}</ref> Следствено, во 1949 година Италија станала членка на [[НАТО]]. [[Маршалов план|Маршаловиот план]] помогнал да се заживее италијанската економија, која до доцните 1960-ти, уживала во период на одржлив економски раст вообичаено наречен „Економско чудо“. Во 1950-тите, Италија станала една од шесте земји-основачи на [[Европски заедници|Европските заедници]], по основањето на [[Европска заедница за јаглен и челик|Европската заедница за јаглен и челик]] во 1952 година, а потоа и создавањето на [[Европска економска заедница|Европската економска заедница]] и [[Европска заедница за атомска енергија|Европската заедница за атомска енергија]] во 1958 година. Во 1993 година, поранешните две од нив бие инкорпорирани во [[Европска Унија|Европската Унија]]. == Поврзано == * [[Обединување на Италија]] * [[Савојска династија]] * [[Италијанската империја]] == Белешки== {{notelist}} {{reflist|group=nb}} == Наводи == {{наводи}} == Библиографија == * Ashley, Susan A. ''Making Liberalism Work: The Italian Experience, 1860–1914'' (2003) [https://www.amazon.com/Making-Liberalism-Work-Experience-1860-1914/dp/0275980626/ excerpt and text search] * Baran'ski, Zygmunt G. & Rebecca J. West (2001). ''[https://books.google.com/books?id=1hVfHLOGAxwC&q=Giolitti The Cambridge companion to modern Italian culture]'', Cambridge: Cambridge University Press, {{ISBN|0-521-55034-3}}. * Barclay, Glen St. J. 1973. ''The Rise and Fall of the New Roman Empire''. London: Sidgwick & Jackson. * {{cite book |last=Bocca |first=Giorgio |title=Storia dell'Italia partigiana settembre 1943 - maggio 1945|url={{google books |plainurl=y |id=-2uUngEACAAJ|page=39}}|year=2001|publisher=Mondadori |page=39 |language=it |via=Google Books|isbn=978-88-0717-2441}} * Bosworth, Richard J. B. 1983. ''Italy and the Approach of the First World War''. London: The Macmillan * Bosworth, Richard J. B. 2007. ''Mussolini's Italy: Life Under the Fascist Dictatorship, 1915–1945'' [https://www.amazon.com/Mussolinis-Italy-Fascist-Dictatorship-1915-1945/dp/0143038567/ excerpt and text search] * Clark, Martin. 1996. ''Modern Italy: 1871–1995''. (2nd ed. Longman) * Coppa, Frank J. (1970). "Economic and Ethical Liberalism in Conflict: The extraordinary liberalism of Giovanni Giolitti", ''Journal of Modern History'' (1970) 42#2 pp 191–215 {{JSTOR|1905941}} * Coppa, Frank J. (1971) ''Planning, Protectionism, and Politics in Liberal Italy: Economics and Politics in the Giolittian Age'' [https://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=24998588 online edition]{{Мртва_врска|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Davis, John A., ed. 2000, ''Italy in the Nineteenth Century: 1796–1900'' Oxford University Press. [https://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=115250399 online edition] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110629132205/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=115250399 |date=2011-06-29 }} * de Grazia, Victoria. 1981. ''The Culture of Consent: Mass Organizations of Leisure in Fascist Italy.'' * de Grazia, Victoria. 1993. ''How Fascism Ruled Women: Italy, 1922–1945'' [https://www.amazon.com/How-Fascism-Ruled-Women-Centennial/dp/0520074572/ excerpt and text search] * De Grand, Alexander J. (2001). ''The hunchback's tailor: Giovanni Giolitti and liberal Italy from the challenge of mass politics to the rise of fascism, 1882–1922'', Greenwood. [https://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=101014505 online edition] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080205005308/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=101014505 |date=2008-02-05 }}; [https://books.google.com/books?id=fUvJCuQxmP0C excerpt and text search] * Duggan, Christopher (2008). ''The Force of Destiny: A History of Italy Since 1796'', Houghton Mifflin Harcourt, [https://archive.org/details/forceofdestinyhi00dugg text search] * {{cite book |last=Ganapini|first=Luigi |title = La repubblica delle camicie nere. I combattenti, i politici, gli amministratori, i socializzatori|year = 2010|orig-year = 1999|edition= 2a |editor = Garzanti|location = Milano|isbn = 978-88-11-69417-5|language=it }} * Gentile, Emilio. 2003. ''The Struggle For Modernity: Nationalism, Futurism and Fascism.'' Westport, CT: Praeger. * Gilmour, David. 2011. ''The Pursuit of Italy: A History of a Land, Its Regions, and Their Peoples'' [https://www.amazon.com/gp/reader/0374283168/ excerpt and text search] * Hughes, Robert. 2011. ''Rome: A Cultural, Visual, and Personal History'' * {{Cite book|last=Kertzer|first=David I.|author-link=David Kertzer|title=The Pope and Mussolini: The Secret History of Pius XI and the Rise of Fascism in Europe|year=2014|publisher=Oxford University Press|url=https://books.google.com/books?id=Xc3QAgAAQBAJ|isbn=9780198716167}} * Killinger, Charles L. (2002). ''The history of Italy'', Westport (CT): Greenwood Press, [https://books.google.com/books?id=stSxECsf0F4C text search] * Manenti, Luca G. (2013), ''«Evviva Umberto, Margherita, l'Italia, Roma!». L'irredentismo triestino e Casa Savoia'', in Diacronie. Studi di Storia Contemporanea, n. 16, [https://www.studistorici.com/2013/12/29/manenti_numero_16/ 8/ «Evviva Umberto, Margherita, l’Italia, Roma!». L’irredentismo triestino e Casa Savoia] * {{cite book|first=Diego|last=Meldi|title=La repubblica di Salò|year=2015|publisher=Gherardo Casini Editore|isbn=978-88-6410-068-5}} * Pauley, Bruce F. 2003. ''Hitler, Stalin, and Mussolini: Totalitarianism in the Twentieth Century''. Wheeling: Harlan Davidson * Pollard, John F. 1985. ''The Vatican and Italian Fascism, 1929–32''. Cambridge, USA: Cambridge University Press. * Salomone, A. William. 1945. ''Italy in the Giolittian Era: Italian Democracy in the Making, 1900–1914'' * Sarti, Roland (2004). ''Italy: A Reference Guide from the Renaissance to the Present'', New York: Facts on File [https://books.google.com/books?id=xhoLorFC1iwC text search] * Sarti, Roland. 1974. ''The Ax Within: Italian Fascism in Action.'' New York: New Viewpoints. * Seton-Watson, Christopher (1967). ''Italy from Liberalism to Fascism, 1870–1925'', New York: Taylor & Francis, [https://books.google.com/books?id=nJkOAAAAQAAJ text search] * Smith, Denis Mack. 1997. ''Modern Italy; A Political History''. Ann Arbor: The University of Michigan Press. * {{cite book |last1=Smith |first1=Denis Mack |title=Mussolini: A Biography |url=https://archive.org/details/mussolini0000mack_m0l4 |date=1983 |publisher=Vintage Books |location=New York |isbn=978-0394716589}} * {{cite book |title=Swastika over the Acropolis: Re-interpreting the Nazi Invasion of Greece in World War II |first1=Craig |last1=Stockings |first2=Eleanor |last2=Hancock |publisher=BRILL |location=Leiden |year=2013 |isbn=978-90-04-25459-6}} * Thayer, John A. 1964. ''Italy and the Great War''. Madison and Milwaukee: University of Wisconsin Press. === Историографија=== * Albanese, Giulia. "Reconsidering the March on Rome," ''European History Quarterly'' (2012) 42#3 pp 403–421. * Ferrari, Paolo. "The Memory And Historiography Of The First World War In Italy" ''Comillas Journal of International Relations'' (2015) #2 pp 117–126 {{ISSN|2386-5776}} * Keserich, Charles. "The Fiftieth Year of the" March on Rome": Recent Interpretations of Fascism." ''History Teacher'' (1972) 6#1 pp: 135–142 {{JSTOR|492632}}. * Pergher, Roberta. "An Italian War? War and Nation in the Italian Historiography of the First World War" ''Journal of Modern History'' (Dec 2018) 90#4 * Renzi, William A. ''In the Shadow of the Sword: Italy's Neutrality and Entrance Into the Great War, 1914–1915'' (1987). * Mussolini, Benito. 1935. ''[[The Doctrine of Fascism|Fascism: Doctrine and Institutions]]''. Rome: Ardita Publishers. {{Refend}} == Надворешни врски == * {{Ризница-ред}} * [http://arquivo.pt/wayback/20090711200604/http://www.axishistory.com/index.php?id=37 Axis History Factbook– Italy] (archived 11 July 2009) * [https://web.archive.org/web/20081211210222/http://historicalresources.org/2008/09/17/mussolinis-war-statement-declaration-of-war-against-usa-december-11-1941/ Mussolini's War Statement – Declaration of War against USA, 11 December 1941] (archived 11 December 2008) * [https://web.archive.org/web/20081004183325/http://historicalresources.org/2008/09/19/mussolini-speech-of-the-10-june-1940-declaration-of-war-on-france-and-england/ Declaration of War on France and The United Kingdom, 10 June 1940] (archived 4 October 2008) {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Поранешни монархии во Европа]] [[Категорија:Поранешни држави]] [[Категорија:Политички режими во меѓувоениот период]] [[Категорија:Сили на Оската]] [[Категорија:Држави и територии распаднати во 1946 година]] [[Категорија:Држави и територии настанати во 1861 година]] [[Категорија:Поранешни кралства]] [[Категорија:Поранешни држави на Апенинскиот Полуостров]] [[Категорија:Кралство Италија| ]] [[Категорија:Статии со извори на италијански (it)]] [[Категорија:Италија во 19 век]] [[Категорија:Италија во 20 век]] qtgyvk757h8pxn7tmddipsexusltpu3 Малабо 0 205961 5567734 5061883 2026-05-31T11:30:29Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567734 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место |official_name = Малабо<br />Malabo |nickname = |motto = |image_skyline = Malabo a 13-oct-01.jpg |image_flag = |image_seal = |pushpin_map = |map_caption = |coordinates_region = GQ |subdivision_type = Држава |subdivision_type1 = Покраина |subdivision_name = [[Екваторска Гвинеја]] |subdivision_name1 = [[Биоко Норте (покраина)|Биоко Норте]] |established_title = Основан |established_date = 1827 (како „Санта Изабела“) |established_title2 = Сегашно име |established_date2 = од 1973 |government_type = |leader_title = |leader_name = |area_magnitude = |area_total_sq_mi = |area_total_km2 = |area_land_sq_mi = |area_land_km2 = |area_water_sq_mi = |area_water_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_urban_km2 = |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = |population_as_of= |population_footnotes = |population_total = |population_urban = |population_metro = |population_density_sq_mi = |population_density_km2 = |timezone = [[Западноафриканско време|WAT]] |utc_offset = +1 |timezone_DST = |utc_offset_DST = |latd = 3 | latm = 45 | lats = 7.43 | latNS = N |longd = 8 | longm = 46 | longs = 25.32 | longEW = E |elevation_footnotes = |elevation_ft = 0 |elevation_m = 0 |website = |footnotes = }} '''Малабо''' е главниот град на африканската држава [[Екваторска Гвинеја]]. Малабо не е најголем град во државата и се наоѓа на северниот брег на островот [[Биоко (остров)|Биоко]].<ref name="Malabo at britannica.com">[http://www.britannica.com/eb/article-9050252/Malabo Malabo at britannica.com]</ref>. Во минатите 10 години, населението на Малабо значително се зголемило и денес има околу 100.000 жители. == Галерија == <gallery> Image:Bioko.png|Остров Биоко File:Aeropuerto de Malabo.jpg|Меѓународен аеродром Малабо </gallery> == Клима == {{Weather box|location = Малабо |metric first = yes |single line = yes |Jan high C = 31 |Feb high C = 32 |Mar high C = 31 |Apr high C = 32 |May high C = 31 |Jun high C = 29 |Jul high C = 29 |Aug high C = 29 |Sep high C = 30 |Oct high C = 30 |Nov high C = 30 |Dec high C = 31 |year high C = 30 |Jan mean C = 25 |Feb mean C = 26 |Mar mean C = 26 |Apr mean C = 26 |May mean C = 25 |Jun mean C = 25 |Jul mean C = 24 |Aug mean C = 24 |Sep mean C = 24 |Oct mean C = 24 |Nov mean C = 25 |Dec mean C = 25 |year mean C = |Jan low C = 19 |Feb low C = 21 |Mar low C = 21 |Apr low C = 21 |May low C = 22 |Jun low C = 21 |Jul low C = 21 |Aug low C = 21 |Sep low C = 21 |Oct low C = 21 |Nov low C = 22 |Dec low C = 21 |year low C = 21 |rain colour=green |Jan rain mm = 42 |Feb rain mm = 33 |Mar rain mm = 110 |Apr rain mm = 187 |May rain mm = 179 |Jun rain mm = 224 |Jul rain mm = 284 |Aug rain mm = 188 |Sep rain mm = 277 |Oct rain mm = 238 |Nov rain mm = 92 |Dec rain mm = 36 |Jan rain days = 4 |Feb rain days = 4 |Mar rain days = 11 |Apr rain days = 14 |May rain days = 18 |Jun rain days = 21 |Jul rain days = 21 |Aug rain days = 18 |Sep rain days = 23 |Oct rain days = 20 |Nov rain days = 13 |Dec rain days = 5 |unit rain days=0,1 мм |Jan sun = 148.8 |Feb sun = 152.5 |Mar sun = 108.5 |Apr sun = 120.0 |May sun = 117.8 |Jun sun = 69.0 |Jul sun = 46.5 |Aug sun = 58.9 |Sep sun = 48.0 |Oct sun = 68.2 |Nov sun = 99.0 |Dec sun = 139.5 |Jan humidity = 86 |Feb humidity = 85 |Mar humidity = 90 |Apr humidity = 89 |May humidity = 87 |Jun humidity = 90 |Jul humidity = 90 |Aug humidity = 92 |Sep humidity = 95 |Oct humidity = 94 |Nov humidity = 93 |Dec humidity = 91 |source 1 = Climate & Temperature<ref name="climate">{{нмс| url =http://www.equatorial-guinea.climatemps.com/| title =Malabo, Equatorial Guinea| accessdate =13 August 2012| publisher =Climate & Temperature| archive-date =2018-12-26| archive-url =https://web.archive.org/web/20181226070951/http://www.equatorial-guinea.climatemps.com/%20| url-status =dead}}</ref> |date=August 2012}} </div> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://malabo.usembassy.gov/ Американска амбасада во Малабо] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110711091319/http://malabo.usembassy.gov/ |date=2011-07-11 }} {{Coord|3|45|N|8|47|E|type:city|display=title}} {{Екваторијална Гвинеја-никулец}} {{Главни градови во Африка}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Малабо|Малабо]] [[Категорија:Главни градови во Африка]] [[Категорија:Населени места основани во 1827 година]] lvlagno6t9vyl0uf3uckqtymr1as2es Сегед 0 206754 5567561 5313348 2026-05-31T05:10:03Z Bjankuloski06 332 5567561 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | image_skyline = {{Photomontage| | color=#ffffff | photo1a = Ferenc Móra Museum 2021-03-02, Szeged.jpg{{!}}Ferenc Móra Museum | photo1b = Szeged - Szegedi Nemzeti Színház (30805880358).jpg{{!}}Szeged National Theater | photo2a = Szeged Town Hall in winter 2009 (1).JPG{{!}}City Hall | photo2b = Szeged, Dóm tér 2021 01.jpg{{!}}Szeged Csanad Cathedral in Dom Square | photo3a = Szeged, Tisza river bank, with Mora Museum, and the Theatre building.jpg{{!}}Tisza riverside view with the Ferenc Móra Museum and Szeged National Theater | spacing = 2 | border = 0 | size = 269 }} |image_caption = |image_shield = HUN Szeged Címer.svg |image_flag = Flag of Szeged.svg |coordinates_display = |coordinates_region = |subdivision_type = [[Држави во светот|Држава]] |subdivision_name = {{УНГ}} |timezone=[[средноевропско време|CET]] |utc_offset=+1 |timezone_DST=[[средноевропско летно време|CEST]] |utc_offset_DST=+2 |pushpin_map = Унгарија |pushpin_label_position = |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = |official_name= Сегед |map= |subdivision_type1=[[Окрузи на Унгарија|Округ]] |subdivision_name1=[[Чонград]] |area_total_km2=280.84 |population_total=169678|population_footnotes= |population_as_of=2009|population_density_km2=604.2 |postal_code=6700 |area_code=62 |leader_title=[[Градоначалник]] |leader_name=Д-р Лазло Ботка |latd=46.255 |longd=20.145 |website=http://www.szegedvaros.hu/ }} '''Сегед''' или '''Сегедин''' (на [[Унгарски јазик|унгарски]]: ''Szeged'') — четвртиот најголем град во [[Унгарија]], најголем град и [[Региони во Унгарија|регионален]] центар на [[Јужна голема котлина|Јужната голема котлина]] и административен центар на еден од [[Окрузи на Унгарија|19-те окрузи]] на Унгарија, [[Чонград]]. Универзитетот на Сегед е еден од двата најпозната и најреномирани универзитети во Унгарија. == Население == Денеска градот има околу 169678 жители. Еден е од ретките унгарски градови, каде што популацијата не се намалила, туку историски до ден денеска се зголемува. === Етнички групи === Население според националност: (попис од 2001) * [[Унгарци]] - 93.5% * [[Роми]] - 0.7% * [[Германци]] - 0.5% * [[Срби]] - 0.2% * [[Романци]] - 0.2% * [[Хрвати]] - 0.1% * [[Словаци]] - 0.1% * Без одговор (непознато) - 4.7% === Религија === Населениe според религија: (попис од 2001) * [[Католицизам|Римокатолици]] - 54.5% * [[Протестантство|Калвинисти]] - 6.7% * [[лутеранци]] - 1.6% * [[Католицизам|Гркокатолици]] - 0.6% * Други ([[Христијанство|Христијани]]) - 1.3% * Други (не-Христијани) - 0.4% * [[Атеисти]] - 21.8% * Без одговор (непознато) - 13.1% == Стопанство == Сегед е еден од главните центри на индустријата за прехранбени производи во Унгарија, најмногу познат по неговите [[пиперки]], Сегед гулашот, и различните видови на салами како пик саламата. == Главни знаменитости == <center> {| class="wikitable" |- | Центарот на градот, ''Dóm tér'' („Катедралски плоштад“) <br /> со главната црква. | [[Податотека:Hungary-szeged-szabadteri.jpg|100px]] |Црква на [[Франки]]те ([[Готика|готски стил]], 15 век) | |- |Водокулата |[[Податотека:Szeged_Szent_István_tér_víztorony_2006-11-16.jpg|100px]] |Кулата Домотор (13 век) |[[Податотека:Szeged-domotor.jpg|100px]] |- |Музејот Ференк Мора | |Палатата Реок |[[Податотека:Szeged REÖK Palota facade 2.jpg|100px]] |- |Сегед синагогата |[[Податотека:Szeged New Syna.jpg|100px]] |Градскиот хол во Сегед. |[[Податотека:Szeged-varoshaza-01.jpg|100px]] |- |Националниот театар на Сегед |[[Податотека:Szeged002.jpg|100px]] |Гроф палатата (1913) |[[Податотека:Raichle03KJ.jpg|100px]] |- |Црквата Минорит | |Музеј на валутата | | |} </center> == Географија == [[Податотека:Szeged-tisza3.jpg|thumb|200px|Сегед и реката Тиса.]] Сегед е сместен во близина на јужната граница на Унгарија, во јужниот `дел на утоката на реката [[Марос]], на двата брега на реката [[Тиса]]. Поради големиот ден на сончеви часови годишно, градот го има добиено прекарот ''Град на сонцето''. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{ризница|Szeged|Сегед}} * [http://www.skyscrapercity.com/showthread.php?t=891110 Сегед (фотоалбум)] {{en}} * [http://www.szegedvaros.hu Графски портал] {{hu}} {{en}} * [http://www.bibl.u-szeged.hu/szeged/] {{en}} * [http://www.szeged.hu Szeged.hu] {{hu}} * [http://www.szegedinfo.de Szegedinfo.de] {{de}} {{hu}} * [http://www.szegediszabadteri.hu „Фестивал на отворено“] * [http://www.szin.org Фестивал „Младо лето“] * [http://www.radioplusz.fm Локална радиостаница „Радио Плус“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190104120404/http://radioplusz.fm/ |date=2019-01-04 }} {{Градови во Унгарија}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Сегед| ]] [[Категорија:Градови во Унгарија]] obgeptx18s4943cg1rron5qe2zkzsjh 5567585 5567561 2026-05-31T07:05:46Z Bjankuloski06 332 /* Етнички групи */ 5567585 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | image_skyline = {{Photomontage| | color=#ffffff | photo1a = Ferenc Móra Museum 2021-03-02, Szeged.jpg{{!}}Ferenc Móra Museum | photo1b = Szeged - Szegedi Nemzeti Színház (30805880358).jpg{{!}}Szeged National Theater | photo2a = Szeged Town Hall in winter 2009 (1).JPG{{!}}City Hall | photo2b = Szeged, Dóm tér 2021 01.jpg{{!}}Szeged Csanad Cathedral in Dom Square | photo3a = Szeged, Tisza river bank, with Mora Museum, and the Theatre building.jpg{{!}}Tisza riverside view with the Ferenc Móra Museum and Szeged National Theater | spacing = 2 | border = 0 | size = 269 }} |image_caption = |image_shield = HUN Szeged Címer.svg |image_flag = Flag of Szeged.svg |coordinates_display = |coordinates_region = |subdivision_type = [[Држави во светот|Држава]] |subdivision_name = {{УНГ}} |timezone=[[средноевропско време|CET]] |utc_offset=+1 |timezone_DST=[[средноевропско летно време|CEST]] |utc_offset_DST=+2 |pushpin_map = Унгарија |pushpin_label_position = |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = |official_name= Сегед |map= |subdivision_type1=[[Окрузи на Унгарија|Округ]] |subdivision_name1=[[Чонград]] |area_total_km2=280.84 |population_total=169678|population_footnotes= |population_as_of=2009|population_density_km2=604.2 |postal_code=6700 |area_code=62 |leader_title=[[Градоначалник]] |leader_name=Д-р Лазло Ботка |latd=46.255 |longd=20.145 |website=http://www.szegedvaros.hu/ }} '''Сегед''' или '''Сегедин''' (на [[Унгарски јазик|унгарски]]: ''Szeged'') — четвртиот најголем град во [[Унгарија]], најголем град и [[Региони во Унгарија|регионален]] центар на [[Јужна голема котлина|Јужната голема котлина]] и административен центар на еден од [[Окрузи на Унгарија|19-те окрузи]] на Унгарија, [[Чонград]]. Универзитетот на Сегед е еден од двата најпозната и најреномирани универзитети во Унгарија. == Население == Денеска градот има околу 169678 жители. Еден е од ретките унгарски градови, каде што популацијата не се намалила, туку историски до ден денеска се зголемува. === Етнички групи === Население според народност: (попис од 2001) * [[Унгарци]] - 93,5 % * [[Роми]] - 0,7 % * [[Германци]] - 0,5 % * [[Срби]] - 0,2 % * [[Романци]] - 0,2 % * [[Хрвати]] - 0,1 % * [[Словаци]] - 0,1 % * Без одговор (непознато) - 4,7 % === Религија === Населениe според религија: (попис од 2001) * [[Католицизам|Римокатолици]] - 54.5% * [[Протестантство|Калвинисти]] - 6.7% * [[лутеранци]] - 1.6% * [[Католицизам|Гркокатолици]] - 0.6% * Други ([[Христијанство|Христијани]]) - 1.3% * Други (не-Христијани) - 0.4% * [[Атеисти]] - 21.8% * Без одговор (непознато) - 13.1% == Стопанство == Сегед е еден од главните центри на индустријата за прехранбени производи во Унгарија, најмногу познат по неговите [[пиперки]], Сегед гулашот, и различните видови на салами како пик саламата. == Главни знаменитости == <center> {| class="wikitable" |- | Центарот на градот, ''Dóm tér'' („Катедралски плоштад“) <br /> со главната црква. | [[Податотека:Hungary-szeged-szabadteri.jpg|100px]] |Црква на [[Франки]]те ([[Готика|готски стил]], 15 век) | |- |Водокулата |[[Податотека:Szeged_Szent_István_tér_víztorony_2006-11-16.jpg|100px]] |Кулата Домотор (13 век) |[[Податотека:Szeged-domotor.jpg|100px]] |- |Музејот Ференк Мора | |Палатата Реок |[[Податотека:Szeged REÖK Palota facade 2.jpg|100px]] |- |Сегед синагогата |[[Податотека:Szeged New Syna.jpg|100px]] |Градскиот хол во Сегед. |[[Податотека:Szeged-varoshaza-01.jpg|100px]] |- |Националниот театар на Сегед |[[Податотека:Szeged002.jpg|100px]] |Гроф палатата (1913) |[[Податотека:Raichle03KJ.jpg|100px]] |- |Црквата Минорит | |Музеј на валутата | | |} </center> == Географија == [[Податотека:Szeged-tisza3.jpg|thumb|200px|Сегед и реката Тиса.]] Сегед е сместен во близина на јужната граница на Унгарија, во јужниот `дел на утоката на реката [[Марос]], на двата брега на реката [[Тиса]]. Поради големиот ден на сончеви часови годишно, градот го има добиено прекарот ''Град на сонцето''. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{ризница|Szeged|Сегед}} * [http://www.skyscrapercity.com/showthread.php?t=891110 Сегед (фотоалбум)] {{en}} * [http://www.szegedvaros.hu Графски портал] {{hu}} {{en}} * [http://www.bibl.u-szeged.hu/szeged/] {{en}} * [http://www.szeged.hu Szeged.hu] {{hu}} * [http://www.szegedinfo.de Szegedinfo.de] {{de}} {{hu}} * [http://www.szegediszabadteri.hu „Фестивал на отворено“] * [http://www.szin.org Фестивал „Младо лето“] * [http://www.radioplusz.fm Локална радиостаница „Радио Плус“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190104120404/http://radioplusz.fm/ |date=2019-01-04 }} {{Градови во Унгарија}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Сегед| ]] [[Категорија:Градови во Унгарија]] den4tvyhp713w6gom5oqeqien5bn99f 5567586 5567585 2026-05-31T07:07:58Z Bjankuloski06 332 /* Население */ 5567586 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | image_skyline = {{Photomontage| | color=#ffffff | photo1a = Ferenc Móra Museum 2021-03-02, Szeged.jpg{{!}}Ferenc Móra Museum | photo1b = Szeged - Szegedi Nemzeti Színház (30805880358).jpg{{!}}Szeged National Theater | photo2a = Szeged Town Hall in winter 2009 (1).JPG{{!}}City Hall | photo2b = Szeged, Dóm tér 2021 01.jpg{{!}}Szeged Csanad Cathedral in Dom Square | photo3a = Szeged, Tisza river bank, with Mora Museum, and the Theatre building.jpg{{!}}Tisza riverside view with the Ferenc Móra Museum and Szeged National Theater | spacing = 2 | border = 0 | size = 269 }} |image_caption = |image_shield = HUN Szeged Címer.svg |image_flag = Flag of Szeged.svg |coordinates_display = |coordinates_region = |subdivision_type = [[Држави во светот|Држава]] |subdivision_name = {{УНГ}} |timezone=[[средноевропско време|CET]] |utc_offset=+1 |timezone_DST=[[средноевропско летно време|CEST]] |utc_offset_DST=+2 |pushpin_map = Унгарија |pushpin_label_position = |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = |official_name= Сегед |map= |subdivision_type1=[[Окрузи на Унгарија|Округ]] |subdivision_name1=[[Чонград]] |area_total_km2=280.84 |population_total=169678|population_footnotes= |population_as_of=2009|population_density_km2=604.2 |postal_code=6700 |area_code=62 |leader_title=[[Градоначалник]] |leader_name=Д-р Лазло Ботка |latd=46.255 |longd=20.145 |website=http://www.szegedvaros.hu/ }} '''Сегед''' или '''Сегедин''' (на [[Унгарски јазик|унгарски]]: ''Szeged'') — четвртиот најголем град во [[Унгарија]], најголем град и [[Региони во Унгарија|регионален]] центар на [[Јужна голема котлина|Јужната голема котлина]] и административен центар на еден од [[Окрузи на Унгарија|19-те окрузи]] на Унгарија, [[Чонград]]. Универзитетот на Сегед е еден од двата најпозната и најреномирани универзитети во Унгарија. == Население == Денеска градот има околу 169.678 жители. Еден е од ретките унгарски градови, каде што популацијата не се намалила, туку историски до ден денеска се зголемува. === Етнички групи === Население според народност: (попис од 2001 г.) * [[Унгарци]] — 93,5 % * [[Роми]] — 0,7 % * [[Германци]] — 0,5 % * [[Срби]] — 0,2 % * [[Романци]] — 0,2 % * [[Хрвати]] — 0,1 % * [[Словаци]] — 0,1 % * без одговор (непознато) — 4,7 % === Религија === Населениe според религија: (попис од 2001 г.) * [[Католицизам|римокатолици]] — 54,5 % * [[калвинизам|калвинисти]] — 6,7 % * [[лутеранци]] — 1,6 % * [[гркокатолицизам|Гркокатолици]] — 0,6 % * други ([[христијанство|христијани]]) — 1,3 % * други (нехристијани) — 0,4 % * [[атеизам|атеисти]] — 21,8 % * без одговор (непознато) — 13,1 % == Стопанство == Сегед е еден од главните центри на индустријата за прехранбени производи во Унгарија, најмногу познат по неговите [[пиперки]], Сегед гулашот, и различните видови на салами како пик саламата. == Главни знаменитости == <center> {| class="wikitable" |- | Центарот на градот, ''Dóm tér'' („Катедралски плоштад“) <br /> со главната црква. | [[Податотека:Hungary-szeged-szabadteri.jpg|100px]] |Црква на [[Франки]]те ([[Готика|готски стил]], 15 век) | |- |Водокулата |[[Податотека:Szeged_Szent_István_tér_víztorony_2006-11-16.jpg|100px]] |Кулата Домотор (13 век) |[[Податотека:Szeged-domotor.jpg|100px]] |- |Музејот Ференк Мора | |Палатата Реок |[[Податотека:Szeged REÖK Palota facade 2.jpg|100px]] |- |Сегед синагогата |[[Податотека:Szeged New Syna.jpg|100px]] |Градскиот хол во Сегед. |[[Податотека:Szeged-varoshaza-01.jpg|100px]] |- |Националниот театар на Сегед |[[Податотека:Szeged002.jpg|100px]] |Гроф палатата (1913) |[[Податотека:Raichle03KJ.jpg|100px]] |- |Црквата Минорит | |Музеј на валутата | | |} </center> == Географија == [[Податотека:Szeged-tisza3.jpg|thumb|200px|Сегед и реката Тиса.]] Сегед е сместен во близина на јужната граница на Унгарија, во јужниот `дел на утоката на реката [[Марос]], на двата брега на реката [[Тиса]]. Поради големиот ден на сончеви часови годишно, градот го има добиено прекарот ''Град на сонцето''. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{ризница|Szeged|Сегед}} * [http://www.skyscrapercity.com/showthread.php?t=891110 Сегед (фотоалбум)] {{en}} * [http://www.szegedvaros.hu Графски портал] {{hu}} {{en}} * [http://www.bibl.u-szeged.hu/szeged/] {{en}} * [http://www.szeged.hu Szeged.hu] {{hu}} * [http://www.szegedinfo.de Szegedinfo.de] {{de}} {{hu}} * [http://www.szegediszabadteri.hu „Фестивал на отворено“] * [http://www.szin.org Фестивал „Младо лето“] * [http://www.radioplusz.fm Локална радиостаница „Радио Плус“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190104120404/http://radioplusz.fm/ |date=2019-01-04 }} {{Градови во Унгарија}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Сегед| ]] [[Категорија:Градови во Унгарија]] r65tk0zypgl0vg7zee9z672gnyg6i6q 5567587 5567586 2026-05-31T07:08:07Z Bjankuloski06 332 /* Религија */ 5567587 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | image_skyline = {{Photomontage| | color=#ffffff | photo1a = Ferenc Móra Museum 2021-03-02, Szeged.jpg{{!}}Ferenc Móra Museum | photo1b = Szeged - Szegedi Nemzeti Színház (30805880358).jpg{{!}}Szeged National Theater | photo2a = Szeged Town Hall in winter 2009 (1).JPG{{!}}City Hall | photo2b = Szeged, Dóm tér 2021 01.jpg{{!}}Szeged Csanad Cathedral in Dom Square | photo3a = Szeged, Tisza river bank, with Mora Museum, and the Theatre building.jpg{{!}}Tisza riverside view with the Ferenc Móra Museum and Szeged National Theater | spacing = 2 | border = 0 | size = 269 }} |image_caption = |image_shield = HUN Szeged Címer.svg |image_flag = Flag of Szeged.svg |coordinates_display = |coordinates_region = |subdivision_type = [[Држави во светот|Држава]] |subdivision_name = {{УНГ}} |timezone=[[средноевропско време|CET]] |utc_offset=+1 |timezone_DST=[[средноевропско летно време|CEST]] |utc_offset_DST=+2 |pushpin_map = Унгарија |pushpin_label_position = |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = |official_name= Сегед |map= |subdivision_type1=[[Окрузи на Унгарија|Округ]] |subdivision_name1=[[Чонград]] |area_total_km2=280.84 |population_total=169678|population_footnotes= |population_as_of=2009|population_density_km2=604.2 |postal_code=6700 |area_code=62 |leader_title=[[Градоначалник]] |leader_name=Д-р Лазло Ботка |latd=46.255 |longd=20.145 |website=http://www.szegedvaros.hu/ }} '''Сегед''' или '''Сегедин''' (на [[Унгарски јазик|унгарски]]: ''Szeged'') — четвртиот најголем град во [[Унгарија]], најголем град и [[Региони во Унгарија|регионален]] центар на [[Јужна голема котлина|Јужната голема котлина]] и административен центар на еден од [[Окрузи на Унгарија|19-те окрузи]] на Унгарија, [[Чонград]]. Универзитетот на Сегед е еден од двата најпозната и најреномирани универзитети во Унгарија. == Население == Денеска градот има околу 169.678 жители. Еден е од ретките унгарски градови, каде што популацијата не се намалила, туку историски до ден денеска се зголемува. === Етнички групи === Население според народност: (попис од 2001 г.) * [[Унгарци]] — 93,5 % * [[Роми]] — 0,7 % * [[Германци]] — 0,5 % * [[Срби]] — 0,2 % * [[Романци]] — 0,2 % * [[Хрвати]] — 0,1 % * [[Словаци]] — 0,1 % * без одговор (непознато) — 4,7 % === Религија === Населениe според религија: (попис од 2001 г.) * [[Католицизам|римокатолици]] — 54,5 % * [[калвинизам|калвинисти]] — 6,7 % * [[лутеранци]] — 1,6 % * [[гркокатолицизам|гркокатолици]] — 0,6 % * други ([[христијанство|христијани]]) — 1,3 % * други (нехристијани) — 0,4 % * [[атеизам|атеисти]] — 21,8 % * без одговор (непознато) — 13,1 % == Стопанство == Сегед е еден од главните центри на индустријата за прехранбени производи во Унгарија, најмногу познат по неговите [[пиперки]], Сегед гулашот, и различните видови на салами како пик саламата. == Главни знаменитости == <center> {| class="wikitable" |- | Центарот на градот, ''Dóm tér'' („Катедралски плоштад“) <br /> со главната црква. | [[Податотека:Hungary-szeged-szabadteri.jpg|100px]] |Црква на [[Франки]]те ([[Готика|готски стил]], 15 век) | |- |Водокулата |[[Податотека:Szeged_Szent_István_tér_víztorony_2006-11-16.jpg|100px]] |Кулата Домотор (13 век) |[[Податотека:Szeged-domotor.jpg|100px]] |- |Музејот Ференк Мора | |Палатата Реок |[[Податотека:Szeged REÖK Palota facade 2.jpg|100px]] |- |Сегед синагогата |[[Податотека:Szeged New Syna.jpg|100px]] |Градскиот хол во Сегед. |[[Податотека:Szeged-varoshaza-01.jpg|100px]] |- |Националниот театар на Сегед |[[Податотека:Szeged002.jpg|100px]] |Гроф палатата (1913) |[[Податотека:Raichle03KJ.jpg|100px]] |- |Црквата Минорит | |Музеј на валутата | | |} </center> == Географија == [[Податотека:Szeged-tisza3.jpg|thumb|200px|Сегед и реката Тиса.]] Сегед е сместен во близина на јужната граница на Унгарија, во јужниот `дел на утоката на реката [[Марос]], на двата брега на реката [[Тиса]]. Поради големиот ден на сончеви часови годишно, градот го има добиено прекарот ''Град на сонцето''. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{ризница|Szeged|Сегед}} * [http://www.skyscrapercity.com/showthread.php?t=891110 Сегед (фотоалбум)] {{en}} * [http://www.szegedvaros.hu Графски портал] {{hu}} {{en}} * [http://www.bibl.u-szeged.hu/szeged/] {{en}} * [http://www.szeged.hu Szeged.hu] {{hu}} * [http://www.szegedinfo.de Szegedinfo.de] {{de}} {{hu}} * [http://www.szegediszabadteri.hu „Фестивал на отворено“] * [http://www.szin.org Фестивал „Младо лето“] * [http://www.radioplusz.fm Локална радиостаница „Радио Плус“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190104120404/http://radioplusz.fm/ |date=2019-01-04 }} {{Градови во Унгарија}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Сегед| ]] [[Категорија:Градови во Унгарија]] na8lsw8up4urqvhrpx5rxf13n1l5jrd Македонски знаковен јазик 0 691819 5567651 5177083 2026-05-31T09:58:48Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567651 wikitext text/x-wiki {{Македонски јазик}} '''Македонски знаковен јазик''' — [[Знаковен јазик|јазичен систем]] за [[општење]] на глувите и наглувите лица во [[Македонија]]. Јазикот се заснова на гестикулации како основни елементи на општење, со развиена [[знаковна азбука]] и има посебен заштитен законски статус во Македонија. Македонската знаковна азбука може да биде изведена со една или со две раце. Точната бројка на корисници на овој јазик не е сосема позната, но се проценува дека е над 6.000 лица.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://star.dnevnik.com.mk/default.aspx?pbroj=1782&stID=10852 |title=Околу 6.000 глуви лица бараат од МТВ вести со знаковен јазик |accessdate=2010-10-16 |archive-date=2011-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110727190206/http://star.dnevnik.com.mk/default.aspx?pbroj=1782&stID=10852 |url-status=dead }}</ref> == Општи одлики == Основна одлика на глувите и наглувите лица во Македонија и светот е тоа што имаат развиен знаковен систем со кој се општи. Тој јазичен систем е природен систем на општење и е на исто рамниште со [[Вербална комуникација|вербалната комуникација]]. Говорот со знаковен јазик е намерно свесно изразување на внатрешната состојба или секој вид изразување на мисли со цел да меѓусебно се разберат корисниците на [[Знаковен јазик|знаковниот јазик]] преку специфично изграден јазичен систем на движења и поставеност на рацете. Овој јазик е систем на договорени движења на делови на [[тело]]то. Основно средство за комуникација е раката, нејзината поставеност, движење, позиција и ориентација. Сите овие елементи се важни при пренесување на замислената мисла на соговорникот. Покрај рацете, за искажување на мисли, опстојуваат движења на главата, фацијална експресија, движење на устата и движење на телото.<ref name="јазик">[http://www.deafmkd.org.mk/index.php?option=com_content&view=article&id=54&Itemid=79&lang=mk Македонскиот знаковен јазик]</ref> == Азбука == {{Главна|Македонска знаковна азбука}} [[Македонска знаковна азбука|Македонската знаковна азбука]] е азбука со која се служи македонскиот знаковен јазик. Азбуката се состои од 31 знак што е еднакво на 31 глас во [[македонскиот јазик]]. Секоја буква има посебен знак и со нив се изразуваат основните елементи на знаковниот јазик. Карактеристично за знаковната збука е тоа што таа има два вида, односно знаковна азбука со една рака и знаковна азбука со две раце.<ref name="азбука">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.deafmkd.org.mk/index.php?option=com_content&view=article&id=58&Itemid=83&lang=mk|title=Знаковната македонска азбука на страницата на НСГНМ|accessdate=2010-10-14}}</ref> == Законска регулатива == Македонскиот знаковен јазик и неговата употреба се регулирани со „Законот за употреба на знаковниот јазик“ во [[Македонија]]. Законот бил донесен на [[21 август]] [[2009]] година кога истиот бил објавен во ''Службениот весник на Република Македонија''. Со самиот закон се ''„уредува правото на употреба на знаковниот јазик, правото на глувите лица на знаковен јазик, изучување на знаковниот јазик, толкување на знаковниот јазик, задачите на Националниот сојуз на глуви и наглуви на Македонија, финансирањето на Сојузот, остварувањето на правата на лицата и прекршочните санкции.“''<ref name="закон">''Закон за употреба на знаковниот јазик, Службен весник на Република Македонија, број 105, 21 август 2009, Скопје''</ref> Знаковниот јазик, според Законот, се смета за природен начин на комуникација и е на исто рамниште со говорната комуникација. Овој јазик е јазик со кој се разбираат лицата со оштетен слух. Јазикот е дефиниран како визуелно- знаковен јазичен систем ''„кој подразбира одредена поставеност, позиција, насоченост и движење на рацете и на прстите и мимика на лице.“''<ref name="закон"/> Со законот на Македонија, секоја државна и општествена установа е должна да обезбеди толкувач на знаковен јазик ако одредено лице има потреба од истото. Обука за изучување на знаковниот јазик во Македонија врши Сојузот на глуви и наглуви на Македонија и Институт за дефектологија во [[Скопје]]. Толкувачите кои ја поминале обуката се стекнуваат со сертификат за овластен толкувач на територијата на Македонија.<ref name="закон"/> == Јазикот и медиумите == Знаковниот јазик во македонските медиуми не е доволно присутен и не ги задоволува потребите на граѓаните. Денес постојат едвај неколку емисии, од кој било вид, на македонски знаковен јазик. До денес, на македонските медиуми се забележани кратки вести за лица со оштетен слух на националната телевизија [[МТВ]] и на истата телевизија долго време опстојува и образовно-забавната емисија ''„Светот на тишината“'', која е специјално дизајнирана емисија за лица со оштетен слух. На останатите медиуму воопшто нема емисии за лица со оштетен слух, а нема ни приспособување на одредени емисси со толкувачи. Иако општата ситуација во овој поглед не е како што треба, сепак се забележува некој мал напредок. Така на пример, емисијата ''„Не си сам“'', која се прикажува на [[А1 ТВ]], каде има и толкувач за лицата со оштетен слух. == Наводи == {{наводи}} == Поврзано == * [[Македонски јазик]] * [[Македонска знаковна азбука]] * [[Национален сојуз на глуви и наглуви на Македонија]] == Надворешни врски == * [https://znakoven.mk/речник/ Речник на македонскиот знаковен јазик] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20201217133730/https://znakoven.mk/%D1%80%D0%B5%D1%87%D0%BD%D0%B8%D0%BA/ |date=2020-12-17 }} * [[:s:Закон за употреба на знаковниот јазик|Закон за употреба на знаковниот јазик]] на Викиизвор. *[http://www.deafmkd.org.mk/index.php?option=com_content&view=article&id=58&Itemid=83&lang=mk Македонската знаковна азбука] на страницата на НСГНМ. *[http://www.deafmkd.org.mk/index.php?option=com_content&view=article&id=54&Itemid=79&lang=mk Македонски знаковен јазик] на страницата на НСГНМ. * [http://kirilica.com.mk/vest.asp?id=67150 МТВ почнува со вести за глувите] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20111117224123/http://www.kirilica.com.mk/vest.asp?id=67150 |date=2011-11-17 }} на kirilica.com.mk [[Категорија:Македонски знаковен јазик|Македонски знаковен јазик]] [[Категорија:Јазици во Луксембург]] s9nri9z5u5fplaz0irrjy7r0xadpfi2 Македонски идол 0 706600 5567653 5501314 2026-05-31T10:02:14Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567653 wikitext text/x-wiki {{Infobox television | | show_name = Македонски идол | season = 1 | image = [[Податотека:Macedonian idol logo.jpg|210п]] | format = Реално музичко шоу | creator = {{знамеикона|Велика Британија}} [[Сајмон Фулер]] | starring = | country = {{знамеикона|Македонија}} [[Македонија]] | network = [[А1 телевизија]] | first_aired = 13.11.2010-6.2011 | last_aired = | status = Во тек | website = http://www.a1.com.mk/emisii/emisija.asp?ID=60 }} '''''Македонски идол''''' — реално музичко шоу во продукција на [[А1 телевизија]] според лиценца од популарното светско шоу Поп Идол. Шоуто запонало во летото 2010 година, а со емитување нешто подоцна истата година. Жирито или судиите кои ќе одлучуваат за судбината на талентите е составено од [[Игор Џамбазов]], [[Калиопи]] и [[Тони Михајловски]], додека водители се [[Иванна Хаџиевска]] и [[Ненад Ѓеоргиевски]]<ref>[http://www.a1.com.mk/emisii/emisija.asp?ID=60 Извештај од А1: Македонски идол - талент шоу]</ref>. == Прва сезона == === Аудиции === Аудициите за првата сезона на Македонски идол започнале во летото 2010 година. Аудициите се одржале во Охрид, Кавадарци, Струмица, Велес, Штип, Куманово, Скопје, Битола, Тетово и Прилеп.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.spic.com.mk/kat/scena/vreme-e-za-makedonski-idol.html|title=ВРЕМЕ Е ЗА МАКЕДОНСКИ ИДОЛ|last=|first=|date=2010-11-13|publisher=''spic.com.mk''|accessdate=13 November 2010|archive-date=2011-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20110115073456/http://www.spic.com.mk/kat/scena/vreme-e-za-makedonski-idol.html|url-status=dead}}</ref> === Жири === * [[Калиопи]] - пејачка. * [[Игор Џамбазов]] - водител, пејач и глумец. * [[Тони Михајловски]] - водител и глумец. ===Елиминации=== <center> {| border="2" cellpadding="4" style="background:gray; border:1px solid gray; border-collapse:collapse; margin:0 1em 1em 0; text-align:center;" |- |+ '''Легенда''' |- | style="background:#FFEBCD;" width="15%" | немале изведба | style="background:pink;" width="15%" | женско | style="background:cyan;" width="15%" | машко | style="background:#CCCCCC;" width="15%" | топ 20 | style="background:#FBF373;" width="15%" | дополнителни карти | style="background:#8AB8E6;" width="15%" | топ 13 | style="background:lime;" width="15%" | победник |} {| border="2" cellpadding="4" style="background:gray; border:1px solid gray; border-collapse:collapse; margin:0 1em 1em 0; text-align:center;" | bgcolor="FFFFFF" width="15%"|безбедни | bgcolor="E0F0FF" width="15%"|посл 3 | bgcolor="B8DBFF" width="15%"|посл 2 | bgcolor="8AB8E6" width="15%"|елиминирани |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:85%" | align="right" colspan=2|''фази:'' | bgcolor="CCCCCC" colspan=2|'''полуфинале''' |bgcolor="#FBF373" align="center"|{{nowrap|'''дополнителен<br />круг''' }} | bgcolor="8AB8E6" colspan=10|'''финале''' |- | align="right" colspan=2|''седмици:'' | '''3/07''' | '''3/14''' | '''3/21''' | '''3/28''' | '''4/04''' | '''4/11''' | '''4/18''' | '''4/25''' | '''5/02''' | '''5/09''' | '''5/16''' | '''5/23''' | '''5/30''' |- ! место ! натпреварувач ! align="center" colspan=13|резултати |- | bgcolor="8AB8E6"|'''1''' |bgcolor="cyan"|'''Иван Раденов'''  |style="background:palegoldenrod; text-align:center;"|топ 13 |bgcolor="#FFEBCD"| |bgcolor="#FFEBCD"|  | | | | | | | | | |bgcolor="lime"|'''Победник''' |- |bgcolor="8AB8E6"|'''2''' |bgcolor="cyan"|'''Мики Секуловски''' |style="background:palegoldenrod; text-align:center;"|топ 13 |bgcolor="#FFEBCD"|  |bgcolor="#FFEBCD"|  | | | | | | | | | |bgcolor="8AB8E6"|'''Второ место''' |- | bgcolor="8AB8E6"|'''3''' |bgcolor="cyan"|'''Дејан Јованов''' |style="background:palegoldenrod; text-align:center;"|топ 13 |bgcolor="#FFEBCD"| |bgcolor="#FFEBCD"|  |bgcolor="B8DBFF"|Посл 2 | | | | | |bgcolor="B8DBFF"|Посл 2 | |bgcolor="B8DBFF"|Посл 2 |bgcolor="8AB8E6"|'''Елим''' |- | bgcolor="8AB8E6"|'''4''' |bgcolor="cyan"|'''[[Виктор Апостоловски]]''' |style="background:#ccc; text-align:center;"|елиминиран |bgcolor="#FFEBCD"|  |style="background:#fbf373; text-align:center;"|топ 13 | | |bgcolor="E0F0FF"|Посл 3 | | | | |bgcolor="B8DBFF"|Посл 2 |bgcolor="8AB8E6"|'''Елим''' |bgcolor="#666666" colspan=2| |- |bgcolor="8AB8E6"|'''5''' |bgcolor="pink"|'''[[Јана Бурческа]]''' |bgcolor="#FFEBCD"|  |style="background:palegoldenrod; text-align:center;"|топ 13 |bgcolor="#FFEBCD"|  |bgcolor="E0F0FF"|Посл 3 | | | | |bgcolor="E0F0FF"|Посл 3 |bgcolor="E0F0FF"|Посл 3 |bgcolor="8AB8E6"|'''Елим''' |bgcolor="#666666" colspan=3| |- | bgcolor="8AB8E6"|'''6''' |bgcolor="pink"|'''Билјана Ѓошева''' |bgcolor="#FFEBCD"|  |style="background:#ccc; text-align:center;"|елиминирана |style="background:#fbf373; text-align:center;"|топ 13 | | | |bgcolor="B8DBFF"|Посл 2 | |bgcolor="B8DBFF"|Посл 2 |bgcolor="8AB8E6"|'''Елим''' |bgcolor="#666666" colspan=4| |- | bgcolor="8AB8E6"|'''7''' |bgcolor="cyan"|'''[[Христијан Тодороски]]''' |style="background:palegoldenrod; text-align:center;"|топ 13 |bgcolor="#FFEBCD"| |bgcolor="#FFEBCD"|  | |bgcolor="B8DBFF"|Посл 2 |bgcolor="B8DBFF"|Посл 2 |bgcolor="E0F0FF"|Посл 3 |bgcolor="B8DBFF"|Посл 3 |bgcolor="8AB8E6"|'''Елим''' |bgcolor="#666666" colspan=5| |- |bgcolor="8AB8E6" rowspan="2"|'''8-9''' |bgcolor="cyan"|'''Ивица Веловски'''  |style="background:palegoldenrod; text-align:center;"|топ 13 |bgcolor="#FFEBCD"| |bgcolor="#FFEBCD"|  | |bgcolor="E0F0FF"|Посл 3 | | |bgcolor="8AB8E6" rowspan="2"|'''Елим''' |bgcolor="#666666" colspan=6| |- |bgcolor="cyan"|'''Нико Ѓорѓиевски''' |style="background:#ccc; text-align:center;"|елиминиран |bgcolor="#FFEBCD"|  |style="background:#fbf373; text-align:center;"|топ 13 | | | | |bgcolor="#666666" colspan=6| |- |bgcolor="8AB8E6"|'''10''' |bgcolor="pink"|'''Јулијана Јованова''' |bgcolor="#FFEBCD"|  |style="background:palegoldenrod; text-align:center;"|топ 13 |bgcolor="#FFEBCD"|  | | | |bgcolor="8AB8E6"|'''Елим''' |bgcolor="#666666" colspan=7| |- |bgcolor="8AB8E6"|'''11''' |bgcolor="pink"|'''Емилија Ѓоргевска''' |bgcolor="#FFEBCD"|  |style="background:palegoldenrod; text-align:center;"|топ 13 |bgcolor="#FFEBCD"|  | | |bgcolor="8AB8E6"|'''Елим''' |bgcolor="#666666" colspan=8| |- |bgcolor="8AB8E6"|'''12''' |bgcolor="pink"|'''Елизабета Јовановска''' |bgcolor="#FFEBCD"|  |style="background:palegoldenrod; text-align:center;"|топ 13 |bgcolor="#FFEBCD"|  | |bgcolor="8AB8E6"|'''Елим''' |bgcolor="#666666" colspan=9| |- |bgcolor="8AB8E6"|'''13''' |bgcolor="pink"|'''Катерина Симоновска''' |bgcolor="#FFEBCD"|  |style="background:palegoldenrod; text-align:center;"|топ 13 |bgcolor="#FFEBCD"|  |bgcolor="8AB8E6"|'''Елим''' |bgcolor="#666666" colspan=10| |- |rowspan=7 bgcolor="CCCCCC"|'''полуфинале''' |bgcolor="pink"|Александра Михова |bgcolor="#FFEBCD"|  |rowspan=4 bgcolor="CCCCCC"|'''елиминирани''' |bgcolor="666666" colspan=12| |- |bgcolor="pink"|Анита Мицова |bgcolor="#FFEBCD"|  |bgcolor="666666" colspan=12| |- |bgcolor="pink"|Лаура Крлиу |bgcolor="#FFEBCD"|  |bgcolor="666666" colspan=12| |- |bgcolor="pink"|Наталија Данаилова |bgcolor="#FFEBCD"|  |bgcolor="666666" colspan=12| |- |bgcolor="cyan"|Денис Мурат |rowspan=3 bgcolor="CCCCCC"|'''елиминирани''' |bgcolor="666666" colspan=13| |- |bgcolor="cyan"|Иво Димитров |bgcolor="666666" colspan=13| |- |bgcolor="cyan"|Влатко Иљачев |bgcolor="666666" colspan=13| |- |} </center> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Македонија]] f0qumsik5rcvfie7ty6gzld9tsx8xji Корејска војна 0 729239 5567373 5154203 2026-05-30T14:25:37Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567373 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Korean war 1950-1953.gif|мини|Териториите брзо се менувале сè додека на крајот не се стабилизирала ситуацијата.]] '''Корејската војна''' ([[1950]]-[[1953]]) бил вооружен конфликт помеѓу [[Република Кореја]] (''Јужна Кореја'') поддржана од [[ООН]] и [[Демократска Народна Република Кореја]] (''Северна Кореја'') поддржана од [[НР Кина]] и [[СССР]]<ref name="Boose 1995 112-129">{{Наведена книга|last= Boose |first= Donald W |title= Portentous Sideshow: The Korean Occupation Decision |publisher= Parameters. US Army War College Quarterly |volume= Volume 5, Number 4. Winter 1995–96|oclc= 227845188 |pages= 112–129}}</ref>. Во [[1945]] година, [[Корејскиот Полуостров]] бил одземен од [[Јапонци]]те, под чија власт бил од [[1910]]. Потоа северната половина ја контролирал СССР, а јужната САД. Тоа требало да биде привремено, но во [[1950]] година комунистичките сили од Северна Кореја ја нападнале Јужна Кореја со што почнала жестока војна што траела три години и во која загинале четири милиони луѓе. ОН им помагале на САД во Јужна Кореја, а Кина ѝ помагала на Северна Кореја. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{братскиврски|Korean War}} === Историски === * [http://www.wilsoncenter.org/index.cfm?topic_id=1409&fuseaction=va2.browse&sort=Collection&item=The%20Korean%20War The Cold War International History Project's Document Collection on the Korean War] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110605124201/http://www.wilsoncenter.org/index.cfm?topic_id=1409&fuseaction=va2.browse&sort=Collection&item=The%20Korean%20War |date=2011-06-05 }} * [http://www.rt66.com/~korteng/SmallArms/ Korean War Documentary] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100121022554/http://www.rt66.com/~korteng/smallarms/ |date=2010-01-21 }} * [http://www.calvin.edu/news/releases/2001_02/korea.htm Calvin College on the Impact of the War on the Korean People] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20071001023403/http://www.calvin.edu/news/releases/2001_02/korea.htm |date=2007-10-01 }} * [http://www.paulnoll.com/Korea/War/index.html Facts and texts on the War] * [http://www.bbc.co.uk/history/war/coldwar/korea_usa_01.shtml BBC: American Military Conduct in the Korean War] * [http://www.koreanwar-educator.org/topics/atrocities.htm#types Atrocities against Americans in the Korean War] * [http://www.hartford-hwp.com/archives/55a/099.html Atrocities by Americans in the Korean War] * [http://www.dean.usma.edu/history/web03/atlases/korean%20war/KoreanWarIndex.html Korean section of the West Point Atlas of American Wars] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090109092601/http://www.dean.usma.edu/history/web03/atlases/korean%20war/KoreanWarIndex.html |date=2009-01-09 }} * [http://fornits.com/anonanon/articles/200103/20010330-258.htm POW films, brainwashing and the Korean War] * [http://www.wilsoncenter.org/nkidp North Korea International Documentation Project] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080516222205/http://www.wilsoncenter.org/nkidp |date=2008-05-16 }} * [http://eisenhower.archives.gov/Research/Digital_Documents/korea/koreawar.html Documents on the Korean Conflict at the Dwight D. Eisenhower Presidential Library] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100527225601/http://www.eisenhower.archives.gov/Research/Digital_Documents/korea/koreawar.html |date=2010-05-27 }} * [http://gvsu.cdmhost.com/cdm4/results.php?CISOOP1=all&CISOBOX1=&CISOFIELD1=CISOSEARCHALL&CISOOP2=exact&CISOBOX2=Korean%20War%2C%201950-1953&CISOFIELD2=CISOSEARCHALL&CISOOP3=any&CISOBOX3=&CISOFIELD3=CISOSEARCHALL&CISOOP4=none&CISOBOX4=&CISOFIELD4=CISOSEARCHALL&CISOROOT=/p4103coll2&t=a Grand Valley State University Veteran's History Project digital collection] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20111015064638/http://gvsu.cdmhost.com/cdm4/results.php?CISOOP1=all&CISOBOX1=&CISOFIELD1=CISOSEARCHALL&CISOOP2=exact&CISOBOX2=Korean%20War%2C%201950-1953&CISOFIELD2=CISOSEARCHALL&CISOOP3=any&CISOBOX3=&CISOFIELD3=CISOSEARCHALL&CISOOP4=none&CISOBOX4=&CISOFIELD4=CISOSEARCHALL&CISOROOT=%2Fp4103coll2&t=a |date=2011-10-15 }} * [http://www.nytimes.com/2010/06/25/opinion/25KoreaIntro.html The Forgotten War, Remembered] – four testimonials by ''[[The New York Times]]'' * [http://www.history.army.mil/html/bookshelves/resmat/kw.html Collection of Books and Research Materials on the Korean War] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210427055750/http://www.history.army.mil/html/bookshelves/resmat/KW.html |date=2021-04-27 }} an online collection of the [[United States Army Center of Military History]] * [http://www.history.com/topics/korean-war The Korean War] === Медија === * [http://www.life.com/image/first/in-gallery/43961/the-korean-war-you-never-knew The Korean War You Never Knew] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100629202708/http://www.life.com/image/first/in-gallery/43961/the-korean-war-you-never-knew |date=2010-06-29 }} & [http://www.life.com/image/first/in-gallery/44961/never-seen-life-in-the-korean-war Life in the Korean War] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100702181845/http://www.life.com/image/first/in-gallery/44961/never-seen-life-in-the-korean-war |date=2010-07-02 }} – slideshows by ''[[Life magazine]]'' * [http://www.cotf.edu/ete/images/modules/korea/koreanw.mov QuickTime sequence of 27 maps adapted from the West Point Atlas of American Wars] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130909162831/http://www.cotf.edu/ete/images/modules/korea/koreanw.mov |date=2013-09-09 }} * [http://www.geocities.jp/whis_shosin/koreanwar1950english.html Animation for operations in 1950] * [http://www.geocities.jp/whis_shosin/koreanwar1951english.html Animation for operations in 1951] * [http://www.flickr.com/photos/imcomkorea/sets/72157607808414225/ US Army Korea Media Center official Korean War online image archive] * [http://www.awesomestories.com/history/korean-war/war-pictures Rare pictures of the Korean War from the U.S. Library of Congress and National Archives] * [http://www.vac-acc.gc.ca/content/collections/korea/flash/index_en.html ''Land of the Morning Calm Canadians in Korea'' - multimedia project including veteran interviews] === Организации === * [http://www.kdvamerica.org/About.html Korea Defense Veterans of America] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20131102121134/http://www.kdvamerica.org/About.html |date=2013-11-02 }} * [http://www.koreanwarexpow.org/info/jpac.html Korean War Ex-POW Association] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080422040026/http://www.koreanwarexpow.org/info/jpac.html |date=2008-04-22 }} * [http://www.kwva.org/pow_mia/index.htm Korean War Veterans Association] * [http://www.koreanwarcenter.org/index.html The Center for the Study of the Korean War] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20061217210901/http://www.koreanwarcenter.org/index.html |date=2006-12-17 }} === Споменици === * [http://www.koreanchildren.org Korean Children's War Memorial] * [http://www.britishpathe.com/workspace.php?id=32&display=listBritish Pathé] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120106060612/http://www.britishpathe.com/workspace.php?id=32&display=listBritish |date=2012-01-06 }} Online newsreel archive featuring films on the war * [http://archives.cbc.ca/IDD-1-71-112/conflict_war/korea/ CBC Digital Archives—Forgotten Heroes: Canada and the Korean War] * [http://www.china.org.cn/e-America/index.htm Chinese 50th Anniversary Korean War Memorial] {{Студена војна}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Студена војна]] [[Категорија:Граѓански војни]] [[Категорија:Корејска војна| ]] [[Категорија:Историја на Кореја]] h0kmkuyy61crpqafyovxmh3an08l7kl Лидија Размоска 0 729467 5567554 5539975 2026-05-31T04:38:53Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567554 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име= Лидија Размоска | портрет=| опис=поет| наставка= а| роден-дата= {{родена на и возраст|df=yes|1982|1|21}} | роден-место= {{родена во|Охрид}}, [[СР Македонија]], [[СФРЈ]] | починал-дата= | починал-место= | }} '''Лидија Размоска''' ({{роден во|Охрид}}, {{роден на|21|јануари|1982}}) — [[Македонија|македонска]] [[поет]]еса и [[Култура|културен]] работник.<ref>{{наведени вести|url=http://star.vecer.com.mk/tekst.asp?tid=11908|title=Културни манифестации ДЕНЕС...|date=5 септември 2006|publisher=Вечер|language=македонски|accessdate=2010-11-07}}{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://makedonium.net/?p=1356 |title=Л. Размоска ја промовира книгата „Сто години копнеж“ |accessdate=2014-10-01 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304222535/http://makedonium.net/?p=1356 |url-status=dead }}</ref> ==Животопис== Размоска е родена е во [[Охрид]], на [[21 јануари]] [[1982]] година. Основно и средно образование завршила во Охрид. Во [[Скопје]], таа дипломирала на Катедрата за педагогија. Во 2011 година, таа магистрирала на тема „''Делотворна деловна комуникација во основното училиште''“. Работи како педагог и културен работник. Член е на книжевниот клуб „Григор Прличев“ од Охрид. Учествувала на културни манифестации од областа на книжевносто творештво.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.blesok.com.mk/press/21_ohrid.doc|title=ПРОМОЦИЈА НА РОМАНОТ НА ТОМИСЛАВ ОСМАНЛИ, „ДВАЕСЕТ И ПРВИОТ“|date=23 септември 2010|publisher=Блесок|language=македонски|accessdate=2010-11-07}}{{Мртва_врска|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Размоска се јавува како уредник на книги од разни македонски автори: [[Ристо Стефов]] („''Short history of the Macedonian People''“), [[Мишо Јузмески]] („''Премин во маглата''“, „''Нашиот холандски пријател А. ден Долард''“, „''Сто години копнеж''“), [[Наум Трајчески]] („''Секојдневие''“, „''Грст мудрости''“, „''Патеки на животот''“) и др.<ref>Јузмески, Мишо:„Сто години копнеж“; „Нашиот холандски пријател А. ден Долард“;„Премин во маглата“</ref> ==Објавени книги== * „''Езерска воздишка''“ - стихозбирка (Скопје, 2005, ISBN 9989-922-97-7) * „''Делотворна деловна комуникација во основното училиште''“ - (Охрид, 2012, ISBN 978-9989-911-33-0) == Надворешни врски == * [http://ohridnews.com/index.php?mod=23&kat=24&id=28023 Лидија Размоска: Кон објавеното дело „Родослов на елшанските семејства – Елшани низ историјата“ од Борис Гопоски] * [http://www.narodnavolja.com/articles2010/12/txt10.asp Стихови од Лидија Размоска во „Народна волја“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20101209041346/http://www.narodnavolja.com/articles2010/12/txt10.asp |date=2010-12-09 }} == Наводи == {{наводи}} {{никулец}} {{DEFAULTSORT:Размоска, Лидија}} [[Категорија:Луѓе од Охрид]] [[Категорија:Македонски педагози]] [[Категорија:Македонски поетеси]] [[Категорија:Македонски уредници]] [[Категорија:Југословенски Македонци]] dru6vsg5woiws27xb30vr383nxukk7h Крум Томовски 0 733761 5567423 5094393 2026-05-30T21:08:56Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567423 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Крум Томовски | портрет = Krum Tomovski.tif | px = | опис = | роден-дата = {{роден на|21|декември|1924}} | роден-место = {{роден во|Скопје}}, {{знаме|Кралство Југославија}} | починал-дата = {{починат на|8|јули|2010}} | починал-место = {{починат во|Скопје}}, {{МКД}} | националност = [[Македонец]] | познат = | занимање = архитект, конзерватор | сопружник = | татко = | мајка = | родители = | роднини = | деца = }} '''Крум Томовски''' ({{роден во|Скопје}}, {{роден на|21|декември|1924}} - {{починат во|Скопје}}, {{починат на|8|јули|2010}}) — македонски [[академик]], [[архитект]] и [[конзерватор]]. Тој бил основач на Заводот за заштита на спомениците на градот Скопје, бил претседател на Архитектонската академија од нејзиното основање во 1997 до 2000 г, шеф на архитектонскиот оддел на Архитектонскиот факултет и угледен член на [[МАНУ]]<ref>{{наведена книга|title=Летопис на Македонската академија на науките и уметностите|publisher=[[МАНУ]]|date=1985}}</ref>. ==Животопис== Томовски е роден е на [[21 декември]] [[1924]] г. во [[Скопје]], каде што завршил гимназија, додека во [[1952]] г. дипломирал на Архитектонскиот факултет при Техничката висока школа во [[Белград]]. Веднаш по дипломирањето e избран за асистент на [[Техничкиот факултет - Скопје|Техничкиот факултет]] во [[Скопје]]. Во [[1958]] г. е избран за доцент по предметот развој на архитектурата, во [[1965]] за вонреден професор, а во [[1971]] г. за редовен професор на [[Архитектонскиот факултет - Скопје|Архитектонскиот факултет]]. Бил декан на истиот факултет од [[1977]] до [[1978]] гг, шеф на Архитектонскиот оддел, а од [[1970]] г. шеф на Катедрата за архитектура и проректор на [[Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“ во Скопје]] ([[1978 ]]- [[1982]]). Основач е и прв директор на [[Заводот за заштита на спомениците на град Скопје]] од [[1963]] до [[1965]] г. Од [[1986]] до [[1991]] г. бил претседател на Собранието на Републичката заедница за култура и претседател на Архитектонската академија на ААМ од нејзиното основање во [[1997]] па сè до [[2000]] г. Во научноистражувачката работа целосно се ориентирал на проучувањето на [[архитектурата во Македонија]], односно својата активност ја концентрирал на проучувањето на средновековната и исламската архитектура, на народната архитектура и на цели урбанистички целини. Ги проучувал и мајсторите градители. Ја проучувал и архитектурата на другите балкански народи, задржувајќи се посебно на градбите на македонските мајстори и на нивниот придонес во развојот на архитектурата во текот на [[XVIII век|XVIII]] и [[XIX век]]. Бил активен и како архитект-конзерватор. Одликуван е со Орден на трудот со златен венец и добитник на наградите „[[11 октомври (награда)|11 октомври]]“, „[[Климент Охридски (награда)|Климент Охридски]]“, додека во [[1989]] г. станал прв лауреат на наградата „[[Андреја Дамјанов (награда)|Андреја Дамјанов]]“. За дописен член на [[Македонската академија на науките и уметностите]] е избран на[[26 декември]] [[1974]] г., а за редовен член [[14 мај]] [[1979]]. Секретар на Академијата е во периодот од [[1984]]-[[1987]], [[1988]]-[[1991]] и [[2004]]-[[2007]]<ref>{{наведени вести|url=http://www.vreme.com.mk/DesktopDefault.aspx?tabindex=2&tabid=1&EditionID=289&ArticleID=18648|title=Крум Томовски е новиот секретар|date=15 јануари 2005|publisher=Време|accessdate=2010-12-13}}{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> г. Избран член на Претседателството на Академијата е од [[2000]] до [[2003]] г. Раководел со повеќе проекти во МАНУ. Починал на [[8 јули]] [[2010]] во [[Скопје]], каде што и е погребан.<ref>{{наведени вести|url=http://www.novamakedonija.com.mk/NewsDetal.asp?vest=79101045131&id=16&setIzdanie=22029|title=Почина академикот Крум Томовски|date= 9 јули 2010|publisher=Нова Македонија|accessdate=2010-12-13}}</ref> ==Библиографија== Напишал голем број студии и статии отпечатени во стручни списанија и во дневниот печат (повеќе од 250 единици), објавени во земјата и во странство (Италија, Романија, ЧССР и др). Учествувал во редакции на повеќе публикации. Бил член и одговорен уредник на Годишниот зборник на Техничкиот, односно подоцна на Архитектонско-градежниот факултет, член на редакцијата на публикациите на Заводот за студии и проектирање, на списанието „[[Културно наследство]]“, на „Зборник заштите споменика културе“, [[Белград]], на публикацијата „Дрвото во архитектурата и скулптурата кај словенските народи“ (проект на УНЕСКО), како претставник на МАНУ и други соработници. *''Мајстор Андреја Дамјанов'', Крум Томовски, Архитектонско графдежен факултет Скопје, 1966; *''Архитектурата на почвата на Македонија: од средината на XIX до крајот на XX век : прилози за истражувањето на историјата на културата на почвата на Македонија'', Крум Томовски, Михаил Токарев, МАНУ 2006, ISBN 9789989101717; *''Протомајсторот [[Ѓорѓи Новаков-Џонгар|Ѓорѓи Новаков Џонгар]], живот и дело'', Крум Томовски, [[Ванагел Божиноски]] ,МАНУ, 2008, ISBN 9789989101953; *''Современные этнические процессы в СССР и СФРЮ: советско-югославское совещание'', Крум Томовски, Маргарита Сергеевна Кашуба, Галаба Паликрушева, Институт этнологии и антропологии им. Н.Н. Миклухо-Маклая, Российская академия наук, Ин-т этнологии и антропологии им. Н.Н. Миклухо-Маклая, 1992 *''Современные èтнические процессы в СССР и СФРЮ: советско-югославское совешćание'', Крум Томовски, М.С. Кашуба, Галаба Паликрушева, Россиîская академия наук, 1992; == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.mn.mk/makedonski-legendi/7680-Krum-Tomovski Биографија на Крум Томовски] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160305011832/http://www.mn.mk/makedonski-legendi/7680-Krum-Tomovski |date=2016-03-05 }} — „Македонска нација“ * {{наведена книга|last=Томовски|first=Крум|title=Македонските мајстори-градители од XIX век|url=http://books.google.com/books?id=JyMOAwAACAAJ|year=2006|publisher=Македонска академија на науките и уметностите|isbn=9789989101649}} — [[Google Книги]] * {{наведени вести|url=http://www.utrinski.mk/?ItemID=F4995340E8831C419F7B174F5EBE06E1|title=Крум Томовски остави фрапантен опус|last=Богоева|first=Катерина|date=9 јули 2010|work=[[Утрински весник]]|accessdate=24 ноември 2014|archive-date=2016-09-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20160914121052/http://www.utrinski.mk/?ItemID=F4995340E8831C419F7B174F5EBE06E1|url-status=dead}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Томовски, Крум}} [[Категорија:Македонски архитекти]] [[Категорија:Историчари на архитектурата]] [[Категорија:Македонски универзитетски професори]] [[Категорија:Академици на МАНУ]] [[Категорија:Добитници на наградата „Андреја Дамјанов“]] [[Категорија:Луѓе од Скопје]] [[Категорија:Апсолвенти на Белградскиот универзитет]] dbhc7t91dodr9ex1epid067h6pkqe77 Мауна Лоа 0 746737 5567520 5467007 2026-05-31T01:33:53Z Bjankuloski06 332 /* Структура */ Правописна исправка, replaced: Кеа → Кеја 5567520 wikitext text/x-wiki {{Infobox mountain | name = Мауна Лоа<br />Mauna Loa | photo = Mauna Loa Volcano.jpg | photo_caption = Поглед на Мауна Лоа од птичја перспектива | elevation_m = 4,169 | elevation_ref = <ref name="peakbagger">{{cite peakbagger|pid=11915|title=Mauna Loa, Hawaii|accessdate=12 December 2012}}</ref> | prominence_m = 2,158 | prominence_ref = <ref name="peakbagger"/> | listing = | location = [[Хаваи]], [[САД]] | range = [[Хавајски Острови]] | map = | region = | lat_d = 19 | lat_m = 28 | lat_s = 46.3 | lat_NS = N | long_d = 155 | long_m = 36 |long_s = 09.6 | long_EW = W | coordinates_ref = | topo = | type = [[Штитест вулкан]] | age = 700,000–1 милиони<ref name=hvo-loa /> | volcanic_arc/belt = | last_eruption = од март до април 1984 | first_ascent = Антички времиња | easiest_route = }} [[Податотека:Aa channel flow from Mauna Loa.jpg|thumb|Лавина фонтана на Мауна Лоа во 1984 година]] '''Мауна Лоа''' ([[хавајски јазик|хавајски]]: ''Mauna Loa''; {{langx|en|Long Mountain}})<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://hvo.wr.usgs.gov/maunaloa/ |title=Mauna Loa: Earth's Largest Volcano |work=[[USGS]] |date=2 February 2006 |accessdate=21 October 2015 |archive-date=2015-08-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150809235450/http://hvo.wr.usgs.gov/maunaloa/ |url-status=dead }}</ref>— еден од петте вулкани кои се наоѓаат на [[Хаваи (остров)|Големиот Остров Хаваи]] во американската држава [[Хаваи]] во [[Тихиот Океан]]. Најголемиот вулкан според маса и волумен, Мауна Лоа историски се смета за најголем вулкан на [[Земја]]та. Тој претставува активен [[штитест вулкан]] со релативно нежни падини, со волумен проценет на приближно 18.000 кубни милји (75,000 км<sup>3</sup>), иако неговиот врв е на околу 37 метри понизок од оној на својот сосед, [[Мауна Кеја]]. Лавините ерупции од Мауна Лоа се со [[Силициум диоксид]], и тие имаат тенденција да не бидат експлозивни. Речиси 90% од неговата површина е составена од [[базалт]]на лава стара помалку од 4,000 години, што избила од пукнатините на вулканските страни и ги исполнила езерата со лава на вулканскиот врв. Доаѓало и до големи подводни одрони, а еднаш се случило една подводна лавина да помине 100&nbsp;км. Мауна Лоа најверојатно еруптирал пред најмалку 700.000 години и можеби се појавил над нивото на морето пред околу 400.000 години. Најстарите познати датирани карпи не се постари од 200.000 години.<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://hvo.wr.usgs.gov/maunaloa/ | title = Mauna Loa: Earth's Largest Volcano | date = February 2, 2006 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = [[United States Geological Survey]] | archive-date = 2015-08-09 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150809235450/http://hvo.wr.usgs.gov/maunaloa/ | url-status = dead }}</ref>. [[Магма]]та на вулканот доаѓа од жариштето на [[Хаваи]], која е одговорна за создавање на Хавајскиот островски синџир пред десетици милиони години. Бавното поместување на [[Тихоокеанска Плоча|Тихоокеанската Плоча]] на крајот ќе го премеси Мауна Лоа од жариштето во рок од 500.000 до еден милион години, по кој момент ќе исчезне. Последната ерупција на Мауна Лоа се случила од [[24 март]] до [[15 април]] [[1984]] година. Неодамнешните ерупции на вулканот предизвикале смртни случаи, но ерупциите во [[1926]] и [[1950]] година уништиле населени места, а градот Хило делумно бил изграден врз [[Лавин тек|лавините текови]] од крајот на [[19 век]]. Поради потенцијалните опасности што ги претставуваат граанските центри, Мауна Лоа е прогласен како [[Декаден вулкан]], која ги поттикнува студиите за најопасните вулкани во светот. Мауна Лоа интензивно се следи од страна на Хавајската опсерваторија за вулкани од [[1912]] година. Набљудувањата на атмосферата се вршат на Опсерваторијата Мауна Лоа и на Сонцето, од Сончевата опсерваторија Мауна Лоа, кои се наоѓаат во близина на врвот на планината. [[Национален парк на вулкани од Хаваи|Националниот парк на вулкани од Хаваи]] го покрива врвот и југоисточниот дел на вулканот, а исто така го вклучува и Килауеја, посебен вулкан. == Геологија == === Создавање === {{повеќе слики| direction = horizontal | align=left| width1 = 187 | width2 = 200 |image1=Mapmaunaloa.svg|caption1=Местоположба на вулканот на островот Хаваи|image2=Island of Hawai'i - Landsat mosaic.jpg|caption2=[[Ландсат]]ски мозаик од островот; лавиниот поток е во црна боја}} Како и сите хавајски вулкани, Мауна Лоа бил создаден кога [[Тихоокеанска Плоча|Тихоокеанската Плоча]] се подместила над хавајското жариште во основниот [[плашт (геологија|плашт]] на [[Земја]]та<ref name=usgs-map>{{Наведена мрежна страница|title=Geologic Map of the State of Hawai'i|url=http://pubs.usgs.gov/of/2007/1089/Hawaii_expl_pamphlet.pdf|work=Open-File Report 2007–1089|publisher=[[United States Geological Survey]]|accessdate=9 December 2012|pages=50–51|year=2007|author1=David R. Sherrod |author2=John M. Sinton |author3=Sarah E. Watkins |author4=Kelly M. Brunt |last-author-amp=yes }}</ref>. Вулканите на островот [[Хаваи]] се најновиот доказ за овој процес, кој, повеќе од 70 милиони години го создавал синџирот по должина од Хавајскиот гребен од 6.000&nbsp;км<ref name="Watson">{{Наведена мрежна страница|last=Watson|first=Jim|title=The long trail of the Hawaiian hotspot|url=http://pubs.usgs.gov/gip/dynamic/Hawaiian.html|publisher=[[United States Geological Survey]]|accessdate=August 26, 2010|date=May 5, 1999}}</ref>. Преовладувачкото гледиште наведува дека жариштето во голема мера било стационарно во рамките на плаштот на планетата за многу долг период од време, и тоа во времето на [[Кенозоик|кенозоичка]] епоха според многумина<ref name="Watson"/><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mantleplumes.org/Hawaii.html|title=The Emperor and Hawaiian Volcanic Chains: How well do they fit the plume hypothesis?|author1=Foulger, G.R |author2=Anderson, Don L. |publisher=MantlePlumes.org|date=March 11, 2006|accessdate=April 1, 2009}}</ref>. Меѓутоа, додека хавајскиот плашт е добро и опширно проучен, природата на жариштата останува прилично енигматична<ref>{{Наведена книга|year=1987 |title=Volcanism in Hawaii: papers to commemorate the 75th anniversary of the founding of the Hawaii Volcano Observatory |chapter=The Hawaiian-Emperor Volcanic Chain – Geological Evolution |publisher=[[United States Geological Survey]] |volume=1 |series=Professional Paper 1350 |url=http://pubs.usgs.gov/pp/1987/1350/pp1350_vol1.pdf |page=32 |author1=Clague, David A. |author2=Dalrymple, G. Brent | |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121010062038/http://pubs.usgs.gov/pp/1987/1350/pp1350_vol1.pdf |archivedate=2012-10-10 |df= }}</ref>. Мауна Лоа е еден од петте вулкани кои го сочинуваат [[Хаваи (остров)|Големиот Остров Хаваи]], создаден од жариштето на Хаваи<ref name=hvo-kilauea/>. Најстариот вулкан на островот, [[Кохала]], е стар повеќе од еден милион години<ref name="hvo-kohala">{{Наведена мрежна страница| title = Kohala—Hawai''i's Oldest Volcano| publisher = [[Hawaiian Volcano Observatory]]—[[United States Geological Survey]]| date = 20 March 1998| url = http://hvo.wr.usgs.gov/volcanoes/kohala/| accessdate = 29 January 2012}}</ref>, а најмладиот [[Килауеја]], се верува дека е помеѓу 300.000 и 600.000 години<ref name=hvo-kilauea>{{Наведена мрежна страница|title=Kīlauea – Perhaps the World's Most Active Volcano|url=http://hvo.wr.usgs.gov/kilauea/|publisher=[[Hawaiian Volcano Observatory]]—[[United States Geological Survey]]|accessdate=27 January 2012|date=7 May 2009|archive-date=2013-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20130301012054/http://hvo.wr.usgs.gov/kilauea/|url-status=dead}}</ref>. [[Лоихи]], кој се наоѓа на југоисточната страна на островот е уште помлад, но допрва треба да ја прекрши површината<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Lo'ihi Seamount Hawai'i's Youngest Submarine Volcano|url=http://hvo.wr.usgs.gov/volcanoes/loihi/|publisher=[[Hawaiian Volcano Observatory]]—[[United States Geological Survey]]|accessdate=30 January 2012|date=26 March 2000}}</ref>. Од 1 милион до 700.000 години<ref name="hvo-loa">{{Наведена мрежна страница|title=Mauna Loa: Earth's Largest Volcano|url=http://hvo.wr.usgs.gov/maunaloa/|publisher=[[Hawaiian Volcano Observatory]]—[[United States Geological Service]]|accessdate=9 December 2012|date=2 February 2006|archive-date=2015-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20150809235450/http://hvo.wr.usgs.gov/maunaloa/|url-status=dead}}</ref>, Мауна Лоа е вториот најмлад од петте вулкани на островот, што го прави трет по најмладиот вулкан во хавајскиот опсег, синџир на вулкани од кои се протегаат од Хаваи до Курил-Камчатка во [[Русија]]<ref name="USGS Hotspots">{{Наведена книга|url=http://pubs.usgs.gov/gip/dynamic/hotspots.html|title="Hotspots": Mantle thermal plumes|publisher=[[United States Geological Survey]]|edition=1.14|year=1996|isbn=0-16-048220-8|author1=W. J. Kious |author2=R. I. Tilling |lastauthoramp=yes |accessdate=9 December 2012}}</ref>. Следејќи го моделот на [[Хавајска ерупција|хавајски форми на вулкани]], Мауна Лоа најверојатно започнала како [[подводен вулкан]], и постепено започнал да се гради како последица на подводни ерупции на алкален [[базалт]] пред да се појави од морето преку серија од [[Суртсејска ерупција|Суртсејски ерупции]] пред околу 400.000 години<ref name=hov-evolution>{{Наведена мрежна страница|title=Evolution of Hawaiian Volcanoes|url=http://hvo.wr.usgs.gov/volcanowatch/1995/95_09_08.html|publisher=[[Hawaiian Volcano Observatory]]—[[United States Geological Survey]]|accessdate=30 January 2012|date=26 March 1998}}</ref>. Оттогаш вулканот останал активен, со историја на еруптивни и експлозивни ерупции, вклучувајќи 33 ерупции од првата добро документирана ерупција во [[1843]] година<ref name=hvo-loa />. Иако активноста на Мауна Ло е засенета во последниве години од онаа на нејзиниот сосед [[Килауеја]], таа останува активна<ref name=hvo-loa />. ===Структура=== {{multiple image | align = right | direction = vertical | width = 300 | image1 = Mauna Loa Observatory.jpg | caption1 = Мауна Лоа. | image2 = Mokuaweoweo from the air.gif | caption2 = Мокуавеовео. }} Мауна Лоа е најголемиот субаерален и втор најголем вулкан во светот (после масивот Таму<ref name=tamu>{{наведени вести | publisher = National Geographic | title = New Giant Volcano Below Sea Is Largest in the World | url = http://news.nationalgeographic.com/news/2013/09/130905-tamu-massif-shatsky-rise-largest-volcano-oceanography-science/ | author = Brian Clark Howard | date = 2013-09-05}}</ref>), кој покрива површина од 5.271 км<sup>2</sup> и опфаќа максимална ширина од 120&nbsp;км<ref name="hvo-loa"/>. Тој содржи околу 65.000 до 80.000 км<sup>3</sup> цврста карпа<ref name=nps-loa>{{Наведена мрежна страница|title=Mauna Loa, Fiery Colossus of the Pacific|author1=G. MacDonald|author2=D. Hubbard|lastauthoramp=yes|orig-year=1951, 7th ed. revision December, 1974|url=http://www.cr.nps.gov/history/online_books/hawaii-notes/vol4-2-7e.htm|publisher=[[National Park Service]]|accessdate=9 December 2012|publication-date=24 March 2006||archiveurl=https://web.archive.org/web/20131020022158/http://www.cr.nps.gov/history/online_books/hawaii-notes/vol4-2-7e.htm|archivedate=20 October 2013|df=}}</ref> и сочинува повеќе од половина од површината на островот Хаваи. Комбинацијата на обемните подводни крила на вулканот (5.000 метри) и субаералена висина од 4.170 метри (13.680 стапки)<ref name="hvo-loa"/><ref name=soest-loa>{{Наведена мрежна страница|title=Mauna Loa Volcano|url=http://www.soest.hawaii.edu/GG/HCV/maunaloa.html|author1=Rubin, Ken |author2= Minicola, Rochelle|publisher=[[Hawaiian Volcano Observatory]]—[[United States Geological Survey]]|date=20 March 2009|accessdate=12 December 2012}}</ref>, Мауна Лоа вкупно се издига на 8.848 метри или 29.029 стапки надморска височина<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Nepal in new bid to finally settle Mount Everest height|url=http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-17191400|publisher=[[BBC News]]|accessdate=10 December 2012|author=Navin Singh Khadka|date=28 February 2012}}</ref> од нивото на морето до својот врв. Покрај тоа, поголемиот дел од планината е невидлив дури и под вода: неговата маса ја депресира кората под него за уште 8&nbsp;км во облик на обратна планина<ref name="gspp">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=wRosAQAAIAAJ&pg=PA95|title=Subsidence of the Hawaiian Ridge|author=J.G. Moore|journal=Volcanism in Hawaii: Geological Survey Professional Paper, Volume 1350, Issue 1|year=1987}}</ref>, што значи вкупната висина на Мауна Лоа од почетокот на нејзината еруптивна историја е околу 17.170 метри (56.000 стапки)<ref>{{Наведена мрежна страница|title=How High is Mauna Loa?|url=http://hvo.wr.usgs.gov/volcanowatch/archive/1998/98_08_20.html|publisher=[[Hawaiian Volcano Observatory]]—[[United States Geological Survey]]|accessdate=5 February 2013|date=20 August 1998}}</ref>. Мауна Лоа е типичен вулкан со [[Штитест вулкан|штитеста форма]], со облик на долга широка купола која се протега до дното на океанот чии падини се многу стрмни (околу 12° најстрмните), како последица на неговата исклучително течна лава. Лавините на штитната фаза, кои ја изградиле огромната главна маса на планината, се [[Толеитска магматска серија|толеитски]], [[базалт]]и, како оние на [[Мауна Кеја]], создадени преку мешање на примарна [[магма]] и супериорна океанска кора<ref>{{Наведено списание|author=Claude Herzberg| title = Petrology and thermal structure of the Hawaiian plume from Mauna Kea volcano| url = http://www.nature.com/nature/journal/v444/n7119/abs/nature05254.html| journal = Nature (journal)| publisher = [[Nature Publishing Group]]| volume = 444| issue = 7119| pages = 605–9| date = 30 November 2006| pmid = 17136091| doi = 10.1038/nature05254 |bibcode = 2006Natur.444..605H |accessdate=10 December 2012}}</ref>. Во внатрешноста на Мауна Лоа се наоѓаат три прекриени јамски кратери, кои се распоредени североисточно-југозападно, со прв и последен пречник од околу 1 километар, а втората е долга 4,2 × 2,5&nbsp;км. Заедно, овие три кратери го сочинуваат врвот Мокуавеовео<ref name=hvo-caldera>{{Наведена мрежна страница|title=When did Moku'aweoweo (the summit caldera of Mauna Loa) form?|publisher=[[Hawaiian Volcano Observatory]]—[[United States Geological Survey]]|url=http://hvo.wr.usgs.gov/volcanowatch/archive/2001/01_03_22.html|accessdate=11 December 2012|date=28 March 2001}}</ref>, кој е именуван според хавајската риба (''Priacanthus meeki''), наводно поради сличноста на нејзините еруптивни пожари и обоеноста на рибата<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Place Names of Hawaii – Moku-ʻāweoweo|url=http://www.wehewehe.org/gsdl2.5/cgi-bin/hdict?a=q&r=1&hs=1&e=q-0hdict--00-0-0--010---4----den--0-000lpm--1haw-Zz-1---Zz-1-home---00031-0000escapewin-00&q=mokuaweoweo&j=pp&hdid=0&hdds=0|publisher=Ulukau – Hawaiian Electronic Library|accessdate=11 December 2012|archive-date=2012-12-28|archive-url=https://archive.today/20121228082508/http://www.wehewehe.org/gsdl2.5/cgi-bin/hdict?a=q&r=1&hs=1&e=q-0hdict--00-0-0--010---4----den--0-000lpm--1haw-Zz-1---Zz-1-home---00031-0000escapewin-00&q=mokuaweoweo&j=pp&hdid=0&hdds=0|url-status=dead}}</ref>. Дното на овој врв лежи помеѓу 170 и 50 метри (558 и 164 стапки) под нејзиниот раб и е само последниот од неколку [[купа|купи]] кои се формирале и реформирале во текот на животот на вулканот. Таа била создадена во период помеѓу 1.000 и 1.500 години со голема ерупција од североисточната раседна зона на Мауна Лоа, која изненадила со плиткото [[магматско огниште]] под врвот и ја срушила во нејзината сегашна форма. Дополнително, два помали кратери лежат југозападно од [[купа]]та, Луа Хоу (Нова јама) и Луа Хохону (''Длабока јама'')<ref name=nps-loa />. Внатрешноста исто така е фокусна точка за неговите две раседни зони, обележани на површината со добро зачувани, релативно неодамнешни [[лавин и текови]] (лесно се гледаат преку сателитски снимки) и линеарно наредени фрактурни линии пресечени со циндерски конуси<ref name=ajs-1980/>. Првата се простира од 60&nbsp;км и се движи југозападно од [[купа]]та до морето и уште 40&nbsp;км под вода, со промена од 40° по должината. Оваа зона е историски активна во најголем дел од нејзината должина. Втората, североисточна зона се протега кон Хило и е историски активна низ првите 20&nbsp;км од нејзината должина<ref name=ajs-1980>{{Наведено списание|title=The Southwestern Rift Zone of Mauna Kea: Implications for Structural Evolution of Hawaiian Volcanoes|journal=[[American Journal of Science]]|year=1980|volume=280-A|pages=752–776|author=Peter W. Lipman|publisher=American Journal of Science}}</ref>. Североисточната зона е во форма на еднокорабни конуси, од кои најистакнатите се 60 метри високи (''Црвен рид''). Исто така постои и помалку дефинирана раседна зона на север која се протега кон основата на Хумула, означувајќи го пресекот на Мауна Лоа и [[Мауна Кеја]]<ref name=nps-loa />. Изработени се поедноставни геофизички модели на магматското огниште на Мауна Лоа, користејќи [[Радар за интерферометарски синтетички отвор|интерферометриски синтетички апертурни радарски мерки]] за [[Деформација (инженерство)|деформација]] на земјата поради бавното издигнување на лавата под површината на вулканот. Овие модели предвидуваат [[магматско огниште]] на Мауна Лоа од 1,1 км, кое се наоѓа на длабочина од околу 4,7&nbsp;км и 0,5&nbsp;км под нивото на морето, во близина на југоисточниот дел на Мокуавеовео. Ова плитко магматско огниште е значително повисоко поставен од раседната зона на Мауна Лоа, што укажува на упад на магмата во подлабоките и повремените делови на водата; сличен механизам е предложен за соседнниот вулкан Килауеја<ref name=science-stress />. Претходно моделите засновани на последните две ерупции на Мауна Лоа направиле слично предвидување, поставувајќи ја комората на длабочина од 3 км (1,9 милји) во приближно иста географска положба<ref>{{Наведена мрежна страница|title=What's up with Mauna Loa?|url=http://hvo.wr.usgs.gov/volcanowatch/archive/2001/01_10_18.html|publisher=[[Hawaiian Volcano Observatory]] – [[United States Geological Survey]]|accessdate=16 December 2012|date=23 October 2001}}</ref>. Мауна Лоа има комплексни интеракции со соседите, [[Хуалалај]] на запад, [[Мауна Кеја]] на север, а особено [[Килауеја]] на исток. Лавата од Мауна Кеја се вкрстува со базалтните текови на Мауна Лоа како последица на постарата возраст на Кеја<ref name="pp1557">{{Наведена книга|author1=E. W. Wolfe|author2=W. S. Wise|author3=G. B. Dalrymple|title=The geology and petrology of Mauna Kea volcano, Hawaii : a study of postshield volcanism|url=https://pubs.er.usgs.gov/djvu/PP/pp_1557.djvu|series=Professional Paper 1557|year=1997|publisher=[[United States Geological Survey]]|accessdate=12 December 2012|archive-date=2011-06-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20110615111115/http://pubs.er.usgs.gov/djvu/PP/pp_1557.djvu|url-status=dead}}</ref> и оригиналните раседи на Мауна Кеја биле затрупани под штитестите вулкански карпи на Мауна Лоа<ref name="usgs-database">{{Наведена мрежна страница|title=Complete Report for Mauna Kea Volcano (Class B) No. 2601 |url=http://gldims.cr.usgs.gov/webapps/cfusion/sites/qfault/qf_web_disp.cfm?disp_cd=C&qfault_or=5107&ims_cf_cd=cf |publisher=[[United States Geological Survey]] |accessdate=12 December 2012 |author1=E. C. Cannon |author2=R. R. Bürgmann |lastauthoramp=yes |date=26 October 2009 | |archiveurl=https://www.webcitation.org/65UZ7W6xy?url=http://gldims.cr.usgs.gov/webapps/cfusion/sites/qfault/qf_web_disp.cfm?disp_cd=C&qfault_or=5107&ims_cf_cd=cf |archivedate=16 February 2012 |df= }}</ref>. Исто така постојат и серија нормални [[расед]]и на северните и западните падини на Мауна Лоа, меѓу неговите две поголеми раседни зони, за кои се верува дека се резултат на комбинираната периферна напнатост од двете зони на раседите и од дополнителниот притисок поради растот на западниот сосед [[Килауеја]]<ref name=osu-rifts>{{Наведена мрежна страница|title=Rift Zones|url=http://volcano.oregonstate.edu/book/export/html/124|publisher=Oregon State University|accessdate=13 December 2012}}</ref>. Бидејќи [[Килауеја]] нема [[топографска истакнатост]] и се појавува на југоисточниот дел на Мауна Лоа, историски се толкува од страна на домашните Хавајци и раните геолози дека претставува активен сателит на Мауна Лоа. Сепак, анализата на хемискиот состав на лавите од двата вулкани покажува дека имаат одделни магматски огништа и затоа се разликуваат. Сепак, нивната близина доведе до историски тренд во кој високата активност на еден вулкан грубо се совпаѓа со ниската активност на другиот. Кога Килауеја бил заспан во периодот помеѓу [[1934]] и [[1952]] година, Мауна Лоа станал активен, а кога тој пак останал мирен од [[1952]] до [[1974]] година, обратното, Килауеја се активирал. Ова бил секогаш случај. избувнувањето на Мауна Лоа во [[1984]] година започнало за време на ерупцијата во Килаеа, но немало забележлив ефект врз ерупцијата во Килауеја, а тековната инфлација на Мауна Лоа, што укажува на идната ерупција, започнала истиот ден кога новата лава течела во кратерот Пу О. Геолозите сугерираат дека „пулсирањето“ на магмата што влегува во подлабокиот магматски систем на Мауна Лоа, може да го зголеми притисокот во Килауеја и да предизвика истовремени ерупции<ref name="hvo-loa_kilauea">{{Наведена мрежна страница|title=Inflation of Mauna Loa Volcano slows|publisher=[[Hawaiian Volcano Observatory]]—[[United States Geological Survey]]|work=Volcano Watch|date=28 January 2003|url=http://hvo.wr.usgs.gov/volcanowatch/2003/03_01_23.html|accessdate=30 January 2012}}</ref>. [[Податотека:Mauna Loa taken from the 9300 ft level on the ascent of Mauna Kea.JPG|400px|thumb|right|Мауна Лоа]] Мауна Лоа се простира на исток по должината на југозападната раседна зона, искористувајќи ја својата маса во [[Килауеја]]. Интеракцијата помеѓу двата вулкани на ваков начин создал голем број големи земјотреси во минатото<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://hvo.wr.usgs.gov/volcanowatch/archive/2001/01_10_18.html|title=Glaciers on Mauna Kea? You crazy? In the middle of the Pacific? YES!|publisher=[[Hawaiian Volcano Observatory]] – [[United States Geological Survey]]|accessdate=16 December 2012|date=22 October 2007}}</ref>. Постои систем на постари раседи на југоисточната страна на Мауна Лоа, најверојатно формирани пред Килауеја да стане доволно голема за да ја попречи рецесијата на Мауна Лоа. Западната страна на Мауна Лоа, во меѓувреме, е во непречено движење и се верува дека претрпела голем колапс на рецесија помеѓу 100.000 и 200.000 години, остатокот од кој се состоел од расфрлање на остатоци до неколку километри во ширина и до далечина до 50 км. Штетата од ова била многу голема. Денес има многу малку движења, како последица на геометријата на вулканот<ref name=uh-landslides>{{Наведена мрежна страница|title=Giant Landslides: Kilauea and Mauna Loa: GEOL 205: Lecture Notes|url=http://hilo.hawaii.edu/~kenhon/GEOL205/Landslides/default.htm|publisher=[[University of Hawaii at Hilo]]|accessdate=16 December 2012|author=Ken Hon|archive-date=2011-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20111024083507/http://www.hilo.hawaii.edu/%7Ekenhon/GEOL205/Landslides/default.htm|url-status=dead}}</ref>. Мауна Лоа е доволно висока за да доживее [[глацијација]] за време на последното [[ледено доба]], пред 25.000 до 15.000 години. За разлика од Мауна Кеја, на кој голем број докази остануваат и денес, Мауна Лоа бил во тоа време и останал активен, и оттогаш се зголемил за уште 150 до 300 метри во височина, покривајќи леднички депозити под новите текови. Слоевите од таа возраст не се појавуваат на најмалку 2.000 метри (6,562 стапки) од врвот на вулканот. Се претпоставува дека во ова време се случила обемна фретомагматична активност, придонесувајќи [[вулканска пепел]]. == Еруптивна историја== ===Праисториски ерупции=== [[Податотека:Mauna Loa from the air.jpg|thumb|right]] За да ја достигне својата огромна големина во релативно краткиот (геолошки) живот од 600.000 до 1.000.000 години, Мауна Лоа логично би морал да порасне многу брзо преку својата развојна историја<ref name=hvo-erupt />, и екстензивното датирање на [[Радиојаглеродно датирање|радиојаглеродното датирање]] на јаглен (можеби најизразен, кој праисториски датира на Земјата<ref name=soest-erupt /><ref name=hvo-model>{{Наведена мрежна страница|title=Eruption History: A Cyclic Eruption Model is Proposed|url=http://hvo.wr.usgs.gov/maunaloa/history/model.html|publisher=HVO|accessdate=25 December 2012|date=16 March 1998|archive-date=2007-08-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20070821145956/http://hvo.wr.usgs.gov/maunaloa/history/model.html|url-status=dead}}</ref>) кој бил забележан од речиси двесте сигурно датирани постојни текови кои ја потврдуваат оваа хипотеза<ref name=hvo-erupt />. Најстарите изложени текови на Мауна Лоа се сметаат дека се наоѓаат на Нинол Хилс, на јужниот дел од крилото, субаералена базалтска карпа од околу 100 до 200 илјади години. Тие текови формираат тераса и се верува дека таа е резултат на периодот на [[ерозија]] поради промена во насоката на проток на лава предизвикана од праисториската рецесија на вулканот. Потоа следат две единици лавини текови одделени со слој од [[Вулканска пепел|пепел]] што се нарекува Пахала-пепелен слој: постариот [[базалт]] од Кахука, ретко изложен на понискиот југозападен расед и помладиот и далеку пораспространет базалт Кау, кој се појавува пошироко во вулканот. Самиот Пахалски пепелен слој се произведувал во текот на долг временски период пред околу 13 до 30 илјади години, иако тешката витрификација и интеракција со тековните и пред-создавачките текови го попречувале точното стапување. Нивната возраст грубо кореспондира со [[глацијација]]та на Мауна Лоа за време на последното [[Ледено доба]], зголемувајќи ја посебната можност дека е производ на фретомагматична интеракција помеѓу ледниците и еруптивните активности на Мауна Лоа<ref name=usgs-map />. Истражувањата покажале дека се случува циклус во кој вулканската активност на врвот е доминантна неколку стотици години, по што активноста се префрла на раседни зони уште неколку векови, а потоа повторно се враќа на врвот. Два циклуси се јасно идентификувани, од кои секој трае 1.500-2.000 години. Ова циклично однесување е уникатно за Мауна Лоа меѓу хавајските вулкани<ref>Lockwood J.P. (1995), "Mauna Loa eruptive history – the preliminary radiocarbon record", in Rhodes, J.M. and Lockwood, J.P. (eds.), ''Mauna Loa revealed: structure, composition, history, and hazards'', Washington D.C., American Geophysical Union Monograph 92, pp. 81–94.</ref>. Помеѓу 7.000 и 6.000 години Мауна Лоа бил во голема мера неактивен. Причината за овој прекин на активноста не е позната и не е позната слична пауза на другите хавајски вулкани, освен оние кои моментално се наоѓаат во пост-штитеста фаза. Помеѓу 11.000 и 8.000 години, активноста била поинтензивна отколку што е денес<ref name=soest-erupt /> However, Mauna Loa's overall rate of growth has probably begun to slow over the last 100,000&nbsp;years,<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://hvo.wr.usgs.gov/maunaloa/history/main.html | title = Eruption History of Mauna Loa Volcano | publisher = [[United States Geological Survey]], Hawaiian Volcano Observatory | accessdate = 2007-07-28 | archive-date = 2007-08-19 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070819083329/http://hvo.wr.usgs.gov/maunaloa/history/main.html | url-status = dead }}</ref>. Сепак, севкупната стапка на пораст на Мауна Лоа веројатно започнала да забавува во текот на последните 100.000 години, и вулканот всушност може да се приближи до крајот на својата [[Толеитска магматска серија]] на изградба на базалтен штит<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://hvo.wr.usgs.gov/maunaloa/history/model.html | title = Eruption History: A Cyclic Eruption Model is Proposed | publisher = [[United States Geological Survey]], Hawaiian Volcano Observatory | date = March 16, 1998 | accessdate = 28 July 2007 | archive-date = 2007-08-21 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070821145956/http://hvo.wr.usgs.gov/maunaloa/history/model.html | url-status = dead }}</ref>. ===Неодамнешна историја=== [[Податотека:Mauna Loa summit in snow 2016.jpg|thumb|[[Купа]]та на Мокуавепвео во 2016 година|350px]] [[Антички Хавајци|Античките Хавајци]] се присутни на островот [[Хаваи]] околу 1.500 години, но тие речиси не сочувале записи за вулканска активност на островот, надвор од неколку фрагментарни податоци кои датираат од доцниот 18 век и почетокот на [[19 век]]<ref name=hvo-erupthist>{{Наведена мрежна страница|title=Summary of Historical Eruptions, 1843–Present|url=http://hvo.wr.usgs.gov/maunaloa/history/historytable.html|publisher=[[Hawaiian Volcano Observatory]]—[[United States Geological Survey]]|accessdate=24 January 2013|date=17 September 2004|archive-date=2007-08-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20070813100729/http://hvo.wr.usgs.gov/maunaloa/history/historytable.html|url-status=dead}}</ref>. Можни ерупции се случиле околу [[1730]] и [[1750]] година, а некаде во текот на [[1780]] и [[1803]] година<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Mauna Loa: Eruptive History|url=http://www.volcano.si.edu/world/volcano.cfm?vnum=1302-02=&volpage=erupt|work=[[Global Volcanism Program]]|publisher=[[Smithsonian National Museum of Natural History]]|accessdate=24 January 2013|archive-date=2012-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20121023233604/http://www.volcano.si.edu/world/volcano.cfm?vnum=1302-02=&volpage=erupt|url-status=dead}}</ref><ref name="seach">{{Наведена мрежна страница|title=Mauno Loa Volcano – John Seach|url=http://www.volcanolive.com/maunaloa.html|accessdate=24 January 2013|author=John Seach}}</ref>. Ерупцијата од јуни [[1832]] година била сведок на мисионер на [[Мауи]], но 190&nbsp;км меѓу двата острови и недостатокот на очигледни геолошки докази го довеле ова сведочење во сомнеж. Така, првата целосно потврдена и историски евидентирана ерупција била настан од јануари [[1843]] година. Од тоа време Мауна Лоа избувнала 32 пати<ref name=hvo-erupthist />. Историските ерупции на Мауна Лоа се типични хавајски по карактер и ретко насилни, започнувајќи од појавата на лавини фонтани во текот на неколку километарски расед наречен „''завеса од оган''“<ref name=science-stress>{{Наведено списание|title=Stress Control of Deep Rift Intrusion at Mauna Loa Volcano, Hawaii|journal=Science|date=18 May 2007|volume=316|issue=5827|pages=1026–1030|doi=10.1126/science.1140035|url=http://www.sciencemag.org/content/316/5827/1026|accessdate=16 December 2012|author=F. Amelung, S. H. Yun, T. R. Walter, P. Segall, S. W. Kim|publisher=[[American Association for the Advancement of Science]]|bibcode = 2007Sci...316.1026A |last2=Yun|last3=Walter|last4=Segall|last5=Kim |pmid=17510364}}</ref> и на крајот концентрирајќи се на еден отвор, неговиот долгорочен еруптивен центар<ref name=nps-loa/><ref name=ajs-1980 />. Активностите во центарот на [[Врв (топографија)|врвот]] обично се проследени со ерупции на крилата<ref name=hvo-hist-loa /> и иако Мауна Лоа е историски помалку активна од онаа на неговиот сосед Килауеја, има тенденција да произведе поголеми количини на лава во пократки временски периоди<ref name=usgs-hazard/>. Повеќето ерупции се центрирани или на врвот или на две нејзини поголеми зони. Во последните двесте години, 38% од ерупциите се случиле на [[Врв (топографија)|врвот]], 31% на североисточната раседна зона, 25% во југозападната раседна зона, а останатите 6% од северозападните отвори<ref name=soest-erupt>{{Наведена мрежна страница|title=Mauna Loa Eruption History|url=http://www.soest.hawaii.edu/GG/HCV/mloa-eruptions.html|publisher=[[Hawaii Center for Volcanology]]|accessdate=12 December 2012|author1=Rubin, Ken|author2=Minicola, Rochelle|date=7 March 2007}}</ref>. 40 % од површината на вулканот се состои од лава помалку од илјада години<ref name=usgs-hazard>{{Наведена мрежна страница|title=Lava Flow Hazard Zone Maps: Mauna Loa|url=http://pubs.usgs.gov/gip/hazards/mauna-loa.html|publisher=[[United States Geological Survey]]|accessdate=12 December 2012|author=John Watson|date=18 July 1997||archiveurl=https://web.archive.org/web/20130115203408/http://pubs.usgs.gov/gip/hazards/mauna-loa.html|archivedate=15 January 2013|df=}}</ref>, и 98% од лавите кои се постари од 10.000 години<ref name=hvo-erupt>{{Наведена мрежна страница|title=Eruption History|url=http://hvo.wr.usgs.gov/maunaloa/history/main.html|publisher=[[Hawaiian Volcano Observatory]]—[[United States Geological Survey]]|accessdate=16 December 2012|date=2 February 2006|archive-date=2007-08-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20070819083329/http://hvo.wr.usgs.gov/maunaloa/history/main.html|url-status=dead}}</ref>. Покрај елементите на врвот и рифовите, северозападниот дел на Мауна Лоа исто така е извор на три историски ерупции<ref name=usgs-hazard/>. Настанот од [[1843]] година бил проследен со ерупции во [[1849]], [[1851]], [[1852]] и [[1855]]<ref name=hvo-erupthist />, а ерупцијата во [[1855]] година била доста обемна.<ref name=soest-erupt />. [[1859]] година го означил најголемиот од трите историски текови кои се центрирани на северозападниот дел на Мауна Лоа, создавајќи долг тек на лава што стигнала до океанот на западниот брег на островот Хаваи, северно од заливот Кихоло<ref name=usgs-hazard/>. Ерупцијата во [[1868]] година се случила заедно со огромен [[земјотрес]] во [[Хаваи]] во [[1868]] година,<ref name=soest-erupt />, настан од [[Скала на моментна магнитуда|8 степени]] според кој имало 77 смртни случаи и останува најголемиот [[земјотрес]] кој го погодил островот некогаш<ref>{{Наведена мрежна страница|title=The Great Ka'u Earthquake of 1868|url=http://hvo.wr.usgs.gov/volcanowatch/archive/1994/94_04_01.html|publisher=[[Hawaiian Volcano Observatory]]—[[United States Geological Survey]]|accessdate=24 January 2013|date=26 March 1998}}</ref>. По понатамошна активност во [[1871]] година, Мауна Лоа доживеал речиси континуирана активност од август [[1872]] до [[1877]] година, долготрајна и обемна ерупција која траела околу 1.200 дена<ref name=hvo-erupthist /><ref>{{Наведена мрежна страница|title=Eruptions of Hawaiian Volcanoes|url=http://pubs.usgs.gov/gip/hawaii/page15.html|publisher=[[United States Geological Survey]]|accessdate=24 January 2013|date=5 January 1997}}</ref><ref name=hvo-1950>{{Наведена мрежна страница|title=50th Anniversary of Mauna Loa's Most Spectacular Eruption|url=http://hvo.wr.usgs.gov/maunaloa/history/50_06_01/|publisher=[[Hawaiian Volcano Observatory]]—[[United States Geological Survey]]|accessdate=24 January 2013|date=17 September 2004|archive-date=2013-01-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20130130173304/http://hvo.wr.usgs.gov/maunaloa/history/50_06_01/|url-status=dead}}</ref> и никогаш не се движела надвор од својот врв. Една кратка еднодневна ерупција во [[1877]] година била невообичаена по тоа што се одвивала под вода, во заливот Келакекуа и во една милја од крајбрежјето. Љубопитните гледачи кои се приближиле до областа со чамци пријавиле невообичаено турбулентна вода и повремени лебдечки блокови од лава. Понатамошни ерупции се случиле во [[1879]] година, а потоа двапати во [[1880]] година<ref name=hvo-erupthist />, од кои втората се проширила и во [[1881]] година и се нашла во рамките на сегашните граници на најголемиот остров на Хаваи, [[Хило]]. Сепак, во тоа време, населбата била крајбрежно село сместено по должината на падините на вулканот, и така не предизвикала голема штета<ref name=soest-erupt /><ref name=usgs-hazard/>. <imagemap> Податотека:Hawaii Volcanoes Hazard Map.svg|thumb|right|275px| poly 25 186 49 180 73 150 54 108 36 100 24 104 5 123 3 137 22 164 [[Хуалалај]] poly 54 64 99 63 113 40 78 23 74 12 46 5 37 21 41 44 [[Кохала]] poly 247 157 236 157 203 198 172 202 149 230 128 277 173 250 193 248 249 226 287 186 259 173 [[Килауеја]] poly 56 65 99 64 116 38 188 66 224 103 221 134 194 140 139 143 93 123 60 92 53 79 [[Мауна Кеја]] desc bottom-left </imagemap> Мауна Лоа ја продолжила својата активност со ерупциите што се случиле во 1887, 1892, 1896, 1899, 1903 (двапати), 1907, 1914, 1916, 1919 и 1926<ref name=hvo-erupthist />. Три ерупции (во 1887, 1919 и 1926) биле делумно субаерални.<ref name=soest-erupt />. Особено значајна е ерупцијата во [[1926]] година поради тоа што поплавила село во близина на Хопулоа, уништувајќи 12 куќи, црква и мало пристаниште.<ref name="hvo-1926">{{Наведена мрежна страница|title=The Mauna Loa Eruption of 1926|url=http://hvo.wr.usgs.gov/volcanowatch/archive/1995/95_04_07.html|publisher=[[Hawaiian Volcano Observatory]]—[[United States Geological Survey]]|accessdate=26 January 2013|date=26 March 1998}}</ref> По настанот во [[1933]] година, избувнувањето на Мауна Лоа од [[1935]] предизвикало јавна криза кога нејзините текови започнале да се движат кон Хило<ref name=hvo-erupthist />. Одлуката за бомбардирање била решена во обид да се пренасочат тековите, планирани од тогашниот потполковник Џорџ С. Патон. Бомбардирањето, спроведено на [[27 декември]], било прогласено за успешно од страна на Томас А. Џагар, директор на [[Хавајска вулканска опсерваторија|Хавајската вулканска опсерваторија]], а лавата престанала да тече до [[2 јануари]] [[1936]] година. Сепак, улогата што бомбардирањето ја играло при завршувањето на ерупцијата оттогаш било во голема мера оспорено од вулканолозите<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Lava diversion in Hawai'i?|url=http://hvo.wr.usgs.gov/volcanowatch/archive/1997/97_11_28.html|publisher=[[Hawaiian Volcano Observatory]]—[[United States Geological Survey]]|accessdate=24 January 2013}}</ref>. Настаните од [[1940]] година на врвот од вулканот бил релативно помалку интересен<ref name=hvo-erupthist />. Ерупцијата во Мауна Лоа во [[1942]] година се случила само четири месеци по [[Напад на Перл Харбор|нападот врз Перл Харбор]] и влезот на [[САД]] во [[Втората светска војна]] и создало единствен проблем за време на војната во [[САД]]. Појавувајќи се за време на насилното затемнување на островот Хаваи, ерупцијата ја принудила владата да издаде налог за потиснување во локалниот печат, надевајќи се дека ќе спречи ширење на вестите за неговата појава, поради страв дека [[Јапонци]]те тоа ќе го искористат за започнување на бомбашки напад врз островот. Меѓутоа, како што приливот од ерупцијата бргу се проширил низ крилото на вулканот и му се заканувало на пристаништето Ола, примарен извор на вода за населеното место Маунтин Вју, американските воздухопловни сили одлучиле да ги отфрлат сопствените бомби на островот, во надеж дека ќе ги пренасочат струите далеку од плимата. Така, шеснаесет бомби со тежина помеѓу 136 и 272 килограми, биле фрлени на островот, но создале мал ефект. На крајот, ерупцијата престанала сама<ref name="seach"/><ref>{{Наведена мрежна страница|title=Shhh! Don't tell there is an eruption – Eruption of 1942|url=http://hvo.wr.usgs.gov/volcanowatch/archive/1998/98_04_23.html|publisher=[[Hawaiian Volcano Observatory]]—[[United States Geological Survey]]|accessdate=24 January 2013|date=27 April 1998}}</ref>. По настанот од [[1949]] година, следната голема ерупција на Мауна Лоа се случила во [[1950]] година. Потекнувајќи од југозападната зона на вулканот, ерупцијата останува најголемиот настан во модерната историја на вулканот, која траела 23 дена, испуштајќи 376 милиони кубни метри лава и достигнувајќи 24&nbsp;км до океанот во рок од 3 часа. Ерупцијата од [[1950]] година не била најобемната ерупција на вулканот (долготрајниот настан 1872-1877 произвел двапати повеќе материјал), но таа ерупција била една од најбрзите, произведувајќи исто количество лава како при ерупцијата од 1859 година. Текот го надминал селото Хоокена-Маука во Јужна Кона, ја преминала Хавајската патека 11 и стигнала до морето во рок од четири часа од ерупцијата. Иако немало човечки жртви, селото било трајно уништено<ref>{{Наведена мрежна страница|title=The 1950 eruption of Mauna Loa: a nightmare that could reoccur|url=http://hvo.wr.usgs.gov/volcanowatch/archive/2001/01_05_10.html|publisher=[[Hawaiian Volcano Observatory]]—[[United States Geological Survey]]|accessdate=24 January 2013|date=May 14, 2001}}</ref>. По настанот од [[1950]] година, Мауна Лоа, влегол во подолг период на латентност, прекинато единствено со еднодневна непогода во [[1975]] година. Меѓутоа, во [[1984]] година повторно се појавил, што се манифестирало прво на врвот на Мауна Лоа, а потоа со создавање на канализиран лавин проток што го зголемува надолниот пад во рок од 6&nbsp;км од Хило, доволно блиску за да го осветли градот во текот на ноќта. Меѓутоа, протокот не се доближил, бидејќи двата природни насипи понатаму по својот пат резултирале со скршени и пренасочени активни текови<ref>{{Наведена мрежна страница|title=The Mauna Loa Eruption of 1984|url=http://hvo.wr.usgs.gov/volcanowatch/archive/1994/94_03_25.html|publisher=[[Hawaiian Volcano Observatory]]—[[United States Geological Survey]]|accessdate=24 January 2013|date=26 March 1998}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|title=1984 Eruption: March 25 – April 15|url=http://hvo.wr.usgs.gov/maunaloa/history/1984.html|publisher=[[Hawaiian Volcano Observatory]]—[[United States Geological Survey]]|date=17 September 2004|accessdate=24 January 2013|archive-date=2013-01-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20130131132038/http://hvo.wr.usgs.gov/maunaloa/history/1984.html|url-status=dead}}</ref>. Мауна Лоа за последен пат бил активен во јануари [[2013]] година. Вулканот останал тивок речиси 29 години, нејзин најдолг период на заспаност во запишаната историја<ref name=hvo-erupthist/><ref name="npsbrochure">{{Наведена мрежна страница |authorlink1=Gordon A. MacDonald |author1=Gordon A. MacDonald |author2=Douglass H. Hubbard |title=Volcanoes of the National Parks of Hawaii |url=http://www.nps.gov/history/history/online_books/hawaii-notes/vol4-2-7d.htm |publisher=[[National Park Service]] |date=24 March 2006 |accessdate=24 January 2013}}</ref>. ===Опасности=== {{Decade Volcanoes Map|right}} Мауна Лоа е прогласен за [[Декаден вулкан]], една од шеснаесетте вулкани идентификувани од страна на [[Меѓународна асоцијација за вулканологија и хемија за внатрешноста на Земјата|Меѓународната асоцијација за вулканологија и хемија за внатрешноста на Земјата]] (IAVCEI), доволно достоен за негово следење и проучување на неговата историја, деструктивните ерупции и близината на населените области.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://vulcan.wr.usgs.gov/Volcanoes/DecadeVolcanoes/|title=Decade Volcanoes|work=[[Cascades Volcano Observatory]]|author=[[International Association of Volcanology and Chemistry of the Earth's Interior]]|publisher=[[United States Geological Survey]]|year=1998|accessdate=25 January 2013|archive-date=2011-02-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20110221103516/http://vulcan.wr.usgs.gov/Volcanoes/DecadeVolcanoes/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|title=Decade Volcano Program IDNDR – IAVCEI – 1990/2000|url=http://www.sveurop.org/gb/program/program.htm|publisher=Société Volcanologique Européenne|author=Nick Varley|accessdate=25 January 2013}}</ref>. Геолошкиот институт на САД одржува Лавина зона на опасност преку мапирање на островот. Врз основа на оваа класификација, континуираната активниот на врвот на Мауна Лоа, купинските и раседните зони, добиле ознака на ниво 1. Голем дел од подрачјето што ги опкружува раседните зони се сметаат за ниво 2, а околу 20% од областа е покриена со лава од историски времиња. Голем дел од остатокот од вулканот е ниво на опасност 3, околу 15 до 20% од нив се покриени со текови во последните 750 години. Сепак, две секции на вулканот, првата во областа Налеху а втората на југоисточното крило на раседната зона од Мауна Лоа е, се заштитени од еруптивна активност од страна на локалната топографија, и овој реон бил назначен ниво на опасност од 6<ref name="usgs-hazard" />. Иако вулканските ерупции во Хаваи ретко доведуваат до смртоносни жртви (единствениот директен историски случај на смртност поради вулканска активност на островот се случил во Килауеја во [[1924]] година, кога невообичаено експлозивна ерупција исфрлила камења кон еден случаен сведок), оштетувањето на приватни имоти поради поплава од лава е честа и скапа појава<ref name="usgs-hazard_all">{{Наведена мрежна страница | author = John Watson | title = Volcanic and seismic hazards on the island of Hawaii | publisher = [[United States Geological Survey]] | url = http://pubs.usgs.gov/gip/hazards/hazards.html | date = 18 July 1997 | accessdate = 25 January 2013 | archive-date = 2013-01-15 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130115203420/http://pubs.usgs.gov/gip/hazards/hazards.html | url-status = dead }}</ref>. [[Хавајска ерупција|Хавајскиот тип на ерупции]] обично се случуваат исклучително бавно, што претставува мала опасност по животот на луѓето поради неговата претходна алармантна состојба<ref>{{Наведена мрежна страница|title=How Volcanoes Work: Hawaiian Eruptions|url=http://www.geology.sdsu.edu/how_volcanoes_work/Hawaiian.html|publisher=[[San Diego State University]]|accessdate=25 January 2013|archive-date=2001-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20010303161907/http://www.geology.sdsu.edu/how_volcanoes_work/Hawaiian.html|url-status=dead}}</ref>. Но не бил секогаш таков случајот ако се земе предвид ерупцијата која се случила во [[1950]] година кога лавата од Мауна Лоа течела три недели и го достигнала нивото на морето кај Хокена како и главниот автопат кој поминува во близџина. При претходната ерупција во [[1926]] година, лавиниот поток навлегол во селото Хопулоа Макај и Хило, делумно изградени на лавината од ерупцијата во 1880-1881 година. Тие и денес се изложени на ризик од идни ерупции. Ерупцијата од [[1984]] година речиси стигнала до градот, но застанала кратко откако протокот бил пренасочен<ref name="usgs-loa_hazards">{{Наведена мрежна страница | url = http://hvo.wr.usgs.gov/maunaloa/hazards/main.html | title = Lava flow hazards on Mauna Loa volcano | publisher = [[Hawaiian Volcano Observatory]]—[[United States Geological Survey]] | date = 2 February 2006 | accessdate = 25 January 2013 | archive-date = 2007-08-05 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070805194408/http://hvo.wr.usgs.gov/maunaloa/hazards/main.html | url-status = dead }}</ref>. Потенцијално поголема опасност на Мауна Лоа е ненадејноста, односно масовниот колапс на крилата на вулканот, како оној што го погодило западното крило на вулканот пред 100.000 до 200.000 години и го формирал денешниот залив Калекекуа.<ref name=uh-landslides/> Подводните истражувања откриле можност од лизгање на земјиштето по должината на хавајскиот синџир на вулкани и докази за две големи цунами. Пред 200.000 години, Молокај доживеал цунами од 75 метри висина, додека [[мегацунами]]то од пред 100.000 години стигнало до 325 метри и го погодил Ланај.<ref name="Decker">{{Наведена книга|author=Robert and Barbara Decker|title=Volcanoes|year=1997|publisher=W.H. Freeman & Co, Ltd|location=New York|isbn=0-7167-3174-6|edition=3}}</ref>. Еден понов пример за ризиците поврзани со рецесии се случил во [[1975]] година, кога кај Хилина се случил земјотрес од 7,2, по кое следело цунами. Во овој настан имало две човечки жртви.<ref>{{Наведено списание|title=Shallow Normal Faulting and Block Rotation Associated with the 1975 Kalapana Earthquake, Kilauea'|journal=[[Bulletin of the Seismological Society of America]]|year=2001|volume=91|issue=6|page=1553|doi=10.1785/0120000072|author1=Cannon, Eric C.|author2=Bürgmann, Roland|author3=Owen, Susan E.|publisher=[[Seismological Society of America]]|bibcode = 2001BuSSA..91.1553C }}</ref>. === Следење === {{multiple image | align = right | direction = horizontal | image1 = Mauna Loa Summit Monitoring.jpg | width1 = 205 | caption1 = . | image2 = Mauna Loa Summit Inflation.jpg | width2 = 225 | caption2 = }} Основа на Килауеја во [[1912]] година, Хавајската опсерваторија за вулкани (HVO), денес гранка на Геолошкот центар за истражување на САД, е примарна организација поврзана со следење, почитување и проучување на хавајски вулкани<ref name=hvo-hist-intro>{{Наведена мрежна страница|title=Thomas A. Jaggar, Jr., and the Hawaiian Volcano Observatory|url=http://hvo.wr.usgs.gov/observatory/hvo_history.html|publisher=[[Hawaiian Volcano Observatory]]—[[United States Geological Survey]]|accessdate=26 January 2013|author=Russell A. Apple|date=4 January 2005}}</ref>. Томас А. Џагар, основач на опсерваторијата, се обидел да изврши експедиција на вулканот за да ја набљудува неговата ерупција од [[1914]] година. Откако побарал помош од Лорин А.Турстон, во [[1915]] година тој можел да ја убеди Армијата на САД да изгради „''едноставен пат до врвот''“ за јавна и научна употреба, проект завршен во декември истата година. Опсерваторијата оттогаш присуствув на вулканот<ref name=hvo-hist-loa>{{Наведена мрежна страница|title=Mauna Loa|url=http://hvo.wr.usgs.gov/observatory/hvo_history_mloa.html|publisher=[[Hawaiian Volcano Observatory]]—[[United States Geological Survey]]|accessdate=26 January 2013|author=Russell A. Apple}}</ref>. Ерупциите на Мауна Лоа речиси секогаш им претходат и се проследени со продолжени епизоди на сеизмичка активност, чиешто следење било примарно и често само механизам за предупредување во минатото и кој останува одржлив до денес. Сеизмичките станици се одржуваат на [[Хаваи]] од почетокот на [[опсерваторија]]та, но тие се концентрирани првенствено на [[Килаеја]], при што покриеноста на Мауна Лоа полека се подобрува во текот на [[XX век]]<ref name=hvo-seismic>{{Наведена мрежна страница|title=HVO Seismic Network|url=http://hvo.wr.usgs.gov/earthquakes/history/|publisher=[[Hawaiian Volcano Observatory]]—[[United States Geological Survey]]|accessdate=26 January 2013|date=18 June 2001|archive-date=2017-01-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20170131035430/https://hvo.wr.usgs.gov/earthquakes/history/|url-status=dead}}</ref> . По пронаоѓањето на современа опрема за мониторинг, на вулканот во 1970-тите години бил инсталиран столбот на денешниот систем за следење. Ерупцијата во Мауна Лоа во јули [[1975]] година била предупредена од повеќе од една година сеизмички немири, при што ХВО ги објавил предупредувањата до јавноста кон крајот на [[1974]] година. Слично било и на ерупцијата во [[1984]] година на која и претходеле дури три години невообичаено висока сеизмичка активност, при што вулканолозите предвидувале ерупција во рок од две години во [[1983]] година<ref name=hov-monitoring_data>{{Наведена мрежна страница|title=Long-term Monitoring Data|url=http://hvo.wr.usgs.gov/maunaloa/current/monitoringdata.php|publisher=[[Hawaiian Volcano Observatory]]—[[United States Geological Survey]]|accessdate=26 January 2013|archive-date=2013-02-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20130217012832/http://hvo.wr.usgs.gov/maunaloa/current/monitoringdata.php|url-status=dead}}</ref>. Современиот систем за следење на Мауна Лоа се состои не само од локалната сеизмичка мрежа, туку и од голем број [[ГПС]] станици, кои се прицврстени на вулканот за следење на деформацијата на земјата поради подземното магматско огниште на Мауна Лоа, што претставува поцелосна слика за случувањата кои се случуваат во еруптивните активности. Мрежата ГПС е најстариот издржлив систем кој зафаќа најширок опсег од трите системи, додека навалувачите обезбедуваат најчувствителни прогностички податоци, но се склонети кон погрешни резултати кои не се поврзани со фактичката деформација на земјата. Сепак, линијата за испитување низ [[купа]]та, измерила зголемување на ширината од 76 мм во текот на годината пред ерупцијата во [[1975]] година<ref name=hvo-monitoring_current>{{Наведена мрежна страница|title=Mauna Loa Volcano, Hawai'i : Current Monitoring|url=http://hvo.wr.usgs.gov/maunaloa/current/currentmonitoring.php|publisher=[[Hawaiian Volcano Observatory]]—[[United States Geological Survey]]|accessdate=26 January 2013|archive-date=2013-02-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20130217005623/http://hvo.wr.usgs.gov/maunaloa/current/currentmonitoring.php|url-status=dead}}</ref>, и слично зголемување во ерупцијата во [[1984]] година. Стрејнметрите, пак, се релативно ретки. Опсерваторијата, исто така, одржува два детектори за гас на Мокуавеовео и [[купа]]та на Мауна Лоа, како и јавно достапна [http://hvo.wr.usgs.gov/cams/panorama.php?cam=MLcam веб камера] и повремени проекции преку интерферометриски синтетички отвори на радарски слики<ref name=hov-monitoring_data/>. == Човечка историја == ===Рана историја=== Првите [[Антички Хавајци]] што пристигнале на островот Хаваи живееле по должината на брегот каде што храната и водата биле обилни.<ref name="nasa-outrigger">{{Наведена мрежна страница|title=Final Environmental Statement for the Outrigger Telescopes Project: Volume II|url=http://planetquest.jpl.nasa.gov/Outrigger/finalDocuments/fullDocument/OTP-FEIS-Volume-II.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090421000952/http://planetquest.jpl.nasa.gov/Outrigger/finalDocuments/fullDocument/OTP-FEIS-Volume-II.pdf|archivedate=21 April 2009|publisher=[[NASA]]|accessdate=4 September 2012|page=C–9|date=February 2005}}</ref>. Птиците во почетните години станале главен извор на храна.<ref name="haw-culture">{{Наведена мрежна страница|title=Culture: The First Arrivals: Native Hawaiian Uses |url=http://www.hawaii.edu/maunakea/5_culture.pdf |work=Mauna Kea Mountain Reserve Master Plan |publisher=[[University of Hawaii]] |accessdate=2 September 2012 | |archiveurl=https://www.webcitation.org/6C1EsVlfS?url=http://www.hawaii.edu/maunakea/5_culture.pdf |archivedate=8 November 2012 |df= }}</ref>. Раните населби имале големо влијание врз локалниот екосистем и предизвикале многу исчезнувања, особено кај птичјите видови, како и воведување странски растенија и животни и зголемување на стапките на [[ерозија]]<ref name="ps-1982">{{Наведено списание|last=Kirch|first=Patrick V.|title=The Impact of the Prehistoric Polynesians on the Hawaiian Ecosystem|journal=[[Pacific Science]]|date=January 1982|volume=36|issue=1|pages=1–14|url=http://scholarspace.manoa.hawaii.edu/handle/10125/406|accessdate=2 September 2012|publisher=[[University of Hawai’i Press]]}}</ref>. Преовладувачкиот низински шумски екосистем бил трансформиран од шума во пасишта. Некои од овие промени биле предизвикани од употребата на [[оган]], но главната причина се чини дека била Полинезискиот стаорец (''Rattus exulans'')<ref>{{Наведено списание|last=Athens|first=Stephen|author2=Tuggle, H. David|author3=Ward, Jerome V.|author4=Welch, David J.|year=2002|title=Avifaunal Extinctions, Vegetation Change and Polynesian Impacts in Prehistoric Hawai'i|journal=Archaeology in Oceania|volume=37|url=https://www.questia.com/googleScholar.qst;jsessionid=C6A3E763540A70D4D8429AF57BF5D92C.inst1_1a?docId=5002488775|accessdate=4 September 2012|issue=2|pages=57|archive-date=2012-06-05|archive-url=https://archive.today/20120605041612/http://www.questia.com/googleScholar.qst;jsessionid=C6A3E763540A70D4D8429AF57BF5D92C.inst1_1a?docId=5002488775|url-status=dead}}</ref>. Древната хавајска религиозна практика тврди дека петте вулкански врвови на островот се свети, и го почитува Мауна Лоа, најголемиот од сите нив, со голема восхит<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Information on the Mauna Loa Volcano in Hawaii|url=http://traveltips.usatoday.com/information-mauna-loa-volcano-hawaii-13725.html|work=[[USA Today]]|accessdate=27 January 2013|author=Caitlin Kelly|archive-date=2012-10-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20121006034139/http://traveltips.usatoday.com/information-mauna-loa-volcano-hawaii-13725.html|url-status=dead}}</ref>, но она што денес го практикува [[митологија]]та се состои главно од обичаи од 18 век и 19 век. Повеќето од овие мислења се согласуваат дека хавајското вулканско божество [[Пеле (божица)|Пеле]] живее во [[Кратер Халемаумау|кратерот Халемаумау]] на Килауеја. Сепак неколкумина го ставаат нејзиното седиште на Мауна Лоа, на [[купа]]та Мокуавеовео, и митот ја поврзува со секаква вулканска активност на островот<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Hawaiian Oral History related to Geology|url=http://www.uhh.hawaii.edu/~kenhon/GEOL205/Legends/default.htm|publisher=[[University of Hawaii at Hilo]]|accessdate=27 January 2013|author=Ken Hon|archive-date=2013-06-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20130617131615/http://www.uhh.hawaii.edu/~kenhon/geol205/Legends/default.htm|url-status=dead}}</ref>. Без оглед на недостатокот на Килауеја на географски преглед и силна вулканска врска со Мауна Лоа, самиот вулкан од страна на [[Антички Хавајци|Античките Хавајци]] бил сметан како граница, што значи дека голем дел од митовите кои сега се поврзуваат со Килауеја првично биле насочени кон Мауна Лоа<ref name="USGS-dw">{{Наведена книга|year=1987 |title=Volcanism in Hawaii: papers to commemorate the 75th anniversary of the founding of the Hawaii Volcano Observatory |author=Various authors |editor=R. W. Decker |publisher=[[United States Geological Survey]] |volume=1 |series=United States Geological Survey Professional Paper, 1350 |url=http://pubs.usgs.gov/pp/1987/1350/pp1350_vol1.pdf |accessdate=2 September 2012 |display-editors=etal | |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121010062038/http://pubs.usgs.gov/pp/1987/1350/pp1350_vol1.pdf |archivedate=10 October 2012 |df= }}</ref>. [[Антички Хавајци|Античките Хавајци]] изградиле обемна патека на островот Хаваи, денес позната како [[Национална историска патека Ала Кахакаи]]. Мрежата се состоела од кратки патеки за поврзување на локалните области по должината на главните патишта и пообемни мрежи во рамките и околу земјоделските центри. Позиционирањето на патеките било практично, поврзувајќи ги областите со фармите и пристаништата и регионите со ресурсите, со неколку планински делови резервирани за собирање, а повеќето линии биле обележани доволно добро за да останат препознатливи и по завршувањето на редовната употреба. Една од овие патеки, патеката Аинапо, се наоѓа од селото Капапала на над 3.400 метри со околу 56&nbsp;км и завршува на Мокуавеовео, на врвот на Мауна Лоа. Иако патувањето било тешко и напорно, и се одвивало неколку дена, Античките Хавајци најверојатно го користиле овој пат за време на ерупциите за да ги остават жртвите и да направат молитва со цел да и оддадат почит на божицата [[Пеле (божица)|Пеле]], како што тоа го правеле во Халемаумау, поактивната и полесно достапната калера на Килауеја. Неколку кампови формирани на патот обезбедуваат вода и храна за патниците<ref name=nrhpinv2>{{Наведена мрежна страница|title=National Register Of Historic Places Inventory – Nomination Form for Federal Properties – Ainapo Trail|url=http://www.pdfhost.focus.nps.gov/docs/NRHP/Text/74000290.pdf|author=Russell A. Apple|publisher=[[National Park Service]]|accessdate=27 January 2013|date=20 August 1974||archiveurl=https://web.archive.org/web/20120929071811/http://pdfhost.focus.nps.gov/docs/NRHP/Text/74000290.pdf|archivedate=29 September 2012|df=}}</ref><ref name=nature-2005>{{Наведена мрежна страница|title=The Proposed Mauka Trails System: The Roles and History of Trails on the Big Island|url={{NRHP url|id=74000290}}|publisher=[[The Nature Conservancy]]|accessdate=27 January 2013|author=Rick Warshauer|date=October 2005}}</ref>. ===Рана европска историја=== Третото патување на [[Џејмс Кук]] било и неговото прво пристигнување што го направил на островот Хаваи, во [[1778]] година, и следејќи ги авантурите по должината на северноамериканскиот западен брег, Кук се вратил на островот во [[1779]] година. На втората посета, [[Џон Ледјард]], капетан на Кралските маринци на ХМС Резолушон, предложил и добил одобрение за експедиција на самитот Мауна Лоа за да се научи „''за тој дел од островот, особено за врвот, чиј врв главно е покриен со снег и предизвикува голема и возбудлива љубопитност''“. Користејќи компас, Ледјард и малите групи на бродови се обиделе да направат директен пат кон врвот. Меѓутоа, на вториот ден од патувањето, трасата станала поцврста, груба и блокирана со „непробојни грмушки“, а групата била принудена да се откаже од нивниот обид и да се вратила во заливот Келакекуа, сметајќи дека „пробиле 24 милји од патот и дека им претпостава уште 11 милји до врвот“. Но, во реалноста, Мокуавеовео лежи на 32 км источно од заливот. Друг од сопатниците на Кук, поручникот Џејмс Кинг, висината на вулканот ја проценил на 5.600 метри (18.373 стапки) врз основа на неговата снежна линија.<ref name="earliest">{{Наведено списание|url=http://evols.library.manoa.hawaii.edu/bitstream/handle/10524/599/JL25059.pdf?sequence=2|title=Earliest Ascents of Mauna Loa Volcano, Hawai'i |publisher=Hawaiian Historical Society, Honolulu |author=Walther M. Barnard |hdl= 10524/599 |journal=Hawaiian Journal of History|volume=25 |year=1991}}</ref><ref name="measuring">{{Наведено списание|url=http://evols.library.manoa.hawaii.edu/bitstream/handle/10524/359/JL25077.pdf?sequence=2|title=Measuring the Mountain: the United States Exploring Expedition on Mauna Loa, 1840–1841 |publisher=Hawaiian Historical Society |author=Roberta A. Sprague |hdl=10524/359 |journal=Hawaiian Journal of History |volume=25 |year=1991}}</ref>. [[Податотека:Archibald Menzies 1754-1842.jpg|thumb|[[Арчибалд Мензис]].]] Следниот обид за освојување на врвот на Мауна Лоа била експедиција предводена од [[Арчибалд Мензис]], ботаничар и природонаучник на Експедицијата Ванкувер од [[1793]] година. Во февруари истата година, Мензис, двајца членови на бродот и мала група жители на Хаваи, се обиделе да направат директен пат кон врвот од заливот Келакекуа, поминувајќи 26&nbsp;км пред да се повлечат поради длабочината на шумата. На втората посета на експедицијата на островот во јануари следната година Мензис бил ставен во надлежност за истражување на ентериерот на островот, а по патувањето низ [[Хуалалај]], тој и неговата група пристигнале на високата висорамнина што ги одвојува двата вулкани. Тој одлучил да направи втор обид (по приговорите на придружниот шеф на островот), но повторно неговиот напредок доживеал неуспех поради непробојните грмушки<ref name="earliest"/>. Мензис направил и трет обид во февруари [[1794]] година. Овој пат ботанистот се консултирал со кралот [[Камехамеха I]] за совет и дознал дека може да ги земе [[кану]]тите на југ и да ја следи патеката Аинапо, не знаејќи за неговото постоење однапред. Така, поради значително подобрата подготовка, Мензис, потполковникот Џозеф Бејкер и Мидсејман Џорџ Мекензи од ''Дискавери'' и слуга (најверојатно Џонатан Евинс), стигнале до врвот, кој Мензис го проценил на 4.156 метри (13.635 стапки) со помош на [[барометар]] (во согласност со современа вредност од 4.169 метри (13.678 стапки)). Тој бил изненаден кога пронашле обилни снежни и утрински температури од -3&nbsp;°C и не можел да ги спореди височините на Мауна Лоа и [[Мауна Кеја]], но по правило смтал дека би требало да биде повисок врз основа на неговата поголема снежна капа. Подвигот кон Мауна Лоа не можел да се повтори во следните четириесет години<ref name="earliest"/>. Хавајските острови биле место на жестока мисионерска работа, при што првата група мисионери пристигнала во [[Хонолулу]] во [[1820]] година, а втората во [[1823]] година. Некои од овие мисионери заминале на островот Хаваи и поминале десет недели патувајќи околу неа, проповедајќи во локалните села и искачувајќи се на Килауеја, од каде што еден од неговите членови, Вилијам Елис, го гледал Мауна Лоа со помош на [[телескоп]], по кое утврдил дека Мауна Кеја е можно да биде 15.000 до 16.000 метри над морското ниво. Сепак, тие не се обиделе да се искачат на самиот вулкан. Понекогаш во некои извори се наведува дека мисионерот Јозеф Гудрич стигнал до врвот околу ова време, но тој никогаш не го признал тоа, иако го опишал Мауна Кеја и Мокуавеовео со помош на друг телескоп<ref name="measuring"/>. Следниот успешен исказ бил направен на [[29 јануари]] [[1834]] година, 40 години подоцна, од страна на шкотскиот ботаничар [[Дејвид Даглас]], кој исто така достигнал до [[купа]]та на врвот користејќи ја патеката „''Аинапо''“. Сепак неговите рекордни барометарски податоци за неговата висина денеска се знае дека се широко неточни. Даглас собирал биолошки примероци на патот од нагоре и надолу, и по тешко и вознемирувачко потекло започнал да ги спојува неговите примероци; тој планирал да се врати во [[Англија]], но наместо тоа, неколку месеци подоцна неговото тело било мистериозно откриено во јама покрај мртва дива свиња<ref name="measuring"/>. Исидор Левенстерн успешно се искачил на Мауна Лоа во февруари [[1839]] година, станувајќи само трет кој успешно се искачил за 60 години<ref name="earliest"/>. ===Експедиции на Вилкс=== Истражувачката експедиција на [[САД]] предводена од поручникот [[Чарлс Вилкс]] била задолжена за огромното истражување на [[Тихиот Океан]] започнувајќи од [[1838]] година<ref>{{Наведена книга| title=Narrative of the United States Exploring Expedition |author=Charles Wilkes |year=1849 |volume=Volume IV |page=Pages 111–162| url=https://books.google.com/?id=lbMNAAAAQAAJ| publisher=G. P. Putnam}}</ref>. Во септември [[1840]] година тие пристигнале во [[Хонолулу]], каде што поправките на бродовите траеле подолго од очекуваното. Вилкс одлучил да ја помине зимата на [[Хаваи]] и да ја искористи можноста да ги истражи вулканите додека чекаат за подобро време да ја продолжат експедицијата. Кралот [[Камехамеха III]] му го понудил американскиот медицински мисионер д-р Герит П. Џад на експедицијата како преведувач<ref name="measuring"/>. Вилкс отпловил до [[Хило]] на островот Хаваи и решил прво да се искачи на Мауна Лоа, бидејќи изгледало полесно од [[Мауна Кеја]]. На [[14 декември]] тој ангажирал околу 200 приврзаници, но откако заминал, сфатил дека само околу половина од опремата била земена, па затоа морал да вработи повеќе [[Хавајци]] со поголема плата. Кога по два дена стигнл до Клаеуеја, нивниот водич Пухано се упатил кон воспоставената патека Аинапо. Вилкс не сакал да се повлече надолу по патот, па го разгорил својот пат низ густата шума водена од [[компас]]. Хавајците биле навредени од губењето на светите дрвја. На надморска височина од околу 1.800 метри, тие направиле логор наречен „''Станица недела''“ на работ на шумата. Два водачи им се приклучиле на станицата: Кавеху, наречен ''птичар'' друг чие хавајско име не е наведено. Иако Вилкс мислел дека е речиси на втвот, водичите знаеле дека се помалку од половината до врвот. Бидејќи во станицата немало вода, слугите морале да бидат вратени на десет милји (16&nbsp;км) до лавината цевка на патеката Аинопо која била снабдена со вода. По цел ден обновени акции, тие продолжиле до вториот камп што го нарекле „Регрутна станица“ на надморска височина од 2.700 метри. По уште еден поход по полноќ тие ја воспоставиле „Станицата на знамето“ на [[22 декември]], и до тоа време биле на патеката Аинапо. Повеќето од водичите биле испратени назад за да добијат уште еден товар. {{Infobox NRHP | name =Вилксов камп | nrhp_type = | image = Wilkes campsite.jpg | caption = Скица од бродскиот уметник [[Алфред Томас Агате]] | nearest_city= [[Хило]] | coordinates = {{coord|19|27|59|N|155|34|54|W|display=inline}} | area = {{convert|4|acre|m2}} | built =1840 | architect= [[Чарлс Вилкс]] | architecture= Камено засолниште | added = 24 јули 1974 | governing_body = [[Служба за национален парк]] | refnum=74000295<ref name="nris">{{NRISref|2009a}}</ref> }} На „Станицата на знамето“, Вилкс и неговите осум останати мажи изградиле кружен ѕид од лавини карпи и го покриле засолништето со платно. Имало снежна бура и неколкумина страдале од надморската висина. Таа вечер (23 декември), снегот на платниот покрив предизвикал колапс. На дневна светлина, некои од групите слегле по патеката за да го земат дрвото за огрев и опремата, оставени на патеката еден ден претходно. По искачувањето на другиот ден, девет мажи стигнале до работ на Мокуавеовео. Тие не можеле да го најдат патот по своите стрмни страни, па избрале мазно место како рамка за местото на кампот, со координати {{coord|19|27|59|N|155|34|54|W| type:landmark_region:US-HI| display=inline}}. Нивниот шатор бил поставен на 18 метри од работ на кратерот, обезбеден со блокови на лава<ref name="focus">{{Наведена мрежна страница| author=Russell A. Apple |url={{NRHP url|id=74000295}} | title=Wilkes Campsite Nomination form | work=National Register of Historic Places | publisher=National Park Service |year=1973 }}</ref>. Следното утро тие не можеле да запалат оган користејќи триење поради тенкиот воздух на таа надморска височина. Во тоа време, поморските офицери и Хавајците не можеле да се договорат за условите за продолжување на патот на водачите, па морнарите и маринците биле наредени од бродовите. Д-р Џад отпатувал меѓу врвот и станицата за регрутирање за да ги натера многутемина што страдале од надморската висина или ги истрошеле чевлите на груба карпа. Божиќниот ден поминал за градење на карпести ѕидини околу логорот, за да даде одредена заштита од високите ветришта и паѓањето на снег. Потребна била уште една недела да се искачи целата опрема до врвот, вклучувајќи и нишало наменето за мерење на мали варијации во [[гравитација]]та<ref name="focus"/> На [[31 декември]] [[1840]] година била направена нишалната куќа. Биле потребни уште три дена за да се прилагоди часовникот до точка каде што експериментите би можеле да започнат. Сепак, високите ветрови направиле толку многу бучава што често не можеле да се слушнат, и ја менувале температурата, со што мерењата ги правиле неточни. Тревата морало внимателно да се донесе од најниските височини за изолација за да се добијат точни мерења. Во понеделник, на [[11 јануари]], Вилкс се разбудил околу кратерот на врвот. Со користење на оптички метод, тој проценил дека Мауна Кеја била само 59 метри повисока (модерните мерења се 32 метри). На [[13 јануари]] [[1841]] година шаторите биле демонтирани. Чарлс Вилкс ги продолжил своите мерења на пониски височини и го напуштил островот на [[5 март]]. За сите напори тој не добил никакви значајни резултати, припишувајќи ги гравитациските несогласувања на плимата<ref name="measuring"/>. Урнатините на логорот на Вилкс се единствените познати физички докази за истражувачката експедиција на [[САД]] предводена од поручникот [[Чарлс Вилкс]]. Логото на кампот било запишано во Националниот регистар на историски места на [[24 јули]] [[1974]] година како место ''74000295''<ref name="nris"/>, и истото претставува државно историско место ''10-52-5507''<ref>[http://hawaii.gov/dlnr/hpd/register/reghaw.pdf Historic Places in Hawaii County] on official state web site</ref>. === Нова историја=== Засолниште на врвот било изградено со некои од камењата од локацијата на кампот на Вилкс и со [[малтер]] во [[1934]] година. Во [[1916]] година, Мокуавеовео бил вклучен во Националниот парк на вулканите во Хаваи, а нова патека била изградена директно од седиштето на паркот во Килауеја, уште подиректна маршрута од онаа што ја направил Вилкс. Оваа патека, пристигнувајќи на врвот од исток преку Црвениот рид, станала најпосакувана рута поради нејзиниот полесен пристап и нежна падина. Историската патека Аинапо била отфрлена но повторно била отворена во 1990-тите. Трет модерен пат до врвот е од патот 200 до Опсерваторијата Мауна Лоа која е на надморска височина од 3,394 метри, неколку милји северно од Мокуавеовео<ref>{{Наведена мрежна страница| url=http://www.mlo.noaa.gov |title=NOAA Mauna Loa Observatory |publisher=[[National Oceanic and Atmospheric Administration]] web site |accessdate=2009-07-04 }}</ref>. == Клима == Трговските ветришта кои удараат од исток кон запад низ хавајските острови, и присуството на Мауна Лоа силно влијае врз локалната клима. На ниски височини, источната страна на вулканот добива силен дожд. Врнежите од дожд го поддржуваат екстензивното пошумување. Западната страна има многу посува клима. На повисоки височини, количеството на врнежи се намалува, а небото често е појасно. Многу ниски температури значи дека врнежите често се случуваат во форма на снег, а врвот на Мауна Лоа е опишан како периледнички регион, каде што замрзнувањето и одмрзнувањето играат значајна улога<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.soest.hawaii.edu/GG/HCV/mloa-flora.html|title=Mauna Loa Flora and Climate|publisher=Hawaii Center for Volcanology|year=2004|accessdate=2007-07-28|last=Rubin|first=Ken|author2=Minicola, Rochelle}}</ref>. Мауна Лоа има [[тропска клима]] со топли температури на пониските височини и ладни температури во текот на целата година. Највисоката регистрирана температура била 85&nbsp;°F (29&nbsp;°C), а најниска била 18&nbsp;°F (-8&nbsp;°C) на [[18 февруари]] [[2003]] и на [[20 февруари]] [[1962]] година<ref>{{Наведена мрежна страница|work=MAUNA LOA SLOPE OBS, HAWAII|title=Period of Record General Climate Summary – Temperature|url=http://www.wrcc.dri.edu/cgi-bin/cliGCStT.pl?hi6198|publisher=NOAA|accessdate=2012-06-05}}</ref> {{Weather box |location = Мауна Лоа (1961–1990) |single line = Y |temperature colour= |Jan record high F = 67 |Feb record high F = 85 |Mar record high F = 65 |Apr record high F = 67 |May record high F = 68 |Jun record high F = 71 |Jul record high F = 70 |Aug record high F = 68 |Sep record high F = 67 |Oct record high F = 66 |Nov record high F = 65 |Dec record high F = 67 |year record high F = 85 |Jan high F = 49.8 |Feb high F = 49.6 |Mar high F = 50.2 |Apr high F = 51.8 |May high F = 53.9 |Jun high F = 57.2 |Jul high F = 56.4 |Aug high F = 56.3 |Sep high F = 55.8 |Oct high F = 54.7 |Nov high F = 52.6 |Dec high F = 50.6 |Jan low F = 33.3 |Feb low F = 32.9 |Mar low F = 33.2 |Apr low F = 34.6 |May low F = 36.6 |Jun low F = 39.4 |Jul low F = 38.8 |Aug low F = 38.9 |Sep low F = 38.5 |Oct low F = 37.8 |Nov low F = 36.2 |Dec low F = 34.3 |Jan record low F = 19 |Feb record low F = 18 |Mar record low F = 20 |Apr record low F = 24 |May record low F = 27 |Jun record low F = 28 |Jul record low F = 26 |Aug record low F = 28 |Sep record low F = 29 |Oct record low F = 27 |Nov record low F = 25 |Dec record low F = 22 |year record low F = 18 |precipitation colour=green |Jan precipitation inch = 2.3 |Feb precipitation inch = 1.5 |Mar precipitation inch = 1.7 |Apr precipitation inch = 1.3 |May precipitation inch = 1.0 |Jun precipitation inch = 0.5 |Jul precipitation inch = 1.1 |Aug precipitation inch = 1.5 |Sep precipitation inch = 1.3 |Oct precipitation inch = 1.1 |Nov precipitation inch = 1.7 |Dec precipitation inch = 2.0 |Jan precipitation days = 4 |Feb precipitation days = 5 |Mar precipitation days = 6 |Apr precipitation days = 5 |May precipitation days = 4 |Jun precipitation days = 3 |Jul precipitation days = 4 |Aug precipitation days = 5 |Sep precipitation days = 5 |Oct precipitation days = 5 |Nov precipitation days = 5 |Dec precipitation days = 4 |unit precipitation days = 0.01 inch |Jan snow inch = 0.0 |Feb snow inch = 1.0 |Mar snow inch = 0.3 |Apr snow inch = 1.3 |May snow inch = 0.0 |Jun snow inch = 0.0 |Jul snow inch = 0.0 |Aug snow inch = 0.0 |Sep snow inch = 0.0 |Oct snow inch = 0.0 |Nov snow inch = 0.0 |Dec snow inch = 1.0 |source 1 = NOAA<ref>{{Наведена мрежна страница|work=MAUNA LOA SLOPE OBS, HAWAII|title=Period of Record Monthly Climate Summary|url=http://www.wrcc.dri.edu/cgi-bin/cliMAIN.pl?himaun|publisher=NOAA|accessdate=2012-06-05}}</ref>}} == Опсерватории== [[Податотека:Mauna Loa CO2 monthly mean concentration.svg|thumbnail|десно|Атмосферски [[јаглерод диоксид|CO<sub>2</sub>]] измерен на [[Опсерваторија Мауна Лоа]].]] Местоположбата на Мауна Лоа го прави вулканот важна локација за мониторинг на атмосферата од страна на ''Global Atmosphere Watch'' и други научни системи. [[Сончева опсерваторија Мауна Лоа|Сончевата опсерваторија Мауна Лоа]] (МЛСО), која се наоѓа на 3,400 метри на северната падина на планината, одамна е истакната во набљудувањето на [[Сонце]]то. Опсерваторијата на [[Национална океанска и атмосферска управа|Националната океанска и атмосферска управа]] [[Опсерваторија Мауна Лоа|Мауна Лоа]] се наоѓа во близина. Од локацијата која е далеку над локалните влијанија што ги создава човекот, оваа опсерваторија ја следи глобалната атмосфера, вклучувајќи го и јаглерод диоксидот со стаклена градина. Мерењата се приспособуваат за да се земе предвид локалното испуштање на CO2 од вулканот<ref>Rhodes, J.M. and Lockwood, J. P. (editors), (1995) ''Mauna Loa Revealed: Structure, Composition, History, and Hazards'', Washington D.C., American Geophysical Union Monograph 92, page 95</ref>. Радиотелескопот AMiBA се наоѓа на надморска височина од 3.400 метри. Таа е основана во октомври [[2006]] година од Институтот за астрономија и астрофизика на Академијата Синика (ASIAA) за испитување на космичкото зрачење на микробранови позадини.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.asiaa.sinica.edu.tw/project/amiba.php|title=The Yuan Tseh Lee Array for Microwave Background Anisotropy (AMiBA)|publisher=[[ASIAA]]|date=May 12, 2012|accessdate=July 26, 2013|archive-date=2013-07-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20130729005355/http://www.asiaa.sinica.edu.tw/project/amiba.php|url-status=dead}}</ref>. {{-}} == Поврзано == * [[Список на вулкани]] * [[Мауна Кеја]] == Наводи == {{наводи|3}} == Надворешни врски == {{рв|Mauna Loa}} * [http://wwwhvo.wr.usgs.gov/maunaloa/ Геолошко истражување на САД] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20141117061824/http://wwwhvo.wr.usgs.gov/maunaloa/ |date=2014-11-17 }} * [http://www.soest.hawaii.edu/GG/HCV/maunaloa.html Хавајки Центар за вулканологија] * [http://www.volcano.si.edu/world/volcano.cfm?vnum=1302-02= Global Volcanism Program entry] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130514125105/http://www.volcano.si.edu/world/volcano.cfm?vnum=1302-02= |date=2013-05-14 }} * [https://web.archive.org/web/20101106001903/http://www.esrl.noaa.gov/gmd/obop/mlo/ Опсерваторија Мауна Лоа] * [https://web.archive.org/web/20040603105950/http://mlso.hao.ucar.edu/cgi-bin/mlso_homepage.cgi Сончева опсерваторија Мауна Лоа (MLSO)] * [https://www.youtube.com/watch?v=fu5soxn5ydM 1934 Видео од ерупција на вулканот] {{Вулкани на Декадата}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Активни вулкани]] [[Категорија:Планини на Хаваите]] [[Категорија:Вулкани на Хаваите]] [[Категорија:Декадни вулкани]] [[Категорија:Четириилјадници]] ai90d7jyb72ypm4ko60k01wm7op1zhj Див костен 0 746762 5567687 5567182 2026-05-31T10:21:23Z Bjankuloski06 332 [[ВП:КМ|КМ]]: [[Категорија:Див костен]] → [[Категорија:Див костен (род)]] 5567687 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |name=Обичен див костен |image=Illustration_Aesculus_hippocastanum0_clean.jpg |image_caption=Botanical illustration (1885) |status=VU |status_system=IUCN3.1 |status_ref=<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=Allen, D.J. |author2=Khela, S. |year=2017 |errata=2018 |title=''Aesculus hippocastanum'' |volume=2017 |page=e.T202914A122961065 |doi= |access-date=27 септември 2019}}</ref> |genus=Aesculus |species=hippocastanum |authority=[[Карл Линеј|L.]] }} '''Обичен див костен''' или само '''див костен''' ({{науч|Aesculus hippocastanum}}) — големо листопадно дрво. Иако имаат сличности во плодовите, дивиот костен не е сроден со дрвото [[питом костен]], кое припаѓа на родот ''[[Fagaceae]]''. Се вбројува во групата на национални ендемски растенија. На европско ниво, според Меѓународната унија за зачувување на природата (IUCN), овој вид има ранлив статус, а во Македонија се среќава во фрагментирана популација која е во опаѓање.<ref>[https://mes.org.mk/blog/div-kosten-konski-kosten-aesculus-hippocastanum/ „Див костен, коњски костен (Aesculus hippocastanum)“], Македонско еколошко друштво</ref> == Распространетост == Дрвото потекнува од планинските предели на Балканскиот Полуостров, во мали подрачја во [[Грција]], [[Албанија]], [[Македонија]], [[Србија]] и [[Бугарија]].<ref name=empp>Euro+Med Plantbase Project: [http://ww2.bgbm.org/_EuroPlusMed/PTaxonDetail.asp?NameId=24982&PTRefFk=500000 ''Aesculus hippocastanum''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070928003307/http://ww2.bgbm.org/_EuroPlusMed/PTaxonDetail.asp?NameId=24982&PTRefFk=500000 |date=2007-09-28 }}</ref> Се култивира во целиот свет. == Наводи == {{наводи}} {{дрво-никулец}} {{Таксонска лента|from=Q26899}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Див костен (род)]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Растенија за бонсаи]] [[Категорија:Украсни дрва]] fbjlud2uhblq9wanezequubyt9tqt64 Предлошка:Споради 10 748342 5567507 3912132 2026-05-31T01:29:16Z Bjankuloski06 332 /* top */ Правописна исправка, replaced: Ериниа → Еринија 5567507 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = The_Sporades |title = Острови во [[Споради]]те |liststyle = padding:0.25em 0; line-height:1.4em; <!--otherwise lists can appear to form continuous whole--> |group1 = Главни |list1 = [[Скиатос]]{{·}} [[Скопелос]]{{·}} [[Скирос]]{{·}} [[Алонисос]] |group2 = Други |list2 = {{nowrap begin}} [[Агиос Георгиос Скопелу]] {{·w}} [[Острови Аделфи|Аделфи]] {{·w}} [[Аргос Скиату]] {{·w}} [[Валакса]] {{·w}} [[Грамеза]] {{·w}} [[Дасја (остров)|Дасја]] {{·w}} [[Еринија]] {{·w}} [[Јура (остров)|Јура]] {{·w}} [[Кира Панаја]] {{·w}} [[Лекуса]] {{·w}} [[Перистера (Споради)|Перистера]] {{·w}} [[Пипери, Грција|Пипери]] {{·w}} [[Псатура]] {{·w}} [[Репио]] {{·w}} [[Риниа Скиру]] {{·w}} [[Саракино (грчки остров)|Саракино]] {{·w}} [[Скандили]] {{·w}} [[Сканѕура]] {{·w}} [[Скиропула]] {{·w}} [[Цугриа]] {{nowrap end}} }}<noinclude> [[Категорија:Прегледнички кутии за Грција|Споради]] [[Категорија:Споради|*]] </noinclude> ra0j3zizzd367rh2vkl94f32v6uba99 Предлошка:IMDb title 10 758549 5567675 5560401 2026-05-31T10:16:23Z Andrew012p 85224 5567675 wikitext text/x-wiki *[http://www.imdb.com/{{#if:{{{1|{{{id|}}}}}}|title/tt{{{1|{{{id|}}}}}}|Title?{{urlencode:{{PAGENAME}}}}}}/{{#switch:{{lc:{{{section|}}} }} |award|awards=awards Awards for }}  ''{{{2|{{{title|{{PAGENAME}}}}}}}}''{{{3|{{{description|}}}}}}]&nbsp;на [[Податотека:IMDb logo.svg|30п]] [[Семрежна филмска база на податоци|Семрежната филмска база на податоци]] {{en}}<noinclude> {{документација}} </noinclude> jqj9jta84m6qpcjd7nf656592vuczbz Атмосфера (единица) 0 781757 5567750 3868942 2026-05-31T11:46:57Z Bjankuloski06 332 5567750 wikitext text/x-wiki '''Стандардна атмосфера''' (симбол: '''атм''', меѓународно '''atm''') е меѓународна прирачна [[физичка величина|величина]] еднаква на 101&nbsp;325 [[Паскал (единица)|Pa]] и поранешна [[мерна единица|единица]] за [[притисок]].<ref name=BSI>Британски стандард BS 350:2004 „Фактори на претворање на единиците“</ref> Од практични причини оваа единица е заменета со [[бар (единица)|барот]], кој изнесува 10<sup>5</sup> Pa.<ref name=BSI/> Разликата помеѓу овие две единици е околу 1%, и како таква е занемарлива во многу полиња на примена и највеќето манометри. == Единици за притисок и еквиваленти == {{Единици за притисок}} Притисок од 1&nbsp;atm може да се изрази и како: :&equiv;1,013&nbsp;25 [[бар (единица)|бара]] :&equiv; 1013,25 [[хектопаскал]]и (hPa) :&equiv; 1013,25 [[бар (единица)|милибара]] (mbar, mb) :&equiv; 760 [[тор (единица)|тора]] :&asymp; 760,001 mm-Hg, 0&nbsp;°C :&asymp; 29,9213 in-Hg, 0&nbsp;°C :&asymp; 1,033&nbsp;227&nbsp;452&nbsp;799&nbsp;886 [[килопонд|kp]]/cm² :&asymp; 1,033&nbsp;227&nbsp;452&nbsp;799&nbsp;886 [[техничка атмосфера]] :&asymp; 1033,227&nbsp;452&nbsp;799&nbsp;886 cm–H<sub>2</sub>O, 4&nbsp;°C<sup> [A]</sup> :&asymp; 406,782&nbsp;461&nbsp;732&nbsp;2385 in–H<sub>2</sub>O, 4&nbsp;°C<sup> [A]</sup> :&asymp; 14,695&nbsp;948&nbsp;775&nbsp;5134 [[фунта на квадратен инч|фунти на квадратен инч]] (psi) :&asymp; 2116,216&nbsp;623&nbsp;673&nbsp;94 фунти на квадратна стапка (psf) == Други примени == Во [[нуркање]]то, поимот „атмосфера“ (атм) се користи за притисокот релативен на средниот атмосферски притисок на морското ниво (1,013 бара). На пример, делумниот притисок на [[кислород]]от обично се баждари со воздух на морското ниво, па затоа се изразува во атм. Старата европска единица [[техничка атмосфера]] (at) е приближно еднаква на маноматарскиот (мерилен) притисок под 10&nbsp;м вода; 1&nbsp;at = 98066,5&nbsp;Pa. == Поврзано == *[[Стандардна температура и притисок]] *[[Атмосферски притисок]] *[[Бар (единица)]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Единици за притисок]] [[Категорија:Атмосфера]] [[Категорија:Хемиско инженерство]] [[Категорија:Околинско инженерство]] [[Категорија:Машинство]] [[Категорија:Физичка хемија]] [[Категорија:Стандарди]] [[Категорија:Термодинамика]] 8ptp98eiek1vsdrbswiwn5rrckblqh4 5567752 5567750 2026-05-31T11:47:14Z Bjankuloski06 332 5567752 wikitext text/x-wiki '''Стандардна атмосфера''' (симбол: '''атм''', меѓународно '''atm''') е меѓународна прирачна [[физичка величина|величина]] еднаква на 101&nbsp;325 [[Паскал (единица)|Pa]] и поранешна [[мерна единица|единица]] за [[притисок]].<ref name=BSI>Британски стандард BS 350:2004 „Фактори на претворање на единиците“</ref> Од практични причини оваа единица е заменета со [[бар (единица)|барот]], кој изнесува 10<sup>5</sup> Pa.<ref name=BSI/> Разликата помеѓу овие две единици е околу 1%, и како таква е занемарлива во многу полиња на примена и највеќето манометри. == Единици за притисок и еквиваленти == {{Единици за притисок}} Притисок од 1&nbsp;atm може да се изрази и како: :&equiv;1,013&nbsp;25 [[бар (единица)|бара]] :&equiv; 1013,25 [[хектопаскал]]и (hPa) :&equiv; 1013,25 [[бар (единица)|милибара]] (mbar, mb) :&equiv; 760 [[тор (единица)|тора]] :&asymp; 760,001 mm-Hg, 0&nbsp;°C :&asymp; 29,9213 in-Hg, 0&nbsp;°C :&asymp; 1,033&nbsp;227&nbsp;452&nbsp;799&nbsp;886 [[килопонд|kp]]/cm² :&asymp; 1,033&nbsp;227&nbsp;452&nbsp;799&nbsp;886 [[техничка атмосфера]] :&asymp; 1033,227&nbsp;452&nbsp;799&nbsp;886 cm–H<sub>2</sub>O, 4&nbsp;°C<sup> [A]</sup> :&asymp; 406,782&nbsp;461&nbsp;732&nbsp;2385 in–H<sub>2</sub>O, 4&nbsp;°C<sup> [A]</sup> :&asymp; 14,695&nbsp;948&nbsp;775&nbsp;5134 [[фунта на квадратен инч|фунти на квадратен инч]] (psi) :&asymp; 2116,216&nbsp;623&nbsp;673&nbsp;94 фунти на квадратна стапка (psf) == Други примени == Во [[нуркање]]то, поимот „атмосфера“ (атм) се користи за притисокот релативен на средниот атмосферски притисок на морското ниво (1,013 бара). На пример, делумниот притисок на [[кислород]]от обично се баждари со воздух на морското ниво, па затоа се изразува во атм. Старата европска единица [[техничка атмосфера]] (at) е приближно еднаква на маноматарскиот (мерилен) притисок под 10&nbsp;м вода; 1&nbsp;at = 98066,5&nbsp;Pa. == Поврзано == *[[Стандардна температура и притисок]] *[[Атмосферски притисок]] *[[Бар (единица)]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Единици за притисок]] [[Категорија:Атмосфера]] [[Категорија:Хемиско инженерство]] [[Категорија:Околинско инженерство]] [[Категорија:Машинство]] [[Категорија:Физичка хемија]] [[Категорија:Стандарди]] [[Категорија:Термодинамика]] t7j1x6zxkzv3k75hb15dm74z4xmvwsq 5567754 5567752 2026-05-31T11:47:30Z Bjankuloski06 332 /* Други примени */ 5567754 wikitext text/x-wiki '''Стандардна атмосфера''' (симбол: '''атм''', меѓународно '''atm''') е меѓународна прирачна [[физичка величина|величина]] еднаква на 101&nbsp;325 [[Паскал (единица)|Pa]] и поранешна [[мерна единица|единица]] за [[притисок]].<ref name=BSI>Британски стандард BS 350:2004 „Фактори на претворање на единиците“</ref> Од практични причини оваа единица е заменета со [[бар (единица)|барот]], кој изнесува 10<sup>5</sup> Pa.<ref name=BSI/> Разликата помеѓу овие две единици е околу 1%, и како таква е занемарлива во многу полиња на примена и највеќето манометри. == Единици за притисок и еквиваленти == {{Единици за притисок}} Притисок од 1&nbsp;atm може да се изрази и како: :&equiv;1,013&nbsp;25 [[бар (единица)|бара]] :&equiv; 1013,25 [[хектопаскал]]и (hPa) :&equiv; 1013,25 [[бар (единица)|милибара]] (mbar, mb) :&equiv; 760 [[тор (единица)|тора]] :&asymp; 760,001 mm-Hg, 0&nbsp;°C :&asymp; 29,9213 in-Hg, 0&nbsp;°C :&asymp; 1,033&nbsp;227&nbsp;452&nbsp;799&nbsp;886 [[килопонд|kp]]/cm² :&asymp; 1,033&nbsp;227&nbsp;452&nbsp;799&nbsp;886 [[техничка атмосфера]] :&asymp; 1033,227&nbsp;452&nbsp;799&nbsp;886 cm–H<sub>2</sub>O, 4&nbsp;°C<sup> [A]</sup> :&asymp; 406,782&nbsp;461&nbsp;732&nbsp;2385 in–H<sub>2</sub>O, 4&nbsp;°C<sup> [A]</sup> :&asymp; 14,695&nbsp;948&nbsp;775&nbsp;5134 [[фунта на квадратен инч|фунти на квадратен инч]] (psi) :&asymp; 2116,216&nbsp;623&nbsp;673&nbsp;94 фунти на квадратна стапка (psf) == Други примени == Во [[нуркање]]то, поимот „атмосфера“ (атм) се користи за притисокот релативен на средниот атмосферски притисок на морското ниво (1,013 бара). На пример, делумниот притисок на [[кислород]]от обично се баждари со воздух на морското ниво, па затоа се изразува во атм. Старата европска единица [[техничка атмосфера]] (ат) е приближно еднаква на маноматарскиот (мерилен) притисок под 10&nbsp;м вода; 1&nbsp;at = 98066,5&nbsp;Pa. == Поврзано == *[[Стандардна температура и притисок]] *[[Атмосферски притисок]] *[[Бар (единица)]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Единици за притисок]] [[Категорија:Атмосфера]] [[Категорија:Хемиско инженерство]] [[Категорија:Околинско инженерство]] [[Категорија:Машинство]] [[Категорија:Физичка хемија]] [[Категорија:Стандарди]] [[Категорија:Термодинамика]] 8p1lxogdpnx63zptdz7fcfjbsgwax6z 5567755 5567754 2026-05-31T11:47:41Z Bjankuloski06 332 /* Други примени */ 5567755 wikitext text/x-wiki '''Стандардна атмосфера''' (симбол: '''атм''', меѓународно '''atm''') е меѓународна прирачна [[физичка величина|величина]] еднаква на 101&nbsp;325 [[Паскал (единица)|Pa]] и поранешна [[мерна единица|единица]] за [[притисок]].<ref name=BSI>Британски стандард BS 350:2004 „Фактори на претворање на единиците“</ref> Од практични причини оваа единица е заменета со [[бар (единица)|барот]], кој изнесува 10<sup>5</sup> Pa.<ref name=BSI/> Разликата помеѓу овие две единици е околу 1%, и како таква е занемарлива во многу полиња на примена и највеќето манометри. == Единици за притисок и еквиваленти == {{Единици за притисок}} Притисок од 1&nbsp;atm може да се изрази и како: :&equiv;1,013&nbsp;25 [[бар (единица)|бара]] :&equiv; 1013,25 [[хектопаскал]]и (hPa) :&equiv; 1013,25 [[бар (единица)|милибара]] (mbar, mb) :&equiv; 760 [[тор (единица)|тора]] :&asymp; 760,001 mm-Hg, 0&nbsp;°C :&asymp; 29,9213 in-Hg, 0&nbsp;°C :&asymp; 1,033&nbsp;227&nbsp;452&nbsp;799&nbsp;886 [[килопонд|kp]]/cm² :&asymp; 1,033&nbsp;227&nbsp;452&nbsp;799&nbsp;886 [[техничка атмосфера]] :&asymp; 1033,227&nbsp;452&nbsp;799&nbsp;886 cm–H<sub>2</sub>O, 4&nbsp;°C<sup> [A]</sup> :&asymp; 406,782&nbsp;461&nbsp;732&nbsp;2385 in–H<sub>2</sub>O, 4&nbsp;°C<sup> [A]</sup> :&asymp; 14,695&nbsp;948&nbsp;775&nbsp;5134 [[фунта на квадратен инч|фунти на квадратен инч]] (psi) :&asymp; 2116,216&nbsp;623&nbsp;673&nbsp;94 фунти на квадратна стапка (psf) == Други примени == Во [[нуркање]]то, поимот „атмосфера“ (атм) се користи за притисокот релативен на средниот атмосферски притисок на морското ниво (1,013 бара). На пример, делумниот притисок на [[кислород]]от обично се баждари со воздух на морското ниво, па затоа се изразува во атм. Старата европска единица [[техничка атмосфера]] (ат) е приближно еднаква на маноматарскиот (мерилен) притисок под 10&nbsp;м вода; 1&nbsp;ат = 98066,5&nbsp;Pa. == Поврзано == *[[Стандардна температура и притисок]] *[[Атмосферски притисок]] *[[Бар (единица)]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Единици за притисок]] [[Категорија:Атмосфера]] [[Категорија:Хемиско инженерство]] [[Категорија:Околинско инженерство]] [[Категорија:Машинство]] [[Категорија:Физичка хемија]] [[Категорија:Стандарди]] [[Категорија:Термодинамика]] 4uxy7do4s0c9ekdqvr0qme1vu9qdymr 5567757 5567755 2026-05-31T11:50:10Z Bjankuloski06 332 5567757 wikitext text/x-wiki '''Стандардна атмосфера''' (симбол: '''атм''', меѓународно: '''atm''') — меѓународна прирачна [[физичка величина|величина]] еднаква на 101&nbsp;325 [[Паскал (единица)|Pa]] и поранешна [[мерна единица|единица]] за [[притисок]].<ref name=BSI>Британски стандард BS 350:2004 „Фактори на претворање на единиците“</ref> Од практични причини оваа единица е заменета со [[бар (единица)|барот]], кој изнесува 10<sup>5</sup> Pa.<ref name=BSI/> Разликата помеѓу овие две единици е околу 1%, и како таква е занемарлива во многу полиња на примена и највеќето манометри. == Единици за притисок и еквиваленти == {{Единици за притисок}} Притисок од 1&nbsp;atm може да се изрази и како: :&equiv;1,013&nbsp;25 [[бар (единица)|бара]] :&equiv; 1013,25 [[хектопаскал]]и (hPa) :&equiv; 1013,25 [[бар (единица)|милибара]] (mbar, mb) :&equiv; 760 [[тор (единица)|тора]] :&asymp; 760,001 mm-Hg, 0&nbsp;°C :&asymp; 29,9213 in-Hg, 0&nbsp;°C :&asymp; 1,033&nbsp;227&nbsp;452&nbsp;799&nbsp;886 [[килопонд|kp]]/cm² :&asymp; 1,033&nbsp;227&nbsp;452&nbsp;799&nbsp;886 [[техничка атмосфера]] :&asymp; 1033,227&nbsp;452&nbsp;799&nbsp;886 cm–H<sub>2</sub>O, 4&nbsp;°C<sup> [A]</sup> :&asymp; 406,782&nbsp;461&nbsp;732&nbsp;2385 in–H<sub>2</sub>O, 4&nbsp;°C<sup> [A]</sup> :&asymp; 14,695&nbsp;948&nbsp;775&nbsp;5134 [[фунта на квадратен инч|фунти на квадратен инч]] (psi) :&asymp; 2116,216&nbsp;623&nbsp;673&nbsp;94 фунти на квадратна стапка (psf) == Други примени == Во [[нуркање]]то, поимот „атмосфера“ (атм) се користи за притисокот релативен на средниот атмосферски притисок на морското ниво (1,013 бара). На пример, делумниот притисок на [[кислород]]от обично се баждари со воздух на морското ниво, па затоа се изразува во атм. Старата европска единица [[техничка атмосфера]] (ат) е приближно еднаква на маноматарскиот (мерилен) притисок под 10&nbsp;м вода; 1&nbsp;ат = 98066,5&nbsp;Pa. == Поврзано == *[[Стандардна температура и притисок]] *[[Атмосферски притисок]] *[[Бар (единица)]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Единици за притисок]] [[Категорија:Атмосфера]] [[Категорија:Хемиско инженерство]] [[Категорија:Околинско инженерство]] [[Категорија:Машинство]] [[Категорија:Физичка хемија]] [[Категорија:Стандарди]] [[Категорија:Термодинамика]] lb1dgdlo1srv0r4xt3friuh5ccr2i4j Малачки Проток 0 972380 5567736 5409998 2026-05-31T11:35:34Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567736 wikitext text/x-wiki {{Infobox body of water | name = Малачки Проток | native_name = {{јаз|ms|Selat Melaka}} | native_name_lang = | other_name = | image = Selat Malaka.png | alt = | caption = Малачкиот Проток го поврзува Тихиот Океан на исток со Индискиот Океан на запад | image_bathymetry = | alt_bathymetry = | caption_bathymetry = | location = [[Андаманско Море]] - [[Каримата]] | group = | coordinates = {{Coord|4|100|scale:10000000|display=inline,title|format=dms|name=Малачки Проток}} | type = [[проток]] | etymology = | part_of = | inflow = | rivers = | outflow = | oceans = | catchment = | basin_countries ={{знаме|Тајланд}}<br>{{знаме|Малезија}}<br>{{знаме|Сингапур}}<br>{{знаме|Индонезија}} | agency = | designation = | date-built = <!-- {{Start date|YYYY|MM|DD}} For man-made and other recent bodies of water --> | engineer = | date-flooded = <!-- {{Start date|YYYY|MM|DD}} For man-made and other recent bodies of water --> | length = | width = | min_width = 2,8 | area = | depth = 25 | max-depth = | volume = | residence_time = | salinity = | shore = | elevation = | temperature_high = | temperature_low = | frozen = | islands = | islands_category = | sections = | trenches = | benches = | cities = {{расклопен список|[[Малака (град)|Малака]]<br>[[Порт Кланг]]<br>[[Пенанг]]<br>[[Медан]]<br>[[Пукет]]<br>[[Сатун]]<br>[[Сингапур]]<br>[[Ачех]]<br>[[Ријау]]}} | pushpin_map = <!-- the name of a location map as per Template:Location map. Requires coordinates= parameter to display map. --> | pushpin_label_position = <!-- left, right, top or bottom --> | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | website = | reference = }} '''Малачки Проток''' ({{langx|ms|Selat Melaka}}, {{langx|id|Selat Malaka}}) — тесна [[водна површина]] долга 805&nbsp;км која се протега [[Малајски Полуостров|Малајскиот Полуостров]] и [[Индонезија|индонезискиот]] остров [[Суматра]]. Наречен е по [[Малачки Султанат|Малачкиот Султанат]] кој заповедал со [[архипелаг]]от од 1414 до 1511 г. ==Граници== Според [[Меѓународна хидрографска организација|Меѓународната хидрографска организација]] границите на Малачкиот Проток се следниве:<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.iho-ohi.net/iho_pubs/standard/S-23/S23_1953.pdf|title=Граници на океаните и морињата, III издание|year=1953|publisher=Меѓународна хидрографска организација|accessdate=7 февруари 2010|archive-date=2011-10-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20111008191433/http://www.iho-ohi.net/iho_pubs/standard/S-23/S23_1953.pdf|url-status=dead}} {{en}}</ref> <blockquote> ''На запад.'' Линија од Педропунт (најсеверната точка на [[Суматра]], {{Coord|5.66|95.43|display=inline}}) и Лем Воалан (јужниот крај на островот [[Пукет]] во Сијам <nowiki>[</nowiki>[[Тајланд]]<nowiki>]</nowiki>, {{Coord|7.75|98.3|display=inline}}). <p>''На исток.'' Линија од ’ртот [[Танџинг Пиај]] (Булус) (јужниот крај на [[Малајски Полуостров|Малајскиот Полуостров]], {{Coord|1.26|103.51|display=inline}}) и Браќата ({{Coord|1.19|103.35|display=inline}}), а оттаму до Клајн Каримун ({{Coord|1.16|103.39|display=inline}}). <p>''На север.'' Југозападниот брег на Малајскиот Полуостров. <p>''На југ.'' Североисточниот брег на Суматра на исток сè до Танџонг Кедабу ({{Coord|1.1|102.96|display=inline}}), а оттаму до Клајн Каримун. </blockquote> ==Стопанска важност== Од стопанска и стратешка гледна точка, Малачкиот Проток претставува еден од најважните [[воден пат|водни патишта]] во светот. [[Проток]]от е главен премин за бродскиот сообраќај помеѓу [[Индиски Океан|Индискиот]] и [[Тихи Океан|Тихиот Океан]], поврзувајќи ги најголемите стопанства во Азија како [[Индија]], [[Кина]], [[Јапонија]] и [[Јужна Кореја]]. Годишно низ протокот поминуваат по 94.000<ref>[http://english.aljazeera.net/news/asia-pacific/2009/08/200981993714453320.html Aljazeera.net] {{en}}</ref> бродови,<ref>[https://archive.today/20120525115315/www.eia.doe.gov/emeu/cabs/World_Oil_Transit_Chokepoints/Malacca.html Малачки Проток - Тесни грла во светската нафтена трговија] - Управа за енергетско информирање на САД {{en}}</ref> и превезуваат една четвртина од трговската стока во светот како нафта, кинески производи и индонезиско кафе.<ref>{{наведена книга |last= Freeman |first= Donald B. |title= The Straits of Malacca: Gateway or Gauntlet? |year= 2003 |publisher= McGill-Queen's University Press |isbn= 0-7735-2515-7}}. A book review citing this information can be found at [http://muse.jhu.edu/demo/university_of_toronto_quarterly/v074/74.1roosa.html University of Toronto Quarterly, Volume 74, Number 1, Winter 2004/5, стр. 528-530]</ref> Нив Малачкиот Проток минува и една четвртина од [[нафта|нафтените]] [[танкер]]и во светот, главно од земјите во [[Персиски Залив|Персискиот Залив]] кон големите азиски пазари како Кина, Јапонија и Јужна Кореја. Во 2006 низ теснецот се превезувале 15 милиони [[барел]]и дневно (2.400.000&nbsp;м<sup>3</sup>/ден).<ref name="chokepoints">[https://archive.today/20120801044332/www.eia.doe.gov/cabs/World_Oil_Transit_Chokepoints/Full.html Малачки Проток - Тесни грла во светската нафтена трговија] - Управа за енергетско информирање на САД {{en}}</ref> Најголемите бродови што можат да поминат низ протокот се нарекуваат „малакамакс“. Протокот е длабок само 25 м, па затоа најголемите бродови (претежно нафтени танкери) не можат да поминуваат низ него. Бродовите што се поголеми од ова мораат да одат преку [[Ломбочки Проток|Ломбочкиот]] и [[Макасарски Проток|Макасарскиот Проток]], преминот Сибуту и [[Миндорски Проток|Миндорскиот Проток]]. Во Филипсовиот Канал во подрачјето јужно од [[Сингапур]], Малачкиот Проток се стеснува до 2,8&nbsp;км (1,5 [[морска милја|морски милји]]), што претставува едно од најзначајните геостратешки тесни грла на светот.<ref>[https://archive.today/20120525115312/www.eia.doe.gov/emeu/cabs/choke.html Тесни грла во светскиот превоз на нафта] {{en}}</ref> == Поврзано == * [[Малака (град)]] * [[Малачки Султанат]] * [[Молучко Море]] * [[Молучки Острови]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Strait of Malacca}} * [http://www.fsas.upm.edu.my/~masdec/web/straits.html {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20050317141338/http://www.fsas.upm.edu.my/~masdec/web/straits.html |date=2005-03-17 }} Центар за истражување и развој на Мачачкиот Проток] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20050317141338/http://www.fsas.upm.edu.my/~masdec/web/straits.html |date=2005-03-17 }} {{en}} * [http://www.zef.de/fileadmin/webfiles/downloads/zef_wp/zef_wp17_evers-gerke.pdf {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080528100902/http://www.zef.de/fileadmin/webfiles/downloads/zef_wp/zef_wp17_evers-gerke.pdf |date=2008-05-28 }} Стратешката важност на Малачкиот проток за светската трговија и регионалниот развој] {{en}} {{Водни површини во Индонезија}} {{Список на мориња}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Протоци во Индонезија]] [[Категорија:Протоци во Малезија]] [[Категорија:Меѓународни протоци]] 0mrur7so4o96lpzaxcqk2f7lfopqw0u Македонски крст 0 973065 5567666 5407396 2026-05-31T10:10:14Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567666 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Macedonian cross.svg|220п|мини|десно|Македонскиот крст]] '''Македонскиот крст''', познат и како '''вељушки крст''', претставува варијација на [[христијанскиот крст]], претежно поврзан со [[Македонија]] и е симбол на [[Македонската православна црква]]. Овој симбол всушност е раскошна двочленска плетеница со претстава на орнаментиран украс во форма на [[крст]]. Бидејќи крстот е симбол на [[МПЦ-ОА]], тој е претставен и на [[Грб на Македонска православна црква - Охридска Архиепископија|црковниот грб]], односно на бордурата на плашт, која е исполнета исполнета со 33 претстави на овој крст. Овој крст е и главен симбол на [[Столната медаља на Светиот македонски крст]].<ref>[https://markukule.mk/%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%BE%D1%82-%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8-%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%80-%D1%81%D0%B2-%D0%B1%D0%BE%D0%B3%D0%BE/ markukule.mk]</ref> ==Историја== За првпат крстот бил прикажан на главната [[Црква „Воведение на Пресвета Богородица Елеуса“ - Вељуса|манастирска црква „Св. Богородица Елеуса“]] во [[Вељушки манастир|Вељушкиот манастир]]. Се знае дека црквата „Пресвета Богородица Елеуса“ е изградена во [[1085]] година и дека нејзин ктитор бил Емануил, тогашниот епископ струмички. Непознатиот мајстор го соѕидал крстот на фасадата со малечки црвени тули, така што тој во основата го има квадратот чии четири страни претставуваат основа на која е направен крст со страници со иста должина. Овој крст е првиот христијански симбол од Македонија што доживеал меѓународна афирмација како Македонски крст. Афирмацијата дошла преку [[фалеристика|фалеристички организации]] од повеќе земји, највеќе по промоција на крстот на медалите со кои [[Македонска православна црква - Охридска архиепископија|МПЦ]] одликувала дваесетина истакнати личности. [[Фалеристика|Фалеристичките]] организации што се занимаваат со проучување на одликувањата, без каква и да е забелешка прифатиле оригиналниот крст да се нарекува Македонски крст. Во почетокот овој крст бил симбол за манастирот и [[Струмичка епархија|Струмичката епархија]], но подоцна сè повеќе се наоѓал во црковна употреба и станал општ симбол на [[Македонска православна црква - Охридска архиепископија|Црквата во Македонија]]. Повеќе земји со доминантно христијанска вероисповед имаат специфични крстови, кои се нарекуваат според името на земјата или на градовите. Такви, на пример, се [[Руски крст]], [[Грчки крст]], [[Римски крст]], [[Ерусалимски крст]].<ref>{{наведени вести|url=http://www.dnevnik.com.mk/default.asp?ItemID=217F312DC3A79A40B6BF92AAF175931C|title=Македонскиот крст од Велјуса доби благослов|last=Горгевски|first=Бранко|date=13 април 2008|work=|accessdate=2012-04-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20120208014555/http://www.dnevnik.com.mk/default.asp?ItemID=217F312DC3A79A40B6BF92AAF175931C|archive-date=2012-02-08|dead-url=|publisher=Дневник|url-status=dead}}</ref> И македонскиот крст го наоѓа своето место во христијанскиот свет. Познато е дека црквата [[Вељушки манастир|Пресвета Богородица Елеуса]] е изградена во 1085 година и дека нејзин ктитор бил Мануил, тогашниот епископ на [[Тивериопол|Тиверопол]]. Кон крајот на [[XIX век|XIX]] и почетокот на [[XX век]] македонскиот револуционер и учител [[Георги Трајчев]] од [[Прилеп]] ги запишува локалните преданија, според кој манастирот бил основан од учениците на [[Свети Кирил и Методиј|Кирил и Методиј]], а самиот [[Свети Методиј|Методиј]] проповедал десет години по долината на Бела Река која ги соединува [[Вељуса]] и [[Водоча]]. На мермерна плоча над влезната врата постои натпис на кој пишува: „Се возобнови од основа овој храм на пресветата Богородица Милостива од монахот Мануел, кој стана епископ на [[Тивериопол|Тиверопол]]. Во година 1088 г. Непознат мајстор со малечки црвени тули го вѕидува крстот на фасадата на црквата на квадратна основа. Во [[Македонија]], [[орнаментика]]та е често присутна за естетско украсување во македонските цркви, црковни книги и сл. Тоа се ритмички композиции од линеарно-геометриски слики или мотиви земени од природата. Овој стил кој се развива во македонските црковни центри се разликува од уметноста која се развива во бугарската, српската или руската школа, а за која ќе говориме во посебна статија. Меѓутоа, бугарската пропаганда е дотаму стигната, кога треба да се докаже бугарскиот карактер на Македонија. Во 1994 година е објавена книгата [[„Бугарските народни крстови“]] од [[Иван Енчев|Иван Енчев - Видју]] (1882 - 1936). Тој е бугарски [[илустратор]], [[уметник]], [[Археологија|археолог]] [[Етнографија|етнограф]], [[уметнички критичар]] и [[писател]], кој своите истражувања на почетокот на [[XX век]] ги прави не само на територијата на [[Бугарија]], туку и во [[Добруџа|Северна Добруџа]], [[Пиринска Македонија|Пиринска]] и [[Вардарска Македонија]], територии надвор од [[Бугарија|бугарските граници]]. Негова цел е докажување на единствени стилски особености на крстовите и единството на бугарската народна култура на целата историско-етничка територија Бугарија, кој според нив нормално припаѓа и територијата на Македонија. Притоа не води сметка за различностите, а неговите текстови се еднотипни: каде се наоѓаат крстовите, краток опис на нивната намена, од кога датира, големина, датум на цртежот (акварел, цртеж со мастило, фотографија). Цртежите се јасни и се добива јасна претстава за бројните варијации на крстовите на народната уметност. Најголем дел од неговото истражување на бугаринот И. Енчев зафаќаат крстовите на надгробните споменици, камени, дрвени, а исто крстови од ковано железо, фрески, везени украси и сл. Овде накратко би се осврнале на народниот крст кој се сретнува на црквите, надгробните споменици и везовите на територијата на Македонија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mn.mk/aktuelno/9979|title=Македонски крст|work=Македонска нација|language=mk-mk|accessdate=2020-05-27|archive-date=2021-05-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20210526203143/http://www.mn.mk/aktuelno/9979|url-status=dead}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == *[http://www.mn.mk/aktuelno/9979 Македонски крстови] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210526203143/http://www.mn.mk/aktuelno/9979 |date=2021-05-26 }} ==Галерија== {{рв|Macedonian Cross}} <center><gallery> Податотека:Makedonski krst - Veljusa 01.JPG|Македонскиот крст во Вељушкиот манастир Податотека:Makedonski krst - Vodoča.JPG|Македонскиот крст во Водочкиот манастир Податотека:Coat of arms of the Macedonian Orthodox Church.png|Грбот на МПЦ-ОА содржи 33 македонски крста Податотека:Zlatna Z.jpg|Реверс на Столната медаља на Светиот македонски крст од I ранг Податотека:Македонски крст.jpg|Орнамент везен од ракав на носија од град [[Битола]]. Шиен врз памучна ткаенина со шарени волнени конци. Основниот крст во орнаментот е бел, оставен од ткаенината при шиењето; настрана во аглите врз црвена основа се извезени четирикрилни крстчиња, вертикалните крила се тесни, а страничните широки и триаголни. Скициран во природна величина во [[април]] [[1916]] </gallery></center> {{Христијански крстови}} [[Категорија:Македонски крст]] [[Категорија:Христијански крстови]] [[Категорија:Национални симболи на Македонија]] [[Категорија:Христијански симболи]] 74zopzpymqtp6nqe8yp0p5os43d5iho Мала детелина 0 1044256 5567731 5566920 2026-05-31T11:26:03Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567731 wikitext text/x-wiki __БЕЗСОДРЖИНА__ {{taxobox |name = Мала детелина |image = TrifoliumDubium-bloem-hr.jpg |regnum = [[Растенија]] |unranked_divisio = [[Скриеносеменици]] |unranked_classis = [[Евдикоти]] |unranked_ordo = [[Розиди]] |ordo = [[Бобовидни]] |familia = [[Бобови]] |subfamilia = [[Глушини]] |genus = [[Детелина]] |species = '''Мала детелина''' |binomial = ''Trifolium dubium'' |binomial_authority = [[Џон Сибторп|Sibth.]] |}} '''Мала детелина''' ([[науч.]] ''Trifolium dubium'') — растение од [[род]]от [[детелина]] во фамилијата [[бобови]]. По обичај, ова е главното растение што ја претставува традиционалната [[ирска]] [[детелина]] (''{{јаз|ga|Seamróg}}'').<ref>[http://www.irishcentral.com/saint_patricks_day/Shamrock-shortage-in-Ireland-sparks-St-Pats-fears--87631932.html Недостатокот на детелини во Ирска причинува загриженост за денот на Св. Патрик] - П. Купер на Irish Central {{en}}</ref> Растението е автохтоно во Европа, но се среќава и во други краишта како внесен вид. Веројатно е [[полиплоидија|алотетраплоидно]], произлезено од вкрстување на [[полска детелина|полската детелина]] (''Trifolium campestre'') со тенката детелина (''Trifolium micranthum'').<ref>Ansari, H. A., et al. (2008). Molecular and cytogenetic evidence for an allotetraploid origin of ''Trifolium dubium'' (Leguminosae). ''Chromosoma'' 117(2):159-67.</ref> == Галерија == <gallery> Податотека:Trif dubium210ss.JPG Податотека:Trif dubium204ss.JPG Податотека:Trifolium dubium001.JPG Податотека:Trifolium_dubium.jpg </gallery> == Поврзано == *[[Бела детелина]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{рвр|Trifolium dubium}} * {{викивидови-ред|Trifolium dubium|Мала детелина}} * {{EOL|703393}} * [http://zdravjeiubavina.com/variete/razno/sveti-patrik-leprikoni-detelina-i-zelena-boja/ Свети Петрик — леприкони, детелина и зелена боја] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150318050417/http://zdravjeiubavina.com/variete/razno/sveti-patrik-leprikoni-detelina-i-zelena-boja/ |date=2015-03-18 }} во „Здравје и убавина“ {{mk}} * [http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=TRDU2 Мала детелина] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20121112155326/http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=TRDU2 |date=2012-11-12 }} - профил на порталот на [[Министерство за земјоделство на САД|Министерството за земјоделство на САД]] {{en}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Детелина]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Македонија]] 4uxd9amdtn7mrfk3l5ebvhp836w7sju Крушиновидни 0 1050916 5567428 4500252 2026-05-30T21:34:06Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567428 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | image = Koeh-255.jpg | image_width = 250px | image_caption = [[Обична крушина]] (''Rhamnus cathartica'') | regnum = [[Растенија]] | divisio = [[Скриеносеменици]] | classis = [[Дикотиледони]] | subclassis = [[Розиди]] | ordo = '''Крушиновидни''' | ordo_authority = [[Џон Линдли|Lindl.]] (1836) | subdivision_ranks = Фамилии | subdivision = [[Elaeagnaceae]] - дафини<br/> [[Leea]]ceae - леи<br/> [[Rhamnaceae]] - крушини<br/> [[Vitaceae]] - лози | synonyms = [[Rosanae]]<br/> [[Urticales]] }} '''Крушиновидните''' ([[науч.]] ''Rhamnales'') се [[ред (биологија)|ред]] на [[дикотиледон]]ски [[растенија]]. Според [[Кронквистов систем|Кронквистовиот систем]], во него влегуваат следниве фамилии: * фамилија [[Дафини]] (''Elaeagnaceae'') * фамилија [[Леја|Леи]] (''Leeaceae'') * фамилија [[Крушини]] (''Rhamnaceae'') * фамилија [[Лози]] (''Vitaceae'') Лејата (''Leea'') може да се вброи во фамилијата Лози. Денес Крушините повеќе не се сметаат за блиски сродници со другите фамилии, па затоа поновите системи ги ставаат во [[Розовидни]]те (''Rosales''). Така редот станува [[Лозовидни]] (''Vitales''). ==Наводи== *{{наведена книга | last = Lindley | first = John | authorlink = Џон Линдли | title = A Systematic View of the Organisation, Natural Affinities, and Geographical Distribution,of the Whole Vegetable Kingdom; Together With the Uses of the Most Important Species in Medicine,the Arts, and Rural or Domestic Economy | url = http://books.google.com/books?id=IicEAAAAQAAJ | accessdate = 11 јуни 2008 | year = 1836 | publisher = Longman, Rees, Orme, Brown, Green and Longman | chapter = Alliance III Rhamnales | chapterurl = http://books.google.com/books?id=IicEAAAAQAAJ&pg=PA107&lpg=PA107 }} *{{нмс | url = http://plants.usda.gov/java/ClassificationServlet?source=display&classid=Rhamnales | title = Класификација за царството Растенија сè до редот Крушиновидни (''Rhamnales'') | accessdate = 11 јуни 2008 | author = Служба за запазување на природните ресурси (NRCS) | work = База „PLANTS“ | publisher = [[Министерство за земјоделство на САД]] | archive-date = 2021-04-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210411213418/https://plants.usda.gov/java/ClassificationServlet?source=display&classid=Rhamnales | url-status = dead }} {{en}} *{{ITIS |id=28444 |taxon=Крушиновидни (''Rhamnales'') |accessdate=11 јуни 2008}} == Наводи == {{наводи}} {{ризница-ред|Rhamnales|Крушиновидни}} {{ботаника-никулец}} [[Категорија:Розиди]] [[Категорија:Розовидни]] ggbn4kuo104ytley94v993cj6i6ccoz Лана (река) 0 1055157 5567532 5421201 2026-05-31T02:05:20Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567532 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Река | river = Лана<br /><small>''Lahn''</small> | image = Verlaufskarte Lahn.png | image_size = | caption = Течението на Лана од изворот во [[Ротаргебирге]] до утоката во [[Кобленц]]. | origin = Близу Ланхоф во општината [[Нетфен]], [[Северна Рајна-Вестфалија]]<br>{{маккоор|1=[http://toolserver.org/~geohack/geohack.php?language=mk&pagename=%D0%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%28%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B0%29&params=50_53_32_N_8_14_30_E_region:DE-NW_type:river 50° 53′ 32″ СГШ, 8° 14′ 30″ ИГД]}} | mouth = реката [[Рајна]] кај [[Ланштајн]],<br>[[Рајнска област-Пфалц]]<br>{{маккоор|1=[http://toolserver.org/~geohack/geohack.php?language=mk&pagename=%D0%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%28%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B0%29&params=50_18_32_N_7_35_42_E_region:DE-RP_type:river 50° 18′ 32″ СГШ, 7° 35′ 42″ ИГД]}} | basin_countries = [[Германија]] | length_km = 245,6 | elevation_m = 602 | mouth_elevation_m = 61 | discharge_m3/s = 54 | discharge = | watershed_km2 = 5924,52 }} '''Лана''' ({{langx|de|Lahn}}) — река во [[Германија]], десна [[притока]] на [[Рајна]]. Нејзиното течение минува низ [[сојузни покраини во Германија|сојузните покраини]] [[Северна Рајна-Вестфалија]] (23,0&nbsp;км), [[Хесен]] (165,6&nbsp;км) и [[Рајнска област-Пфалц|Рајнската област-Пфалц]] (57,0&nbsp;км). Извира во [[Ротаргебирге]], највисокиот дел од областа [[Зауерланд]]. Со [[Рајна]] се спојува во [[Ланштајн]] близу [[Кобленц]]. Поважни градови долж течението на Лана се [[Марбург]], [[Гисен]], [[Вецлар]], [[Лимбург на Лана]], [[Вајлбург]] и [[Бад Емс]]. Притоки на Лана се реките [[Дил (река)|Дил]], [[Вајл (река)|Вајл]] и [[Ар (Лана)|Ар]]. Долното течение има многу [[брана|брани]] со [[преводница|преводници]], овозможувајќи редовен бродски сообраќај од нејзината [[утока]] до [[Рункел]]. Северно од браната се користат и речни пловила, во мал потег кај Гисен.<ref>Landesamt für Umwelt, Wasserwirtschaft und Gewerbeaufsicht (уред.): Hydrologischer Atlas Rheinland-Pfalz. Mainz, ноември 2005</ref> ===Поважни притоки === [[Податотека:Lahn limburg.jpg|мини|Лана во Лимбург]][[Податотека:2005 - Lahn Gießen - Wetzlar mit Schwänen.jpg|мини|Лебеди на Лана меѓу Гисен и Вецлар]][[Податотека:Marburg Lahn 05.jpg|мини|Лана во [[Марбург]]]][[Податотека:Diez Lahn.jpg||мини|Лана во [[Диц]]]][[Податотека:Lahn bei Buchenau 1.jpg|мини|Лана кај Бухенау во [[Даутфетал]]]] {| class="wikitable sortable" ! Име<br /> || Страна<br /> || Должина<br />[км]<br /> || [[Слив|Речно подрачје]]<br />[км<sup>2</sup>]<br /> || Утока<br />[по км на Лана]<br /> || Надм. вис. на утоката<br />[м] [[надморска височина|надм. вис.]]<br /> |- | Фојдинге (''Риперсбах'') | лева | align="right" | 6,3 | align="right" | 21,2 | align="right" | 9,8 | align="right" | 388 |- | Илзе | десна | align="right" | 8,4 | align="right" | 11,8 | align="right" | 10,5 | align="right" | 382 |- | Банфе | десна | align="right" | 11,5 | align="right" | 38,9 | align="right" | 18,5 | align="right" | 326 |- | Ласфе | лева | align="right" | 8,3 | align="right" | 19,6 | align="right" | 19,4 | align="right" | 324 |- | [[Перф]] | десна | align="right" | 20,0 | align="right" | 113,1 | align="right" | 24,7 | align="right" | 285 |- | Даутфе | лева | align="right" | 8,8 | align="right" | 41,8 | align="right" | 37,5 | align="right" | 245 |- | [[Ветшафт]] | лева | align="right" | 29,0 | align="right" | 196,2 | align="right" | 56,3 | align="right" | 192 |- | [[Ом (река)|Ом]] | лева | align="right" | 59,7 | align="right" | 983,8 | align="right" | 58,7 | align="right" | 188 |- | [[Ална]] | десна | align="right" | 19,1 | align="right" | 92,0 | align="right" | 77,1 | align="right" | 172 |- | [[Цвестер Ом]] | лева | align="right" | 20,0 | align="right" | 69,5 | align="right" | 84,0 | align="right" | 165 |- | [[Залцбеде]] | десна | align="right" | 27,6 | align="right" | 137,8 | align="right" | 87,4 | align="right" | 164 |- | [[Лумда]] | лева | align="right" | 30,0 | align="right" | 131,5 | align="right" | 93,6 | align="right" | 160 |- | [[Визек]] | лева | align="right" | 24,3 | align="right" | 119,6 | align="right" | 102,2 | align="right" | 155 |- | Бибер | десна | align="right" | 13,6 | align="right" | 34,7 | align="right" | 105,1 | align="right" | 151 |- | Клебах | лева | align="right" | 26,9 | align="right" | 164,6 | align="right" | 106,2 | align="right" | 150 |- | Вецбах | лева | align="right" | 11,7 | align="right" | 32,9 | align="right" | 119,6 | align="right" | 147 |- | [[Дил (река)|Дил]] | десна | align="right" | 55,0 | align="right" | 717,7 | align="right" | 120,4 | align="right" | 147 |- | [[Золмсбах]] | лева | align="right" | 24,6 | align="right" | 112,5 | align="right" | 128,1 | align="right" | 141 |- | Изербах (''Метбах'') | лева | align="right" | 19,2 | align="right" | 31,2 | align="right" | 131,4 | align="right" | 139 |- | [[Улмбах (Лана)|Улмбах]] | десна | align="right" | 22,9 | align="right" | 60,9 | align="right" | 138,2 | align="right" | 135 |- | Каленбах | десна | align="right" | 14,6 | align="right" | 84,7 | align="right" | 141,3 | align="right" | 132 |- | [[Вајл (река)|Вајл]] | лева | align="right" | 46,6 | align="right" | 247,9 | align="right" | 149,4 | align="right" | 130 |- | [[Керкербах]] | десна | align="right" | 20,7 | align="right" | 70,2 | align="right" | 176,0 | align="right" | 112 |- | [[Емсбах]] | лева | align="right" | 39,1 | align="right" | 321,8 | align="right" | 181,0 | align="right" | 110 |- | [[Елббах (Лана)|Елббах]] | десна | align="right" | 40,7 | align="right" | 323,7 | align="right" | | align="right" | 109 |- | [[Ар (Лана)|Ар]] | лева | align="right" | 49,7 | align="right" | 312,6 | align="right" | | align="right" | 103 |- | [[Дерсбах]] | лева | align="right" | 32,0 | align="right" | 114,0 | align="right" | | align="right" | 94 |- | [[Гелбах]] (''Аубах'') | десна | align="right" | 39,7 | align="right" | 221,2 | align="right" | | align="right" | 93 |- | Милбах | лева | align="right" | 32,1 | align="right" | 171,9 | align="right" | | align="right" | 85 |- | Емсбах | десна | align="right" | 11,5 | align="right" | 29,4 | align="right" | | align="right" | 75 |} ==Општини по течението (низводно) == {| | width = "500"| ===Округ [[Зиген-Витгенштајн]], [[Северна Рајна-Вестфалија]]=== * [[Нетфен]] * [[Бад Ласфе]] ===Округ [[Марбург-Биденкопф]], [[Хесен]]=== * [[Биденкопф]] * [[Даутфетал]] * [[Лантал]] * [[Келбе]] * [[Марбург]] * [[Вајмар (Лана)|Вајмар]] * [[Фронхаузен]] ===Округ [[Гисен (округ)|Гисен]], Хесен=== * [[Лолар]] * [[Ветенберг]] * [[Гисен]] * [[Хојхелхајм]] | width = "500" valign=top | === Округ [[Лана-Дил]], Хесен === * [[Ланау]] * [[Вецлар]] * [[Золмс]] * [[Лојн]] ===Округ [[Лимбург-Вајлбург]], Хесен === * [[Ленберг]] * [[Вајлбург]] * [[Вајнбах]] * [[Рункел]] * [[Лимбург на Лана]] ===[[Рајна-Лана]], [[Рајнска област-Пфалц]]=== [[општинска заедница|општински заедници]]: * [[Диц (општинска заедница)|Диц]] * [[Насау (општинска заедница)|Насау]] * [[Бад Емс (општинска заедница)|Бад Емс]] * [[Ланштајн]] (неврзан) |} == Наводи == {{наводи}} ==Извори== * {{наведена книга|last=Losse|first=Michael |title=Die Lahn Burgen und Schlösser|publisher=Imhof Verlag|location=Petersberg|year=2007|isbn=978-3-86568-070-9|language=германски}} * {{наведено списание|last=Greule|first=Albrecht |year=1998 |title=Gewässernamenschichten im Flußgebiet der Lahn|language=de}} во: {{наведена книга|title=Die Welt der Namen: Sechs namenkundliche Beiträge|editor=Norbert Nail |publisher=Schriften der Universitätsbibliothek Marburg|location=Marburg|isbn=3-8185-0251-X}}, стр.&nbsp;1–17. * [http://www.britannica.com/eb/article-9046848/Lahn-River „Лана“] - [[Енциклопедија Британика]] {{en}} == Надворешни врски == {{ризница|Lahn|Лана}} * [http://en-gb.daslahntal.de/en/ Туристичко здружение на Долината на Лана] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150411151229/http://en-gb.daslahntal.de/en/ |date=2015-04-11 }} {{en}} * [http://www.rhein-lahn-info.de/lahnfuehrer/ Кајакарски водич на реката Лана] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070927122934/http://www.rhein-lahn-info.de/lahnfuehrer/ |date=2007-09-27 }} {{de}} * [http://www.bcl-lahn.de/lahn.htm Информации за бродски капетани] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20230325211328/http://www.bcl-lahn.de/lahn.htm |date=2023-03-25 }} {{de}} {{Притоки на Рајна}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Реки во Хесен]] [[Категорија:Рајнски слив]] [[Категорија:Притоки на Рајна]] [[Категорија:Реки во Северна Рајна-Вестфалија]] [[Категорија:Реки во Рајнската област-Пфалц]] khkemc137ghpimk81yqmexsohi5w4jt Адолф Ајхман 0 1056216 5567643 5303637 2026-05-31T09:51:25Z Buli 2648 5567643 wikitext text/x-wiki {{Infobox military person |birth_name = Адолф Ајхман |birth_date = {{Birth date|1906|3|19|df=y}} |death_date = {{death date and age|1962|5|31|1906|3|19|df=y}} |birth_place = [[Золинген]], [[Германско Царство]] |death_place = [[Рамла]], [[Израел]] |image = [[Податотека:Adolf Eichmann, 1942 (cropped).jpg]] |caption = Адолф Ајхман |allegiance = {{знаме|Nazi Germany}} |branch =[[File:Flag Schutzstaffel.svg|23px]] ''[[Schutzstaffel]]'' |rank = [[File:SS-Obersturmbannführer Collar Rank.svg|40px]] SS-''[[Obersturmbannführer]]'' (Lt. Colonel) | servicenumber = [[Националсоцијалистичка германска работничка партија|НСДАП]] #889,895 <br> [[СС]] #45,326 |unit = [[Рајхсзихерхајтсхауптамт]] |battles = [[Втора светска војна]] |awards = |spouse = Вера Лебл |parents = Адолф Карл Ајхман<br/> Марија Шеферлинг |children = Клаус, Хорст, Дитер, Рикардо |signature=Eichmann Signature.svg }} '''Адолф Ајхман''' (19 март 1906 – 31 мај 1962) бил нацистички офицер од [[Гестапо]] и еден од главните организатори на [[Холокауст]]от. Ајхман бил задолжен за координација на планот за истребување на милиони луѓе во времето на [[Втората светска војна]], посебно Евреи. Освен тоа, тој ја организирал депортацијата на Евреите во логорите, а поради ова честопати бил познат како Главен егзекутор на Третиот Рајх. == Операција Гарибалди == По крајот на [[Втората светска војна]], тој по грешка бил пуштен на слобода од страна на американските трупи. По неколку неуспешни обиди да биде фатен, нашол засолниште во [[Аргентина]] под името ''Рикардо Клемент''. Сè до [[1957]] година не се знаело каде се наоѓа, додека неговиот син Ник не се спријателил со девојката Силвија, чиј татко [[Лотар Херман]] го преживеал [[холокауст]]от. Лотар почнал да се сомнева во младиот Ајхман и му испратил писмо на својот пријател, исто така, преживеан во холокаустот, Фриц Бауер, обвинител во [[Германија]]. Бауер ги информирал Израелците и по истрагата на агентот на [[Мосад]] Цви Ахарони ја лоцирал куќата на семејството на Ајхман на улица „''Гарибалди''“ во главниот град на Аргентина и се вратил со фотографии на Ајхман. Израелски форензичари ги споредиле ушите до детали на секоја фотографија и, конечно, го потврдиле идентитетот на злосторникот. Вечерта на [[11 мај]] во [[1960]] година група седуммина луѓе го фатиле Ајхман на автобуска станица на која секоја ноќ пристигнувал од работа од фабрика на „''Мерцедес''“. „''Кога се симнал од автобусот, агентот Цви Малкин скокнал на него, ставајќи му во уста ракавица да го спречи да голтне апче со цијанид во случај ако имал скриен во заб''“, рекол Авнер. Двајца агенти помогнале да го внесат Ајхман во автомобил во кој го чекал Ахарони, велејќи му: „''Ако се помрднеш, ќе те стрелам в глава. Ајхман одговорил на германски: ’Ја прифаќам својата судбина''‘“. Потоа бил држен во скривница девет дена додека не бил префрлен со авион на израелската авионска компанија „Ел Ал“, со која стигнала израелска делегација на прославата на 150-годишнина на Аргентина. Бил облечен во униформа на „Ел Ал“ и седел во прва класа, а бил претставен како член на делегацијата на кого му се слошило. Операцијата била толку таинствена што дури и дипломатот Аба Ебан, кој подоцна станал шеф на дипломатијата на Израел, не знаел дека Ајхман бил во авионот и дека поради тоа се одложувало неговото враќање во Израел<ref>{{наведена мрежна страница|url=http://www.utrinski.com.mk/default.asp?ItemID=7BF27F460D24804F9E49F12BA2B5FFB0|title=Мосад раскажа како го улови Ајхман|accessdate=2012-11-11}}{{Мртва_врска|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Судење и погубување== На судењето на Ајхман во [[Ерусалим]] сведочеле јавно повеќе од сто [[Евреи]] кои ги преживеале ужасите во логорите на смртта. Тие го обелодениле ужасниот план за страшниот обид за „''конечно решение''“. Ајхман бил осуден за воени злосторства и злосторства против човештвото и бил обесен наредната година. == Наводи == {{наводи}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ајхман}} [[Категорија:Антисемитизам]] [[Категорија:Германски националсоцијалисти]] [[Категорија:Мосад]] [[Категорија:Починати во Ерусалим]] [[Категорија:Родени во 1906 година]] [[Категорија:Починати во 1962 година]] [[Категорија:Носители на Железниот крст (1939) од II класа]] 1wtjriw1rb5nyd6jgt3bmtsfg7cexhm 5567645 5567643 2026-05-31T09:51:56Z Buli 2648 5567645 wikitext text/x-wiki {{Infobox military person |birth_name = Адолф Ајхман |birth_date = {{Birth date|1906|3|19|df=y}} |death_date = {{death date and age|1962|5|31|1906|3|19|df=y}} |birth_place = [[Золинген]], [[Германско Царство]] |death_place = [[Рамла]], [[Израел]] |image = [[Податотека:Adolf Eichmann, 1942 (cropped).jpg|250px]] |caption = Адолф Ајхман |allegiance = {{знаме|Nazi Germany}} |branch =[[File:Flag Schutzstaffel.svg|23px]] ''[[Schutzstaffel]]'' |rank = [[File:SS-Obersturmbannführer Collar Rank.svg|40px]] SS-''[[Obersturmbannführer]]'' (Lt. Colonel) | servicenumber = [[Националсоцијалистичка германска работничка партија|НСДАП]] #889,895 <br> [[СС]] #45,326 |unit = [[Рајхсзихерхајтсхауптамт]] |battles = [[Втора светска војна]] |awards = |spouse = Вера Лебл |parents = Адолф Карл Ајхман<br/> Марија Шеферлинг |children = Клаус, Хорст, Дитер, Рикардо |signature=Eichmann Signature.svg }} '''Адолф Ајхман''' (19 март 1906 – 31 мај 1962) бил нацистички офицер од [[Гестапо]] и еден од главните организатори на [[Холокауст]]от. Ајхман бил задолжен за координација на планот за истребување на милиони луѓе во времето на [[Втората светска војна]], посебно Евреи. Освен тоа, тој ја организирал депортацијата на Евреите во логорите, а поради ова честопати бил познат како Главен егзекутор на Третиот Рајх. == Операција Гарибалди == По крајот на [[Втората светска војна]], тој по грешка бил пуштен на слобода од страна на американските трупи. По неколку неуспешни обиди да биде фатен, нашол засолниште во [[Аргентина]] под името ''Рикардо Клемент''. Сè до [[1957]] година не се знаело каде се наоѓа, додека неговиот син Ник не се спријателил со девојката Силвија, чиј татко [[Лотар Херман]] го преживеал [[холокауст]]от. Лотар почнал да се сомнева во младиот Ајхман и му испратил писмо на својот пријател, исто така, преживеан во холокаустот, Фриц Бауер, обвинител во [[Германија]]. Бауер ги информирал Израелците и по истрагата на агентот на [[Мосад]] Цви Ахарони ја лоцирал куќата на семејството на Ајхман на улица „''Гарибалди''“ во главниот град на Аргентина и се вратил со фотографии на Ајхман. Израелски форензичари ги споредиле ушите до детали на секоја фотографија и, конечно, го потврдиле идентитетот на злосторникот. Вечерта на [[11 мај]] во [[1960]] година група седуммина луѓе го фатиле Ајхман на автобуска станица на која секоја ноќ пристигнувал од работа од фабрика на „''Мерцедес''“. „''Кога се симнал од автобусот, агентот Цви Малкин скокнал на него, ставајќи му во уста ракавица да го спречи да голтне апче со цијанид во случај ако имал скриен во заб''“, рекол Авнер. Двајца агенти помогнале да го внесат Ајхман во автомобил во кој го чекал Ахарони, велејќи му: „''Ако се помрднеш, ќе те стрелам в глава. Ајхман одговорил на германски: ’Ја прифаќам својата судбина''‘“. Потоа бил држен во скривница девет дена додека не бил префрлен со авион на израелската авионска компанија „Ел Ал“, со која стигнала израелска делегација на прославата на 150-годишнина на Аргентина. Бил облечен во униформа на „Ел Ал“ и седел во прва класа, а бил претставен како член на делегацијата на кого му се слошило. Операцијата била толку таинствена што дури и дипломатот Аба Ебан, кој подоцна станал шеф на дипломатијата на Израел, не знаел дека Ајхман бил во авионот и дека поради тоа се одложувало неговото враќање во Израел<ref>{{наведена мрежна страница|url=http://www.utrinski.com.mk/default.asp?ItemID=7BF27F460D24804F9E49F12BA2B5FFB0|title=Мосад раскажа како го улови Ајхман|accessdate=2012-11-11}}{{Мртва_врска|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Судење и погубување== На судењето на Ајхман во [[Ерусалим]] сведочеле јавно повеќе од сто [[Евреи]] кои ги преживеале ужасите во логорите на смртта. Тие го обелодениле ужасниот план за страшниот обид за „''конечно решение''“. Ајхман бил осуден за воени злосторства и злосторства против човештвото и бил обесен наредната година. == Наводи == {{наводи}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ајхман}} [[Категорија:Антисемитизам]] [[Категорија:Германски националсоцијалисти]] [[Категорија:Мосад]] [[Категорија:Починати во Ерусалим]] [[Категорија:Родени во 1906 година]] [[Категорија:Починати во 1962 година]] [[Категорија:Носители на Железниот крст (1939) од II класа]] gki78wcn3mbp7e61v1zwoovqcky343w Коњарска Река (Мариово) 0 1057654 5567386 4983622 2026-05-30T16:01:10Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567386 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Река | name = Коњарска Река | name_other = Коњарка | etymology = | image = Коњарска Река 6.jpg | image_size = 250п | image_caption = Течението на реката | map = | map_size = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_map_caption= <!---------------------- СЛИВ --> | source1_location = [[Ниџе]] (под [[Кајмакчалан]]) | source1_coordinates= | source1_elevation = 2.260 м | mouth_location = [[Црна Река]] | mouth_coordinates = {{coord|40|58|55.1|N|21|39|43.9|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} | mouth_elevation = 550 м | altitude_difference= 1.710 м | progression = [[Црна Река]] → [[Вардар]] → [[Егејско Море]] | river_system = [[Вардар]] | basin_size = 63 км<sup>2</sup>{{Efn|Според друг извор, речниот слив зафаќа површина од 61,3 км<sup>2</sup>.<ref>{{наведена книга|last1=Петрушевски|first1=Илија|last2=Маркоски|first2=Благоја|title=Реките во Република Македонија|year=2014|publisher=Геомап|location=Скопје|language=македонски|isbn=978-9989-2117-6-8|page=38}}</ref>}} | basin_landmarks = | basin_population = <!---------------------- ФИЗИЧКИ ОСОБЕНОСТИ --> | length = 15 км | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location= | discharge1_min = | discharge1_avg = | discharge1_max = <!---------------------- ПРИНАДЛЕЖНОСТИ --> | tributaries_left = | tributaries_right = | waterbodies = | waterfalls = | bridges = | ports = | custom_label = | custom_data = | extra = }} '''Коњарска Река''' или '''Коњарка''' — река во јужниот дел на [[Македонија]], во областа [[Мариово]], и десна [[притока]] на [[Црна Река]]. == Течение == Реката извира на планината [[Ниџе]], под врвот [[Кајмакчалан]], на надморска височина од 2.260 м. Нејзиното корито е насочено кон запад, а целиот нејзин слив е образуван во шумски предел. Во [[Црна Река]] се влева од нејзината десна страна под ридот Врх на надморска височина од 550 м.<ref name="институт">{{наведена мрежна страница|url=http://istoc.ukim.edu.mk/wp-content/uploads/2015/10/pdf_za_istoc/2016-6.CRNA_REKA.pdf|title=Риболовна основа за риболовна вода „Слив на Црна Река“ за период 2016-2022|publisher=Институт за сточарсво|language=македонски|accessdate=30 ноември 2021|location=Скопје|page=7}}</ref> == Хидрографија == Вкупната должина на реката изнесува 15 км. Сливното подрачје зафаќа површина од 63 км<sup>2</sup> и припаѓа на [[Егејски речен слив|Егејскиот речен слив]]. Реката извира на надморска височина од 2.260 м, а нејзиниот влив е на надморска височина од 550 м, така што релативниот пад изнесува 114 ‰ и се вбројува како еден од најголемите во Македонија.<ref name="институт"/> == Туризам == Во непосредна близина на вливот на Коњарска Река во Црна Река, на оддалеченост од 38 км од [[Битола]], се наоѓа [[Коњарка (излетничко место)|излетничкото место „Коњарка“]]. Тоа било целосно уредено од страна на [[Општина Новаци]] и претставува едно од најпопуларните излетнички места во овој дел на Македонија.<ref>„[https://off-road.mk/konjarka-picnic-location-near-village-skocivir-novaci-municipality-2/ Коњарка – Излетничко место во близина на село Скочивир – фото галерија]“. ''Оф Роуд - Македонија''.</ref> Во јули 2019 година започнало асфалтирање на патот од селото [[Скочивир]] до излетничкото место во должина од 3 км, а проектот финансиски бил поддржан од [[Јавно претпријатие за државни патишта|Јавното претпријатија за државни патишта]] во соработка со Општина Новаци.<ref>„[https://opstinanovaci.gov.mk/%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D1%87%D0%BD%D0%B0-%D0%B4%D0%B0-%D1%81%D0%B5-%D0%B0%D1%81%D1%84%D0%B0%D0%BB%D1%82%D0%B8%D1%80%D0%B0-%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BE%D1%82-%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%B5-2/ Започна да се асфалтира патниот правец од с. Скочивир до река Коњарка] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20211130120745/https://opstinanovaci.gov.mk/%d0%b7%d0%b0%d0%bf%d0%be%d1%87%d0%bd%d0%b0-%d0%b4%d0%b0-%d1%81%d0%b5-%d0%b0%d1%81%d1%84%d0%b0%d0%bb%d1%82%d0%b8%d1%80%d0%b0-%d0%bf%d0%b0%d1%82%d0%bd%d0%b8%d0%be%d1%82-%d0%bf%d1%80%d0%b0%d0%b2%d0%b5-2/ |date=2021-11-30 }}“. ''[[Општина Новаци]]''. 18 јули 2019.</ref> == Галерија == <gallery mode=packed heights=140px> Податотека:Коњарска Река 7.jpg|Коњарска Река Податотека:Коњарска Река 5.jpg|Течението на рекатаж Податотека:Коњарска Река 3.jpg|Речното корито Податотека:Коњарска Река 4.jpg|Околината на реката Податотека:Коњарска Река 8.jpg|Камења во реката Податотека:Излетничко место „Коњарка“.jpg|Излетничкото место „Коњарка“ Податотека:Коњарка кај Скочивир 01.jpg|Коњарска Река кај излетничкото место „Коњарка“ Податотека:Коњарска Река.jpg|Реката видена од мостот кај излетничкото место </gallery> == Белешки == {{белешки}} == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Konjarka}} {{Хидрографија на Македонија}} [[Категорија:Реки во Македонија]] [[Категорија:Слив на Црна Река]] [[Категорија:Скочивир]] [[Категорија:Мариово]] [[Категорија:Географија на Битола]] c56adbn2djlqicfaef562hg63g4eaiv ФК Рома сезона 2000-2001 0 1057936 5567445 5457921 2026-05-30T22:17:39Z Carshalton 30527 /* Фаза-Најдобрите 16 */ 5567445 wikitext text/x-wiki {{Infobox Football club season | боја1 = #fbb900 | боја2 = #990a2c | клуб = [[ФК Рома|<font color=#fbb900>'''Рома'''</font>]] | сезона = 2000–2001 | тренер = {{знамеикона|Италија}} [[Фабио Капело]] | mgrtitle = Тренер | претседател = {{знамеикона|Италија}} [[Франко Сенси]] | chrtitle = Сопственик | првенство = {{Трофеј-Скудето}} [[Серија А 2000-2001|Серија А]] | првенство резултат = '''1-ви''' (3. титула) | куп1 = {{Трофеј-Куп на Италија}} [[Фудбалски куп на Италија 2000-2001|Куп на Италија]] | куп1 резултат = осминафинале | куп2 = {{Трофеј-Куп на УЕФА}} [[Куп на УЕФА 2000/01|Куп на УЕФА]] | куп2 резултат = четврта рунда | куп3 = | куп3 резултат = | најдобар стрелец во лигата = {{знамеикона|Аргентина}} [[Габриел Батистута]] (20) | најдобар стрелец за сезоната = {{знамеикона|Аргентина}} [[Габриел Батистута]] (21) | highest attendance = | lowest attendance = | претходна сезона = [[ФК Рома сезона 1999-2000|1999–2000]] | следна сезона = [[ФК Рома сезона 2001-2002|2001–2002]] }} '''[[ФК Рома]]''' ја освоиле нивната трета титула шампион на Италија, освојувајќи го насловот во сезоната 2000-01 во [[Серија А]], и така трофејот наменет за победникот останал во [[Рим|главниот град на Италија]] откако сезоната пред тоа триумфирал градскиот соперник [[СС Лацио|Лацио]]. Трансферот на искусниот напаѓач на [[ФК Фјорентина|Фјорентина]], [[Габриел Батистута]] одиграл клучна улога за титулата на Рома, бидејќи аргентинецот постигнал 20 гола во Серија А со кои уште еднаш потврдил дека е голема ѕвезда во светскиот фудбал. Тренерот [[Фабио Капело]] се врати уште еднаш на врвот на [[Серија А]], за првпат од како предводел [[ФК Милан|Милан]] во сезоната 1995-96, а неколку играчи беа навистина влијателен фактор во трансформацијата на тимот кој завршил шести во претходната година. [[Кафу]] и [[Винсент Кандела]] играа како крила во 3-5-2 формација, и во комбинација со креативен гениј како [[Франческо Тоти]], чувството за голови на [[Винченцо Монтела]], дефанзивните квалитети во средниот ред на [[Емерсон]], и даваа на Рома значително офанзивна предност над своите соперници. Младиот аргентински дефанзивец [[Валтер Самуел]], исто така, се покажа од клучно значење, и неговата прва сезона со Рома резултирше веднаш со наслов. Титулата беше освоена по победата со 3-1 над [[ФК Парма|Парма]] на домашен терен, натпревар кој се очекуваше да биде тежок за "римјаните". Сепак, натпреварот поминал лесно за Рома благодарение на ''големото трио'' Тоти, Монтела и Батистута кој ги постигнале головите. == Тим == {{fs start}} {{Fs player|no=1|nat=ITA|pos=GK|name=[[Франческо Антониоли]]}} {{Fs player|no=2|nat=BRA|pos=DF|name=[[Кафу]]}} {{Fs player|no=3|nat=BRA|pos=DF|name=[[Антонио Карлос Заго|Заго]]}} {{Fs player|no=4|nat=ITA|pos=MF|name=[[Кристијано Занети]]}} {{Fs player|no=5|nat=BRA|pos=MF|name=[[Маркош Асунсао]]}} {{Fs player|no=6|nat=BRA|pos=DF|name=[[Алдаир]]}} {{Fs player|no=7|nat=ITA|pos=MF|name=[[Еузебио Ди Франческо]]}} {{Fs player|no=8|nat=JPN|pos=MF|name=[[Хидетоши Наката]]}} {{Fs player|no=9|nat=ITA|pos=FW|name=[[Винченцо Монтела]]}} {{Fs player|no=10|nat=ITA|pos=FW|name=[[Франческо Тоти]]}} {{Fs player|no=11|nat=BRA|pos=MF|name=[[Емерсон Фереира да Роса|Емерсон]]}} {{Fs player|no=12|nat=ITA|pos=GK|name=[[Марко Амелија]]}} {{fs mid}} {{Fs player|no=15|nat=FRA|pos=DF|name=[[Џонатан Зебина]]}} {{Fs player|no=16|nat=ITA|pos=MF|name=[[Гаетано Д'Агостино ]]}} {{Fs player|no=17|nat=ITA|pos=MF|name=[[Дамијано Томази]]}} {{Fs player|no=18|nat=ARG|pos=FW|name=[[Габриел Батистута]]}} {{Fs player|no=19|nat=ARG|pos=DF|name=[[Валтер Самуел]]}} {{Fs player|no=21|nat=ARG|pos=FW|name=[[Абел Балбо]]}} {{Fs player|no=22|nat=ITA|pos=GK|name=[[Кристијано Лупатели]]}} {{Fs player|no=23|nat=ITA|pos=DF|name=[[Алесандро Риналди]]}} {{Fs player|no=24|nat=ITA|pos=FW|name=[[Марко Делвекијо]]}} {{Fs player|no=25|nat=URU|pos=MF|name=[[Џани Гигу]]}} {{Fs player|no=28|nat=ITA|pos=DF|name=[[Амадео Мангоне]]}} {{Fs player|no=32|nat=FRA|pos=DF|name=[[Винсент Кандела]]}} {{Fs end}} ==Серија А== ===Завршна табела=== {| cellspacing="0" cellpadding="3" style="text-align: right;" |- ! !! !! !!P!!W!!D!!L!!F!!A!!GD!!Pts |- style="text-align:right; background:#f0bf3f;" |'''Шампион'''||1||align="left"|[[ФК Рома|Рома]]||34||22||9||3||68||33||+35||75 |- style="text-align:right; background:#f0bf3f;" |'''ЛШ'''||2||align="left"|[[ФК Јувентус|Јувентус]]||34||21||10||3||61||27||+34||73 |- style="text-align:right; background:#f0bf3f;" |'''ЛШ Кв.'''||3||align="left"|[[СС Лацио|Лацио]]||34||21||6||7||65||36||+29||69 |- style="text-align:right; background:#f0bf3f;" |'''ЛШ Кв.'''||4||align="left"|[[ФК Парма|Парма]]||34||16||8||10||51||31||+20||56 |- style="text-align:right; background:#ccf;" |'''УЕФА Куп'''||5||align="left"|[[ФК Интер|Интер]]||34||14||12||8||57||52||+5||51 |- style="text-align:right; background:#ccf;" |'''УЕФА Куп'''||6||align="left"|[[ФК Милан|Милан]]||34||14||11||9||50||37||+13||49 |- |&nbsp;||7||align="left"|[[ФК Аталанта|Аталанта]]||34||15||7||12||40||40||0||44 |- style="text-align:right; background:#97DEFF;" |'''Интертото'''||8||align="left"|[[Бреша Калчо|Бреша]]||34||13||7||14||38||46||-8||44 |- style="text-align:right; background:#ccf;" |'''УЕФА Куп'''||9||align="left"|[[ФК Фјорентина|Фјорентина]]||34||12||9||13||41||50||−9||43 |- |&nbsp;||10||align="left"|[[ФК Болоња|Болоња]]||34||12||8||14||43||47||-4||43 |- |&nbsp;||11||align="left"|[[Перуџа Калчо|Перуџа]]||34||10||13||11||37||39||−2||42 |- |&nbsp;||12||align="left"|[[Удинезе Калчо|Удинезе]]||34||11||9||14||49||43||+6||38 |- |&nbsp;||13||align="left"|[[ФК Лече|Лече]]||34||9||13||12||43||52||−9||37 |- style="background:#fcc;" |'''Испаѓа'''||14||align="left"|[[ФК Реџина|Реџина]]||34||10||7||17||32||49||−17||37 |- |&nbsp;||15||align="left"|[[ФК Хелас Верона|Верона]]||34||10||7||17||40||59||−19||37 |- style="background:#fcc;" |'''Испаѓа'''||16||align="left"|[[ФК Виченца|Виченца]]||34||9||9||16||37||51||−14||36 |- style="background:#fcc;" |'''Испаѓа'''||17||align="left"|[[ФК Наполи|Наполи]]||34||8||12||14||35||51||−16||36 |- style="background:#fcc;" |'''Испаѓа'''||18||align="left"|[[ФК Бари|Бари]]||34||5||5||24||31||68||−37||20 |} ===Натпревари=== {{football box collapsible |round = 1 |date = 1 октомври 2000 |time = 15:00 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = Рома |score = 2–0 |report = |team2 = [[ФК Болоња|Болоња]] |goals1 = [[Франческо Тоти|Тоти]] {{goal|45+2}}<br>[[Марсело Кастелини|Кастелини]] {{goal|62|o.g.}} |goals2 = |location = |stadium = [[Стадион Олимпико]], [[Рим]] |attendance = |referee = [[Стефано Фарина]] |result = W }} {{football box collapsible |round = 2 |date = 15 октомври 2000 |time = 20:30 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = [[ФК Лече|Лече]] |score = 0–4 |report = |team2 = Рома |goals1 = |goals2 = [[Габриел Батистута|Батистута]] {{goal|41||80}}<br>[[Дамијано Томази|Томази]] {{goal|47}}<br>[[Франческо Тоти|Тоти]] {{goal|90+1|пен.}} |location = |stadium = [[Стадион Виа Дел Маре]], [[Лече]] |attendance = |referee = [[Козимо Болоњино]] |result = W }} {{football box collapsible |round = 3 |date = 22 октомври 2000 |time = 15:00 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = Рома |score = 3–1 |report = |team2 = [[Виченца Калчо|Виченца]] |goals1 = [[Франческо Тоти|Тоти]] {{goal|39}}<br>[[Винченцо Монтела|Монтела]] {{goal|79}}<br>[[Габриел Батистута|Батистута]] {{goal|86}} |goals2 = [[Мохамед Калон|Калон]] {{goal|85}} |location = |stadium = [[Стадион Олимпико]], [[Рим]] |attendance = |referee = Фјоренцо Треози |result = W }} {{football box collapsible |round = 4 |date = 1 ноември 2000 |time = 20:30 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = [[ФК Интер|Интер]] |score = 2–0 |report = |team2 = Рома |goals1 = [[Хакан Шукур|Шукур]] {{goal|18}}<br>[[Алваро Рекоба|Рекоба]] {{goal|68}} |goals2 = |location = |stadium = [[Сан Сиро|Џузепе Меаца]], [[Милано]] |attendance = |referee = [[Доменико Месина]] |result = L }} {{football box collapsible |round = 5 |date = 5 ноември 2000 |time = 15:00 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = [[Бреша Калчо|Бреша]] |score = 2–4 |report = |team2 = Рома |goals1 = [[Пјерпаоло Бисоли|Бисоли]] {{goal|22}}<br>[[Дарио Хубнер|Хубнер]] {{goal|45|пен.}} |goals2 = [[Винсент Кандела|Кандела]] {{goal|13}}<br>[[Габриел Батистута|Батистута]] {{goal|60||77||90+1}} |location = [[Бреша]] |stadium = [[Стадион Марио Ригамонти]] |attendance = |referee = [[Салваторе Ракалбуто]] |result = W }} {{Football box collapsible |round = 6 |date = 12 ноември 2000 |time = 15:00 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = Рома |score = 2–1 |report = |team2 = [[Реџина Калчо|Реџина]] |goals1 = [[Франческо Тоти|Тоти]] {{goal|30|pen.}}<br>[[Винченцо Монтела|Монтела]] {{goal|71}} |goals2 = [[Ерџон Богдани|Богдани]] {{goal|55}} |location = [[Рим]] |stadium = [[Стадион Олимпико]] |attendance = |referee = [[Пјерлуиџи Колина]] |result = W }} {{football box collapsible |round = 7 |date = 19 ноември 2000 |time = 15:00 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = [[ФК Хелас Верона|Верона]] |score = 1–4 |report = |team2 = Рома |goals1 = [[Масимо Одо|Одо]] {{goal|4|пен.}} |goals2 = [[Винсент Кандела|Кандела]] {{goal|38}}<br>[[Франческо Тоти|Тоти]] {{goal|45}}<br>[[Габриел Батистута|Батистута]] {{goal|58||90}} |location = [[Верона]] |stadium = [[Стадион Марк'Антонио Бентегоди]] |attendance = |referee = Фјоренцо Треози |result = W }} {{Football box collapsible |round = 8 |date = 26 ноември 2000 |time = 20:30 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = Рома |score = 1–0 |report = |team2 = [[ФК Фјорентина|Фјорентина]] |goals1 = [[Габриел Батистута|Батистута]] {{goal|83}} |goals2 = |location = |stadium = [[Стадион Олимпико]], [[Рим]] |attendance = |referee = Грацијано Чезари |result = W }} {{Football box collapsible |round = 9 |date = 3 декември 2000 |time = 15:00 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = [[Перуџа Калчо|Перуџа]] |score = 0–0 |report = |team2 = Рома |goals1 = |goals2 = |location = |stadium = [[Стадион Ренато Кури]], [[Перуџа]] |attendance = |referee = Џенаро Бориело |result = D }} {{Football box collapsible |round = 10 |date = 10 декември 2000 |time = 15:00 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = Рома |score = 2–1 |report = |team2 = [[Удинезе Калчо|Удинезе]] |goals1 = [[Габриел Батистута|Батистута]] {{goal|20}}<br>[[Франческо Тоти|Тоти]] {{goal|34}} |goals2 = [[Роберто Муци|Муци]] {{goal|44}} |location = |stadium = [[Стадион Олимпико]], [[Рим]] |attendance = |referee = Данило Нучини |result = W }} {{Football box collapsible |round = 11 |date = 17 декември 2000 |time = 20:30 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = [[СС Лацио|Лацио]] |score = 0–1 |report = |team2 = [[ФК Рома|Рома]] |goals1 = |goals2 = [[Паоло Негро|Негро]] {{goal|70|а.г.}} |location = |stadium = [[Стадион Олимпико]], [[Рим]] |attendance = |referee = Грацијано Чезари |result = W }} {{Football box collapsible |round = 12 |date = 22 декември 2000 |time = 20:30 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = Рома |score = 0–0 |report = |team2 = [[ФК Јувентус|Јувентус]] |goals1 = |goals2 = |location = |stadium = [[Стадион Олимпико]], [[Рим]] |attendance = |referee = Џенаро Бориело |result = D }} {{Football box collapsible |round = 13 |date = 7 јануари 2001 |time = 15:00 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = [[ФК Аталанта|Аталанта]] |score = 0–2 |report = |team2 = Рома |goals1 = |goals2 = [[Марко Делвекијо|Делвекијо]] {{goal|1}}<br>[[Дамијано Томази|Томази]] {{goal|40}} |location = |stadium = [[Атлети Аѕури Д'Италија Стадион|Атлети Аѕури Д'Италија]], [[Бергамо]] |attendance = |referee = [[Роберто Росети]] |result = W }} {{Football box collapsible |round = 14 |date = 14 јануари 2001 |time = 15:00 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = Рома |score = 1–1 |report = |team2 = [[ФК Бари|Бари]] |goals1 = [[Франческо Тоти|Тоти]] {{goal|75|пен.}} |goals2 = [[Џузепе Мацарели|Мацарели]] {{goal|69}} |location = |stadium = [[Стадион Олимпико]], [[Рим]] |attendance = |referee = [[Козимо Болоњино]] |result = D }} {{Football box collapsible |round = 15 |date = 21 јануари 2001 |time = 20:30 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = [[ФК Милан|Милан]] |score = 3–2 |report = |team2 = Рома |goals1 = [[Леонардо Араухо|Леонардо]] {{goal|3}}<br>[[Андриј Шевченко|Шевченко]] {{goal|21||44}} |goals2 = [[Франческо Тоти|Тоти]] {{goal|40||86|пен.}} |location = |stadium = [[Сан Сиро]], [[Милано]] |attendance = |referee = [[Роберто Росети]] |result = L }} {{Football box collapsible |round = 16 |date = 28 јануари 2001 |time = 15:00 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = Рома |score = 3–0 |report = |team2 = [[ФК Наполи|Наполи]] |goals1 = [[Марко Делвекијо|Делвекијо]] {{goal|21}}<br>[[Франческо Тоти|Тоти]] {{goal|39}}<br>[[Габриел Батистута|Батистута]] {{goal|85}} |goals2 = |location = |stadium = [[Стадион Олимпико]], [[Рим]] |attendance = |referee = Алфредо Тренталанџе |result = W }} {{Football box collapsible |round = 17 |date = 21 јануари 2001 |time = 15:00 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = [[ФК Парма|Парма]] |score = 1–2 |report = |team2 = [[ФК Рома|Рома]] |goals1 = [[Марко Ди Вајо|Ди Вајо]] {{goal|35}} |goals2 = [[Габриел Батистута|Батистута]] {{goal|74||83}} |location = |stadium = [[Стадион Енио Тардини]], [[Парма]] |attendance = |referee = [[Стефано Фарина]] |result = W }} {{Football box collapsible |round = 18 |date = 11 февруари 2001 |time = 15:00 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = [[ФК Болоња|Болоња]] |score = 1–2 |report = |team2 = Рома |goals1 = [[Емануеле Бриоски|Бриоски]] {{goal|49}} |goals2 = [[Габриел Батистута|Батистута]] {{goal|11|пен.}}<br>[[Емерсон]] {{goal|34}} |location = [[Болоња]] |stadium = [[Стадион Ренато Дал'Ара]] |attendance = |referee = [[Салваторе Ракалбуто]] |result = W }} {{Football box collapsible |round = 19 |date = 18 февруари 2001 |time = 15:00 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = Рома |score = 1–0 |report = |team2 = [[ФК Лече|Лече]] |goals1 = [[Валтер Самуел|Самуел]] {{goal|69}} |goals2 = |location = [[Рим]] |stadium = [[Стадион Олимпико]] |attendance = |referee = [[Доменико Месина]] |result = W }} {{Football box collapsible |round = 20 |date = 25 февруари 2001 |time = 15:00 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = [[Виченца Калчо|Виченца]] |score = 0–2 |report = |team2 = Рома |goals1 = |goals2 = [[Винченцо Монтела|Монтела]] {{goal|80}}<br>[[Емерсон]] {{goal|83}} |location = [[Виченца]] |stadium = [[Стадион Ромео Менти]] |attendance = |referee = Грацијано Чезари |result = W }} {{Football box collapsible |round = 21 |date = 4 март 2001 |time = 20:30 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = Рома |score = 3–2 |report = |team2 = [[ФК Интер|Интер]] |goals1 = [[Маркос Асунсао|Асунсао]] {{goal|10}}<br>[[Винченцо Монтела|Монтела]] {{goal|27||86}} |goals2 = [[Кристијан Виери|Виери]] {{goal|8||45}} |location = [[Рим]] |stadium = [[Стадион Олимпико]] |attendance = |referee = [[Пјерлуиџи Колина]] |result = W }} {{Football box collapsible |round = 22 |date = 11 март 2001 |time = 15:00 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = Рома |score = 3–1 |report = |team2 = [[Бреша Калчо|Бреша]] |goals1 = [[Маркос Асунсао|Асунсао]] {{goal|21}}<br>[[Винченцо Монтела|Монтела]] {{goal|69||88}} |goals2 = [[Андрес Илана|Илана]] {{goal|30}} |location = [[Рим]] |stadium = [[Стадион Олимпико]] |attendance = |referee = Козимо Болоњино |result = W }} {{Football box collapsible |round = 23 |date = 18 март 2001 |time = 20:30 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = [[Реџина Калчо|Реџина]] |score = 0–0 |report = |team2 = Рома |goals1 = |goals2 = |location = [[Реџо Клабрија]] |stadium = [[Стадион Оресте Гранило]] |attendance = |referee = Алфредо Тренталанџе |result = D }} {{Football box collapsible |round = 24 |date = 1 април 2001 |time = 15:00 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = Рома |score = 3–1 |report = |team2 = [[ФК Хелас Верона|Верона]] |goals1 = [[Винченцо Монтела|Монтела]] {{goal|55||68}}<br>[[Габриел Батистута|Батистута]] {{goal|60}} |goals2 = [[Мауро Каморанези|Каморанези]] {{goal|27}} |location = [[Рим]] |stadium = [[Стадион Олимпико]] |attendance = |referee = [[Стефано Браски]] |result = W }} {{Football box collapsible |round = 25 |date = 9 април 2001 |time = 15:00 [[средноевропско време|CET]] |team1 = [[ФК Фјорентина|Фјорентина]] |score = 3–1 |report = |team2 = Рома |goals1 = [[Енрико Кjеза|Кjеза]] {{goal|12||82}}<br>[[Винсент Кандела|Кандела]] {{goal|58|а.г.}} |goals2 = [[Емерсон]] {{goal|30}} |location = [[Фиренца]] |stadium = [[Стадион Артемио Франки]] |attendance = |referee = [[Стефано Фарина]] |result = L }} {{Football box collapsible |round = 26 |date = 14 април 2001 |time = 15:00 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = Рома |score = 2–2 |report = |team2 = [[Перуџа Калчо|Перуџа]] |goals1 = [[Франческо Тоти|Тоти]] {{goal|53}}<br>[[Џовани Тедеско|Тедеско]] {{goal|90|а.г.}} |goals2 = [[Давиде Бајоко|Бајоко]] {{goal|44}}<br>[[Лука Саудати|Саудати]] {{goal|77}} |location = [[Рим]] |stadium = [[Стадион Олимпико]] |attendance = |referee = [[Стефано Браски]] |result = D }} {{Football box collapsible |round = 27 |date = 22 април 2001 |time = 15:00 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = [[Удинезе Калчо|Удинезе]] |score = 1–3 |report = |team2 = Рома |goals1 = [[Роберто Соса|Соса]] {{goal|78}} |goals2 = [[Винченцо Монтела|Монтела]] {{goal|39}}<br>[[Дамијано Томази|Томази]] {{goal|45}}<br>[[Хидетоши Наката|Наката]] {{goal|76}} |location = [[Удине]] |stadium = [[Стадион Фриули]] |attendance = |referee = [[Стефано Фарина]] |result = W }} {{Football box collapsible |round = 28 |date = 29 април 2001 |time = 20:30 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = Рома |score = 2–2 |report = |team2 = [[СС Лацио|Лацио]] |goals1 = [[Габриел Батистута|Батистута]] {{goal|48}}<br>[[Марко Делвекијо|Делвекијо]] {{goal|54}} |goals2 = [[Павел Недвед|Недвед]] {{goal|78}}<br>[[Лукас Кастроман|Кастроман]] {{goal|90+5}} |location = [[Рим]] |stadium = [[Стадион Олимпико]] |attendance = |referee = [[Стефано Браски]] |result = D }} {{Football box collapsible |round = 29 |date = 6 мај 2001 |time = 20:30 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = [[ФК Јувентус|Јувентус]] |score = 2–2 |report = |team2 = Рома |goals1 = [[Алесандро Дел Пјеро|Дел Пјеро]] {{goal|4}}<br>[[Зинедин Зидан|Зидан]] {{goal|6}} |goals2 = [[Хидетоши Наката|Наката]] {{goal|79}}<br>[[Винченцо Монтела|Монтела]] {{goal|90+1}} |location = [[Торино]] |stadium = [[Деле Алпи]] |attendance = |referee = [[Стефано Браски]] |result = D }} {{Football box collapsible |round = 30 |date = 12 мај 2001 |time = 15:00 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = Рома |score = 1–0 |report = |team2 = [[ФК Аталанта|Аталанта]] |goals1 = [[Винченцо Монтела|Монтела]] {{goal|63}} |goals2 = |location = [[Рим]] |stadium = [[Стадион Олимпико]] |attendance = |referee = Фиоренцо Треоези |result = W }} {{Football box collapsible |round = 31 |date = 20 мај 2001 |time = 15:00 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = [[ФК Бари|Бари]] |score = 1–4 |report = |team2 = [[ФК Рома|Рома]] |goals1 = [[Џоната Спинези|Спинези]] {{goal|89}} |goals2 = [[Винсент Кандела|Кандела]] {{goal|28}}<br>[[Габриел Батистута|Батистута]] {{goal|42||87}}<br>[[Кафу]] {{goal|69}} |location = [[Бари]] |stadium = [[Стадион Сан Никола]] |attendance = |referee = [[Стефано Фарина]] |result = W }} {{Football box collapsible |round = 32 |date = 27 мај 2001 |time = 20:30 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = Рома |score = 1–1 |report = |team2 = [[ФК Милан|Милан]] |goals1 = [[Винченцо Монтела|Монтела]] {{goal|64}} |goals2 = [[Франческо Коко|Коко]] {{goal|45}} |location = [[Рим]] |stadium = [[Стадион Олимпико]] |attendance = |referee = Грацијано Цесари |result = D }} {{Football box collapsible |round = 33 |date = 10 јуни 2001 |time = 15:00 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = [[ФК Наполи|Наполи]] |score = 2–2 |report = |team2 = Рома |goals1 = [[Никола Аморузо|Аморузо]] {{goal|37}}<br>[[Фабио Пекија|Пекија]] {{goal|82}} |goals2 = [[Габриел Батистута|Батистута]] {{goal|42}}<br>[[Франческо Тоти|Тоти]] {{goal|52}} |location = [[Неапол]] |stadium = [[Стадион Сан Паоло]] |attendance = |referee = Фиоренцо Треози |result = D }} {{Football box collapsible |round = 34 |date = 17 јуни 2001 |time = 15:00 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = Рома |score = 3–1 |report = |team2 = [[ФК Парма|Парма]] |goals1 = [[Франческо Тоти|Тоти]] {{goal|19}}<br>[[Винченцо Монтела|Монтела]] {{goal|39}}<br>[[Габриел Батистута|Батистута]] {{goal|77}} |goals2 = [[Марко Ди Вајо|Ди Вајо]] {{goal|81}} |location = [[Рим]] |stadium = [[Стадион Олимпико]] |attendance = |referee = [[Стефано Браски]] |result = W }} ==Куп на Италија== ====Фаза-Најдобрите 16==== {{football box collapsible |round=Прв натпревар |date=17 септември 2000 |time=20:45 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1= Рома |team2= [[ФК Аталанта|Аталанта]] |score=1 &ndash; 1 |stadium = [[Стадион Олимпико]], [[Рим]] |referee= [[Емилио Пелегрино]] |goals1= [[Винченцо Монтела|Монтела]] {{goal|25}} |goals2= [[Џанпаоло Белини|Белини]] {{goal|49}} |result=D }} {{football box collapsible |round=Втор натпревар |date=22 септември 2000 |time=20:45 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1= [[ФК Аталанта|Аталанта]] |team2= Рома |score=4 &ndash; 2 |stadium= [[Атлети Аѕури Д'Италија Стадион|Атлети Аѕури Д'Италија]], [[Бергамо]] |referee= [[Пјерлуиџи Колина]] |goals1= [[Маурицио Ганц|Ганц]] {{goal|9||56}}<br>[[Џанпаоло Белини|Белини]] {{goal|63}}<br>[[Алекс Пинарди|Пинарди]] {{goal|93}} |goals2= [[Винченцо Монтела|Монтела]] {{goal|10}}<br>[[Франческо Тоти|Тоти]] {{goal|91|пен.}} |result=L }} ==Куп на УЕФА== ===Список на стрелци=== * {{знамеикона|ARG}} [[Габриел Батистута]] 20 (1) * {{знамеикона|ITA}} [[Винченцо Монтела]] 14 * {{знамеикона|ITA}} [[Франческо Тоти]] 13 (4) * {{знамеикона|ITA}} [[Марко Делвекијо]] 3 * {{знамеикона|FRA}} [[Винсент Кандела]] 3 * {{знамеикона|BRA}} [[Емерсон]] 3 ==Надворешни врски== [http://www.rsssf.com/tablesi/ital01.html RSSSF - Italy 2000/01] {{Шампионски тимови во Серија А}} [[Категорија:Сезони на ФК Рома|2000-01]] 8wolj812xylb2msptzuoc4crvtpg12v 5567446 5567445 2026-05-30T22:18:49Z Carshalton 30527 /* Натпревари */ 5567446 wikitext text/x-wiki {{Infobox Football club season | боја1 = #fbb900 | боја2 = #990a2c | клуб = [[ФК Рома|<font color=#fbb900>'''Рома'''</font>]] | сезона = 2000–2001 | тренер = {{знамеикона|Италија}} [[Фабио Капело]] | mgrtitle = Тренер | претседател = {{знамеикона|Италија}} [[Франко Сенси]] | chrtitle = Сопственик | првенство = {{Трофеј-Скудето}} [[Серија А 2000-2001|Серија А]] | првенство резултат = '''1-ви''' (3. титула) | куп1 = {{Трофеј-Куп на Италија}} [[Фудбалски куп на Италија 2000-2001|Куп на Италија]] | куп1 резултат = осминафинале | куп2 = {{Трофеј-Куп на УЕФА}} [[Куп на УЕФА 2000/01|Куп на УЕФА]] | куп2 резултат = четврта рунда | куп3 = | куп3 резултат = | најдобар стрелец во лигата = {{знамеикона|Аргентина}} [[Габриел Батистута]] (20) | најдобар стрелец за сезоната = {{знамеикона|Аргентина}} [[Габриел Батистута]] (21) | highest attendance = | lowest attendance = | претходна сезона = [[ФК Рома сезона 1999-2000|1999–2000]] | следна сезона = [[ФК Рома сезона 2001-2002|2001–2002]] }} '''[[ФК Рома]]''' ја освоиле нивната трета титула шампион на Италија, освојувајќи го насловот во сезоната 2000-01 во [[Серија А]], и така трофејот наменет за победникот останал во [[Рим|главниот град на Италија]] откако сезоната пред тоа триумфирал градскиот соперник [[СС Лацио|Лацио]]. Трансферот на искусниот напаѓач на [[ФК Фјорентина|Фјорентина]], [[Габриел Батистута]] одиграл клучна улога за титулата на Рома, бидејќи аргентинецот постигнал 20 гола во Серија А со кои уште еднаш потврдил дека е голема ѕвезда во светскиот фудбал. Тренерот [[Фабио Капело]] се врати уште еднаш на врвот на [[Серија А]], за првпат од како предводел [[ФК Милан|Милан]] во сезоната 1995-96, а неколку играчи беа навистина влијателен фактор во трансформацијата на тимот кој завршил шести во претходната година. [[Кафу]] и [[Винсент Кандела]] играа како крила во 3-5-2 формација, и во комбинација со креативен гениј како [[Франческо Тоти]], чувството за голови на [[Винченцо Монтела]], дефанзивните квалитети во средниот ред на [[Емерсон]], и даваа на Рома значително офанзивна предност над своите соперници. Младиот аргентински дефанзивец [[Валтер Самуел]], исто така, се покажа од клучно значење, и неговата прва сезона со Рома резултирше веднаш со наслов. Титулата беше освоена по победата со 3-1 над [[ФК Парма|Парма]] на домашен терен, натпревар кој се очекуваше да биде тежок за "римјаните". Сепак, натпреварот поминал лесно за Рома благодарение на ''големото трио'' Тоти, Монтела и Батистута кој ги постигнале головите. == Тим == {{fs start}} {{Fs player|no=1|nat=ITA|pos=GK|name=[[Франческо Антониоли]]}} {{Fs player|no=2|nat=BRA|pos=DF|name=[[Кафу]]}} {{Fs player|no=3|nat=BRA|pos=DF|name=[[Антонио Карлос Заго|Заго]]}} {{Fs player|no=4|nat=ITA|pos=MF|name=[[Кристијано Занети]]}} {{Fs player|no=5|nat=BRA|pos=MF|name=[[Маркош Асунсао]]}} {{Fs player|no=6|nat=BRA|pos=DF|name=[[Алдаир]]}} {{Fs player|no=7|nat=ITA|pos=MF|name=[[Еузебио Ди Франческо]]}} {{Fs player|no=8|nat=JPN|pos=MF|name=[[Хидетоши Наката]]}} {{Fs player|no=9|nat=ITA|pos=FW|name=[[Винченцо Монтела]]}} {{Fs player|no=10|nat=ITA|pos=FW|name=[[Франческо Тоти]]}} {{Fs player|no=11|nat=BRA|pos=MF|name=[[Емерсон Фереира да Роса|Емерсон]]}} {{Fs player|no=12|nat=ITA|pos=GK|name=[[Марко Амелија]]}} {{fs mid}} {{Fs player|no=15|nat=FRA|pos=DF|name=[[Џонатан Зебина]]}} {{Fs player|no=16|nat=ITA|pos=MF|name=[[Гаетано Д'Агостино ]]}} {{Fs player|no=17|nat=ITA|pos=MF|name=[[Дамијано Томази]]}} {{Fs player|no=18|nat=ARG|pos=FW|name=[[Габриел Батистута]]}} {{Fs player|no=19|nat=ARG|pos=DF|name=[[Валтер Самуел]]}} {{Fs player|no=21|nat=ARG|pos=FW|name=[[Абел Балбо]]}} {{Fs player|no=22|nat=ITA|pos=GK|name=[[Кристијано Лупатели]]}} {{Fs player|no=23|nat=ITA|pos=DF|name=[[Алесандро Риналди]]}} {{Fs player|no=24|nat=ITA|pos=FW|name=[[Марко Делвекијо]]}} {{Fs player|no=25|nat=URU|pos=MF|name=[[Џани Гигу]]}} {{Fs player|no=28|nat=ITA|pos=DF|name=[[Амадео Мангоне]]}} {{Fs player|no=32|nat=FRA|pos=DF|name=[[Винсент Кандела]]}} {{Fs end}} ==Серија А== ===Завршна табела=== {| cellspacing="0" cellpadding="3" style="text-align: right;" |- ! !! !! !!P!!W!!D!!L!!F!!A!!GD!!Pts |- style="text-align:right; background:#f0bf3f;" |'''Шампион'''||1||align="left"|[[ФК Рома|Рома]]||34||22||9||3||68||33||+35||75 |- style="text-align:right; background:#f0bf3f;" |'''ЛШ'''||2||align="left"|[[ФК Јувентус|Јувентус]]||34||21||10||3||61||27||+34||73 |- style="text-align:right; background:#f0bf3f;" |'''ЛШ Кв.'''||3||align="left"|[[СС Лацио|Лацио]]||34||21||6||7||65||36||+29||69 |- style="text-align:right; background:#f0bf3f;" |'''ЛШ Кв.'''||4||align="left"|[[ФК Парма|Парма]]||34||16||8||10||51||31||+20||56 |- style="text-align:right; background:#ccf;" |'''УЕФА Куп'''||5||align="left"|[[ФК Интер|Интер]]||34||14||12||8||57||52||+5||51 |- style="text-align:right; background:#ccf;" |'''УЕФА Куп'''||6||align="left"|[[ФК Милан|Милан]]||34||14||11||9||50||37||+13||49 |- |&nbsp;||7||align="left"|[[ФК Аталанта|Аталанта]]||34||15||7||12||40||40||0||44 |- style="text-align:right; background:#97DEFF;" |'''Интертото'''||8||align="left"|[[Бреша Калчо|Бреша]]||34||13||7||14||38||46||-8||44 |- style="text-align:right; background:#ccf;" |'''УЕФА Куп'''||9||align="left"|[[ФК Фјорентина|Фјорентина]]||34||12||9||13||41||50||−9||43 |- |&nbsp;||10||align="left"|[[ФК Болоња|Болоња]]||34||12||8||14||43||47||-4||43 |- |&nbsp;||11||align="left"|[[Перуџа Калчо|Перуџа]]||34||10||13||11||37||39||−2||42 |- |&nbsp;||12||align="left"|[[Удинезе Калчо|Удинезе]]||34||11||9||14||49||43||+6||38 |- |&nbsp;||13||align="left"|[[ФК Лече|Лече]]||34||9||13||12||43||52||−9||37 |- style="background:#fcc;" |'''Испаѓа'''||14||align="left"|[[ФК Реџина|Реџина]]||34||10||7||17||32||49||−17||37 |- |&nbsp;||15||align="left"|[[ФК Хелас Верона|Верона]]||34||10||7||17||40||59||−19||37 |- style="background:#fcc;" |'''Испаѓа'''||16||align="left"|[[ФК Виченца|Виченца]]||34||9||9||16||37||51||−14||36 |- style="background:#fcc;" |'''Испаѓа'''||17||align="left"|[[ФК Наполи|Наполи]]||34||8||12||14||35||51||−16||36 |- style="background:#fcc;" |'''Испаѓа'''||18||align="left"|[[ФК Бари|Бари]]||34||5||5||24||31||68||−37||20 |} ===Натпревари=== {{football box collapsible |round = 1 |date = 1 октомври 2000 |time = 15:00 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = Рома |score = 2–0 |report = |team2 = [[ФК Болоња|Болоња]] |goals1 = [[Франческо Тоти|Тоти]] {{goal|45+2}}<br>[[Марсело Кастелини|Кастелини]] {{goal|62|o.g.}} |goals2 = |location = |stadium = [[Стадион Олимпико]], [[Рим]] |attendance = |referee = [[Стефано Фарина]] |result = W }} {{football box collapsible |round = 2 |date = 15 октомври 2000 |time = 20:30 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = [[ФК Лече|Лече]] |score = 0–4 |report = |team2 = Рома |goals1 = |goals2 = [[Габриел Батистута|Батистута]] {{goal|41||80}}<br>[[Дамијано Томази|Томази]] {{goal|47}}<br>[[Франческо Тоти|Тоти]] {{goal|90+1|пен.}} |location = |stadium = [[Стадион Виа Дел Маре]], [[Лече]] |attendance = |referee = [[Козимо Болоњино]] |result = W }} {{football box collapsible |round = 3 |date = 22 октомври 2000 |time = 15:00 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = Рома |score = 3–1 |report = |team2 = [[Виченца Калчо|Виченца]] |goals1 = [[Франческо Тоти|Тоти]] {{goal|39}}<br>[[Винченцо Монтела|Монтела]] {{goal|79}}<br>[[Габриел Батистута|Батистута]] {{goal|86}} |goals2 = [[Мохамед Калон|Калон]] {{goal|85}} |location = |stadium = [[Стадион Олимпико]], [[Рим]] |attendance = |referee = Фјоренцо Треози |result = W }} {{football box collapsible |round = 4 |date = 1 ноември 2000 |time = 20:30 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = [[ФК Интер|Интер]] |score = 2–0 |report = |team2 = Рома |goals1 = [[Хакан Шукур|Шукур]] {{goal|18}}<br>[[Алваро Рекоба|Рекоба]] {{goal|68}} |goals2 = |location = |stadium = [[Сан Сиро|Џузепе Меаца]], [[Милано]] |attendance = |referee = [[Доменико Месина]] |result = L }} {{football box collapsible |round = 5 |date = 5 ноември 2000 |time = 15:00 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = [[Бреша Калчо|Бреша]] |score = 2–4 |report = |team2 = Рома |goals1 = [[Пјерпаоло Бисоли|Бисоли]] {{goal|22}}<br>[[Дарио Хубнер|Хубнер]] {{goal|45|пен.}} |goals2 = [[Винсент Кандела|Кандела]] {{goal|13}}<br>[[Габриел Батистута|Батистута]] {{goal|60||77||90+1}} |location = [[Бреша]] |stadium = [[Стадион Марио Ригамонти]] |attendance = |referee = [[Салваторе Ракалбуто]] |result = W }} {{Football box collapsible |round = 6 |date = 12 ноември 2000 |time = 15:00 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = Рома |score = 2–1 |report = |team2 = [[Реџина Калчо|Реџина]] |goals1 = [[Франческо Тоти|Тоти]] {{goal|30|pen.}}<br>[[Винченцо Монтела|Монтела]] {{goal|71}} |goals2 = [[Ерџон Богдани|Богдани]] {{goal|55}} |location = [[Рим]] |stadium = [[Стадион Олимпико]] |attendance = |referee = [[Пјерлуиџи Колина]] |result = W }} {{football box collapsible |round = 7 |date = 19 ноември 2000 |time = 15:00 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = [[ФК Хелас Верона|Верона]] |score = 1–4 |report = |team2 = Рома |goals1 = [[Масимо Одо|Одо]] {{goal|4|пен.}} |goals2 = [[Винсент Кандела|Кандела]] {{goal|38}}<br>[[Франческо Тоти|Тоти]] {{goal|45}}<br>[[Габриел Батистута|Батистута]] {{goal|58||90}} |location = [[Верона]] |stadium = [[Стадион Марк'Антонио Бентегоди]] |attendance = |referee = Фјоренцо Треози |result = W }} {{Football box collapsible |round = 8 |date = 26 ноември 2000 |time = 20:30 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = Рома |score = 1–0 |report = |team2 = [[ФК Фјорентина|Фјорентина]] |goals1 = [[Габриел Батистута|Батистута]] {{goal|83}} |goals2 = |location = |stadium = [[Стадион Олимпико]], [[Рим]] |attendance = |referee = Грацијано Чезари |result = W }} {{Football box collapsible |round = 9 |date = 3 декември 2000 |time = 15:00 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = [[Перуџа Калчо|Перуџа]] |score = 0–0 |report = |team2 = Рома |goals1 = |goals2 = |location = |stadium = [[Стадион Ренато Кури]], [[Перуџа]] |attendance = |referee = Џенаро Бориело |result = D }} {{Football box collapsible |round = 10 |date = 10 декември 2000 |time = 15:00 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = Рома |score = 2–1 |report = |team2 = [[Удинезе Калчо|Удинезе]] |goals1 = [[Габриел Батистута|Батистута]] {{goal|20}}<br>[[Франческо Тоти|Тоти]] {{goal|34}} |goals2 = [[Роберто Муци|Муци]] {{goal|44}} |location = |stadium = [[Стадион Олимпико]], [[Рим]] |attendance = |referee = Данило Нучини |result = W }} {{Football box collapsible |round = 11 |date = 17 декември 2000 |time = 20:30 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = [[СС Лацио|Лацио]] |score = 0–1 |report = |team2 = [[ФК Рома|Рома]] |goals1 = |goals2 = [[Паоло Негро|Негро]] {{goal|70|а.г.}} |location = |stadium = [[Стадион Олимпико]], [[Рим]] |attendance = |referee = Грацијано Чезари |result = W }} {{Football box collapsible |round = 12 |date = 22 декември 2000 |time = 20:30 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = Рома |score = 0–0 |report = |team2 = [[ФК Јувентус|Јувентус]] |goals1 = |goals2 = |location = |stadium = [[Стадион Олимпико]], [[Рим]] |attendance = |referee = Џенаро Бориело |result = D }} {{Football box collapsible |round = 13 |date = 7 јануари 2001 |time = 15:00 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = [[ФК Аталанта|Аталанта]] |score = 0–2 |report = |team2 = Рома |goals1 = |goals2 = [[Марко Делвекијо|Делвекијо]] {{goal|1}}<br>[[Дамијано Томази|Томази]] {{goal|40}} |location = |stadium = [[Атлети Аѕури Д'Италија Стадион|Атлети Аѕури Д'Италија]], [[Бергамо]] |attendance = |referee = [[Роберто Росети]] |result = W }} {{Football box collapsible |round = 14 |date = 14 јануари 2001 |time = 15:00 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = Рома |score = 1–1 |report = |team2 = [[ФК Бари|Бари]] |goals1 = [[Франческо Тоти|Тоти]] {{goal|75|пен.}} |goals2 = [[Џузепе Мацарели|Мацарели]] {{goal|69}} |location = |stadium = [[Стадион Олимпико]], [[Рим]] |attendance = |referee = [[Козимо Болоњино]] |result = D }} {{Football box collapsible |round = 15 |date = 21 јануари 2001 |time = 20:30 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = [[ФК Милан|Милан]] |score = 3–2 |report = |team2 = Рома |goals1 = [[Леонардо Араухо|Леонардо]] {{goal|3}}<br>[[Андриј Шевченко|Шевченко]] {{goal|21||44}} |goals2 = [[Франческо Тоти|Тоти]] {{goal|40||86|пен.}} |location = |stadium = [[Сан Сиро]], [[Милано]] |attendance = |referee = [[Роберто Росети]] |result = L }} {{Football box collapsible |round = 16 |date = 28 јануари 2001 |time = 15:00 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = Рома |score = 3–0 |report = |team2 = [[ФК Наполи|Наполи]] |goals1 = [[Марко Делвекијо|Делвекијо]] {{goal|21}}<br>[[Франческо Тоти|Тоти]] {{goal|39}}<br>[[Габриел Батистута|Батистута]] {{goal|85}} |goals2 = |location = |stadium = [[Стадион Олимпико]], [[Рим]] |attendance = |referee = Алфредо Тренталанџе |result = W }} {{Football box collapsible |round = 17 |date = 21 јануари 2001 |time = 15:00 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = [[ФК Парма|Парма]] |score = 1–2 |report = |team2 = [[ФК Рома|Рома]] |goals1 = [[Марко Ди Вајо|Ди Вајо]] {{goal|35}} |goals2 = [[Габриел Батистута|Батистута]] {{goal|74||83}} |location = |stadium = [[Стадион Енио Тардини]], [[Парма]] |attendance = |referee = [[Стефано Фарина]] |result = W }} {{Football box collapsible |round = 18 |date = 11 февруари 2001 |time = 15:00 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = [[ФК Болоња|Болоња]] |score = 1–2 |report = |team2 = Рома |goals1 = [[Емануеле Бриоски|Бриоски]] {{goal|49}} |goals2 = [[Габриел Батистута|Батистута]] {{goal|11|пен.}}<br>[[Емерсон]] {{goal|34}} |location = [[Болоња]] |stadium = [[Стадион Ренато Дал'Ара]] |attendance = |referee = [[Салваторе Ракалбуто]] |result = W }} {{Football box collapsible |round = 19 |date = 18 февруари 2001 |time = 15:00 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = Рома |score = 1–0 |report = |team2 = [[ФК Лече|Лече]] |goals1 = [[Валтер Самуел|Самуел]] {{goal|69}} |goals2 = |location = [[Рим]] |stadium = [[Стадион Олимпико]] |attendance = |referee = [[Доменико Месина]] |result = W }} {{Football box collapsible |round = 20 |date = 25 февруари 2001 |time = 15:00 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = [[Виченца Калчо|Виченца]] |score = 0–2 |report = |team2 = Рома |goals1 = |goals2 = [[Винченцо Монтела|Монтела]] {{goal|80}}<br>[[Емерсон]] {{goal|83}} |location = [[Виченца]] |stadium = [[Стадион Ромео Менти]] |attendance = |referee = Грацијано Чезари |result = W }} {{Football box collapsible |round = 21 |date = 4 март 2001 |time = 20:30 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = Рома |score = 3–2 |report = |team2 = [[ФК Интер|Интер]] |goals1 = [[Маркос Асунсао|Асунсао]] {{goal|10}}<br>[[Винченцо Монтела|Монтела]] {{goal|27||86}} |goals2 = [[Кристијан Виери|Виери]] {{goal|8||45}} |location = [[Рим]] |stadium = [[Стадион Олимпико]] |attendance = |referee = [[Пјерлуиџи Колина]] |result = W }} {{Football box collapsible |round = 22 |date = 11 март 2001 |time = 15:00 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = Рома |score = 3–1 |report = |team2 = [[Бреша Калчо|Бреша]] |goals1 = [[Маркос Асунсао|Асунсао]] {{goal|21}}<br>[[Винченцо Монтела|Монтела]] {{goal|69||88}} |goals2 = [[Андрес Илана|Илана]] {{goal|30}} |location = [[Рим]] |stadium = [[Стадион Олимпико]] |attendance = |referee = Козимо Болоњино |result = W }} {{Football box collapsible |round = 23 |date = 18 март 2001 |time = 20:30 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = [[Реџина Калчо|Реџина]] |score = 0–0 |report = |team2 = Рома |goals1 = |goals2 = |location = [[Реџо Клабрија]] |stadium = [[Стадион Оресте Гранило]] |attendance = |referee = Алфредо Тренталанџе |result = D }} {{Football box collapsible |round = 24 |date = 1 април 2001 |time = 15:00 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = Рома |score = 3–1 |report = |team2 = [[ФК Хелас Верона|Верона]] |goals1 = [[Винченцо Монтела|Монтела]] {{goal|55||68}}<br>[[Габриел Батистута|Батистута]] {{goal|60}} |goals2 = [[Мауро Каморанези|Каморанези]] {{goal|27}} |location = [[Рим]] |stadium = [[Стадион Олимпико]] |attendance = |referee = [[Стефано Браски]] |result = W }} {{Football box collapsible |round = 25 |date = 9 април 2001 |time = 15:00 [[средноевропско време|CET]] |team1 = [[ФК Фјорентина|Фјорентина]] |score = 3–1 |report = |team2 = Рома |goals1 = [[Енрико Кjеза|Кjеза]] {{goal|12||82}}<br>[[Винсент Кандела|Кандела]] {{goal|58|а.г.}} |goals2 = [[Емерсон]] {{goal|30}} |location = [[Фиренца]] |stadium = [[Стадион Артемио Франки]] |attendance = |referee = [[Стефано Фарина]] |result = L }} {{Football box collapsible |round = 26 |date = 14 април 2001 |time = 15:00 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = Рома |score = 2–2 |report = |team2 = [[Перуџа Калчо|Перуџа]] |goals1 = [[Франческо Тоти|Тоти]] {{goal|53}}<br>[[Џовани Тедеско|Тедеско]] {{goal|90|а.г.}} |goals2 = [[Давиде Бајоко|Бајоко]] {{goal|44}}<br>[[Лука Саудати|Саудати]] {{goal|77}} |location = [[Рим]] |stadium = [[Стадион Олимпико]] |attendance = |referee = [[Стефано Браски]] |result = D }} {{Football box collapsible |round = 27 |date = 22 април 2001 |time = 15:00 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = [[Удинезе Калчо|Удинезе]] |score = 1–3 |report = |team2 = Рома |goals1 = [[Роберто Соса|Соса]] {{goal|78}} |goals2 = [[Винченцо Монтела|Монтела]] {{goal|39}}<br>[[Дамијано Томази|Томази]] {{goal|45}}<br>[[Хидетоши Наката|Наката]] {{goal|76}} |location = [[Удине]] |stadium = [[Стадион Фриули]] |attendance = |referee = [[Стефано Фарина]] |result = W }} {{Football box collapsible |round = 28 |date = 29 април 2001 |time = 20:30 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = Рома |score = 2–2 |report = |team2 = [[СС Лацио|Лацио]] |goals1 = [[Габриел Батистута|Батистута]] {{goal|48}}<br>[[Марко Делвекио|Делвекио]] {{goal|54}} |goals2 = [[Павел Недвед|Недвед]] {{goal|78}}<br>[[Лукас Кастроман|Кастроман]] {{goal|90+5}} |location = [[Рим]] |stadium = [[Стадион Олимпико]] |attendance = |referee = [[Стефано Браски]] |result = D }} {{Football box collapsible |round = 29 |date = 6 мај 2001 |time = 20:30 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = [[ФК Јувентус|Јувентус]] |score = 2–2 |report = |team2 = Рома |goals1 = [[Алесандро Дел Пјеро|Дел Пјеро]] {{goal|4}}<br>[[Зинедин Зидан|Зидан]] {{goal|6}} |goals2 = [[Хидетоши Наката|Наката]] {{goal|79}}<br>[[Винченцо Монтела|Монтела]] {{goal|90+1}} |location = [[Торино]] |stadium = [[Деле Алпи]] |attendance = |referee = [[Стефано Браски]] |result = D }} {{Football box collapsible |round = 30 |date = 12 мај 2001 |time = 15:00 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = Рома |score = 1–0 |report = |team2 = [[ФК Аталанта|Аталанта]] |goals1 = [[Винченцо Монтела|Монтела]] {{goal|63}} |goals2 = |location = [[Рим]] |stadium = [[Стадион Олимпико]] |attendance = |referee = Фиоренцо Треоези |result = W }} {{Football box collapsible |round = 31 |date = 20 мај 2001 |time = 15:00 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = [[ФК Бари|Бари]] |score = 1–4 |report = |team2 = [[ФК Рома|Рома]] |goals1 = [[Џоната Спинези|Спинези]] {{goal|89}} |goals2 = [[Винсент Кандела|Кандела]] {{goal|28}}<br>[[Габриел Батистута|Батистута]] {{goal|42||87}}<br>[[Кафу]] {{goal|69}} |location = [[Бари]] |stadium = [[Стадион Сан Никола]] |attendance = |referee = [[Стефано Фарина]] |result = W }} {{Football box collapsible |round = 32 |date = 27 мај 2001 |time = 20:30 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = Рома |score = 1–1 |report = |team2 = [[ФК Милан|Милан]] |goals1 = [[Винченцо Монтела|Монтела]] {{goal|64}} |goals2 = [[Франческо Коко|Коко]] {{goal|45}} |location = [[Рим]] |stadium = [[Стадион Олимпико]] |attendance = |referee = Грацијано Цесари |result = D }} {{Football box collapsible |round = 33 |date = 10 јуни 2001 |time = 15:00 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = [[ФК Наполи|Наполи]] |score = 2–2 |report = |team2 = Рома |goals1 = [[Никола Аморузо|Аморузо]] {{goal|37}}<br>[[Фабио Пекија|Пекија]] {{goal|82}} |goals2 = [[Габриел Батистута|Батистута]] {{goal|42}}<br>[[Франческо Тоти|Тоти]] {{goal|52}} |location = [[Неапол]] |stadium = [[Стадион Сан Паоло]] |attendance = |referee = Фиоренцо Треози |result = D }} {{Football box collapsible |round = 34 |date = 17 јуни 2001 |time = 15:00 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = Рома |score = 3–1 |report = |team2 = [[ФК Парма|Парма]] |goals1 = [[Франческо Тоти|Тоти]] {{goal|19}}<br>[[Винченцо Монтела|Монтела]] {{goal|39}}<br>[[Габриел Батистута|Батистута]] {{goal|77}} |goals2 = [[Марко Ди Вајо|Ди Вајо]] {{goal|81}} |location = [[Рим]] |stadium = [[Стадион Олимпико]] |attendance = |referee = [[Стефано Браски]] |result = W }} ==Куп на Италија== ====Фаза-Најдобрите 16==== {{football box collapsible |round=Прв натпревар |date=17 септември 2000 |time=20:45 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1= Рома |team2= [[ФК Аталанта|Аталанта]] |score=1 &ndash; 1 |stadium = [[Стадион Олимпико]], [[Рим]] |referee= [[Емилио Пелегрино]] |goals1= [[Винченцо Монтела|Монтела]] {{goal|25}} |goals2= [[Џанпаоло Белини|Белини]] {{goal|49}} |result=D }} {{football box collapsible |round=Втор натпревар |date=22 септември 2000 |time=20:45 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1= [[ФК Аталанта|Аталанта]] |team2= Рома |score=4 &ndash; 2 |stadium= [[Атлети Аѕури Д'Италија Стадион|Атлети Аѕури Д'Италија]], [[Бергамо]] |referee= [[Пјерлуиџи Колина]] |goals1= [[Маурицио Ганц|Ганц]] {{goal|9||56}}<br>[[Џанпаоло Белини|Белини]] {{goal|63}}<br>[[Алекс Пинарди|Пинарди]] {{goal|93}} |goals2= [[Винченцо Монтела|Монтела]] {{goal|10}}<br>[[Франческо Тоти|Тоти]] {{goal|91|пен.}} |result=L }} ==Куп на УЕФА== ===Список на стрелци=== * {{знамеикона|ARG}} [[Габриел Батистута]] 20 (1) * {{знамеикона|ITA}} [[Винченцо Монтела]] 14 * {{знамеикона|ITA}} [[Франческо Тоти]] 13 (4) * {{знамеикона|ITA}} [[Марко Делвекијо]] 3 * {{знамеикона|FRA}} [[Винсент Кандела]] 3 * {{знамеикона|BRA}} [[Емерсон]] 3 ==Надворешни врски== [http://www.rsssf.com/tablesi/ital01.html RSSSF - Italy 2000/01] {{Шампионски тимови во Серија А}} [[Категорија:Сезони на ФК Рома|2000-01]] cwjrswy35afbu0pd28yz3zcbra81bqi 5567447 5567446 2026-05-30T22:21:08Z Carshalton 30527 /* Тим */ 5567447 wikitext text/x-wiki {{Infobox Football club season | боја1 = #fbb900 | боја2 = #990a2c | клуб = [[ФК Рома|<font color=#fbb900>'''Рома'''</font>]] | сезона = 2000–2001 | тренер = {{знамеикона|Италија}} [[Фабио Капело]] | mgrtitle = Тренер | претседател = {{знамеикона|Италија}} [[Франко Сенси]] | chrtitle = Сопственик | првенство = {{Трофеј-Скудето}} [[Серија А 2000-2001|Серија А]] | првенство резултат = '''1-ви''' (3. титула) | куп1 = {{Трофеј-Куп на Италија}} [[Фудбалски куп на Италија 2000-2001|Куп на Италија]] | куп1 резултат = осминафинале | куп2 = {{Трофеј-Куп на УЕФА}} [[Куп на УЕФА 2000/01|Куп на УЕФА]] | куп2 резултат = четврта рунда | куп3 = | куп3 резултат = | најдобар стрелец во лигата = {{знамеикона|Аргентина}} [[Габриел Батистута]] (20) | најдобар стрелец за сезоната = {{знамеикона|Аргентина}} [[Габриел Батистута]] (21) | highest attendance = | lowest attendance = | претходна сезона = [[ФК Рома сезона 1999-2000|1999–2000]] | следна сезона = [[ФК Рома сезона 2001-2002|2001–2002]] }} '''[[ФК Рома]]''' ја освоиле нивната трета титула шампион на Италија, освојувајќи го насловот во сезоната 2000-01 во [[Серија А]], и така трофејот наменет за победникот останал во [[Рим|главниот град на Италија]] откако сезоната пред тоа триумфирал градскиот соперник [[СС Лацио|Лацио]]. Трансферот на искусниот напаѓач на [[ФК Фјорентина|Фјорентина]], [[Габриел Батистута]] одиграл клучна улога за титулата на Рома, бидејќи аргентинецот постигнал 20 гола во Серија А со кои уште еднаш потврдил дека е голема ѕвезда во светскиот фудбал. Тренерот [[Фабио Капело]] се врати уште еднаш на врвот на [[Серија А]], за првпат од како предводел [[ФК Милан|Милан]] во сезоната 1995-96, а неколку играчи беа навистина влијателен фактор во трансформацијата на тимот кој завршил шести во претходната година. [[Кафу]] и [[Винсент Кандела]] играа како крила во 3-5-2 формација, и во комбинација со креативен гениј како [[Франческо Тоти]], чувството за голови на [[Винченцо Монтела]], дефанзивните квалитети во средниот ред на [[Емерсон]], и даваа на Рома значително офанзивна предност над своите соперници. Младиот аргентински дефанзивец [[Валтер Самуел]], исто така, се покажа од клучно значење, и неговата прва сезона со Рома резултирше веднаш со наслов. Титулата беше освоена по победата со 3-1 над [[ФК Парма|Парма]] на домашен терен, натпревар кој се очекуваше да биде тежок за "римјаните". Сепак, натпреварот поминал лесно за Рома благодарение на ''големото трио'' Тоти, Монтела и Батистута кој ги постигнале головите. == Тим == {{fs start}} {{Fs player|no=1|nat=ITA|pos=GK|name=[[Франческо Антониоли]]}} {{Fs player|no=2|nat=BRA|pos=DF|name=[[Кафу]]}} {{Fs player|no=3|nat=BRA|pos=DF|name=[[Антонио Карлос Заго|Заго]]}} {{Fs player|no=4|nat=ITA|pos=MF|name=[[Кристијано Занети]]}} {{Fs player|no=5|nat=BRA|pos=MF|name=[[Маркош Асунсао]]}} {{Fs player|no=6|nat=BRA|pos=DF|name=[[Алдаир]]}} {{Fs player|no=7|nat=ITA|pos=MF|name=[[Еузебио Ди Франческо]]}} {{Fs player|no=8|nat=JPN|pos=MF|name=[[Хидетоши Наката]]}} {{Fs player|no=9|nat=ITA|pos=FW|name=[[Винченцо Монтела]]}} {{Fs player|no=10|nat=ITA|pos=FW|name=[[Франческо Тоти]]}} {{Fs player|no=11|nat=BRA|pos=MF|name=[[Емерсон Фереира да Роса|Емерсон]]}} {{Fs player|no=12|nat=ITA|pos=GK|name=[[Марко Амелија]]}} {{fs mid}} {{Fs player|no=15|nat=FRA|pos=DF|name=[[Џонатан Зебина]]}} {{Fs player|no=16|nat=ITA|pos=MF|name=[[Гаетано Д'Агостино ]]}} {{Fs player|no=17|nat=ITA|pos=MF|name=[[Дамијано Томази]]}} {{Fs player|no=18|nat=ARG|pos=FW|name=[[Габриел Батистута]]}} {{Fs player|no=19|nat=ARG|pos=DF|name=[[Валтер Самуел]]}} {{Fs player|no=21|nat=ARG|pos=FW|name=[[Абел Балбо]]}} {{Fs player|no=22|nat=ITA|pos=GK|name=[[Кристијано Лупатели]]}} {{Fs player|no=23|nat=ITA|pos=DF|name=[[Алесандро Риналди]]}} {{Fs player|no=24|nat=ITA|pos=FW|name=[[Марко Делвекио]]}} {{Fs player|no=25|nat=URU|pos=MF|name=[[Џани Гигу]]}} {{Fs player|no=28|nat=ITA|pos=DF|name=[[Амадео Мангоне]]}} {{Fs player|no=32|nat=FRA|pos=DF|name=[[Винсент Кандела]]}} {{Fs end}} ==Серија А== ===Завршна табела=== {| cellspacing="0" cellpadding="3" style="text-align: right;" |- ! !! !! !!P!!W!!D!!L!!F!!A!!GD!!Pts |- style="text-align:right; background:#f0bf3f;" |'''Шампион'''||1||align="left"|[[ФК Рома|Рома]]||34||22||9||3||68||33||+35||75 |- style="text-align:right; background:#f0bf3f;" |'''ЛШ'''||2||align="left"|[[ФК Јувентус|Јувентус]]||34||21||10||3||61||27||+34||73 |- style="text-align:right; background:#f0bf3f;" |'''ЛШ Кв.'''||3||align="left"|[[СС Лацио|Лацио]]||34||21||6||7||65||36||+29||69 |- style="text-align:right; background:#f0bf3f;" |'''ЛШ Кв.'''||4||align="left"|[[ФК Парма|Парма]]||34||16||8||10||51||31||+20||56 |- style="text-align:right; background:#ccf;" |'''УЕФА Куп'''||5||align="left"|[[ФК Интер|Интер]]||34||14||12||8||57||52||+5||51 |- style="text-align:right; background:#ccf;" |'''УЕФА Куп'''||6||align="left"|[[ФК Милан|Милан]]||34||14||11||9||50||37||+13||49 |- |&nbsp;||7||align="left"|[[ФК Аталанта|Аталанта]]||34||15||7||12||40||40||0||44 |- style="text-align:right; background:#97DEFF;" |'''Интертото'''||8||align="left"|[[Бреша Калчо|Бреша]]||34||13||7||14||38||46||-8||44 |- style="text-align:right; background:#ccf;" |'''УЕФА Куп'''||9||align="left"|[[ФК Фјорентина|Фјорентина]]||34||12||9||13||41||50||−9||43 |- |&nbsp;||10||align="left"|[[ФК Болоња|Болоња]]||34||12||8||14||43||47||-4||43 |- |&nbsp;||11||align="left"|[[Перуџа Калчо|Перуџа]]||34||10||13||11||37||39||−2||42 |- |&nbsp;||12||align="left"|[[Удинезе Калчо|Удинезе]]||34||11||9||14||49||43||+6||38 |- |&nbsp;||13||align="left"|[[ФК Лече|Лече]]||34||9||13||12||43||52||−9||37 |- style="background:#fcc;" |'''Испаѓа'''||14||align="left"|[[ФК Реџина|Реџина]]||34||10||7||17||32||49||−17||37 |- |&nbsp;||15||align="left"|[[ФК Хелас Верона|Верона]]||34||10||7||17||40||59||−19||37 |- style="background:#fcc;" |'''Испаѓа'''||16||align="left"|[[ФК Виченца|Виченца]]||34||9||9||16||37||51||−14||36 |- style="background:#fcc;" |'''Испаѓа'''||17||align="left"|[[ФК Наполи|Наполи]]||34||8||12||14||35||51||−16||36 |- style="background:#fcc;" |'''Испаѓа'''||18||align="left"|[[ФК Бари|Бари]]||34||5||5||24||31||68||−37||20 |} ===Натпревари=== {{football box collapsible |round = 1 |date = 1 октомври 2000 |time = 15:00 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = Рома |score = 2–0 |report = |team2 = [[ФК Болоња|Болоња]] |goals1 = [[Франческо Тоти|Тоти]] {{goal|45+2}}<br>[[Марсело Кастелини|Кастелини]] {{goal|62|o.g.}} |goals2 = |location = |stadium = [[Стадион Олимпико]], [[Рим]] |attendance = |referee = [[Стефано Фарина]] |result = W }} {{football box collapsible |round = 2 |date = 15 октомври 2000 |time = 20:30 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = [[ФК Лече|Лече]] |score = 0–4 |report = |team2 = Рома |goals1 = |goals2 = [[Габриел Батистута|Батистута]] {{goal|41||80}}<br>[[Дамијано Томази|Томази]] {{goal|47}}<br>[[Франческо Тоти|Тоти]] {{goal|90+1|пен.}} |location = |stadium = [[Стадион Виа Дел Маре]], [[Лече]] |attendance = |referee = [[Козимо Болоњино]] |result = W }} {{football box collapsible |round = 3 |date = 22 октомври 2000 |time = 15:00 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = Рома |score = 3–1 |report = |team2 = [[Виченца Калчо|Виченца]] |goals1 = [[Франческо Тоти|Тоти]] {{goal|39}}<br>[[Винченцо Монтела|Монтела]] {{goal|79}}<br>[[Габриел Батистута|Батистута]] {{goal|86}} |goals2 = [[Мохамед Калон|Калон]] {{goal|85}} |location = |stadium = [[Стадион Олимпико]], [[Рим]] |attendance = |referee = Фјоренцо Треози |result = W }} {{football box collapsible |round = 4 |date = 1 ноември 2000 |time = 20:30 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = [[ФК Интер|Интер]] |score = 2–0 |report = |team2 = Рома |goals1 = [[Хакан Шукур|Шукур]] {{goal|18}}<br>[[Алваро Рекоба|Рекоба]] {{goal|68}} |goals2 = |location = |stadium = [[Сан Сиро|Џузепе Меаца]], [[Милано]] |attendance = |referee = [[Доменико Месина]] |result = L }} {{football box collapsible |round = 5 |date = 5 ноември 2000 |time = 15:00 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = [[Бреша Калчо|Бреша]] |score = 2–4 |report = |team2 = Рома |goals1 = [[Пјерпаоло Бисоли|Бисоли]] {{goal|22}}<br>[[Дарио Хубнер|Хубнер]] {{goal|45|пен.}} |goals2 = [[Винсент Кандела|Кандела]] {{goal|13}}<br>[[Габриел Батистута|Батистута]] {{goal|60||77||90+1}} |location = [[Бреша]] |stadium = [[Стадион Марио Ригамонти]] |attendance = |referee = [[Салваторе Ракалбуто]] |result = W }} {{Football box collapsible |round = 6 |date = 12 ноември 2000 |time = 15:00 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = Рома |score = 2–1 |report = |team2 = [[Реџина Калчо|Реџина]] |goals1 = [[Франческо Тоти|Тоти]] {{goal|30|pen.}}<br>[[Винченцо Монтела|Монтела]] {{goal|71}} |goals2 = [[Ерџон Богдани|Богдани]] {{goal|55}} |location = [[Рим]] |stadium = [[Стадион Олимпико]] |attendance = |referee = [[Пјерлуиџи Колина]] |result = W }} {{football box collapsible |round = 7 |date = 19 ноември 2000 |time = 15:00 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = [[ФК Хелас Верона|Верона]] |score = 1–4 |report = |team2 = Рома |goals1 = [[Масимо Одо|Одо]] {{goal|4|пен.}} |goals2 = [[Винсент Кандела|Кандела]] {{goal|38}}<br>[[Франческо Тоти|Тоти]] {{goal|45}}<br>[[Габриел Батистута|Батистута]] {{goal|58||90}} |location = [[Верона]] |stadium = [[Стадион Марк'Антонио Бентегоди]] |attendance = |referee = Фјоренцо Треози |result = W }} {{Football box collapsible |round = 8 |date = 26 ноември 2000 |time = 20:30 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = Рома |score = 1–0 |report = |team2 = [[ФК Фјорентина|Фјорентина]] |goals1 = [[Габриел Батистута|Батистута]] {{goal|83}} |goals2 = |location = |stadium = [[Стадион Олимпико]], [[Рим]] |attendance = |referee = Грацијано Чезари |result = W }} {{Football box collapsible |round = 9 |date = 3 декември 2000 |time = 15:00 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = [[Перуџа Калчо|Перуџа]] |score = 0–0 |report = |team2 = Рома |goals1 = |goals2 = |location = |stadium = [[Стадион Ренато Кури]], [[Перуџа]] |attendance = |referee = Џенаро Бориело |result = D }} {{Football box collapsible |round = 10 |date = 10 декември 2000 |time = 15:00 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = Рома |score = 2–1 |report = |team2 = [[Удинезе Калчо|Удинезе]] |goals1 = [[Габриел Батистута|Батистута]] {{goal|20}}<br>[[Франческо Тоти|Тоти]] {{goal|34}} |goals2 = [[Роберто Муци|Муци]] {{goal|44}} |location = |stadium = [[Стадион Олимпико]], [[Рим]] |attendance = |referee = Данило Нучини |result = W }} {{Football box collapsible |round = 11 |date = 17 декември 2000 |time = 20:30 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = [[СС Лацио|Лацио]] |score = 0–1 |report = |team2 = [[ФК Рома|Рома]] |goals1 = |goals2 = [[Паоло Негро|Негро]] {{goal|70|а.г.}} |location = |stadium = [[Стадион Олимпико]], [[Рим]] |attendance = |referee = Грацијано Чезари |result = W }} {{Football box collapsible |round = 12 |date = 22 декември 2000 |time = 20:30 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = Рома |score = 0–0 |report = |team2 = [[ФК Јувентус|Јувентус]] |goals1 = |goals2 = |location = |stadium = [[Стадион Олимпико]], [[Рим]] |attendance = |referee = Џенаро Бориело |result = D }} {{Football box collapsible |round = 13 |date = 7 јануари 2001 |time = 15:00 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = [[ФК Аталанта|Аталанта]] |score = 0–2 |report = |team2 = Рома |goals1 = |goals2 = [[Марко Делвекијо|Делвекијо]] {{goal|1}}<br>[[Дамијано Томази|Томази]] {{goal|40}} |location = |stadium = [[Атлети Аѕури Д'Италија Стадион|Атлети Аѕури Д'Италија]], [[Бергамо]] |attendance = |referee = [[Роберто Росети]] |result = W }} {{Football box collapsible |round = 14 |date = 14 јануари 2001 |time = 15:00 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = Рома |score = 1–1 |report = |team2 = [[ФК Бари|Бари]] |goals1 = [[Франческо Тоти|Тоти]] {{goal|75|пен.}} |goals2 = [[Џузепе Мацарели|Мацарели]] {{goal|69}} |location = |stadium = [[Стадион Олимпико]], [[Рим]] |attendance = |referee = [[Козимо Болоњино]] |result = D }} {{Football box collapsible |round = 15 |date = 21 јануари 2001 |time = 20:30 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = [[ФК Милан|Милан]] |score = 3–2 |report = |team2 = Рома |goals1 = [[Леонардо Араухо|Леонардо]] {{goal|3}}<br>[[Андриј Шевченко|Шевченко]] {{goal|21||44}} |goals2 = [[Франческо Тоти|Тоти]] {{goal|40||86|пен.}} |location = |stadium = [[Сан Сиро]], [[Милано]] |attendance = |referee = [[Роберто Росети]] |result = L }} {{Football box collapsible |round = 16 |date = 28 јануари 2001 |time = 15:00 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = Рома |score = 3–0 |report = |team2 = [[ФК Наполи|Наполи]] |goals1 = [[Марко Делвекијо|Делвекијо]] {{goal|21}}<br>[[Франческо Тоти|Тоти]] {{goal|39}}<br>[[Габриел Батистута|Батистута]] {{goal|85}} |goals2 = |location = |stadium = [[Стадион Олимпико]], [[Рим]] |attendance = |referee = Алфредо Тренталанџе |result = W }} {{Football box collapsible |round = 17 |date = 21 јануари 2001 |time = 15:00 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = [[ФК Парма|Парма]] |score = 1–2 |report = |team2 = [[ФК Рома|Рома]] |goals1 = [[Марко Ди Вајо|Ди Вајо]] {{goal|35}} |goals2 = [[Габриел Батистута|Батистута]] {{goal|74||83}} |location = |stadium = [[Стадион Енио Тардини]], [[Парма]] |attendance = |referee = [[Стефано Фарина]] |result = W }} {{Football box collapsible |round = 18 |date = 11 февруари 2001 |time = 15:00 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = [[ФК Болоња|Болоња]] |score = 1–2 |report = |team2 = Рома |goals1 = [[Емануеле Бриоски|Бриоски]] {{goal|49}} |goals2 = [[Габриел Батистута|Батистута]] {{goal|11|пен.}}<br>[[Емерсон]] {{goal|34}} |location = [[Болоња]] |stadium = [[Стадион Ренато Дал'Ара]] |attendance = |referee = [[Салваторе Ракалбуто]] |result = W }} {{Football box collapsible |round = 19 |date = 18 февруари 2001 |time = 15:00 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = Рома |score = 1–0 |report = |team2 = [[ФК Лече|Лече]] |goals1 = [[Валтер Самуел|Самуел]] {{goal|69}} |goals2 = |location = [[Рим]] |stadium = [[Стадион Олимпико]] |attendance = |referee = [[Доменико Месина]] |result = W }} {{Football box collapsible |round = 20 |date = 25 февруари 2001 |time = 15:00 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = [[Виченца Калчо|Виченца]] |score = 0–2 |report = |team2 = Рома |goals1 = |goals2 = [[Винченцо Монтела|Монтела]] {{goal|80}}<br>[[Емерсон]] {{goal|83}} |location = [[Виченца]] |stadium = [[Стадион Ромео Менти]] |attendance = |referee = Грацијано Чезари |result = W }} {{Football box collapsible |round = 21 |date = 4 март 2001 |time = 20:30 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = Рома |score = 3–2 |report = |team2 = [[ФК Интер|Интер]] |goals1 = [[Маркос Асунсао|Асунсао]] {{goal|10}}<br>[[Винченцо Монтела|Монтела]] {{goal|27||86}} |goals2 = [[Кристијан Виери|Виери]] {{goal|8||45}} |location = [[Рим]] |stadium = [[Стадион Олимпико]] |attendance = |referee = [[Пјерлуиџи Колина]] |result = W }} {{Football box collapsible |round = 22 |date = 11 март 2001 |time = 15:00 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = Рома |score = 3–1 |report = |team2 = [[Бреша Калчо|Бреша]] |goals1 = [[Маркос Асунсао|Асунсао]] {{goal|21}}<br>[[Винченцо Монтела|Монтела]] {{goal|69||88}} |goals2 = [[Андрес Илана|Илана]] {{goal|30}} |location = [[Рим]] |stadium = [[Стадион Олимпико]] |attendance = |referee = Козимо Болоњино |result = W }} {{Football box collapsible |round = 23 |date = 18 март 2001 |time = 20:30 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = [[Реџина Калчо|Реџина]] |score = 0–0 |report = |team2 = Рома |goals1 = |goals2 = |location = [[Реџо Клабрија]] |stadium = [[Стадион Оресте Гранило]] |attendance = |referee = Алфредо Тренталанџе |result = D }} {{Football box collapsible |round = 24 |date = 1 април 2001 |time = 15:00 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = Рома |score = 3–1 |report = |team2 = [[ФК Хелас Верона|Верона]] |goals1 = [[Винченцо Монтела|Монтела]] {{goal|55||68}}<br>[[Габриел Батистута|Батистута]] {{goal|60}} |goals2 = [[Мауро Каморанези|Каморанези]] {{goal|27}} |location = [[Рим]] |stadium = [[Стадион Олимпико]] |attendance = |referee = [[Стефано Браски]] |result = W }} {{Football box collapsible |round = 25 |date = 9 април 2001 |time = 15:00 [[средноевропско време|CET]] |team1 = [[ФК Фјорентина|Фјорентина]] |score = 3–1 |report = |team2 = Рома |goals1 = [[Енрико Кjеза|Кjеза]] {{goal|12||82}}<br>[[Винсент Кандела|Кандела]] {{goal|58|а.г.}} |goals2 = [[Емерсон]] {{goal|30}} |location = [[Фиренца]] |stadium = [[Стадион Артемио Франки]] |attendance = |referee = [[Стефано Фарина]] |result = L }} {{Football box collapsible |round = 26 |date = 14 април 2001 |time = 15:00 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = Рома |score = 2–2 |report = |team2 = [[Перуџа Калчо|Перуџа]] |goals1 = [[Франческо Тоти|Тоти]] {{goal|53}}<br>[[Џовани Тедеско|Тедеско]] {{goal|90|а.г.}} |goals2 = [[Давиде Бајоко|Бајоко]] {{goal|44}}<br>[[Лука Саудати|Саудати]] {{goal|77}} |location = [[Рим]] |stadium = [[Стадион Олимпико]] |attendance = |referee = [[Стефано Браски]] |result = D }} {{Football box collapsible |round = 27 |date = 22 април 2001 |time = 15:00 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = [[Удинезе Калчо|Удинезе]] |score = 1–3 |report = |team2 = Рома |goals1 = [[Роберто Соса|Соса]] {{goal|78}} |goals2 = [[Винченцо Монтела|Монтела]] {{goal|39}}<br>[[Дамијано Томази|Томази]] {{goal|45}}<br>[[Хидетоши Наката|Наката]] {{goal|76}} |location = [[Удине]] |stadium = [[Стадион Фриули]] |attendance = |referee = [[Стефано Фарина]] |result = W }} {{Football box collapsible |round = 28 |date = 29 април 2001 |time = 20:30 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = Рома |score = 2–2 |report = |team2 = [[СС Лацио|Лацио]] |goals1 = [[Габриел Батистута|Батистута]] {{goal|48}}<br>[[Марко Делвекио|Делвекио]] {{goal|54}} |goals2 = [[Павел Недвед|Недвед]] {{goal|78}}<br>[[Лукас Кастроман|Кастроман]] {{goal|90+5}} |location = [[Рим]] |stadium = [[Стадион Олимпико]] |attendance = |referee = [[Стефано Браски]] |result = D }} {{Football box collapsible |round = 29 |date = 6 мај 2001 |time = 20:30 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = [[ФК Јувентус|Јувентус]] |score = 2–2 |report = |team2 = Рома |goals1 = [[Алесандро Дел Пјеро|Дел Пјеро]] {{goal|4}}<br>[[Зинедин Зидан|Зидан]] {{goal|6}} |goals2 = [[Хидетоши Наката|Наката]] {{goal|79}}<br>[[Винченцо Монтела|Монтела]] {{goal|90+1}} |location = [[Торино]] |stadium = [[Деле Алпи]] |attendance = |referee = [[Стефано Браски]] |result = D }} {{Football box collapsible |round = 30 |date = 12 мај 2001 |time = 15:00 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = Рома |score = 1–0 |report = |team2 = [[ФК Аталанта|Аталанта]] |goals1 = [[Винченцо Монтела|Монтела]] {{goal|63}} |goals2 = |location = [[Рим]] |stadium = [[Стадион Олимпико]] |attendance = |referee = Фиоренцо Треоези |result = W }} {{Football box collapsible |round = 31 |date = 20 мај 2001 |time = 15:00 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = [[ФК Бари|Бари]] |score = 1–4 |report = |team2 = [[ФК Рома|Рома]] |goals1 = [[Џоната Спинези|Спинези]] {{goal|89}} |goals2 = [[Винсент Кандела|Кандела]] {{goal|28}}<br>[[Габриел Батистута|Батистута]] {{goal|42||87}}<br>[[Кафу]] {{goal|69}} |location = [[Бари]] |stadium = [[Стадион Сан Никола]] |attendance = |referee = [[Стефано Фарина]] |result = W }} {{Football box collapsible |round = 32 |date = 27 мај 2001 |time = 20:30 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = Рома |score = 1–1 |report = |team2 = [[ФК Милан|Милан]] |goals1 = [[Винченцо Монтела|Монтела]] {{goal|64}} |goals2 = [[Франческо Коко|Коко]] {{goal|45}} |location = [[Рим]] |stadium = [[Стадион Олимпико]] |attendance = |referee = Грацијано Цесари |result = D }} {{Football box collapsible |round = 33 |date = 10 јуни 2001 |time = 15:00 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = [[ФК Наполи|Наполи]] |score = 2–2 |report = |team2 = Рома |goals1 = [[Никола Аморузо|Аморузо]] {{goal|37}}<br>[[Фабио Пекија|Пекија]] {{goal|82}} |goals2 = [[Габриел Батистута|Батистута]] {{goal|42}}<br>[[Франческо Тоти|Тоти]] {{goal|52}} |location = [[Неапол]] |stadium = [[Стадион Сан Паоло]] |attendance = |referee = Фиоренцо Треози |result = D }} {{Football box collapsible |round = 34 |date = 17 јуни 2001 |time = 15:00 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = Рома |score = 3–1 |report = |team2 = [[ФК Парма|Парма]] |goals1 = [[Франческо Тоти|Тоти]] {{goal|19}}<br>[[Винченцо Монтела|Монтела]] {{goal|39}}<br>[[Габриел Батистута|Батистута]] {{goal|77}} |goals2 = [[Марко Ди Вајо|Ди Вајо]] {{goal|81}} |location = [[Рим]] |stadium = [[Стадион Олимпико]] |attendance = |referee = [[Стефано Браски]] |result = W }} ==Куп на Италија== ====Фаза-Најдобрите 16==== {{football box collapsible |round=Прв натпревар |date=17 септември 2000 |time=20:45 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1= Рома |team2= [[ФК Аталанта|Аталанта]] |score=1 &ndash; 1 |stadium = [[Стадион Олимпико]], [[Рим]] |referee= [[Емилио Пелегрино]] |goals1= [[Винченцо Монтела|Монтела]] {{goal|25}} |goals2= [[Џанпаоло Белини|Белини]] {{goal|49}} |result=D }} {{football box collapsible |round=Втор натпревар |date=22 септември 2000 |time=20:45 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1= [[ФК Аталанта|Аталанта]] |team2= Рома |score=4 &ndash; 2 |stadium= [[Атлети Аѕури Д'Италија Стадион|Атлети Аѕури Д'Италија]], [[Бергамо]] |referee= [[Пјерлуиџи Колина]] |goals1= [[Маурицио Ганц|Ганц]] {{goal|9||56}}<br>[[Џанпаоло Белини|Белини]] {{goal|63}}<br>[[Алекс Пинарди|Пинарди]] {{goal|93}} |goals2= [[Винченцо Монтела|Монтела]] {{goal|10}}<br>[[Франческо Тоти|Тоти]] {{goal|91|пен.}} |result=L }} ==Куп на УЕФА== ===Список на стрелци=== * {{знамеикона|ARG}} [[Габриел Батистута]] 20 (1) * {{знамеикона|ITA}} [[Винченцо Монтела]] 14 * {{знамеикона|ITA}} [[Франческо Тоти]] 13 (4) * {{знамеикона|ITA}} [[Марко Делвекијо]] 3 * {{знамеикона|FRA}} [[Винсент Кандела]] 3 * {{знамеикона|BRA}} [[Емерсон]] 3 ==Надворешни врски== [http://www.rsssf.com/tablesi/ital01.html RSSSF - Italy 2000/01] {{Шампионски тимови во Серија А}} [[Категорија:Сезони на ФК Рома|2000-01]] 9pcwwqybqp94sc7jg8qe7luwoyxvvu3 5567448 5567447 2026-05-30T22:22:43Z Carshalton 30527 /* Натпревари */ 5567448 wikitext text/x-wiki {{Infobox Football club season | боја1 = #fbb900 | боја2 = #990a2c | клуб = [[ФК Рома|<font color=#fbb900>'''Рома'''</font>]] | сезона = 2000–2001 | тренер = {{знамеикона|Италија}} [[Фабио Капело]] | mgrtitle = Тренер | претседател = {{знамеикона|Италија}} [[Франко Сенси]] | chrtitle = Сопственик | првенство = {{Трофеј-Скудето}} [[Серија А 2000-2001|Серија А]] | првенство резултат = '''1-ви''' (3. титула) | куп1 = {{Трофеј-Куп на Италија}} [[Фудбалски куп на Италија 2000-2001|Куп на Италија]] | куп1 резултат = осминафинале | куп2 = {{Трофеј-Куп на УЕФА}} [[Куп на УЕФА 2000/01|Куп на УЕФА]] | куп2 резултат = четврта рунда | куп3 = | куп3 резултат = | најдобар стрелец во лигата = {{знамеикона|Аргентина}} [[Габриел Батистута]] (20) | најдобар стрелец за сезоната = {{знамеикона|Аргентина}} [[Габриел Батистута]] (21) | highest attendance = | lowest attendance = | претходна сезона = [[ФК Рома сезона 1999-2000|1999–2000]] | следна сезона = [[ФК Рома сезона 2001-2002|2001–2002]] }} '''[[ФК Рома]]''' ја освоиле нивната трета титула шампион на Италија, освојувајќи го насловот во сезоната 2000-01 во [[Серија А]], и така трофејот наменет за победникот останал во [[Рим|главниот град на Италија]] откако сезоната пред тоа триумфирал градскиот соперник [[СС Лацио|Лацио]]. Трансферот на искусниот напаѓач на [[ФК Фјорентина|Фјорентина]], [[Габриел Батистута]] одиграл клучна улога за титулата на Рома, бидејќи аргентинецот постигнал 20 гола во Серија А со кои уште еднаш потврдил дека е голема ѕвезда во светскиот фудбал. Тренерот [[Фабио Капело]] се врати уште еднаш на врвот на [[Серија А]], за првпат од како предводел [[ФК Милан|Милан]] во сезоната 1995-96, а неколку играчи беа навистина влијателен фактор во трансформацијата на тимот кој завршил шести во претходната година. [[Кафу]] и [[Винсент Кандела]] играа како крила во 3-5-2 формација, и во комбинација со креативен гениј како [[Франческо Тоти]], чувството за голови на [[Винченцо Монтела]], дефанзивните квалитети во средниот ред на [[Емерсон]], и даваа на Рома значително офанзивна предност над своите соперници. Младиот аргентински дефанзивец [[Валтер Самуел]], исто така, се покажа од клучно значење, и неговата прва сезона со Рома резултирше веднаш со наслов. Титулата беше освоена по победата со 3-1 над [[ФК Парма|Парма]] на домашен терен, натпревар кој се очекуваше да биде тежок за "римјаните". Сепак, натпреварот поминал лесно за Рома благодарение на ''големото трио'' Тоти, Монтела и Батистута кој ги постигнале головите. == Тим == {{fs start}} {{Fs player|no=1|nat=ITA|pos=GK|name=[[Франческо Антониоли]]}} {{Fs player|no=2|nat=BRA|pos=DF|name=[[Кафу]]}} {{Fs player|no=3|nat=BRA|pos=DF|name=[[Антонио Карлос Заго|Заго]]}} {{Fs player|no=4|nat=ITA|pos=MF|name=[[Кристијано Занети]]}} {{Fs player|no=5|nat=BRA|pos=MF|name=[[Маркош Асунсао]]}} {{Fs player|no=6|nat=BRA|pos=DF|name=[[Алдаир]]}} {{Fs player|no=7|nat=ITA|pos=MF|name=[[Еузебио Ди Франческо]]}} {{Fs player|no=8|nat=JPN|pos=MF|name=[[Хидетоши Наката]]}} {{Fs player|no=9|nat=ITA|pos=FW|name=[[Винченцо Монтела]]}} {{Fs player|no=10|nat=ITA|pos=FW|name=[[Франческо Тоти]]}} {{Fs player|no=11|nat=BRA|pos=MF|name=[[Емерсон Фереира да Роса|Емерсон]]}} {{Fs player|no=12|nat=ITA|pos=GK|name=[[Марко Амелија]]}} {{fs mid}} {{Fs player|no=15|nat=FRA|pos=DF|name=[[Џонатан Зебина]]}} {{Fs player|no=16|nat=ITA|pos=MF|name=[[Гаетано Д'Агостино ]]}} {{Fs player|no=17|nat=ITA|pos=MF|name=[[Дамијано Томази]]}} {{Fs player|no=18|nat=ARG|pos=FW|name=[[Габриел Батистута]]}} {{Fs player|no=19|nat=ARG|pos=DF|name=[[Валтер Самуел]]}} {{Fs player|no=21|nat=ARG|pos=FW|name=[[Абел Балбо]]}} {{Fs player|no=22|nat=ITA|pos=GK|name=[[Кристијано Лупатели]]}} {{Fs player|no=23|nat=ITA|pos=DF|name=[[Алесандро Риналди]]}} {{Fs player|no=24|nat=ITA|pos=FW|name=[[Марко Делвекио]]}} {{Fs player|no=25|nat=URU|pos=MF|name=[[Џани Гигу]]}} {{Fs player|no=28|nat=ITA|pos=DF|name=[[Амадео Мангоне]]}} {{Fs player|no=32|nat=FRA|pos=DF|name=[[Винсент Кандела]]}} {{Fs end}} ==Серија А== ===Завршна табела=== {| cellspacing="0" cellpadding="3" style="text-align: right;" |- ! !! !! !!P!!W!!D!!L!!F!!A!!GD!!Pts |- style="text-align:right; background:#f0bf3f;" |'''Шампион'''||1||align="left"|[[ФК Рома|Рома]]||34||22||9||3||68||33||+35||75 |- style="text-align:right; background:#f0bf3f;" |'''ЛШ'''||2||align="left"|[[ФК Јувентус|Јувентус]]||34||21||10||3||61||27||+34||73 |- style="text-align:right; background:#f0bf3f;" |'''ЛШ Кв.'''||3||align="left"|[[СС Лацио|Лацио]]||34||21||6||7||65||36||+29||69 |- style="text-align:right; background:#f0bf3f;" |'''ЛШ Кв.'''||4||align="left"|[[ФК Парма|Парма]]||34||16||8||10||51||31||+20||56 |- style="text-align:right; background:#ccf;" |'''УЕФА Куп'''||5||align="left"|[[ФК Интер|Интер]]||34||14||12||8||57||52||+5||51 |- style="text-align:right; background:#ccf;" |'''УЕФА Куп'''||6||align="left"|[[ФК Милан|Милан]]||34||14||11||9||50||37||+13||49 |- |&nbsp;||7||align="left"|[[ФК Аталанта|Аталанта]]||34||15||7||12||40||40||0||44 |- style="text-align:right; background:#97DEFF;" |'''Интертото'''||8||align="left"|[[Бреша Калчо|Бреша]]||34||13||7||14||38||46||-8||44 |- style="text-align:right; background:#ccf;" |'''УЕФА Куп'''||9||align="left"|[[ФК Фјорентина|Фјорентина]]||34||12||9||13||41||50||−9||43 |- |&nbsp;||10||align="left"|[[ФК Болоња|Болоња]]||34||12||8||14||43||47||-4||43 |- |&nbsp;||11||align="left"|[[Перуџа Калчо|Перуџа]]||34||10||13||11||37||39||−2||42 |- |&nbsp;||12||align="left"|[[Удинезе Калчо|Удинезе]]||34||11||9||14||49||43||+6||38 |- |&nbsp;||13||align="left"|[[ФК Лече|Лече]]||34||9||13||12||43||52||−9||37 |- style="background:#fcc;" |'''Испаѓа'''||14||align="left"|[[ФК Реџина|Реџина]]||34||10||7||17||32||49||−17||37 |- |&nbsp;||15||align="left"|[[ФК Хелас Верона|Верона]]||34||10||7||17||40||59||−19||37 |- style="background:#fcc;" |'''Испаѓа'''||16||align="left"|[[ФК Виченца|Виченца]]||34||9||9||16||37||51||−14||36 |- style="background:#fcc;" |'''Испаѓа'''||17||align="left"|[[ФК Наполи|Наполи]]||34||8||12||14||35||51||−16||36 |- style="background:#fcc;" |'''Испаѓа'''||18||align="left"|[[ФК Бари|Бари]]||34||5||5||24||31||68||−37||20 |} ===Натпревари=== {{football box collapsible |round = 1 |date = 1 октомври 2000 |time = 15:00 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = Рома |score = 2–0 |report = |team2 = [[ФК Болоња|Болоња]] |goals1 = [[Франческо Тоти|Тоти]] {{goal|45+2}}<br>[[Марсело Кастелини|Кастелини]] {{goal|62|o.g.}} |goals2 = |location = |stadium = [[Стадион Олимпико]], [[Рим]] |attendance = |referee = [[Стефано Фарина]] |result = W }} {{football box collapsible |round = 2 |date = 15 октомври 2000 |time = 20:30 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = [[ФК Лече|Лече]] |score = 0–4 |report = |team2 = Рома |goals1 = |goals2 = [[Габриел Батистута|Батистута]] {{goal|41||80}}<br>[[Дамијано Томази|Томази]] {{goal|47}}<br>[[Франческо Тоти|Тоти]] {{goal|90+1|пен.}} |location = |stadium = [[Стадион Виа Дел Маре]], [[Лече]] |attendance = |referee = [[Козимо Болоњино]] |result = W }} {{football box collapsible |round = 3 |date = 22 октомври 2000 |time = 15:00 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = Рома |score = 3–1 |report = |team2 = [[Виченца Калчо|Виченца]] |goals1 = [[Франческо Тоти|Тоти]] {{goal|39}}<br>[[Винченцо Монтела|Монтела]] {{goal|79}}<br>[[Габриел Батистута|Батистута]] {{goal|86}} |goals2 = [[Мохамед Калон|Калон]] {{goal|85}} |location = |stadium = [[Стадион Олимпико]], [[Рим]] |attendance = |referee = Фјоренцо Треози |result = W }} {{football box collapsible |round = 4 |date = 1 ноември 2000 |time = 20:30 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = [[ФК Интер|Интер]] |score = 2–0 |report = |team2 = Рома |goals1 = [[Хакан Шукур|Шукур]] {{goal|18}}<br>[[Алваро Рекоба|Рекоба]] {{goal|68}} |goals2 = |location = |stadium = [[Сан Сиро|Џузепе Меаца]], [[Милано]] |attendance = |referee = [[Доменико Месина]] |result = L }} {{football box collapsible |round = 5 |date = 5 ноември 2000 |time = 15:00 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = [[Бреша Калчо|Бреша]] |score = 2–4 |report = |team2 = Рома |goals1 = [[Пјерпаоло Бисоли|Бисоли]] {{goal|22}}<br>[[Дарио Хубнер|Хубнер]] {{goal|45|пен.}} |goals2 = [[Винсент Кандела|Кандела]] {{goal|13}}<br>[[Габриел Батистута|Батистута]] {{goal|60||77||90+1}} |location = [[Бреша]] |stadium = [[Стадион Марио Ригамонти]] |attendance = |referee = [[Салваторе Ракалбуто]] |result = W }} {{Football box collapsible |round = 6 |date = 12 ноември 2000 |time = 15:00 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = Рома |score = 2–1 |report = |team2 = [[Реџина Калчо|Реџина]] |goals1 = [[Франческо Тоти|Тоти]] {{goal|30|pen.}}<br>[[Винченцо Монтела|Монтела]] {{goal|71}} |goals2 = [[Ерџон Богдани|Богдани]] {{goal|55}} |location = [[Рим]] |stadium = [[Стадион Олимпико]] |attendance = |referee = [[Пјерлуиџи Колина]] |result = W }} {{football box collapsible |round = 7 |date = 19 ноември 2000 |time = 15:00 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = [[ФК Хелас Верона|Верона]] |score = 1–4 |report = |team2 = Рома |goals1 = [[Масимо Одо|Одо]] {{goal|4|пен.}} |goals2 = [[Винсент Кандела|Кандела]] {{goal|38}}<br>[[Франческо Тоти|Тоти]] {{goal|45}}<br>[[Габриел Батистута|Батистута]] {{goal|58||90}} |location = [[Верона]] |stadium = [[Стадион Марк'Антонио Бентегоди]] |attendance = |referee = Фјоренцо Треози |result = W }} {{Football box collapsible |round = 8 |date = 26 ноември 2000 |time = 20:30 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = Рома |score = 1–0 |report = |team2 = [[ФК Фјорентина|Фјорентина]] |goals1 = [[Габриел Батистута|Батистута]] {{goal|83}} |goals2 = |location = |stadium = [[Стадион Олимпико]], [[Рим]] |attendance = |referee = Грацијано Чезари |result = W }} {{Football box collapsible |round = 9 |date = 3 декември 2000 |time = 15:00 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = [[Перуџа Калчо|Перуџа]] |score = 0–0 |report = |team2 = Рома |goals1 = |goals2 = |location = |stadium = [[Стадион Ренато Кури]], [[Перуџа]] |attendance = |referee = Џенаро Бориело |result = D }} {{Football box collapsible |round = 10 |date = 10 декември 2000 |time = 15:00 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = Рома |score = 2–1 |report = |team2 = [[Удинезе Калчо|Удинезе]] |goals1 = [[Габриел Батистута|Батистута]] {{goal|20}}<br>[[Франческо Тоти|Тоти]] {{goal|34}} |goals2 = [[Роберто Муци|Муци]] {{goal|44}} |location = |stadium = [[Стадион Олимпико]], [[Рим]] |attendance = |referee = Данило Нучини |result = W }} {{Football box collapsible |round = 11 |date = 17 декември 2000 |time = 20:30 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = [[СС Лацио|Лацио]] |score = 0–1 |report = |team2 = [[ФК Рома|Рома]] |goals1 = |goals2 = [[Паоло Негро|Негро]] {{goal|70|а.г.}} |location = |stadium = [[Стадион Олимпико]], [[Рим]] |attendance = |referee = Грацијано Чезари |result = W }} {{Football box collapsible |round = 12 |date = 22 декември 2000 |time = 20:30 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = Рома |score = 0–0 |report = |team2 = [[ФК Јувентус|Јувентус]] |goals1 = |goals2 = |location = |stadium = [[Стадион Олимпико]], [[Рим]] |attendance = |referee = Џенаро Бориело |result = D }} {{Football box collapsible |round = 13 |date = 7 јануари 2001 |time = 15:00 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = [[ФК Аталанта|Аталанта]] |score = 0–2 |report = |team2 = Рома |goals1 = |goals2 = [[Марко Делвекио|Делвекио]] {{goal|1}}<br>[[Дамијано Томази|Томази]] {{goal|40}} |location = |stadium = [[Атлети Аѕури Д'Италија Стадион|Атлети Аѕури Д'Италија]], [[Бергамо]] |attendance = |referee = [[Роберто Росети]] |result = W }} {{Football box collapsible |round = 14 |date = 14 јануари 2001 |time = 15:00 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = Рома |score = 1–1 |report = |team2 = [[ФК Бари|Бари]] |goals1 = [[Франческо Тоти|Тоти]] {{goal|75|пен.}} |goals2 = [[Џузепе Мацарели|Мацарели]] {{goal|69}} |location = |stadium = [[Стадион Олимпико]], [[Рим]] |attendance = |referee = [[Козимо Болоњино]] |result = D }} {{Football box collapsible |round = 15 |date = 21 јануари 2001 |time = 20:30 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = [[ФК Милан|Милан]] |score = 3–2 |report = |team2 = Рома |goals1 = [[Леонардо Араухо|Леонардо]] {{goal|3}}<br>[[Андриј Шевченко|Шевченко]] {{goal|21||44}} |goals2 = [[Франческо Тоти|Тоти]] {{goal|40||86|пен.}} |location = |stadium = [[Сан Сиро]], [[Милано]] |attendance = |referee = [[Роберто Росети]] |result = L }} {{Football box collapsible |round = 16 |date = 28 јануари 2001 |time = 15:00 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = Рома |score = 3–0 |report = |team2 = [[ФК Наполи|Наполи]] |goals1 = [[Марко Делвекио|Делвекио]] {{goal|21}}<br>[[Франческо Тоти|Тоти]] {{goal|39}}<br>[[Габриел Батистута|Батистута]] {{goal|85}} |goals2 = |location = |stadium = [[Стадион Олимпико]], [[Рим]] |attendance = |referee = Алфредо Тренталанџе |result = W }} {{Football box collapsible |round = 17 |date = 21 јануари 2001 |time = 15:00 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = [[ФК Парма|Парма]] |score = 1–2 |report = |team2 = [[ФК Рома|Рома]] |goals1 = [[Марко Ди Вајо|Ди Вајо]] {{goal|35}} |goals2 = [[Габриел Батистута|Батистута]] {{goal|74||83}} |location = |stadium = [[Стадион Енио Тардини]], [[Парма]] |attendance = |referee = [[Стефано Фарина]] |result = W }} {{Football box collapsible |round = 18 |date = 11 февруари 2001 |time = 15:00 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = [[ФК Болоња|Болоња]] |score = 1–2 |report = |team2 = Рома |goals1 = [[Емануеле Бриоски|Бриоски]] {{goal|49}} |goals2 = [[Габриел Батистута|Батистута]] {{goal|11|пен.}}<br>[[Емерсон]] {{goal|34}} |location = [[Болоња]] |stadium = [[Стадион Ренато Дал'Ара]] |attendance = |referee = [[Салваторе Ракалбуто]] |result = W }} {{Football box collapsible |round = 19 |date = 18 февруари 2001 |time = 15:00 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = Рома |score = 1–0 |report = |team2 = [[ФК Лече|Лече]] |goals1 = [[Валтер Самуел|Самуел]] {{goal|69}} |goals2 = |location = [[Рим]] |stadium = [[Стадион Олимпико]] |attendance = |referee = [[Доменико Месина]] |result = W }} {{Football box collapsible |round = 20 |date = 25 февруари 2001 |time = 15:00 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = [[Виченца Калчо|Виченца]] |score = 0–2 |report = |team2 = Рома |goals1 = |goals2 = [[Винченцо Монтела|Монтела]] {{goal|80}}<br>[[Емерсон]] {{goal|83}} |location = [[Виченца]] |stadium = [[Стадион Ромео Менти]] |attendance = |referee = Грацијано Чезари |result = W }} {{Football box collapsible |round = 21 |date = 4 март 2001 |time = 20:30 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = Рома |score = 3–2 |report = |team2 = [[ФК Интер|Интер]] |goals1 = [[Маркос Асунсао|Асунсао]] {{goal|10}}<br>[[Винченцо Монтела|Монтела]] {{goal|27||86}} |goals2 = [[Кристијан Виери|Виери]] {{goal|8||45}} |location = [[Рим]] |stadium = [[Стадион Олимпико]] |attendance = |referee = [[Пјерлуиџи Колина]] |result = W }} {{Football box collapsible |round = 22 |date = 11 март 2001 |time = 15:00 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = Рома |score = 3–1 |report = |team2 = [[Бреша Калчо|Бреша]] |goals1 = [[Маркос Асунсао|Асунсао]] {{goal|21}}<br>[[Винченцо Монтела|Монтела]] {{goal|69||88}} |goals2 = [[Андрес Илана|Илана]] {{goal|30}} |location = [[Рим]] |stadium = [[Стадион Олимпико]] |attendance = |referee = Козимо Болоњино |result = W }} {{Football box collapsible |round = 23 |date = 18 март 2001 |time = 20:30 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = [[Реџина Калчо|Реџина]] |score = 0–0 |report = |team2 = Рома |goals1 = |goals2 = |location = [[Реџо Клабрија]] |stadium = [[Стадион Оресте Гранило]] |attendance = |referee = Алфредо Тренталанџе |result = D }} {{Football box collapsible |round = 24 |date = 1 април 2001 |time = 15:00 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = Рома |score = 3–1 |report = |team2 = [[ФК Хелас Верона|Верона]] |goals1 = [[Винченцо Монтела|Монтела]] {{goal|55||68}}<br>[[Габриел Батистута|Батистута]] {{goal|60}} |goals2 = [[Мауро Каморанези|Каморанези]] {{goal|27}} |location = [[Рим]] |stadium = [[Стадион Олимпико]] |attendance = |referee = [[Стефано Браски]] |result = W }} {{Football box collapsible |round = 25 |date = 9 април 2001 |time = 15:00 [[средноевропско време|CET]] |team1 = [[ФК Фјорентина|Фјорентина]] |score = 3–1 |report = |team2 = Рома |goals1 = [[Енрико Кjеза|Кjеза]] {{goal|12||82}}<br>[[Винсент Кандела|Кандела]] {{goal|58|а.г.}} |goals2 = [[Емерсон]] {{goal|30}} |location = [[Фиренца]] |stadium = [[Стадион Артемио Франки]] |attendance = |referee = [[Стефано Фарина]] |result = L }} {{Football box collapsible |round = 26 |date = 14 април 2001 |time = 15:00 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = Рома |score = 2–2 |report = |team2 = [[Перуџа Калчо|Перуџа]] |goals1 = [[Франческо Тоти|Тоти]] {{goal|53}}<br>[[Џовани Тедеско|Тедеско]] {{goal|90|а.г.}} |goals2 = [[Давиде Бајоко|Бајоко]] {{goal|44}}<br>[[Лука Саудати|Саудати]] {{goal|77}} |location = [[Рим]] |stadium = [[Стадион Олимпико]] |attendance = |referee = [[Стефано Браски]] |result = D }} {{Football box collapsible |round = 27 |date = 22 април 2001 |time = 15:00 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = [[Удинезе Калчо|Удинезе]] |score = 1–3 |report = |team2 = Рома |goals1 = [[Роберто Соса|Соса]] {{goal|78}} |goals2 = [[Винченцо Монтела|Монтела]] {{goal|39}}<br>[[Дамијано Томази|Томази]] {{goal|45}}<br>[[Хидетоши Наката|Наката]] {{goal|76}} |location = [[Удине]] |stadium = [[Стадион Фриули]] |attendance = |referee = [[Стефано Фарина]] |result = W }} {{Football box collapsible |round = 28 |date = 29 април 2001 |time = 20:30 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = Рома |score = 2–2 |report = |team2 = [[СС Лацио|Лацио]] |goals1 = [[Габриел Батистута|Батистута]] {{goal|48}}<br>[[Марко Делвекио|Делвекио]] {{goal|54}} |goals2 = [[Павел Недвед|Недвед]] {{goal|78}}<br>[[Лукас Кастроман|Кастроман]] {{goal|90+5}} |location = [[Рим]] |stadium = [[Стадион Олимпико]] |attendance = |referee = [[Стефано Браски]] |result = D }} {{Football box collapsible |round = 29 |date = 6 мај 2001 |time = 20:30 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = [[ФК Јувентус|Јувентус]] |score = 2–2 |report = |team2 = Рома |goals1 = [[Алесандро Дел Пјеро|Дел Пјеро]] {{goal|4}}<br>[[Зинедин Зидан|Зидан]] {{goal|6}} |goals2 = [[Хидетоши Наката|Наката]] {{goal|79}}<br>[[Винченцо Монтела|Монтела]] {{goal|90+1}} |location = [[Торино]] |stadium = [[Деле Алпи]] |attendance = |referee = [[Стефано Браски]] |result = D }} {{Football box collapsible |round = 30 |date = 12 мај 2001 |time = 15:00 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = Рома |score = 1–0 |report = |team2 = [[ФК Аталанта|Аталанта]] |goals1 = [[Винченцо Монтела|Монтела]] {{goal|63}} |goals2 = |location = [[Рим]] |stadium = [[Стадион Олимпико]] |attendance = |referee = Фиоренцо Треоези |result = W }} {{Football box collapsible |round = 31 |date = 20 мај 2001 |time = 15:00 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = [[ФК Бари|Бари]] |score = 1–4 |report = |team2 = [[ФК Рома|Рома]] |goals1 = [[Џоната Спинези|Спинези]] {{goal|89}} |goals2 = [[Винсент Кандела|Кандела]] {{goal|28}}<br>[[Габриел Батистута|Батистута]] {{goal|42||87}}<br>[[Кафу]] {{goal|69}} |location = [[Бари]] |stadium = [[Стадион Сан Никола]] |attendance = |referee = [[Стефано Фарина]] |result = W }} {{Football box collapsible |round = 32 |date = 27 мај 2001 |time = 20:30 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = Рома |score = 1–1 |report = |team2 = [[ФК Милан|Милан]] |goals1 = [[Винченцо Монтела|Монтела]] {{goal|64}} |goals2 = [[Франческо Коко|Коко]] {{goal|45}} |location = [[Рим]] |stadium = [[Стадион Олимпико]] |attendance = |referee = Грацијано Цесари |result = D }} {{Football box collapsible |round = 33 |date = 10 јуни 2001 |time = 15:00 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = [[ФК Наполи|Наполи]] |score = 2–2 |report = |team2 = Рома |goals1 = [[Никола Аморузо|Аморузо]] {{goal|37}}<br>[[Фабио Пекија|Пекија]] {{goal|82}} |goals2 = [[Габриел Батистута|Батистута]] {{goal|42}}<br>[[Франческо Тоти|Тоти]] {{goal|52}} |location = [[Неапол]] |stadium = [[Стадион Сан Паоло]] |attendance = |referee = Фиоренцо Треози |result = D }} {{Football box collapsible |round = 34 |date = 17 јуни 2001 |time = 15:00 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1 = Рома |score = 3–1 |report = |team2 = [[ФК Парма|Парма]] |goals1 = [[Франческо Тоти|Тоти]] {{goal|19}}<br>[[Винченцо Монтела|Монтела]] {{goal|39}}<br>[[Габриел Батистута|Батистута]] {{goal|77}} |goals2 = [[Марко Ди Вајо|Ди Вајо]] {{goal|81}} |location = [[Рим]] |stadium = [[Стадион Олимпико]] |attendance = |referee = [[Стефано Браски]] |result = W }} ==Куп на Италија== ====Фаза-Најдобрите 16==== {{football box collapsible |round=Прв натпревар |date=17 септември 2000 |time=20:45 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1= Рома |team2= [[ФК Аталанта|Аталанта]] |score=1 &ndash; 1 |stadium = [[Стадион Олимпико]], [[Рим]] |referee= [[Емилио Пелегрино]] |goals1= [[Винченцо Монтела|Монтела]] {{goal|25}} |goals2= [[Џанпаоло Белини|Белини]] {{goal|49}} |result=D }} {{football box collapsible |round=Втор натпревар |date=22 септември 2000 |time=20:45 [[Централно-европско време|ЦЕВ]] |team1= [[ФК Аталанта|Аталанта]] |team2= Рома |score=4 &ndash; 2 |stadium= [[Атлети Аѕури Д'Италија Стадион|Атлети Аѕури Д'Италија]], [[Бергамо]] |referee= [[Пјерлуиџи Колина]] |goals1= [[Маурицио Ганц|Ганц]] {{goal|9||56}}<br>[[Џанпаоло Белини|Белини]] {{goal|63}}<br>[[Алекс Пинарди|Пинарди]] {{goal|93}} |goals2= [[Винченцо Монтела|Монтела]] {{goal|10}}<br>[[Франческо Тоти|Тоти]] {{goal|91|пен.}} |result=L }} ==Куп на УЕФА== ===Список на стрелци=== * {{знамеикона|ARG}} [[Габриел Батистута]] 20 (1) * {{знамеикона|ITA}} [[Винченцо Монтела]] 14 * {{знамеикона|ITA}} [[Франческо Тоти]] 13 (4) * {{знамеикона|ITA}} [[Марко Делвекијо]] 3 * {{знамеикона|FRA}} [[Винсент Кандела]] 3 * {{знамеикона|BRA}} [[Емерсон]] 3 ==Надворешни врски== [http://www.rsssf.com/tablesi/ital01.html RSSSF - Italy 2000/01] {{Шампионски тимови во Серија А}} [[Категорија:Сезони на ФК Рома|2000-01]] ov5282sul8tdgu7n10ig5e7kcxooae6 Коста Групче 0 1062135 5567379 5159121 2026-05-30T15:11:11Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567379 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Коста Групче | портрет = Kosta Grupčević.jpg | px = | опис = | родено-име = Коста Групчев | роден-дата = [[1848]] | роден-место =[[Охрид]] <!-- населено место, административен регион, суверена држава.--> | починал-дата =[[3 февруари]] [[1907]] | починал-место =[[Истанбул]]<!-- населено место, административен регион, суверена држава.--> | починал-причина = | националност = [[Македонец]] | наставка = <!-- ова е наставка за полињата „Роден“ и „Починал“. ако го нема ова поле, ништо нема да се смени --> | наставка1 = <!-- ова е наставка само за полето „Роден“ --> | наставка2 = <!-- ова е наставка само за полето „Починал“ --> | познат =македонски преродбеник и национален деец <!-- овде треба да стои по што е позната личноста. пр. „по улогата во Бетмен“ --> | занимање = македонист, деец | сопружник = | татко = | мајка = | родители = | роднини = | деца = | lbl1 = <!-- Додатно поле 1 --> | data1 = <!-- Податок за додатното поле 1 --> | lbl2 = | data2 = | lbl3 = | data3 = | lbl4 = | data4 = | lbl5 = | data5 = | lbl-style = <!-- Стил на додатните полиња --> }} '''Коста Групче''' или '''Коста Групчев''' — македонски национален деец и борец за македонска национална самостојност. Тој бил член на [[Таен македонски комитет|Тајниот македонски комитет]], каде членувале и [[Темко Попов]], [[Наум Евро]] и [[Васил Карајовов]]. Евро и Комитетот се залагале за македонска самостојност, воведување на [[македонски]]от јазик во училиштата, издавање на македонски [[Македонска граматика|граматика]] и [[Македонски правопис|правопис]] и одбрана од [[Балкански пропаганди во Македонија|балканските пропаганди во Македонија]]. Групче проповедал дека: '''''словените во Македонија се Срби и Бугари толку, колку што се и Руси, Чеси или Полјаци, тие се Македонци, совршено одделна словенска народност'''''<ref>А. Шоповь, Изь новата история на Бьлгаритеь вь Турция, Пловдивь, Тьрговска печатница, 1895,78</ref>. ==Животопис== [[Податотека:Carigradski Glasnik 13 April 1895.jpg|мини|лево|Насловна страна на „Цариградски гласник“, 13 април 1895. „Администратор: Коста Групчевиќ“]] Коста Групче е роден во 1848 година во [[Охрид]], тогаш во рамките на Отоманското Царство, во големото семејство Групчеви. Тој е син на [[Ангел Групче]], близок соработник на [[Григор Прличев]], и на Катерина Групчева. Своето рано образование го стекнал кај Григор Прличев на грчки јазик. На 16 години тој заминал за Романија, а потоа во Виена и потоа пак се враќа во Отоманското Царство. Тој се занимавал со слаткарство, заедно со својот брат. Во 1885 година Коста Групче се запишал на Софискиот универзитет и станал член на ученичкото друштво „Свети Климент“. Истата година, Коста Групче заедно со [[Темко Попов]]. [[Наум Евро]] и [[Васил Карајовов]] го основале [[Таен македонски комитет|Тајниот македонски комитет]]. Тој бил уапсен од бугарските власт при неговото патување кон [[Истанбул]] и бил затворен во [[Стара Загора]]. Тој бил осуден како руски шпион, но потоа бил ослободен по српската и руска интервенција. Во Истанбул, Коста Групче неуспешно се обидел да го издаде македонскиот весник „Македонски глас“ (1887) и да создаде македонски буквар, кој патем останал ракопис (1888). Тој умрел во Истанбул. ==Поврзано== {{Портал|Република Македонија}} * [[Македонска преродба]] * [[Таен македонски комитет]] * [[Македонци]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [[:s:Кој је крив|„Кој је крив“]] на Викиизвор. * [http://www.mn.mk/komentari/4470 Никој нема право да претендира на Македонија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160309140952/http://mn.mk/komentari/4470 |date=2016-03-09 }} {{Македонија-биог-никулец}} {{DEFAULTSORT:Групчев, Коста}} [[Категорија:Луѓе од Охрид]] [[Категорија:Македонски македонисти]] [[Категорија:Македонски дејци]] [[Категорија:Починати во Истанбул]] rexgorp0y572mgbz8ir06fgohxsv5vg Кутија (албум) 0 1071388 5567450 5199764 2026-05-30T22:53:57Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567450 wikitext text/x-wiki {{Infobox album | Name = Кутија | Type = Studio album | Artist = [[Страјк]] | Cover = Страјк-Кутија.jpg | Released = април 2011 г. | Recorded = [[Скопје]], 2007 - 2011 | Genre = [[Рап]] | Length = 48:05 | Label = Шурикен Рекордс и Бутлегс Бејсмент | Producer = Гоце од [[САФ]] | This album = '''''Кутија'''''<br />(2011) | Next album = {{Singles | Name = Кутија | Type = Studio | single 1 = Ангели и демони | single 1 date = {{Start date|2011|09|27|df=y}} }} }} '''Кутија''' е првиот соло [[студиски албум]] на македонскиот [[рап]] артист [[Страјк]]. Издаден е во 2011 година во издание на Шурикен Рекордс. На албумот се наоѓаат 15 нумери, чии текстови и продукција се во целосно авторство на Страјк. Името на албумот е според осмата насловна композиција (н.з. „Кутија“), чиј скриен мотив е загубената надеж, односно отворањето на [[Пандорината кутија]]. Албумот добил позитивни оценки и пофалби од музичката критика, кои се на мислење дека музиката го отсликува нашето секојдневие. Прв објавен [[сингл]] бил „Ангели и демони“, за кој бил снимен и видео запис. {{Album ratings |rev1 = Кул Поп |rev1score = (88/100)<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://kulpop.mk/2011/06/strajk-kutija-review/ |title=Страјк – Кутија [Шурикен, 2011] |publisher=Кул Поп |first=Александар |last=Саздовски |access-date=1-06-2011 |archive-date=2012-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120905234907/http://kulpop.mk/2011/06/strajk-kutija-review/ |url-status=dead }}</ref> |rev2 = Кармакаша |rev2score = {{Rating|4|5}}<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.karmakasha.mk/kultura/muzika/item/324-recenzija-strajk-kutija |title=Рецензија: Страјк, "Кутија" |publisher=Кармакаша |first= |last= |accessdate=31-05-2011 }}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |rev3 = Лоза |rev3score = (90/100)<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://loza.mk/2012/05/strajk-kutija/ |title=Страјк – Кутија |publisher=Лоза |first=рецензенти |last=Повеќе |access-date=1-06-2011 |archive-date=2012-11-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121130114354/http://loza.mk/2012/05/strajk-kutija/ |url-status=dead }}</ref> |rev4 = Хип-хоп.мк |rev4score = {{Rating|5|5}}<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://hiphop.mk/kolumni/691-strajk-i-negovata-kutija |title=СТРАЈК И НЕГОВАТА “КУТИЈА“ |publisher=Хип Хоп.мк |first=Сотир |last=Габелоски |access-date=2-06-2011 |archive-date=2011-06-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110611164627/http://hiphop.mk/kolumni/691-strajk-i-negovata-kutija |url-status=dead }}</ref> }} == Список на песни == Сите песни се напишани и компонирани од [[Страјк]]. {{Track listing | headline = | title1 = Интро | length1 = 1:33 | title2 = Смрт | length2 = 3:29 | title3 = Дејнџа | note3 = Опасност | length3 = 3:15 | title4 = Кланица на траки | note4 = со Блажеј од [[СТР2]] | length4 = 3:34 | title5 = Генерација 1982 | length5 = 3:48 | title6 = Ангели и демони | length6 = 4:14 | title7 = Само доверба | length7 = 3:23 | title8 = Кутија | length8 = 3:03 | title9 = Очите на луѓето | length9 = 3:46 | title10 = После полноќ | length10 = 3:17 | title11 = Од срце | length11 = 2:41 | title12 = 103ка | note12 = фристајл | length12 = 1:09 | title13 = Скопје | length13 = 4:03 | title14 = Патот до среќата | length14 = 2:58 | title15 = Цијанид | length15 = 3:41 | total_length = 48:06 }} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.youtube.com/watch?v=UH0REUjy0Uc Спотот за „Ангели и демони“ на YouTube] * Технички детали за [http://www.muzichkiregistar.com/AlbumDetails.aspx?id=1035 албумот „Кутија“]{{Мртва_врска|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} евидентиран во ВБУ Музички Регистар. * [http://www.muzichkiregistar.com/AuthorDetails.aspx?id=9 Дискографија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160508030708/http://muzichkiregistar.com/AuthorDetails.aspx?id=9 |date=2016-05-08 }} на Страјк евидентирана од ВБУ Музички Регистар. [[Категорија:Албуми на Легијата]] [[Категорија:Албуми од 2011]] 6sytdq80hwud1ypngvpqpinmt6eu6qd Милан - Јувентус 1-6 (Серија А 1996-1997) 0 1072239 5567400 5318639 2026-05-30T17:48:17Z ~2026-32345-43 133698 5567400 wikitext text/x-wiki {{Врати се|Дерби Јувентус-Милан}} {{Инфокутија фудбалски натпревар |title = Милан - Јувентус 1-6 |image = |event = [[Серија А 1996-1997]] |team1 = {{fb-rt team Milan}} |team1score = 1 |team2 = {{fb team Juventus}} |team2score = 6 |details = |date = [[6 април]] [[1997]] |stadium = [[Сан Сиро]] |city = [[Милано]], [[Италија]] |man_of_the_match1a = |referee = [[Стефано Браски]] |attendance = 81.700 |weather = |previous = |next = }} Вториот натпревар во [[Серија А]] во [[Серија А 1996-1997|сезоната 1996-1997]] помеѓу славните [[италија]]нски фудбалски клубови [[ФК Милан|Милан]] и [[ФК Јувентус|Јувентус]], бил одигран на [[Сан Сиро]] во [[Милано]] на 6 април [[1997]] во рамките на 26-тото коло од првенството.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://juventuslastoriasiamonoi.altervista.org/6-април-1997-milan-juventus-1-6/?doing_wp_cron=1544135323.1927289962768554687500|title=6 април 1997 : Milan-Juventus 1-6|publisher=juventuslastoriasiamonoi|date=6 април 2018|accessdate=6 декември 2018}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Јувентус го добил овој натпревар како гостин со убедливи 6-1, нанесувајќи му го на својот соперник еден од најтешките порази на негов терен во Серија А, од кога е уведено новото правило за секоја победа да се добиваат по три бода. Интересно е дека ова била најубедливата победа на Јувентус на гостински терен во Серија А во оваа сезона, но не и единствената таква во сезоната бидејќи претходно во [[Суперкуп на УЕФА|Суперкупот на Европа]] тие со истиот резултат го совладале и францускиот {{Fb team (N) Paris Saint-Germain}} на [[Паркот на принцовите]]. Милан одиграл една разочарувачка сезона во која накрајот завршиле како 11-ти во првенството, а претходно испаднале уште во групната фаза на [[УЕФА Лига на шампиони 1996/97|Лигата на шампионите]] и во четвртфиналето на [[Фудбалски куп на Италија|Купот на Италија]]. За разлика од нив Јувентус бил неприкосновен во [[Серија А 1996-1997|Серија А]] и со скор од 17 победи, 14 нерешени и само 3 порази го освоил своето 24-то скудето во клупската историја. Покрај тоа, Јувентус ги освоил и [[Суперкуп на УЕФА 1996|Суперкупот на Европа]] и [[Интерконтинентален куп 1996|Интерконтиненталниот куп]]. Исто така Јувентус бил во финалето на [[УЕФА Лига на шампиони 1996/97|Лигата на шампионите]] втора година по ред, но за разлика од претходната овојпат биле поразени од [[ФК Борусија Дортмунд|Борусија Дортмунд]] со 3-1. Во првиот натпревар во Серија А за сезоната помеѓу овие два тима во есенскиот дел од првенството, Јувентус и Милан одиграле нерешено 0-0 во [[Торино]]. ==Детали од натпреварот== {{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 6 април 1997 |време = 20:30 [[средноевропско време|ЦЕВ]] |екипа1 = {{fb-rt team Milan}} |резултат = 1 &ndash; 6 |извештај = http://www.legaseriea.it/it/serie-a-tim/match-report/-/match-report/Milan-Juventus/2914 |екипа2 = {{fb team Juventus}} |голови1 = [[Марко Симоне|Симоне]] {{goal|75}} |голови2 = {{goal|19}}, {{goal|51}} [[Владимир Југовиќ|Југовиќ]] <br />{{goal|32|пен.}} [[Зинедин Зидан|Зидан]] <br />{{goal|71}}, {{goal|81}} [[Кристијан Виери|Виери]]<br />{{goal|73}} [[Никола Аморузо|Аморузо]] |стадион = [[Сан Сиро]], [[Милано]] |гледачи = 81.700 |судија = [[Стефано Браски]] }} {| width=92% | |- |{{Football kit |pattern_la = _black stripes thin1 |leftarm = ff0000 |pattern_b = _milan9395h |body = 000000 |pattern_ra = _black stripes thin1 |rightarm = ff0000 | pattern_sh = _acm9697h | pattern_so = _double_pale_red_line | shorts = FFFFFF | socks = FFFFFF |title = Милан }} |{{Football kit | pattern_la = _juve9497h | leftarm = FFFFFF | pattern_b = _juventus9697h | body = FFFFFF | pattern_ra = _juve9497h | rightarm = FFFFFF | pattern_sh = _juve9798h | pattern_so = _juventusblackl | shorts = 000000 | socks = 000000 | title = Јувентус }} |} {| width="100%" |valign="top" width="50%"| {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |colspan="4"|'''Милан:''' |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK ||'''1''' ||{{знамеикона|ITA}} [[Себастијано Роси]] |- |DF ||'''14''' ||{{знамеикона|NED}} {{знамеикона|SUR}} [[Михаел Рајзигер]] |- |DF ||'''29'''||{{знамеикона|ITA}} [[Пјетро Вјерховод]] |- |DF ||'''6'''||{{знамеикона|ITA}} [[Франко Барези]] |- |DF ||'''3'''||{{знамеикона|ITA}} [[Паоло Малдини]] |- |MF ||'''10''' ||{{знамеикона|YUG}} [[Дејан Савичевиќ]] |- |MF ||'''8'''||{{знамеикона|FRA}} {{знамеикона|GHA}} [[Марсел Десаи]] || || {{suboff|81}} |- |MF ||'''20'''||{{знамеикона|CRO}} [[Звонимир Бобан]] |- |MF ||'''34'''||{{знамеикона|SWE}} [[Јеспер Бломквист]] || || {{suboff|60}} |- |FW ||'''19'''||{{знамеикона|FRA}} [[Кристоф Дугари]] |- |FW ||'''23'''||{{знамеикона|ITA}} [[Марко Симоне]] |- |colspan=4|'''Резерви:''' |- |GK ||'''27'''||{{знамеикона|ITA}} [[Анџело Пагото]] |- |FW ||'''18'''||{{знамеикона|ITA}} [[Роберто Баџо]] || || {{subon|60}} |- |DF ||'''2'''||{{знамеикона|ITA}} [[Мауро Тасоти]] || || {{subon|81}} |- |DF ||'''4'''||{{знамеикона|ITA}} [[Франческо Коко]] |- |DF ||'''12''' ||{{знамеикона|YUG}} [[Миодраг Вукотиќ]] |- |MF ||'''16''' ||{{знамеикона|ITA}} [[Стефано Еранио]] |- |colspan=4|'''Тренер:''' |- |colspan="4"|{{знамеикона|ITA}} [[Ариго Саки]] |} |valign="top"| |valign="top" width="50%"| {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" align=center |colspan="4"|'''Јувентус:''' |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK ||'''1''' ||{{знамеикона|ITA}} [[Анџело Перуци]] |- |DF ||'''5''' ||{{знамеикона|ITA}} [[Серџо Порини]] || {{suboff|74}} |- |DF ||'''2''' ||{{знамеикона|ITA}} [[Чиро Ферара]] |- |DF ||'''13''' ||{{знамеикона|ITA}} [[Марк Јулиано]] |- |DF ||'''6''' ||{{знамеикона|POR}} [[Димаш]] |- |MF ||'''7'''||{{знамеикона|ITA}} [[Анџело Ди Ливио]] |- |MF ||'''20'''||{{знамеикона|ITA}} [[Алесио Такинарди]] |- |MF ||'''21'''||{{знамеикона|FRA}} [[Зинедин Зидан]] || {{suboff|75}} |- |MF ||'''18'''||{{знамеикона|SCG}} [[Владимир Југовиќ]] |- |FW ||'''15''' ||{{знамеикона|ITA}} {{знамеикона|AUS}} [[Кристијан Виери]] |- |FW ||'''9'''||{{знамеикона|CRO}} [[Ален Бокшиќ]] || {{suboff|39}} |- |colspan=4|'''Резерви:''' |- |GK ||'''12'''||{{знамеикона|ITA}} [[Микеланџело Рампуља]] |- |FW ||'''16'''||{{знамеикона|ITA}} [[Никола Аморузо]] || {{subon|39}} |- |DF ||'''22''' ||{{знамеикона|ITA}} [[Џанлука Песото]] || {{subon|74}} |- |MF ||'''19''' ||{{знамеикона|ITA}} [[Атилио Ломбардо]] || {{subon|75}} |- |DF ||'''26'''||{{знамеикона|ITA}} [[Руди Николето]] |- |MF ||'''28'''||{{знамеикона|ITA}} [[Ивано Трота]] |- |FW ||'''39'''||{{знамеикона|AUS}} [[Масимилијано Виери]] |- |colspan=4|'''Тренер:''' |- |colspan="4"|{{знамеикона|ITA}} [[Марчело Липи]] |- |} |} {| width=100% style="font-size: 90%" | width=50% valign=top| '''Судии на натпреварот''' *Асистент судија: *Четврти судија: | width=50% valign=top| '''Правила на натпреварот''' *90 минути игра. *Можен е секој резултат *Седум повикани резерви *Три можни замени. |} == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== *[http://www.legaseriea.it/en/serie-a/match-report/1996-97/UNICO/UNI/26/MILJUV Извештај од натпреварот] *[http://www.youtube.com/watch?v=sLcdWkTMCkA Головите од натпреварот] [[Категорија:Дерби Јувентус-Милан]] [[Категорија:Натпревари на ФК Милан|1997]] [[Категорија:Натпревари на ФК Јувентус|1997]] 63ltnfx3xgfld3uuv5ycv30yveg4mjo 5567442 5567400 2026-05-30T22:11:46Z Carshalton 30527 5567442 wikitext text/x-wiki {{Врати се|Дерби Јувентус-Милан}} {{Инфокутија фудбалски натпревар |title = Милан - Јувентус 1-6 |image = |event = [[Серија А 1996-1997]] |team1 = {{fb-rt team Milan}} |team1score = 1 |team2 = {{fb team Juventus}} |team2score = 6 |details = |date = [[6 април]] [[1997]] |stadium = [[Сан Сиро]] |city = [[Милано]], [[Италија]] |man_of_the_match1a = |referee = [[Стефано Браски]] |attendance = 81.700 |weather = |previous = |next = }} Вториот натпревар во [[Серија А]] во [[Серија А 1996-1997|сезоната 1996-1997]] помеѓу славните [[италија]]нски фудбалски клубови [[ФК Милан|Милан]] и [[ФК Јувентус|Јувентус]], бил одигран на [[Сан Сиро]] во [[Милано]] на 6 април [[1997]] во рамките на 26-тото коло од првенството.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://juventuslastoriasiamonoi.altervista.org/6-април-1997-milan-juventus-1-6/?doing_wp_cron=1544135323.1927289962768554687500|title=6 април 1997 : Milan-Juventus 1-6|publisher=juventuslastoriasiamonoi|date=6 април 2018|accessdate=6 декември 2018}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Јувентус го добил овој натпревар како гостин со убедливи 6-1, нанесувајќи му го на својот соперник еден од најтешките порази на негов терен во Серија А, од кога е уведено новото правило за секоја победа да се добиваат по три бода. Интересно е дека ова била најубедливата победа на Јувентус на гостински терен во Серија А во оваа сезона, но не и единствената таква во сезоната бидејќи претходно во [[Суперкуп на УЕФА|Суперкупот на Европа]] тие со истиот резултат го совладале и францускиот {{Fb team (N) Paris Saint-Germain}} на [[Паркот на принцовите]]. Милан одиграл една разочарувачка сезона во која накрајот завршиле како 11-ти во првенството, а претходно испаднале уште во групната фаза на [[УЕФА Лига на шампиони 1996/97|Лигата на шампионите]] и во четвртфиналето на [[Фудбалски куп на Италија|Купот на Италија]]. За разлика од нив Јувентус бил неприкосновен во [[Серија А 1996-1997|Серија А]] и со скор од 17 победи, 14 нерешени и само 3 порази го освоил своето 24-то скудето во клупската историја. Покрај тоа, Јувентус ги освоил и [[Суперкуп на УЕФА 1996|Суперкупот на Европа]] и [[Интерконтинентален куп 1996|Интерконтиненталниот куп]]. Исто така Јувентус бил во финалето на [[УЕФА Лига на шампиони 1996/97|Лигата на шампионите]] втора година по ред, но за разлика од претходната овојпат биле поразени од [[ФК Борусија Дортмунд|Борусија Дортмунд]] со 3-1. Во првиот натпревар во Серија А за сезоната помеѓу овие два тима во есенскиот дел од првенството, Јувентус и Милан одиграле нерешено 0-0 во [[Торино]]. ==Детали од натпреварот== {{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 6 април 1997 |време = 20:30 [[средноевропско време|ЦЕВ]] |екипа1 = {{fb-rt team Milan}} |резултат = 1 &ndash; 6 |извештај = http://www.legaseriea.it/it/serie-a-tim/match-report/-/match-report/Milan-Juventus/2914 |екипа2 = {{fb team Juventus}} |голови1 = [[Марко Симоне|Симоне]] {{goal|75}} |голови2 = {{goal|19}}, {{goal|51}} [[Владимир Југовиќ|Југовиќ]] <br />{{goal|32|пен.}} [[Зинедин Зидан|Зидан]] <br />{{goal|71}}, {{goal|81}} [[Кристијан Виери|Виери]]<br />{{goal|73}} [[Никола Аморузо|Аморузо]] |стадион = [[Сан Сиро]], [[Милано]] |гледачи = 81.700 |судија = [[Стефано Браски]] }} {| width=92% | |- |{{Football kit |pattern_la = _black stripes thin1 |leftarm = ff0000 |pattern_b = _milan9395h |body = 000000 |pattern_ra = _black stripes thin1 |rightarm = ff0000 | pattern_sh = _acm9697h | pattern_so = _double_pale_red_line | shorts = FFFFFF | socks = FFFFFF |title = Милан }} |{{Football kit | pattern_la = _juve9497h | leftarm = FFFFFF | pattern_b = _juventus9697h | body = FFFFFF | pattern_ra = _juve9497h | rightarm = FFFFFF | pattern_sh = _juve9798h | pattern_so = _juventusblackl | shorts = 000000 | socks = 000000 | title = Јувентус }} |} {| width="100%" |valign="top" width="50%"| {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |colspan="4"|'''Милан:''' |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK ||'''1''' ||{{знамеикона|ITA}} [[Себастијано Роси]] |- |DF ||'''14''' ||{{знамеикона|NED}} [[Михаел Рајзигер]] |- |DF ||'''29'''||{{знамеикона|ITA}} [[Пјетро Вјерховод]] |- |DF ||'''6'''||{{знамеикона|ITA}} [[Франко Барези]] |- |DF ||'''3'''||{{знамеикона|ITA}} [[Паоло Малдини]] |- |MF ||'''10''' ||{{знамеикона|YUG}} [[Дејан Савичевиќ]] |- |MF ||'''8'''||{{знамеикона|FRA}} [[Марсел Десаи]] || || {{suboff|81}} |- |MF ||'''20'''||{{знамеикона|CRO}} [[Звонимир Бобан]] |- |MF ||'''34'''||{{знамеикона|SWE}} [[Јеспер Бломквист]] || || {{suboff|60}} |- |FW ||'''19'''||{{знамеикона|FRA}} [[Кристоф Дугари]] |- |FW ||'''23'''||{{знамеикона|ITA}} [[Марко Симоне]] |- |colspan=4|'''Резерви:''' |- |GK ||'''27'''||{{знамеикона|ITA}} [[Анџело Пагото]] |- |FW ||'''18'''||{{знамеикона|ITA}} [[Роберто Баџо]] || || {{subon|60}} |- |DF ||'''2'''||{{знамеикона|ITA}} [[Мауро Тасоти]] || || {{subon|81}} |- |DF ||'''4'''||{{знамеикона|ITA}} [[Франческо Коко]] |- |DF ||'''12''' ||{{знамеикона|YUG}} [[Миодраг Вукотиќ]] |- |MF ||'''16''' ||{{знамеикона|ITA}} [[Стефано Еранио]] |- |colspan=4|'''Тренер:''' |- |colspan="4"|{{знамеикона|ITA}} [[Ариго Саки]] |} |valign="top"| |valign="top" width="50%"| {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" align=center |colspan="4"|'''Јувентус:''' |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK ||'''1''' ||{{знамеикона|ITA}} [[Анџело Перуци]] |- |DF ||'''5''' ||{{знамеикона|ITA}} [[Серџо Порини]] || {{suboff|74}} |- |DF ||'''2''' ||{{знамеикона|ITA}} [[Чиро Ферара]] |- |DF ||'''13''' ||{{знамеикона|ITA}} [[Марк Јулиано]] |- |DF ||'''6''' ||{{знамеикона|POR}} [[Димаш]] |- |MF ||'''7'''||{{знамеикона|ITA}} [[Анџело Ди Ливио]] |- |MF ||'''20'''||{{знамеикона|ITA}} [[Алесио Такинарди]] |- |MF ||'''21'''||{{знамеикона|FRA}} [[Зинедин Зидан]] || {{suboff|75}} |- |MF ||'''18'''||{{знамеикона|SCG}} [[Владимир Југовиќ]] |- |FW ||'''15''' ||{{знамеикона|ITA}} [[Кристијан Виери]] |- |FW ||'''9'''||{{знамеикона|CRO}} [[Ален Бокшиќ]] || {{suboff|39}} |- |colspan=4|'''Резерви:''' |- |GK ||'''12'''||{{знамеикона|ITA}} [[Микеланџело Рампуља]] |- |FW ||'''16'''||{{знамеикона|ITA}} [[Никола Аморузо]] || {{subon|39}} |- |DF ||'''22''' ||{{знамеикона|ITA}} [[Џанлука Песото]] || {{subon|74}} |- |MF ||'''19''' ||{{знамеикона|ITA}} [[Атилио Ломбардо]] || {{subon|75}} |- |DF ||'''26'''||{{знамеикона|ITA}} [[Руди Николето]] |- |MF ||'''28'''||{{знамеикона|ITA}} [[Ивано Трота]] |- |FW ||'''39'''||{{знамеикона|AUS}} [[Масимилијано Виери]] |- |colspan=4|'''Тренер:''' |- |colspan="4"|{{знамеикона|ITA}} [[Марчело Липи]] |- |} |} {| width=100% style="font-size: 90%" | width=50% valign=top| '''Судии на натпреварот''' *Асистент судија: *Четврти судија: | width=50% valign=top| '''Правила на натпреварот''' *90 минути игра. *Можен е секој резултат *Седум повикани резерви *Три можни замени. |} == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== *[http://www.legaseriea.it/en/serie-a/match-report/1996-97/UNICO/UNI/26/MILJUV Извештај од натпреварот] *[http://www.youtube.com/watch?v=sLcdWkTMCkA Головите од натпреварот] [[Категорија:Дерби Јувентус-Милан]] [[Категорија:Натпревари на ФК Милан|1997]] [[Категорија:Натпревари на ФК Јувентус|1997]] 983f287iq6jhv0t4lfzndpjf9v2qcs2 5567443 5567442 2026-05-30T22:12:41Z Carshalton 30527 /* Детали од натпреварот */ 5567443 wikitext text/x-wiki {{Врати се|Дерби Јувентус-Милан}} {{Инфокутија фудбалски натпревар |title = Милан - Јувентус 1-6 |image = |event = [[Серија А 1996-1997]] |team1 = {{fb-rt team Milan}} |team1score = 1 |team2 = {{fb team Juventus}} |team2score = 6 |details = |date = [[6 април]] [[1997]] |stadium = [[Сан Сиро]] |city = [[Милано]], [[Италија]] |man_of_the_match1a = |referee = [[Стефано Браски]] |attendance = 81.700 |weather = |previous = |next = }} Вториот натпревар во [[Серија А]] во [[Серија А 1996-1997|сезоната 1996-1997]] помеѓу славните [[италија]]нски фудбалски клубови [[ФК Милан|Милан]] и [[ФК Јувентус|Јувентус]], бил одигран на [[Сан Сиро]] во [[Милано]] на 6 април [[1997]] во рамките на 26-тото коло од првенството.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://juventuslastoriasiamonoi.altervista.org/6-април-1997-milan-juventus-1-6/?doing_wp_cron=1544135323.1927289962768554687500|title=6 април 1997 : Milan-Juventus 1-6|publisher=juventuslastoriasiamonoi|date=6 април 2018|accessdate=6 декември 2018}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Јувентус го добил овој натпревар како гостин со убедливи 6-1, нанесувајќи му го на својот соперник еден од најтешките порази на негов терен во Серија А, од кога е уведено новото правило за секоја победа да се добиваат по три бода. Интересно е дека ова била најубедливата победа на Јувентус на гостински терен во Серија А во оваа сезона, но не и единствената таква во сезоната бидејќи претходно во [[Суперкуп на УЕФА|Суперкупот на Европа]] тие со истиот резултат го совладале и францускиот {{Fb team (N) Paris Saint-Germain}} на [[Паркот на принцовите]]. Милан одиграл една разочарувачка сезона во која накрајот завршиле како 11-ти во првенството, а претходно испаднале уште во групната фаза на [[УЕФА Лига на шампиони 1996/97|Лигата на шампионите]] и во четвртфиналето на [[Фудбалски куп на Италија|Купот на Италија]]. За разлика од нив Јувентус бил неприкосновен во [[Серија А 1996-1997|Серија А]] и со скор од 17 победи, 14 нерешени и само 3 порази го освоил своето 24-то скудето во клупската историја. Покрај тоа, Јувентус ги освоил и [[Суперкуп на УЕФА 1996|Суперкупот на Европа]] и [[Интерконтинентален куп 1996|Интерконтиненталниот куп]]. Исто така Јувентус бил во финалето на [[УЕФА Лига на шампиони 1996/97|Лигата на шампионите]] втора година по ред, но за разлика од претходната овојпат биле поразени од [[ФК Борусија Дортмунд|Борусија Дортмунд]] со 3-1. Во првиот натпревар во Серија А за сезоната помеѓу овие два тима во есенскиот дел од првенството, Јувентус и Милан одиграле нерешено 0-0 во [[Торино]]. ==Детали од натпреварот== {{Football box no.2 |nobars = 1 |дата = 6 април 1997 |време = 20:30 [[средноевропско време|ЦЕВ]] |екипа1 = {{fb-rt team Milan}} |резултат = 1 &ndash; 6 |извештај = http://www.legaseriea.it/it/serie-a-tim/match-report/-/match-report/Milan-Juventus/2914 |екипа2 = {{fb team Juventus}} |голови1 = [[Марко Симоне|Симоне]] {{goal|75}} |голови2 = {{goal|19}}, {{goal|51}} [[Владимир Југовиќ|Југовиќ]] <br />{{goal|32|пен.}} [[Зинедин Зидан|Зидан]] <br />{{goal|71}}, {{goal|81}} [[Кристијан Виери|Виери]]<br />{{goal|73}} [[Никола Аморузо|Аморузо]] |стадион = [[Сан Сиро]], [[Милано]] |гледачи = 81.700 |судија = [[Стефано Браски]] }} {| width=92% | |- |{{Football kit |pattern_la = _black stripes thin1 |leftarm = ff0000 |pattern_b = _milan9395h |body = 000000 |pattern_ra = _black stripes thin1 |rightarm = ff0000 | pattern_sh = _acm9697h | pattern_so = _double_pale_red_line | shorts = FFFFFF | socks = FFFFFF |title = Милан }} |{{Football kit | pattern_la = _juve9497h | leftarm = FFFFFF | pattern_b = _juventus9697h | body = FFFFFF | pattern_ra = _juve9497h | rightarm = FFFFFF | pattern_sh = _juve9798h | pattern_so = _juventusblackl | shorts = 000000 | socks = 000000 | title = Јувентус }} |} {| width="100%" |valign="top" width="50%"| {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |colspan="4"|'''Милан:''' |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK ||'''1''' ||{{знамеикона|ITA}} [[Себастијано Роси]] |- |DF ||'''14''' ||{{знамеикона|NED}} [[Михаел Рајзигер]] |- |DF ||'''29'''||{{знамеикона|ITA}} [[Пјетро Вјерховод]] |- |DF ||'''6'''||{{знамеикона|ITA}} [[Франко Барези]] |- |DF ||'''3'''||{{знамеикона|ITA}} [[Паоло Малдини]] |- |MF ||'''10''' ||{{знамеикона|YUG}} [[Дејан Савичевиќ]] |- |MF ||'''8'''||{{знамеикона|FRA}} [[Марсел Десаи]] || || {{suboff|81}} |- |MF ||'''20'''||{{знамеикона|CRO}} [[Звонимир Бобан]] |- |MF ||'''34'''||{{знамеикона|SWE}} [[Јеспер Бломквист]] || || {{suboff|60}} |- |FW ||'''19'''||{{знамеикона|FRA}} [[Кристоф Дугари]] |- |FW ||'''23'''||{{знамеикона|ITA}} [[Марко Симоне]] |- |colspan=4|'''Резерви:''' |- |GK ||'''27'''||{{знамеикона|ITA}} [[Анџело Пагото]] |- |FW ||'''18'''||{{знамеикона|ITA}} [[Роберто Баџо]] || || {{subon|60}} |- |DF ||'''2'''||{{знамеикона|ITA}} [[Мауро Тасоти]] || || {{subon|81}} |- |DF ||'''4'''||{{знамеикона|ITA}} [[Франческо Коко]] |- |DF ||'''12''' ||{{знамеикона|YUG}} [[Миодраг Вукотиќ]] |- |MF ||'''16''' ||{{знамеикона|ITA}} [[Стефано Еранио]] |- |colspan=4|'''Тренер:''' |- |colspan="4"|{{знамеикона|ITA}} [[Ариго Саки]] |} |valign="top"| |valign="top" width="50%"| {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" align=center |colspan="4"|'''Јувентус:''' |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK ||'''1''' ||{{знамеикона|ITA}} [[Анџело Перуци]] |- |DF ||'''5''' ||{{знамеикона|ITA}} [[Серџо Порини]] || {{suboff|74}} |- |DF ||'''2''' ||{{знамеикона|ITA}} [[Чиро Ферара]] |- |DF ||'''13''' ||{{знамеикона|ITA}} [[Марк Јулиано]] |- |DF ||'''6''' ||{{знамеикона|POR}} [[Димаш]] |- |MF ||'''7'''||{{знамеикона|ITA}} [[Анџело Ди Ливио]] |- |MF ||'''20'''||{{знамеикона|ITA}} [[Алесио Такинарди]] |- |MF ||'''21'''||{{знамеикона|FRA}} [[Зинедин Зидан]] || {{suboff|75}} |- |MF ||'''18'''||{{знамеикона|SCG}} [[Владимир Југовиќ]] |- |FW ||'''15''' ||{{знамеикона|ITA}} [[Кристијан Виери]] |- |FW ||'''9'''||{{знамеикона|CRO}} [[Ален Бокшиќ]] || {{suboff|39}} |- |colspan=4|'''Резерви:''' |- |GK ||'''12'''||{{знамеикона|ITA}} [[Микеланџело Рампуља]] |- |FW ||'''16'''||{{знамеикона|ITA}} [[Никола Аморузо]] || {{subon|39}} |- |DF ||'''22''' ||{{знамеикона|ITA}} [[Џанлука Песото]] || {{subon|74}} |- |MF ||'''19''' ||{{знамеикона|ITA}} [[Атилио Ломбардо]] || {{subon|75}} |- |DF ||'''26'''||{{знамеикона|ITA}} [[Руди Николето]] |- |MF ||'''28'''||{{знамеикона|ITA}} [[Ивано Трота]] |- |FW ||'''39'''||{{знамеикона|AUS}} [[Масимилијано Виери]] |- |colspan=4|'''Тренер:''' |- |colspan="4"|{{знамеикона|ITA}} [[Марчело Липи]] |- |} |} {| width=100% style="font-size: 90%" | width=50% valign=top| '''Судии на натпреварот''' *Асистент судија: *Четврти судија: | width=50% valign=top| '''Правила на натпреварот''' *90 минути игра. *Можен е секој резултат *Седум повикани резерви *Три можни замени. |} == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== *[http://www.legaseriea.it/en/serie-a/match-report/1996-97/UNICO/UNI/26/MILJUV Извештај од натпреварот] *[http://www.youtube.com/watch?v=sLcdWkTMCkA Головите од натпреварот] [[Категорија:Дерби Јувентус-Милан]] [[Категорија:Натпревари на ФК Милан|1997]] [[Категорија:Натпревари на ФК Јувентус|1997]] 2mbew02gmg9aglwki4a9xlclr7407r8 Зијадин Села 0 1082866 5567391 5427085 2026-05-30T16:28:21Z Aprilija50.A.D 119801 /* */ 5567391 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder |honorific-suffix = |image =File:Ziadin Sela.jpg |imagesize = |office1 = Градоначалник на [[Општина Струга]] |term_start1 = 2013 |term_end1 = 2017 |office2 = Претседател на [[Албански сојуз]] |term_start2 = [[2026]] |term_end2 = |office3 = [[Алијанса за Албанците|Претседател на Алијанса за Албанците]] |term_start3 = [[2015]] |predecessor1=[[Рамиз Мерко]] |successor1=[[Рамиз Мерко]] |term_end3 = [[2026]] |birth_date = {{роден на|||1972}} |birth_place = [[Ливада (село)|Ливада]], [[СР Македонија]], [[СФРЈ]] |death_date = |death_place = |nationality = [[Македонија|Македонец]] |ethnicity = [[Македонски Албанци|Албанец]] |party = [[Албански сојуз]] |alma_mater = |profession = специјалист по [[интерна медицина]] |religion = [[муслиман]] |spouse = |website = }} '''Зијадин Села''' ({{langx|sq|Ziadin Sela}}; роден во {{роден на|||1972}} во [[Ливада (село)|Ливада]], [[Струшко]]) — [[македонски]] [[политичар]] и [[градоначалник]] на [[Општина Струга]] во периодот 2013 — 2017 година.<ref>{{наведена мрежна страница|url=http://www.spektra.com.mk/lokalni/dr-arben-labenishti-mu-ja-cestita-pobedata-na-dr-zijadin-sela|title=д-р Арбен Лабеништи му ја честита победата на д-р Зијадин Села|date=25 март 2013|publisher=ТВ Спектра|language=Македонски|accessdate=24 мај 2013|archive-date=2013-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20130328092959/http://www.spektra.com.mk/lokalni/dr-arben-labenishti-mu-ja-cestita-pobedata-na-dr-zijadin-sela|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2013)|Локалните избори во 2013]] Села го победил заедничкиот кандидат на [[ВМРО-ДПМНЕ]] и [[СДСМ]] Владимир Кочовски со околу 5.000 гласови разлика.<ref>{{наведена мрежна страница|url=http://www.dw.de/%D0%B7%D0%B8%D1%98%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BD-%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0-%D0%B5-%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%87%D0%B0%D0%BB%D0%BD%D0%B8%D0%BA-%D0%BD%D0%B0-%D1%81%D1%82%D1%80%D1%83%D0%B3%D0%B0/a-16741784|title=Зијадин Села е градоначалник на Струга|date=13 април 2013|publisher=Дојче Веле|language=Македонски|accessdate=24 мај 2013}}</ref> По изборните резултати имало 15 жалби од страна на ВМРО-ДПМНЕ до [[ДИК]], но комисијата прифатила само две кои не влијаеле врз конечниот резултат.<ref>{{наведена мрежна страница|url=http://www.plusinfo.mk/vest/88531/Zijadin-Sela-e-nov-gradonachalnik-na-Struga|title=Зијадин Села е нов градоначалник на Струга|date=13 април 2013 |publisher=Плус Инфо|language=Македонски|accessdate=24 мај 2013}}</ref> Една од првите негови мерки по преземањето на градоначалничката функција било уривање на сите [[дивоградба|дивоградби]] сместени долж кејот на реката [[Црн Дрим]].<ref>{{наведена мрежна страница|url=http://www.mkd.mk/makedonija/politika/zijadin-sela-kje-gi-uriva-divogradbite-kraj-kejot-na-drim|title=Зијадин Села ќе ги урива дивоградбите крај кејот на Дрим|date=15 мај 2013|publisher=МКД.мк|accessdate=24 мај 2013|archive-date=2013-06-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20130617215007/http://www.mkd.mk/makedonija/politika/zijadin-sela-kje-gi-uriva-divogradbite-kraj-kejot-na-drim|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски парламентарни избори (2016)|Парламентарните избори 2016]] година коалицијата предводена од него, [[Алијанса за Албанците]], учествувала на изборите на кои Села бил избран за пратеник во македонското Собрание. ==Медицинска кариера== Што се однесува до неговата професионална кариера, тој по професија е [[лекар]], специјалист [[интерна медицина|интернист]]. Започнал како специјализант работејќи во [[Црвениот крст]], а потоа преминал во [[ЈЗУ Општа болница - Струга|Општата болница]] во [[Струга]]. Со запливувањето во политичките води, извесен период бил и директор на [[Државен санитарен и здравствен инспекторат]], а потоа станал пратеник. Зијадин Села е оженет и татко на две малолетни деца.<ref>{{наведена мрежна страница|url=http://www.ohridtimes.mk/vesti/zijadin-sela-k-e-go-lechi-srtseto-na-struga/2013/04|title=Зијадин Села ќе го лечи срцето на Струга|date=25 април 2013|publisher=Охрид Тајмс|accessdate=24 мај 2013}}{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==Контроверзност== Пред да стане градоначалник, Села бил пратеник во [[Собрание на Македонија|Македонскиот парламент]] во периодот 2011 — 2013. За време на неговиот пратенички мандат предизвикал големо медиумско внимание со неговата радикална изјава во врска со законот за македонските бранители, заканувајќи се дека ќе го [[пожар|запали]] парламентот.<ref>{{наведена мрежна страница|url=http://www.sitel.com.mk/zijadin-sela-se-zakani-deka-kje-go-zapali-parlamentot|title=Зијадин Села се закани дека ќе го запали парламентот|date=8 ноември 2012|publisher=Сител|accessdate=24 мај 2013|archive-date=2012-11-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20121110200707/http://www.sitel.com.mk/zijadin-sela-se-zakani-deka-kje-go-zapali-parlamentot|url-status=dead}}</ref> На 11 јули 2014 г. Села бил еден од предводниците на поголема група демонтранти во Скопје поради судската пресуда за сторителите на [[Смилковци|Убиствата кај Смилковското Езеро]]. Групата скандирала „[[ОВК|УЧК]]“, и „[[Голема Албанија|Етничка Албанија]]“, иако во извештајот не се наведува дали Села скандирал заедно со нив.<ref>{{наведени вести|url=http://www.makdenes.org/archive/news/20140711/428/428.html?id=25453705|title=Демонстрантите дојдоа до Мавровка и седнаа на земја|date=11 јули 2014|publisher=РСЕ|accessdate=11 јули 2014}}</ref> ==Поврзано== *[[Општина Струга]] ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== *[http://www.struga.gov.mk/index.php/mk/kryetari/biografia Биографија на Зијадин Села] на порталот на Општина Струга {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Села, Зијадин}} [[Категорија:Луѓе од Ливада]] [[Категорија:Македонски политичари]] [[Категорија:Македонски лекари]] [[Категорија:Градоначалници на Општина Струга]] [[Категорија:Пратенички состав 2011-2014]] [[Категорија:Македонски Албанци]] [[Категорија:Југословенски Албанци]] [[Категорија:Политичари од ДПА]] [[Категорија:Пратенички состав 2016-2020]] 3br4znxrrmkdb2w4yydrevffk1cu9zq Лисиче (населба во Скопје) 0 1085529 5567570 5454843 2026-05-31T05:29:22Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567570 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија| | име=Лисиче | слика=Панорама на Општина Аеродром и Општина Кисела Вода 01.jpg | опис=Населбата гледана од [[Џевахир скај сити|Џевахир]]. | општина=[[Општина Аеродром|Аеродром]] | население=5191 | поштенски број= | надморска височина= 237 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=57 | lat_sec=26 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=32 | lon_sec=15 | мрежно место= }} '''Лисиче''' — населба во [[Општина Аеродром]], во источниот крај на градот [[Скопје]]. == Географија и местоположба == {{maplink|frame=yes|frame-width=220|frame-height=170|zoom=14|frame-lat=41.974|frame-long=21.4713|type=shape|stroke-width=3|fill=#000|fill-opacity=0.1|id=Q12277206|text=Карта на Лисиче.}} Лисиче е урбанизирана населба во источниот дел на градот [[Скопје]], на 4 км оддалеченост од центарот на Скопје. Се наоѓа на десниот (јужниот) брег на реката [[Вардар]]. На исток Лисиче се граничи со населбата [[Горно Лисиче]], на север со [[Реонски Центар]], на северозапад со населбата [[Аеродром (населба)|Аеродром]] и на запад со населбата [[11 Октомври (населба)|11 Октомври]]. == Историја == Лисиче почнало да биде градено како бараки после [[Скопски земјотрес (1963)|земјотресот]] во [[Скопје]] во 1963 година. Бидејќи населбата била градена во атарот на [[Горно Лисиче]], населбата го добила името Лисиче. Населбата била наменета за [[Скопје|Скопјани]], кои им биле урнати домовите. Потоа поголемиот дел на Скопјани се вратиле во новоизградените станови во Скопје. По отселувањето на Скопјани, луѓето од внатрешноста започнуваат да се доселуваат. == Стопанство == ==Демографија== ==Општествени установи== На територијата на населбата Лисиче се наоѓа [[ОУ „Димитар Македонски“ - Аеродром|ОУ „Димитар Македонски“]]. Училиштето било основано во 1964 годинa<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.aerodrom.gov.mk/gradinki/8|title=Димитар Македонски|work=www.aerodrom.gov.mk|accessdate=2021-03-07|archive-date=2021-01-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20210122005205/http://www.aerodrom.gov.mk/gradinki/8|url-status=dead}}</ref> и го носело името ОУ „Сава Ковачевиќ“. Истото било изградено по земјотресот како училиште од монтажен тип, и било донација од Република Франција. Во 2020 започнала неговата реконструкција.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.publikum.mk/se-gradi-uchilishteto-dimitar-makedonski-vo-naselba-lisiche/|title=Се гради училиштето „Димитар Македонски“ во населба Лисиче|last=Македонија|first=11/06/2020 {{!}}|date=2020-06-11|work=ПУБЛИКУМ|language=mk-MK|accessdate=2021-03-07|archive-date=2021-08-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20210805085857/https://www.publikum.mk/se-gradi-uchilishteto-dimitar-makedonski-vo-naselba-lisiche/|url-status=dead}}</ref> Во населбата има детска градинка „Буба Мара“ која работи во два клона - клон “Пчелка 1“ кој се наоѓа на улицата „Грамос“, блиску до трговскиот центар и вториот клон “Пчелка 2“ кој е понов објект и се наоѓа на улицата „Аврора“, на влезот во населбата. Во градинката престојуваат 275 деца. Во текот на 2012 година се извршила реконструкција на покривот, прозорците и на санитарните јазли<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.aerodrom.gov.mk/gradinki/14|title=Буба Мара - клон „Пчелка 2“|work=www.aerodrom.gov.mk|accessdate=2021-03-07}}{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Во центарот на населбата, се наоѓа зградата на Секторот за прекршоци - Полициската станица „Лисиче“. Овој објект во минатото бил полициски интернат. Во населбата работи и библиотеката „Рајко Жинзифов“ како подружница на [[Градска библиотека „Браќа Миладиновци“ - Скопје|Градска библиотека “Браќа Миладиновци“ - Скопје.]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gbsk.mk/StrashoPindzur.aspx|title=ЈУ Градска библиотека "Браќа Миладиновци" - Скопје|work=www.gbsk.mk|accessdate=2021-03-07|archive-date=2021-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20210417080859/https://gbsk.mk/StrashoPindzur.aspx|url-status=dead}}</ref> ==Администрација и политика== === Избирачко место === {| |+Населба Лисиче, [[општина Аеродром]] - организација на избори{{Sfn|Состојба 5.2024}}<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ep.sec.mk/electoral-roll|title=Избирачки список}}</ref> !Број на избирачко место !Установа кадешто се наоѓа !Женски гласачи !Машки гласачи !Регистрирани гласачи |- |2725 |[[ОУ „Димитар Македонски“ - Аеродром|ОУ „Димитар Македонски“]] !326 !339 !665 |- |2726 |[[ОУ „Димитар Македонски“ - Аеродром|ОУ „Димитар Македонски“]] !236 !263 !499 |- |2727 |[[ОУ „Димитар Македонски“ - Аеродром|ОУ „Димитар Македонски“]] !404 !441 !845 |- |2729 |[[ОУ „Димитар Македонски“ - Аеродром|ОУ „Димитар Македонски“]] !53 !50 !103 |- |2730 |[[ОУ „Димитар Македонски“ - Аеродром|ОУ „Димитар Македонски“]] !563 !572 !1135 |- |2731 |[[ОУ „Димитар Македонски“ - Аеродром|ОУ „Димитар Македонски“]] !399 !408 !807 |- |2732 |[[ОУ „Димитар Македонски“ - Аеродром|ОУ „Димитар Македонски“]] !821 !834 !1655 |- | colspan="2" |'''Вкупно''' !2.802 !2.907 !5.709 |} * Дел од гласачите биле од [[Горно Лисиче]]. На [[Македонски парламентарни избори (2024)|парламентарните избори во 2024 година]], гласале вкупно 3.774 жители, каде 66% од гласовите освоила Коалицијата „Твоја Македонија“ предводена од [[Внатрешна македонска револуционерна организација - Демократска партија за македонско национално единство|ВМРО-ДПМНЕ]], 9% Коалицијата за европска иднина предводена од [[Социјалдемократски сојуз на Македонија|СДСМ]] и 14% партијата [[Левица (политичка партија)|Левица]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk/parl/r|title=Резултати парламентарни избори 2024 - 08.05.2024}}{{Мртва_врска|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==Културни и природни знаменитости== ==Редовни настани== ==Личности== * [[Петре М. Андреевски]] - писател * [[Сашка Петковска]] - пејачка на македонски шлагери * [[Славе Димитров]] - композитор * [[Никола Поповски]] - политичар, поранешен министер за финансии * [[Стојна Костовска]] - глумица родена во [[Крива Паланка]] * [[Димитар Чемков]] - музичар, член на групата [[Бис Без|Бис-Без]] * [[Томислав Кежаровски]] - новинар ==Култура и спорт== ==Иселеништво== == Галерија == <gallery> Lisice, od svecenoto predavanje.jpg|Свечено предавање на 204 станови во населба Лисиче, што биле градени од [[Социјалистичка Република Црна Гора|Република Црна Гора]]. Претставникот на Црна Гора ги поздравува присутните (3 јануари 1964). Novata naselba Lisice, 1964.jpg|Лисиче во 1964 година. </gallery> == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{Ризница-ред|Lisiče (Municipality of Aerodrom) }} {{никулец}} {{Населби во Скопје}} {{Општина Аеродром}} [[Категорија:Населби во Скопје]] [[Категорија:Општина Аеродром]] [[Категорија:Појавено во 1963 година во Македонија]] [[Категорија:Појавено во 1963 година во Југославија]] lakstf1bzfd0tk1ssrs13u4ioc55k0p Македонска ракометна супер лига (мажи) 0 1088778 5567639 5554902 2026-05-31T09:44:01Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567639 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија ракометна лига | current = [[Македонска ракометна Супер лига (мажи) 2025/26]] | title = Супер лига | logo = MacedonianHandballFederation logo.png | pixels = 200 | founded = 1992 | teams = 12 | relegation = [[Прва македонска ракометна лига (мажи)|Прва лига мажи]] | levels = 1. | country = {{MKD}} | confed = [[Европска ракометна федерација|ЕХФ]] | domest_cup = [[Куп на Македонија (ракомет)|Куп на Македонија]]<br />[[Суперкуп на Македонија (ракомет)|Суперкуп на Македонија]] | confed_cup = [[ЕХФ Лига на шампиони|Лига на шампиони]]<br>[[ЕХФ Европска лига|Европска лига]]<br>[[ЕХФ Европски куп|Европски куп]] | champions = [[Податотека:600px Vertical Red HEX-FB090B Black.svg|22x22пкс]] [[РК Вардар|Вардар 1961]] (16-та титула) | most successful club = [[Податотека:600px Vertical Red HEX-FB090B Black.svg|22x22пкс]] [[РК Вардар|Вардар 1961]] (16 титули) | tv = [[МТВ]] | website = [http://macedoniahandball.com.mk/ macedoniahandball.com.mk] |ceo= }} '''Македонска ракометна Супер лига''' — најдобро [[ракомет]]но натпреварување во [[Македонија]]. Супер лигата е рангирана на 11-то место во [[Европа]] за сезоната 2025/26, според [[Европска ракометна федерација|Европската ракометна федерација]]. ==Формат на натпреварување== Супер лигата брои 12 екипи, а натпреварите од регуларниот дел се играат по еднокружен систем (2 х 11 = 22 кола). По завршување на 22. коло од регуларниот дел од сезоната, првопласираните шест екипи од Супер лигата играат плеј-оф за одредување на првакот на [[Македонија]], и за пласман во европските купови. Екипите пренесуваат бодови во зависност од пласманот во регуларниот дел од сезоната. Екипите кои завршиле од 7. до 12. место во регуларниот дел, играат во плеј-аут разигрување (2 х 5 = 10 кола). Екипите пренесуваат бодови во зависност од пласманот во регуларниот дел од сезоната. По завршувањето на плеј-аут разигрувањето, 12. пласираната екипа од Супер лигата ја напушта лигата, а 11. пласираната екипа игра бараж натпревар со второпласираната екипа од [[Прва македонска ракометна лига (мажи)|Првата лига]] за место во Супер лигата за наредната сезона. Првакот од Првата лига влегува директно во Супер лигата. == Екипи == Екипи кои се натпреваруваат во сезоната [[Македонска ракометна Супер лига (мажи) 2025/26|2025/26]]. {{location map+|Република Македонија|float=right|width=410|alt=Местоположба на екипите во сезоната 2025/26|caption=Местоположба на екипите во сезоната 2025/26|places={{Location map~|Република Македонија|lat=42.132333|long=21.725777|label=[[РК Куманово|Куманово]]|mark=Red pog.svg|position=right}} {{Location map~|Република Македонија|lat=41.116944|long=20.801667|label=[[РК Охрид|Охрид]]|mark=Red pog.svg |position=bottom}} {{Location map~|Република Македонија|lat=41.1775 |long=20.678889 |label=[[РК Струга|Струга]] |mark=Red pog.svg |position=top}} {{Location map~|Република Македонија|lat=42 |long=21.463333 |label=[[РК Алкалоид|Алкалоид]]<br />[[РК Бутел Скопје|Бутел]]<br />[[РК Вардар|Вардар]]<br />[[РК Пролет|Пролет 62]] |position=left}} {{Location map~|Република Македонија|lat=41.021944 |long=21.385722 |label=[[РК Еурофарм Пелистер|Е.&nbsp;Пелистер]]<br />[[РК Пелистер|Е.&nbsp;Пелистер&nbsp;2]]|mark=Red pog.svg|position=right}} {{Location map~|Република Македонија|lat=41.344444|long=21.552778|label=[[РК Прилеп|Прилеп]]|mark=Red pog.svg|position=left}} {{Location map~|Република Македонија|lat=41.4329 |long=22.0089 |label=[[РК Тиквеш 2014|Тиквеш]]|mark=Red pog.svg|position=top}} {{Location map~|Република Македонија|lat=41.6395|long=22.4679|label=[[РК Радовиш|Радовиш]]|mark=Red pog.svg|position=top}} }} {| class="wikitable sortable" style=font-size:100%;text-align:left" ! style="color:#FFFFFF; background:#FF0000" |Екипа ! style="color:#FFFFFF; background:#FF0000" |Град ! style="color:#FFFFFF; background:#FF0000" |Сала ! style="color:#FFFFFF; background:#FF0000" |Капацитет |- |[[РК Алкалоид|Алкалоид]] |[[Скопје]] |[[Спортска сала Автокоманда]] | align="center" |2,000 |- |[[РК Бутел Скопје|Бутел Скопје]] |[[Скопје]] |[[ОУ „Живко Брајковски" - Бутел|Училишна сала Андон Димитров]] | align="center" |500 |- |[[РК Вардар|Вардар 1961]] |[[Скопје]] |[[Спортски центар Јане Сандански]] | align="center" |6,000 |- |[[РК Еурофарм Пелистер|Еурофарм Пелистер]] |[[Битола]] |[[Спортска сала Боро Чурлевски]] | align="center" |3,500 |- |[[РК Пелистер|Еурофарм Пелистер 2]] |[[Битола]] |[[Спортска сала Боро Чурлевски]] | align="center" |3,500 |- |[[РК Куманово|Куманово]] |[[Куманово]] |[[Спортска сала Куманово]] | align="center" |4,150 |- |[[РК Охрид|Охрид 2013]] |[[Охрид]] |[[Спортска сала Билјанини Извори]] | align="center" |3,000 |- |[[РК Прилеп|Прилеп 2010]] |[[Прилеп]] |[[СОУ „Ристе Ристески - Ричко“ - Прилеп|Училишна сала Ристе Ристески - Ричко]] | align="center" |500 |- |[[РК Пролет|Пролет 62]] |[[Скопје]] |[[ОУ „11 Октомври“ - Центар|Училишна сала Македонско Сонце]] | align="center" |500 |- |[[РК Радовиш|Радовиш]] |[[Радовиш]] |Спортска сала 25 Мај | align="center" |1,400 |- |[[РК Струга|Струга]] |[[Струга]] |[[Спортски центар Тими]] | align="center" |1,000 |- |[[РК Тиквеш 2014|Тиквеш 2014]] |[[Кавадарци]] |[[Спортска Сала Јасмин|Спортска сала Јасмин]] | align="center" |1,800 |} == Победници по сезона == {{Col-begin}} {{Col-4}} * 1992/93 [[Податотека:Sports_flag_icons_-_White_green_with_green_white_shield.svg|22x22пкс]] [[РК Пелистер|Пелистер]] (1) * 1993/94 [[Податотека:Sports_flag_icons_-_White_green_with_green_white_shield.svg|22x22пкс]] [[РК Пелистер|Пелистер]] (2) * [[Македонска ракометна Супер лига (мажи) 1994/95|1994/95]] [[Податотека:Bianco_e_Rosso_(Bordato).png|22x22пкс]] [[РК Борец|Борец Агропин]] (1) * 1995/96 [[Податотека:Sports_flag_icons_-_White_green_with_green_white_shield.svg|22x22пкс]] [[РК Пелистер|Пелистер Еврокар]] (3) * 1996/97 [[Податотека:GD_Estoril-Praia.svg|22x22пкс]] [[РК Преспа|Преспа Јафа Промет]] (1) * 1997/98 [[Податотека:Sports_flag_icons_-_White_green_with_green_white_shield.svg|22x22пкс]] [[РК Пелистер|Пелистер]] (4) * [[Македонска ракометна Супер лига (мажи) 1998/99|1998/99]] [[Податотека:600px Vertical Red HEX-FB090B Black.svg|22x22пкс]] [[РК Вардар|Вардар Ватростална]] (1) * 1999/00 [[Податотека:Sports_flag_icons_-_White_green_with_green_white_shield.svg|22x22пкс]] [[РК Пелистер|Пелистер]] (5) {{Col-4}} * [[Македонска ракометна Супер лига (мажи) 2000/01|2000/01]] [[Податотека:600px Vertical Red HEX-FB090B Black.svg|22x22пкс]] [[РК Вардар|Вардар Ватростална]] (2) * [[Македонска ракометна Супер лига (мажи) 2001/02|2001/02]] [[Податотека:600px Vertical Red HEX-FB090B Black.svg|22x22пкс]] [[РК Вардар|Вардар Ватростална]] (3) * [[Македонска ракометна Супер лига (мажи) 2002/03|2002/03]] [[Податотека:600px Vertical Red HEX-FB090B Black.svg|22x22пкс]] [[РК Вардар|Вардар Ватростална]] (4) * [[Македонска ракометна Супер лига (мажи) 2003/04|2003/04]] [[Податотека:600px Vertical Red HEX-FB090B Black.svg|22x22пкс]] [[РК Вардар|Вардар Ватростална]] (5) * [[Македонска ракометна Супер лига (мажи) 2004/05|2004/05]] [[Податотека:Sports_flag_icons_-_White_green_with_green_white_shield.svg|22x22пкс]] [[РК Пелистер|Пелистер Кометал]] (6) * [[Македонска ракометна Супер лига (мажи) 2005/06|2005/06]] [[Податотека:600px_Azzurro_e_Nero_(Strisce)_alternati_con_Bianco.png|22x22пкс]] [[РК Металург|Металург]] (1) * [[Македонска ракометна Супер лига (мажи) 2006/07|2006/07]] [[Податотека:600px Vertical Red HEX-FB090B Black.svg|22x22пкс]] [[РК Вардар|Вардар ПРО]] (6) * [[Македонска ракометна Супер лига (мажи) 2007/08|2007/08]] [[Податотека:600px_Azzurro_e_Nero_(Strisce)_alternati_con_Bianco.png|22x22пкс]] [[РК Металург|Металург]] (2) * [[Македонска ракометна Супер лига (мажи) 2008/09|2008/09]] [[Податотека:600px Vertical Red HEX-FB090B Black.svg|22x22пкс]] [[РК Вардар|Вардар ПРО]] (7) * [[Македонска ракометна Супер лига (мажи) 2009/10|2009/10]] [[Податотека:600px_Azzurro_e_Nero_(Strisce)_alternati_con_Bianco.png|22x22пкс]] [[РК Металург|Металург]] (3) {{Col-4}} * [[Македонска ракометна Супер лига (мажи) 2010/11|2010/11]] [[Податотека:600px_Azzurro_e_Nero_(Strisce)_alternati_con_Bianco.png|22x22пкс]] [[РК Металург|Металург]] (4) * [[Македонска ракометна Супер лига (мажи) 2011/12|2011/12]] [[Податотека:600px_Azzurro_e_Nero_(Strisce)_alternati_con_Bianco.png|22x22пкс]] [[РК Металург|Металург]] (5) * [[Македонска ракометна Супер лига (мажи) 2012/13|2012/13]] [[Податотека:600px Vertical Red HEX-FB090B Black.svg|22x22пкс]] [[РК Вардар|Вардар ПРО]] (8) * [[Македонска ракометна Супер лига (мажи) 2013/14|2013/14]] [[Податотека:600px_Azzurro_e_Nero_(Strisce)_alternati_con_Bianco.png|22x22пкс]] [[РК Металург|Металург]] (6) * [[Македонска ракометна Супер лига (мажи) 2014/15|2014/15]] [[Податотека:600px Vertical Red HEX-FB090B Black.svg|22x22пкс]] [[РК Вардар|Вардар]] (9) * [[Македонска ракометна Супер лига (мажи) 2015/16|2015/16]] [[Податотека:600px Vertical Red HEX-FB090B Black.svg|22x22пкс]] [[РК Вардар|Вардар]] (10) * [[Македонска ракометна Супер лига (мажи) 2016/17|2016/17]] [[Податотека:600px Vertical Red HEX-FB090B Black.svg|22x22пкс]] [[РК Вардар|Вардар]] (11) * [[Македонска ракометна Супер лига (мажи) 2017/18|2017/18]] [[Податотека:600px Vertical Red HEX-FB090B Black.svg|22x22пкс]] [[РК Вардар|Вардар]] (12) * [[Македонска ракометна Супер лига (мажи) 2018/19|2018/19]] [[Податотека:600px Vertical Red HEX-FB090B Black.svg|22x22пкс]] [[РК Вардар|Вардар]] (13) * [[Македонска ракометна Супер лига (мажи) 2019/20|2019/20]] ''Нема''{{Ref label|ковид-19|1|a}} {{Col-4}} * [[Македонска ракометна Супер лига (мажи) 2020/21|2020/21]] [[Податотека:600px Vertical Red HEX-FB090B Black.svg|22x22пкс]] [[РК Вардар|Вардар 1961]] (14) * [[Македонска ракометна Супер лига (мажи) 2021/22|2021/22]] [[Податотека:600px Vertical Red HEX-FB090B Black.svg|22x22пкс]] [[РК Вардар|Вардар 1961]] (15) * [[Македонска ракометна Супер лига (мажи) 2022/23|2022/23]] [[Податотека:Sports_flag_icons_-_White_green_with_green_white_shield.svg|22x22пкс]] [[РК Еурофарм Пелистер|Еурофарм Пелистер]] (7) * [[Македонска ракометна Супер лига (мажи) 2023/24|2023/24]] [[Податотека:Sports_flag_icons_-_White_green_with_green_white_shield.svg|22x22пкс]] [[РК Еурофарм Пелистер|Еурофарм Пелистер]] (8) * [[Македонска ракометна Супер лига (мажи) 2024/25|2024/25]] [[Податотека:Sports_flag_icons_-_White_green_with_green_white_shield.svg|22x22пкс]] [[РК Еурофарм Пелистер|Еурофарм Пелистер]] (9) * [[Македонска ракометна Супер лига (мажи) 2025/26|2025/26]] [[Податотека:600px Vertical Red HEX-FB090B Black.svg|22x22пкс]] [[РК Вардар|Вардар 1961]] (16){{Col-end}} == Освоени првенства == === Според клуб === {| class="sortable wikitable" |- ! style="color:#FFFFFF; background:#FF0000" |Место ! style="color:#FFFFFF; background:#FF0000" |Клуб ! style="color:#FFFFFF; background:#FF0000" |Титули ! style="color:#FFFFFF; background:#FF0000" |Сезони |- |<center>1.</center> | [[Податотека:600px Vertical Red HEX-FB090B Black.svg|22x22пкс]] [[РК Вардар|Вардар]] || <center>'''16''' || 1999, 2001, 2002, 2003, 2004, 2007, 2009, 2013, 2015, 2016, 2017, 2018, 2019, 2021, 2022, 2026 |- |<center>2.</center> | [[Податотека:Sports_flag_icons_-_White_green_with_green_white_shield.svg|22x22пкс]] [[РК Пелистер|Пелистер]] || <center>'''9''' || 1993, 1994, 1996, 1998, 2000, 2005, 2023, 2024, 2025 |- |<center>3.</center> | [[Податотека:600px_Azzurro_e_Nero_(Strisce)_alternati_con_Bianco.png|22x22пкс]] [[РК Металург|Металург]] || <center>'''6''' || 2006, 2008, 2010, 2011, 2012, 2014 |- |<center>4.=</center> | [[Податотека:Bianco_e_Rosso_(Bordato).png|22x22пкс]] [[РК Борец|Борец]] || <center>'''1''' || 1995 |- |<center>4.=</center> | [[Податотека:GD_Estoril-Praia.svg|22x22пкс]] [[РК Преспа|Преспа]] || <center>'''1''' || 1997 |} === Според град === {| class="wikitable plainrowheaders" style="font-size:99%;" ! style="color:#FFFFFF; background:#FF0000" |Место ! style="color:#FFFFFF; background:#FF0000" |Град ! style="color:#FFFFFF; background:#FF0000" |Титули ! style="color:#FFFFFF; background:#FF0000" |Екипи |- | style="text-align:center" |1. | style="text-align:center" |[[Податотека:Coat_of_arms_of_Skopje.svg|21x21пкс]] [[Скопје]] | style="text-align:center" |'''22''' |[[Податотека:600px Vertical Red HEX-FB090B Black.svg|22x22пкс]] [[РК Вардар|Вардар]] (16), [[Податотека:600px_Azzurro_e_Nero_(Strisce)_alternati_con_Bianco.png|22x22пкс]] [[РК Металург|Металург]] (6) |- | style="text-align:center" |2. | style="text-align:center" |[[Податотека:Coat of arms of Bitola Municipality.svg|26x26пкс]] [[Битола]] | style="text-align:center" |'''9''' |[[Податотека:Sports_flag_icons_-_White_green_with_green_white_shield.svg|22x22пкс]] [[РК Пелистер|Пелистер]] (9) |- | style="text-align:center" |3.= | style="text-align:center" |[[Податотека:Coat of arms of Veles Municipality.svg|29x29пкс]] [[Велес]] | style="text-align:center" |'''1''' |[[Податотека:Bianco_e_Rosso_(Bordato).png|22x22пкс]] [[РК Борец|Борец]] (1) |- | style="text-align:center" |3.= | style="text-align:center" |[[Податотека:Coat of arms of Resen Municipality.svg|23x23пкс]] [[Ресен]] | style="text-align:center" |'''1''' |[[Податотека:GD_Estoril-Praia.svg|22x22пкс]] [[РК Преспа|Преспа]] (1) |} == Македонска републичка лига == {{col-begin}} {{col-5}} * 1953 [[Податотека:Sports_flag_icons_-_White_green_with_green_white_shield.svg|22x22пкс]] [[РК Пелистер|Пелистер]] (1) * 1954 [[Податотека:600px pentasection HEX-E42B2E White.svg|22x22пкс]] [[РК Работнички|Работнички]] (1) * 1955 [[Податотека:600px pentasection HEX-E42B2E White.svg|22x22пкс]] [[РК Работнички|Работнички]] (2) * 1956 [[Податотека:600px pentasection HEX-E42B2E White.svg|22x22пкс]] [[РК Работнички|Работнички]] (3) * 1957 [[Податотека:600px pentasection HEX-E42B2E White.svg|22x22пкс]] [[РК Работнички|Работнички]] (4) * 1958 [[Податотека:600px pentasection HEX-E42B2E White.svg|22x22пкс]] [[РК Работнички|Работнички]] (5) * 1959 [[Податотека:600px Vertical Red HEX-FB090B Black.svg|22x22пкс]] [[РК Вардар|Графичар]] (Вардар) (1) * 1960 [[Податотека:600px Vertical Red HEX-FB090B Black.svg|22x22пкс]] [[РК Вардар|Графичар]] (Вардар) (2) {{col-5}} * 1961 [[Податотека:Sports_flag_icons_-_White_green_with_green_white_shield.svg|22x22пкс]] [[РК Пелистер|Пелистер]] (2) * 1962 [[Податотека:600px bisection vertical HEX-FF0000 White.svg|22x22пкс]] [[РК Тиквеш 2014|Тиквеш]] (1) * 1963 [[Податотека:600px pentasection HEX-E42B2E White.svg|22x22пкс]] [[РК Работнички|Работнички]] (6) * 1964 [[Податотека:600px bisection vertical HEX-FF0000 White.svg|22x22пкс]] [[РК Тиквеш 2014|Тиквеш]] (2) * 1965 [[Податотека:Bianco_e_Rosso_(Bordato).png|22x22пкс]] [[РК Борец|Борец]] (1) * 1966 [[Податотека:Sports_flag_icons_-_White_green_with_green_white_shield.svg|22x22пкс]] [[РК Пелистер|Пелистер]] (3) * 1967 [[Податотека:Bianco_e_Rosso_(Bordato).png|22x22пкс]] [[РК Борец|Борец]] (2) * 1968 [[Податотека:Sports_flag_icons_-_White_green_with_green_white_shield.svg|22x22пкс]] [[РК Пелистер|Пелистер]] (4) * 1969 [[Податотека:Sports_flag_icons_-_White_green_with_green_white_shield.svg|22x22пкс]] [[РК Пелистер|Пелистер]] (5) * 1970 [[Податотека:Sports_flag_icons_-_White_green_with_green_white_shield.svg|22x22пкс]] [[РК Пелистер|Пелистер]] (6) {{col-5}} * 1971 [[Податотека:Sports_flag_icons_-_White_green_with_green_white_shield.svg|22x22пкс]] [[РК Пелистер|Пелистер]] (7) * 1972 [[Податотека:600px bisection vertical HEX-FF0000 White.svg|22x22пкс]] [[РК Тиквеш 2014|Тиквеш]] (3) * 1973 [[Податотека:Sports flag icons - Yellow and green.svg|22x22пкс]] [[РК Пролет|Пролет]] (1) * 1974 [[Податотека:Sports flag icons - Yellow and green.svg|22x22пкс]] [[РК Пролет|Пролет]] (2) * 1975 [[Податотека:600px Vertical Red HEX-FB090B Black.svg|22x22пкс]] [[РК Вардар|Вардар]] (3) * 1976 [[Податотека:600px bisection vertical HEX-FF0000 White.svg|22x22пкс]] [[РК Тиквеш 2014|Тиквеш]] (4) * 1977 [[Податотека:Blu.png|22x22пкс]] [[ГРК Охрид|Електромонтажа]] (1) * 1978 [[Податотека:Blu.png|22x22пкс]] [[ГРК Охрид|Електромонтажа]] (2) * 1979 [[Податотека:Sports_flag_icons_-_White_green_with_green_white_shield.svg|22x22пкс]] [[РК Пелистер|Пелистер]] (8) * 1980 [[File:600px Azzurro e Nero (Strisce) alternati con Bianco.png|22px]] [[РК Металург|Металург]] (1) {{col-5}} * 1981 [[Податотека:Sports_flag_icons_-_White_green_with_green_white_shield.svg|22x22пкс]] [[РК Пелистер|Пелистер]] (9) * 1982 [[Податотека:600px Bianco Con Striscia Blu.png|22x22пкс]] [[РК Струга|Струга]] (1) * 1983 [[Податотека:Blu.png|22x22пкс]] [[ГРК Охрид|Електромонтажа]] (3) * 1984 [[Податотека:600px pentasection HEX-E42B2E White.svg|22x22пкс]] [[РК Работнички|Работнички]] (7) * 1985 [[Податотека:Bianco_e_Rosso_(Bordato).png|22x22пкс]] [[РК Борец|Борец]] (3) * 1986 [[File:600px Azzurro e Nero (Strisce) alternati con Bianco.png|22px]] [[РК Металург|Металург]] (2) * 1987 [[Податотека:600px Nero e Giallo (Strisce Orizzontali).png|22x22пкс]] [[РК Прилеп|Прилеп]] (1) * 1988 [[Податотека:Bianco e Verde2.png|22x22пкс]] [[РК Овче Поле|Овче Поле]] (1) * 1989 [[Податотека:600px Nero e Giallo (Strisce Orizzontali).png|22x22пкс]] [[РК Прилеп|Прилеп]] (2) * 1990 [[Податотека:Rosso e Blu.svg|22x22пкс]] [[РК Куманово|Куманово]] (1) {{col-5}} * 1991 [[Податотека:Arancione e Nero.svg|22x22пкс]] [[РК Струмица|Струмица]] (1) * 1992 [[File:600px Azzurro e Nero (Strisce) alternati con Bianco.png|22px]] [[РК Металург|Металург]] (3) {{col-end}} === Освоени првенства === ==== Според клуб ==== {| class="sortable wikitable" |- ! style="color:#FFFFFF; background:#FF0000" |Место ! style="color:#FFFFFF; background:#FF0000" |Клуб ! style="color:#FFFFFF; background:#FF0000" |Титули ! style="color:#FFFFFF; background:#FF0000" |Сезони |- |<center>1.</center> | [[Податотека:Sports_flag_icons_-_White_green_with_green_white_shield.svg|22x22пкс]] [[РК Пелистер|Пелистер]] || <center>'''9''' || 1953, 1961, 1966, 1968, 1969, 1970, 1971, 1979, 1981 |- |<center>2.</center> |[[Податотека:600px_pentasection_HEX-E42B2E_White.svg|22x22пкс]] [[РК Работнички|Работнички]] |<center>'''7''' |1954, 1955, 1956, 1957, 1958, 1963, 1984 |- |<center>3.</center> |[[Податотека:600px_bisection_vertical_HEX-FF0000_White.svg|22x22пкс]] [[РК Тиквеш 2014|Тиквеш]] |<center>'''4''' |1962, 1964, 1972, 1976 |- |<center>4.=</center> |[[Податотека:600px Vertical Red HEX-FB090B Black.svg|22x22пкс]] [[РК Вардар|Вардар]] |<center>'''3''' |1959, 1960, 1975 |- |<center>4.=</center> |[[Податотека:Blu.png|22x22пкс]] [[ГРК Охрид|Електромонтажа]] |<center>'''3''' |1977, 1978, 1983 |- |<center>4.=</center> |[[Податотека:Bianco_e_Rosso_(Bordato).png|22x22пкс]] [[РК Борец|Борец]] |<center>'''3''' |1965, 1967, 1985 |- |<center>4.=</center> |[[Податотека:600px_Azzurro_e_Nero_(Strisce)_alternati_con_Bianco.png|22x22пкс]] [[РК Металург|Металург]] |<center>'''3''' |1980, 1986, 1992 |- |<center>8.=</center> |[[Податотека:Sports_flag_icons_-_Yellow_and_green.svg|22x22пкс]] [[РК Пролет|Пролет]] |<center>'''2''' |1973, 1974 |- |<center>8.=</center> |[[Податотека:600px_Nero_e_Giallo_(Strisce_Orizzontali).png|22x22пкс]] [[РК Прилеп|Прилеп]] |<center>'''2''' |1987, 1989 |- |<center>10.=</center> | [[Податотека:600px_Bianco_Con_Striscia_Blu.png|22x22пкс]] [[РК Струга|Струга]] || <center>'''1''' || 1982 |- |<center>10.=</center> | [[Податотека:Bianco_e_Verde2.png|22x22пкс]] [[РК Овче Поле|Овче Поле]] || <center>'''1''' || 1988 |- |<center>10.=</center> | [[Податотека:Rosso_e_Blu.svg|22x22пкс]] [[РК Куманово|Куманово]] || <center>'''1''' || 1990 |- |<center>10.=</center> |[[Податотека:Arancione_e_Nero.svg|22x22пкс]] [[РК Струмица|Струмица]] |<center>'''1''' |1991 |} ==== Според град ==== {| class="wikitable plainrowheaders" style="font-size:99%;" ! style="color:#FFFFFF; background:#FF0000" |Место ! style="color:#FFFFFF; background:#FF0000" |Град ! style="color:#FFFFFF; background:#FF0000" |Титули ! style="color:#FFFFFF; background:#FF0000" |Екипи |- | style="text-align:center" |1. | style="text-align:center" |[[Податотека:Coat_of_arms_of_Skopje.svg|21x21пкс]] [[Скопје]] | style="text-align:center" |'''15''' |[[Податотека:600px_pentasection_HEX-E42B2E_White.svg|22x22пкс]] [[РК Работнички|Работнички]] (7), [[Податотека:600px Vertical Red HEX-FB090B Black.svg|22x22пкс]] [[РК Вардар|Вардар]] (3), [[Податотека:600px_Azzurro_e_Nero_(Strisce)_alternati_con_Bianco.png|22x22пкс]] [[РК Металург|Металург]] (3), [[Податотека:Sports_flag_icons_-_Yellow_and_green.svg|22x22пкс]] [[РК Пролет|Пролет]] (2) |- | style="text-align:center" |2. | style="text-align:center" |[[Податотека:Coat of arms of Bitola Municipality.svg|26x26пкс]] [[Битола]] | style="text-align:center" |'''9''' |[[Податотека:Sports_flag_icons_-_White_green_with_green_white_shield.svg|22x22пкс]] [[РК Пелистер|Пелистер]] (9) |- | style="text-align:center" |3. | style="text-align:center" |[[Податотека:Coat of arms of Kavadarci Municipality.svg|19x19пкс]] [[Кавадарци]] | style="text-align:center" |'''4''' |[[Податотека:600px_bisection_vertical_HEX-FF0000_White.svg|22x22пкс]] [[РК Тиквеш 2014|Тиквеш]] (4) |- | style="text-align:center" |4.= | style="text-align:center" |[[Податотека:Coat of arms of Veles Municipality.svg|29x29пкс]] [[Велес]] | style="text-align:center" |'''3''' |[[Податотека:Bianco_e_Rosso_(Bordato).png|22x22пкс]] [[РК Борец|Борец]] (3) |- | style="text-align:center" |4.= | style="text-align:center" |[[Податотека:Coat of Arms of the Municipality of Ohrid (North Macedonia).png|20x20пкс]] [[Охрид]] | style="text-align:center" |'''3''' |[[Податотека:Blu.png|22x22пкс]] [[ГРК Охрид|Електромонтажа]] (3) |- | style="text-align:center" |6. | style="text-align:center" |[[Податотека:Coat of arms of Prilep Municipality.svg|29x29пкс]] [[Прилеп]] | style="text-align:center" |'''2''' |[[Податотека:600px_Nero_e_Giallo_(Strisce_Orizzontali).png|22x22пкс]] [[РК Прилеп|Прилеп]] (2) |- | style="text-align:center" |7.= | style="text-align:center" |[[Податотека:Coat of arms of Struga Municipality.svg|25x25пкс]] [[Струга]] | style="text-align:center" |'''1''' |[[Податотека:600px_Bianco_Con_Striscia_Blu.png|22x22пкс]] [[РК Струга|Струга]] (1) |- | style="text-align:center" |7.= | style="text-align:center" |[[Податотека:Грб на општина Свети Николе.jpg|24x24пкс]] [[Свети Николе]] | style="text-align:center" |'''1''' |[[Податотека:Bianco_e_Verde2.png|22x22пкс]] [[РК Овче Поле|Овче Поле]] (1) |- | style="text-align:center" |7.= | style="text-align:center" |[[Податотека:Coat of arms of Kumanovo Municipality.svg|29x29пкс]] [[Куманово]] | style="text-align:center" |'''1''' |[[Податотека:Rosso_e_Blu.svg|22x22пкс]] [[РК Куманово|Куманово]] (1) |- | style="text-align:center" |7.= | style="text-align:center" |[[Податотека:Coat of arms of Strumica Municipality.svg|29x29пкс]] [[Струмица]] | style="text-align:center" |'''1''' |[[Податотека:Arancione_e_Nero.svg|22x22пкс]] [[РК Струмица|Струмица]] (1) |} ==ЕХФ коефициент ранг== :''Рангирање за сезоната 2025-26''<ref>[file:///C:/Users/9spas/Downloads/Place%20Distribution%20Men's%20EHF%20Club%20Competitions%202025%2026%20(1)%20(2).pdf European cup 2025-2026 Men]. [[Европска ракометна федерација]].</ref> *{{0}}9. [[Image:RedDownArrow.svg|15px]]&nbsp;{{0}}(''8'') {{знамеикона|Португалија}} Португалска ракометна Прва Дивизија (47.00) *10. [[Image:RedDownArrow.svg|15px]]&nbsp;{{0}}(''9'') {{знамеикона|Норвешка}} Норвешка ракометна Прва Лига (46.33) *'''11.''' [[Image:Green-Up-Arrow.svg|15px]]&nbsp;(''13'') {{знамеикона|Macedonia}} '''Македонска Супер Лига (34.67)''' *12. [[Image:RedDownArrow.svg|15px]]&nbsp;(''10'') {{знамеикона|Украина}} Украинска ракометна Прва Лига (34.00) *13. [[Image:RedDownArrow.svg|15px]]&nbsp;{{0}}(''7'') {{знамеикона|Белорусија}} Белоруска ракометна Прва Лига (30.00) === Рангирање на Лигата по сезони === {| class="wikitable" style="font-size:85%;text-align:center" |- bgcolor="#CCCCCC" ! style="color:#FFFFFF; background:#FF0000" | '''Сезона''' |bgcolor="#EFEFEF"| '''2010-11''' |bgcolor="#DFDFDF"| '''2011-12''' |bgcolor="#EFEFEF"| '''2012-13''' |bgcolor="#DFDFDF"| '''2013-14''' |bgcolor="#EFEFEF"| '''2014-15''' |bgcolor="#DFDFDF"| '''2015-16''' |bgcolor="#EFEFEF"| '''2016-17''' |bgcolor="#EFEFEF"| '''2017-18''' |bgcolor="#EFEFEF"| '''2018-19''' |bgcolor="#EFEFEF"| '''2019-20''' |bgcolor="#EFEFEF"| '''2020-21''' |bgcolor="#EFEFEF"| '''2021-22''' |bgcolor="#EFEFEF"| '''2022-23''' |bgcolor="#EFEFEF"| '''2023-24''' |bgcolor="#EFEFEF"| '''2024-25''' |bgcolor="#EFEFEF"| '''2025-26''' |- bgcolor="#CCCCCC" ! style="color:#FFFFFF; background:#FF0000" | '''Ранг''' |bgcolor="#EFEFEF"| 13 |bgcolor="#DFDFDF"| [[File:RedDownArrow.svg|15px]] 15 |bgcolor="#EFEFEF"| [[Image:Green-Up-Arrow.svg|15px]] 12 |bgcolor="#DFDFDF"| [[File:RedDownArrow.svg|15px]] 13 |bgcolor="#EFEFEF"| [[Image:Green-Up-Arrow.svg|15px]] 10 |bgcolor="#DFDFDF"| [[Image:Green-Up-Arrow.svg|15px]] 8 |bgcolor="#EFEFEF"| [[File:Disc Plain yellow dark.svg|15px]] 8 |bgcolor="#EFEFEF"| [[File:Disc Plain yellow dark.svg|15px]] 8 |bgcolor="#DFDFDF"| [[Image:Green-Up-Arrow.svg|15px]] 7 |bgcolor="#EFEFEF"| [[File:Disc Plain yellow dark.svg|15px]] 7 |bgcolor="#DFDFDF"| [[Image:Green-Up-Arrow.svg|15px]] 3 |bgcolor="#EFEFEF"| [[File:RedDownArrow.svg|15px]] 4 |bgcolor="#DFDFDF"| [[File:RedDownArrow.svg|15px]] 6 |bgcolor="#EFEFEF"| [[File:RedDownArrow.svg|15px]] 8 |bgcolor="#DFDFDF"| [[File:RedDownArrow.svg|15px]] 13 |bgcolor="#EFEFEF"| [[Image:Green-Up-Arrow.svg|15px]] 11 |} === Рангирање на клубови во ЕХФ натпреварувања === {{updated|29 Мај 2025}}<ref>{{cite web |url=http://www.eurotopteam.com/handball/EN/club.php |title=European handball team ranking |publisher=eurotopteam.com |access-date=2025-05-29 |archive-date=2025-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250523181817/http://www.eurotopteam.com/handball/EN/club.php |url-status=dead }}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! style="color:#FFFFFF; background:#FF0000" |Место ! style="color:#FFFFFF; background:#FF0000" |Клуб ! style="color:#FFFFFF; background:#FF0000" |Поени |- |[[Image:Green-Up-Arrow.svg|15px]]{{0}} 33 | align="left" |[[Податотека:Sports_flag_icons_-_White_green_with_green_white_shield.svg|22x22пкс]] [[РК Еурофарм Пелистер|Еурофарм Пелистер]] |154 |- |[[File:RedDownArrow.svg|15px]]{{0}} 50 | align="left" |[[Податотека:600px Vertical Red HEX-FB090B Black.svg|22x22пкс]] [[РК Вардар|Вардар 1961]] |117 |- |[[Image:Green-Up-Arrow.svg|15px]]{{0}} 53 | align="left" |[[Податотека:600px_bisection_vertical_White_HEX-0033CC.svg|22x22пкс]] [[РК Алкалоид|Алкалоид]] |115 |- |[[Image:Green-Up-Arrow.svg|15px]] 158 | align="left" |[[Податотека:600px_bisection_vertical_HEX-FF0000_White.svg|22x22пкс]] [[РК Тиквеш 2014|Тиквеш]] |24 |- |[[File:RedDownArrow.svg|15px]] 177 | align="left" |[[Податотека:600px White bordered Blue HEX-161384.svg|22x22пкс]] [[РК Бутел Скопје|Бутел Скопје]] |18 |- |[[File:RedDownArrow.svg|15px]] 182 | align="left" |[[Податотека:600px_Azzurro_e_Nero_(Strisce)_alternati_con_Bianco.png|22x22пкс]] [[РК Металург|Металург]] |17 |- |[[Image:Green-Up-Arrow.svg|15px]] 191 | align="left" |[[Податотека:Blu.png|22x22пкс]] [[ГРК Охрид|Охрид]] |15 |} == Поврзано == * [[Куп на Македонија во ракомет (мажи)|Куп на Македонија]] * [[Суперкуп на Македонија (ракомет)|Суперкуп на Македонија]] * [[Прва македонска ракометна лига (мажи)|Прва лига мажи]] * [[Македонска ракометна Супер лига за жени]] ==Белешки== {{refbegin}} :1.&nbsp;{{note label|ковид-19|A|a}}: Поради ширењето на заразата [[COVID-19]] од вирусот [[SARS-CoV-2]], [[Ракометна Федерација на Македонија|Ракометната Федерација на Македонија]] на 12 март 2020 (после 17 одиграни кола) одлучила, поради безбедноста на ракометните работници, привремено да ја суспендира Супер лигата и останатите натпреварувања организирани од Федерацијата.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://macedoniahandball.com.mk/soopshtenie-za-javnost/ |title=Соопштение за јавност |publisher=[[Ракометна Федерација на Македонија]] преку web.archive.org |date=12 март 2020 |accessdate=24 мај 2020 |archive-date=2020-03-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200313222554/http://macedoniahandball.com.mk/soopshtenie-za-javnost/ |url-status=bot: unknown }} </ref> На 13 мај било одлучено дека првенството нема да добие сезонски првак, а дека лигата ќе биде проширена на дополнително две екипи од [[Прва македонска ракометна лига 2019/20|Првата лига]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://ekipa.mk/ofitsijalno-rakometnata-sezona-bez-shampion-super-ligata-proshirena-na-14-ekipi/ |title=Официјално: Ракометната сезона без шампион, Супер-лигата проширена на 14 екипи |publisher=ekipa.mk преку web.archive.org |date=13 мај 2020 |accessdate=24 мај 2020 |archive-date=2020-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200518133521/https://ekipa.mk/ofitsijalno-rakometnata-sezona-bez-shampion-super-ligata-proshirena-na-14-ekipi/ |url-status=bot: unknown }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://sportmedia.mk/2020/05/13/%d0%bf%d0%be%d1%82%d0%b2%d1%80%d0%b4%d0%b5%d0%bd%d0%be-%d1%81%d1%83%d0%bf%d0%b5%d1%80-%d0%bb%d0%b8%d0%b3%d0%b0%d1%82%d0%b0-%d0%bf%d1%80%d0%be%d1%88%d0%b8%d1%80%d0%b5%d0%bd%d0%b0-%d1%81%d1%82%d0%b0/ |title=Потврдено: Супер-лигата проширена, стартот без СЕХА-лигашите, но со шест нови екипи |publisher=sportmedia.mk преку web.archive.org |date=13 мај 2020 |accessdate=24 мај 2020 |archive-date=2020-05-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200524114536/https://sportmedia.mk/2020/05/13/%d0%bf%d0%be%d1%82%d0%b2%d1%80%d0%b4%d0%b5%d0%bd%d0%be-%d1%81%d1%83%d0%bf%d0%b5%d1%80-%d0%bb%d0%b8%d0%b3%d0%b0%d1%82%d0%b0-%d0%bf%d1%80%d0%be%d1%88%d0%b8%d1%80%d0%b5%d0%bd%d0%b0-%d1%81%d1%82%d0%b0/ |url-status=bot: unknown }}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.macedoniahandball.mk/ Ракометна федерација на Македонија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160307120624/http://macedoniahandball.mk/ |date=2016-03-07 }} {{Ракомет во Македонија |state=collapsed}} {{Македонска ракометна супер лига (мажи)}} {{Шампиони на ракометната Супер лига на Македонија}} {{EHF leagues}} [[Категорија:Македонска ракометна супер лига (мажи)| ]] d8mobxflu8825ls2uzpssq0c1isbcf6 Крчин 0 1097116 5567429 5562219 2026-05-30T21:37:10Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567429 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Планина | name = Крчин | other_name = | photo = Крчин 02.jpg | photo_size = 220 | photo_caption = Поглед на билото на Крчин | elevation_m = 2343 | elevation_ref = | prominence_m = | prominence_ref = | range = [[Кораб]]-[[Дешат]]-Крчин | map = Македонија | map_caption = Местоположба на Крчин во Македонија | map_size = 240 | parent_peak = [[Голем Крчин]] | label = Крчин | label_position = right | listing = | location = {{MKD}}<br>{{ALB}} | lat_d = 41 | lat_m = 34 | lat_s = 1 | lat_NS = N | long_d = 20 | long_m = 33 | long_s = 46 | long_EW = E | region = MK | coordinates_ref = | first_ascent = | easiest_route = }} '''Крчин''' — [[планина]] во [[Западна Македонија]] и [[Албанија]], којашто се протега во продолжение на планината [[Дешат]] и е дел од поголемиот [[планински венец|венец]] [[Шар Планина|Шара]]-[[Кораб]]-[[Дешат]]-Крчин-[[Стогово]]-[[Караорман]], односно таа го претставува најјужниот дел од веригата на планинскиот масив Кораб-Дешат-Крчин. ==Местоположба== Се протега од [[Сува Бара]] (2.080 м) на север, до дното на [[Дебарска Котлина|Дебарската Котлина]] на југ во должина од 13 км. Има изразено [[било]], од кое се издаваат повеќе врвови преку 2.000 м. Највисок е [[Голем Крчин]] (2.341 м), по што следат [[Рудина (Крчин)|Рудина]] 2.238 м, Дели Сеница 2.174 м и [[Црвена Плоча]] (2.107 м).<ref>{{МакЕнц|2=Крчин}}</ref> == Геологија== Планината се состои од [[флиш]]ни седименти. Кај бањата [[Бања Косоврасти|Косоврасти]], [[варовник|варовниците]] преоѓаат во [[гипс]], [[анхидрит]] и [[сулфур]]ни наслаги. Во околината на бањата [[Бањиште]], тлото се состои од сивобели варовници со дебелина од 300–400&nbsp;м. Крчин има најголеми резерви на [[гипс]] на [[Балкан]]от, поради што има и фабрика за негова преработка. == Растителност == На Крчин расте [[ендемизам|ендемскиот]] [[македонски каранфил]] (''Dianthus macedonicus''), што може да се најде само на оваа планина.<ref>{{МакЕнц|2=каранфил, македонски}}</ref> ==Галерија== <center> <gallery mode=packed heights=150px> File:Крчин 03.jpg|Поглед на највисокиот врв по сртот на Крчин Податотека:Na Golem Krchin.jpg|Насамарен коњ високо на Крчин File:Крчин 01.jpg|Поглед на билото и највисокиот врв на Крчин </gallery> </center> == Поврзано == * [[Дешат]] * [[Дебарско Езеро]] * [[Општина Дебар]] * [[Дебар (округ)|Дебар]] — округ во Албанија == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://tourguide.mk/priroda-i-hrana/planini/nad-2000-m/deshat-i-krcin Крчин и Дешат] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190815191616/https://tourguide.mk/priroda-i-hrana/planini/nad-2000-m/deshat-i-krcin |date=2019-08-15 }} — Tourguide.mk * [http://www.makedon.mk/html-pages/krcin30092012.html Крчин]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — ПК „Македон“ * [http://www.makpetrol.com.mk/planinari/reportsmk/krcin-dek-2006.asp Репортажа од искачување на Крчин] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20131124003620/http://www.makpetrol.com.mk/planinari/ReportsMk/Krcin-Dek-2006.asp |date=2013-11-24 }} — ПСД „Макпетрол“ * [http://www.mn.mk/kultura/8290-Krcin-i-Desat Крчин и Дешат] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210520155043/http://www.mn.mk/kultura/8290-Krcin-i-Desat |date=2021-05-20 }} — „Македонска нација“ [[Категорија:Планини во Македонија]] [[Категорија:Планини во Албанија]] [[Категорија:Македонско-албанска граница]] ewmphd33yyu1wine3hnc7ilkuctwx3o РК Пелистер 0 1098365 5567413 5458751 2026-05-30T19:55:12Z ~2026-31990-13 133665 5567413 wikitext text/x-wiki :''Не го поистоветувајте со клубот [[РК Еурофарм Пелистер|Еурофарм Пелистер]] кој во минатото го носел името Еурофарм Работник.'' {{Инфокутија ракометен клуб | clubname = РК Еурофарм Пелистер 2 | image =HCPelisterLogo.png | full name = Ракометен Клуб <br> Еурофарм Пелистер 2 | founded = {{Start date and age|df=yes|1955}} | ground = [[Спортска сала Боро Чурлевски|Сала Боро Чурлевски]] | capacity = 2,600 | chairman = | manager = Александар Зарков | league = [[Македонска Ракометна Супер Лига|Супер Лига на Македонија]] | season = 2024/25 | position = [[Прва македонска ракометна лига|Прва лига]], 1. место | website = | colour1 = green | colour2 = white | pattern_la1 = | pattern_b1 = _whitestripes | pattern_ra1 = | leftarm1 = 008000 | body1 = 008000 | rightarm1 = 008000 | shorts1 = FFFFFF | socks1 = FFFFFF | pattern_la2 = | pattern_b2 = | pattern_ra2 = | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = FFFFFF | socks2 = FFFFFF }} '''РК Еурофарм Пелистер 2''', познат и по старото име '''РК Пелистер''' — [[ракомет]]ен клуб од [[Битола]], [[Република Македонија]]. Клубот е основан во [[1955]] година и моментално се натпреварува во [[Македонска ракометна супер лига (мажи)|македонската супер лига]]. == Историја == Клубот е основан во [[1955]] година. Клубот тогаш се натпреварувал во [[Македонска републичка ракометна лига|Републичката лига]]. Во 1960 година, била формирана [[Втора југословенска ракометна лига|Втората сојузна лига на Југославија]] во која преку квалификации во Зрењанин, Пелистер станал член на лигата, што било првпат екипа од [[Битола]] да има претставник на сојузен ранг. За овој успех на битолскиот клуб, еден од најзаслужните бил голманот [[Боне Трајковски]]. Потоа, Втората сојузна лига била расформирна и Пелистер повторно играл во Републичката лига која повторно станал втор ранг на квалитет, заедно со [[РК Работник]]. Во 1967 година, двете екипи кадарно се здружиле под заедничко име РК Пелагонија, кој четири години по ред бил првак на Републичката лига. Во 1971 година, екипата постигнала голем успех и го освоила првото место во лигата и за првпат Битола добила свој претставник во [[Прва југословенска ракометна лига|Првата сојузна лига]]. Еден од поистакнатите играчи заслужни за таквиот успех бил голманот Боне Трајковски.<ref>{{наведени вести |title=Битола е душата и талентот на спортска Македонија (Пасус - Боне Трајковски) |url=http://zoran-misevski.blogspot.com/2012/12/blog-post_30.html |accessdate=27 декември 2019 |publisher=zoran-misevski.blogspot.com преку web.archive.org |date=30 декември 2012 |archive-date=2019-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191227185937/http://zoran-misevski.blogspot.com/2012/12/blog-post_30.html |url-status=bot: unknown }}</ref> Сè до осумдесеттите години на 20. век клубот се натпреварувал во понизок ранг, а од сезоната 1983/84 станал редовен член на Првата сојузна лига. Пелистер во [[1986]] година станал првиот македонски клуб кој играл во некое европско натпреварување, играјќи против [[РК Атлетико Мадрид (1950-1994)|Атлетико Мадрид]]. Првиот значаен резултат го имал во сезоната 1985/86 кога го освоил третото место во Првата лига. Наредните две сезони биле најуспешни во дотогашната историја на клубот, Пелистер во сезоната 1986/87. и 1987/88. го освоил второто место, двапати зад тогашната доминантна [[Шабац|шабачка]] [[РК Металопластика|Металопластика]]. Како второпласиран од сезоната 1987/89, во сезоната 1988/89 Пелистер играл во [[ЕХФ Куп]]от, и го остварил својот дотогаш најдобар резултат, стигнувајќи до четвртфинале, каде во двомечот бил поразен од [[ДР Германија|источногерманскиот]] Форвертс (35-38).<ref>[http://todor66.com/handball/Euro_Cups/Men_IHF_1989.html ЕХФ куп 1988/89], todor66.com</ref> Откако, во [[1992]] година, се формирала [[Македонска Ракометна Супер Лига|Супер лигата на Македонија]], Пелистер станал најуспешен клуб освојувајќи пет титули од вкупно осум одиграни сезони. Исто така, во тој период освои и четири трофеи на [[Куп на Македонија (ракомет)|Националниот куп]], [[1994]], [[1996]], [[1998]] и [[1999]] година. Носејќи го името Пелистер Еврокар поради спонзорски причини, во сезоната 1995/96, стигнал до полуфиналето во [[ЕХФ Куп на победниците на куповите|Европскиот куп на победници]], каде за противник го имал [[Германија|германскиот]] [[РК Лемго|Лемго]].<ref>{{наведени вести |title=Германски новинар ќе го прераскажува „Пеколот во Битола“ меѓу Пелистер и Лемго |url=https://www.gol.mk/rakomet/germanski-novinar-kje-go-preraskazhuva-pekolot-vo-bitola-megju-pelister-i-lemgo |accessdate=14 јуни 2020 |author= |publisher=gol.mk преку web.archive.org |date=14 јуни 2020 |archive-date=2020-06-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200614184251/https://www.gol.mk/rakomet/germanski-novinar-kje-go-preraskazhuva-pekolot-vo-bitola-megju-pelister-i-lemgo |url-status=bot: unknown }}</ref> Во првиот меч на гости Пелистер бил поразен со 25-23, но во реваншот победата од 24-23 не била доволна, па Лемго отишол понатаму и на крајот го освоил трофејот. Најголемиот успех во европските натпреварувања бил остварен во сезоната 2001/02, кога Пелистер играл во финалето на [[ЕХФ Челенџ куп]]от. Во низа паднале [[Русија|рускиот]] [[РК Зилант Казан|Зилант Казан]], [[Франција|францускиот]] [[РК Париз Сен-Жермен|Париз Сен - Жермен]], [[Грција|грчкиот]] [[РК ГАЦ Кукуш|ГАЦ Кукуш]], и на крајот во полуфиналето [[Данска|данскиот]] [[РК Фредериксберг|Фредериксберг]] после седмерци (61-60 вкупен резултат). Во финалето Пелистер бил поразен од данскиот [[РК Скјерн|Скјерн]]. Пелистер имал седум гола предност на домашен терен (27-20), но во реваншот бил поразен со убедливи 34-17. Сезоната [[Македонска ракометна Супер лига (мажи) 2004/05|2004/05]] била последната сезона во која клубот бил првак на првенството откако во полуфиналето го поразил [[РК Вардар|Вардар]] со 2-1 во победи, и со истиот резултат го победил [[РК Металург|Металург]] во финалето.<ref>{{наведени вести |title=Вардар и Металург го „положија оружјето“ - како се славеше последниот трофеј на Пелистер |url=https://www.gol.mk/rakomet/vardar-i-metalurg-go-polozhija-oruzhjeto-kako-se-slaveshe-posledniot-trofej-na-pelister |accessdate=26 јуни 2020 |publisher=gol.mk преку web.archive.org |date=10 јуни 220 |archive-date=2020-06-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200616051253/https://www.gol.mk/rakomet/vardar-i-metalurg-go-polozhija-oruzhjeto-kako-se-slaveshe-posledniot-trofej-na-pelister |url-status=bot: unknown }}</ref> ===Платформа за ракометна Битола=== Компанијата Еурофарм, сопственикот на [[РК Еурофарм Работник]], во јули 2019 година дала понуда, т.н. Платформа за ракометна Битола, до [[Општина Битола]] односно сопственикот на РК Пелистер. Платформата гласела Еурофарм да откупи 75 проценти од РК Пелистер, а Оштина Битола да откупи 25 проценти од РК Еурофарм Работник. Потоа клубот Еурофарм Работник да го добие името Еурофарм Пелистер, а првичниот Пелистер да го смени името во Еурофарм Пелистер 2. Еурофарм Работник се изјаснил дека правниот статус на РК Пелистер нема да биде згаснат и дека во иднина може да се одвои под ново сопствеништво.<ref>{{наведени вести |title=ЕДЕН ГРАД, ЕДЕН КЛУБ: Битола го добива Еурофарм Пелистер! |url=https://sportmedia.mk/2019/07/29/%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BD-%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4-%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BD-%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1-%D0%B1%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%B0-%D0%B3%D0%BE-%D0%B4%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%B2%D0%B0-%D0%B5/ |accessdate=1 декември 2019 |publisher=sportmedia.mk преку web.archive.org |date=29 јули 2019 |archive-date=2019-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191201195349/https://sportmedia.mk/2019/07/29/%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BD-%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4-%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BD-%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1-%D0%B1%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%B0-%D0%B3%D0%BE-%D0%B4%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%B2%D0%B0-%D0%B5/ |url-status=bot: unknown }}</ref><ref>{{наведени вести |title=Општина Битола постигна договор за спојување на ракометните клубови Пелистер и Еурофарм Работник |url=https://sdk.mk/index.php/sportski-prikazni/opshtina-bitola-postigna-dogovor-za-spojuvane-na-rakometnite-klubovi-pelister-i-eurofarm-rabotnik/ |accessdate=1 декември 2019 |publisher=sdk.mk преку web.archive.org |date=10 октомври 2019 |archive-date=2019-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191201195615/https://sdk.mk/index.php/sportski-prikazni/opshtina-bitola-postigna-dogovor-za-spojuvane-na-rakometnite-klubovi-pelister-i-eurofarm-rabotnik/ |url-status=bot: unknown }}</ref> На 29 ноември 2019 година, Еурофарм и Општина Битола официјално се договориле и се потпишале за остварување на платформата.<ref>{{наведени вести |title=ОФИЦИЈАЛНО: Битола го доби Еурофарм Пелистер! |url=https://www.gol.mk/rakomet/oficijalno-bitola-go-dobi-eurofarm-pelister |accessdate=1 декември 2019 |publisher=gol.mk преку web.archive.org |date=29 ноември 2019 |archive-date=2019-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191201200251/https://www.gol.mk/rakomet/oficijalno-bitola-go-dobi-eurofarm-pelister |url-status=bot: unknown }}</ref><ref>{{наведени вести |title=ОФИЦИЈАЛНО: Битола го доби Еурофарм Пелистер |url=https://ekipa.mk/ofitsijalno-bitola-go-dobi-eurofarm-pelister/ |accessdate=1 декември 2019 |publisher=ekipa.mk преку web.archive.org |date=29 ноември 2019 |archive-date=2019-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191201200529/https://ekipa.mk/ofitsijalno-bitola-go-dobi-eurofarm-pelister/ |url-status=bot: unknown }}</ref> ===Историја на клупското име=== *1995-1996: РК Пелистер Еврокар *2004-2005: РК Пелистер Кометал *2008-2014: РК Пелистер 08 *2014-2020: РК Пелистер *2020-....: РК Еурофарм Пелистер 2 == Успеси == === Национални === *'''[[Македонска Ракометна Супер Лига|Супер Лига]] :''' ::'''Првак (6):''' 1992/93, 1993/94, 1995/96, 1997/98, 1999/00, 2004/05. *'''[[Куп на Македонија (ракомет)|Куп на Македонија]] :''' ::'''Првак (5):''' 1994, 1996, 1998, 1999, 2005. *'''[[Македонска републичка ракометна лига]] :''' ::'''Првак (6): '''1968, 1969, 1970, 1971, 1979, 1981. === Меѓународни === *'''[[ЕХФ куп на победници]] :''' ::Полуфинале (1): 1995/96. *'''[[ЕХФ Челенџ куп]] :''' ::Финалист (1): 2001/02. *'''[[ЕХФ куп]] :''' ::Четвртфинале (1): 1988/89. *'''Меѓународен ракометен турнир во [[Добој]] :''' ::'''Првак (2):''' 1996, 1997. ==Моментален состав== :''Состав за сезоната 2025–26'' {{Col-begin}} {{Col-2}} ;Голмани * 12 {{знамеикона|МКД}} Мартин Јовановски * 16 {{знамеикона|МКД}} Иван Младенов * 21 {{знамеикона|МКД}} Мелин Фехми ;Леви крила * 15 {{знамеикона|МКД}} Стефан Лазаревски * 22 {{знамеикона|МКД}} Иван Димитровски * {{знамеикона|МКД}} Леонид Лозановски ;Десни крила * {{0}}7 {{знамеикона|МКД}} Јован Даневски * 44 {{знамеикона|МКД}} Ненад Белистојановски * {{знамеикона|МКД}} Андреј Дамчевски ;Пивоти * {{0}}2 {{знамеикона|МКД}} Петар Маркоски * 26 {{знамеикона|МКД}} Александар Славков * {{знамеикона|МКД}} Иван Велески {{Col-2}} ;Леви бекови * 10 {{знамеикона|МКД}} Христијан Митревски * 18 {{знамеикона|МКД}} Алдин Фехми * 96 {{знамеикона|ТУН}} Мохамед Азис * {{знамеикона|МКД}} Томче Пецаковски ;Средни бекови * 13 {{знамеикона|МКД}} Славчо Шулески * 55 {{знамеикона|МКД}} Стефан Дрогришки ([[капитен|к]]) * {{знамеикона|МКД}} Дамјан Наумовски ;Десни бекови * {{0}}5 {{знамеикона|МКД}} Бојан Гичев * 99 {{знамеикона|ФРА}} Баптист Одифред * {{знамеикона|МКД}} Илија Илијевски * {{знамеикона|МКД}} Лука Ѓорѓиевски {{Col-end}} ===Стручен штаб=== {| class="wikitable" |- ! Позиција !! Име |- | '''Главен тренер''' || {{знамеикона|МКД}} Александар Зарков |- | '''Помошник тренер''' || {{знамеикона|МКД}} Михајло Силјанов |- | '''Помошник тренер''' || {{знамеикона|МКД}} Васко Димитровски |- | '''Тренер на голмани''' || {{знамеикона|МКД}} Зоран Атанасовски |- | '''Физиотерапевт''' || {{знамеикона|МКД}} Иванчо Тодоровски |} == Поврзано == * [[РК Еурофарм Работник]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == * [http://www.rkpelister.mk/ Официјална страница на клубот] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120426022345/http://www.rkpelister.mk/ |date=2012-04-26 }} * [http://www.eurohandball.com/ec/cwc/men/2007-08/clubs/002049 Профил] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120405085303/http://www.eurohandball.com/ec/cwc/men/2007-08/clubs/002049 |date=2012-04-05 }} на страницата на [[ЕХФ]] {{Македонска ракометна супер лига (мажи) |state=collapsed}} {{Шампиони на ракометната Супер лига на Македонија}}{{Шампиони на ракометниот Куп на Македонија}} [[Категорија:Ракометни клубови од Македонија|Пелистер]] hma62dz6gfy0pgrbpy18s7yobz3ssav Македонија во слики 0 1100199 5567608 5143920 2026-05-31T09:18:32Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567608 wikitext text/x-wiki {{Italic title}} {{Infobox film | name = Македонија во слики | image = Gocevpogreb.gif | image size = 200 | caption = Кадар од филмот го прикажува пренесувањето на останките на Гоце Делчев во црквата „Света Недела“. | directors = [[Арсениј Јовков]], [[Георги Занков]] | producer = | screenplay = | story = | based on = | starring = | music = | cinematography = | editing = | studio = | distributor = | released = | runtime = | country = | language = | budget = | gross = }} '''Македонија во слики''' — [[документарен филм]] за [[Македонија]] снимен во [[1923]] година во режија и сценарио на [[Арсениј Јовков]] и [[Георги Занков]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maccinema.com/info/makedonijavosliki.html|title=Кинотека на Македонија {{!}}{{!}} Видео галерија|work=maccinema.com|accessdate=|archive-date=2022-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20220703235513/http://maccinema.com/info/makedonijavosliki.html|url-status=dead}}</ref> Филмот бил снимен со средства кои ги обезбедила [[Илинденската организација]], а по повод 20 годишнината од [[Илинденското востание]]. Филмот бил снимен во два дела од кои денес е зачуван само првиот. Во 2013 г. филмот е дигитализиран.<ref>{{нмс | url = http://www.dnevnik.mk/default.asp?ItemID=CC0E48FAE3E3A54AB750559FFB35CF5A | title = Дигитализиран „Македонија во слики“ на Арсениј Јовков | publisher = Дневник | accessdate = 2014-01-02 | archive-date = 2016-03-04 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160304201405/http://www.dnevnik.mk/default.asp?ItemID=CC0E48FAE3E3A54AB750559FFB35CF5A | url-status = dead }}</ref> == Содржина == [[Податотека:Македонија во слики.ogg|мини|лево|Целиот филм]] Во филмот се прикажани повеќе дејци од Илинденскиот период, градови во Македонија, како и битови снимки од [[дебар]]скиот крај. Исто така во филмот е прикажана и процесијата на пренесување на саркофагот со посмртните останки на [[Гоце Делчев]] од куќата на Михаил Чаков кон црквата Света Недела во Софија, на 2 август 1923 година. Неколкупати во крупен план е даден и саркофагот со моштите на Гоце Делчев, на кого е запишано: „Ги заколнуваме поколенијата што доаѓаат светите коски да бидат погребени во столицата на независна Македонија. Август 1923, Илинден“. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://maccinema.com/info/makedonijavosliki.html Македонија во слики] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220703235513/http://maccinema.com/info/makedonijavosliki.html |date=2022-07-03 }} - дигитализирана верзија на видеото [[Категорија:Македонски документарни филмови]] [[Категорија:Филмови од 1923 година]] hvageydmnsnez8ija3grxuxh3k7rty6 Лимонска киселина 0 1106273 5567558 5503715 2026-05-31T05:00:40Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567558 wikitext text/x-wiki {{Chembox |Verifiedfields = true |Watchedfields = changed |verifiedrevid = 477313834 |Name = Лимонска киселина |ImageFileL1 = Zitronensäure - Citric acid.svg |ImageSizeL1 = 150px |ImageNameL1 = Stereo skeletal formula of citric acid |ImageFileR1 = Citric-acid-3D-balls.png |ImageSizeR1 = 150px |ImageNameR1 = Ball-and-stick model of citric acid |ImageFile2 = Zitronensäure Kristallzucht.jpg |ImageSize2 = 320px |ImageName2 = Crystal sample from the saturated citric acid solution. |IUPACName = Лимонска киселина<ref name="IUPAC2014">{{cite book |author=[[International Union of Pure and Applied Chemistry]] |date=2014 |title=Nomenclature of Organic Chemistry: IUPAC Recommendations and Preferred Names 2013 |publisher=[[Royal Society of Chemistry|The Royal Society of Chemistry]] |pages=747 |doi=10.1039/9781849733069 |isbn=978-0-85404-182-4}}</ref> |PIN = 2-хидроксипропан-1,2,3-трикарбоксилна киселина<ref name="IUPAC2014"/> |Section1 = {{Chembox Identifiers |IUPHAR_ligand = 2478 |PubChem = 311 |PubChem1 = 22230 |PubChem1_Comment = (монохидрат) |UNII_Ref = {{fdacite|correct|FDA}} |UNII = XF417D3PSL |KEGG_Ref = {{keggcite|correct|kegg}} |KEGG = D00037 |InChI = 1/C6H8O7/c7-3(8)1-6(13,5(11)12)2-4(9)10/h13H,1-2H2,(H,7,8)(H,9,10)(H,11,12) |ChEBI_Ref = {{ebicite|correct|EBI}} |ChEBI = 30769 |DrugBank_Ref = {{drugbankcite|correct|drugbank}} |DrugBank = DB04272 |SMILES = OC(=O)CC(O)(C(=O)O)CC(=O)O |InChIKey = KRKNYBCHXYNGOX-UHFFFAOYAM |ChEMBL_Ref = {{ebicite|correct|EBI}} |ChEMBL = 1261 |StdInChI_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} |StdInChI = 1S/C6H8O7/c7-3(8)1-6(13,5(11)12)2-4(9)10/h13H,1-2H2,(H,7,8)(H,9,10)(H,11,12) |StdInChIKey_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} |StdInChIKey = KRKNYBCHXYNGOX-UHFFFAOYSA-N |CASNo = 77-92-9 |CASNo_Ref = {{cascite|correct|CAS}} |ChemSpiderID_Ref = {{chemspidercite|correct|chemspider}} |ChemSpiderID = 305 |RTECS = GE7350000 |EINECS = 201-069-1 }} |Section2 = {{Chembox Properties |C=6 | H=8 | O=7 |Appearance = бела цврста супстанца |Odor = без мирис |MolarMass = 192.123{{nbsp}}g/mol (анхидрид), 210.14{{nbsp}}g/mol (монохидрат)<ref>{{PubChemLink|22230}}</ref> |Density = 1.665{{nbsp}}g/cm<sup>3</sup> (анхидрид)<br /> 1.542{{nbsp}}g/cm<sup>3</sup> (18{{nbsp}}°C, монохидрат) |Solubility = 54%{{nbsp}}w/w (10{{nbsp}}°C)<br /> 59.2%{{nbsp}}w/w (20{{nbsp}}°C)<br /> 64.3%{{nbsp}}w/w (30{{nbsp}}°C)<br /> 68.6%{{nbsp}}w/w (40{{nbsp}}°C)<br /> 70.9%{{nbsp}}w/w (50{{nbsp}}°C)<br /> 73.5%{{nbsp}}w/w (60{{nbsp}}°C)<br /> 76.2%{{nbsp}}w/w (70{{nbsp}}°C)<br /> 78.8%{{nbsp}}w/w (80{{nbsp}}°C)<br /> 81.4%{{nbsp}}w/w (90{{nbsp}}°C)<br /> 84%{{nbsp}}w/w (100{{nbsp}}°C)<ref name=pubchem>{{PubChemLink|311}}</ref> |SolubleOther = растворлива во [[ацетон]], [[етанол]], [[диетил етер]], [[етил ацетат]], [[диметил сулфоксид]]<br /> нерастворливс во [[бензен|{{хем|C|6|H|6}}]], [[хлороформ|CHCl<sub>3</sub>]], [[јаглерод дисулфид|CS<sub>2</sub>]], [[толуен]]<ref name=chemister /> |Solubility1 = 62{{nbsp}}g/100{{nnbsp}}g (25{{nbsp}}°C)<ref name=chemister /> |Solvent1 = eтанол |Solubility2 = 4.41{{nbsp}}g/100{{nnbsp}}g (25{{nbsp}}°C)<ref name=chemister /> |Solvent2 = aмил ацетат |Solubility3 = 1.05{{nbsp}}g/100{{nnbsp}}g (25{{nbsp}}°C)<ref name=chemister /> |Solvent3 = диетил етер |Solubility4 = 35.9{{nbsp}}g/100{{nnbsp}}g (25{{nbsp}}°C)<ref name=chemister /> |Solvent4 = 1,4-диоксан |MeltingPtC = 156 |BoilingPtC = 310 |BoilingPt_notes = decomposes from 175{{nbsp}}°C<ref name=chemister>{{cite web|url=http://chemister.ru/Database/properties-en.php?dbid=1&id=1624|title=citric acid|work=chemister.ru|access-date=June 1, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129151027/http://chemister.ru/Database/properties-en.php?dbid=1&id=1624|archive-date=November 29, 2014|url-status=dead}}</ref> |pKa = p''K''<sub>a1</sub> = 3.13<ref>name="sigma"</ref><br /> p''K''<sub>a2</sub> = 4.76<ref name="sigma" /><br /> p''K''<sub>a3</sub> = 6.39,<ref> {{cite web |url=http://www.zirchrom.com/organic.htm |title=Data for Biochemical Research |publisher=ZirChrom Separations, Inc |access-date=January 11, 2012}}</ref> 6.40<ref> {{cite web |url=http://www2.chemistry.msu.edu/faculty/reusch/VirtTxtJml/acidity2.htm |title=Ionization Constants of Organic Acids |publisher=Michigan State University |access-date=January 11, 2012}}</ref> |LogP = −1.64 |RefractIndex = 1.493–1.509 (20{{nbsp}}°C)<ref name=pubchem /><br /> 1.46 (150{{nbsp}}°C)<ref name=chemister /> |Viscosity = 6.5{{nbsp}}cP (50% {{abbr|aq. sol.|aqueous solution}})<ref name=pubchem /> }} |Section3 = {{Chembox Structure |CrystalStruct = Moноциклична }} |Section4 = {{Chembox Thermochemistry |DeltaHf = −1543.8{{nbsp}}kJ/mol<ref name=pubchem /> |HHV = 1985.3 kJ/mol (474.5 kcal/mol, 2.47&nbsp;kcal/g),<ref name=pubchem /> 1960.6{{nbsp}}kJ/mol |Entropy = 252.1{{nbsp}}J/(mol·K) |HeatCapacity = 226.51{{nbsp}}J/(mol·K) (26.85{{nbsp}}°C) }} |Section5 = {{Chembox Pharmacology |ATCCode_prefix = A09 |ATCCode_suffix = AB04 }} |Section6 = {{Chembox Hazards |ExternalSDS = [http://www.hmdb.ca/system/metabolites/msds/000/000/065/original/HMDB00094.pdf?1358893891 HMDB] |GHSPictograms = {{GHS corrosion}}{{GHS exclamation mark}}<ref name="sigma">[[Fisher Scientific]], [http://www.sigmaaldrich.com/catalog/product/sial/251275 Citric acid]. Retrieved on 2014-06-02.</ref> |GHSSignalWord = Warning |HPhrases = {{H-phrases|290}}, {{H-phrases|319}}, {{H-phrases|315}}<ref name="sigma" /> |PPhrases = {{P-phrases|305+351+338}}<ref name="sigma" /> |NFPA-H = 2 |NFPA-F = 1 |NFPA-R = 0 |MainHazards = Иритација на кожата и очите |FlashPtC = 155 |AutoignitionPtC = 345 |ExploLimits = 8%<ref name="sigma" /> |LD50 = 3000{{nbsp}}mg/kg (стаорец, oрално) }} }} '''Лимонската киселина''' е [[органско соединение]] со [[хемиска формула]] HOC(CO<sub>2</sub>H)(CH<sub>2</sub>CO<sub>2</sub>H)<sub>2</sub>.<ref name=:1/> Тоа е безбојна слаба [[органска киселина]].<ref name=:1/> Природно се наоѓа во агрумите. Во [[биохемија]]та, е посредник во циклусот на лимонска киселина, кој се јавува во [[Метаболизам|метаболизмот]] на сите [[аеробни организми]].<ref name=:1>{{Cite web |url=https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/citric_acid/ |title=Citric acid &#124; C6H8O7 - PubChem |access-date=December 19, 2021 |archive-date=January 19, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220119023922/https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/citric_acid |url-status=dead }}</ref> Секоја година се произведуваат повеќе од два милиони тони лимонска киселина. Широко се користи како закиселувач, како арома и хелатен агенс.<ref>{{cite book |last1=Apleblat |first1=Alexander |title=Citric acid |date=2014 |publisher=Springer |isbn=978-3-319-11232-9}}</ref> '''Цитрат''' е дериват на лимонска киселина; односно солите, естрите и повеќеатомскиот анјон пронајдени во растворот. Пример за солта е тринатриум цитрат; естер е триетил цитрат. Кога е дел од сол, формулата на цитратниот анјон се запишува како {{хем|C|6|H|5|O|7|3-}} или {{хем|C|3|H|5|O(COO)|3|3-}}. ==Природна појава и индустриско производство== [[File:Citrus fruits.jpg|alt=|left|thumb|Лимоните, портокалите, лиметите и другите агруми поседуваат високи концентрации на лимонска киселина]] Лимонската киселина се наоѓа во различни [[Овошје|овошја]] и [[зеленчук]], особено во агрумите. [[Лимон]]ите и [[Лимета|лиметите]] имаат особено високи концентрации на киселината; може да сочинува дури 8% од сувата тежина на овие плодови (околу 47 g/L во соковите<ref>{{cite journal |vauthors=Penniston KL, Nakada SY, Holmes RP, Assimos DG| title=Quantitative Assessment of Citric Acid in Lemon Juice, Lime Juice, and Commercially-Available Fruit Juice Products | journal=Journal of Endourology | volume=22 | issue=3 | year=2008 | pmid=18290732 | pages = 567–570 | doi = 10.1089/end.2007.0304 | pmc=2637791}}</ref>).{{efn|This still does not make the lemon particularly strongly acidic. This is because, as a weak acid, most of the acid molecules are not dissociated so not contributing to acidity inside the lemon or its juice.}} Концентрациите на лимонска киселина во агрумите се движат од 0,005&nbsp;mol/L за [[портокал]]и и грејпфрути до 0,30&nbsp;mol/L во лимони и лимета; овие вредности варираат во видот во зависност од сортата и околностите под кои се одгледувал плодот. Лимонската киселина првпат била изолирана во 1784 година од хемичарот [[Карл Вилхелм Шеле]], кој ја кристализирал од сок од лимон.<ref>{{cite journal |last1=Scheele |first1=Carl Wilhelm |title=Anmärkning om Citron-saft, samt sätt at crystallisera densamma |journal=Kungliga Vetenskaps Academiens Nya Handlingar [New Proceedings of the Royal Academy of Science] |date=1784 |volume=5 |pages=105–109 |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015009215438;view=1up;seq=115 |series=2nd series |trans-title=Note about lemon juice, as well as ways to crystallize it |language=sv}}</ref><ref name="book1">{{cite book|last=Graham|first=Thomas|title=Elements of chemistry, including the applications of the science in the arts|url=https://archive.org/details/elementschemist00grahgoog|access-date=June 4, 2010|year=1842|publisher=Hippolyte Baillière, foreign bookseller to the Royal College of Surgeons, and to the Royal Society, 219, Regent Street.|page=[https://archive.org/details/elementschemist00grahgoog/page/n973 944]}}</ref> Производството на лимонска киселина во индустриски размери првпат започнало во 1890 година врз основа на италијанската индустрија за цитрусно овошје, каде што сокот бил третиран со хидриран вар (калциум хидроксид) за да се таложи калциум цитрат, кој бил изолиран и повторно претворен во киселина користејќи разредена сулфурна киселина.<ref name="ullmann" /> Во 1893 година, C. Wehmer открил дека пеницилиумската мувла може да произведе лимонска киселина од шеќер. Сепак, микробното производство на лимонска киселина не станало индустриски важно сè додека не се нарушил италијанскиот извоз на цитрус за време на Првата светска војна. Во 1917 година, американскиот хемичар за храна Џејмс Кари открил дека одредени видови на мувла Aspergillus niger може да бидат ефикасни производители на лимонска киселина,<ref>{{Cite book |last=Currie |first=James |url=https://books.google.com/books?id=7q8BAAAAYAAJ&pg=PA15 |title=The Journal of Biological Chemistry |publisher=American Society for Biochemistry and Molecular Biology |year=1917 |pages=15–27 |language=en}}</ref> и фармацевтската компанија Pfizer започнала со производство на индустриско ниво користејќи ја оваа техника две години подоцна, проследено со Citrique Belge во 1929 год. сахароза или медиум што содржи гликоза за производство на лимонска киселина. Изворот на шеќер е пченкарен пијалак, меласа, хидролизиран пченкарен [[скроб]] или друг евтин, зашеќерен раствор.<ref>{{cite journal |first1=Walid A. |last1=Lotfy |first2=Khaled M. |last2=Ghanem |first3=Ehab R. |last3=El-Helow |year=2007 |title=Citric acid production by a novel ''Aspergillus niger'' isolate: II. Optimization of process parameters through statistical experimental designs |journal=Bioresource Technology |volume=98 |issue=18 |pages=3470–3477 |doi=10.1016/j.biortech.2006.11.032 |pmid=17317159}}</ref> Откако мувлата се филтрира од добиениот раствор, лимонската киселина се изолира со таложење со калциум хидроксид за да се добие калциум цитратна сол, од која лимонската киселина се регенерира со третман со сулфурна киселина, како и при директното екстракција од сок од цитрусно овошје. Во 1977 година, бил доделен патент на Lever Brothers за хемиска синтеза на лимонска киселина, почнувајќи или од аконитни или изоцитратни/алоидоцитратни калциумови соли под услови на висок притисок; ова произвело лимонска киселина во речиси квантитативна конверзија под она што изгледало како обратна, неензимска реакција на [[Кребсов циклус|Кребсовиот циклус]].<ref>US 4056567-V.Lamberti and E.Gutierrez</ref> Глобалното производство било над 2.000.000 тони во 2018 година.<ref>{{cite web |url=https://www.prnewswire.com/news-releases/global-citric-acid-markets-report-2011-2018--2019-2024-300814817.html |title=Global Citric Acid Markets Report, 2011-2018 & 2019-2024 |date= 19 March 2019 |website=prnewswire.com |access-date=28 October 2019}}</ref> Повеќе од 50% од овој волумен е произведен во Кина. Повеќе од 50% се користел како регулатор на киселост во пијалаци, околу 20% во други прехранбени апликации, 20% за детергенти и 10% за други апликации освен храна, како што се козметика, фармацевтски производи и во хемиската индустрија.<ref name="ullmann">{{Ullmann | title = Citric Acid | first1 = Frank H.|last1=Verhoff|first2=Hugo|last2=Bauweleers|year=2014|doi=10.1002/14356007.a07_103.pub3}}</ref> ==Хемиски одлики== [[File:Citric acid speciation.svg|thumb|left|[[Видообразба на јони|Видообразба]] дијаграм за 10-милимоларен раствор на лимонска киселина]] Лимонската киселина може да се добие како [[анхидрид]] (без вода) или како [[монохидрат]]. Анхидридната форма се кристализира од топла вода, додека монохидратот се формира кога лимонската киселина се кристализира од ладна вода. Монохидратот може да се претвори во анхидридна форма на околу 78&nbsp;°C. Лимонската киселина се раствора и во апсолутен (безводен) [[етанол]] (76 делови од лимонска киселина на 100 делови од етанол) на 15&nbsp;°C. Се распаѓа со губење на [[јаглерод диоксид]] над околу 175&nbsp;°C. Лимонската киселина е трибазна киселина, со pKa вредности, екстраполирани на нула [[јонска јачина]], од 3,128, 4,761 и 6,396 на 25&nbsp;°C.<ref>{{cite journal | first1= Robert N.| last1= Goldberg| first2= Nand| last2= Kishore| first3= Rebecca M.| last3= Lennen| s2cid= 94614267| title= Thermodynamic Quantities for the Ionization Reactions of Buffers| journal= J. Phys. Chem. Ref. Data| year = 2002| volume= 31| issue= 1| pages= 231–370| doi= 10.1063/1.1416902| bibcode= 2002JPCRD..31..231G}}</ref> Утврдено е, со помош на [[спектроскопија]] 13C NMR, дека pKa на хидроксилната група, е 14,4.<ref>{{cite journal| first1= Andre M. N.| last1= Silva | first2= Xiaole| last2= Kong| first3 =Robert C.| last3=Hider| title= Determination of the pKa value of the hydroxyl group in the α-hydroxycarboxylates citrate, malate and lactate by <sup>13</sup>C NMR: implications for metal coordination in biological systems| journal= Biometals| year = 2009| volume= 22| issue= 5| pages= 771–778| doi= 10.1007/s10534-009-9224-5| pmid=19288211| s2cid= 11615864}}</ref> Специјацискиот дијаграм покажува дека растворите на лимонска киселина се [[Пуфер|пуферски раствори]] помеѓу околу pH 2 и pH 8. Во биолошките системи околу pH 7, присутни се двата вида, цитрат јон и моно-водороден цитрат јон. SSC 20X хибридизацискиот пуфер е пример за вообичаена употреба.<ref>Maniatis, T.; Fritsch, E. F.; Sambrook, J. 1982. Molecular Cloning: A Laboratory Manual. Cold Spring Harbor Laboratory, Cold Spring Harbor, NY.</ref> Табели составени за биохемиски студии<ref>{{cite book | doi = 10.1016/0076-6879(55)01020-3 | chapter = 16 Preparation of buffers for use in enzyme studies | title = Methods in Enzymology Volume 1 | series = Methods in Enzymology| year = 1955| last1 = Gomori| first1 = G.| isbn = 9780121818012| volume = 1| pages = 138–146| chapter-url-access = registration| chapter-url = https://archive.org/details/methodsinenzymol01acad| url = https://archive.org/details/methodsinenzymol01acad/page/138}}</ref> се достапни. Од друга страна, pH на 1 mM раствор на лимонска киселина ќе биде околу 3,2. pH на овошните сокови од агруми како портокали и лимони зависи од концентрацијата на лимонска киселина, при што повисока концентрација на лимонска киселина резултира со пониска pH вредност. Киселите соли на лимонската киселина може да се подготват со внимателно прилагодување на pH вредноста пред да се кристализира соединението. Видете, на пример, натриум цитрат. Цитратниот јон формира комплекси со метални катјони. Константите на стабилност за формирање на овие комплекси се доста големи поради хелатниот ефект. Следствено, формира комплекси дури и со катјони на алкални метали. Меѓутоа, кога се формира хелатен комплекс со користење на сите три карбоксилатни групи, хелатните прстени имаат 7 и 8 членови, кои генерално се помалку стабилни термодинамички од помалите хелатни прстени. Како последица на тоа, хидроксилната група може да се депротонира, формирајќи дел од постабилен 5-член прстен, како кај амониум железен цитрат,{{хем|(NH|4|)|5|Fe(C|6|H|4|O|7|)|2}}·2{{хем|H|2|O}}.<ref>{{cite journal| first1= M.| last1= Matzapetakis| first2= C. P. | last2= Raptopoulou| first3 =A. | last3=Tsohos| first4 =V. | last4=Papaefthymiou| first5 =S. N. | last5=Moon| first6 =A. | last6=Salifoglou| title= Synthesis, Spectroscopic and Structural Characterization of the First Mononuclear, Water Soluble Iron−Citrate Complex, (NH<sub>4</sub>)<sub>5</sub>Fe(C<sub>6</sub>H<sub>4</sub>O<sub>7</sub>)<sub>2</sub>·2H<sub>2</sub>O| journal= J. Am. Chem. Soc.| year = 1998| volume= 120| issue= 50| pages= 13266–13267| doi= 10.1021/ja9807035}}</ref> Лимонската киселина може да се естерифицира во една или повеќе од нејзините три групи на карбоксилна киселина за да формира која било од различните моно-, ди-, три- и мешани естри.<ref>{{cite journal |doi=10.1016/S0040-4020(96)01061-7|title=Total synthesis of rhizoferrin, an iron chelator|url=https://archive.org/details/sim_tetrahedron_1997-01-13_53_2/page/n45|year=1997|last1=Bergeron|first1=Raymond J.|last2=Xin|first2=Meiguo|last3=Smith|first3=Richard E.|last4=Wollenweber|first4=Markus|last5=McManis|first5=James S.|last6=Ludin|first6=Christian|last7=Abboud|first7=Khalil A.|journal=Tetrahedron|volume=53|issue=2|pages=427–434}}</ref> ==Биохемија== ===Циклус на лимонска киселина=== {{Main|Citric acid cycle}} Цитратот е посредник во циклусот на лимонска киселина, исто така познат како циклус TCA (TriCarboxylic Acid) или циклус на Кребс, централен метаболички пат за животните, растенијата и бактериите. Цитрат синтаза ја катализира кондензацијата на оксалоацетат со ацетил CoA за да формира цитрат. Цитратот потоа делува како супстрат за аконитаза и се претвора во аконитна киселина. Циклусот завршува со регенерација на оксалоацетат. Оваа серија на хемиски реакции е извор на две третини од енергијата добиена од храна во повисоките организми. За ова откритие Ханс Адолф Кребс ја доби Нобеловата награда за физиологија или медицина во 1953 година. Некои бактерии (особено ''E. coli'') можат внатрешно да произведуваат и консумираат цитрат како дел од нивниот циклус на TCA, но не можат да го користат како храна бидејќи им недостасуваат ензими потребни за да го внесат во клетката. По десетици илјади еволуции во медиум со минимална гликоза кој исто така содржел цитрат за време на долгорочниот експеримент за еволуција на Ричард Ленски, варијантата ''E. coli'' еволуирала со способност да расте аеробно на цитрат. Захари Блаунт, студент на Ленски и неговите колеги ги проучувале овие „Cit+“ ''E. coli''<ref name="Powell">{{cite web|last1=Powell|first1=Alvin|title=59,000 generations of bacteria, plus freezer, yield startling results|url=https://phys.org/news/2014-02-bacteria-freezer-yield-startling-results.html|website=phys.org|access-date=April 13, 2017|date=February 14, 2014}}</ref><ref name="Blount et al.">{{cite journal|last1=Blount|first1=Z. D.|last2=Borland|first2=C. Z.|last3=Lenski|first3=R. E.|title=Historical contingency and the evolution of a key innovation in an experimental population of Escherichia coli|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|date=4 June 2008|volume=105|issue=23|pages=7899–7906|doi=10.1073/pnas.0803151105|pmid=18524956|bibcode=2008PNAS..105.7899B|pmc=2430337|doi-access=free}}</ref> како модел за тоа како еволуираат новите особини. Тие пронашле докази дека, во овој случај, иновацијата е предизвикана од ретка мутација за дуплирање поради акумулацијата на неколку претходни „поттикнувачки“ мутации, чиј идентитет и ефекти се уште се испитуваат. Еволуцијата на одликата Cit+ се смета за значаен пример за улогата на историската непредвидливост во еволуцијата. ===Други биолошки улоги=== Цитратот може да се транспортира надвор од митохондриите и во цитоплазмата, потоа да се разложи на ацетил-CoA за синтеза на масни киселини и во оксалоацетат. Цитратот е позитивен модулатор на оваа конверзија и алостерски го регулира ензимот ацетил-CoA карбоксилаза, кој е регулирачки ензим во конверзијата на [[ацетил-CoA]] во [[малонил-CoA]] (чекор на посветеност во синтезата на масни киселини). Накратко, цитратот се транспортира во цитоплазмата, се претвора во ацетил-CoA, кој потоа се претвора во малонил-CoA со ацетил-CoA карбоксилаза, која е алостерски модулирана со цитрат. Високите концентрации на цитозолен цитрат може да ја инхибираат фосфофруктокиназата, катализаторот на чекорот на гликолиза со ограничување на брзината. Овој ефект е поволен: високите концентрации на цитрат покажуваат дека постои голема понуда на биосинтетички прекурсорски молекули, така што нема потреба фосфофруктокиназата да продолжи да испраќа молекули од својот супстрат, фруктоза 6-фосфат, во гликолиза. Цитратот делува така што го зголемува инхибиторниот ефект на високите концентрации на [[Аденозин трифосфат|ATP]], уште еден знак дека нема потреба да се спроведува [[гликолиза]].<ref name="Tightly Controlled">{{cite book|last1=Stryer|first1=Lubert|last2=Berg|first2=Jeremy|last3=Tymoczko|first3=John|title=Biochemistry|date=2003|publisher=Freeman|location=New York|isbn=978-0716746843|edition=5. ed., international ed., 3. printing|chapter-url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK22395/|chapter=Section 16.2: The Glycolytic Pathway Is Tightly Controlled}}</ref> Цитратот е витална компонента на коските, помагајќи да се регулира големината на кристалите на апатит.<ref>{{cite journal|last1= Hu |first1= Y.-Y. |last2= Rawal |first2= A. |last3= Schmidt-Rohr |first3= K. |title= Strongly bound citrate stabilizes the apatite nanocrystals in bone |journal= Proceedings of the National Academy of Sciences |volume= 107 |pages= 22425–22429 |date=December 2010 |doi= 10.1073/pnas.1009219107 |pmid= 21127269 |pmc= 3012505 |issue=52|bibcode= 2010PNAS..10722425H |doi-access= free }}</ref> ==Апликација== ===Храна и пијалаци=== [[File:Lemon pepper preparation.jpg|thumb|Лимонска киселина во прав се користи за подготовка на [[лимон пипер]] зачини]] Бидејќи е една од посилните киселини за јадење, доминантната употреба на лимонската киселина е како ароматизирање и конзерванс во храната и пијалаците, особено безалкохолните пијалаци и бонбоните.<ref name="ullmann" /> Во рамките на Европската Унија се означува со Е број E330. Цитратните соли на различни метали се користат за доставување на тие минерали во биолошки достапна форма во многу додатоци во исхраната. Лимонска киселина има 247 kcal на 100 g.<ref name="FAOSouthgate">{{cite book |last1=Greenfield |first1=Heather |last2=Southgate |first2=D.A.T. |date=2003 |title=Food Composition Data: Production, Management and Use |location=Rome |publisher=[[FAO]] |page=146 |isbn=9789251049495 }}</ref> Во [[Соединети Американски Држави|Соединетите Држави]], барањата за чистота за лимонската киселина како додаток на храна се дефинирани со Кодексот за хемикалии за храна, кој е објавен од Фармакопеја на Соединетите Американски Држави (USP). Лимонската киселина може да се додаде во сладолед како средство за емулгирање за да се спречи раздвојување на мастите, во карамела за да се спречи кристализација на сахарозата или во рецепти наместо свеж сок од лимон. Лимонската киселина се користи со натриум бикарбонат во широк опсег на шумливи формули, и за голтање (на пр., прашоци и таблети) и за лична нега (на пример, соли за капење, бомби за капење и чистење од маснотии). Лимонската киселина што се продава во сува прашкаста форма најчесто се продава на пазарите и намирниците како „кисела сол“, поради нејзината физичка сличност со кујнската сол. Се користи во кулинарски апликации, како алтернатива на [[оцет]] или сок од [[лимон]], каде што е потребна чиста киселина. Лимонската киселина може да се користи во бојата на храната за да се балансира pH нивото на нормално основната боја ===Средство за чистење=== [[File:Fe2CITdianion.svg|thumb|144px|left|Структура на комплекс од железо(III) цитрат.<ref name="xiang">Xiang Hao, Yongge Wei, Shiwei Zhang (2001): "Synthesis, crystal structure and magnetic property of a binuclear iron(III) citrate complex". ''Transition Metal Chemistry'', volume 26, issue 4, pages 384–387. {{doi|10.1023/A:1011055306645}}</ref><ref name="shweky">{{cite journal|doi=10.1021/ic00101a001|title=Syntheses, Structures, and Magnetic Properties of Two Dinuclear Iron(III) Citrate Complexes|year=1994|last1=Shweky|first1=Itzhak|last2=Bino|first2=Avi|last3=Goldberg|first3=David P.|last4=Lippard|first4=Stephen J.|journal=Inorganic Chemistry|volume=33|issue=23|pages=5161–5162}}</ref>]] Лимонската киселина е одличен хелатен агенс, ги врзува металите така што ги прави растворливи. Се користи за отстранување и спречување на таложење на бигор од котлите и испарувачите.<ref name="ullmann" /> Може да се користи за третман на вода, што го прави корисен за подобрување на ефикасноста на сапуните и детергентите за перење. Со хелирање на металите во тврда вода, им овозможува на овие средства за чистење да произведуваат пена и да работат подобро без потреба од омекнување на водата. Лимонската киселина е активна состојка во некои раствори за чистење на бањи и кујна. Растворот со шест проценти концентрација на лимонска киселина ќе ги отстрани дамките од тврда вода од стаклото без чистење. Лимонската киселина може да се користи во шампон за миење на восокот и бојата од косата. Како илустрација за нејзините хелатни способности, лимонската киселина била првиот успешен елуент што се користел за целосно раздвојување на лантанидите со јонска размена, за време на проектот Менхетен во 1940-тите.<ref>{{Cite journal|last1=JOHNSON|first1=WARREN C.|last2=QUILL|first2=LAURENCE L.|last3=DANIELS|first3=FARRINGTON|date=1947-09-01|title=Rare Earths Separation Developed on Manhattan Project|url=http://dx.doi.org/10.1021/cen-v025n035.p2494|journal=Chemical & Engineering News Archive|volume=25|issue=35|pages=2494|doi=10.1021/cen-v025n035.p2494|issn=0009-2347}}</ref> In the 1950s, it was replaced by the far more efficient<ref>{{Cite journal|date=2020-08-01|title=Individual and combined application of EDTA and citric acid assisted phytoextraction of copper using jute (Corchorus capsularis L.) seedlings|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S2352186420300274|journal=Environmental Technology & Innovation|language=en|volume=19|pages=100895|doi=10.1016/j.eti.2020.100895|issn=2352-1864|last1=Saleem|first1=Muhammad Hamzah|last2=Ali|first2=Shafaqat|last3=Rehman|first3=Muzammal|last4=Rizwan|first4=Muhammad|last5=Kamran|first5=Muhammad|last6=Mohamed|first6=Ibrahim A.A.|last7=Khan|first7=Zaid|last8=Bamagoos|first8=Atif A.|last9=Alharby|first9=Hesham F.|last10=Hakeem|first10=Khalid Rehman|last11=Liu|first11=Lijun|s2cid=219432688}}</ref> [[Ethylenediaminetetraacetic acid|EDTA]]. Во индустријата се користи за растворање на ’рѓа од челик и за пасивирање на нерѓосувачките челици.<ref>{{Cite web|url=https://www.astm.org/Standards/A967.htm|title=ASTM A967 / A967M - 17 Standard Specification for Chemical Passivation Treatments for Stainless Steel Parts|website=www.astm.org}}</ref> ===Козметика, фармацевтски производи, суплементи и храна=== Лимонската киселина се користи како ацидуланс во креми, гелови и течности. Се користи во храна и додатоци во исхраната, може да се класифицира како помагало за преработка доколку е додаден заради технички или функционален ефект (на пр. киселински, хелатор, вискозификатор итн.). Ако сè уште е присутен во незначителни количини, а техничкиот или функционалниот ефект повеќе не е присутен, може да биде ослободен од означување <21 CFR §101.100(c)>. Лимонската киселина е алфа хидрокси киселина и е активна состојка во хемискиот пилинг на кожата.<ref>{{Cite journal|last1=Tang|first1=Sheau-Chung|last2=Yang|first2=Jen-Hung|date=2018-04-10|title=Dual Effects of Alpha-Hydroxy Acids on the Skin|journal=Molecules |volume=23|issue=4|page=863|doi=10.3390/molecules23040863|issn=1420-3049|pmc=6017965|pmid=29642579|doi-access=free}}</ref> Лимонската киселина најчесто се користи како пуфер за зголемување на растворливоста на кафеавиот хероин.<ref>{{cite journal |vauthors=Strang J, Keaney F, Butterworth G, Noble A, Best D |title=Different forms of heroin and their relationship to cook-up techniques: data on, and explanation of, use of lemon juice and other acids |journal=Subst Use Misuse |volume=36 |issue=5 |pages=573–88 |date=April 2001 |pmid=11419488 |doi=10.1081/ja-100103561 |s2cid=8516420 }}</ref> Лимонската киселина се користи како една од активните состојки во производството на марамици за лице со антивирусни својства.<ref>{{cite news | url = https://money.cnn.com/2004/07/14/news/fortune500/kleenex/ | title = Tissues that fight germs | publisher = CNN | date = July 14, 2004 | access-date = May 8, 2008 | archive-date = 2022-12-20 | archive-url = https://web.archive.org/web/20221220031944/https://money.cnn.com/2004/07/14/news/fortune500/kleenex/ | url-status = dead }}</ref>[[File:Sol-gel processing.png|thumb]] === Друга употреба === Пуферирачките својства на цитратите се користат за контрола на pH во средствата за чистење домаќинства и фармацевтските производи. Лимонската киселина се користи како алтернатива на белиот оцет без мирис за боење на ткаенина со кисели бои. Натриум цитратот е компонента на Бенедиктовиот реагенс, кој се користи и за квалитативна и за квантитативна идентификација на редукционите шеќери.<ref>{{Cite journal|last1=Chen|first1=Wei|last2=Abramowitz|first2=Matthew K.|date=February 2014|title=Treatment of Metabolic Acidosis in Patients With CKD|journal=American Journal of Kidney Diseases |volume=63|issue=2|pages=311–317|doi=10.1053/j.ajkd.2013.06.017|issn=0272-6386|pmc=3946919|pmid=23932089}}</ref> Лимонската киселина може да се користи како алтернатива на азотна киселина при пасивација на нерѓосувачки челик.<ref>{{cite web|url=http://www.euro-inox.org/pdf/map/Passivating_Pickling_EN.pdf |title=Pickling and Passivating Stainless Steel |publisher=Euro-inox.org |access-date=2013-01-01 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120912054431/http://www.euro-inox.org/pdf/map/Passivating_Pickling_EN.pdf |archive-date=September 12, 2012 |df=mdy}}</ref> Лимонска киселина/калиум-натриум цитрат може да се користи како регулатор на киселина во крвта. Лимонската киселина е вклучена за да се подобри вкусноста<ref>{{Cite web|last=PubChem|title=Sodium citrate|url=https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/6224|access-date=2021-08-02|website=pubchem.ncbi.nlm.nih.gov|language=en}}</ref> Лимонската киселина е одличен флукс за лемење,<ref>{{cite web|url=https://apps.dtic.mil/dtic/tr/fulltext/u2/a295042.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20200315161916/https://apps.dtic.mil/dtic/tr/fulltext/u2/a295042.pdf |url-status=live |archive-date=March 15, 2020 |title=An Investigation of the Chemistry of Citric Acid in Military Soldering Applications |date=1995-06-19}}</ref> или сув или како концентриран раствор во вода. Треба да се отстрани по лемењето, особено со фини жици, бидејќи е благо корозивен. Се раствора и брзо се исплакнува во топла вода. Алкалниот цитрат може да се користи како инхибитор на камења во бубрезите со зголемување на нивото на цитрат во урината, корисен за спречување на камења од калциум и зголемување на pH на урината, корисен за спречување на урична киселина и цистински камења.<ref>{{Cite journal |last1=Berg |first1=C. |last2=Larsson |first2=L. |last3=Tiselius |first3=H. G. |date=1992 |title=The effects of a single evening dose of alkaline citrate on urine composition and calcium stone formation |url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/1507355/ |journal=The Journal of Urology |volume=148 |issue=3 Pt 2 |pages=979–985 |doi=10.1016/s0022-5347(17)36795-2 |issn=0022-5347 |pmid=1507355}}</ref> ==Синтеза на други органски соединенија== Лимонската киселина е разновиден претходник на многу други органски соединенија. Патиштата на дехидрација даваат итаконска киселина и нејзиниот анхидрид.<ref>{{cite journal|author1=R. L. Shriner|author2=S. G. Ford|author3= l. J. Roll|journal=Org. Synth.|year=1931|volume=11|page=70|doi=10.15227/orgsyn.011.0070|title=Itaconic anhydride and itaconic acid}}</ref> Цитраконската киселина може да се произведе преку топлинска изомеризација на анхидрид на итаконска киселина.<ref>{{cite journal|author1=R. L. Shriner|author2=S. G. Ford|author3= l. J. Roll|journal=Org. Synth.|year=1931|volume=28|page=28|doi=10.15227/orgsyn.011.0028|title=Citraconic Anhydride and Citraconic Acid}}</ref> Потребниот анхидрид на итаконска киселина се добива со сува дестилација на лимонска киселина. Аконитната киселина може да се синтетизира со дехидрација на лимонска киселина со употреба на сулфурна киселина:<ref>{{cite journal| author = Bruce, W. F. | title = Aconitic Acid | journal = Organic Syntheses | year = 1937 | volume = 17 | pages = 1|doi=10.15227/orgsyn.017.0001 }}</ref> :(HO<sub>2</sub>CCH<sub>2</sub>)<sub>2</sub>C(OH)CO<sub>2</sub>H → HO<sub>2</sub>CCH=C(CO<sub>2</sub>H)CH<sub>2</sub>CO<sub>2</sub>H + H<sub>2</sub>O Ацетодикарбоксилната киселина може да се подготви и со декарбонилација на лимонска киселина во испарувана сулфурна киселина.<ref>{{OrgSynth | author = Roger Adams |author2=H. M. Chiles |author3=C. F. Rassweiler | title = Acetonedicarboxylic Acid | page = 5 | volume = 5 | year = 1925 | doi = 10.15227/orgsyn.005.0005}}</ref> ==Безбедност== Иако е слаба киселина, изложеноста на чиста лимонска киселина може да предизвика негативни ефекти. Вдишувањето може да предизвика кашлица, отежнато дишење или болки во грлото. Прекумерното голтање може да предизвика абдоминална болка и болки во грлото. Изложеноста на концентрирани раствори на кожата и очите може да предизвика црвенило и болка.<ref name=ICSC>{{cite web | url = https://www.cdc.gov/niosh/ipcsneng/neng0855.html | work = International Chemical Safety Cards | title = Citric acid | publisher = [[NIOSH]] | date = 2018-09-18 | access-date = September 9, 2017 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180712084742/https://www.cdc.gov/niosh/ipcsneng/neng0855.html | archive-date = July 12, 2018 | url-status = dead }}</ref> Долготрајното или повеќекратното консумирање може да предизвика ерозија на забната глеѓ.<ref name=ICSC/><ref>{{Cite journal | doi = 10.1016/j.triboint.2008.12.008 | journal = Tribology International | volume = 42 | issue = 11–12 | date = December 2009 | pages = 1558–1564 | title = Erosion behavior of human tooth enamel in citric acid solution |author=J. Zheng |author2=F. Xiao |author3=L. M. Qian |author4=Z. R. Zhou}}</ref><ref>{{Cite web | url = http://www.livestrong.com/article/147503-the-effect-of-citric-acid-on-tooth-enamel | title = Effect of Citric Acid on Tooth Enamel}}</ref> == Белешки за објаснување == {{Notelist|30em}} ==Наводи== {{Reflist|30em}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Citric acid}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Цитрати| ]] [[Категорија:Цитруси]] [[Категорија:Додатоци во јадењето]] [[Категорија:Домашни хемикалии]] [[Категорија:Фотографски хемикалии]] [[Категорија:Трикарбоксилни киселини]] [[Категорија:Хелатни агенси]] q9y1814141j9acud4budjksmfienkds Ламборгини Сесто Елементо 0 1107363 5567531 5432452 2026-05-31T02:03:39Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567531 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Автомобил | име = Ламборгини Сесто Елементо{{малзак|Lamborghini Sesto Elemento}} | слика = Sesto4.JPG | производител = [[Ламборгини]] | период = 2011<br>(20 автомобили) | склопен_во = [[Сантагата Болоњезе]], [[Италија]] | мотор = 5.200 см³, [[V10]], 570 КС | сегмент = [[спортски автомобил|S]] | каросерија = двовратно [[купе]] | распоред = среден погон, сите тркала | пренос = 6-брзински [[полуавтоматски менувач|полуавтоматски]] со лопатки | меѓуоскино = | должина = | ширина = | висина = | тежина = 999 кг }} '''Ламборгини Сесто Елементо''' ({{langx|it|Lamborghini Sesto Elemento}}, букв. „Шести елемент“) — двоседен [[суперавтомобил]] со [[V10]]-[[мотор]] на италијанскиот автопроизводител [[Ламборгини]]. Претставен е на [[Париски автосаем|Парискиот автосаем]] во [[2010]] г. Името на [[италијански јазик|италијански]] значи „шести [[хемиски елемент|елемент]]“, што се однесува на [[атомски број|атомскиот број]] на [[јаглерод]]от во [[периоден систем на елементите|периодниот систем]], кој е многу застапен во облик на [[јаглеродни влакна]] во конструкцијата на автомобилот. Произведен е во многу ограничен број. == Конструкција и особености == Автомобилот е опремен со [[V10]]-[[мотор]] преземен од моделот [[Ламборгини Галардо|Галардо]], со работната зафатнина од 5.200&nbsp;см³ (5,2&nbsp;л) и 6-брзински [[полуавтоматски менувач]] со лопатки зад воланот и [[погон на сите тркала]]. Има [[моќност]] од 570&nbsp;[[кс]] (425&nbsp;[[kW]]) и [[момент на сила]] од 540&nbsp;[[N·m]]. Шасијата, каросеријата, погонската осовина и амортизерските делови се направени од [[јаглеродни влакна]] (графитни влакна), со што вкупната тежина е сведена на само 999&nbsp;кг — споредливо со онаа на мал градски автомобил како што е [[Хонда Фит]].<ref name="cnnmoney2012">{{нмс |url=http://money.cnn.com/2012/08/17/autos/lamborghini-sesto-elemento/ |title=Lamborghini's $2.2 million Sesto Elemento supercar |date=17 August 2012 |first=Peter |last=Valdes-Dapena |publisher=CNN |accessdate=28 November 2012 |archive-date=2014-07-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140726172355/http://money.cnn.com/2012/08/17/autos/lamborghini-sesto-elemento |url-status=dead }}</ref> Ова е најлесниот автомобил на Ламборгини. Воздухот се испушта од 10 карактеристични [[шестаголник|шестаголни]] отвори на капакот, а има и два отвора низ кој струи ладен воздух во моторот, поставен во средината на возилото. Големата моќност и малата тежина на возилото даваат сооднос сила-тежина од 0,57&nbsp;КС/кг (или тежина-сила од 1,75&nbsp;кг/кс). Според производителот, автомобилот развива 100&nbsp;км/ч за само 2,5 [[секунда|секунди]].<ref name=lambowebsite>{{нмс|title=Sesto Elemento: Overview|url=http://www.lamborghini.com/en/models/special-and-limited-editions/sesto-elemento/overview/#!slide/32|publisher=Lamborghini|accessdate=3 January 2013|archive-date=2013-01-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20130101152258/http://www.lamborghini.com/en/models/special-and-limited-editions/sesto-elemento/overview#!slide/32|url-status=dead}}</ref> == Ограниченост на производството == [[Податотека:Sesto 1.JPG|мини|десно|Сесто Елементо изложен на Парискиот автосаем во 2010 г.]] Произведени се само 20 автомобили од овој модел, и пуштени во продажба во 2013 г.<ref name="cnnmoney2012"/><ref>{{нмс| last=Pattni| first=Vijay| title=Lamborghini to build Sesto Elemento| url=http://www.topgear.com/uk/car-news/lamborghini-sesto-elemento-confirmed-for-production-frankfurt-motor-show-2011-09-13| publisher=Top Gear| date=13 September 2011| accessdate=28 November 2012| archive-date=2012-10-13| archive-url=https://web.archive.org/web/20121013082213/http://www.topgear.com/uk/car-news/lamborghini-sesto-elemento-confirmed-for-production-frankfurt-motor-show-2011-09-13| url-status=dead}}</ref> Сите биле продадени веќе во 2012 г.,<ref>{{нмс |url=http://www.lambocars.com/lambonews/the_lamborghini_sesto_elemento_is_sold_out.html |title=The Lamborghini Sesto Elemento is sold out |publisher=Lambocars.com |date= |accessdate=28 November 2012 |archive-date=2013-01-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130129093333/http://www.lambocars.com/lambonews/the_lamborghini_sesto_elemento_is_sold_out.html |url-status=dead }}</ref> по цена од 1,6 до 2,1 милиони [[евро|евра]]. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Lamborghini Sesto Elemento}} * {{матична|http://www.lamborghini.com/en/models/special-and-limited-editions/sesto-elemento/overview/}} [[Категорија:Ламборгини|Сесто Елементо]] [[Категорија:Концептни автомобили]] rp6nozmae7ank1q66w1v32b1mtzfdga Список на острови во Грција 0 1108712 5567523 4451512 2026-05-31T01:34:31Z Bjankuloski06 332 /* [[Киклади]] */ Правописна исправка, replaced: Кеа → Кеја 5567523 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Aegean Sea with island groups labeled.gif|мини|235x235пискел|Грчки острови во [[Егејско Море|Егејското Море]]]] [[Грција]] поседува огромен број на [[остров]]и, проценувајќи се на 1200 до 6000 острови. Бројот на населени острови варира од 166 до 227. Најголем грчки остров е [[Крит]] кој се наоѓа на самиот [[југ]] на [[Егејско Море]], додека пак вториот по големина остров е [[Евбеја]] кој е одделен од [[копно]]то со [[Еврипски Проток|Еврипскиот Проток]] широк 96 километри и се наоѓа во регионот на [[Централна Грција (област)|Централна Грција]]. После третиот и четвртиот остров, [[Лезбос]] и [[Родос]] сите други острови се две третини од големината на самиот Родос. Сите грчки острови се групираат во следните групи: [[Арго-Саронски острови]], [[Киклади]], [[Северноегејски Острови]], [[Споради]], [[Јонски Острови]] и [[Додеканези]]. ==Острови по големина== {| class="wikitable sortable" |- ! !! Остров !! Површина<br />(mi<sup>2</sup>) !! (км<sup>2</sup>) |- | 1 || [[Крит]] || 3,219 || 8,336 |- | 2 || [[Евбеја]] || 1,417 || 3,670 |- | 3 || [[Лезбос]] || 630 || 1,633 |- | 4 || [[Родос]] || 541 || 1,401 |- | 5 || [[Хиос]] || 325 || 842.3 |- | 6 || [[Кефалонија]] || 302 || 781 |- | 7 || [[Крф]] || 229 || 592.9 |- | 8 || [[Лемнос]] || 184 || 477.6 |- | 9 || [[Самос]] || 184 || 477.4 |- | 10 || [[Наксос]] || 166 || 429.8 |- | 11 || [[Закинтос]] || 157 || 406 |- | 12 || [[Тасос]] || 147 || 380.1 |- | 13 || [[Андрос]] || 147 || 380.0 |- | 14 || [[Лефкада]] || 117 || 303 |- | 15 || [[Карпатос]] || 116 || 300 |- | 16 || [[Кос]] || 112 || 290.3 |- | 17 || [[Китира]] || 108 || 279.6 |- | 18 || [[Икарија]] || 99 || 255 |- | 19 || [[Скирос]] || 81 || 209 |- | 20 || [[Парос]] || 75 || 195 |- | 21 || [[Тинос]] || 75 || 194 |} ==[[Арго-Саронски острови]]== *[[Егина]] *[[Хидра]] *[[Парос]] *[[Спецес]] *[[Ангистри]] *[[Саламина]] *[[Докос]] *[[Санторини]] *[[Миконос]] *[[Икарија]] *[[Самос]] *[[Патмос]] *[[Кос]] ==[[Споради]]== *[[Скијатос]] *[[Скопелос]] *[[Скирос]] *[[Алонизос]] ==[[Јонски Острови]]== *[[Крф]] *[[Итака]] *[[Кефалонија]] *[[Китира]] *[[Лефкада]] *[[Пакси]] *[[Закинтос]] ==[[Додеканези]]== *[[Агатониси]] *[[Алимија]] *[[Арки]] *[[Арматија]] *[[Астипалеја]] *[[Фармакониси]] *[[Гијали]] *[[Халки]] *[[Калолимнос]] *[[Калимнос]] *[[Карпатос]] *[[Касос]] *[[Кинарос]] *[[Кос]] *[[Липси]] *[[Лерос]] *[[Левита]] *[[Нимос]] *[[Нисирос]] *[[Патмос]] *[[Псеримос]] *[[Родос]] *[[Сарија]] *[[Сими]] *[[Сирна]] *[[Телендос]] *[[Тилос]] *[[Зафорас]] ==[[Северноегејски Острови]]== *[[Агиос ЕФстратиос]] *[[Хиос]] *[[Икарија]] *[[Фурни Корсеон]] *[[Лезбос]] *[[Лемнос]] *[[Самос]] *[[Самотракија]] *[[Тасос]] ==[[Киклади]]== *[[Аморгос]] *[[Анафи]] *[[Андрос]] *[[Антипарос]] *[[Делос]] *[[Дануса]] *[[Фолегандрос]] *[[Гијарос]] *[[Иос]] *[[Ираклија]] *[[Кеја (остров)|Кеја]] *[[Керос]] *[[Кимолос]] *[[Куфонисија]] *[[Китнос]] *[[Макронисос]] *[[Милос]] *[[Миконос]] *[[Наксос]] *[[Парос]] *[[Полиајгос]] *[[Санторини]] *[[Скинуса]] *[[Серифос]] *[[Сифнос]] *[[Сикинос]] *[[Сирос]] *[[Тирасија]] *[[Тинос]] == Поврзано == * [[Егејски Острови]] *[[Егејско Море]] *[[Средоземно Море]] *[[Јонско Море]] {{Грција-никулец}} [[Категорија:Острови во Грција| ]] [[Категорија:Географија на Грција]] [[Категорија:Списоци за Грција|Острови]] sukf0xu7bdryv6y0e7h4alyiyi2xtjn Киклади 0 1108713 5567517 4300211 2026-05-31T01:33:36Z Bjankuloski06 332 /* top */ Правописна исправка, replaced: Кеа → Кеја 5567517 wikitext text/x-wiki {{coord|37.00|N|25.10|E|source:wikidata|display=title}} [[Податотека:Cycladic three figurines group.jpg|мини|280 п|десно|Статуа од времето на Кикладската цивилизација]] '''Киклади''' ([[грчки]]: Κυκλάδες) се [[Грчки острови|острови во јужниот дел на Егејско Море]], југоисточно од копнениот дел на [[Грција]], но во близина на поголемиот [[остров]] [[Евбеја]] и [[полуостров]]от [[Атика]]. Кикладите во целост се во состав на грчката држава и до [[2011]] година беа во округот на периферијата Јужен Егеј. Управно седиште на префектурата и центар на островите е [[град]]от [[Ермополи]] на островот [[Сирос]]. Кикладите ги сочинуваат голем број на мали острови, приближно 220, од кои поголемиот број се ненаселени. Зафаќаат површина од 2.572 квадратни километри и население од околу 120.000. Најзначајни острови се: {| |- | * [[Аморгос]] * [[Анафи]] * [[Андрос]] * [[Антимилос]] * [[Антипарос]] * [[Делос]] * [[Јарос]] * [[Иос]] | * [[Кеја (остров)|Кеја]] * [[Кимолос]] * [[Китнос]] * [[Макронисос]] * [[Милос]] * [[Миконос]] * [[Наксос]] * [[Парос]] | * [[Санторини]] * [[Серифос]] * [[Сифнос]] * [[Сикинос]] * [[Сирос]] * [[Тинос]] * [[Тиразија]] * [[Фолегандрос]] |} {{Грција-никулец}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Киклади| ]] [[Категорија:Архипелази во Грција]] [[Категорија:Егејски Острови]] [[Категорија:Региони во Грција]] [[Категорија:Архипелази во Средоземното Море]] id9u91ysjw1f9bh5dl2rdvfrcz9l736 Последниот самурај 0 1114790 5567698 4758201 2026-05-31T10:26:44Z Andrew012p 85224 5567698 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија филм | image = The Last Samurai.jpg | caption = Плакатот на филмот | director = [[Едвард Цвик]] | screenplay = {{Plainlist| * [[Џон Логан (писател)|Џон Логан]] * Едвард Цвик * [[Маршал Херсковиц]] }} | story = Винсент Вард | producer = {{Plainlist| * Маршал Херсковиц * Едвард Цвик * [[Том Круз]] * [[Пола Вагнер]] * [[Скот Крупф]] * Том Енгелман }} | starring = {{Plainlist| * Том Круз * [[Тимоти Спол]] * [[Кен Ватанабе]] * [[Били Коноли]] * [[Тони Голдвин]] * [[Хиројуки Санада]] * [[Којуки Като]] }} | cinematography = [[Џон Тол]] | editing = {{Plainlist| * [[Стивен Розенблум]] * Виктор Дибоа }} | music = [[Ханс Цимер]] | production_companies = {{Plainlist| * [[Warner Bros. Pictures]]<ref>{{cite web |title=The Last Samurai |url=https://www.nzfilm.co.nz/international/showcase/last-samurai |website=[[New Zealand Film Commission]] |access-date=28 February 2024}}</ref> * [[Radar Pictures]]<ref name="AFI">{{cite web |title=The Last Samurai - AFI{{!}}Catalog |url=https://catalog.afi.com/Catalog/MovieDetails/54275 |website=[[American Film Institute]] |access-date=28 February 2024}}</ref> * [[The Bedford Falls Company]]<ref name="AFI"/> * [[Cruise/Wagner Productions]]<ref name="AFI"/> * Samurai Pictures, LLC<ref name="AFI"/> }} | distributor = Warner Bros. Pictures | released = {{Filmdate|2003|11|20|Токио|2003|12|05|САД}} | runtime = 154 минути<ref>{{cite web |title=The Last Samurai |url=https://bbfc.co.uk/releases/last-samurai-2004-3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160414055408/http://bbfc.co.uk/releases/last-samurai-2004-3 |url-status=dead |archive-date=April 14, 2016 | publisher=[[British Board of Film Classification]] |access-date=April 1, 2016}}</ref> | country = {{САД}}<ref name=afi>{{Cite web |title=The Last Samurai |url=https://catalog.afi.com/Catalog/moviedetails/54275 |access-date=2024-05-29 |website=AFI Catalog of Feature Films}}</ref> | language = {{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * [[јапонски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} | budget = 140 милиони долари | gross = 456,8 милиони долари }} '''''Последниот самурај''''' ({{Langx|en|The Last Samurai}}) — [[САД|американски]] [[филм]] од [[2003]] година, во [[режија]] на Едвард Цвик. Главните улоги ги толкуваат: [[Том Круз]], Кен Ватанабе, Шин Којамада, Масато Харада и Сеизо Фукумото. Филмот бил номиниран за наградата „[[Оскар]]“ во четири категории и за наградата „[[Златен глобус]]“ во три категории.<ref name="ReferenceA">„Судир меѓу модерниот запад и древниот исток“, ''Антена'', број 841, 8.8.2014, стр. 3.</ref> ==Содржина== Дејството на филмот се одвива во [[Јапонија]], во [[1870]] година. Американскиот воен [[капетан]] Нејтан Алгрен е изнајмен од јапонскиот [[цар]] за да ја обучи јапонската [[армија]] во духот на западните армии. Императорот сака да воведе реформи во земјата и да ја приближи до [[Запад]]от при што сака да ги искорени самураите. Алгрен е воодушевен од самураите и се наоѓа растргнат меѓу два света, воден само од чувството за чест. Набргу и тој започнува да ги изучува [[самурај]]ските вештини.<ref name="ReferenceA"/> == Наводи == {{наводи}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови со Том Круз]] [[Категорија:Филмови на јапонски јазик]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] j1prpv7k332pgmmzbczsigvou6d59yf 5567701 5567698 2026-05-31T10:27:29Z Andrew012p 85224 5567701 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија филм | image = The Last Samurai.jpg | caption = Плакатот на филмот | director = [[Едвард Цвик]] | screenplay = {{Plainlist| * [[Џон Логан (писател)|Џон Логан]] * Едвард Цвик * [[Маршал Херсковиц]] }} | story = Винсент Вард | producer = {{Plainlist| * Маршал Херсковиц * Едвард Цвик * [[Том Круз]] * [[Пола Вагнер]] * [[Скот Крупф]] * Том Енгелман }} | starring = {{Plainlist| * Том Круз * [[Тимоти Спол]] * [[Кен Ватанабе]] * [[Били Коноли]] * [[Тони Голдвин]] * [[Хиројуки Санада]] * [[Којуки Като]] }} | cinematography = [[Џон Тол]] | editing = {{Plainlist| * [[Стивен Розенблум]] * Виктор Дибоа }} | music = [[Ханс Цимер]] | production_companies = {{Plainlist| * [[Warner Bros. Pictures]]<ref>{{cite web |title=The Last Samurai |url=https://www.nzfilm.co.nz/international/showcase/last-samurai |website=[[New Zealand Film Commission]] |access-date=28 February 2024}}</ref> * [[Radar Pictures]]<ref name="AFI">{{cite web |title=The Last Samurai - AFI{{!}}Catalog |url=https://catalog.afi.com/Catalog/MovieDetails/54275 |website=[[American Film Institute]] |access-date=28 February 2024}}</ref> * [[The Bedford Falls Company]]<ref name="AFI"/> * [[Cruise/Wagner Productions]]<ref name="AFI"/> * Samurai Pictures, LLC<ref name="AFI"/> }} | distributor = Warner Bros. Pictures | released = {{Film date|2003|11|20|Токио|2003|12|05|САД}} | runtime = 154 минути<ref>{{cite web |title=The Last Samurai |url=https://bbfc.co.uk/releases/last-samurai-2004-3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160414055408/http://bbfc.co.uk/releases/last-samurai-2004-3 |url-status=dead |archive-date=April 14, 2016 | publisher=[[British Board of Film Classification]] |access-date=April 1, 2016}}</ref> | country = {{САД}}<ref name=afi>{{Cite web |title=The Last Samurai |url=https://catalog.afi.com/Catalog/moviedetails/54275 |access-date=2024-05-29 |website=AFI Catalog of Feature Films}}</ref> | language = {{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * [[јапонски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} | budget = 140 милиони долари | gross = 456,8 милиони долари }} '''''Последниот самурај''''' ({{Langx|en|The Last Samurai}}) — [[САД|американски]] [[филм]] од [[2003]] година, во [[режија]] на Едвард Цвик. Главните улоги ги толкуваат: [[Том Круз]], Кен Ватанабе, Шин Којамада, Масато Харада и Сеизо Фукумото. Филмот бил номиниран за наградата „[[Оскар]]“ во четири категории и за наградата „[[Златен глобус]]“ во три категории.<ref name="ReferenceA">„Судир меѓу модерниот запад и древниот исток“, ''Антена'', број 841, 8.8.2014, стр. 3.</ref> ==Содржина== Дејството на филмот се одвива во [[Јапонија]], во [[1870]] година. Американскиот воен [[капетан]] Нејтан Алгрен е изнајмен од јапонскиот [[цар]] за да ја обучи јапонската [[армија]] во духот на западните армии. Императорот сака да воведе реформи во земјата и да ја приближи до [[Запад]]от при што сака да ги искорени самураите. Алгрен е воодушевен од самураите и се наоѓа растргнат меѓу два света, воден само од чувството за чест. Набргу и тој започнува да ги изучува [[самурај]]ските вештини.<ref name="ReferenceA"/> == Наводи == {{наводи}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови со Том Круз]] [[Категорија:Филмови на јапонски јазик]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] 9lwseiql3285si1aqqr0ml1v1713xr7 5567705 5567701 2026-05-31T10:29:43Z Andrew012p 85224 5567705 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија филм | image = Последниот самурај.jpg | caption = Плакатот на филмот | director = [[Едвард Цвик]] | screenplay = {{Plainlist| * [[Џон Логан (писател)|Џон Логан]] * Едвард Цвик * [[Маршал Херсковиц]] }} | story = Винсент Вард | producer = {{Plainlist| * Маршал Херсковиц * Едвард Цвик * [[Том Круз]] * [[Пола Вагнер]] * [[Скот Крупф]] * Том Енгелман }} | starring = {{Plainlist| * Том Круз * [[Тимоти Спол]] * [[Кен Ватанабе]] * [[Били Коноли]] * [[Тони Голдвин]] * [[Хиројуки Санада]] * [[Којуки Като]] }} | cinematography = [[Џон Тол]] | editing = {{Plainlist| * [[Стивен Розенблум]] * Виктор Дибоа }} | music = [[Ханс Цимер]] | production_companies = {{Plainlist| * [[Warner Bros. Pictures]]<ref>{{cite web |title=The Last Samurai |url=https://www.nzfilm.co.nz/international/showcase/last-samurai |website=[[New Zealand Film Commission]] |access-date=28 February 2024}}</ref> * [[Radar Pictures]]<ref name="AFI">{{cite web |title=The Last Samurai - AFI{{!}}Catalog |url=https://catalog.afi.com/Catalog/MovieDetails/54275 |website=[[American Film Institute]] |access-date=28 February 2024}}</ref> * [[The Bedford Falls Company]]<ref name="AFI"/> * [[Cruise/Wagner Productions]]<ref name="AFI"/> * Samurai Pictures, LLC<ref name="AFI"/> }} | distributor = Warner Bros. Pictures | released = {{Film date|2003|11|20|Токио|2003|12|05|САД}} | runtime = 154 минути<ref>{{cite web |title=The Last Samurai |url=https://bbfc.co.uk/releases/last-samurai-2004-3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160414055408/http://bbfc.co.uk/releases/last-samurai-2004-3 |url-status=dead |archive-date=April 14, 2016 | publisher=[[British Board of Film Classification]] |access-date=April 1, 2016}}</ref> | country = {{САД}}<ref name=afi>{{Cite web |title=The Last Samurai |url=https://catalog.afi.com/Catalog/moviedetails/54275 |access-date=2024-05-29 |website=AFI Catalog of Feature Films}}</ref> | language = {{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * [[јапонски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} | budget = 140 милиони долари | gross = 456,8 милиони долари }} '''''Последниот самурај''''' ({{Langx|en|The Last Samurai}}) — [[САД|американски]] [[филм]] од [[2003]] година, во [[режија]] на Едвард Цвик. Главните улоги ги толкуваат: [[Том Круз]], Кен Ватанабе, Шин Којамада, Масато Харада и Сеизо Фукумото. Филмот бил номиниран за наградата „[[Оскар]]“ во четири категории и за наградата „[[Златен глобус]]“ во три категории.<ref name="ReferenceA">„Судир меѓу модерниот запад и древниот исток“, ''Антена'', број 841, 8.8.2014, стр. 3.</ref> ==Содржина== Дејството на филмот се одвива во [[Јапонија]], во [[1870]] година. Американскиот воен [[капетан]] Нејтан Алгрен е изнајмен од јапонскиот [[цар]] за да ја обучи јапонската [[армија]] во духот на западните армии. Императорот сака да воведе реформи во земјата и да ја приближи до [[Запад]]от при што сака да ги искорени самураите. Алгрен е воодушевен од самураите и се наоѓа растргнат меѓу два света, воден само од чувството за чест. Набргу и тој започнува да ги изучува [[самурај]]ските вештини.<ref name="ReferenceA"/> == Наводи == {{наводи}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови со Том Круз]] [[Категорија:Филмови на јапонски јазик]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] ep7bf0o84xyuv3735pyh8xx8hos88ld 5567707 5567705 2026-05-31T10:30:24Z Andrew012p 85224 5567707 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | image = Последниот самурај.jpg | caption = Плакатот на филмот | director = [[Едвард Цвик]] | screenplay = {{Plainlist| * [[Џон Логан (писател)|Џон Логан]] * Едвард Цвик * [[Маршал Херсковиц]] }} | story = Винсент Вард | producer = {{Plainlist| * Маршал Херсковиц * Едвард Цвик * [[Том Круз]] * [[Пола Вагнер]] * [[Скот Крупф]] * Том Енгелман }} | starring = {{Plainlist| * Том Круз * [[Тимоти Спол]] * [[Кен Ватанабе]] * [[Били Коноли]] * [[Тони Голдвин]] * [[Хиројуки Санада]] * [[Којуки Като]] }} | cinematography = [[Џон Тол]] | editing = {{Plainlist| * [[Стивен Розенблум]] * Виктор Дибоа }} | music = [[Ханс Цимер]] | production_companies = {{Plainlist| * [[Warner Bros. Pictures]]<ref>{{cite web |title=The Last Samurai |url=https://www.nzfilm.co.nz/international/showcase/last-samurai |website=[[New Zealand Film Commission]] |access-date=28 February 2024}}</ref> * [[Radar Pictures]]<ref name="AFI">{{cite web |title=The Last Samurai - AFI{{!}}Catalog |url=https://catalog.afi.com/Catalog/MovieDetails/54275 |website=[[American Film Institute]] |access-date=28 February 2024}}</ref> * [[The Bedford Falls Company]]<ref name="AFI"/> * [[Cruise/Wagner Productions]]<ref name="AFI"/> * Samurai Pictures, LLC<ref name="AFI"/> }} | distributor = Warner Bros. Pictures | released = {{Film date|2003|11|20|Токио|2003|12|05|САД}} | runtime = 154 минути<ref>{{cite web |title=The Last Samurai |url=https://bbfc.co.uk/releases/last-samurai-2004-3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160414055408/http://bbfc.co.uk/releases/last-samurai-2004-3 |url-status=dead |archive-date=April 14, 2016 | publisher=[[British Board of Film Classification]] |access-date=April 1, 2016}}</ref> | country = {{САД}}<ref name=afi>{{Cite web |title=The Last Samurai |url=https://catalog.afi.com/Catalog/moviedetails/54275 |access-date=2024-05-29 |website=AFI Catalog of Feature Films}}</ref> | language = {{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * [[јапонски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} | budget = 140 милиони долари | gross = 456,8 милиони долари }} '''''Последниот самурај''''' ({{Langx|en|The Last Samurai}}) — [[САД|американски]] [[филм]] од [[2003]] година, во [[режија]] на Едвард Цвик. Главните улоги ги толкуваат: [[Том Круз]], Кен Ватанабе, Шин Којамада, Масато Харада и Сеизо Фукумото. Филмот бил номиниран за наградата „[[Оскар]]“ во четири категории и за наградата „[[Златен глобус]]“ во три категории.<ref name="ReferenceA">„Судир меѓу модерниот запад и древниот исток“, ''Антена'', број 841, 8.8.2014, стр. 3.</ref> ==Содржина== Дејството на филмот се одвива во [[Јапонија]], во [[1870]] година. Американскиот воен [[капетан]] Нејтан Алгрен е изнајмен од јапонскиот [[цар]] за да ја обучи јапонската [[армија]] во духот на западните армии. Императорот сака да воведе реформи во земјата и да ја приближи до [[Запад]]от при што сака да ги искорени самураите. Алгрен е воодушевен од самураите и се наоѓа растргнат меѓу два света, воден само од чувството за чест. Набргу и тој започнува да ги изучува [[самурај]]ските вештини.<ref name="ReferenceA"/> == Наводи == {{наводи}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови со Том Круз]] [[Категорија:Филмови на јапонски јазик]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] 36ca6lb8gdonft7tiffi1phhwm9skrh Лунден 0 1123279 5567597 5439426 2026-05-31T08:00:31Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567597 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Место во Германија |image_photo = Luftaufnahmen Nordseekueste 2012-05-by-RaBoe-333.jpg |image_caption = Воздушен поглед на Лунден (2012) |Wappen = DEU Lunden COA.svg |lat_deg = 54 |lat_min = 20 |lon_deg = 9 |lon_min = 1 |Lageplan = Lunden in HEI.PNG |Bundesland = Schleswig-Holstein |Kreis = Дитмаршен |Amt = Ајдер |Höhe = 9 |Fläche = 4.65 |Einwohner = 1651 |Stand = 2005-06-30 |PLZ = 25774 |PLZ-alt = 2247 |Vorwahl = 04882 |Kfz = HEI |Gemeindeschlüssel = 01 0 51 071 |Adresse-Verband = Nordbahnhofstraße 7<br />25774 Лунден |Website = [http://www.amt-eider.de/ www.amt-eider.de] |Bürgermeister = Петер Аренс |Partei = CDU }} '''Лунден''' ({{langx|de|Lunden}}) — општина во округот [[Дитмаршен]], во [[Шлезвиг-Холштајн]], [[Германија]]. Се наоѓа на реката [[Ајдер]], околу 16 километри северно од [[Хајде]]. Општината претставувала административно седиште на поранешната [[Лунден (амт)|истоимена]] [[Амт|Црковна парохиска општина]]. == Историја == Првите пишани документи за Лунден потекнуваат од 1140 година од архиепископот на Бремен. Името на местото веројатно доаѓа од данскиот збор „Lunn“ (остров) или „Lund“ (мала шума). На 27 февруари 1529 година од Националното собрание на Дитмаршен, Лунден добил градски права. Во 1559 година, откако пропаднала селската република Дитмаршен, ова право го загубил. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Lunden}} * [http://www.amt-eider.de/index.php/ueber-die-gemeinden/die-34-gemeinden/183-gemeinde-lunden.html Страница за општината на општинската заедница Ајдер] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150509045932/http://www.amt-eider.de/index.php/ueber-die-gemeinden/die-34-gemeinden/183-gemeinde-lunden.html |date=2015-05-09 }} {{Нормативна контрола}} {{Градови во Дитмаршен (округ)}} {{Шлезвиг-Холштајн-гео-никулец}} [[Категорија:Дитмаршен]] [[Категорија:Општини во Шлезвиг-Холштајн]] hc1e7r92j9v6oi3u3ews57yqs8m8w50 Константин Новоселов 0 1125526 5567363 5552749 2026-05-30T13:57:36Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567363 wikitext text/x-wiki {{Нобеловец}} {{Infobox scientist | name = Сер Константин Новоселов | image = Konstantin_Novoselov_portrait.jpg | image_size = | alt = | caption = | other_ names = Костја Новоселов | birth_name = {{Plainlist| * Константин Сергеевич Новоселов}} | birth_date = {{birth date and age|1974|8|23|df=yes}}<ref name="whoswho">{{Who's Who | surname = NOVOSELOV | othernames = Sir Konstantin S. | id = U256328 | volume = 2015 | edition = online Oxford University Press}}{{subscription required}}</ref> | birth_place = [[Нижни Тагил]], [[Советска Федеративна Социјалистичка Република Русија|СФСРР]], [[Советски Сојуз]] | nationality = [[Русија|Русин]] и [[Велика Британија|британец]]<ref>[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2010/press.html The Nobel Prize in Physics 2010 Press Release]. Nobelprize.org (2010-10-05). Посетено на 2011-12-31.</ref> | death_date = | death_place = | residence = [[Манчестер]], Англија | fields = [[Физика на цврсто тело]] | workplaces = {{Plainlist| * [[Манчестерски универзитет]] * [[Московски институт за физика и технологија]] * [[Нијмегенски универзитет]]}} | alma_mater = {{Plainlist| * [[Московски институт за физика и технологија]] * [[Нијмегенски универзитет]] (докторат)}} | doctoral_advisor = {{Plainlist| * Јан Кес Ман * [[Андреј Гејм]]<ref name="novoselovphd"/>}} | academic_advisors = | doctoral_students = {{Plainlist| * Лијам Бритнел<ref name="britnellphd">{{cite thesis |degree=PhD |first=Liam Richard |last=Britnell |title=Electronic transport properties of graphene-based heterostructures |publisher=University of Manchester |date=2013 |url=https://www.escholar.manchester.ac.uk/item/?pid=uk-ac-man-scw:186410 |access-date=2015-03-13 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304190049/https://www.escholar.manchester.ac.uk/item/?pid=uk-ac-man-scw:186410 |url-status=dead }}</ref> * Реџеп Зан<ref name="zanphd">{{cite thesis |degree=PhD |first=Recep |last=Zan |title=Microscopy and Spectroscopy of Graphene: Atomic Scale Structure and Interaction with Foreign Atom Species |publisher=University of Manchester |date=2013 |url=https://www.escholar.manchester.ac.uk/item/?pid=uk-ac-man-scw:185973 |access-date=2015-03-13 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304132301/https://www.escholar.manchester.ac.uk/item/?pid=uk-ac-man-scw:185973 |url-status=dead }}</ref>}} | notable_students = | thesis_title = Развој и примена на мезоскопски Халови микросонди | thesis_year = 2004 | thesis_url = http://repository.ubn.ru.nl/handle/2066/19519 | known_for =[[графен]] | influences = | influenced = | awards = {{Plainlist| * [[Николас Курти|Куртиева награда]] (2007) * [[TR35]] (2008) * [[Еврофизичка награда]] (2008) * [[IUPAP]] награда (2008) * [[Нобелова награда за физика]] (2010) * [[Орден на Холандскиот лав|Витез-заповедник на Редот на Холандскиот лав]] (2010) * [[Член на Кралско друштво]] (2011) * [[Витез-бакалауреат]] (2012) * [[Леверхулмев медал]] (2013) * [[Онсагеров медал]] (2014) * [[Кралско друштво за хемија]] * [[Институт за физика]]}} | signature = <!--(filename only)--> | signature_alt = | spouse = Ирина Барболина<ref name="whoswho"/> | footnotes = |website = {{URL|http://www.manchester.ac.uk/research/konstantin.novoselov}} }} '''Сер Константин Новоселов'''<ref>New Year Honours 2012 http://news.bbc.co.uk/1/shared/bsp/hi/pdfs/30_12_11newyears2012.pdf</ref>({{langx|ru|Константи́н Серге́евич Новосёлов}} {{роден на|23|август|1974}}) <ref name="whoswho"/> — [[Русија|руско]]-[[Велика Британија|британски]] физичар, и Лангвортиев професор во [[Школа за физика и астрономија|Школата за физика и астрономија]] при [[Манчестерски универзитет|Манчестерскиот универзитет]]. Неговата работа на [[графен]]от со [[Андреј Гејм]], им ја донела [[Нобелова награда за физика|Нобеловата награда за физика]] во 2010 година.<ref name="scopus">{{Scopus|id=22135804300}}</ref><ref name="Nobel Announcement"> {{Наведена мрежна страница |author= |date=5 October 2010 |title=Announcement of the 2010 Nobel Prize in Physics |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2010/press.html |publisher=[[The Nobel Foundation]] |accessdate=2010-10-05 }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.graphene.manchester.ac.uk/explore/the-story-of-graphene/the-2010-nobel-prize-for-physics/ |title=The 2010 Nobel Prize for Physics |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=10 September 2014 |website=http://www.graphene.manchester.ac.uk/explore/the-story-of-graphene/the-2010-nobel-prize-for-physics/ |publisher=The University of Manchester |accessdate=9 October 2014}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |title=The Royal Society, Dr. Kostya Novoselov |url=https://secure.royalsociety.org/ResearchFellows/holders/rp140026/konstantin-novoselov |accessdate=2015-03-13 |archive-date=2014-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006115226/https://secure.royalsociety.org/ResearchFellows/holders/rp140026/konstantin-novoselov |url-status=dead }}</ref><ref name="FRS"> {{Наведена мрежна страница |date=5 October 2005 |title=Nobel Prize wins for Royal Society Fellows |url=http://royalsociety.org/News_WF.aspx?pageid=4294973256&terms=research+fellow&fragment=&SearchType=&terms=research_fellow |publisher=The Royal Society |accessdate=2010-10-05 }}</ref><ref> {{Наведена мрежна страница |title=Dr. Kostya Novoselov |url=http://onnes.ph.man.ac.uk/nano/People/KostyaNovoselov/KostyaNovoselov.html |publisher=University of Manchester, Mesoscopic Physics Research Group |accessdate=2010-10-05 }}</ref><ref>Room-temperature electric field effect and carrier-type inversion in graphene films {{arxiv|cond-mat/0410631}} (The paper announcing the discovery of graphene)</ref> ==Образование== Константин Новоселов е роден во [[Нижни Тагил]], [[Советски Сојуз]], во 1974 година.<ref>{{citation | title = Physics Nobel Honors Work on Ultra-Thin Carbon Film. | url = http://www.nytimes.com/2010/10/06/science/06nobel.html?src=me | newspaper = New York Times | date = 5 October 2010 | first=Dennis | last=Overbye}}</ref> Дипломирал на [[Московски институт за физика и технологија|Московскиот институт за физика и технологија]], амагистрирал во 1997,<ref name="whoswho"/> и бил награден со докторат од [[Нијмегенски универзитет]] во 2004 година<ref name="novoselovphd">{{cite thesis |degree=PhD |first=Konstantin S. |last=Novoselov |title=Development and applications of mesoscopic hall microprobes |publisher=Radboud University Nijmegen |date=2004 |url=http://repository.ubn.ru.nl/handle/2066/19519 |authorlink=Konstantin Novoselov |access-date=2015-03-13 |archive-date=2018-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181224234258/https://repository.ubn.ru.nl//handle/2066/19519 |url-status=dead }} ISBN 9090183663</ref> за работата под раководство на [[Андреј Гејм]]. ==Кариера== [[File:Konstantin Novoselov in lab.jpg|thumb|right|Константин Новоселов во неговата лабораторија]] Новоселов има објавено повеќе од 200<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.researcherid.com/rid/G-9581-2014 |title=Kostya Novoselov G-9581-2014 ResearcherID |accessdate=2015-03-13 |archive-date=2014-07-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714170432/http://www.researcherid.com/rid/G-9581-2014 |url-status=dead }}</ref> [[рецензија|рецензирани]] научни трудови, на неколку теми вклучувајќи и мезоскопска [[суперпроводливост]] ([[Холов ефект|Холова магнетометрија]]),<ref>{{cite doi|10.1038/35024025|noedit}}</ref> субатомски движења кај [[доменски ѕид (магнетизам)|магнетните доменски ѕидови]],<ref> {{cite doi|10.1038/nature02180|noedit}}</ref> откривањето на [[геконска лента|геконската лента]]<ref> {{cite doi|10.1038/nmat917|noedit}}</ref> и [[графен]]от.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.graphene.manchester.ac.uk/explore/the-story-of-graphene/from-nanomaterial-to-global-explosion/ |title=From Nanomatierial to Global Expansion |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=10 September 2014 |website=http://www.graphene.manchester.ac.uk/explore/the-story-of-graphene/from-nanomaterial-to-global-explosion/ |publisher=The University of Manchester |accessdate=9 October 2014}}</ref><ref> {{cite doi|10.1038/nmat1849|noedit}}</ref><sup>,</sup><ref>{{cite doi|10.1038/nature04233|noedit}}</ref> Новоселов има учествувано на повеже важно графенски проекти<ref>[http://www.graphene-flagship.eu Graphene Flagship]</ref> – иницијатива од €1 милијарда на европската комисија – и бил прикажан на официјалниот промотивен филм за проектот.<ref>{{наведени вести|title=Introducing graphene|url=http://www.youtube.com/watch?v=dTSnnlITsVg}}</ref> Тоје директор на [[Национален институт за графен|Националниот институт за рафен]].<ref name="bigbet">{{cite doi|10.1038/488140a|noedit}}</ref><ref>[http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-abs_connect?db_key=AST&db_key=PHY&db_key=PRE&qform=PHY&arxiv_sel=astro-ph&arxiv_sel=cond-mat&arxiv_sel=cs&arxiv_sel=gr-qc&arxiv_sel=hep-ex&arxiv_sel=hep-lat&arxiv_sel=hep-ph&arxiv_sel=hep-th&arxiv_sel=math&arxiv_sel=math-ph&arxiv_sel=nlin&arxiv_sel=nucl-ex&arxiv_sel=nucl-th&arxiv_sel=physics&arxiv_sel=quant-ph&arxiv_sel=q-bio&aut_logic=OR&author=Novoselov%2C+K.&ned_query=YES&sim_query=YES&start_mon=&start_year=&end_mon=&end_year=&ttl_logic=OR&title=&txt_logic=OR&text=&nr_to_return=200&start_nr=1&jou_pick=ALL&ref_stems=&data_and=ALL&group_and=ALL&start_entry_day=&start_entry_mon=&start_entry_year=&end_entry_day=&end_entry_mon=&end_entry_year=&min_score=&sort=SCORE&data_type=SHORT&aut_syn=YES&ttl_syn=YES&txt_syn=YES&aut_wt=1.0&ttl_wt=0.3&txt_wt=3.0&aut_wgt=YES&obj_wgt=YES&ttl_wgt=YES&txt_wgt=YES&ttl_sco=YES&txt_sco=YES&version=1 Astrophysics Data System]</ref><ref>{{cite doi|10.1126/science.1102896|noedit}}</ref><ref>{{cite doi|10.1103/RevModPhys.81.109|noedit}}</ref> Тој е исто така добитник и на почетниот грант<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://erc.europa.eu/index.cfm?fuseaction=page.display&topicID=65 |title=ERC Starting Grant |accessdate=2015-03-13 |archive-date=2011-05-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522113658/http://erc.europa.eu/index.cfm?fuseaction=page.display&topicID=65 |url-status=dead }}</ref> од [[Европски истражувачки совет|Европскиот истражувачки совет]].<ref> {{Наведена мрежна страница |date=5 October 2010 |title=Nobel Prize in Physics goes to ERC grantee Prof. Konstantin Novoselov |url=http://erc.europa.eu/pdf/Press_Release_Nobel_Prize_2010_ERC_Grantee.pdf |publisher=European Research Council |accessdate=2010-10-10 }}</ref> Новоселов е на кусиот список на научници со повеќеброни жешки трудови за 2007-2008 година (го делел второто место со 13 жешки трудови)<ref>[http://archive.sciencewatch.com/ana/fea/09maraprFea/ The Hottest Research of 2007-08]</ref> и 2009 година (5-то место со 12 жешки трудови).<ref>[http://archive.sciencewatch.com/ana/fea/10maraprFea/ The Hottest Research of 2009]</ref> Во 2014 година Новоселов бил вклучен во списокот на најцитирани истражувачи. Тој исто така бил и меѓу 17 највредни истражувачи ширум светот - „личности кои објавиле најголем број на жешки трудови во 2012-2013 година“.<ref>[http://sciencewatch.com/sites/sw/files/sw-article/media/worlds-most-influential-scientific-minds-2014.pdf The World’s Most Influential Scientific Minds 2014]</ref> ==Почести и награди== * 2007 Куртиева европска научна награда „со цел да го признае трудот и почетната работа на младите науќници кој работат на полето на ниските температури/или високомагнетните полиња.“<ref>[http://www.oxford-instruments.com/businesses/nanotechnology/omicron-nanoscience/nicholas-kurti-european-science-prize Nicholas Kurti European Science Prize]</ref> * 2008 Технолошка рецензија-35-ти млад истражувач <ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www2.technologyreview.com/tr35/?year=2008 |title=Technology Review-35 Young Innovator 2008 |accessdate=2015-03-13 |archive-date=2011-03-28 |archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20110328192411/http://www.technologyreview.com/tr35/?year=2008 |url-status=dead }}</ref> * 2008 Истражувач на годината на МАнчестерскиот универзитет. * 2008 [[Еврофизичка награда]], „за откривањето и изолирањето на слободно постоечки атомски слој на јаглерод ([[графен]])и разоткривањето на неговите неверојатни електронски својства.“<ref>[http://c.ymcdn.com/sites/www.eps.org/resource/collection/E5F070A4-808E-4FD3-9217-06F321ED3CE1/EPS_CMD_prizeRecipients.pdf EPS CMD Europhysics Prize Recipients]</ref><sup>,</sup><ref> {{наведени вести |date=2 September 2008 |url=http://physicsworld.com/cws/article/news/2008/sep/02/graphene-pioneers-bag-europhysics-prize |title=Graphene pioneers bag Europhysics prize |publisher=Physics World }}</ref> * 2008 Награда за млад научник, „за неговиот придонес во откривањето на [[графен]]от и пионерските проучувања на неговите својства.“<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.iupap.org/archiveyoungscientist.html |title=The IUPAP Young Scientist Prize |accessdate=2015-03-13 |archive-date=2012-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120414231712/http://www.iupap.org/archiveyoungscientist.html |url-status=dead }}</ref> * 2010 [[Нобелова награда за физика]], заедно со [[Андреј Гејм]], „за важните експерименти поврзани со графенот.“<ref name="Nobel Announcement"/> Новоселов бил најмладиот добитник на Нобеловата награда за физика од [[Брајан Џозефсон]] во 1973 година, и во кое било друго поле од [[Ригоберта Менчу]] ([[Нобелова награда за мир|мир]]) во 1992 година. * 2010 [[Орден на Холандскиот лав|Витез-заповедник на Редот на Холандскиот лав]]<ref>{{наведени вести |title = Hoge Koninklijke onderscheiding voor Nobelprijswinnaars |language = nl |last = |publisher = Public Information Service of the [[Government of the Netherlands]] |accessdate = 25 August 2013 |url = http://www.rijksoverheid.nl/nieuws/2010/11/24/hoge-koninklijke-onderscheiding-voor-nobelprijswinnaars.html |archive-date = 2015-04-10 |archive-url = https://web.archive.org/web/20150410080625/http://www.rijksoverheid.nl/nieuws/2010/11/24/hoge-koninklijke-onderscheiding-voor-nobelprijswinnaars.html |url-status = dead }}</ref> * 2010 Почесен член на [[Кралко друштво за хемија|Кралското друштво за хемија]] (HonFRSC)<ref>[http://www.rsc.org/Membership/AboutRscMembership/HonFRSC/index.asp Honorary Fellow of the Royal Society of Chemistry]</ref> * 2010 Почесен професор на [[Московски институт за физика и технологија|Московскиот институт за физика и технологија]] * 2011 Почесен докторат од [[МАнчестерски универзитет|Манчестерскиот универзитет]] * 2011 Почесен член на [[Институт за физика|Институтот за физика]]<ref>[http://www.iop.org/about/awards/hon_fellowship/hon_fellows/page_38725.html Honorary Fellow of the Institute of Physics]</ref> * 2011 Член на [[Кралско друштво|Кралското друштво]]<ref name="FRS" /> * 2011 Брагова награда од Меѓународниот сојуз за кристалографија „… за неговата работа на дводимензионалните атомски кристали“ * 2012 [[Витез-бакалауреат]] за неговите придонеси за науката.<ref>{{London Gazette |issue=60009 |date=31 December 2011 |startpage=1 |supp=yes }}</ref><sup>,</sup><ref>[http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-16362899 BBC News&nbsp;– Knighthoods for Nobel-winning graphene pioneers]. Bbc.co.uk. Посетено на 2011-12-31.</ref> * 2012 Chosen among “Britain's 50 New Radicals” by NESTA and The Observer<ref>{{наведени вести | title = Britain's 50 New Radicals | publisher = NESTA and The Observer | year = 2013 | url = http://www.nesta.org.uk/news_and_features/britains_new_radicals/andre_geim_and_kostya_novoselov | access-date = 2015-03-13 | archive-date = 2013-10-23 | archive-url = https://web.archive.org/web/20131023034852/http://www.nesta.org.uk/news_and_features/britains_new_radicals/andre_geim_and_kostya_novoselov | url-status = dead }}</ref> * 2012 Коновата награда „…за развојот на новата класа на материјали: дводимензионални атомски кристали“<ref>[http://www3.imperial.ac.uk/events/collegespecialandinaugurallectures/kohn_lectures The Kohn Award lecture]</ref> * 2013 ленгворотв професор по физика на Манчестерскиот универзитет * 2013 [[Леверхулмов медал]] „…за револуционерната работа на графенот, и сотанатите дводимензионални кристали и нивните хетероструктури кои имаат голем потенцијал за примена од електрониката до енергијата“<ref>[http://royalsociety.org/awards/leverhulme-medal/ Leverhulme Medal]</ref> * 2013 Награден со Почесна слобода од градот Манчестер „за неговата работа на графенот“, Погледајте [[Список на добитници на градската награда Почесна слобода]]<ref>{{наведени вести | title = Freedom of the city to be awarded to graphene scientists | url = http://www.manchester.gov.uk/news/article/6696/freedom_of_the_city_to_be_awarded_to_graphene_scientists | date = 7 October 2013 }}{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * 2013 Избран за странски член на Бугарската академија на науките<ref>{{наведени вести | title = The Assembly of Academicians at BAS elected three scientists as foreign members of the Academy | url = http://www.bas.bg/cgi-bin/e-cms/vis/vis.pl?s=001&p=0288&n=000538&g= | date = 28 November 2013 }}</ref> * 2014 Второ место во делот за откритија при националното фотографско натпреваување.<ref> {{наведени вести |author= |date= |url=http://www.theguardian.com/science/gallery/2014/mar/31/national-science-photography-competition-in-pictures |title=National science photography competition – in pictures |publisher= |accessdate= }}</ref> * 2014 Новоселов е додаден на списокот на најцитирани истражувачи. Тој е исто така именуван за еден од 17 најплодни истражувачи ширум светот - „личности кои објавиле најголем број на научни трудови во 2012-2013 година“.<ref> {{наведени вести |author= |date= |url=http://sciencewatch.com/sites/sw/files/sw-article/media/worlds-most-influential-scientific-minds-2014.pdf|title= a Thomson Reuters Highly Cited Researcher! |publisher=Thomson Reuters |accessdate= }}</ref> * 2014 [[Онсагеров медал]].<ref> {{наведени вести |author= |date= |url=http://www.ntnu.edu/onsager|title= The Lars Onsager Lecture and Professorship |publisher= |accessdate= }}</ref> ==Личен живот== Новоселов има двојно државјанство.<ref>{{citation | title = Graphene pioneers bag Nobel prize | url = http://physicsworld.com/cws/article/news/43939 | newspaper = Physics World | date = 5 October 2010 | accessdate = 2015-03-13 | archive-date = 2010-10-08 | archive-url = https://web.archive.org/web/20101008071254/http://physicsworld.com/cws/article/news/43939 | url-status = dead }}</ref> Тој е оженет и има две ќерки.<ref name="whoswho"/> == Наводи == {{наводи|35em}} ==Надворешни врски== {{рвр-авто}} * [http://sciencewatch.com/ana/st/graphene/09febSTGraNovo/ Interview in ScienceWatch on his research fields] * [http://physicsworld.com/cws/article/news/43939 Portrait of Novoselov and Geim following the announcement of the Nobel Prize] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20101008071254/http://physicsworld.com/cws/article/news/43939 |date=2010-10-08 }} * [http://iopscience.iop.org/page/Nobel Selected research papers by Konstantin Novoselov and Andre Geim] * [http://rbth.ru/articles/2010/10/05/russians_scoop_nobel_for_creation_of_graphene05006.html Russians scoop Nobel for creation of graphene] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20101013012628/http://rbth.ru/articles/2010/10/05/russians_scoop_nobel_for_creation_of_graphene05006.html |date=2010-10-13 }} {{Нобелова награда за физика}} {{Нормативна контрола}} {{DEFAULTSORT:Новоселов, Константин}} [[Категорија:Луѓе од Нижни Тагил]] [[Категорија:Британски физичари]] [[Категорија:Руски физичари]] [[Категорија:Британски нобеловци]] [[Категорија:Руски нобеловци]] [[Категорија:Добитници на Нобеловата награда за физика]] [[Категорија:Руски пронаоѓачи]] [[Категорија:Витези-бакалауреати]] [[Категорија:Членови на Кралското друштво]] [[Категорија:Нанотехнолози]] du0o5xfnp9ia144ledoxj655jwt2sa6 Окрузи во Грција 0 1150362 5567521 5419649 2026-05-31T01:34:02Z Bjankuloski06 332 /* top */ Правописна исправка, replaced: Кеа → Кеја 5567521 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Kallikratis dioikisi.png|мини|десно|300п|Карта на окрузите во Грција. Секоја боја означува област. Окрузите се ограничени со црно, а општините во нив — со бело]] '''Округ''' или '''обласна единица''' ({{langx|el|περιφερειακή ενότητα}}) — [[административна единица]] на [[Грција]], помала од [[области во Грција|областа]], а поголема од [[општини во Грција|општината]]. Постојат вкупно '''74 окрузи''', воведени со реформата „Каликратис“ на 1 јануари 2011 г.<ref name=Каликратис>{{нмс|title=Закон 3852/2010: Реформа Каликратис|url=http://www.kedke.gr/uploads2010/FEKB129211082010_kallikratis.pdf|format=PDF|date=11 август 2010|accessdate=2015-12-28|archive-date=2011-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20110515171601/http://www.kedke.gr/uploads2010/FEKB129211082010_kallikratis.pdf|url-status=dead}} {{el}}</ref> како преработка на дотогашните [[префектури на Грција|префектури]]. {| class="wikitable sortable" ! Округ ![[Грчки јазик|Грчки]] ! [[Области во Грција|Област]] |- |[[Северна Атина]] || Βορείου Τομέα Αθηνών | width="200px" |[[Атика]] |- |[[Западна Атина]] || Δυτικού Τομέα Αθηνών |[[Атика]] |- |[[Централна Атина]] || Κεντρικού Τομέα Αθηνών |[[Атика]] |- |[[Јужна Атина]] || Νοτίου Τομέα Αθηνών |[[Атика]] |- |[[Источна Атика]] || Ανατολική Αττική |[[Атика]] |- |[[Пиреј (округ)|Пиреј]] || Πειραιά |[[Атика]] |- |[[Острови (округ)|Острови]] || Νησιά |[[Атика]] |- |[[Западна Атика]] || Δυτική Αττική |[[Атика]] |- |[[Арта (округ)|Арта]] || Άρτα |[[Епир (област)|Епир]] |- |[[Јанина (округ)|Јанина]] || Ιωάννινα |[[Епир (област)|Епир]] |- |[[Превеза (округ)|Превеза]] || Πρέβεζα |[[Епир (област)|Епир]] |- |[[Теспротија]] || Θεσπρωτία |[[Епир (област)|Епир]] |- |[[Ахаја]] || Αχαΐα |[[Западна Грција]] |- |[[Етолија-Акарнанија]] || Αιτωλοακαρνανία |[[Западна Грција]] |- |[[Илија (округ)|Илија]] / Елида || Ηλεία / Ήλιδα |[[Западна Грција]] |- |[[Лерин (округ)|Лерин]] || Φλώρινα |[[Западна Македонија (Грција)|Западна Македонија]] |- |[[Гребен (округ)|Гребен]] || Γρεβενά |[[Западна Македонија (Грција)|Западна Македонија]] |- |[[Костур (округ)|Костур]] || Καστοριά |[[Западна Македонија (Грција)|Западна Македонија]] |- |[[Кожани (округ)|Кожани]] || Κοζάνη |[[Западна Македонија (Грција)|Западна Македонија]] |- |[[Драма (округ)|Драма]] || Δράμα |[[Источна Македонија и Тракија]] |- |[[Марица (округ)|Марица]]<ref name="Тракија">Окрузите Марица, Скеча и Родопи не се дел од [[Егејска Македонија]], туку од [[Западна Тракија]].</ref> || Έβρος |[[Источна Македонија и Тракија]] |- |[[Тасос]] || Θάσος |[[Источна Македонија и Тракија]] |- |[[Кавала (округ)|Кавала]] || Καβάλα |[[Источна Македонија и Тракија]] |- |[[Скеча (округ)|Скеча]]<ref name="Тракија" /> || Ξάνθη |[[Источна Македонија и Тракија]] |- |[[Родопи (округ)|Родопи]]<ref name="Тракија" /> || Ροδόπη |[[Источна Македонија и Тракија]] |- |[[Крф (округ)|Крф]] || Κέρκυρα |[[Јонски Острови]] |- |[[Итака]] || Ιθάκη |[[Јонски Острови]] |- |[[Кефалонија]] || Κεφαλονιά |[[Јонски Острови]] |- |[[Левкада (округ)|Левкада]] || Λευκάδα |[[Јонски Острови]] |- |[[Закинтос]] || Ζάκυνθος |[[Јонски Острови]] |- |[[Андрос]] || Άνδρος |[[Јужен Егеј]] |- |[[Калимнос (округ)|Калимнос]] || Κάλυμνος |[[Јужен Егеј]] |- |[[Карпатос (округ)|Карпатос]] || Κάρπαθος |[[Јужен Егеј]] |- |[[Кеја-Кинтос]] || Κέα-Κύθνος |[[Јужен Егеј]] |- |[[Кос (округ)|Кос]] || Κως |[[Јужен Егеј]] |- |[[Милос (округ)|Милос]] || Μήλος |[[Јужен Егеј]] |- |[[Миконос]] || Μύκονος |[[Јужен Егеј]] |- |[[Наксос (округ)|Наксос]] || Νάξος |[[Јужен Егеј]] |- |[[Парос (округ)|Парос]] || Πάρος |[[Јужен Егеј]] |- |[[Родос (округ)|Родос]] || Ρόδος |[[Јужен Егеј]] |- |[[Сирос]] || Σύρος |[[Јужен Егеј]] |- |[[Тира (округ)|Тира]] / Санторини || Θήρα / Σαντορίνη |[[Јужен Егеј]] |- |[[Тинос]] || Τήνος |[[Јужен Егеј]] |- |[[Хања (округ)|Хања]] || Χανιά |[[Крит]] |- |[[Ираклион (округ)|Ираклион]] || Ηράκλειο |[[Крит]] |- |[[Ласити]] || Λασίθι |[[Крит]] |- |[[Ретимно (округ)|Ретимно]] || Ρέθυμνο |[[Крит]] |- |[[Аркадија]] || Αρκαδία |[[Пелопонез (област)|Пелопонез]] |- |[[Арголида]] || Αργολίδα |[[Пелопонез (област)|Пелопонез]] |- |[[Коринтија]] || Κορινθία |[[Пелопонез (област)|Пелопонез]] |- |[[Лаконија]] || Λακωνία |[[Пелопонез (област)|Пелопонез]] |- |[[Месенија]] || Μεσσηνία |[[Пелопонез (област)|Пелопонез]] |- |[[Хиос (округ)|Хиос]] || Χίος |[[Северен Егеј]] |- |[[Икарија (округ)|Икарија]] || Ικαρία |[[Северен Егеј]] |- |[[Лемнос (округ)|Лемнос]] || Λήμνος |[[Северен Егеј]] |- |[[Лезбос]] || Λέσβος |[[Северен Егеј]] |- |[[Самос]] || Σάμος |[[Северен Егеј]] |- |[[Кардица (округ)|Кардица]] || Καρδίτσα |[[Тесалија]] |- |[[Лариса (округ)|Лариса]] || Λάρισα |[[Тесалија]] |- |[[Магнезија (округ)|Магнезија]] || Μαγνησία |[[Тесалија]] |- |[[Споради]] || Σποράδες |[[Тесалија]] |- |[[Трикала (округ)|Трикала]] || Τρίκαλα |[[Тесалија]] |- |[[Беотија]] || Βοιωτία |[[Централна Грција]] |- |[[Евбеја (округ)|Евбеја]] || Εύβοια |[[Централна Грција]] |- |[[Евританија]] || Ευρυτανία |[[Централна Грција]] |- |[[Фокида]] || Φωκίδα |[[Централна Грција]] |- |[[Фтиотида]] || Φθιώτιδα |[[Централна Грција]] |- |[[Иматија]] || Ημαθία |[[Централна Македонија (Грција)|Централна Македонија]] |- |[[Солун (округ)|Солун]] || Θεσσαλονίκη |[[Централна Македонија (Грција)|Централна Македонија]] |- |[[Кукуш (округ)|Кукуш]] || Κιλκίς |[[Централна Македонија (Грција)|Централна Македонија]] |- |[[Постол (округ)|Постол]] || Πέλλα |[[Централна Македонија (Грција)|Централна Македонија]] |- |[[Пиерија (округ)|Пиерија]] || Πιερία |[[Централна Македонија (Грција)|Централна Македонија]] |- |[[Сер (округ)|Сер]] || Σέρρες |[[Централна Македонија (Грција)|Централна Македонија]] |- |[[Халкидик (округ)|Халкидик]] || Χαλκιδική |[[Централна Македонија (Грција)|Централна Македонија]] |} == Поврзано == * [[Префектури на Грција]] — поранешни единици * [[Области во Грција]] * [[Административна поделба на Грција]] == Наводи == {{наводи}} {{Окрузи во Грција}} [[Категорија:Окрузи во Грција| ]] [[Категорија:Административна поделба на Грција]] [[Категорија:Списоци за Грција]] jvumo40o5q4nscunmodifkl1uwfp635 Мелетиј III Цариградски 0 1150910 5567501 3458157 2026-05-31T01:27:34Z Bjankuloski06 332 /* top */ Правописна исправка, replaced: Кеа → Кеја (2) 5567501 wikitext text/x-wiki '''Мелетиј III Цариградски''' — [[Вселенски патријарх]] во 1845 година. Роден е на островот [[Кеја (остров)|Кеја]] во 1772 година. {{s-start}} {{s-rel|eo}} {{succession box | before=[[Герман IV Цариградски|Герман IV]]| title=[[Список на цариградски патријарси|Цариградски патријарх]]| years=1845| after=[[Антим VI Цариградски|Антим VI]] }} {{s-end}} [[Категорија:Вселенски патријарси]] [[Категорија:Родени во 1772 година]] [[Категорија:Починати во 1845 година]] {{EasternOrthodoxy-bishop-stub}} epiwzwxpsf3wd230fo4obgf0i9j1kaj Јоаникиј II Цариградски 0 1151035 5567502 4567780 2026-05-31T01:27:37Z Bjankuloski06 332 /* Живот */ Правописна исправка, replaced: Кеа → Кеја (2) 5567502 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија патријарх |name = Јоаникиј II Цариградски |image = |church = [[Цариградска патријаршија]] |archbishop_of = [[Список на цариградски патријарси|Цариградски патријарх]] |term=16 ноември 1646 – 28 октомври 1648 <br> јуни 1651 – јуни 1652 <br> април 1653 – март 1654 <br> март 1655 – јули 1656 |predecessor = [[Партениј II Цариградски|Партениј II]]<br>[[Партениј II Цариградски|Партениј II]]<br>[[Пајсиј I Цариградски|Пајсиј I]]<br>[[Пајсиј I Цариградски|Пајсиј I]] |successor= [[Партениј II Цариградски|Партениј II]]<br>[[Кирил III Цариградски|Кирил III]]<br>[[Кирил III Цариградски|Кирил III]]<br>[[Партениј III Цариградски|Партениј III]] |previous_post=Митрополит во [[Мармара Ереглиси]] |death_date=1659 или 1660 }} '''Јоаникиј II Цариградски''' — [[Вселенски патријарх]] во четири наврати во периодот од 1646 до 1656 година. ==Живот== Јоаникиј по потекло бил од [[Линдос]] град на островот [[Родос]]. Тој бил назначен за митрополит на [[Шаркој|Ганос и Хора]] во 1624 година од страна на патријархот [[Кирил I Цариградски|Кирил I]] и во 1636 година тој станал митрополит на [[Мармара Ереглиси|Ираклеа]]. Поддржан од [[Молдавија|молдавскиот]] [[војвода]], [[Васил Лупу]], бил избран како патријарх за првпат на 16 ноември 1646 година.{{r|DHGE}} Низ {{римски|17}} век било вообичаено поради интригите и кавгите во христијанската заедница и [[Свет синод|Светиот синод]] предизвикувал брзи промени и повторни поставувања на патријарси: од 1595 до 1695 имало шеесет и една промена и триесет и еден патријарх.{{r|Runciman}} Овие чести промени биле охрабрувани од страна на [[османска империја|османските]] власти кој добивале парични средства за секое назначување. Јоаникиј исто така бил сменуван и назначуван неколкупати: бил разрешен на 28 октомври 1648 оа оивтирно поставен во јуни 1651 па сменет во јуни 1652, и повторно бил патријарх во периодот од април 1653 до март 1654и од март 1655 до јули 1656 година.{{r|Kiminas}} Во 1654 година бил затворен бидејќи бил главна причина за насобирачките долгови на патријархатот кон [[Висика порта|Високата порта]].<ref>[https://www.parembasis.gr/index.php/el/menu-teyxos-86/2895-2003-86-08 Βιβλιοπαρουσίαση: Π. Γεωργαντζή: «''Η Εκκλησία κατά το 1821''»]</ref> По последната промена во 1656 година, бил назначен за епископ на [[Кеја (остров)|Кеја]] и [[Китнос|Термија]], каде се пензионирал и останал до својата смрт во 1659 или 1660 година.{{r|Kiminas}} Да ја засили својата позиција наспроти своите непријатели, тој побарал поддршка од [[Фердинанд III (Свето римско царство)|Австрискиот цар]] и од [[Света столица|Рим]]. Од оваа причина дозволил [[католичка црква|католички мисии]] по бреговите на [[Црно Море|Црното Море]] и [[Киклади]]те. Но сепак одбил да потпише католички [[симбол на верата]] кога било побарано од страна на [[Конгрегација за пропаганда на верата|конгрегацијата за пропаганда на верата]], зачувувајќи ја својата кревка позиција.{{r|DHGE}} == Наводи == {{наводи|2| refs= <ref name="DHGE">{{наведена енциклопедија |author=R. Aubert|title=Joannikios II|encyclopedia=Dictionnaire d'histoire et de géographie ecclésiastiques| volume=27| at=1379-80| publisher =Letouzey et Ané|location=Paris|year=2000|isbn = 2-7063-0210-0}}</ref> <ref name="Kiminas">{{Наведена книга |title=The Ecumenical Patriarchate |last=Kiminas |first=Demetrius |year=2009 |publisher=Wildside Press LLC |isbn=978-1-4344-5876-6 |page=39}}</ref> <ref name="Runciman">{{Наведена книга | last = Runciman | first = Steven | title = The Great Church in captivity : a study of the Patriarchate of Constantinople from the eve of the Turkish conquest to the Greek War of Independence | publisher = Cambridge University Press | year = 1985 | isbn = 978-0-521-31310-0 |page=201}}</ref> }} {{Цариградски патријарси}} [[Категорија:Вселенски патријарси]] [[Категорија:Починати во 1660 година]] [[Категорија:Луѓе од Родос]] mojqarwsd3b3uzzyimn750qwpsd1xjd Лизи Армитстед 0 1153855 5567556 5535542 2026-05-31T04:45:06Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567556 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за велосипедист | name = Лизи Армитстед | image = LizzieArmitsteadOmloopHN2016.jpg | caption = Армитстед во виножито маичката по освојувањето на Омлоп Хет Ниувсблад 2016 | fullname = Елизабет Мери Армитстед | nickname = | birth_date = {{birth date and age|1988|12|18|df=y}} | birth_place = [[Отли]], [[Англија]], [[Обединето Кралство]] | height = 1,68 м<ref name=london2012>{{нмс|title=Спортисти: Елизабет Армитстед|url=http://www.london2012.com/athlete/armitstead-elizabeth-1176925/|work=london2012.com|accessdate=29 јули 2012|archive-date=2012-07-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20120729121610/http://www.london2012.com/athlete/armitstead-elizabeth-1176925/|url-status=dead}}</ref> | weight = 57 кг<ref name=london2012/> | currentteam = {{ct|DLT}} | discipline = друмски и велодромски велосипедизам | role = возач | ridertype = | amateuryears = 2006<br />2007<br />2008-2009 | amateurteams = Рали ЕРВ<br />Глобал Рејсинг Тим<br />100% МЕ | proyears = 2008<br />2009<br />2010-2011<br />2012<br />2013– | proteams = Тим Халфордс Бајкхат<br />Лото-Белисол Лејдис<br />{{ct|CWT|2010}}<br />{{ct|LNL|2012}}<br />{{ct|DLT|2013}} | majorwins = Светски друмски куп : Краен пласман (2014, 2015) ::[[Ронде ван Дренте]] (2014) ::[[Трофео Алфредо Бинда]] (2015) ::[[Велосипедски класик Филаделфија]] (2015) ::[[ГП Плуе]] (2015) Светска турнеја на UCI :[[Страде Бјанке]] (2016) ;[[Етапна трка|Етапни трки]] :Трка околу Катар (2015) ;[[Класични велосипедски трки|Еднодневни трки]] :Светски друмски првак (2015) :[[Гент-Вевелгем]] (2012) :[[Податотека:MaillotReinoUnido.PNG|20п]] Национален друмски првак (2011, 2013, 2015) :Омлоп ван хет Хагеланд (2012, 2014) :Булс Рентал Хилс Класик (2015) :Омлоп Хет Ниувсблад (2016) | updated = 8 март 2016 | medaltemplates = {{Medal|Sport|[[Друмски велосипедизам]]}} {{Medal|Country|{{ВБР}}}} {{Medal|Competition|[[Велосипедизам на Летните олимписки игри|Олимписки игри]]}} {{Medal|Silver|[[Летни олимписки игри 2012|Лондон 2012]]|[[Велосипедизам на Летните олимписки игри 2012 - друмска трка за жени|друмска трка]]}} {{MedalCompetition|[[Светски првенства во друмски велосипедизам UCI|Светски првенства]]}} {{MedalGold|[[Светско првенство во друмски велосипедизам 2015|Ричмонд 2015]]|друмска трка}} {{Medal|Country|{{АНГ}}}} {{Medal|Competition|Комонвелтски игри}} {{Medal|Gold|Глазгов 2014|друмска трка}} {{Medal|Silver|Делхи 2010|друмска трка}} {{Medal|Sport|[[Велодромски велосипедизам]]}} {{Medal|Country|{{ВБР}}}} {{Medal|Competition|[[Светски првенства во велодромски велосипедизам|Светски првенства]]}} {{Medal|Gold|Прушков 2009|екипна потера}} {{Medal|Silver|Прушков 2009|скреч}} {{Medal|Silver|Балеруп 2010|екипна потера}} {{Medal|Silver|Балеруп 2010|омниум}} {{Medal|Bronze|Прушков 2009|бодовна трка}} }} '''Елизабет Мери „Лизи“ Армитстед''' ({{langx|en|Elizabeth Mary "Lizzie" Armitstead}}; р. {{роден|18|декември|1988}}) — [[Англија|англиска]] професионална [[Велодромски велосипедизам|велодромска]] и [[Друмски велосипедизам|друмска велосипедистка]]. Во текот на 2015 година била актуелен [[Светско првенство во друмски велосипедизам 2015|светски]], комонвелтски и национален првак. Армитстед била и двократен првак на Светскиот друмски куп, освојувајќи го во 2014 и завршното издание во 2015 година. На [[Летни олимписки игри 2012|Летните олимписки игри 2012]], Армитстед го освоила сребрениот медал на [[Велосипедизам на Летните олимписки игри 2012 - друмска трка за жени|друмската трка]]. Пред нејзината друмска кариера, Армитстед освоила вкупно пет медали на Светското велодромско првенство во 2009 и 2010 година, вклучувајќи златен медал во екипна потера во 2009 година со [[Џоана Роусел]] и [[Венди Хувенагел]]. == Ран живот == Армитстед е родена во [[Отли]], [[Западен Јоркшир]], каде го посетувала училиштето „Принц Хенри“. Започнала со велосипедизам во 2004 година откако британската федерација го посетила нејзината училиште.<ref>{{наведени вести|url= http://www.guardian.co.uk/sport/2012/jan/19/london-olympic-hopefuls-lizzie-armitstead|title=London Olympic hopefuls: Lizzie Armitstead|first=Стив|last=Фикинс|date=19 јануари 2012|newspaper=The Guardian}}</ref><ref>{{нмс|url= http://www.telegraph.co.uk/sport/olympics/news/9437993/Exclusive-Lizzie-Armistead-only-took-up-cycling-to-get-out-of-maths-claims-PE-teacher.html|title=Lizzie Armistead only took up cycling to get out of maths, claims PE teacher|publisher=Telegraph.co.uk|accessdate=9 август 2012}}</ref> Влегла во олимписката програма на британската велосипедска федерација. Армитстед е [[Вегетаријанство|вегетаријанка]] од нејзини десет години.<ref>{{наведени вести|last=Фотерингем|first=Вилијам|title=London 2012: Lizzie Armitstead flowers in the rain with quick silver|url=http://www.guardian.co.uk/sport/2012/jul/29/london-2012-lizzie-armitstead-silver|accessdate=30 јули 2012|newspaper=The Guardian|date=29 јули 2012}}</ref> === Велодромска кариера === [[Податотека:Lizzie Armitstead.jpg|мини|лево|Армитстед во [[Манчестер]], дел од серијата Револушн 2007]] Армитстед го освоила сребрениот медал во скреч на Светското јуниорско велодромско првенство во 2005 година; била европски првак во скреч во 2007 и 2008 година и завршила втора на бодовната трка во 2007 година. Армитстед била член на победничката екипа за екипна потера на Светското велодромско првенство 2009, нејзино второ појавување на светските првенства. Исто така, настапила во скреч, каде го освоила сребрениот медал. Го завршила првенството со целосен сет на медали, освојувајќи бронза во бодовната трка. === Друмска кариера === ==== 2009–2011 ==== Во 2009 година, Армитстед се приклучила на екипата Лото-Белисол и возела на бројни друмски трки. Ја освоила категоријата под 23 години на националното друмско првенство и сребрениот медал во сениорската категорија во одредена контроверза.<ref>{{нмс|first=Сајмон|last= Ричардсон|first2=Ијан|last2=Клеверли|url=http://www.cyclingweekly.co.uk/news/latest/380417/cooke-wins-unprecedented-tenth-title.html |title=Cooke wins unprecedented tenth title|publisher=Cyclingweekly.co.uk|accessdate=9 август 2012}}</ref><ref>{{нмс|first=Сајмон|last= Ричардсон|url=http://www.cyclingweekly.co.uk/news/latest/380420/cooksen-overrules-to-reinstate-armitstead.html|title=Cookson overrules to reinstate Armitstead|publisher=Cyclingweekly.co.uk|accessdate=9 август 2012}}</ref> Во 2010 година возела за {{ct|CWT|2010}}.<ref>{{нмс |url=http://www.cyclingnews.com/news/armistead-signs-with-cervelo|title=Armistead signs with Cervélo|publisher=Cyclingnews.com|date=29 септември 2009|accessdate=9 август 2012}}</ref> Армитстед одлучила да остане во екипата и со новото име {{ct|CWT|2011}} во 2011 година.<ref>{{нмс|first=Лизи|last=Армитстед|url=http://www.thisislondon.co.uk/standard-sport/article-23878176-team-axe-was-a-shock-but-we-had-fitting-finale.do|title=Team axe was a shock but we had fitting finale|publisher=Thisislondon.co.uk|date=15 септември 2010|accessdate=9 август 2012|archive-date=2010-09-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20100918075410/http://www.thisislondon.co.uk/standard-sport/article-23878176-team-axe-was-a-shock-but-we-had-fitting-finale.do|url-status=dead}}</ref> ==== 2012 ==== По распаѓањето на женската екипа Гармин Сервело, Армитстед возела за екипата АА Дринк-Леонтин.нл во 2012 година.<ref>{{нмс|first=Лизи|last=Армитстед|url=http://www.thisislondon.co.uk/standard-sport/article-24027256-kids-taught-me-a-lesson-on-my-return-to-school.do|title=Kids taught me a lesson on my return to school|publisher=Thisislondon.co.uk|date=12 јануари 2012|accessdate=9 август 2012|archive-date=2012-01-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20120116120607/http://www.thisislondon.co.uk/standard-sport/article-24027256-kids-taught-me-a-lesson-on-my-return-to-school.do|url-status=dead}}</ref> Армитстед ја направила целата сезона за летната Олимпијада, каде го освоила сребрениот медал на [[Велосипедизам на Летните олимписки игри 2012 - друмска трка за жени|друмската трка]] на [[Летни олимписки игри 2012|Летните олимписки игри]], Зад [[Маријане Вос]], со што станала првата Британка која освоила медал на Олимпијадата во 2012 година.<ref>{{нмс|last=Слејтер|first=Мет|url= http://www.bbc.co.uk/sport/0/olympics/18904107|title=Lizzie Armitstead wins Olympic Silver Medal|publisher=Bbc.co.uk|date=29 јули 2012 |accessdate=9 август 2012}}</ref> ==== 2013 ==== Морајќи да ги менува екипите во изминатите две сезони поради нивното распаѓање, Армитстед потпишала за Булс Долманс Сајклинг Тим за 2013.<ref>{{нмс|last=Аткинс|first=Бен|url=http://www.velonation.com/News/ID/12953/Lizzie-Armitstead-leads-host-of-new-signings-at-Dolmans-Boels.aspx|title=Lizzie Armitstead leads host of new signings at Dolmans-Boels|publisher=Velonation.com|date=28 септември 2012 |accessdate=28 септември 2012}}</ref><ref>{{наведени вести|last=Кројдон|first=Емили|title=Lizzie Armitstead questions if new teams will change women's cycling|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/cycling/21159320|newspaper=BBC Sport|date=23 јануари 2013}}</ref> Нејзината сезона 2013 била попречена од стомачен вирус, кој на крајот бил дијагностициран како симптом за кила.<ref>{{нмс|url= http://www.skysports.com/opinion/story/0,25212,29381_8988465,00.html|title=Lizzie Armitstead blog: I've finally got to the bottom of the stomach illness that has blighted my 2013 season|last1=Армитстед|first1=Лизи|date=24 октомври 2013|website=skysports.com|accessdate=7 април 2014}}</ref> Дури и овие состојби, Армитстед била победоносна на националните друмски првенства - освојувајќи ги белата, црвената и сината маичка.<ref>{{нмс|url=http://www.cyclingweekly.co.uk/news/lizzie-armitstead-solos-to-win-national-road-race-championships-in-glasgow-28971|title=Lizzie Armitstead solos to win National Road Race Championships in Glasgow|date=23 јуни 2013|work=Cycling Weekly}}</ref> ==== 2014 ==== [[Податотека:Boels Dolman team at Thuringen Rundfahrt 2014.jpg|мини|Армитстед на Трката околу Тирингија 2014, каде ги освоила бодовниот и планинскиот пласман.]] Во април 2014 година било објавено дека Армитстед го обновила договорот со Булс Долманс до крајот на 2016 година.<ref>{{наведени вести|url= http://www.cyclingnews.com/news/lizzie-armitstead-renews-with-boels-dolmans|title=Lizzie Armitstead Renews with Boels Dolmans|publisher= Cycling News|date=5 април 2014|accessdate=6 април 2014}}</ref> Армитстед ја имала својата најдобра година, започнувајќи со победа на Омлоп ван хет Хагеланд. Една недела подоцна ја освоила првата трка од сезоната во Светскиот куп, Ронде ван Дренте, откако нејзината колешка [[Елен ван Дејк]] ѝ дала голема поддршка во последните километри од трката.<ref>{{наведени вести|url= http://www.yorkshirepost.co.uk/sport/other-sports/cycling/help-from-van-dijk-elevates-armitstead-1-6502681|title=Help from van Dijk elevates Armitstead|publisher=Yorkshire Post|date=14 март 2014|accessdate=19 март 2014}}</ref> На третата трка од Светскиот куп, Трката околу Фландрија, завршила втора зад Елен ван Дејк. Армитстед зела учество во воведната женска трка Тур де Франс во Париз на 27 јули 2014 година, но паднала на еден километар пред целта.<ref>{{наведени вести|url=http://www.telegraph.co.uk/sport/othersports/cycling/tour-de-france/10994281/Lizzie-Armitstead-crashes-out-of-La-Course-by-Le-Tour-as-Marianne-Vos-sprints-to-victory-in-Paris.html|title=Lizzie Armitstead crashes out of La Course by Le Tour as Marianne Vos sprints to victory in Paris|publisher=The Telegraph|date=27 јули 2014 |accessdate=25 август 2014}}</ref> Една недела подоцна ја освоила друмската трка на Комонвелтските игри 2014.<ref>{{наведени вести|url= http://www1.skysports.com/commonwealth-games/news/19883/9405070/commonwealth-games--lizzie-armitstead-and-emma-pooley-win-road-race-gold-and-silver|title=Commonwealth Games: Lizzie Armitstead and Emma Pooley win road race gold and silver|publisher=Sky Sports|date=3 август 2014|accessdate=25 август 2014}}</ref> Армитстед, ја претекнала [[Ема Пули]] на седум километри пред целта за нејзиниот прв златен медал на игрите.<ref>{{наведени вести|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/commonwealth-games/28628858|title=Glasgow 2014: Lizzie Armitstead & Emma Pooley win gold and silver|publisher=BBC Sport|date=24 август 2014|accessdate=25 август 2014}}</ref> Армитстед го освоил Светскиот друмски куп UCI со трка на 24 август 2014 година.<ref>{{наведени вести|url=http://www.cyclingweekly.co.uk/news/latest-news/lizzie-armitstead-wins-womens-world-cup-133695#GmyTWCHUvEqc2iVO.99|title=Lizzie Armitstead wins Women’s World Cup|publisher=Cycling Weekly|date=24 август 2014|accessdate=25 август 2014}}</ref> Со осмото место на Опен де Суеде Варгарда ја обезбедила крајната победа.<ref>{{наведени вести|url= http://www.theguardian.com/sport/2014/aug/24/lizzie-armitstead-uci-womens-road-world-cup|title=Britain’s Lizzie Armitstead wins 2014 UCI Women’s Road World Cup|publisher=The Guardian|date=3 август 2014|accessdate=25 август 2014}}</ref> ==== 2015 ==== За сезоната 2015, Армитстед изјавила дека сака да цели на Светското друмско првенство. Армитстед по првпат победила на женската етапна Трка околу Катар, како и две етапи. Армитстед, потоа, освоила две еднодневни трки од Светскиот друмски куп, Трофео Алфредо Бинда и Велосипедскиот класик Филаделфија, заедно со Булс Рентал Хилс Класик. Во јуни, Армитстед била приморана да се повлече од трката Авива откако се судрила со група фотографи неколку секунди по победата на првата етапа на трката.<ref>{{наведени вести|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/cycling/33170616|title=Armitstead out of Women's Tour after crashing into photographers|publisher=BBC Sport|date=17 јуни 2015|accessdate=18 јуни 2015}}</ref> Меѓутоа, десет дена подоцна успешно се опоравила за победа на националната друмска трка по третпат<ref>{{наведени вести|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/cycling/33304607|title= Peter Kennaugh, Lizzie Armitstead win British road race titles|publisher=BBC Sport|date=28 јуни 2015|accessdate=30 јуни 2015}}</ref> што ја однело на врвот на Светскиот пласман UCI.<ref>{{наведени вести|url=http://cyclingtips.com.au/2015/07/lizzie-armitstead-best-in-the-world/|title=Lizzie Armitstead: best in the world|accessdate=30 јуни 2015|archive-date=2015-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20150705020910/http://cyclingtips.com.au/2015/07/lizzie-armitstead-best-in-the-world/|url-status=dead}}</ref> Во август, спринтала за победа на последната трка од сезоната на Светскиот куп, ГП Плуе, за да го задржи првото место од главната соперничка, [[Ана ван дер Бреген]].<ref>{{наведени вести|url= http://www.bbc.co.uk/sport/0/cycling/34098923|title=Lizzie Armitstead retains Road World Cup with win in France|publisher=BBC Sport|date= 29 август 2015}}</ref> Како надополнување на најдобрата сезона, на 26 септември Армитстед го освоила златниот медал на [[Светско првенство во друмски велосипедизам 2015|Светското друмско првенство]] во [[Ричмонд (Вирџинија)|Ричмонд]], [[САД]], победувајќи ја Ван дер Бреген во спринт на мала група од девет возачи на целта, станувајќи четврта Британка која ја освоила друмската трка на Светското првенство по [[Берил Бартон]], [[Менди Џонс]] и [[Никол Кук]].<ref>{{нмс|url=http://www.theguardian.com/sport/2015/sep/26/lizzie-armitstead-cycling-world-champion-nicole-cooke|title=Lizzie Armitstead claims gold to become world road champion|last=Фотерингем|first=Вилијам|date=26 септември 2015|website=theguardian.com|accessdate=27 септември 2015}}</ref> == Достигнувања == === друмски === {{palmares start|3}} ;2006 : 1. [[Податотека:MaillotReinoUnido.PNG|20п]] Државно првенство - кружна трка : 1. WCRA Критериум ;2007 : 1. [[Податотека:MaillotReinoUnido.PNG|20п]] Државно првенство - кружна трка ;2009 : 1. [[Податотека:MaillotReinoUnido.PNG|20п]] Државно првенство - друмска трка под 23 години : 2. Државно првенство - друмска трка : 1. Пласман за млад возач Џиро д’Италија Феминиле : 3. Краен пласман Тур де л’Ардеш ::1. Бодовен пласман ::1. Етапа 6 ;2010 : 1. Етапа 1 Тур де л’Од : 1. [[Податотека:MaillotReinoUnido.PNG|20п]] Државно првенство - друмска трка под 23 години : 1. Етапа 6 Ла Рут де Франс : 1. Бодовен пласман Тур де л’Ардеш ::1. Етапа 3 ::1. Етапа 4 ::1. Етапа 5 : 2. Државно првенство - друмска трка : 2. [[Податотека:Silver medal blank.svg|20п]] Комонвелтски игри - друмска трка : 9. Светско друмско првенство - друмска трка ;2011 : 1. [[Податотека:MaillotReinoUnido.PNG|20п]] Државно првенство - друмска трка : 1. Бодовен пласман Трка околу Тирингија ::1. Етапа 6 : 2. Трка околу Остров Чонгминг ::1. Етапа 1 : 7. Светско друмско првенство - друмска трка ;2012 : 1. Омлоп ван Хет Хагеланд : 1. [[Гент-Вевелгем]] : 2. Државно првенство - друмска трка : 2. [[Податотека:Silver medal olympic.svg|20п]] [[Велосипедизам на Летните олимписки игри 2012 - друмска трка за жени|Олимписка друмска трка]] ;2013 : 1. [[Податотека:MaillotReinoUnido.PNG|20п]] Државно првенство - друмска трка : 2. Ридерронде Мастрихт : 3. Краен пласман Трка околу Холандија ::1. [[Податотека:Jersey yellow.svg|20п]] Спринтерски пласман ::1. [[Податотека:Jersey white dots on red.svg|20п]] Комбиниран пласман : [[Податотека:Jersey blue.svg|20п]] Награда за борбеност на етапа 2 Енергивахт Тур ;2014 : 1. [[Податотека:Gold medal blank.svg|20п]] Комонвелтски игри - друмска трка : 1. [[Податотека:Womens World Cup leaders jersey.png|20п]] Краен пласман Светски друмски куп UCI : 1. Омлоп ван хет Хагеланд : 1. Ронде ван Дренте : 1. Отли ГП : 2. Краен пласман Трка околу Тирингија ::1. [[Податотека:Jersey white.svg|20п]] Бодовен пласман ::1. [[Податотека:Jersey black.svg|20п]] Планински пласман ::1. Етапа 1 : 2. Трофео Алфредо Бинда : 2. Трка околу Фландрија : 2. Флеш Валон : 2. Емакумен Сарија : 3. Дрентсе 8 : 3. Омлоп Хет Ниувсблад : 3, Државно првенство - друмска трка : 3. РајдЛондон ГП ;2015 : 1. [[Податотека:Jersey rainbow.svg|20п]] [[Светско првенство во друмски велосипедизам 2015|Светско друмско првенство]] - друмска трка : 1. [[Податотека:Womens World Cup leaders jersey.png|20п]] Краен пласман Светски друмски куп UCI : 1. [[Податотека:MaillotReinoUnido.PNG|20п]] Државно првенство - друмска трка : 1. [[Податотека:Jersey gold.svg|20п]] Краен пласман Трка околу Катар ::1. [[Податотека:Jersey grey.svg|20п]] Бодовен пласман ::1. Етапа 3 ::1. Етапа 4 : 1. Трофео Алфредо Бинда : 1. Булс Рентал Хилс Класик : 1. Велосипедски класик Филаделфија : 1. ГП Плуе : 1. Етапа 1 Женска трка : 2. Страде Бјанке : 3. Омлоп Хет Ниувсблад ;2016 : 1. Омлоп Хет Ниувсблад : 1. Страде Бјанке {{palmares end}} === Велодромски === {{palmares start}} ;2005 : 1. [[Податотека:MaillotReinoUnido.PNG|20п]] Национално јуниорско првенство - бодовна трка : 2. Светско јуниорско првенство - скреч : 2. Национално јуниорско првенство - 500 м хронометар : 3. Национално јуниорско првенство - скреч ;2006 : 2. Државно првенство - скреч : 2. Национално јуниорско првенство - бодовна трка : 2. Национално јуниорско првенство - поединечна потера : 3. Национално јуниорско првенство - скреч : 3. Национално јуниорско првенство - 500 м хронометар ;2007 : 1. [[Податотека:UEC Champion Jersey.svg|20п]] Европско првенство под 23 години - скреч : 2. Европско првенство под 23 години - бодовна трка ;2008 : Светски куп Манчестер 2008-2009 ::1. Бодовна трка ::1. Скреч ::1. Екипна потера : Светски куп Мелбурн 2008-2009 ::1. Скреч ::1. Екипна потера : 1. [[Податотека:UEC Champion Jersey.svg|20п]] Европско првенство под 23 години - скреч : 1. [[Податотека:UEC Champion Jersey.svg|20п]] Европско првенство под 23 години - екипна потера : 2. Европско првенство под 23 години - бодовна трка ;2009 : Светски куп Копенхаген 2008-2009 ::1. Скреч ::1. Екипна потера : 1. [[Податотека:Jersey rainbow.svg|20п]] Светско првенство - екипна потера : Светски куп Копенхаген 2009-2010 ::1. Екипна потера ::1. Бодовна трка : 2. Светско првенство - скреч : 3. Светско првенство - бодовна трка ;2010 : 2. Светско првенство - екипна потера : 2. Светско првенство - омниум ;2011 : 1. [[Податотека:MaillotReinoUnido.PNG|20п]] Национално велодромско првенство - бодовна трка : 1. [[Податотека:MaillotReinoUnido.PNG|20п]] Национално велодромско првенство - скреч ;2015 : 1. Бодовна трка, Револушн - Манчестер (трето коло) : 1. Бодовна трка, Револушн - Глазгов (четврто коло) {{palmares end}} == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Lizzie Armitstead}} * [http://www.britishcycling.org.uk/gbcyclingteam/bio/28 Биографија] на ''British Cycling'' * {{cycling archives}} * {{ProCyclingStats}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Армитстед, Лизи}} [[Категорија:Родени во 1988 година]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Велодромски велосипедисти]] [[Категорија:Велосипедисти на Летните олимписки игри 2012]] [[Категорија:Олимписки велосипедисти на Велика Британија]] [[Категорија:Олимписки сребрени медалисти за Велика Британија]] [[Категорија:Олимписки медалисти во велосипедизам]] [[Категорија:Англиски велосипедисти]] [[Категорија:Велосипедисти на Летните олимписки игри 2020]] [[Категорија:Велосипедисти на Летните олимписки игри 2016]] asqxkw3sjw3qxbs2mz33ycb0nmdysh7 Летни олимписки игри 2016 0 1158840 5567549 5545843 2026-05-31T04:01:29Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567549 wikitext text/x-wiki {{Олимписка инфокутија | Име = Игри на XXXI Олимпијада | Лого = 2016 Summer Olympics logo.svg | Коментар = Лого на Летните олимписки игри 2016 | Град домаќин = [[Рио де Жанеиро]], [[Бразил]] | Број на држави = 207 | Број на спортисти = 11.000+ | Број на спортови = 28 | Број на натпревари = 306 | Отворање = [[5 август]] [[2016]] | Затворање = [[21 август]] [[2016]] | Стадион = [[Маракана (стадион)|Маракана]] }} '''Летни олимписки игри 2016''' ({{langx|pt|Jogos Olímpicos de Verão de 2016}}), официјално познати како '''Игри на XXXI Олимпијада''' или само како '''Рио 2016''' — [[Летни олимписки игри]] кои се одржале во [[Рио де Жанеиро]] од 5 до 21 август 2016, при што натпреварите во [[Фудбал на Летните олимписки игри 2016|фудбал]] започнале на 3 август 2016 година. На игрите учествувале рекорден број на земји во рекорден број спортови. Притоа, повеќе од 11.000 спортисти од вкупно 206 [[национален олимписки комитет|национални олимписки комитети]] настапиле на игрите, вклучувајќи ги и спортистите од [[Косово]] и [[Јужен Судан]] кои настапуваат за првпат.<ref name="Rio2016">{{Наведена мрежна страница|url=http://rio2016olympicswiki.com/about-rio-2016-summer-olympics/|title=About Rio 2016 Summer Olympics|work=Rio 2016 Olympics Wiki|accessdate=31 октомври 2015|archive-date=2015-09-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20150908075307/http://rio2016olympicswiki.com/about-rio-2016-summer-olympics/|url-status=dead}}</ref> Медали биле доделени во 306 натпреварувања во вкупно 28 [[олимписки спорт]]ови, вклучувајќи ги и [[рагби-7]] и [[голф]] кои биле додадени од страна на [[Меѓународен олимписки комитет|Меѓународниот олимписки комиет]] (МОК) во 2009 година. Натпреварувањата во спортовите се одржуваат во 33 зданија во градот-домаќин и во уште пет зданија во [[Саун Пауло]], [[Бело Хоризонте]], [[Салвадор, Баија|Салвадор]], [[Бразилија]] и [[Манаус]]. Ова биле првите Летни олимписки игри под претседателство со МОК ма [[Томас Бах]].<ref name="Rio2016"/> Изборот на Рио де Жанеиро како град-домаќин бил направен на 121. седница на МОК која се одржала во [[Копенхаген]] на 2 октомври 2009. Со тоа, Рио е првиот јужноамерикански град-домаќин на олимписките игри. Ова исто така биле првите олимписки игри кои се одржале во земја од португалско говорно подрачје, првите кои во целост се одржале во текот на зимата во градот-домаќин, првите кои по [[Летни олимписки игри 1968|1968]] се одржале во [[Латинска Америка]] и првите по [[Летни олимписки игри 2000|2000]] кои се одржале на [[јужна полутопка|јужната полутопка]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.livescience.com/43084-winter-olympics-northern-hemisphere.html|title=Why Winter Olympics Bypass the Southern Hemisphere - Winter Olympics 2014|publisher=}}</ref> Подготовките пред игрите биле одбележани со бројни загрижености и контроверзии, меѓу кои се нестабилноста на федералната власт во [[Бразил]], епидемијата на вирусот [[Зика (вирус)|Зика]], значителното загадување во заливот [[Гванабара]], како и скандалот со употреба на недозволени средства во [[Русија]] кој значително влијаел врз учеството на спортистите од оваа земја на игрите. == Избор на град-домаќин == [[Податотека:Cidade Candidata (Rio de Janeiro for the 2016 Olympic Games).JPG|мини|десно|180п|Девојче се потпишува во знак на поддршка за кандидатурата на Рио де Жанеиро за град-домаќин на Летните олимписки игри 2016 (јануари 2009).]] Процесот за избор на град-домаќин на Летните олимписки игри 2016 званично започнал на 16 мај 2007.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.olympic.org/uk/news/olympic_news/full_story_uk.asp?id=2157|title=2016 Bid Process Launched|publisher=International Olympic Committee|date=16 May 2007}}</ref> Прв чекор за секој град заинтересиран за организирање на игрите бил да поднесе почетно барање до [[Меѓународен олимписки комитет|Меѓународниот олимписки комитет]] најдоцна до 13 септември 2007 и со тоа да ја потврди намерата за учество во изборот. Пополнетото барање со одговори на 25 прашања поставени од страна на МОК во прашалникот требало да се испратат најдоцна до 14 јануари 2008 година. Од сите заинтересирани градови за организирање на игрите, на 4 јуни 2008 било објавено дека во потесен круг се четири градови, и тоа: [[Чикаго]], [[Мадрид]], [[Рио де Жанеиро]] и [[Токио]]. МОК не го вклучил [[Доха]] во потесниот круг, иако истиот имал повисоки оценки од Рио де Жанеиро, бидејќи намерата била да се организираат игрите во октомври, што е надвор од спортскиот календар на МОК. [[Прага]] и [[Баку]] исто така не влегле во потесен круг.<ref>{{наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/olympics/7435215.stm |title=Four on 2016 Olympics short-list |publisher=BBC News |date=4 June 2008 |accessdate=15 March 2010}}</ref> [[Наваел Ел Мутавакел]] од Мароко ја предводел десетчлената комисија за оценка, а на истата функција бил и при изборот на град-домаќин за игрите во 2012. Комисијата направила оценка на самото месото во првото тримесечје од 2009, по што објавиле сеопфатен технички извештај за членовите на МОК на 2 септември, еден месец пред изборот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.olympic.org/uk/news/olympic_news/full_story_uk.asp?id=3110 |title=Olympic News – Official Source of Olympic News |publisher=International Olympic Committee |accessdate=30 July 2012}}</ref> Со цел да се спречи комуникацијата на кандидатските градови со 115 членови со право на глас и на тој начин да влијаат врз изборот биле воведени бројни ограничувања. Така на пример, на кандидатските градови им било забрането да канат членови со право на глас да го посетат градот или пак да испраќаат ствари кои би можело да се протолкуваат како подарок. Но и покрај тоа, кандидатските градови вложиле големи износи на средства во односите со јавноста и медиумските програми во обид на посреден начин да влијаат врз членовите на МОК преку собирање поддршка од домашната јавност, спортските медиуми и општо од меѓународните медиуми. <blockquote>На крајот на краиштата, комуникацијата е со само 115 лица и секој од нив има групи кои вршат влијание и притисок, но сепак разговорите се со не повеќе од 1.500 лица, можеби 5.000 во најширока смисла на зборот. Работата не е само во објавувањето на реклами, туку во целна и многу внимателно планирана кампања. — Џон Тибс, советодавач на кандидатурата на Токио<ref>[http://www.communicatemagazine.co.uk/index.php?option=com_content&view=article&id=277:rings-around-the-world&catid=60:april-2009&Itemid=112 Rings Around the World] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20111008045246/http://www.communicatemagazine.co.uk/index.php?option=com_content&view=article&id=277%3Arings-around-the-world&catid=60%3Aapril-2009&Itemid=112 |date=2011-10-08 }} Communicate magazine, April 2009</ref></blockquote> Конечното гласање се одржало на 2 октомври 2009 во Копенхаген, при што најмногу шанси им се давале на Мадрид и Рио де Жанеиро. Чикаго и Токио биле елиминирани во првите два круга на гласање, додека Рио де Жанеиро имал значителна предност пред Мадрид во пресрет на последниот круг. Предноста останала и по гласањето во последниот круг и Рио де Жанеиро бил прогласен за град-домаќин на Летните олимписки игри 2016, со што станал првиот јужноамерикански град-домаќин на игрите. Претходно, неуспешни кандидатури на јужноамерикански градови за организација на игрите имале [[Буенос Аирес]] ([[Летни олимписки игри 1936|1936]], [[Летни олимписки игри 1956|1956]], [[Летни олимписки игри 1968|1968]] и [[Летни олимписки игри 2004|2004]]) и [[Бразилија]], чија кандидатура била откажана за игрите во [[Летни олимписки игри 2000|2000]]. <center> {| class="wikitable" |- ! colspan="6" |Резултати од изборот на град-домаќин на Летните олимписки игри 2016<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gamesbids.com/eng/past.html|title=Past Bid Results|publisher=GamesBids.com|accessdate=31 October 2015|archive-date=2014-10-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20141016104242/http://www.gamesbids.com/eng/past.html|url-status=dead}}</ref> |- style="background:#efefef;" ! '''Град''' ! '''НОК''' | style="background: silver" |'''Прв круг''' | style="background: silver" |'''Втор круг''' | style="background: silver" |'''Трет круг''' |- | style="text-align:left;" |''' [[Рио де Жанеиро]]''' | style="text-align:left;" |''' {{БРА}}''' | style="text-align:center;" | 26 | style="text-align:center;" |'''46''' | style="text-align:center;" |'''66''' |- | style="text-align:left;" | [[Мадрид]] | style="text-align:left;" | {{ШПА}} | style="text-align:center;" |'''28''' | style="text-align:center;" |29 | style="text-align:center;" |32 |- | style="text-align:left;" |[[Токио]] | style="text-align:left;" | {{ЈАП}} | style="text-align:center;" |22 | style="text-align:center;" |20 | style="text-align:center;" |— |- | style="text-align:left;" | [[Чикаго]] | style="text-align:left;" | {{САД}} | style="text-align:center;" |18 | style="text-align:center;" |— | style="text-align:center;" |— |} </center> == Спортски зданија == [[Податотека:Rio de Janeiro bid venues for the 2016 Summer Olympics mk.svg|мини|300п|Карта на зданијата каде што се одржале натпреварувањата]] Натпреварите се одржале во 18 постоечки, 9 новоизградени и 8 привремено изградени зданија.<ref name="CF">{{нмс|title=Архивиран примерок|url=http://www.rio2016.org.br/sumarioexecutivo/sumario/English/Per%20Theme/Volume%202/Theme_09.pdf|format=PDF|accessdate=29 June 2015|volume=2|date=16 February 2009|publisher=(BOC)|department=Sports and Venues|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101112204539/http://www.rio2016.org.br/sumarioexecutivo/sumario/English/Per%20Theme/Volume%202/Theme_09.pdf|archivedate=2010-11-12|pages=10–11|postscript=.}}</ref> Секој натпревар се одржал во еден од четирите географски поделени комплекси на спортски зданија: [[Бара да Тижука|Бара]], [[Копакабана]], [[Деодоро, Рио де Жанеиро|Деодоро]] и [[Маракана, Рио де Жанеиро|Маракана]]. Истото било направено и за [[Панамерикански игри 2007|Панамериканските игри 2007]].<ref>{{нмс|title=Rio de Janeiro 2016 Candidate File|url=http://urutau.proderj.rj.gov.br/rio2016_imagens/sumario/English/Per%20Theme/Volume%201/Intro_Vol1_eng.pdf|format=PDF|accessdate=5 мај 2009|volume=1|date=16 February 2009|publisher=(BOC)|location=London, United Kingdom|department=Introduction|postscript=.|archive-date=2012-02-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20120219195122/http://urutau.proderj.rj.gov.br/rio2016_imagens/sumario/English/Per%20Theme/Volume%201/Intro_Vol1_eng.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{нмс|title=Rio 2007 Pan Am Games Get Debriefed Ahead Of 2016 Bid|url=http://www.gamesbids.com/eng/olympic_bids/rio_2016/1205250762.html|accessdate=5 мај 2009|date=9 March 2008|publisher=(GamesBids)|location=Toronto, Canada|postscript=.|archive-date=2008-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20081023122641/http://www.gamesbids.com/eng/olympic_bids/rio_2016/1205250762.html|url-status=dead}}</ref> Неколку објекти се наоѓаат во Барскиот олимписки парк.<ref name="CF" /> Најголемото спортско здание на игрите во поглед на сместувачкиот капацитет е стадионот [[Маракана (стадион)|Маракана]], официјално познат како Стадион „Марио Филјо“, чијшто капацитет изнесува 74.738 гледачи и служи како официјален [[олимписки стадион]], на којшто бидат одрани церемониите на свечено отворање и затворање, како и финалните натпревари на турнирите во фудбал.<ref name="CF" /> Освен тоа, натпревари во фудбал се одржале на пет стадиони надвор од Рио де Жанеиро, односно во градовите: [[Бразилија]], [[Бело Хоризонте]], [[Манаус]], [[Салвадор (Баија)|Салвадор]] и [[Саун Пауло]].<ref name="CF"/> Олимпиското село се вели дека е најголемото во олимписката историја. Во него има околу 80.000 столици, 70.000 маси, 29.000 душеци, 60.000 закачалки за облека, 6.000 телевизори и 10.000 паметни телефони.<ref name="rio2016.com">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rio2016.com/en/news/8-400-shuttlecocks-250-golf-carts-and-54-boats-the-rio-2016-olympic-games-in-numbers|title=8,400 shuttlecocks, 250 golf carts, 54 boats... the mind-blowing numbers behind the Rio 2016 Games|publisher=|accessdate=2016-08-05|archive-date=2016-07-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160707110414/https://www.rio2016.com/en/news/8-400-shuttlecocks-250-golf-carts-and-54-boats-the-rio-2016-olympic-games-in-numbers|url-status=dead}}</ref> === Олимписки парк === Олимпискот парк Бара претставува комплекс од 9 спортски зданија во [[Бара да Тижука]], во западниот дел од Рио де Жанеиро, кои се користеле за одржување на натпреварите на Летните олимписки игри 2016 и [[Летни параолимписки игри 2016|Летните параолимписки игри 2016]]. На местото на олимпискиот парк во минатото се наоѓал [[Жакарепагуа|Автодромот „Нелсон Пике“]], познат и како „Жакарепагуа“.<ref name="abcnews-2013">{{Наведена мрежна страница|last1=Lewis|first1=Peter|title=Rio Olympics 2016: Brazilian city in a race against time to be ready to play host to the Games|url=http://www.abc.net.au/news/2013-09-15/rio-prepares-for-olympic-sized-makeover/4958554|website=ABC News Australia|publisher=Australian Broadcasting Corporation|accessdate=14 мај 2016|date=15 September 2013}}</ref> Деветте зданија што се користеле во олимпискиот парк се:<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.rio2016.com/en/news/introducing-carioca-arena-1-the-new-home-of-olympic-basketball|title=Introducing Carioca Arena 1… the new home of Olympic basketball|work=Rio 2016|publisher=Organizing Committee of the Olympic and Paralympic Games Rio 2016|accessdate=4 март 2016|date=12 January 2016|archive-date=2016-03-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20160310171827/http://www.rio2016.com/en/news/introducing-carioca-arena-1-the-new-home-of-olympic-basketball|url-status=dead}}</ref><ref name=federal-venues>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.brasil2016.gov.br/en/olimpiadas/facilities/barra|title=Barra Region|work=Portal Brasil 2016|publisher=Governo Federal do Brasil| accessdate=4 март 2016}}</ref> [[Кариока Арена 1]] за кошарка (капацитет: 16.000); [[Кариока Арена 2]] за борење и џудо (капацитет: 10.000); [[Кариока Арена 3]] за мечување и теквондо (капацитет: 10.000); [[Арена на иднината]] за ракомет (капацитет: 12.000); [[Воден центар „Марија Ленк“]] за ватерполо, синхронизирано пливање и скокови во вода (капацитет: 5.000); [[Олимписки воден стадион (Рио де Жанеиро)|Олимписки воден стадион]] за пливање и натпреварите за разигрување во ватерполо (капацитет: 15.000); [[Олимписки тениски центар (Рио де Жанеиро)|Олимписки тениски центар]] за тенис (капацитет: 10.000 на глвното игралиште); [[Олимписка арена - Рио]] за гимнастика (капацитет: 12.000); и [[Олимписки велодром - Рио]] за велодромски велосипедизам (капацитет: 5.000). === Фудбал === {{главна|Фудбал на Летните олимписки игри 2016}} Освен во Рио де Жанеиро, натпревари во фудбал се играле на стадиони во: Саун Пауло, Бело Хоризонте, Салвадор, Бразилија и Манаус. <gallery class=center> Податотека:Arena_Amazônia.jpg|[[Арена Амазонија]]<br>[[Манаус]] Податотека:Belgium vs Korea Republic - Group H - 2014 FIFA World Cup Brazil.jpg|[[Арена Коринтијанс]]<br>[[Саун Пауло]] Податотека:EstadioForteNova-cancha1.jpg|[[Арена Фонте Нова]]<br>[[Салвадор, Баија|Салвадор]] Податотека:Estádio Nacional Brasília.jpg|[[Национален стадион (Бразилија)|Национален стадион]]<br>[[Бразилија]] Податотека:Mineirao_Stadium.jpg|[[Минеирао]]<br>[[Бело Хоризонте]] </gallery> == Игрите == === Олимписки пламен === [[Податотека:Revezamento da Tocha Olímpica em Brasília 14.jpg|мини|лево|180п|Штафета на олимпискиот пламен во Бразилија во рацете на одбојкарката [[Фабијана Клаудино]]]] Олимпискиот пламен бил запален во храмот на Хера во [[Олимпија]] на 21 април 2016, каде што е традиционалниот почеток на штафетата. На 27 април, пламенот им бил предаден на организаторите на [[Стадон Панатинаико|Стадионот Панатинаико]] во [[Атина]]. Кратка пауза при пренесувањето на пламенот била направена во [[Швајцарија]] за да може да се посетат седиштето на МОК и [[Олимписки музеј|Олимпискиот музеј]] во [[Лозана]], како и канцеларијата на [[Организација на Обединети Нации|Обединетите Нации]] во [[Женева]].<ref name=starts>{{наведени вести|title=Greek fire lights up Rio 2016 Games... Olympic Torch lit in traditional ceremony at Olympia|url=http://www.rio2016.com/en/news/greek-fire-lights-up-rio-2016-games-olympic-torch-lit-in-traditional-ceremony-at-olympia|accessdate=21 април 2016|work=Rio 2016 website|date=21 April 2016|archive-date=2016-04-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20160424091258/http://www.rio2016.com/en/news/greek-fire-lights-up-rio-2016-games-olympic-torch-lit-in-traditional-ceremony-at-olympia|url-status=dead}}</ref> Штафетата н олимпискиот пламен во Бразил започнала на 3 мај во главниот град Бразилија. Олимпискиот пламен бил пренесен во повеќе од 300 бразилски градови, вклучувајќи ги главните градови на сите 26 сојузни републики, при што последен град е Рио де Жанеиро,<ref name=dressage>{{наведени вести|title=Goiás will be the first state to receive the Rio 2016 Olympic Flame|url=http://www.dm.com.br/cidades/goias/2015/04/goias-sera-o-primeiro-estado-receber-tocha-olimpica-rio-2016.html|accessdate=29 April 2015|work=Diário Mercantil|date=29 April 2015|archive-date=2015-04-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20150418214047/http://www.dm.com.br/cidades/goias/2015/04/goias-sera-o-primeiro-estado-receber-tocha-olimpica-rio-2016.html|url-status=dead}}</ref> каде што бил запален на церемонијата на свеченото отворање на 5 август. === Спортови === Олимписката програма вклучува 28 споротив и вкупно 41 дисциплина со 306 натпреварувања. {{div col|colwidth=20em}} * {{GamesSport|игри=Летните олимписки игри 2016|Атлетика|Events=47|Format=d}} * {{GamesSport|игри=Летните олимписки игри 2016|Бадминтон|Events=5|Format=d}} * {{GamesSport|игри=Летните олимписки игри 2016|Бокс|Events=13|Format=d}} * {{GamesSport|игри=Летните олимписки игри 2016|Борење|Format=d}} ** Грчко-римски стил <small>(6)</small> ** Слободен стил <small>(12)</small> * {{GamesSport|игри=Летните олимписки игри 2016|Велосипедизам|Format=d}} ** Велодромски <small>(10)</small> ** Друмски <small>(4)</small> ** Планински велосипедизам <small>(2)</small> ** BMX <small>(2)</small> * {{GamesSport|игри=Летните олимписки игри 2016|Веслање|Events=14|Format=d}} * Водни спортови ** {{GamesSport|игри=Летните олимписки игри 2016|Ватерполо|Events=2|Format=d}} ** {{GamesSport|игри=Летните олимписки игри 2016| Пливање|Events=34|Format=d}} ** {{GamesSport|игри=Летните олимписки игри 2016|Скокови во вода|Events=8|Format=d}} ** {{GamesSport|игри=Летните олимписки игри 2016|Синхронизирано пливање|Events=2|Format=d}} * {{GamesSport|игри=Летните олимписки игри 2016|Гимнастика|Format=d}} ** Ритмичка <small>(2)</small> ** Спортска <small>(14)</small> ** Трамбулина <small>(2)</small> * {{GamesSport|игри=Летните олимписки игри 2016|Голф|Events=2|Format=d}} * {{GamesSport|игри=Летните олимписки игри 2016|Едрење|Events=10|Format=d}} * {{GamesSport|игри=Летните олимписки игри 2016|Кајак и кану|Format=d}} ** Слалом <small>(4)</small> ** Спринт <small>(12)</small> * {{GamesSport|игри=Летните олимписки игри 2016|Коњички спорт|Format=d}} ** Дресурно јавање <small>(2)</small> ** Прескокнување <small>(2)</small> ** Тробој <small>(2)</small> * {{GamesSport|игри=Летните олимписки игри 2016|Кошарка|Events=2|Format=d}} * {{GamesSport|игри=Летните олимписки игри 2016|Кревање тегови|Events=15|Format=d}} * {{GamesSport|игри=Летните олимписки игри 2016|Мечување|Events=10|Format=d}} * {{GamesSport|игри=Летните олимписки игри 2016|Одбојка|Format=d}} ** Одбојка во сала <small>(2)</small> ** Одбојка на плажа <small>(2)</small> * {{GamesSport|игри=Летните олимписки игри 2016|Пинг-понг|Events=4|Format=d}} * {{GamesSport|игри=Летните олимписки игри 2016|Рагби-7|Events=2|Format=d}} * {{GamesSport|игри=Летните олимписки игри 2016|Ракомет|Events=2|Format=d}} * {{GamesSport|игри=Летните олимписки игри 2016|Современ петобој|Events=2|Format=d}} * {{GamesSport|игри=Летните олимписки игри 2016|Стрелаштво|Events=15|Format=d}} * {{GamesSport|игри=Летните олимписки игри 2016|Стреличарство|Events=4|Format=d}} * {{GamesSport|игри=Летните олимписки игри 2016|Теквондо|Events=8|Format=d}} * {{GamesSport|игри=Летните олимписки игри 2016|Тенис|Events=5|Format=d}} * {{GamesSport|игри=Летните олимписки игри 2016|Триатлон|Events=2|Format=d}} * {{GamesSport|игри=Летните олимписки игри 2016|Фудбал|Events=2|Format=d}} * {{GamesSport|игри=Летните олимписки игри 2016|Хокеј на трева|Events=2|Format=d}} * {{GamesSport|игри=Летните олимписки игри 2016|Џудо|Events=14|Format=d}} {{div col end}} ==== Нови спортови ==== [[Податотека:Golfe Rio 2016.jpg|мини|десно|180п|Олимпиското игралиште за голф]] Двата нови спорта во олимписката програма за игрите биле [[голф]] и [[рагби-7]]. Изборот за двете отворени места за нови спортови бил направен меѓу седум предложени спортови, и тоа: [[бејзбол]] и [[софтбол]] (спортови кои биле укинати во 2005), [[карате]], [[сквош]], [[голф]], [[взоење ролерки]] и [[рагби]]. Претставници на седумте спортови одржале презентации пред извршниот одбор на МОК во јуни 2009.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://sports.espn.go.com/oly/news/story?id=3366295 |title=Golf among seven sports seeking inclusion in 2016 Games |publisher=ESPN |accessdate=20 август 2008|date=25 April 2008}}</ref> Во август 2009, извршниот одбор првично го одобрил вклучувањето на [[рагби-7]] — прилагодување на [[рагби]] со седум играчи — со мнозинска поддршка, и со тоа отстранувајќи ги бејзбол, возење ролерки и сквош од конкуренција. Од останатите три спортови — голф, карате и софтбол, одборот решил по пат на советување во олимписката пргорама да го додаде голфот. Конечната одлука за вклучувањето на новите два спорта била донесена на 9 октомври 2009, на последниот ден од 121. седница на МОК. На оваа седница бил воведен нов систем на гласање, така што вклучувањето на спортот било можно само со просто наместо со двотретинско мнозинство од одборот за одобрување на МОК.<ref>{{наведени вести|title=Olympic Leaders Approve Golf and Rugby for 2016 Summer Games|url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,539269,00.html|publisher=Fox News Channel|date=13 August 2009|accessdate=1 октомври 2009}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://news.sky.com/skynews/Home/World-News/Olympics-2016-IOC-Approves-Golf-And-Rugby-Sevens-To-Be-Included-In-Rio-De-Janeiro-Games/Article/200910215402514?lpos=World_News_First_Home_Article_Teaser_Region_9&lid=ARTICLE_15402514_Olympics_2016%3A_IOC_Approves_Golf_And_Rugby_Sevens_To_Be_Included_In_Rio_De_Janeiro_Games |title=Olympics 2016: IOC Approves Golf And Rugby Sevens To Be Included In Rio De Janeiro Games.|publisher=Sky (United Kingdom) |accessdate=15 март 2010}}</ref> Извршниот директор на Меѓународната голфска федерација Ентони Скенлон изјавил дека најдобрите голфери, вклучувајќи ги [[Тајгер Вудс]] и [[Анике Серенстам]], би ја покажале својата поддршка за вклучувањето на голфот на олимписките игри преку нивното учество.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.aroundtherings.com/articles/view.aspx?id=37197|title=Around the Rings - Articles Archive|publisher=aroundtherings.com|accessdate=31 октомври 2015|archive-date=2013-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029191519/http://www.aroundtherings.com/articles/view.aspx?id=37197|url-status=dead}}</ref> Во мај 2012, [[Меѓународна едриличарска федерација|Меѓународната едриличарска федерација]] објавила дека [[сурфање на ветар|сурфањето на ветар]] на игрите во 2016 ќе биде биде заменето со [[сурфање со воздушен змеј]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/olympics/17980607 |title=Kiteboarding to replace windsurfing at 2016 Rio Olympics |publisher=BBC News|accessdate=10 мај 2012}}</ref> но оваа одлука била повлечена во ноември истата година<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/olympics/20284543 |title=Windsurfing restored to Brazil 2016 Olympics |publisher=BBC News|accessdate=14 ноември 2012}}</ref> Во јануари 2013, МОК најавил дека ќе изврши ревизија на статусот на [[велосипедизам|велосипедизмот]] како резултат на признавањето на [[Ленс Армстронг]] дека користел недозволени средства и обвинувањата дека [[Меѓународен велосипедистички сојуз|Меѓународниот велосипедистички сојуз]] ја прикривал употребата на вакви средства.<ref>{{наведени вести|title=Armstrong confession could see cycling out of Olympics|url=http://www.abc.net.au/news/2013-01-16/armstrong-admission-could-kick-cycling-out-of-olympics/4466638|publisher=Australian Broadcasting Corporation|date=16 January 2013|accessdate=16 јануари 2013}}</ref> По исклучувањето на игрите во 2012, [[Меѓународна гимнастичка фердерација|Меѓународната гимнастичка федерација]] соопштила дека на игрите повторно ќе биде одржан егзибициски настан во гимнастика.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.fig-gymnastics.com/vsite/vcontent/content/news/0,10869,5187-188809-206031-44770-316559-news-item,00.html |title=Fédération Internationale de Gymnastique : ACRO |publisher=Fig-gymnastics.com |date=23 May 2012 |accessdate=30 декември 2012 |archive-date=2013-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131029184816/http://www.fig-gymnastics.com/vsite/vcontent/content/news/0%2C10869%2C5187-188809-206031-44770-316559-news-item%2C00.html |url-status=dead }}</ref> === Земји-учеснички === [[Податотека:2016 Summer Olympics team numbers.svg|мини|center|500п|Карта на светот со земјите-учеснички обележани по бројот на учесници]] Сите 206 [[национален олимписки комитет|национални олимписки комитет]] учествувале на игрите со по најмалку еден учесник. Првите три земји кои обезбедиле учество на игрите биле Германија, Велика Британија и Холандија, кои обезбедиле учество за четворица спортисти во екипна дресура со освојувањето на медал на [[Светско првенство во коњички спорт 2014|Светското првенство во коњички спорт 2014]].<ref>{{наведени вести|title=Rio Olympics gets 1st qualified athletes|url=http://www.usatoday.com/story/sports/olympics/2014/08/26/rio-olympics-gets-1st-qualified-athletes/14626231/|accessdate=26 August 2014|work=USA Today|agency=Associated Press|date=26 August 2014}}</ref> [[Податотека:Australian Olympic Team Uniforms for Rio 2016.JPG|мини|лево|180п|Австралиски олимпијци на игрите облечени во униформи]] Како земја-домаќин, спортистите од Бразил обезбедиле автоматско учество во некои спортови, вклучувајќи ги сите велосипедски дисциплини и шест натпревари во кревање тегови.<ref name=cyclingquotas>{{наведени вести|title=UCI and IOC agree qualification quotas for Rio 2016|url=http://www.reuters.com/article/2014/05/07/us-olympics-cycling-idUSKBN0DN0TF20140507|accessdate=26 август 2014|agency=Reuters|date=7 May 2014}}</ref><ref name=brazilweightlifting>{{Наведена мрежна страница|last1=Anderson|first1=Gary|title=Weightlifting qualification criteria for Rio 2016 approved by IOC|url=http://www.insidethegames.biz/sports/summer/weightlifting/1018502-weightlifting-qualification-criteria-for-rio-2016-|publisher=Inside the Games|accessdate=26 август 2014|date=2 February 2014|archive-date=2019-09-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20190912090929/https://www.insidethegames.biz/articles/1018502/weightlifting-qualification-criteria-for-rio-2016-|url-status=dead}}</ref> Летните олимписки игри 2016 биле првите на кои учествувале спортисти од [[Косово на Олимписки игри|Косово]] и [[Јужен Судан на Олимписките игри|Јужен Судан]]. Во октомври 2015, [[Кувајт на Олимписките игри|Кувајт]] биле казнети по вторпат во пет години заради владино мешање во националниот олимписки комитет, така што спортистите на оваа земја на игрите ќе настапат под олимпиското намсто под националното знаме.<ref>{{Наведена мрежна страница|title = Olympics-Kuwait ban remains in force as ties with IOC deteriorate|url = https://sports.yahoo.com/news/olympics-kuwait-ban-remains-force-ties-ioc-deteriorate-153651334--spt.html|website = Yahoo Sports|accessdate = 2 јануари 2016|archive-date = 2016-01-08|archive-url = https://web.archive.org/web/20160108195621/http://sports.yahoo.com/news/olympics-kuwait-ban-remains-force-ties-ioc-deteriorate-153651334--spt.html|url-status = dead}}</ref> Кревачите на тегови од [[Бугарија на Олимписките игри|Бугарија]] и [[Русија на Олимписките игри|Русија]] добиле забрана за настап на игрите заради бројни прекршување во борбата против употребата на недозволени средства.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Bulgarian weightlifters banned from Rio Olympics after CAS rejects appeal against ban for doping violations|url=http://www.abc.net.au/news/2016-01-30/cas-rejects-bulgarias-appeal-against-olympic-weightlifting-ban/7126654|publisher=Australian Broadcasting Corporation|date=29 January 2016}}</ref><ref>{{наведени вести|url=http://www.iwf.net/2016/06/22/strong-statement-by-the-iwf-executive-board/|title=Strong statement by the IWF Executive Board|publisher=International Weightlifting Federation|date=22 June 2016|accessdate=4 август 2016}}</ref> ==== Бегалски спортисти ==== {{главна|Бегалска екипа на Олимписките игри}} Како последица на [[Европска бегалска криза|Европската бегалска криза]] и други геополитички причини, МОК им овозможил на некои спортисти да настапат како [[Независни учесници на Олимписките игри|независни учесници]] под [[Олимписко знаме|олимпиското знаме]]. На [[2012 Summer OlympicsЛетни олимписки игри 2012|претходните игри]], бегалците не биле подобни за настап заради неможноста да ги претставуваат своите национални олимписки комитети.<ref name=":0">{{наведени вести|url = http://espn.go.com/olympics/story/_/id/13981364/refugees-eligible-compete-olympics-first-2016-rio-games-ioc-president-says|title = Refugees can compete for first time in 2016 Rio Olympics, IOC head says|date = 27 October 2015|work=ESPN.com|publisher = ESPN Internet Ventures|access-date = 27 октомври 2015}}</ref> На 2 март 2016, МОК завршил со остварувањето на замислата преку создавањето на [[Бегалска екипа на Олимписките игри|бегалска екипа]], во којашто биле одбрани 10 спортисти од вкупно 43 кои било утврдено дека се подобни за настап.<ref name="BBC-ROA">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.bbc.co.uk/sport/olympics/35710578 |title=Rio 2016: Refugee team to compete at Olympics |accessdate=3 март 2016|work=BBC Sport}}</ref> ==== Независни учесници ==== {{главна|Независни учесници на Олимписките игри}} Во ноември 2015, [[Русија на Олимписките игри|Русија]] добила привремена забрана за настап на сите атлетски натпреварувања под надзор на [[Светска атлетска федерација|Светската атлетска федерација]] (ИААФ) откако во извештај објавен од страна на [[Светска агенција за борба против употреба на недозволени средства|Светската агенција за борба против недозволените средства]] (ВАДА) било наведено дека во земјата се спроведувала програма за употреба на недозволени средства.<ref name="bbc.com">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bbc.com/sport/athletics/34811896|title=Athletics doping: Russia provisionally suspended by IAAF|website=BBC Sport|accessdate=14 ноември 2015}}</ref> Потоа, ИААФ објавила дека поединечни руски атлетичари имаат право да поднесат барање за стекнување на „исклучителна подобност“ за настап на игрите како „неутрални“ спортисти доколку независно се утврди дека не користеле недозволени средства ниту пак биле вклучени во програмата за нивната употреба во земјата.<ref name="guardian-yuliya2">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/sport/2016/jul/01/russian-whistleblower-yulia-stepanova-cleared-neutral-athlete-rio|title=Russian whistleblower Yuliya Stepanova to compete as ‘neutral athlete’ in Rio|website=The Guardian|accessdate=15 јули 2016}}</ref> На 24 јули 2016, МОК ги одбил препораките на ИААФ и ВАДА да им се дозволи на „чистите“ спортисти да учествуваат како „неутрални“ спортисти, наведувајќи дека [[Олимписка повелба|Олимписката повелба]] „не предвидува неутрални спортисти“ и дека националниот олимписки комитет на секоја земја треба да одлучи кои спортисти ќе се натпреваруваат.<ref name=":322">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.olympic.org/news/background-information-to-the-decision-of-the-ioc-executive-board-concerning-the-participation-of-russian-athletes-in-the-olympic-games-rio-2016|title=Background Information to the decision of the IOC Executive Board concerning the participation of Russian athletes in the Olympic Games Rio 2016|last=|first=|date=24 July 2016|website=|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20160725144348/https://www.olympic.org/news/background-information-to-the-decision-of-the-ioc-executive-board-concerning-the-participation-of-russian-athletes-in-the-olympic-games-rio-2016|archive-date=25 July 2016|access-date=27 јули 2016}}</ref> {{Земји-учеснички на ЛОИ 2016}} === Распоред на натпреварувања === Во табелата е прикажан распоредот на натпреварувања објавен на денот кога започнала продажбата на влезници — 31 март 2015.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://ingressos.rio2016.com/rio2016.htm?token=9C19AE920555F7A1497BC9AD742F04E9&action=filter&doc=search&fun=registration&affiliate=OGR&language=en|title=Tickets|date=31 March 2015|accessdate=6 мај 2015|publisher=NOC*NSF|archive-date=2015-09-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914212202/https://ingressos.rio2016.com/rio2016.htm?token=9C19AE920555F7A1497BC9AD742F04E9&action=filter&doc=search&fun=registration&affiliate=OGR&language=en|url-status=dead}}</ref> {{Распоред на ЛОИ 2016}} === Натпреварувачки термини === Квалификациските натпревари во пливање започнале во 13:00 BRT (UTC-3), додека финалните натпревари се одржале од 22:00 до 00:00 BRT. Некои натпревари во одбојка започнале на полноќ по месно време.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.usnews.com/news/sports/articles/2014/12/05/swimming-beach-volleyball-will-be-on-late-in-rio|title=Swimming, beach volleyball will be on late in Rio |work=US News & World Report|accessdate=31 октомври 2015}}</ref> Во атлетика, секој утрински дел содржел најмалку едно финале. Вкупно осум финални натпревари се одржале во утринскиот дел, што било за првпат по 1988. Првиот од тие натпревари била женската трка на 10.000 м на првиот ден од атлетските натпревари (12 август), а другите биле натпреварот во фрлање диск за мажи (13 август), женската трка на 3.000 м со препреки (15 август), машкиот трискок и натпреварот во фрлање диск за жени (16 август), машката трка на 3.000 м со препреки (17 август) и машката трка на 400 м со пречки (18 август).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.iaaf.org/news/press-release/athletics-timetable-rio-2016-olympics|title=Athletics timetable for Rio 2016 Olympics published|date=15 December 2014|publisher=iaaf.org|accessdate=31 октомври 2015}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.iaaf.org/download/download?filename=946d16c3-1d8c-4565-8d41-4f390aaea721.pdf&urlSlug=athletics-timetable-rio-2016-olympic-games|title=Athletics timetable – Rio 2016 Olympic Games|publisher=iaaf.org|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150727050555/http://www.iaaf.org/download/download?filename=946d16c3-1d8c-4565-8d41-4f390aaea721.pdf&urlSlug=athletics-timetable-rio-2016-olympic-games|archivedate=27 јули 2015}}</ref> === Краток преглед === * Олимпискиот пламен бил запален од страна на бразилскиот атлетичар [[Вандерлеи де Лима]] наспроти очекувањата дека тоа ќе го стори фдбалерот [[Пеле]]. Имено, Пеле го откажал своето присуство на церемонијата на свеченото отворање поради здравствени проблеми. * Најуспешен натпреварувач на игрите четврти пат по ред бил американскиот пливач [[Мајкл Фелпс]] со 5 златни и 1 сребрен медал, со што рекордниот број на освоени медали го зголемил на 28 медали (23 златни, 3 сребрени и 2 бронзени). Со победите во трките на 200 м мешано, тој станал првиот пливач кој успеал да освои златен медал во една иста дисциплина на четири Олимписки игри. * Американската пливачка [[Кејти Ледецки]] освоила 4 златни и 1 сребрен медал, со што била најуспешна спортистка на игрите. Таа доминирала во слободен стил, победувајќи во трките на 200, 400 и 800 м, како и во штафетата на 4 x 200 м. Притоа, во трките на 400 и 800 м поставила нов светски рекорд. Забележителен настап имала и унгарската пливачка [[Катинка Хосу]], која со 3 златни и 1 сребрен била спортистката со најмногу поединечни медали. * Јапонската борачка [[Каори Ичо]] станала првата спортистка која освоила поединечен златен медал на четири последователни Олимписки игри во било кој спорт откако по победите во категоријата слободен стил до 63 кг на игрите во [[Летни олимписки игри 2004|2004]], [[Летни олимписки игри 2008|2008]] и [[Летни олимписки игри 2012|2012]] победила во категоријата слободен стил до 58 кг. * Во [[Атлетика на Летните олимписки игри 2016|атлетските]] натпревари биле поставени три нови светски рекорди. Впечатлива трка имала Етиопијката [[Алмаз Ајана]], која трката на 10.000 м ја истрчала за 29:17,45 сек., со што за повеќе од 14 секунди го подобрила светскиот рекорд на Кинеската [[Ванг Ѓуенсја]] стар скоро 23 години. Во трката на 400 м во машка конкуренција, златниот медал го освоил Јужноафриканецот [[Вејд ван Никерк]], кој финалната трка ја истрчал за 43,03 сек., соборувајќи го светскиот рекорд на [[Мајкл Џонсон]] од 1997 година. * Јамајскиот атлетичар [[Јусејн Болт]] победил во трките на 100 и 200 м, како и во штафетата на 4 х 100 м, повторувјќи го успехот од игрите во [[Пекинг]] во [[Летни олимписки игри 2008|2008]] и [[Лондон]] во [[Летни олимписки игри 2012|2012]]. Со тоа, тој станал првиот атлетичар кој освоил три златни медали на Олимписките игри во трките на 100 и 200 м. * Женската штафета на [[Соединетите Американски Држави на Олимписките игри|САД]] на 4 х 100 м не успеала да ја заврши квалификациската трка поради тоа што [[Алисон Феликс]] случајно била удрена од страна на бразилската атлетичарка [[Франсиела Красцки]] при предавањето на штафетата до [[Инглиш Гарднер]]. По завршувањето на трката, репрезентацијата на САД поднела жалба, којашто била прифатена и на штафетата ѝ било овозможено сами да ја истрчаат патеката, со можност да се квалификуваат во финалната трка доколку остварат време побрзо од 42,70 сек. на осмопласираната [[Кина на Олимписките игри|Кина]]. Во повторената трка, американските атлетичарки оствариле најдборо време во квалификацииите од 41,77 сек., а во финалето го освоиле златниот медал со време од 41,02 сек. * Гимнастичките натпревари ги одбележала Американката [[Симон Бајлс]], која освоила 4 златни и 1 бронзен медал. Таа победила во повеќебој, во прескок и на партер, како и во екипниот натпревар, а бронза освоила на греда. Со овој успех, таа се израмнила со [[Лариса Латинина]], [[Агнеш Келети]], [[Вера Чаславска]] и [[Екатерина Сабо]] по бројот на златни медали освоени на едни Олимписки игри — вкупно четири. * Во [[Тенис на Летните олимписки игри 2016|тенис]], златниот медал во машка конкуренција го освоил Британецот [[Енди Мареј]], кој успеал да ја одбрани титулата освоена на игрите во 2012 и со тоа станал првиот тенисер со два поединечни олимписки златни медали. Американката [[Венус Вилијамс]] не успеала да ја доврши збирката на златни олимписки медали поединечно и во двојки со златен медал во мешани двојки откако со [[Раџив Рам]] загубиле во финалниот натпревар од сонародниците [[Бетани Матек-Сендс]] и [[Џек Сок]]. Но, и со освојувањето на сребрениот медал, со вкупно 4 златни и 1 сребрен медал успеала да се издвои како најуспешен натпреварувач во тенис на Олимписките игри. * Фудбалерите на [[Бразил на Олимписките игри|Бразил]] ја израдувале домашната публика со освојувањето на првиот златен олимписки медал воопшто по победата во финалето против [[Германија на Олимписките игри|Германија]] по изведувањето на пенали. * Во [[Кану и кајак на Летните олимписки игри 2016|кајакарските натпревари]] на мирни води, унгарската кајакарка [[Данута Козак]] победила во натпреварите Кј-1, Кј-2 и Кј-4 на 500 м и со 3 златни медали станала првата жена на којашто тоа ѝ пошло од рака на едни исти олимписки игри и третиот натпреварувач во спортот воопшто. * Кувајтскиот стрелец [[Фехајд ал-Дихани]] победил во двоен трап и со тоа станал првиот [[Независни учесници на Олимписките игри|независен учесник]] кој освоил златен медал на Олимписките игри. * Непосредно по освојувањето на сребрениот медал во натпреварот во скокови во вода од 3 м, кинеската натпреварувачка [[Хе Ѕе]] добила и прифатила предлог за брак од нејзиното момче скокачот во вода [[Ќин Кај]]. * Египетскиот џудист [[Ислам ел-Шахаби]] одбил да се ракува со Израелецот [[Ор Сасон]] по поразот во првиот круг во категоријата до 100 кг. По инцидентот, тој решил да ја заврши кариерата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.smh.com.au/sport/olympics/rio-2016/teddy-riner-wins-rio-judo-gold--but-israeli-judoka-all-class-in-wake-of-egypt-handshake-snub-20160813-gqrpd4.html|title=Teddy Riner wins Rio judo gold - but Israeli judoka all class in wake of Egypt handshake snub|last=Webster|first=Andrew|date=13 August 2016|language=en-US|access-date=13 август 2016}}</ref> Дисциплинскиот комитет при [[Меѓународен олимписки комитет|Меѓународниот олимписки комитет]] издал „неколку укори“ за ел-Шараби заради однесувањето со коешто ги нарушил „правлата на фер-игра и постапил против духот на пријателство овоплотен во олимписките вредности“, по што египетскиот џудист бил испратен дома уште пред церемонијата на свечено затворање на игрите.<ref>[http://www.reuters.com/article/us-olympics-rio-judo-egypt-israel-idUSKCN10Q1WC Egyptian judoka sent home over handshake refusal with Israeli], ''Reuters'', 15 August 2016.</ref> * Монголскиот борач [[Ганзоригијн Мандахнаран]] загубил во борбата за бронзениот медал во категоријата слободен стил до 65 кг од Узбекистанецот [[Ихтијор Наврузов]] со минимални 8-7. Во знак на протест за доделувањето на последниот бод на узбечкиот борач, тренерите на Мандахнаран ја соблекле својата облека и ја фрлиле кон судиите. * Етиопскиот атлетичар [[Фејиса Лилеса]] завршил на второто место во маратонот, а непосредно по поминувањето на целната линија ги кренал рацете на начин со кој изразил протест против убивањето на припадниците на етничката група [[Оромо]] во [[Етиопија]]. На прес-конференцијата по трката, тој истакнал дека стравува за својот живот доколку се врати во својата земја и изјавил дека ќе се обиде да се пресели во друга земја.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-37154374 |title=Ethiopia 'hero' runner gets asylum donations after Oromo protest sign |accessdate=22 August 2016 |work=BBC News}}</ref> === Освојувачи на медали === {{главна|Освојувачи на медали на Летните олимписки игри 2016}} {{легенда2|#ccccff|земја домаќин (Бразил)|border=solid 1px #AAAAAA}} {{:Освојувачи на медали на Летните олимписки игри 2016}} == Лого == Официјалното лого за игрите било дизајнирано од страна на бразилската агенција Татил Дизајн и за првпат претставено на 31 декември 2010.<ref name=adweek>{{наведени вести|first=Tim|last=Nudd|title=Hated the London 2012 Logo? You Might Like Rio 2016 Better Brazil's Tatíl Design tells story of its creation |url=http://www.adweek.com/adfreak/hated-london-2012-logo-you-might-rio-2016-better-142723 |work=Adweek |date=14 August 2012 |accessdate=14 август 2012}}</ref> Логото претставува три фигури обоени во боите на бразилското знаме — жолта, зелена и сина, кои се држат за рацете и образуваат тројна прегратка, при што добиениот облик наликува на планината [[Шеќерна Глава (планина)|Шеќерна Глава]]. Логото се заснова на четири концепти: заразна енергија, хармонична разновидност, бујна природа и олимписки дух. Претпријатието Татил Дизајн победила со својот предлог во конкуренција на вкупно 139 претпријатија.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=2016 Summer Olympics Logo: Design and History|url=http://www.famouslogos.us/2016-summer-olympics-logo/|publisher=Famouslogos.us|accessdate=28 јули 2011|date=28 July 2011|archive-date=2011-07-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20110723223213/http://www.famouslogos.us/2016-summer-olympics-logo/|url-status=dead}}</ref> За логото се вели дека потсеќа на сликата „[[Танц (Матис)|Танц]]“ на [[Анри Матис]]. Покрај тоа, од страна на фондацијата Телурајд се појавиле тврдења дека логото претставува плагијат на нивното. Логото на Телурајд исто така претставува фигури поврзани во движење, со тоа што наместо три содржи четири фигури. Ова не е за првпат оваа фондација да тврди дека нивното е предмет на плагијат за целите на бразилски настан, бидејќи елементот со поврзаните фигури бил употребен при дизајнирањето на логото за [[Карневал во Бразил|карневалската]] прослава во [[Салвадор, Баија|Салвадор]] во 2004 година. Директорот на агенцијата Татил Фред Гели во одбрана на дизајнот на неговото претпријатие изјавил дека концептот на поврзаните фигури не бил по својата природа оригинален, туку „антички знак“ и „во колективно несознание“. Тој се повикал на сликата „Танц“ како влијателна врз осмислувањето на концептот и изјавил дека дизајнерите имале за цел да го протолкуваат концептот колку што е можно поразлично од останатите.<ref name="denverpost-telluride">{{Наведена мрежна страница|title=Telluride Foundation says Brazil stole its logo for Olympics|url=http://www.denverpost.com/business/ci_28493662/telluride-foundation-says-brazil-stole-its-logo-olympics|website=The Denver Post|accessdate=7 мај 2016}}</ref> == Маскота == [[Податотека:Vinicius_and_Tom.png|мини|десно|180п|Винисиус (лево), маскотата на Летните олимписки игри, и Том (десно), маскотата на Летните параолимписки игри 2016]] Официјалните маскоти на Летните олимписки и параолимписки игри 2016 биле за првпат претставени на 24 ноември 2014. Олимписката маскота Винисиус, именувана по музичарот [[Винисиус де Мораеш]], го претставува дивиот свет во Бразил. Според нивните фиктивни биографии, маскотите „обете биле родени од радоста на Бразилците по соопштувањето дека Рио ќе биде домаќин на игрите“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.eurosport.com/olympic-games/rio/2016/2016-rio-olympics-biggest-stars-dates-schedule-mascots-logo-usain-bolt-triple-triple-zika_sto5694786/story.shtml|title=2016 Rio Olympics: Biggest stars, dates, schedule, mascots, logo, Usain Bolt 'triple triple', Zika|last=Quarrell|first=Dan|date=22 July 2016|website=Eurosport|publisher=|access-date=30 јули 2016}}</ref> Директорот на марката Бет Лула изјавил дека маскотите имаат за цел да ја одразат разновидноста на бразилската култура и луѓе. Имињата на маскотите биле одредени по пат на јавно гласање во конкуренција на друга двојка на имиња, добивајќи 44% од вкупно 323.327 гласови, што било објавено на 14 декември 2014 година.<ref name=bbc-riomascot>{{Наведена мрежна страница|title=Rio 2016: Olympic and Paralympic mascots launched|url=http://www.bbc.com/sport/0/30176137|accessdate=24 ноември 2014}}</ref><ref name=reuters-riomascots>{{наведени вести|title=Rio 2016 mascots inspired by animals and plants of Brazil|url=http://www.reuters.com/article/2014/11/24/us-olympics-brazil-mascot-idUSKCN0J802V20141124?feedType=RSSfeedName=sportsNews|accessdate=15 декември 2014|agency=Reuters|date=15 December 2014|archive-date=2014-11-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129130318/http://www.reuters.com/article/2014/11/24/us-olympics-brazil-mascot-idUSKCN0J802V20141124?feedType=RSSfeedName=sportsNews|url-status=dead}}</ref> == Поврзано == * [[Летни олимписки игри]] * [[Панамерикански 2007]] * [[Светско првенство во фудбал 2014]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{ризница-врска|2016 Summer Olympics}} {{википатување|Rio_2016|2016 Summer Olympics}} {{портал|Олимписки игри}} * [http://www.olympic.org/rio-2016-summer-olympics Летни олимписки игри 2016] — [[Меѓународен олимписки комитет]] * [http://www.rio2016.org/en Rio de Janeiro 2016 Официјално мрежно место] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20101106143348/http://www.rio2016.org/en |date=2010-11-06 }} {{S-start}} {{s-bef|before=[[Летни олимписки игри 2012|Лондон]]}} {{s-ttl|title=''Летни олимписки игри'' <br /> [[Рио де Жанеиро]]|years=''Игри на XXXI Олимпијада'' (2016)}} {{s-aft|after=[[Летни олимписки игри 2020|Токио]]}} {{S-end}} {{Олимписки игри}} {{Спортови на Летните олимписки игри 2016}} [[Категорија:Летни олимписки игри 2016| ]] [[Категорија:Летни олимписки игри|2016]] [[Категорија:Спортот во 2016 година]] [[Категорија:Спортски натпреварувања во Бразил]] 04r3wx4s07mz2w75xa66wx6ocz0h0qf Констанца 0 1165631 5567364 5553717 2026-05-30T14:01:52Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567364 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место |official_name = Констанца |other_name = |native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> |nickname = |settlement_type = <!--For Town or Village (Leave blank for the default City)--> |motto = |image_skyline = {{Photomontage |color=#ffffff | photo1a = Cazinoul_din_Constanta_la_rasarit_HDR.jpg | photo2a = Constanta Historisches Museum.JPG | photo2b = Constanta_Griechische_Kirche.JPG | photo3a = Restorated_medieval_lighthouse_and_modern_radio_tower.jpg | photo3b = Constanta Moschee.JPG | photo3c = Fatada principala Casei cu Lei.JPG | spacing = 2 | border = 0 | size = 266 | position = center }} |imagesize = |image_caption = |image_flag = ROU CT Constanta Flag.svg |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = ROU_CT_Constanta_CoA.png |shield_size = |image_map = Constanta romania.jpg |mapsize = |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |pushpin_map = Романија<!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map --> |pushpin_label_position = <!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> |pushpin_map_caption = Местоположба на градот на картата на Романија |pushpin_mapsize = |subdivision_type = Земја |subdivision_name = {{ROU}} |subdivision_type1 = Земја |subdivision_name1 = |subdivision_type2 = |subdivision_name2 = |subdivision_type3 = |subdivision_name3 = |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |leader_party = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |established_title = Основање |established_date = 7 век п.н.е. |established_title2 = <!-- Incorporated (town) --> |established_date2 = |established_title3 = <!-- Incorporated (city) --> |established_date3 = |area_magnitude = |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = 124.89 |area_land_km2 = |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 = 1013.5 |area_metro_sq_mi = |population_demonym = |population_as_of = 2011 <ref name="INSSER">{{Наведена мрежна страница| url = http://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2013/07/sR_Tab_8.xls| title = Population at 20 October 2011| date = 5 July 2013| accessdate = 16 June 2016| publisher = [[National Institute of Statistics (Romania)|INSSE]]| language = ro| archive-date = 2016-01-18| archive-url = https://web.archive.org/web/20160118131243/http://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2013/07/sR_Tab_8.xls| url-status = dead}}</ref> |population_footnotes = |population_note = |population_total = {{decrease}}283,872 |population_density_km2 = 2273 |population_density_sq_mi = |population_metro = 425,916 |population_density_metro_km2 = |population_density_metro_sq_mi = |population_urban = |population_density_urban_km2 = |population_density_urban_sq_mi = |population_blank1_title = |population_blank1 = |population_density_blank1_km2 = |population_density_blank1_sq_mi = |population_blank2_title = Етнички групи |population_blank2 = [[Романци]], [[Кримски Татари]], [[Турци]], [[Роми]], [[Lipovans]], [[Македонци]], [[Грци]], [[Ерменци]] |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = |latd=44 |latm=10 |lats= |latNS=N |longd=28 |longm=38 |longs= |longEW=E |coordinates_type = region:RO_type:city(283872) |coordinates_display = inline,title |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = 25 |elevation_ft = |postal_code_type = Поштенски број |postal_code = 900xxx |area_code = (+40) 41 |registration_plate = CT |blank_name = Јазици |blank_info = [[романски]] |blank1_name = |blank1_info = |website = {{URL|http://www.primaria-constanta.ro}} |footnotes = }} '''Констанца''' или '''Ќустенџа''' ({{langx|ro|Constanța}}) — град во југоисточниот дел на [[Романија]], во регионот на Добруџа, на брегот на [[Црно Море]]. Констанца историски е познат како ''Томис'' ({{langx|el|Κωνστάντζα}}), ''Ќустенџа'' ({{langx|bg|Кюстенджа}}) и ''Костенџе'' ({{langx|tr|Кюстенджа}}). радот е најстаро населено место во [[Романија]], основан во околу 600 година п.н.е. Констанца е главен град на областа Констанца и најголемиот град во регионот. Според пописот од [[2011]] година, Констанца има население од 283.872, што го прави петти најнаселен град во Романија. Неговата површина е 39,26&nbsp;км<sup>2</sup> со должина од околу 30 километри. Во градот се наоѓа најголемото пристаниште на Црно Море и едно од најголемите во [[Европа]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.romaniatourism.com/constanta.html |title=Constanța |accessdate=2009-04-18 |publisher=Romanian Tourist Office }}</ref>. == Историја == ===Антички период=== Според историчарот од [[6 век]] [[Јордан (историчар)|Јордан]] (после [[Касиодор]]), основањето на градот се препишува на [[Масагети|масегетиската]] кралица [[Томирис]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://people.ucalgary.ca/~vandersp/Courses/texts/jordgeti.html#X |title=The origin and the deeds of the Goths, Chapter X | author = Jordanes }}</ref>. Констанца се смета за најстариот постојано населен град во Романија. Тој бил основан во почетокот на 7 век п.н.е. во времето на големата [[грчка колонизација]] од доселеници од малоазиатскиот град [[Милет]] и првично бил познат како ''Томис''. Населбата стекнала статус на град во 4 век п.н.е. Пристаништето било користено од [[Грци]]те за трговија со месното население - [[Гети]], [[Скити]] и [[Келти]]. Таквата трговска размена довела до голем развој на градот во текот на 3 век п.н.е. Градот бил во составот на [[Одринско Царство|Одринското Царство]], но во 29 година п.н.е. бил освоен од Римјаните. Голем број на натписи кои биле пронајдени во градот и неговата околина, покажале дека денешниот град лежи врз некогашниот антички град Томис. Дел од овие натписи денеска се наоѓаат во Британскиот музеј во Лондон. Во егзил своите последни осум години од животот во градот ги поминал познатиот римски поет [[Овидиj]], опишувајќи го градот како разрушен од војните и културно заостаната населба на крајот од царството.<ref>The Cambridge Companion to Ovid ed. Philip Hardie p.235.</ref>. Градот станал важен христијански центар уште во првите години на христијанството. Ширењето на верата во регионот му се припишува на [[Апостол Андреј]]. ===Средновековен период=== Градот првично бил дел од римската провинција [[Мизија]], но по реформите на [[Диоклецијан]] станал центар на провинцијата [[Мала Скитија]]. Малку подоцна, градот го добил името Констанца, дадено од царот [[Константин I Велики]] во чест на неговата полусестра [[Флавија Максима Константија]]. Најстариот пронајден запис за ова име „''Κωνστάντια''“ датира од [[950]] година. Градот кој се наоѓа на брегот од Црно Море, во близина поминува Големиот ѕид на Трајан, и најверојатно и самиот тој бил опкружен со градски ѕидини. На крајот од 6 век градот бил под опсада од [[Авари]]те, а потоа станал дел од [[Прво Бугарско Царство|Првото]] и [[Второ Бугарско Царство|Второто Бугарско Царство]]. Во [[14 век]] Констанца бил во границите на [[Добруџанско Деспотство|Добруџанското Деспотство]], а околу [[1419]] година бил вклучен во територијата на [[Отоманското Царство]]. === Модерен период=== Во [[1860]] година била изградена железничка линија порзувајќи го градот со [[Чернавода]] на [[Дунав]]. Во времето на основање на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]] во [[1870]] година, градот бил вклучен под нејзино раководство. По [[Руско-турска војна (1877-1878)|Руско-турската војна]] од 1877-1878 година, Констанца заедно со цела [[Северна Добруџа]] станала дел од [[Романија]]. Градот станал главно пристаниште на земјата и главен транзитен пункт за романскиот извоз. Во [[1889]] година била изградена бугарска црква и бугарско училиште. По изградбата на мостот кај Чернавода во [[1895]] година градот се поврзал со романската железничка мрежа, и во исто време се изградила редовна линија до [[Истанбул]]. Во следните години романските влади презеле сериозни мерки за колонизација на регионот, населувајќи го со [[Романци]] од сите краеви на земјата, Според географскиот речник на Ж. Чанков, во [[1879]] година во градот живееле околу 5.000 жители, и во самиот град не живеел ниту еден Романец. Кон [[1918]] година населението на градот било над 25.000 лица, од кои една третина Романци, а останатите се Бугари, Турци, Евреи, Грци и други. При избувнувањето на [[Балкански војни|Балканската војна]] во [[1912]] година, три лица од Констанца биле доброволци во [[Македонско-одрински доброволни чети|Македонско-одринските доброволни чети]]. Во [[Првата светска војна]], на [[22 октомври]] [[1916]] година, градот бил окупиран од бугарски, германски и отомански војници. Согласно нератификуваниот од Романија [[Букурешки договор]] од [[1918]] година, градот останал во делот од Добруџа, поставена под заедничка контрола на Централните сили, но по капитулацијата на Бугарија во септември 1918 година Романија ја вратила контролата над областа. Во периодот меѓу војните Констанца продолжил да расте како трговски центар и во 30-те години над половина од романскиот извоз поминувал низ неговото пристаниште. Спопред Крајовската спогодба од 1940 година, Романија ја отстапила [[Јужна Добруџа]] на Бугарија. договорот предвидувал и размена на население. За време на [[Втората светска војна]] Констанца и нејзиното пристаниште биле бомбардирани од воздухопловството на Обединетите Нации. == Клима == Констанца е еден од најтоплите градови во Романија. Констанца има гранична влажна суптропска и влажна континентална клима, со океански и полупустински влијанија. Постојат четири различни сезони во текот на годината. Летниот период (крајот на мај до средината на септември) е тополо, суво и сончево во периодот од јули и август и просечната температува е 23&nbsp;°C. Почетокот на летото носи многу врнежи, но од почетокот на јули времето станува многу топло. Есен започнува во средината или крајот на септември, со топли и сончеви денови. Септември може да биде потопол од јуни, кое се должи на топлината акумулирана од страна на Црното Море. Првиот мраз се случува во просек во средината на ноември. Зимите се благи во споредба со другите градови во јужна Романија. Зимата во градот пристигнува многу подоцна отколку во внатрешноста на земјата и во декември времето често достигнува високи температури до 8&nbsp;°C. Просечната температура во јануари е 1&nbsp;°C. {{Weather box |location= Констанца |metric first= Yes |single line= Yes |open = Yes | Jan record high C = 18.3 | Feb record high C = 24.5 | Mar record high C = 30.8 | Apr record high C = 31.9 | May record high C = 36.9 | Jun record high C = 36.9 | Jul record high C = 38.5 | Aug record high C = 36.8 | Sep record high C = 34.8 | Oct record high C = 31.0 | Nov record high C = 26.5 | Dec record high C = 21.0 |year record high C = 38.5 | Jan high C = 3.7 | Feb high C = 4.9 | Mar high C = 8.1 | Apr high C = 13.8 | May high C = 19.3 | Jun high C = 23.8 | Jul high C = 25.9 | Aug high C = 25.8 | Sep high C = 22.4 | Oct high C = 17.0 | Nov high C = 11.6 | Dec high C = 6.4 |year high C = 15.2 | Jan mean C = 0.5 | Feb mean C = 1.6 | Mar mean C = 4.6 | Apr mean C = 9.9 | May mean C = 15.5 | Jun mean C = 20.0 | Jul mean C = 22.0 | Aug mean C = 21.8 | Sep mean C = 18.3 | Oct mean C = 13.1 | Nov mean C = 8.0 | Dec mean C = 3.2 |year mean C = 11.5 | Jan low C = -2.3 | Feb low C = -1.0 | Mar low C = 2.1 | Apr low C = 6.9 | May low C = 12.1 | Jun low C = 16.2 | Jul low C = 18.0 | Aug low C = 17.9 | Sep low C = 14.6 | Oct low C = 9.8 | Nov low C = 5.0 | Dec low C = 0.5 |year low C = 8.3 | Jan record low C = -24.7 | Feb record low C = -25.0 | Mar record low C = -12.8 | Apr record low C = -4.5 | May record low C = 1.8 | Jun record low C = 6.4 | Jul record low C = 7.6 | Aug record low C = 8.0 | Sep record low C = 1.0 | Oct record low C = -12.4 | Nov record low C = -11.7 | Dec record low C = -18.6 |year record low C = -25.0 | precipitation colour = green | Jan precipitation mm = 30 | Feb precipitation mm = 29 | Mar precipitation mm = 26 | Apr precipitation mm = 30 | May precipitation mm = 38 | Jun precipitation mm = 40 | Jul precipitation mm = 30 | Aug precipitation mm = 33 | Sep precipitation mm = 29 | Oct precipitation mm = 31 | Nov precipitation mm = 42 | Dec precipitation mm = 38 |year precipitation mm = 396 |Jan snow cm = 7.0 |Feb snow cm = 7.0 |Mar snow cm = 4.2 |Apr snow cm = 0.0 |May snow cm = 0.0 |Jun snow cm = 0.0 |Jul snow cm = 0.0 |Aug snow cm = 0.0 |Sep snow cm = 0.0 |Oct snow cm = 0.0 |Nov snow cm = 5.5 |Dec snow cm = 3.4 |year snow cm = | unit precipitation days = 1.0 mm | Jan precipitation days = 5 | Feb precipitation days = 5 | Mar precipitation days = 5 | Apr precipitation days = 5 | May precipitation days = 6 | Jun precipitation days = 6 | Jul precipitation days = 5 | Aug precipitation days = 3 | Sep precipitation days = 3 | Oct precipitation days = 4 | Nov precipitation days = 6 | Dec precipitation days = 6 |year precipitation days = 59 | Jan sun = 83.4 | Feb sun = 85.7 | Mar sun = 133.9 | Apr sun = 179.7 | May sun = 264.1 | Jun sun = 282.2 | Jul sun = 319.9 | Aug sun = 311.7 | Sep sun = 241.1 | Oct sun = 182.3 | Nov sun = 101.1 | Dec sun = 80.7 |year sun = 2265.8 |source 1 = NOAA<ref name= NOAA>{{Наведена мрежна страница | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/RA-VI/RO/15480.TXT | title = Constanța Climate Normals 1961-1990 | publisher = [[National Oceanic and Atmospheric Administration]] | accessdate = March 21, 2015}}</ref> |source 2 = Romanian National Statistic Institute (extremes 1901-2000)<ref name= extremes>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.insse.ro/cms/files/pdf/ro/cap1.pdf | title = AIR TEMPERATURE (monthly and yearly absolute maximum and absolute minimum) | work = Romanian Statistical Yearbook: Geography, Meteorology, and Environment | publisher = Romanian National Statistic Institute | year = 2007 | accessdate = March 21, 2015}}</ref> |date= August 2010 }} == Население== {| class="wikitable" style="float:right; font-size:93%; width:200px; height:16px; border:0; text-align:left; line-height:120%; margin-left:10px; margin-bottom:10px;" |- | colspan="14" style="text-align:center; background:#f4f4f4; height:24px;"|'''Historical population of Constanța''' |- ! Година ! Население ! %± |- | 1853 | 5,204 | — |- | 1879 | 5,430<ref>[http://www.spitalcfconstanta.ro/istoric.html The history of Constanța] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110914154017/http://www.spitalcfconstanta.ro/istoric.html |date=2011-09-14 }} {{Ro icon}}</ref> | 4.3% |- | 1900 | 12,725<ref>[[Encyclopædia Britannica Eleventh Edition]]</ref> | 134.3% |- | 1912 | 27,201<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://archive.org/stream/handbookofrouman00grearich#page/60/mode/2up |title=A Handbook of Roumania |publisher=Archive.org |date= |accessdate=20 јуни 2012}}</ref> | 113.7% |- | 1930 | 59,164 | 117.5% |- | 1948 | 78,586 | 32.8% |- | 1956 | 99,676 | 26.8% |- | 1966 | 150,276 | 50.7% |- | 1977 | 256,978 | 71% |- | 1992 | 350,581 | 36.4% |- | 2002 | 310,471 | −11.4% |- | 2011 | 283,872 | −8.6% |} Според романскиот попис во 2002 година, во градот живееле 310.471 луѓе, што го прави петти најнаселен град во Романија. Според пописот од 2011 година, во градот живееле 283.872 жители. {| class="wikitable" |- ! Етничка група ! 1853<ref>Robert Stănciugel and Liliana Monica Bălașa, ''Dobrogea în Secolele VII-XIX. Evoluție istorică'', Bucharest, 2005; pg. 202</ref> ! 1896<ref>[[Lucian Boia]], History and Myth in Romanian Consciousness, Central European University Press, 2001, p. 182</ref> ! 1912<ref>Ioan N Roman, ''La population de la Dobrogea d'après le recensement du 1er janvier 1913'' in ''La Dobrogea Roumaine'', Bucharest, 1919</ref> ! 2002<ref>2011 census results per county, cities and towns {{Наведена мрежна страница|url=http://www.edrc.ro/recensamant.jsp?regiune_id=503&judet_id=634&localitate_id=635 |title=Structura Etno-demografică a României |publisher=Edrc.ro |date=2011-12-28 |accessdate=20 јуни 2012}}</ref> ! 2011<ref name="ins2011">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2013/07/sR_Tab_8.xls|title=Populația stabilă după etnie – județe, municipii, orașe, comune|publisher=Institutul Național de Statistică|accessdate=2015-11-23|format=XLS|language=ro|archive-date=2016-01-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20160118131243/http://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2013/07/sR_Tab_8.xls|url-status=dead}}</ref> |- | Вкупно | 5,204 | 10,419 | 27,201 | 310,471 | 283,872 |- | [[Романци]] | 279 (5.4%) | 2,519 (24.1%) | 15,663 (57.6%) | 286,332 (92.2%) | 235,925 (83.11%) |- | [[Татари]] | 1,853 (35.6%) | rowspan=2 | 2,202 (21.1%) | 277 (1%) | 8,724 (2.8%) | 7,367 (2.6%) |- | [[Турци]] | 104 (2.0%) | 2,451 (9%) | 9,018 (2.9%) | 6,525 (2.3%) |- | [[Грци]] | 1,542 (29.6%) | 2,460 (23.6%) | 3,170 (11.6%) | 546 (0.17%) | 231 (0.08%) |- | [[Бугари]] | 342 (6.5%) | 1,060 (10.1%) | 940 (3.4%) | 48 (0.01%) | 18 (0.01%) |- | [[Евреи]] | 344 (6.6%) | 855 (8.2%) | 1,266 (4.6%) | 44 (0.01%) | 31 (0.01%) |- | [[Роми]] | 127 (2.5%) | n/a | n/a | 2,962 (0.97%) | 2,225 (0.78%) |} == Стопанство == [[Image:Constanta station.jpg|thumb|225px|Железничка станица]] [[Image:Catedrala ortodoxă „Sf. Apostoli Petru și Pavel” (1).JPG|thumb|225px|КАтедралата Св. Петар и Павле]] [[Image:The mosaic-floored Roman edifice of Tomis.jpg|thumb|225px|Римските мозаици]] Заочнувајќи од [[1878]] година, Констанца бил опишан и дефиниран како „сиромашно рибарско турско село“. Започнувајќи од 1920 година, градот бил опишан како „процутен град“, познат по извозот на нафта и житни култури<ref name=Stoica1>{{Наведена книга|last=Stoica|first=Vasile|title=The Roumanian Question: The Roumanians and their Lands|year=1919|publisher=Pittsburgh Printing Company|location=Pittsburgh|page=77|url=http://www.wdl.org/en/item/7314/view/1/77/|access-date=2016-10-23|archive-date=2014-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20140303183345/http://www.wdl.org/en/item/7314/view/1/77/|url-status=dead}}</ref>. Констанца е еден од главните индустриски, комерцијални и туристички центри во Романија<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ghidulturistic.ro/zone.php?j=13|title=GhidTuristic.Ro: ''Județul Constanța''|accessdate=2 December 2008|language=ro|archive-date=2009-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20090211125639/http://www.ghidulturistic.ro/zone.php?j=13|url-status=dead}}</ref>. Во текот на првата половина на 2008 година, околу 3.144 нови компании биле основани во градот и околината<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cugetliber.ro/1218661200/articol/24287/constanta-are-3144-de-firme-noi-in-primele-sase-luni-din-2008/|title=Cuget Liber: ''Constanța are 3.144 de firme noi, în primele șase luni din 2008''|accessdate=2 December 2008|language=ro}}</ref>. Пристаништето во земјата е најголемо и четврто во Европа<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.eosnap.com/snapshots/port-of-constanta-romania-on-the-black-sea/ |title=Port of Constanța Ranking |accessdate= |work= |publisher=www.eosnap.com |date=2010-10-19 |archive-date=2012-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120306070028/http://www.eosnap.com/snapshots/port-of-constanta-romania-on-the-black-sea/ |url-status=dead }}</ref>. Градот, исто така може да се пофали на релативно големо бродоградилиште<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.snc.ro/index.php?page=about_us|title=Șantierul Naval Constanța: ''Despre noi''|accessdate=2 December 2008}}</ref>. Туризмот е важна економска активност во последниве години. Поради неговата близина до други големи туристички одредишта, градот добива голем број на посетители секоја година. == Сообраќај == Во 1895 година била отворена железничка линија кон Букурешт. Ова придонело до значителен транзит на трговија со жито и нафта. Автопатот А2 обезбедува брз превоз помеѓу Констанца и Букурешт, додека покрај градот поминува и автопатот А4. Во градот се наоѓа меѓународниот аеродром Михаил Когалничеану. Автобускиот превоз во градот се состои од 23 линии. Во почетокот на 2000-тите, градот купил 130 нови автобуси кои се обоени во различни светли бои, како розова, жолта и зелена боја. Исто така постои и двокатни автобуси Volvo кои работат во текот на летото и кои обезбедуваат пристап до и од одморалиштето Мамаја. Заочнувајќи од октомври 2013 година, цената на повратен билет е 3 леи. Трамвајот бил активен во превозот до почетокот на 2000-тите, заедно со две тролејбуски линии. Денеска постојат голем број на приватните минибуси. == Знаменитости == '''Плоштад Овидиј'''. Плоштадот бил дизајниран од страна на вајарот Еторе Ферари во [[1887]] година, и плоштадот е посветен на римскиот поет Овидиј, кој живеел во градот. '''Римски мозаици.''' Мозаиците се наоѓаат во горнниот град до пристаништето. Денес, само околу една третина од оригиналната градба е останата, на плоштина од 850 м2. Мозаиците биле изградени кон крајот на 4 век. Археолошки траги укажуваат на постоење на работилници, магацини и продавници во областа. '''Светилник.''' Светилникот е висок 7,9 метри и бил изграден во 1860 година. '''Националната опера и балет Олег Дановски''' '''Црква Свети Петар и Павле'''. Црквата била изградена во грчко-римски стил меѓу 1883 и 1885 година, но била сериозно оштетена за време на [[Втората светска војна]], и обновена во [[1951]] година. '''Џамија Махмудије'''. Џамијата била изградена во 1910 година. Денеска џамијата претставува седиште на муфтијата, духовниот водач на 55.000 муслимани кои живеат по должината на брегот на регионот Добруџа. == Политика == {| class="wikitable" |- ! style="background:#ccc" | &nbsp;&nbsp;&nbsp; ! style="background:#ccc" | Партија ! style="background:#ccc" | Места во 2004 ! style="background:#ccc" | Места во 2008 ! style="background:#ccc" | Места во 2012 ! style="background:#ccc" colspan="14" | Моментален состав |- | {{Romanian politics/party colours/PSD}} | &nbsp; | [[Социјалдемократска партија на Романија|СДП]] | style="text-align: right" | '''15''' | style="text-align: right" | '''19''' | style="text-align: right" | '''15''' | style="text-align: right" | '''13''' | {{Romanian politics/party colours/PSD}} | &nbsp; | {{Romanian politics/party colours/PSD}} | &nbsp; | {{Romanian politics/party colours/PSD}} | &nbsp; | {{Romanian politics/party colours/PSD}} | &nbsp; | {{Romanian politics/party colours/PSD}} | &nbsp; | {{Romanian politics/party colours/PSD}} | &nbsp; | {{Romanian politics/party colours/PSD}} | &nbsp; | {{Romanian politics/party colours/PSD}} | &nbsp; | {{Romanian politics/party colours/PSD}} | &nbsp; | {{Romanian politics/party colours/PSD}} | &nbsp; | {{Romanian politics/party colours/PSD}} | &nbsp; | {{Romanian politics/party colours/PSD}} | &nbsp; | {{Romanian politics/party colours/PSD}} | &nbsp; |- | {{Romanian politics/party colours/PNL}} | &nbsp; | [[Национална Либерална Партија (Романија)|НЛП]] | style="text-align: right" | '''6''' | style="text-align: right" | '''3''' | style="text-align: right" | '''4''' | style="text-align: right" | '''10''' | {{Romanian politics/party colours/PNL}} | &nbsp; | {{Romanian politics/party colours/PNL}} | &nbsp; | {{Romanian politics/party colours/PNL}} | &nbsp; | {{Romanian politics/party colours/PNL}} | &nbsp; | {{Romanian politics/party colours/PNL}} | &nbsp; | {{Romanian politics/party colours/PNL}} | &nbsp; | {{Romanian politics/party colours/PNL}} | &nbsp; | {{Romanian politics/party colours/PNL}} | &nbsp; | {{Romanian politics/party colours/PNL}} | &nbsp; | {{Romanian politics/party colours/PNL}} | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; |- | {{Romanian politics/party colours/PMP}} | &nbsp; | [[Партија за народно движење|ПНД]] | style="text-align: right" | '''N/A''' | style="text-align: right" | '''N/A''' | style="text-align: right" | '''N/A''' | style="text-align: right" | '''3''' | {{Romanian politics/party colours/PMP}} | &nbsp; | {{Romanian politics/party colours/PMP}} | &nbsp; | {{Romanian politics/party colours/PMP}} | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; |- | {{Romanian politics/party colours/Independent}} | &nbsp; | независен | style="text-align: right" | '''N/A''' | style="text-align: right" | '''N/A''' | style="text-align: right" | '''N/A''' | style="text-align: right" | '''1''' | {{Romanian politics/party colours/Independent}} | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; |- | {{Romanian politics/party colours/PD}} | &nbsp; | [[Демократска либерална партија (Романија)|ДЛП]] | style="text-align: right" | '''3''' | style="text-align: right" | '''5''' | style="text-align: right" | '''3''' | style="text-align: right" | '''N/A''' | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; |- | {{Romanian politics/party colours/UNPR}} | &nbsp; | [[Националната унија за напредок на Романија|НУНР]] | style="text-align: right" | '''0''' | style="text-align: right" | '''0''' | style="text-align: right" | '''3''' | style="text-align: right" | '''0''' | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; |- | {{Romanian politics/party colours/PPDD}} | &nbsp; | [[Нароидна партија на Романија|НПР]] | style="text-align: right" | '''0''' | style="text-align: right" | '''0''' | style="text-align: right" | '''3''' | style="text-align: right" | '''N/A''' | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; |- | {{Romanian politics/party colours/PNTCD}} | &nbsp; | [[Демохристијанска национална селанска партија|ДНСП]] | style="text-align: right" | '''0''' | style="text-align: right" | '''0''' | style="text-align: right" | '''1''' | style="text-align: right" | '''0''' | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; |- | {{Romanian politics/party colours/PRM}} | &nbsp; | [[Голема Романија (партија)|ГР]] | style="text-align: right" | '''3''' | style="text-align: right" | '''0''' | style="text-align: right" | '''0''' | style="text-align: right" | '''0''' | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; |} == Спорт== Констанца е дом на неколку фудбалски клубови. ФК Виторул се натпреварува во првата романска лига. Постојат два рагби тимови: Фарул и Конструктул Клеопатра. Еден од најдобрите ракометни романски клувови од градот е РК Констанца. == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{рв|Constanța}} * {{wikivoyage-inline|Constanța}} * {{official website|http://www.primaria-constanta.ro/PrimariaConstanta/Default.aspx}} * [http://www.portofconstantza.com/apmc/index.jsp Constanța Seaport official site] {{Градови во Романија}} [[Категорија:Констанца| ]] [[Категорија:Градови во Романија]] [[Категорија:Констанца (округ)]] 6sto9nbagu299h2bq9iy7fabisl8x5t Лажица 0 1172775 5567525 5343813 2026-05-31T01:34:48Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567525 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Soup Spoon.jpg|мини|Метална лажица]] [[Податотека:Cucchiai Pompei.jpg|thumb|right|Лажици од [[Помпеја]], Национален археолошки музеј во Неапол]] '''Лажица''' е [[прибор за јадење]] кој се состои од мал плиток сад, овален или кружен, на крајот со дршка. Лажицата се користи во подготовка на храна и за да се измери, се меша, се промешува и се додаваат состојки, сервирање и други работи. Денес лажиците се направени од метал (особено сребро или есцајг, обложено или цврсто), дрво, порцелан, или од пластика. Лажицaтa претежно се користи за течни и полутечни јадења, како супа, чорба или сладолед, или многу ситни прашкасти материи,кои неможат да се земат со виљушка, на пример шеќер, сол, ориз, житарки, грашок и друго. Во југоисточна Африка лажицата е главен прибор за јадење кој се користи за јадење, виљушките се користат за да ја туркаат храната во лажицата како ориз на пример, исто така како и нејзината западна употреба за сечење на храната. Лажиците претежно се користат и во готвењето и сервирањето на храната. Во пекарството, се користат за црпење на течно тесто. ==Историја== [[Податотека:African ladle made from a gourd - on display at Te Papa.jpg|thumb|upright|left|Африканска лажица направена од тиква]] [[Податотека:MaryRose-wooden spoon2.JPG|right|thumb|Дрвена лажица најдена на бродот од 16 век, ''Мери Роуз'']] Зачуваните примероци на различни форми на лажици што се користеле во [[Древен Египет]] се изработени од [[слонова коска]], [[кремен]], глинен камен и дрво, а многу од нив имаат изрезбани религиозни симболи.<ref name="enc">[http://en.wikisource.org/w/index.php?title=User:Tim_Starling/ScanSet_TIFF_demo&vol=25&page=ED5A755 "Spoon."] ''Encyclopædia Britannica Eleventh Edition'', 1911. Viewing the linked scan requires the [http://www.alternatiff.com/ AlternaTiff plugin] in most browsers. ''Статијава содржи текст од овој извор, кој сега е во [[јавна сопственост]].''</ref> За време на неолитската цивилизација во [[Сардинија]], се користеле керамички црпалки и лажици, додека за време на [[Шанг (династија)|династијата Шанг]] во Кина, лажиците биле изработувани од коски. Првите лажици од бронза во Кина се претпоставува дека биле користени како црпалки.<ref name="Needham">{{Наведена книга|title=Science and Civilisation in China: Fermentations and Food Science|url=https://books.google.com/books?id=FgtFxedkgbcC&pg=PA106|year=2000|author=Joseph Needham|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-65270-4|page=106}}</ref> Во [[Стара Грција]] и [[Стар Рим]] лажиците биле изработувани од бронза и сребро, при што дршката имала форма на зашилен колец.<ref name="enc"/> Постојат примероци што се чуваат во [[Британски музеј|Британскиот музеј]] кои имаат различни форми.<ref name="enc"/> Во [[Муслимански свет|муслиманскиот свет]], лажиците се користеле за јадење супа.<ref>{{Наведена книга|title=Daily Life in the Medieval Islamic World|first=James E.|last=Lindsay|publisher=[[Greenwood Publishing Group]]|year=2005|isbn=0-313-32270-8|page=128|postscript=<!--None-->}}</ref> [[Среден век|Средновековните]] лажици за домашна употреба најчесто се изработувале од рог на крава или од дрво, додека лажици направени од [[месинг]], и други метали биле вообичаени во 15 век.<ref name="enc"/> Што се однесува до лажиците од [[сребро]] или [[злато]], тие биле дел од приборот за јадење на кралските и богатите куќи, со што се нагласува нивната посебна вредност.<ref name="enc"/> Првиот запис за лажици во [[Англија]] е направен во [[тестамент]] од 1259 година.<ref name="enc"/> Меѓу личните предмети на кралот [[Едвард I]] запишани во 1300 година, споменати биле златни и сребрени лажици со парискиот знак ''[[Хералдичка лилија|флор-де-лис]]''.<ref name="enc"/> Комплет на „апостолски лажици“, кои биле популарни во [[Тјудорски период|тјудорскиот период]], се предмет на интерес за антикварниците.<ref name="enc"/> == Лажица-цедалка == Лажица-цедалка бил чест предмет во кујните во Отоманска Македонија, кој и денес се користи во современа форма. Во тој период, таа служела за црпење слатко. Составена е од два дела, рачка и црпалка. Црпалката е плиток тркалезен дел за црпење што е издупчен со дупчиња, правилно кружно распоредени. На едниот крај од црпалката со две чивии е закачена рачка која на крајот завршува свиткана во кука, што служи за закачување на ѕид. Рачката е од помасивен бакар. Ги изработувале казанџии.<ref name="MM" >„Бакарни садови во Македонија од османлискиот период“, Елизабета Конеска, стр. 63, Музеј на Македонија, Скопје, 2000 г. </ref> ==Други употреби на лажицата== [[Податотека:Souvenir Spoon from Fords Theatre, Washington DC.jpg|thumb|150px|лево|Украсна лажичка од театарот Форд во Вашингтон]] * Лажицата може да биде музички инструмент. * Изразот ''хранет со златна лажица'' се однесува на некој чии родители биле богати кога бил дете, или на кого во детството му било обезбедено повеќе од потребното. * Изразот „една лажица“ често се користи при рецептите како вообичаена мерка за количество. Кафена лажица е мерка за количество од околу 5 грама или милилитри, а супена лажица - околу 15 грама или милилитри.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://sezahrana.mk/%D0%BA%D1%83%D1%98%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8-%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B8-%D0%BF%D0%BE%D1%98%D0%B0%D1%81%D0%BD%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B5-%D0%BD%D0%B0-%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8-%D0%B5%D0%B4/ |title=Кујнски мерки |accessdate=2018-08-31 |archive-date=2022-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220316061953/https://sezahrana.mk/%D0%BA%D1%83%D1%98%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8-%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B8-%D0%BF%D0%BE%D1%98%D0%B0%D1%81%D0%BD%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B5-%D0%BD%D0%B0-%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8-%D0%B5%D0%B4/ |url-status=dead }}</ref> * Лажицата може да биде и сувенир. Во таков случај тоа е мала лажичка посебно украсена. == Надворешни врски == {{рв|Spoons}} {{Wiktionary}} *[http://researcharchive.calacademy.org/research/anthropology/utensil/spoons.htm Историја на приборот за јадење] *[http://www.925-1000.com/spoon.html Производство на лажица, грузиски стил] *{{Наведено списание|author=Jackson, C. J.|title=The Spoon and its history|journal=Archaeologia|year=1892|volume=53|pages=107–146|url=http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc1.31175012357367;view=1up;seq=135}} *[http://www.eatingutensils.net/history-of-cutlery/spoon-history/ Историја на лажицата] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Прибор за јадење]] [[Категорија:Лажици| ]] 0x5i7t6m8r3pi5k3u7wcttap9cuqmv5 Лорик Цана 0 1175859 5567580 4652595 2026-05-31T06:38:39Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567580 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | name = Лорик Цана | image = [[File:FBBP01 - FCN - 20151028 - Coupe de la Ligue - Lorik Cana.jpg|200px|]] | image_size = 200 | caption = Цана со екипата на [[ФК Нант|Нант]] во 2015 | fullname = Лорик Агим Цана | birth_date = {{Birth date and age|1983|7|27|df=y}} | birth_place = [[Приштина]], [[Косово]] | height = {{convert|1.86|m|ftin|0|abbr=on}} | position = [[Одбранбен играч (фудбал)|одбрана]], [[Среден ред (фудбал)|повлечен играч за врска]],<br>[[Среден ред (фудбал)|среден ред]] | currentclub = | clubnumber = | youthyears1 = 1997–2000 |youthclubs1 = Дарданија Лозана | youthyears2 = 2000–2001 |youthclubs2 = [[ФК Пари Сен Жермен|Пари Сен Жермен]] | years1 = 2000–2003 |clubs1 = [[ФК Пари Сен Жермен|Пари Сен Жермен Б]] |caps1 = 39 |goals1 = 2 | years2 = 2002–2005 |clubs2 = [[ФК Пари Сен Жермен|Пари Сен Жермен]] |caps2 = 69 |goals2 = 2 | years3 = 2005–2009 |clubs3 = [[ФК Олимпик Марсеј|Олимпик Марсеј]] |caps3 = 122 |goals3 = 6 | years4 = 2009–2010 |clubs4 = [[ФК Сандерленд|Сандерленд]] |caps4 = 31 |goals4 = 0 | years5 = 2010–2011 |clubs5 = [[ФК Галатасарај|Галатасарај]] |caps5 = 24 |goals5 = 1 | years6 = 2011–2015 |clubs6 = [[СС Лацио|Лацио]] |caps6 = 82 |goals6 = 4 | years7 = 2015–2016 |clubs7 = [[ФК Нант|Нант]] |caps7 = 21 |goals7 = 0 | totalcaps = 388 | totalgoals = 15 | nationalyears1 = 2003–2016 | nationalteam1 = [[Фудбалска репрезентација на Албанија|Албанија]] | nationalcaps1 = 93 | nationalgoals1 = 1 | club-update = 9 април 2016 | nationalteam-update = 19 јуни 2016 }} '''Лорик Агим Цана''' ({{роден на|27|јули|1983}} во {{роден во|Приштина}}) — поранешен албански професионален фудбалер кој во кариерата настапувал за екипите на [[ФК Пари Сен Жермен|Пари Сен Жермен]], [[ФК Олимпик Марсеј|Олимпик Марсеј]], [[ФК Сандерленд|Сандерленд]], [[ФК Галатасарај|Галатасарај]], [[СС Лацио|Лацио]], [[ФК Нант|Нант]], и [[фудбалска репрезентација на Албанија|фудбалската репрезентација на Албанија]]. Цана со своите 93 настапи во националниот дрес важи за фудбалерот со најмногу настапи за албанската репрезентација. Неговата репрезентативна кариера траела од 2003 до неговото пензионирање во 2016. Цана бил капитен на Албанија на нејзиното прво големо натпреварување, [[Европското првенство во фудбал 2016]] одржано во Франција. Цана играл во најквалитетните фудбалски првенства во Франција, Англија, Италија, и Турција, туку вклучувајќи ги и фудбалските соперници Пари Сен Жермен и Олимпик Марсеј на почетокот на неговата кариера. На свои 16 години бил поканет на проба во [[ФК Арсенал|Арсенал]], но не заминал бидејќи му било одбиено барањето за британска виза.<ref name="Telegrafi.com">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.telegrafi.com/?id=5&a=11587|title=Cana: Arsenali më ka kërkuar si 16-vjeçar|date=18 February 2010|accessdate=14 July 2010|publisher=Telegrafi.com|language=sq|location=Pristina, Kosovo|quote=Jam ftuar nga Arsenali për prova kur kam pasur 16 vjet, por nuk mund të vija për shkak të problemeve me vizën.}}</ref> Професионалната фудбалска кариера ја започнал во екипата на Пари Сен Жермен пред да премине во Олимпик Марсеј во 2004. Во 2009 направил трансфер во Сандерленд и станал првиот албански фудбалер кој настапил во англиската [[Премиер лига на Англија|Премиер лига]]. Подоцна се приклучил на најтрофејниот турски клуб Галатасарај. По две години во Турција преминал во италијански Лацио, каде останал четири сезони. Во 2015 се вратил во Франција, потпишувајќи двегодишен договор со екипата на Нант. Цана своето деби за албанската репрезентација го имал во јуни 2003 на 19 годишна возраст. Можел да избира дали би настапувал за репрезентациите на Албанија, [[Фудбалска репрезентација на Швајцарија|Швајцарија]], или [[Фудбалска репрезентација на Франција|Франција]], бидејќи имал пасоши од трите земји.<ref name="yllpress.com">[http://www.yllpress.com/27823/cana-do-te-shenojme-dhe-fitojme-ndaj-bjellorusise-.html Cana: Do të shënojmë dhe fitojmë ndaj Bjellorusisë!] Yll Press > Sport: Kombëtaret - "3 pasaporta zotëronte Cana para se të zgjidhte Shqipërinë. Ai kishte në dorë të luante me Zvicrën ose Francën, por zgjodhi të përfaqësonte kombin e tij"</ref> Иако има најмногу настапи за албанската репрезентација, Цана постигнал само еден гол во националниот дрес, и тоа во 2005 на пријателскиот натпревар против [[Фудбалска репрезентација на Азербејџан|Азербејџан]]. ==Признанија== ===Клупски=== ;Пари Сен Жермен<ref name="Albania - L. Cana - Profile with news, career statistics and history - Soccerway">{{Soccerway|lorik-cana/1537}}</ref> *[[Лига 1 (Франција)|Лига 1]] 2. место: 2003–04 *[[Фудбалски куп на Франција|Француски куп]]: 2003–04; финалист: 2002–03, *[[Фудбалски суперкуп на Франција|Суперкуп]] финалист: 2004 ;Олимпик Марсеј *[[Лига 1 (Франција)|Лига 1]] 2. место: 2006–07, 2008–09 *[[Фудбалски куп на Франција|Француски куп]] финалист: 2005–06, 2006–07 ;Лацио<ref name="Albania - L. Cana - Profile with news, career statistics and history - Soccerway" /> *[[Фудбалски куп на Италија|Копа Италија]]: 2012–13; финалист: 2014–15 *[[Фудбалски суперкуп на Италија|Супер куп]] финалист: 2013, 2015 ===Поединечни=== *Албански фудбалер на годината (3): 2004, 2005, 2006 *Албански фудбалер на годината според навивачите (1): 2009 ==Статистика== ===Клупска=== {{updated|9 април 2016}} <ref name="Cana NFT">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.national-football-teams.com/player/63.html |title=Cana, Lorik |website=National-Football-Teams.com |access-date=26 October 2010}}</ref><ref>{{наведени вести|url=http://int.soccerway.com/players/lorik-cana/1537/|title=Albania - L. Cana - Profile with news, career statistics and history|publisher=Soccerway|date=23 August 2016|accessdate=23 August 2016}}</ref><ref>{{наведени вести|url=http://www.mackolik.com/Futbolcu/9693/Lorik-Cana|title=Lorik Cana| date = 26 October 2010|publisher=Mackolik.com|accessdate=26 October 2010}}</ref><ref>{{наведени вести|url=http://www.footballdatabase.eu/football.joueurs.lorik.cana.978.en.html|title=Football : Lorik Cana|publisher=Football Database|date=23 August 2016|accessdate=23 August 2016}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !rowspan="2"|Клуб !rowspan="2"|Сезона !colspan="3"|Лига !colspan="2"|Куп !colspan="2"|Лига Куп !colspan="2"|Европа !colspan="2"|Вкупно |- !Натпреварување!!Настапи!!Голови!!Настапи!!Голови!!Настапи!!Голови!!Настапи!!Голови!!Настапи!!Голови |- |rowspan="4"|[[ФК Пари Сен Жермен|Пари Сен Жермен Б]] |2000–01 |[[Аматерско првенство на Франција|АПФ]] |4||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||colspan="2"|—||4||0 |- |2001–02 |АПФ |12||1||colspan="2"|—||colspan="2"|—||colspan="2"|—||12||1 |- |2002–03 |АПФ |23||1||colspan="2"|—||colspan="2"|—||colspan="2"|—|||23||1 |- !colspan="2"|Вкупно !39!!2!!colspan="2"|—!!colspan="2"|—!!colspan="2"|—!!39!!2 |- |rowspan="5"|[[ФК Пари Сен Жермен|Пари Сен Жермен]] |2002–03 |[[Лига 1 (Франција)|Лига 1]] |3||0||0||0||0||0||0||0||3||0 |- |2003–04 |Лига 1 |32||1||2||0||2||0||colspan="2"|—||36||1 |- |2004–05 |Лига 1 |32||1||1||0||1||0||6||0|||40||1 |- |2005–06 |Лига 1 |2||0||0||0||0||0||colspan="2"|—|||2||0 |- !colspan="2"|Вкупно !69!!2!!3!!0!!3!!0!!6!!0!!81!!2 |- |rowspan="5"|[[ФК Олимпик Марсеј|Олимпик Марсеј]] |2005–06 |Лига 1 |28||1||7||0||0||0||8||0||43||1 |- |2006–07 |Лига 1 |33||2||6||0||1||0||5||0||45||2 |- |2007–08 |Лига 1 |34||2||5||1||0||0||9||0|||48||3 |- |2008–09 |Лига 1 |27||1||0||0||0||0||12||1|||39||2 |- !colspan="2"|Вкупно !122!!6!!18!!1!!1!!0!!34!!1!!175!!8 |- |rowspan="2"|[[ФК Сандерленд|Сандерленд]] |2009–10 |[[Премиер лига на Англија|Премиер лига]] |31||0||2||0||2||0||colspan="2"|—||35||0 |- !colspan="2"|Вкупно !31!!0!!2!!0!!2!!0!!colspan="2"|—!!35!!0 |- |rowspan="2"|[[ФК Галатасарај|Галатасарај]] |2010–11 |[[Турска Супер лига|Супер лига]] |24||1||4||0||colspan="2"|—||3||0||31||1 |- !colspan="2"|Вкупно !24!!1!!4!!0!!colspan="2"|—!!3!!0!!31!!1 |- |rowspan="5"|[[СС Лацио|Лацио]] |2011–12 |[[Серија А]] |15||2||0||0||colspan="2"|—||6||0||21||2 |- |2012–13 |Серија А |24||0||5||0||colspan="2"|—||9||0||38||0 |- |2013–14 |Серија А |26||2||0||0||colspan="2"|—||6||0|||32||2 |- |2014–15 |Серија А |17||0||3||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—|||20||0 |- !colspan="2"|Вкупно !82!!4!!8!!0!!colspan="2"|—!!21!!0!!111!!4 |- |rowspan="2"|[[ФК Нант|Нант]] |2015–16 |Лига 1 |21||0||3||0||0||0||colspan="2"|—||24||0 |- !colspan="2"|Вкупно !21!!0!!3!!0!!0!!0!!colspan="2"|—!!24!!0 |- !colspan="3"|Вкупно во кариера !388!!15!!38!!1!!6!!0!!64!!1!!496!!17 |} {{Reflist|group=lower-alpha}} ===Репрезентативна=== {{updated|19 јуни 2016}} <ref name="Cana NFT"/><ref name="EU-Football.info">{{наведени вести|url=http://eu-football.info/_player.php?id=3142|title=Lorik Cana - national football team player|publisher=EU-Football.info|date=23 August 2016|accessdate=23 August 2016}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan=3 | [[Фудбалска репрезентација на Албанија|Репрезентација на Албанија]] |- !Година!!Настапи!!Голови |- |- |2003||6||0 |- |2004||5||0 |- |2005||8||1 |- |2006||4||0 |- |2007||6||0 |- |2008||6||0 |- |2009||6||0 |- |2010||6||0 |- |2011||9||0 |- |2012||8||0 |- |2013||9||0 |- |2014||8||0 |- |2015||7||0 |- |2016||5||0 |- !Вкупно||93||1 |} ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== {{рвр-авто}} * {{UEFA player|66720}} * {{FIFA player}} * {{Soccerbase}} * {{LFP|id=cana-lorik}} * [http://www.om.net/fr/Equipes/201002/Effectif_pro/1528/CANA Lorik Cana] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140228184656/http://www.om.net/fr/Equipes/201002/Effectif_pro/1528/Cana |date=2014-02-28 }} at OM.net {{fr}} * [http://uk.sports.yahoo.com/fo/profiles/18899.html Lorik Cana] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070502131406/http://uk.sports.yahoo.com/fo/profiles/18899.html |date=2007-05-02 }} at Yahoo Sports * {{Soccerway}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Цана, Лорик}} [[Категорија:Албански фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Париз Сен Жермен]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Олимпик Марсеј]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Лацио]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Нант]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Галатасарај]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Сандерленд]] [[Категорија:Француски фудбалери]] [[Категорија:Живи луѓе]] 4w4n0zleqxdlbrnbitnwt8yjgz7bacq Козјак (планински врв) 0 1182770 5567610 5255423 2026-05-31T09:23:02Z Bjankuloski06 332 5567610 wikitext text/x-wiki {{Infobox mountain|name=Козјак|photo=Врв Козјак (Бабуна - Прилепско) 01.jpg|photo_caption=Поглед на врвот од југозапад|elevation_m=1.746|elevation_ref=<ref>Петрушевски, Илија. (2012). ''Попис на врвовите во Република Македонија''. Скопје. стр. 36.</ref>|prominence_m=|prominence_ref=|map=Republic of Macedonia|map_caption=|label_position=|listing=|location=|range=[[Бабуна (планина)|Бабуна]]|lat_d=41|lat_m=23|lat_s=34|lat_NS=N|long_d=20|long_m=41|long_s=24|long_EW=E|coordinates={{Coord|41|23|34|N|21|41|24|E|type:mountain}}|coordinates_ref=|topo=|type=|age=|first_ascent=непознато|easiest_route=}}'''Козјак''' — врв на планината [[Бабуна (планина)|Бабуна]], недалеку од [[Прилеп]], во средишниот дел на [[Македонија]]. Неговата надморска височина изнесува 1.747 метри, со што тој е највисокиот врв на планината [[Бабуна (планина)|Бабуна]] и воопшто во [[Прилепско]]. Врвот се наоѓа на огранката на Бабуна наречена Борула, во непосредна близина веднаш над селото и првојот [[Плетвар]] во североисточен правец, како и над селата [[Крстец]] во југоисточен и [[Ореовец (Прилепско)|Ореовец]] во источен правец. Козјак е често посетуван врв и до него водат добро обележани планинарски патеки од [[Плетвар]] и [[Крстец]], а на него се искачува и минува трасата на големиот ултрамаратон во планинарско трчање „Крали Марко треилс“. На самиот врв се наоѓа голема железна топка обложена со стакло и натпис со името и височината на врвот, со што е препознатлив изгледот на врвот Козјак. Непсредно под врвот на југозападната страна се наоѓа познатата [[Дуова Пештера]], а на источното подножје се наоѓа и пештерата [[Рамниште]]. За врвот Козјак во својата книга [[Материјали по изучувањето на Македонија]] од [[1896]] година, македонскиот револуционер [[Ѓорче Петров]] запишал: {{цитат|На крајот на Борула и на 2 часа североисточно од [[Прилеп]] се издигнува пирамидалниот врв Козјак.<ref name="Ѓорче Петров">{{наведена книга|last=Петров|first=Ѓорче|authorlink=Ѓорче Петров|title=[[Материјали по изучувањето на Македонија]]|editor=превод: Марио Шаревски|edition=2016|year=1896|pages = 66|publisher=Единствена Македонија|location=Скопје|isbn=978-608-245-113-8}}</ref> Падините од запад, југ и југоисток му се сосема голи, карпести, стрмни и се спуштаат терасовидно во гребени и пропасти меѓу нив, северните падини се плоскави и во горниот дел покриени со грмушки, а во подножјето со кории од букови и брестови дрвја.<ref name="Ѓорче Петров" /> Речиси целиот се состои од мермер кој му дава бела боја.<ref name="Ѓорче Петров" /> Под јужната падина близу до селото Плетвар има ископи на мермер, кој се носи дури во Битола. Од секаде човек може да се качи на врвот, но најзгоден пат е оној кој води по билото на Преслоп и по северозападната падина на Козјак.<ref name="Ѓорче Петров" /> Козјак е еден од високите врвови во внатрешноста на Македонија. Од Плетвар нагоре има 3-3 ½ часа височина, а од коритото на Ленишка Река во полето до Плетвар треба да има ½ час височина.<ref name="Ѓорче Петров" /> Мештаните веруваат дека од него може да се види [[Солунски Залив|Солунскиот Залив]] - верување со кое сакаат да кажат дека тој е многу висок. Покрај сето тоа, снегот не стои долго време на врвот.<ref name="Ѓорче Петров" /> Причината треба да е истата онаа која ја наведов за [[Љуботен (планински врв)|Љуботен]], т.е. дека е гол, налегнат и целосно изложен на сончевите зраци.<ref name="Ѓорче Петров" /> Како и сите планини со варовнички состав, Козјак е многу богат со подземни пештери и пропасти, од коишто некои се полни со вода во дното.<ref name="Ѓорче Петров" /> Попознати од нив се две: една на врвот ([[Дуова Пештера]]), друга по западната падина над с.Ореовец ([[Рамниште]]).<ref name="Ѓорче Петров" />}} == Галерија == <gallery mode=packed heights=120px> Податотека:Врв Козјак (Бабуна - Прилепско) 05.jpg|Поглед на врвот Козјак од север Податотека:Врв Козјак (Бабуна - Прилепско) 04.jpg|Поглед на врвот Козјак од север Податотека:Врв Козјак (Бабуна - Прилепско) 02.jpg|Препознатливата топка на врвот Козјак Податотека:Врв Козјак (Бабуна - Прилепско) 07.jpg|Поглед на врвот Козјак од запад Податотека:Врв Козјак (Бабуна - Прилепско) 10.jpg|Поглед на врвот Козјак од запад Податотека:Врв Козјак (Бабуна - Прилепско) 11.jpg|Поглед на врвот Козјак од запад Податотека:Врв Козјак (Бабуна - Прилепско) 01.jpg|Поглед на врвот Козјак од југозапад Податотека:Врв Козјак (Бабуна - Прилепско) 08.jpg|Поглед на врвот Козјак од запад Податотека:Врв Козјак (Бабуна - Прилепско) 06.jpg|Поглед на врвот Козјак од северозапад Податотека:Врв Козјак (Бабуна - Прилепско) 12.jpg|Поглед на врвот Козјак од подножјето на запад </gallery> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Врвови во Македонија]] [[Категорија:Бабуна]] ixd2mq421nxgn7dxh30f0w6csp04g38 Лаки (вулкан) 0 1184623 5567530 5364663 2026-05-31T01:56:43Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567530 wikitext text/x-wiki {{Infobox mountain | name = Лаки | photo = Laki fissure (3).jpg | photo_caption = | elevation = Варира: кањон до {{convert|1725|m|ft|0}} | prominence = | map = Iceland | map_caption = | map_size = 200 | label_position = right | location = [[Исланд]] | coordinates = {{coord|64|03|53|N|18|13|34|W|region:IS|display=inline,title}} | topo = | type = [[Вулкан]]ска пукнатина | age = | last_eruption = 1784 | first_ascent = | easiest_route = }} '''Лаки''' или '''Лакагигар''' (''Кратерите на Лаки'') — вулкански кратер во јужниот дел на [[Исланд]], недалеку од кањонот на [[Елдџа]] и малото село [[Киркјубејарклаустур]]. Вулканот е дел од вулкански систем, во центарот на вулканот [[Гримсветн]] и вулканот [[Тордарирна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.icelandontheweb.com/articles-on-iceland/nature/volcanoes/katla/|title=Katla Volcanic Eruption In Iceland - Iceland On The Web|work=www.icelandontheweb.com|language=is|accessdate=2017-12-01|archive-date=2017-07-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20170710194119/http://www.icelandontheweb.com/articles-on-iceland/nature/volcanoes/katla|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведено списание|last1=Gudmundsson|first1=Magnús T.|last2=Thórdís Högnadóttir|date=January 2007|title=Volcanic systems and calderas in the Vatnajökull region, central Iceland: Constraints on crustal structure from gravity data|journal=Journal of Geodynamics|volume=43|issue=1|pages=153–169|bibcode=2007JGeo...43..153G|doi=10.1016/j.jog.2006.09.015}}</ref> Се наоѓа помеѓу [[Ледник|л<nowiki/>едниците]] [[Мирдалсјекул]] и [[Ватнајекул]], во кратерската област во југозападниот до североисточниот правец. Во периодот меѓу јуни 1783 и февруари 1784 имало силни ерупции цели осум месеци од кратерот Лаки и соседниот вулкан Гримсветн, кои исфрлиле околу 42 милијарди тони 14 км3 на [[базалт]]<nowiki/>на лава и облаци од отровна флуороводородна киселина и [[Сулфур диоксид|сулфурно диоксид<nowiki/>ни]] соединенија кои ја загадиле почвата, што довело до смрт на над 50% од добитокот на Исланд и уништување на поголемиот дел од сите култури. Ова довело до глад од што изумреле околу 25% од човечката популација на островот.<ref>Gunnar Karlsson (2000), ''Iceland's 1100 Years'', p. 181</ref> Лавата воедно уништила и 20 села. Ерупцијата на Лаки и последиците предизвикале пад на глобалните температури, а 120 милиони тони [[сулфур диоксид]] бил исфрлен во [[Северна полутопка|северната полутопка]]. Ова предизвикало штети на посевите во [[Европа]] и веројатно ја предизвикало сушата во [[Северна Африка]] и Индија. == Ерупцијата во 1783 == [[Податотека:Lakagígar.png|мини|287x287пкс|Мапа за местоположбата на вулканот]] На 8 јуни 1783, 25 километри долгата пукнатина со 130 кратери се отворила со фреатични експлозии поради интеракција на подземната вода со зголемувањето на [[базалт|базалт<nowiki/>ната]] магма. По неколку дена ерупциите станале помалку експлозивни, со [[Стромболи|стромболски]], а подоцна, хавајски карактер, со високи стапки на излевање на лава. Овој настан се оценува со [[показател на вулканска избувност]] од 4 <ref name="Laki1783GVP">{{Наведена мрежна страница|url=http://volcano.si.edu/volcano.cfm?vn=373010|title=Grimsvotn — Eruptive History|date=8 May 2017|work=[[Global Volcanism Program]]|publisher=[[Smithsonian Institution]]|accessdate=15 June 2017}}</ref> но осуммесечното испуштање на [[сулфур]] довело до тоа да стане еден од најбитните климатски и социјално реперкусни настани од минатиот милениум.<ref>Brayshay and Grattan, 1999; Demarée and Ogilvie, 2001</ref><ref>{{Наведени вести|url=http://www.economist.com/node/10311405|title=The Summer of acid rain|date=December 19, 2007|work=The Economist|access-date=October 21, 2012}}</ref> Ерупцијата, позната и како ''Скафтарелдар'' ("Скафта пожари") произвела околу 14 км3 [[базалт|базалт<nowiki/>на]] лава, а вкупниот волумен исфрлена [[тефра]] изнесувал 0.91 кубни километри.<ref name="gvp2">{{Наведен gvp|1=1703-01=|2=Grímsvötn}}(англиски)</ref> [[Лава|Фонтани<nowiki/>те од лава]] се проценува дека достигнале височини од 800 до 1.400 метри. Гасовите достигнале надморски височини од околу 15 километри. Ерупцијата продолжила до 7 февруари 1784, но повеќето лава била исфрлена во првите пет месеци. Вулканот Гримсветн, од кого се протега кратерот Лаки, исто така избувнал во тоа време, од 1783 до 1785. Изливот на гасови, вклучувајќи околу 8 милиони тони [[флуороводород]] и околу 120 милиони тони [[сулфур диоксид]], довеле до тоа што оттогаш станало познато како "Лаки магла" низ Европа. Во 1783 година, Исланд доживеал огромна вулканска експлозија, која според бројот на жртвите поставила светски рекорд<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mysterylife.ru/prirodnye-katastrofy/vulkany/vulkan_laki|title=Извержение вулкана Лаки 1783 год|work=www.mysterylife.ru|language=ru|accessdate=2017-12-01}}</ref>. Активноста на вулканот траела 6 месеци и однела речиси 20.000 животи, или околу една третина од населението во земјата. === Последиците во Исланд === Последиците за [[Исланд]] биле катастрофални.<ref>{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/magazine/8624791.stm|title=The eruption that changed Iceland forever|date=April 16, 2010|work=BBC News|access-date=31 May 2013}}</ref> Околу 20-25% од населението починало од глад и труење со флуор по вулканските ерупции. Околу 80% од овците, 50% од добитокот и 50% од коњите угинале, поради забна флуороза и скелетна флуороза од 8-те милиони тони водороден флуорид кои биле исфрлени.<ref name="bbc.co.uk">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bbc.co.uk/programmes/b00794xr|title=Killer Cloud, 2006-2007, Timewatch - BBC Two|work=BBC|accessdate=2017-12-01}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=http://www.sciencemag.org/cgi/content/summary/306/5700/1278|title=Volcanology: Iceland's Doomsday Scenario?|last=Richard Stone|date=November 19, 2004|work=Science|access-date=31 May 2013|issue=5700|volume=306|page=1278}}</ref> Парохискиот свештеник и декан на Вестур-Скафтафелсисла, Јон Стејнгримсон (1728-1791), станал познат поради неговата ''елдмеса'' ("оганска проповед") што ја одржал на 20 јули 1783, во чест на луѓето од малата населба Киркјубејаклаустур заробени од лавата.{{Цитат|Минатата недела, и двете претходно, повеќе отров падна од небото отколку што може со зборови да се опише: пепел, сулфурен дожд и сето помешано со песок. Ноздрите и нозете на стоката станаа жолти. Водата стана светлосина а каменот посиве. Сите билки на земјата изгореа, едно по едно, како огнот се зголемуваше и се доближуваше до населбите.<ref>{{Наведена книга| author = Jón Steingrímsson|author2=Keneva Kunz | title = Fires of the earth: the Laki eruption, 1783–1784| date = December 1998| publisher = University of Iceland Press| isbn = 978-9979-54-244-5 }}</ref>}} [[Податотека:Crater inundado en Lakagigar (Islandia) - panoramio.jpg|центар|мини|367x367пкс|Кратерот на Лакагигар наполнет со вода]] Шефот на геолошката служба на Исланд, д-р Сигурдур Торарисон, во 1978 година му рекол на писателот на Националното географско друштво Вилијам Греј: "Исланд е дел од дното на океанот. Ние седиме онаму каде што беше ослободена магма и, следствено, се создало копно"<ref name=":0" />. [[Податотека:Laki_fissure_(2).jpg|десно|мини|Центарот на кратерот Лаки]]Жителите на Исланд пред експлозијата забележале доволно знаци на приближувачката катастрофа. Прво, одамна било познато дека [[Исланд]] се наоѓа на северниот дел на еден од главните центри на [[Вулканизам|вулканизмот]]. Непосредно пред ерупцијата, жителите доживеале мала серија на [[Земјотрес|сеизмички поместувања]]. Неколку недели по ред, имало тонење на земјиштето и [[гејзер]]и и водни столбови периодично избивале во морето, со што значително се зголемила [[Плима и осека|плимата и осеката]].<ref name=":0" /> Неколку дена пред ерупцијата на Лаки, морето буквално се сварило. 50.000 жители на Исланд, повеќето од нив земјоделците и нивните семејства, беа ужаснати, се криеле во куќите, ги заклучувале прозорците и вратите. [[Податотека:Lakagígar 2010.jpg|мини|Лакагигар во 2010]] Центарот на вулканската активност бил во близина на [[Лакашгар]], еден од најголемите кратери во пустиот дел на Исланд. На 11 јуни 1783 година планината [[Скптар-Екул]], во близина на Лакашгар, експлодирала. Тоа создало 24 километарски расцеп. Гасови под притисок избувнале на површината. Во длабоката река [[Скапта]], сува за неколку часа, наместо вода во коритото со 60 метри во ширина и 120-180 метри длабочина, потекла лава<ref name=":0" />. [[Податотека:Laki lava (1).jpg|мини|Лаки лава]] Воздухот се наполнил со вулканска пепел. Пасиштата во површина од 80 километри биле затруени, а илјадници луѓе загинале. Во еден извештај се вели: "''Ридовите беа полни со трупови што се распаѓаат, воздухот го исполнуваше ужасна смрдеа''". Во тек на следните две години, 70 отсто од стоката на Исланд угинала. Вулканските сили што почнаа да се движат не се смириле. Голем проток на лава, најмоќен во историјата на ерупциите<ref name=":0" />, избувнал на различни точки во 24-километарската пукнатина. Зафатил огромна површина од 23.400 хектари, уништувајќи ја, создавајќи облаци од отровни гасови. Според пресметките, лавата покривала површина од 83 квадратни километри. Според еден од првите вулканолози професорот Е. Бишов, тоа била "најголемата ерупција во целиот свет, лавата, собрана на куп, ќе заземе поголем волумен од [[Монблан]]". Потоци на жешка [[магма]] однеле цели села. Вкупно, потоците исфрлиле толку многу лава што можело да ја поплави површина од 2600 квадратни километри со дебелина од 45 метри. Повеќе од 9.000 селани починале од задушување предизвикано од токсичните испарувања, или беа закопани во лава. Достигнувајќи до бреговите, лавата полека се преселила во морето. Тежок облак од пепел паднал над водата, рибите го напуштиле крајбрежјето а облаци од прашина се протегале во Европа. Ерупциите продолжиле и понатаму. Оние кои побегнале од магмата и нејзините директни влијанија, починале од глад. Вулканската пепел ги уништила и рибите и житните култури<ref name=":0" />. Впечатоци за огромната катастрофа можат да се добијат со споредување со најсилните ерупции на [[Везув]]. Но дури и во најлош случаи, протокот на лава на Везув покрива површина од околу 2,5 квадратни километри во слој до 8 метри. === Последиците во монсуните региони === Постојат докази дека ерупцијата на Лаки ги ослабела [[Африка|африканск<nowiki/>ите]] и [[Индија|индиск<nowiki/>ите]] [[Монсун|монсунс<nowiki/>ки]] ветрови, што довело до намалување на нормалната стапка дневни врнежи над [[Сахел|С<nowiki/>ахел]] во Африка, што меѓу другото резултирало и со намалување на водата на реката [[Нил]]. Гладот како резултат на ова во [[Египет]] во 1784 се чини погодил околу една-шестина од населението.<ref name="grl">{{Наведено списание|last1=Oman|first1=Luke|last2=Robock|first2=Alan|last3=Stenchikov|first3=Georgiy L.|last4=Thordarson|first4=Thorvaldur|date=September 30, 2006|title=High-latitude eruptions cast shadow over the African monsoon and the flow of the Nile|url=http://climate.envsci.rutgers.edu/pdf/OmanLakiNile2006GL027665.pdf|journal=Geophysical Research Letters|volume=33|issue=18 |bibcode=2006GeoRL..3318711O|doi=10.1029/2006GL027665|access-date=June 9, 2012}}</ref><ref name="sdaily">{{Наведени вести|url=http://www.sciencedaily.com/releases/2006/11/061121232204.htm|title=Icelandic Volcano Caused Historic Famine In Egypt, Study Shows|last=[[Rutgers, the State University of New Jersey]]|date=November 22, 2006|access-date=June 9, 2012|publisher=[[Science Daily]]}}</ref> Ерупцијата имала влијание и на јужниот дел на [[Арапски Полуостров|Арапскиот Полуостров]] и [[Индија]]. === Последиците во Европа === Проценетите 120.000.000 тони исфрлен [[сулфур диоксид]] е околу трипати повеќе од вкупниот испуштен сулфур диоксид во Европа во 2006 година од страна на индустријата и е шест пати повеќе од вкупниот испуштен сулфур диоксид во 1991 при ерупцијата на [[Пинатубо]].<ref name="1783¿1784 Laki eruption">{{Наведено списание|last1=Thordaldson|first1=Thorvaldur|last2=Self|first2=Stephen|date=January 8, 2003|url=http://www.agu.org/pubs/crossref/2003/2001JD002042.shtml|title=Atmospheric and environmental effects of the 1783¿1784 Laki eruption: A review and reassessment|journal=Journal of Geophysical Research|volume=108|number=D1 40111|doi=10.1029/2001JD002042|accessdate=October 21, 2012|bibcode=2003JGRD..108.4011T|arxiv=astro-ph/0309423|archive-date=2012-04-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20120424194713/http://www.agu.org/pubs/crossref/2003/2001JD002042.shtml|url-status=dead}}</ref> Поради ова излевање на сулфур диоксид при необични временски услови густа магла се проширила низ [[Западна Европа]], што довело до илјадници смртни случаи во текот на 1783 и зимата 1784. Летото 1783 било најжешкото забележано лето и ретката зона на висок притисок над Исланд предизвикала ветровите да дуваат кон југоисток. Отровниот облак летнал до [[Берген]] во Данска–Норвешка, потоа се проширил во [[Прага]] во [[Чешка (историска област)|Царството Бохемија]] (денешна [[Чешка]]) до 17 јуни, [[Берлин]] до 18 јуни, [[Париз]] до 20 јуни, [[Авр|А<nowiki/>вр]] до 22 јуни и [[Обединето Кралство|Велика Британија]] до 23 јуни. Маглата била толку густа што бродовите останале во пристаништата, не можејќи да запловат, а сонцето било опишано со "крвава боја". Вдишувањето сулфур диоксид предизвикало задушување кај жртвите – гасот реагира со влагата во белите дробови и произведува [[сулфуреста киселина]].<ref name="elmhurst">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.elmhurst.edu/~chm/vchembook/196buildings.html|title=Acid Rain Effects on Buildings|publisher=[[Elmhurst College]]|accessdate=June 9, 2012|archive-date=2015-03-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20150311212931/http://www.elmhurst.edu/~chm/vchembook/196buildings.html|url-status=dead}}</ref> Локалната стапка на смртност во [[Шартр|Ш<nowiki/>артр]] била 5% во текот на август и септември, со повеќе од 40 мртви. Во Велика Британија, записите покажуваат дека дополнителни смртни случаи имало меѓу работниците на отворено; стапката на смртност во [[Бедфордшир]], Линколншир и источниот брег била два-трипати повеќе од нормалната. Се проценува дека 23,000 Британци умреле од труење.<ref>{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/6276291.stm|title=When a killer cloud hit Britain|date=January 2007|work=BBC News|access-date=31 May 2013}}</ref> Времето станало многу топло, предизвикувајќи сериозни грмотевици со голем [[Град (метеорологија)|г<nowiki/>рад]] кој го убивал [[Домашно говедо|добиток]]<nowiki/>от,<ref>[http://www.pastpresented.ukart.com/weather1783.htm Volcano Seasons: Weather reports from northern Britain, 1783] from the ''Newcastle Courant'' and ''Cumberland Pacquet''</ref>. Зимата 1783-1784 била многу тешка;<ref>[http://www.pastpresented.ukart.com/weather1784.htm Volcano Seasons: Weather reports from northern Britain, 1784] from the ''Newcastle Courant'' and ''Cumberland Pacquet''</ref> Природонаучникот [[Гилберт Вајт]] во Селборн, Хемпшир, пријавил 28 дена постојан мраз. Екстремната зима се проценува дека предизвикала 8,000 дополнителни смртни случаи во Велика Британија. За време на пролетното топење, [[Германија]] и Средна Европа пријавиле тешки штети од поплави. Метеоролошките влијанија на Лаки продолжиле, придонесувајќи во Европа да се бележат екстремни временски услови. Во Франција, низата екстремни временски настани придонела за слаба жетва во 1785 што предизвикало сиромаштија на селаните, како и суша, лоши зими и лета. Овие настани придонесе значително да се зголеми во сиромаштијата и гладот што можеби било една причина за започнување [[Француска револуција|Француската револуција]] во 1789.<ref name="Wood58-57">Wood, C.A., 1992. "The climatic effects of the 1783 Laki eruption" in C. R. Harrington (Ed.), ''The Year Without a Summer?'' Canadian Museum of Nature, Ottawa, pp. 58–77</ref> Лаки бил само еден фактор, во декадата на климатски пореметувања, бидејќи и [[Гримсветн]] еруптирал од 1783 до 1785, и можеби имало невообичаено силен [[Ел Нињо]] ефект од 1789 до 1793.<ref>Richard H. Grove, "Global Impact of the 1789–93 El Niño," ''Nature'' 393 (1998), 318–319.</ref> [[Податотека:Lakagigar panorama.jpg|мини|543x543px|центар|Панорама на процепот на Лаки, Ирска]] === Последиците во Северна Америка === Во Северна Америка, зимата 1784 била најдолга и една од најстудените кои биле забележани. Тоа бил најдолгиот период на температури под нулата во [[Нова Англија]], со најголема акумулација на снег во [[Њу Џерси]], а најдолга замрзнатост на Чесапик Заливот, каде што се наоѓа [[Анаполис (Мериленд)|Анаполис, Мериленд]], тогашен главен град на САД. Поради временските услови конгресмените го одложиле доаѓањето во Анаполис да гласаат за [[Париски мировен договор (1783)|Договорот од Париз]] со кој официјално завршила [[Американска војна за независност|Американската војна за независност]]. Огромна снежна бура го погодила [[Југ (САД)|Југ<nowiki/>от.]] [[Мисисипи (река)|Реката Мисисипи]] замрзнала во [[Њу Орлеанс]] и имало извештаи за мраз во [[Мексикански Залив|Мексиканскиот Залив]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://perso.club-internet.fr/acatte/Iceland_Laki_in_english.htm|title=Volcanoes from Iceland: Laki|publisher=lave club-internet fr|accessdate=March 30, 2010}}</ref> === Современи извештаи === [[Гилберт Вајт]] запишал негово видување за настанот во [[Селборн]], [[Хемпшир]], [[Англија]]: {{Цитат|<small>Летото 1783 година беше неверојатно и полно со ужасни феномени; покрај алармантните метеори и огромните бури со грмотевици кои потресоа различни земји на ова кралство, чудниот чад и магла која преовладуваше неколку недели на овој остров, и во секој дел од Европа, па дури и надвор од нејзините граници, беше со невообичаен изглед, нешто досега невидено од човекот. Во весникот, ја забележав оваа чудна појава од јуни 23 до јули 20, период во кој ветрот варираше на секои петнаесет минути без да направи каква било промена во воздухот. Сонцето, на пладне, беше бело, како облачна месечина, и испушташе црвеникава светлина, а на изгрејсонце и на зајдисонце беше со крваво црвена боја. Жештината беше неподнослива [...]</small><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=7-YYAAAAYAAJ&pg=PA300|title=The natural history of Selborne: with observations on various parts of nature and the Naturalist's calendar|last1=Gilbert White|last2=Edward Jesse|publisher=Bell & Daldy|year=1870|page=300}}</ref>}} [[Бенџамин Френклин]] ги запишал неговите набљудувања во Америка во 1784: {{Цитат|<small>Во текот на неколкуте летни месеци од 1783 година, кога ефектот на сончевите зраци за загревање на земјата во овие северни региони треба да е поголема, имаше постојано магла над цела Европа, и голем дел од Северна Америка. Оваа магла беше од трајна природа; таа беше сува, и зраците на сонцето се чинеше дека имаат мал ефект да ја растргнат, како што тоа лесно се прави со влажната магла[...] Причината на оваа универзална магла сè уште не е јасна [...] или дали таа огромна количина на чад, долго продолжена, поттекнуваше летово од Хекла во Исланд, или од другиот вулкан кој се појавил од морето во близина на тој остров, кој чад може се шири преку разни ветришта, над северниот дел на светот, сè уште е неизвесно.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=n1JJAAAAcAAJ|title=Memoirs of the Literary and Philosophical Society of Manchester|last=Literary and Philosophical Society (Manchester)|year=1785}}</ref></small>}} Сепак, Хекла не избувнал во 1783; нејзината претходна ерупција била во 1766. Ерупцијата на Лаки била 72 км на исток а Гримсветн вулканот избувнал околу 121 км североисток. Дополнително Катла на само 50 км  југоисток, сè уште бил познат по неговата спектакуларна ерупција 28 години претходно, во 1755. Сер Џон Калум од Суфок, Англија, ги запишал неговите набљудувања на 23 јуни 1783 (на истиот датум на кој Гилберт Вајт, го истакнал почетокот на необичниот атмосферски феномен), во писмо до [[Џозеф Бенкс]]: {{Цитат|<small> ... околу шест часот, тоа утро, воздухот беше многу кондензиран а кога станав потстанарот ме информира дека му пристудело во кревет, околу три часот по полноќ, погледна во неговиот прозорец, и на неговото големо изненадување, видел дека земјата е покриена со слана.<ref name="PhilTranRSocLond15">{{Наведена книга|title=The Philosophical Transactions of the Royal Society of London — Abridged with notes and biographical illustrations — Volume 15 — from 1781 to 1785|year=1809|pages=604–605|author=Hutton, C., Shaw, G. and Pearson, R. (editors)}}</ref></small>}} Сер Џон продолжува да ја опишува последицата на ваквиот, "мраз" врз дрвјата и растенијата == Поврзано == * [[Исланд]] * [[Вулканологија на Исланд]] == Наводи == {{Reflist|30em}} == Литература == * Brayshay, M and Grattan, J. "Environmental and social responses in Europe to the 1783 eruption of the Laki fissure volcano in Iceland: a consideration of contemporary documentary evidence" in Firth, C. R. and McGuire, W. J. (eds) ''Volcanoes in the Quaternary''. Geological Society, London, Special Publication 161, 173–187, 1999 * Grattan, J., Brayshay, M. and Sadler, J. "Modelling the distal impacts of past volcanic gas emissions: Evidence of Europe-wide environmental impacts from gases emitted during the eruption of Italian and Icelandic volcanoes in 1783" in ''Quaternaire'', 9, 25–35. 1998. * Grattan, D., Schütenhelm, R. and Brayshay, M. "Volcanic gases, environmental crises and social response" in Grattan, J. and Torrence, R. (eds) ''Natural Disasters and Cultural Change'', Routledge, London 87–106. 2002. * Grattan, J.P. and Brayshay, M.B. "[https://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=5000338532&er=deny An Amazing and Portentous summer: Environmental and social responses in Britain to the 1783 eruption of an Iceland Volcano] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100425160915/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=5000338532&er=deny |date=2010-04-25 }}" in ''The Geographical Journal'' 161(2), 125–134. 1995. * Richard B. Stothers. "[http://pubs.giss.nasa.gov/abstracts/1996/Stothers_2.html The great dry fog of 1783] {{Семарх|url=https://archive.today/20120713110938/http://pubs.giss.nasa.gov/abstracts/1996/Stothers_2.html |date=2012-07-13 }}" in ''Climatic Change'', 32, 79–89, 1996. * "The Summer of Acid Rain", ''Economist'', December 19, 2007. * Thorvaldur Thordarson and Stephen Self. "[http://oro.open.ac.uk/5099/ Atmospheric and environmental effects of the 1783–1784 Laki eruption]; a review and reassessment" in ''J. Geophys. Res.'', 108, D1, 4011, doi:[https://doi.org/10.1029%2F2001JD002042 10.1029/2001JD002042], 2003. * Witze, Alexandra and Jeff Kanipe. ''Island on Fire: The Extraordinary Story of Laki, the Volcano That Turned Eighteenth-Century Europe Dark.'' Profile Books, 2014. <nowiki>ISBN 9781781250044</nowiki>. == Надворешни врски == * [http://perso.club-internet.fr/acatte/Iceland_Laki_in_english.htm Фотографии и информации] * [http://volcano.und.edu/vwdocs/volc_images/europe_west_asia/laki.html Информации за вулканите на Лаки] * [http://www.umhverfisstofnun.is/media/fraedsluefni/Lakagigar_enska.pdf Лакагигар] {{Семарх|url=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20051103014756/www.umhverfisstofnun.is/media/fraedsluefni/Lakagigar_enska.pdf |date=2005-11-03 }} * [http://www.agu.org/meetings/cc02babstracts/Grattan-p.pdf Сулфурна смрдеа: Болест и смрт во Европа, по Ерупција на вулканската пукнатина на Лаки] * [[hdl:1946/17205|Сува магла во 1783: Влијанието врз животната средина и човековата реакција на ерупцијата на Лакагигар]] [[Категорија:Активни вулкани]] [[Категорија:Историја на климата]] [[Категорија:Планини во Исланд]] [[Категорија:Вулкани во Исланд]] 1ugeybp5xqpuzwdakrh1mp21e2mso6o Македонски полициски синдикат 0 1187014 5567682 4803472 2026-05-31T10:19:24Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567682 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за организација |name = Македонски полициски синдикат |image = |image_border = |size = |caption = |map = |msize = |mcaption = |abbreviation = |motto = |formation = 29 мај 1992 г. |extinction = |type = |status = |purpose = |headquarters = Ул. „Мирче Ацев“, бр. 4, [[Скопје]], {{МКД}} |location = |region_served = |membership = |language = |leader_title = Претседател |leader_name = Ацо Антовски |main_organ = |parent_organization = |affiliations = |num_staff = |num_volunteers = |budget = |website = [http://www.mps.mk/ www.mps.mk] |remarks = }} '''Македонскиот полициски синдикат''' е претставничка синдикална организација на вработените во [[МВР|Министерството за внатрешни работи]] и [[Агенција за разузнавање|Агенцијата за разузнавање]]. Претседател на МПС од [[2017]] година е Ацо Антовски. == Историја == Година дена по осамостојувањето на [[Република Македонија]], на 29 мај 1992 година е одржано основачкото собрание на синдикатот. Првичното име на синдикатот било „Независен синдикат на вработените во Министерството за внатрешни работи на Република Македонија“, но по барање на членовите истото се променило во денешното име. На [[28 декември]] [[1994]] година синдикатот е примен како рамноправен член во рамките на [[Сојуз на синдикатите на Македонија|Сојузот на синдикатите на Македонија]]. Тој е првиот синдикат во независна [[Македонија]] кој се здобил со статус на претставнички синдикат. == Надворешни врски == * [http://www.mps.mk/ Официјална мрежна страница] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180120040040/http://www.mps.mk/ |date=2018-01-20 }} [[Категорија:Сојуз на синдикатите на Македонија‎]] tlxursrn9uclq3z4g0d4jpne0n32r85 Константин Држилович 0 1188396 5567362 5443495 2026-05-30T13:55:10Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567362 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност |име= Константин Држилов |портрет= Konstantin-drzilovic.jpg |px=220px |опис= |роден-дата= ? |роден-место= [[Држилово (Негушко)|Држилово]], [[Османлиско Царство]] |починал-дата= {{починал на|||1890}} |починал-место= {{починал во|Солун}}, [[Солунски Вилает]], [[Османлиско Царство]] |занимање = револуционер и книжевник }} '''Константин Динков Држилов(ич) – Динката''' (?, [[Држилово (Негушко)|Држилово]], [[Негушко]] - [[1890]], [[Солун]]) — македонски револуционер, преродбеник, општественик, печатар и книжевник. Учествувал во [[Негушкото востание]], а потоа војувал против [[Османлиско Царство|Османлиите]] во Грција. По преселувањето во Солун се занимавал со трговија и печатарство, а активно се вклучува во антипатријаршиската борба за своја црква, јазик и училишта и во конституирањето на Солунската црковно-училишна општина. ==Животопис== Константин Држилов е роден во село [[Држилово (Негушко)|Држилово]], во богато семејство. Учел во грчкото училиште во [[Мелник]].<ref>[http://www.promacedonia.org/vk_1/vk1_a_9.html Васил Кънчов. „Избрани произведения“, Том I, София, 1970, стр.141.]</ref> Во [[1822]] година, потикнато од грчкото востание, заедно со помалиот брат [[Киријак Држилович]] зел учество во [[Негушкото востание]]. По задушувањето на востанието, при кое било опожарено родното место, заедно со братот и дел од македонските востаници се повлекол на југ, каде се придружиле на грчките востаници. Војувале против [[Османлии]]те сè до [[1829]] година, а по освојувањето на независноста на [[Грција]], Константин и Кирјак живееле во [[Атина]] до средината на [[19 век|XIX век]]. Околу [[1850]] година, двајцата браќа се преселиле во [[Солун]], а Константин се занимавал со трговија. Тој му помагал на брат му Кирјак да отвори печатница,<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Македонски историски речник|first=|last2=д-р Стојан Киселиновски и др.|first2=|publisher=ИНИ|year=2000|isbn=9989-624-46-1|location=Скопје|pages=167-168}}</ref> каква што немало од затворањето на печатницата на [[Теодосиј Синаитски]].<ref name=":1">{{Наведена книга|url=https://macedonianhistory.ca/Stefov_Risto/The%20Truth%20about%20Greek%20Occupied%20Macedonian_%20Vistinata%20za%20Egejska%20Makedonija%20-%20e-book%20-%20Macedonian.pdf|title=Вистината за Егејска Македонија|last=Андоновски|first=Христо|publisher=Risto Stefov Publications|year=2017|location=Торонто, Канада|pages=11}}</ref> По многу пречки од страна на грчките црковни власти Киријак и Константин Држилови добиваат дозвола да отворат грчка печатница, во која ќе се печатат грчки, но и книги на [[македонски јазик]] со грчки букви.<ref name=":0" /><ref name=":2">{{Наведена книга|title=Личности од Македонија|first=Јован Павловски и други|publisher=МИ-АН|year=2002|isbn=9989-613-28-1|location=Скопје|pages=99}}</ref> Во [[1851]] година, печатницата на браќата Држилови со грчки букви и со македонски јазик ги печати во Солун „[[Канонаме за селата битолски]]“, а во [[1852]] година „[[Неделно евангелие]]“ (Кониковско евангелие) од [[Павел Божигропски]] (Солон, Стампа Кирјакова Дарзилен, 1852).<ref name=":2" /><ref name=":3">{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/499142958|title=Македонска енциклопедија|last=Ристовски, Блаже|first=|last2=|date=2009|publisher=МАНУ|year=2009|isbn=978-608-203-023-4|location=Скопје|pages=494|oclc=499142958}}</ref> Евангелието подготвено од Божигропски од село [[Кониково]], пишувано на [[воденско наречје]]<ref name=":1" /> денес е особено важно за изучување на [[македонскиот јазик]].<ref name=":3" /> Со печатницата на Држилови работи и книжарница преку која тие распространуваат грчки, руски, бугарски и српски книги и весници. Иако, во печатница биле публикувани грчки учебници, тоа не е доволно за грчките црковни власти.<ref name=":3" /> Тој бил ангажиран во растурање на цариградскиот весник „Македонија“.<ref name=":0" /> Константин Држилович активно се вклучил во антипатријаршиската борба и бил еден од најистакнатите борци за црковна независност, формирање на училишта и употребата на мајчиниот јазик. Активно учествувал во борбата за конститурање на Солунската црковно - училишна општина. Согледувајќи дека во борбата за управување со црковно-училишните општини сè повеќе го губел влијанието кај славјанското население, грчките првенци и свештество прават големи напори за да се затвори печатницата на Држилови во Солун. Константин и неговиот брат Киријак одржувале врски со македонските преродбеници и руските конзули. Константин соработувал со [[Стефан Верковиќ]] и [[Георги Раковски]]. Пишувал за весникот на Георги Раковски „[[Дунавски лебед]]“, кој се печател во [[Белград]] од [[1 септември]] [[1860]] до [[24 декември]] [[1861]] година. Во [[1865]] година Константин Држилов станал претседател на Солунската црковно-училишна општина.<ref name=":0" /> Константи Држилов Динката е татко на [[Георги Динков]] и [[Славка Динкова]], кои го продолжуваат делото на својот татко и стрико.<ref name=":0" /> Констатин Држилов починал во Солун во [[1890]] година.<ref>Българската възрожденска интелигенция (енциклопедия), ДИ „Д-р Петър Берон“, София, 1988, стр.231.</ref><ref>Парижков, Петър. Фамилията Държилович. „Възрожденски книжари“. София, Наука и изкуство, 1980, стр. 229-231</ref><ref>Снегаров, Иван. „Солун в българската духовна култура: исторически очерк и документи“. София, Придворна печатница, 1937, с. 30-32, 40 (бел. 40)</ref> ==Родословие== {{Држилович}} ==Поврзано== * [[Киријак Држилович]] * [[Славка Динкова]] * [[Ѓорѓи Динков|Ѓорѓи Динков - Динката]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.mn.mk/makedonski-legendi/11291-Kirijak-Drzilovic Киријак Држилович] * [https://www.mn.mk/makedonski-legendi/11360-Konstantin-Drzilovic Константин Држилович] * [https://makedonskijazik.mk/2010/03/%D0%BF%D1%80%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B5-%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8-%D0%BF%D0%B5%D1%87%D0%B0%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8.html Првите македонски печатници] * [https://xn--80axd.xn--d1alf/i-%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82/08-%D0%B1%D1%83%D0%B3%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8-%D0%B8%D0%B7%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B8-%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BD%D0%B8/8-1-%D1%81%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0-%D0%B8-%D0%BF%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%BA%D0%B0/1970_%D0%B2%D0%B5%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BA-%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BE-%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%B8%D1%98%D0%B0%D0%BA-%D0%B4%D1%80%D0%B6%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87/ Цариградскиот весник „Право“, Киријак Држилович во 1870] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210502141807/https://xn--80axd.xn--d1alf/i-%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82/08-%D0%B1%D1%83%D0%B3%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8-%D0%B8%D0%B7%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B8-%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BD%D0%B8/8-1-%D1%81%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0-%D0%B8-%D0%BF%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%BA%D0%B0/1970_%D0%B2%D0%B5%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BA-%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BE-%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%B8%D1%98%D0%B0%D0%BA-%D0%B4%D1%80%D0%B6%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87/ |date=2021-05-02 }} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Држилов, Константин}} [[Категорија:Македонски револуционери]] [[Категорија:Македонски преродбеници]] [[Категорија:Македонски општественици]] [[Категорија:Луѓе од Држилово (Негушко)]] [[Категорија:Држилови]] [[Категорија:Родени во 19 век]] [[Категорија:Родени во непозната година]] jpfceiq3imqsopv43abpf9pqrxmz1ue Едерсон Мораеш 0 1192503 5567741 5193802 2026-05-31T11:39:00Z Carshalton 30527 Carshalton ја премести страницата [[Едерсон Мораес]] на [[Едерсон Мораеш]] презапишувајќи врз пренасочување 5193802 wikitext text/x-wiki {{викификација}} [[Податотека:Ederson Santana de Moraes - Zenit-Benf (2016).jpg|мини|Едерсон Мораес]] '''Едерсон Сантана де Мораес''' (роден на 17 август 1993), познат едноставно како Едерсон, е бразилски професионален фудбалер кој игра за клубот во Премиер Лигата, Манчестер Сити и Бразил, како голман. Ја започнал својата кариера во Саун Пауло во 2008 година, пред да се приклучи на португалската страна Бенфика, една година подоцна, каде што помина две сезони како помлад. Во 2012 година, тој се префрли од Рибеирао во Рио Аве. Тој се приклучи на Бенфика во 2015 година и беше назначен во резервите пред да дебитира за првиот тим, со кого ќе освои четири главни титули во две сезони. По завршувањето на сезоната 2016-17, тој се приклучи на Англискиот клуб Манчестер Сити за 35 милиони фунти, станувајќи најскапиот голман на сите времиња во однос на номиналната вредност на фунтата на фунтата за време на неговиот трансфер. ==Животопис== Роден во Осаско, [[Саун Пауло]], Едерсон ја започнал својата фудбалска кариера во 2008 година во локалниот клуб Саун Пауло со кого играше една сезона, пред да се приклучи на Бенфика во Португалија. Овде, на 16 години, поминал две години како помлад, на крајот заминал за Втората дивизија од Рибеирао во 2011 година. Една година подоцна, тој се приклучил на премиерската лига од Рио Аве. Во летото 2012 година, тој официјално потпиша договор со Рио Аве. Во мај 2015 година, по низа добри резултати и повик до бразилскиот тим под 23 години, тој потпиша нов договор со клубот кој ќе трае до 2019 година [[Категорија:Бразилски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалски голмани]] [[Категорија:Родени во 1993 година]] 68mcjgc0xscsrmw26aanuzisey95dzz Разговор:Едерсон Мораеш 1 1192504 5567743 3697313 2026-05-31T11:39:00Z Carshalton 30527 Carshalton ја премести страницата [[Разговор:Едерсон Мораес]] на [[Разговор:Едерсон Мораеш]] презапишувајќи врз пренасочување 3697313 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} {{Вики Клуб}} almway4cp2b6yxrebq4ynqyn9wfhpex Лук Кенард 0 1194436 5567590 5018062 2026-05-31T07:37:08Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567590 wikitext text/x-wiki {{Infobox basketball biography 2 | image = 20150401 MCDAAG Luke Kennard.JPG | image_size = 200px | name = Лук Кенард | nickname = | position = [[Бек (кошарка)|Бек шутер]] | height = 1,96 м | weight = 91 кг | league = [[НБА]] | team = {{Basket Detroit Pistons}} | number = 5 | nationality = {{flagsport|USA}} [[САД]] | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1996|6|24}} | birth_place = [[Мидлтон (Охајо)|Мидлтон]] | birth_country= [[Охајо]] | college = [[Дјук Блу Девилс (кошарка)|Дјук]] (2015–2017) | draft = {{NBA Draft players|2017|1|12}} | draft_team = {{Basket Detroit Pistons}} | career = 2017&ndash; | years = 2017&ndash; | teams = {{Basket Detroit Pistons}} | updated = 29.11.2016 }} '''Лук Кенард''' (роден на [[24 јуни]] [[1996]] година) е [[Американци|американски]] [[кошаркар]], [[Бек (кошарка)|бек шутер]] на [[Лос Анџелес Клиперс]] во [[НБА]]. ==Колеџ кариера== Кенард се запишал на [[Универзитет Дјук|Универзитетот Дјук]] за да игра колеџ кошарка.<ref>[http://www.espn.com/college-sports/recruiting/basketball/mens/story/_/id/10668122/prized-sg-recruit-luke-kennard-commits-duke-blue-devils Luke Kennard commits to Duke]</ref><ref>[http://www.courier-journal.com/story/recruiting/2014/03/24/kennard-commits-to-duke/6847269/ Luke Kennard commits to Duke]</ref> Како фрешман во Дјук, Кенард имал во просек 11,8 бода, 3,6 скока и 1,5 асистенции по натпревар.<ref>19.1 PPG 2.3 RBG 4.5 ASG AS A JUNIOR [http://www.daytondailynews.com/sports/franklin-kennard-elevating-his-game-with-blue-devils/0sIboGc0oemtPicuC66ksM/ Franklin’s Kennard elevating his game with Blue Devils] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20171028222316/http://www.daytondailynews.com/sports/franklin-kennard-elevating-his-game-with-blue-devils/0sIboGc0oemtPicuC66ksM/ |date=2017-10-28 }}</ref><ref>[http://www.espn.com/mens-college-basketball/story/_/id/18452498/luke-kennard-guided-duke-blue-devils-season Luke Kennard has been one of few sure things for Duke]</ref> За време на неговата софоморска година, Лук во просек имал 19,5 бода, 5,1 скока и 2,5 асистенции по натпревар. Тој имал најдобар процент во својот тим во шут за три бода 43.8% и во изведување на слободни фрлања 85.6%. Како софмор, тој исто така бил избран во првиот тим на All-ACC.<ref>[http://www.theacc.com/news/acc-announces-all-conference-team-postseason-awards-03-05-2017 ACC ANNOUNCES ALL-CONFERENCE TEAM, POSTSEASON AWARDS] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170306210527/http://www.theacc.com/news/acc-announces-all-conference-team-postseason-awards-03-05-2017 |date=2017-03-06 }}</ref> По завршувањето на својата софоморска сезона, Кенард објавил дека ќе се откаже од правото во последните две колеџ години да игра кошарка и ќе влезе на [[НБА Драфт 2017|НБА драфтот 2017]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.usatoday.com/story/sports/ncaab/acc/2017/04/06/duke-guard-luke-kennard-declares-nba-draft-hires-agent/100131302/|title=Duke's Luke Kennard declares for NBA draft, hires an agent|website=usatoday.com|author=Scott Gleeson|date=2017-04-06|accessdate=2017-04-06}}</ref> ===Колеџ статистика=== {{NBA player statistics start}} |- | style="text-align:left;"| [[2015–16 NCAA Division I men's basketball season|2015–16]] | style="text-align:left;"| [[2015–16 Duke Blue Devils men's basketball team|Дјук]] | 36 || 11 || 26.7 || .421 || .320 || .889 || 3.6 || 1.5 || .9 || .2 || 11.8 |- | style="text-align:left;"| [[2016–17 NCAA Division I men's basketball season|2016–17]] | style="text-align:left;"| [[2016–17 Duke Blue Devils men's basketball team|Дјук]] | 37 || 36 || 35.5 || .489 || .438 || .856 || 5.1 || 2.5 || .8 || .4 || 19.5 |- {{S-end}} ==Професионална кариера== ===Детроит Пистонс (2017–денес)=== На 22 јуни 2017, Кенард бил избран како 12-ти пик во првата рунда од [[Детроит Пистонс]] на [[НБА Драфт 2017|НБА драфтот 2017]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.freep.com/story/sports/nba/pistons/2017/06/23/detroit-pistons-2017-nba-draft/421684001/|title=Pistons take Duke's Luke Kennard with 12th overall pick in 2017 NBA draft|newspaper=Detroit Free Press|first=Vince|last=Ellis|date=June 22, 2017|accessdate=June 22, 2017}}</ref> Тој учествувал на [[НБА Летна лига 2017|НБА Летната лига]] во Орландо каде имал просек од 17,2 бода, 4,2 скока и 2,4 асистенции. Своето деби за Детроит Пистонс во НБА го имал на 20 октомври 2017, постигнувајќи 11 бода и 2 асистенции од клупата за резерви во поразот со 115-111 на гостувањето кај [[Вашингтон Визардс]].<ref>[https://www.journal-news.com/sports/luke-kennard-scores-double-figures-nba-debut/EW6o72RdP4jbWMW6a4GySO/ Luke Kennard scores in double figures in NBA debut] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180128114939/http://www.journal-news.com/sports/luke-kennard-scores-double-figures-nba-debut/EW6o72RdP4jbWMW6a4GySO/ |date=2018-01-28 }} journal-news</ref> На 15 декември 2017, поради повредата на [[Ејвери Бредли]] Кенард за првпат бил стартер во еден НБА натпревар во победата со 104-98 на гостувањето кај [[Индијана Пејсерс]] забележувајќи 9 бода 5 скокови и 4 асистенции. На 30 декември 2017, Кенард постигнал највисоки во својата НБА кариера 20 бода во победата со 93-79 на домашен терен над [[Сан Антонио Спарс]].<ref>[https://www.upi.com/Detroit-Pistons-stun-San-Antonio-Spurs/6721514696926/ Detroit Pistons stun San Antonio Spurs] upi</ref> На 9 април тој го изедначил своето најдобро постигнување уфрлувајќи 20 бода во поразот од [[Торонто Репторс]] во последниот домашен натпревар на Пистонс за сезоната. == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Кошарка |image2=Basketball ball.svg |name3=САД |image3=Flag of USA.svg }} *[http://www.espn.com/nba/player/_/id/3913174/luke-kennard Лук Кенард на ESPN] *[https://www.basketball-reference.com/players/k/kennalu01.html Лук Кенард на basketball reference] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20181025150107/https://www.basketball-reference.com/players/k/kennalu01.html |date=2018-10-25 }} *[https://basketball.realgm.com/player/Luke-Kennard/Summary/42084 Лук Кенард на realgm] *[http://www.rotoworld.com/player/nba/2791/luke-kennard Лук Кенард на rotoworld] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Кенард, Лук}} [[Категорија:Американски кошаркари]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Играчи во НБА]] [[Категорија:Играчи на Детроит Пистонс]] [[Категорија:Родени во 1996 година]] ncvk6d3d5e25x1e2mzlp15pa53xabq4 Судски процес против грчката хунта 0 1195636 5567524 5381008 2026-05-31T01:34:34Z Bjankuloski06 332 /* Заднина */ Правописна исправка, replaced: Кеа → Кеја (3) 5567524 wikitext text/x-wiki '''Судските процеси против грчката хунта''' ([[грчки]]: Οι Δίκες της Χούντας) — судски процеси во кои биле вклучени припадници на воената хунта што владеела со [[Грција]] од [[21 април]] [[1967]] до [[23 јули]] [[1974]] година. Во овие судски процеси биле вклучени поттикнувачите на државниот удар како и други членови на хунтата од разни редови кои учествувале во настаните од [[Атинско политехничко востание|Атинското политехничко востание]] и во тортурата на граѓаните. Водачите на воениот удар биле формално уапсени за време на периодот ''[[метаполитефси]]'' што следел по хунтата, а на почетокот на август [[1975]] година владата на [[Константинос Караманлис]] поднела обвиненија за велепредавство и востание против [[Јоргос Пападопулос]] и други негови соработници<ref name="Time Korydallos">[http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,917678,00.html The Colonels on Trial] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081213130557/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,917678,00.html |date=2008-12-13 }} Time Magazine Retrieved 15 August 2008 Цитат: „''Самиот Пападопулос, по седум месеци во Коридалос, стана главно обвинет. Заедно со 19 други поранешни припадници на соборената воена хунта, поранешниот диктатор беше обвинет за акти на велепредавство и востание што ја подложи Грција на 7½ години диктатура, од 1967 до 1974 година''“ и „''плашејќи се од двете десничарски сили за пронаоѓање на обвинетите од затворот и обидите за атентати на левицата, демократската влада на премиерот Константин Караманлис направи впечаток на воена сила на судењето што беше опишано како Грчки Нирнбершки процес''“" и „Очаен, претседателот на судот, Јанис Дејанис, кој беше назначен за висок судија за време на хунтата, кажа:„ ''Нека сите оние кои сакаат да заминат-да заминат''!“. Исто така: „''Лојални функционери како Канелопулос, високо ценет водач на Националниот радикален сојуз, изјави за тоа како тој бил уапсен со митралез од војниците на хунтата и однесен кај монархот во 1967 година. Тој го повикал кралот, кој исто така бил командант на вооружените сили, да им нареди на лојалните офицери да го скршат бунтот на полковниците, слабиот и неискусниот Константин, кој тогаш имал 27 години, го одбил тоа плашејќи се од крвопролевање''“</ref>. Масовното судење, опишано како „Грчки Нирнбершки процес“ бил спроведен во затворот Коридалос под голема безбедност<ref name="Time Korydallos"/><ref name="Theodoracopulos1978">{{Наведена книга|author=Taki Theodoracopulos|title=The Greek Upheaval: Kings, Demagogues, and Bayonets|url=https://books.google.com/books?id=ZPscAAAAYAAJ|accessdate=25 March 2013|year=1978|publisher=Caratzas Bros.|isbn=978-0-89241-080-4|page=248|quote=The Greek Nuremberg, as the trial of the twenty-eight principals in the 1967 coup was dubbed, was the first to begin. Deyannis, the presiding judge, got rave notices from the press when he treated the accused with scorn while conducting ...}}</ref>. Главните водачи на државниот удар од [[1967]] година, [[Јоргос Пападопулос]], [[Стилијанос Патакос]] и [[Николаос Макарезос]], биле осудени на смрт за велепредавство<ref name="Answering to History quote">[http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,947162,00.html Answering to History] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081212222634/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,947162,00.html |date=2008-12-12 }} Time magazine Retrieved 18 August 2008 Цитат: „... 19-те обвинети на судењето во затворот Коридалос во предградието на Атина, на Пападопулос го нарекуваа господин претседател. Кога разговараше со новинарите, Пападопулос ги увери дека нема да биде во затвор долго време. Намерно одбивајќи да се изјасни во одбраната, тој кажа: „''Ќе одговорам само на историјата и на грчкиот народ''. на кое Јоанис Дејанис одговори: „''Дали мислите дека историјата е отсутена од оваа судница''“?“</ref>. Кратко време по изрекувањето на казните, владата на Караманлис ја променила одлуката, и наместо на смрт, тие биле осудени на доживотен затвор. Судењето било проследено со второ судење кое ги истражувало настаните околу [[Атинско политехничко востание|Атинското политехничко востание]], како и серија судења поврзани со инциденти на тортура<ref>[http://www.tanea.gr/default.asp?pid=30&ct=19&artid=18751&enthDate=21042007 Book: The Trials of the Junta, 12 Volumes] Pericles Rodakis (publisher), The Trials of the Junta: A: The Trial of the Instigators, B: The Trial of the Polytechnic, C: The Trials of the Torturers (Περικλής Ροδάκης (εκδ.), Οι Δίκες της Χούντας: Α: Η Δίκη των Πρωταιτίων, Β: Η Δίκη του Πολυτεχνείου, Γ: Οι Δίκες των Βασανιστών, 12 τόμοι, Αθήνα 1975-1976)</ref>. Новинарот и автор [[Лесли Финер]], кој бил избркан од хунтата од Грција во [[1968]] година, известувајќи во [[1975]] година за судските процеси за новото општество, напишал: „Судењето на 20 водачи на државниот удар е тест за демократска правда, меѓу другите функции, ова е начин на [[егзорцизам]] и образование“<ref name="New Society">{{Наведена книга|title=New Society|url=https://books.google.com/books?id=qxIHAQAAIAAJ|accessdate=22 March 2013|year=1975|publisher=New Society Limited|page=415|volume=33|quote= Грчки полковници на судскиот процес, Лесли Финер: Судењето на 20-те водачи на државниот удар е тест за демократска правда. Меѓу другите функции, ова е начин на егзорцизам и образование. Лесли Финер, авторот на ''Passport to Greece'', беше Атина ... Но, постои оваа разлика: наместо да биде мртов во неговиот бункер, лошиот негативец Јоргос Пападопулос е жив и разумно здрав; така и неговите главни колеги-заговорници, сега наредени под затворена јавна контрола во голиот судски случај...}}</ref>. Судските процеси ги откриле заговорите, корупцијата и некомпетентноста во рамките на режимот, и послужиле да го демистифицираат, а со тоа и да го уништат митот за моќта на хунтата. Корупцијата, која излезе на виделина за време на судските процеси, била толку раширена што ја изненадила дури и војската. Деталите за тортурата на високите офицери од страна на нивните подредени, откриени за време на судските процеси, го навредиле и обичниот службеник во војската. Инвазијата на Кипар била последната слама што довело до тоа војската да ја повлече својата поддршка за хунтата и да се откаже од секоја идеја за поддршка на сите воени мажи кои дејствуваат како политичари<ref name="Kritz1995">{{Наведена книга|author=Neil J. Kritz|title=Transitional Justice: How Emerging Democracies Reckon with Former Regimes|url=https://books.google.com/books?id=A2c9E7TZXhEC&pg=PA266|year=1995|publisher=US Institute of Peace Press|isbn=978-1-878379-44-3|pages=266–}}</ref>. == Заднина == По падот на хунтата во јули [[1974]] година, кога земјата влегла во периодот на ''[[метаполитефси]]'' и пред парламентарните избори во ноември истата година, преодната влада предводена од [[Константинос Караманлис]] била под постојана критика од опозицијата, меѓу кои и [[Јоргос Маврос]], водач на главната опозициска партија во тоа време, бидејќи бил премногу попустлив за припадниците на неодамна соборената воена хунта<ref name="Disappearance">[http://www.tovima.gr/relatedarticles/article/?aid=115542 Η ανατολή της Δημοκρατίας] "The dawn of Democracy" Article quote: "«Εξηφανίσθη ο Ιωαννίδης, εξορία οι πέντε στην Κέα», είναι το πρώτο θέμα του «Βήματος» της 24ης Οκτωβρίου 1974, επειδή την προηγουμένη οι εξελίξεις περί τους πραξικοπηματίες επικάλυψαν την προεκλογική δραστηριότητα των κομμάτων. " Translation: "Ioannidis has disappeared. In exile, the five, to Kea..." To Vima.gr published: 24/10/1999, 00:00, retrieved 12 September 2011</ref>. Маврос побарал апсење на водачите на хунтата како услов за прочистување на политичкиот живот на земјата. Во тоа време тој изјавил дека веднаш штом парламентот ќе биде свикан по изборите во 1974 година, тој ќе предложи легислатива за поништување на сите закони за автоматскиот имунитет што хунтата може да ги донесе за да ги заштити своите членови<ref name="Disappearance"/>. Весниците понатаму барале истрага за улогата на бригадниот Јоанидис за време на задушувањето на [[Атинско политехничко востание|Атинското политехничко востание]], што во печатот било наречено масакр<ref name="Disappearance"/>. Јоанидис бил таен водач на последната етапа на хунтата, и бил опишан како невидлив диктатор во печатот<ref name="ekathimerini">[http://www.kathimerini.gr/329690/article/epikairothta/ellada/iwannidhs-o-aoratos-diktatwr ekathimerini] Ioannidis: The invisible dictator Retrieved 15 August 2008 (In Greek) <br> [https://translate.google.com/translate?hl=en&sl=el&u=http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_ell_1_27/07/2008_279223&sa=X&oi English translation by Google] Quote: "είχε κάνει κάτι πολύ χειρότερο: είχε προδώσει τον όρκο που είχε δώσει το καλοκαίρι του 1971 ενώπιον του Παπαδόπουλου και ακόμη 20 πραξικοπηματιών, σύμφωνα με τον οποίο αρχηγός της «Επανάστασης», όπως έλεγαν τη χούντα, παρέμενε ο παλιός φίλος του. Αυτήν την προδοσία δεν μπόρεσαν πολλοί να του τη συγχωρήσουν ποτέ. Ακόμη και σήμερα ο Ιωαννίδης αναθεματίζεται από ακροδεξιά έντυπα για την απόφασή του «να ρίξει τον Παπαδόπουλο». Превод: Тој направи нешто многу полошо: ja предаде заклетвата што ја даде во текот на летото на 1971 година...Јоанидис беше проколнат од десничарски публикации за неговата одлука да се собори Пападопулос</ref>. Владата на Караманлис одговорила на овие барања и наредила на водачите на хунтата [[Јоргос Пападопулос]], [[Стилијанос Патакос]] и [[Николаос Макарезос]], [[Јоанис Ладас]] и [[Михаил Руфогалис]], да бидат уапсени<ref name="Disappearance"/>. Покрај тоа, на Јоргос Пападопулос, Димитриос Јоанидис, Михаил Руфогалис, Николаос Дертилис, Василиос Буклакос и Елиас Цауарис или Цапурис (исто така Циапарас), кои исто така биле одговорни за политехничките настани, им било забрането да ја напуштат земјата, бидејќи кружеле гласини дека планирале да побегнат во странство<ref name="Disappearance"/>. На [[24 октомври]] [[1974]] година, Јоргос Пападопулос, Стилијанос Патакос, Николаос Макарезос, Јоанис Ладас и Михаил Руфогалис биле уапсени<ref name="Disappearance"/>. Потоа тие биле испратени на островот Кеја<ref name="Revival and Revenge">[http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,946464-1,00.html Revival and Revenge] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20121107195213/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,946464-1,00.html |date=2012-11-07 }} Time magazine Retrieved 15 August 2008</ref><ref name="Revival and Revenge"/>. Јоанидис, во тоа време не бил уапсен, со официјално објаснување дека тој не учествувал во заговорот на групата. Меѓутоа, весниците, како што се ''[[To Vima]]'', навеле, повикувајќи се на сигурни извори, дека Јоанидис исчезнал и не можел да биде пронајден.<ref name="Kritz1995"/><ref name="Disappearance"/>. Веднаш откако групата била прогонета во Кеја, опозицијата побарала да ги запознае деталите за акциите на Пападопулос и неговите соучесници пред нивното апсење, додека владата ги негирала гласините за прохунтски маневри меѓу војската<ref name="Disappearance"/>. За време на неговиот престој во Кеја, Пападопулос бил убеден дека тој и членовите на неговата хунта ќе добијат амнестија и на крајот ќе се кандидираат за претседател и ќе бидат избрани<ref name="Revival and Revenge"/>. Сепак, по тримесечниот престој на островот, во февруари [[1975]] година, Пападопулос и другите четири водачи биле транспортирани со брод до пристаништето [[Пиреја]] на пат кон затворот [[Коридалос]]. Јоанидис, кој бил уапсен на [[14 јануари]] [[1975]] година, веќе бил во затвор кога Пападопулос и неговите припадници пристигнале таму<ref name="Revival and Revenge"/><ref name="Ioannidis application">[http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_ell_100049_22/07/2008_278496 Ioannidis application]</ref>. == Процес == ===Судење=== На [[28 јули]] [[1975]] година започнал судскиот процес против водачите на грчката хунта, со [[Јоанис Дејанис]] како претседавачки судија<ref name="sentencing table">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.phorum.gr/viewtopic.php?p=98590 |title=Sentencing table |accessdate=2018-04-21 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304033513/http://www.phorum.gr/viewtopic.php?p=98590 |url-status=dead }}</ref><ref name=patris.gr>{{наведени вести|script-title=el:Ξεφυλίζοντας την Ιστορία: ... Κι ύστερα ήρθε ο Ιωαννίδης Τί έγινε μετά το Πολυτεχνείο|url=http://www.patris.gr/articles/21474?PHPSESSID=#.UU6O4xec7g0|accessdate=24 March 2013|newspaper=patris.gr|author=Με τον Κώστα Μπογδανίδη|language=el}}</ref>. Константинос Стаматис и Спиридон Каниниас биле обвинители<ref name="Newsbomb.gr">{{наведени вести|title=Πολυτεχνείο: Η δίκη των Συνταγματαρχών (Photos+Video)|url=http://www.newsbomb.gr/ellada/news/story/521957/h-diki-ton-syntagmatarxon|publisher=Newsbomb.gr|date=16 November 2014}}</ref>. Дејанис бил назначен за врховен судија за време на хунтата.<ref name="Obit.">[http://www.in.gr/news/article.asp?lngEntityID=710044 Deyannis obituary] <br>[https://translate.google.com/translate?hl=en&sl=el&u=http://www.in.gr/news/article.asp%3FlngEntityID%3D710044&sa=X&oi Translation by Google]</ref><ref name="Time Korydallos"/>. Мандатот на судењето бил да ги испита настаните околу државниот удар од [[21 април]] [[1967]] година, за што Пападопулос и над дваесет други биле обвинети за дела како предавство и бунт. Безбедноста околу судењето била голема: илјада војници вооружени со автоматско оружје го чувале периметарот на затворот, а патиштата што водеа до затворот биле патролирани од тенкови<ref name="Time Korydallos"/>. И покрај ваквите настани, Пападопулос изразил уверување за новинарите дека нема да остане затворен долго<ref name="Answering to History"/>. Тој, исто така, презел целосна одговорност за априлскиот државен удар, но одбил да се брани. По чело со Пападопулос, Стилијанос Патакос, Николаос Макарезос и другите членови на хунтата, сите објавиле дека нема да учествуваат на судењето. Димитриос Јоанидис објавил дека судењето „за жал не е интересно“<ref name="Time Korydallos"/>. Одбраната објавила дека причината поради која нивните клиенти не учествувале е дека владата на Караманлис го предрасудила исходот на судењето со прогласувањето на државен удар во 1967 година. Адвокатите на шеснаесетмина обвинети излегле од судницата на првиот ден од постапката<ref name="To Vima Rise of Democracy"/>, изјавувајќи дека не можат да ги извршуваат своите должности под атмосфера на терор и насилство, на која претседавачкиот судија Јоанис Дејанис одговорил: „''Нека сите оние кои сакаат да си заминат''.<ref name="Time Korydallos"/>“. Иако меѓу обвинетите бил постигнат договор дека ќе молчат за време на судењето и нема да дадат никакви изјави, Пападопулос го прекршил молкот и му соопштил на Судот: „''Јас сум водач на револуцијата и јас сум одговорен за сè''“<ref name="To Vima Rise of Democracy">[http://www.tovima.gr/opinions/article/?aid=125039 The Rise of Democracy] To vima online Η ανατολή της Δημοκρατίας ΧΡ. Ζ. ΚΑΡΑΝΙΚΑΣ Chr. Zakanikas Quote:"Νέα «παρασπονδία» Παπαδόπουλου φοβούνται οι δεκαέξι υπόλοιπες «κεφαλές» της χούντας, «που συναποφάσισαν μαζί του την τακτική της σιωπής, καθώς και οι συνήγοροί τους, οι οποίοι απεχώρησαν από το δικαστήριο την πρώτη ημέρα της διαδικασίας... Η πρώτη παρασπονδία του Παπαδόπουλου έγινε προχθές, όταν σηκώθηκε ξαφνικά και άρχισε να εκφωνή τη γνωστή δήλωσή του, ότι "αυτός είναι ο αρχηγός της επαναστάσεως και υπεύθυνος για όλα". Ο αιφνιδιασμός αυτός βρήκε απροετοίμαστους ακόμα και τον Παττακό και τον Μακαρέζο οι οποίοι πίστευαν ότι είχαν συμφωνήσει στο "βουβό θέατρο"... Στη σύσκεψη που είχε γίνει στον Κορυδαλλό πριν από την έναρξη της δίκης, οι περισσότεροι προσπάθησαν να πείσουν τον Παπαδόπουλο ότι δεν έχουν να κερδίσουν τίποτα αν επιτεθούν εναντίον των μαρτύρων κατηγορίας: "Στον στρατό δεν έχουμε πλέον ανθρώπους, στον λαό δεν έχουμε απήχηση. Τι θα κερδίσουμε με την πολιτικοποίηση της δίκης; "ήταν το επιχείρημά τους»." (In Greek) [https://translate.google.com/translate?hl=en&sl=el&u=http://www.tovima.gr/print_article.php%3Fe%3DB%26f%3D13007%26m%3DA42%26aa%3D2&sa=X&oi Translation by Google]</ref>. Патакос, Макарезос и останатите членови на хунтата биле изненадени кога ја слушнале изјавата на Пападопулос, бидејќи верувале дека имаат договор дека нема да го политизираат судскиот процес врз основа на верувањето дека немаат што да добијат. Според нив, нивната поддршка меѓу луѓето и војската не постоела<ref name="To Vima Rise of Democracy"/>. Обвинението за бунт било оспорено бидејќи, иако полковниците всушност ја искористиле нелегалната моќ, го сториле тоа со одобрение на нивниот претпоставен генерал-полковник [[Јоргос Спандидакис]], кој дури и се приклучил на пучот<ref name="Time Korydallos"/>. Понатаму, самиот Караманлис, прифаќајќи ја поканата на претседателот [[Федон Гизикис]], назначен од хунта, да се врати во Грција, му доделило мерка на легитимитет на хунтата. Покрај тоа, Гизикис се заколнал пред Караманлис како премиер<ref name="Time Korydallos"/>. За време на судењето, Спандидакис, Зоитакис и Стамателопулос ја диференцирале својата позиција од онаа на другите членови на хунтата. Ова отстапување од заедничката одбранбена линија го навело Пападопулос силно да го казни еден од неговите адвокати во одбраната за обид да се сомнева во еден од сведоците на Зоитакис. Тој кажал: „''Тој не е еден од нашите сведоци, не го прашувај [какви било прашања]“ <ref>[http://www.tovima.gr/opinions/article/?aid=125039 To Vima online] Christos Karanikas Quote: "Οι μάρτυρες του Ζωιτάκη οργίζουν τον Παπαδόπουλο στη δίκη των πρωταιτίων του πραξικοπήματος της 21ης Απριλίου που γίνεται στο Πενταμελές Εφετείο, στις Γυναικείες Φυλακές του Κορυδαλλού: «Το Σάββατο, κατά πάσαν πιθανότητα, θα αρχίσουν να απολογούνται οι πρωταίτιοι... Είναι βέβαιον ότι θα απολογηθούν οι κατηγορούμενοι που έχουν "διαχωρίσει" τη θέση τους, δηλαδή οι Σπαντιδάκης, Ζωιτάκης και Σταματελόπουλος. Βέβαιον επίσης είναι ότι θα απολογηθούν και οι Γκαντώνας και Καραμπέρης που μετέχουν στη διαδικασία... Χθες εξετάσθηκαν οι μάρτυρες υπερασπίσεως του Ζωιτάκη, οι οποίοι προκάλεσαν την έντονη αντίδραση του Γ. Παπαδόπουλου. Ετσι, όταν ο διωρισμένος συνήγορός τους άρχισε να θέτη ερωτήσεις, ο Παπαδόπουλος τον διέκοψε εκνευρισμένος: "Δεν είναι δικός μας μάρτυς. Μην τον ρωτάς" του είπε»." [https://translate.google.com/translate?hl=en&sl=el&u=http://tovima.dolnet.gr/print_article.php%3Fe%3DB%26f%3D13021%26m%3DA44%26aa%3D1&sa=X&oi Translation by Google] Quote: "Witnesses of Zoitaki orgizoun Papadopoulos in the trial of protaition the coup of April 21 made in Pentameles Court of Appeal, in the women's prison of Korydallou: «Saturday, likely will start the protaitioi apologize...It is clear that we will apologise defendants who have "split" their position, namely Spantidakis, Zoitakis and Stamatelopoulos. Vevaion also is that we apologise and Gkantonas and Karamperis involved in the process...Yesterday examined witnesses defended the Zoitaki, which caused intense reaction C. Papadopoulos. So when the diorismenos synigoros begun to theti questions, Papadopoulos stopped the eknefrismenos: "He is not our witness. Do not ask" he said»."</ref> Јоанидис изјавил пред судот: „''Го прифаќам моето учество во револуцијата од 21 април 1967 година. Отсекогаш сум бил војник во текот на мојот живот и дејствував на моја должност според мојата совест. Немам ништо друго да додадам''“. Дејанис на тоа прокоментирал: „''Не сте обвинети за учество во револуцијата. Вие сте обвинети за две кривични дела - не плашете се од терминот - предавство, овој термин не е многу чесен за да ви се припише, а второто обвинение е бунт, за овие две кривични дела сте обвинети, но за револуцијата не се обвинувате, за што се изјаснувате''?“ Јоанидис потоа одговорил:„''Го прифаќам моето учество во револуцијата и какви било последици што произлегуваат од тоа''“<ref name=eneteleftherotypia>{{наведени вести|title=Αμετανόητος συνωμότης και βιαστής της Δημοκρατίας|url=http://www.enet.gr/?i=news.el.article&id=193644|newspaper=eleftherotypia|author=ΒΙΚΤΩΡΑΣ ΝΕΤΑΣ|quote=«Αποδέχομαι την συμμετοχήν μου εις την επανάστασιν της 21ης Απριλίου 1967. Εις όλην μου την ζωήν υπήρξα στρατιώτης και ενήργησα το καθήκον μου σύμφωνα με την συνείδησίν μου. Ουδέν έτερον έχω να προσθέσω». Ο πρόεδρος του δικαστηρίου Ιωάννης Ντεγιάννης παρατήρησε: «Δεν κατηγορείσθε διά συμμετοχήν εις την επανάστασιν. Κατηγορείσθε διά δύο αδικήματα -μη σας τρομάζει η λέξις- εσχάτη προδοσία, αυτή η λέξις δεν είναι και πολύ τιμητική να σας αποδίδεται, και δεύτερον αδίκημα διά το οποίον κατηγορείσθε είναι η στάσις. Δι' αυτά τα δύο κατηγορείσθε. Δι' επανάστασιν δεν κατηγορείσθε. Τι αποδέχεσθε;». Πιεζόμενος ο Ιωαννίδης, απάντησε τελικά: «Δέχομαι την συμμετοχήν μου εις την επανάστασιν και τας εκ ταύτης συνεπείας».}}</ref>. [[Панајотис Канелопулос]], последниот легитимен премиер на Грција пред државниот удар, сведок на обвинителството, сведочел како тој бил уапсен со митралез и бил транспортиран до палатата за да се сретне со кралот [[Константин II (Грција)|Константин II]]. Тој додал дека за време на состанокот тој го повикал кралот да го искористи својот статус како главен командант на грчката војска за да им нареди на лојалните офицери да го уништат државниот удар. Тој изјавил дека Константин одбил да го стори тоа затоа што се плашел од крвопролевање<ref name="Time Korydallos"/>. Канелопулос, исто така, изјавил на судењето дека, против неговиот совет, кралот Константин се заколнал - во владата на полковниците, акција што помогнала да се легитимизира нивното владеење. Сведочењето на Канелопулос имало ефект на поткопување на обвиненијата за бунт. Канелопулос, за време на неговото сведочење, ја прифатил и неговата одговорност „пред историјата“ за да не го спречи државниот удар. Тој сведочел дека воопшто немало индикации дека полковниците имаат заговор против највисоките ешалони на армиското раководство<ref name="Reportage">[http://www.rwf-archive.gr/interviews_senaria-new.php?id=189&interview=1&interview_id=698 Reportage without frontiers (archive)] The unknown resistance against the dictatorship Quote: "Έναντι της ιστορίας είμαι υπόλογος εγώ, γιατί ως πρωθυπουργός της χώρας δεν κατόρθωσα να προλάβω αυτό το οποίο έγινε. Και δεν κατόρθωσα να το προλάβω διότι δεν υπήρξε καμία ένδειξη ότι πίσω από τις πλάτες της ανωτάτης στρατιωτικής ιεραρχίας, μερικοί συνταγματάρχες σχεδίαζαν ένα πραξικόπημα" <br> [https://translate.google.com/translate?hl=en&sl=el&u=http://www.rwf.gr/interviews_senaria-new.php%3Fid%3D189%26interview%3D1%26interview_id%3D698&sa=X&o Translation by Google] Цитат: „''Со оглед на историјата јас сум одговорен бидејќи како премиер на земјата не успев да го разберам она што се случи. Немаше индикации дека зад грбот на високата воена хиерархија, некои полковници планираат да извршат државен удар''».</ref>. Пападопулос одбил да сведочи и само изјавил: „Јас ќе одговорам само на историјата и на грчкиот народ“<ref name="Answering to History"/>, на кое Дејанис одговорил: „Дали мислите дека историјата е отсутна од оваа судница“<ref name="Answering to History"/>, на кое Пападопулос не одговорил ништо<ref name="Answering to History"/>. На судењето не било одговорено прашањето за вклучувањето на Централната разузнавачка агенција ([[ЦИА]]) во државниот удар, широко прифатено верување во Грција<ref name="Answering to History"/>. Дејанис ги забранил сите дискусии на оваа тема со забелешка дека судењето било ограничено само на откривање на фактите вклучени во денот кога државниот удар се случил<ref name="Answering to History"/>. Единственото сведоштво за вмешаноста на ЦИА го дал [[Андреас Папандреу]], кој инсистирал на тоа дека полковниците тесно соработувале со [[ЦИА]]<ref name="Answering to History"/>. ===Пресуда=== Судењето завршило на [[23 август]] [[1975]] година.<ref name="sentencing table"/><ref name="Answering to History">[http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,947162,00.html Answering to History] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081212222634/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,947162,00.html |date=2008-12-12 }} Time magazine Retrieved 15 August 2008</ref> Пападопулос, Николаос Макарезос и Стилијанос Патакос биле осудени на смрт, додека Димитриос Јоанидис добил доживотна казна<ref name="Answering to History"/>. Седуммина други биле осудени на рокови од пет до 20 години, а двајца биле ослободени. Злосторствата биле сметани за моментални, а не континуирани и се сметало дека траеле само помеѓу 20 и 21 април 1967 година<ref name="Answering to History"/>. Пресудата го оневозможило гонењето на соработниците на хунтата<ref name=Ethnos>{{наведени вести|title=1974 - 1980: Η μεταπολίτευση Οι πολλοί είχαν διαφύγει.|url=http://www.ethnos.gr/article.asp?catid=22733&subid=2&pubid=133204&tag=8967|accessdate=25 March 2013|newspaper=Ethnos|quote=Το έγκλημα του επτάχρονου βιασμού της λαϊκής θέλησης είχε κριθεί από το ανώτατο δικαστήριο «στιγμιαίο». Αρχισε και τελείωσε τη νύχτα, 20 προς 21 Απριλίου. Που σήμαινε ότι οι συνειδητοί συνεργάτες της χούντας δεν είχαν διαπράξει αδίκημα.}}</ref>. Следува деталната табела на главните обвинети:<ref name="Kritz1995 with quote">{{Наведена книга|author=Neil J. Kritz|title=Transitional Justice: How Emerging Democracies Reckon With Former Regimes : Country Studies|url=https://books.google.com/books?id=A2c9E7TZXhEC&pg=PA266|accessdate=27 March 2013|year=1995|publisher=US Institute of Peace Press|isbn=978-1-878379-44-3|pages=253–282|quote="Ioannidis could not be found" p. 263}}</ref><ref>[http://www.athensinfoguide.com/history/t9-98lastdecades.htm History of Athens] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160303230338/http://www.athensinfoguide.com/history/t9-98lastdecades.htm |date=2016-03-03 }} retrieved 16 August 2008</ref> {|class="wikitable" |- !width="590"|Член на хунтата !width="225"|Обвинение |- |[[Јоргос Пападопулос]]||[[смртна казна]] за бунт, [[доживотна казна]] за велепредавство. |- |[[Стилијанос Патакос]]||[[смртна казна]] за бунт, [[доживотна казна]] за велепредавство. |- |[[Николаос Макарезос]]||[[смртна казна]] за бунт, [[доживотна казна]] за велепредавство. |- |[[Григориос Сплицикас]], Антониос Лефкас, Николаос Дертилис, [[Димитриос Јоанидис]], Михаил Балопулос, Јоргос Константопулос, Теодорос Теофилогијанакос ||10 години за бунт |- |[[Јоргос Зоитакис]]||10 години за бунт |- |[[Јоанис Ладас]], Константинос Пападопулос, [[Михаил Руфогалис]], Димитриос Стамателопулос, Стефанос Караберис ||10 години за бунт |- |[[Одисеј Агелис]]||20 години |- |Петрос Коцелис, Николаос Гантонас, Константинос Каридас, Евангелос Цакас ||20 години |- |Константинос Асланидис, Александрос Хаципеторос ||Не е виновен |} == Наводи == {{наводи|3}} == Надворешни врски == *''[http://www.imdb.com/title/tt0255935/ The Trial of the Junta from IMDB]'' film. Directed by T. Theodosopoulos, produced by Maggos Theodosopoulos, Music by G. Yiannoulatos and Songs by Alkestis Protopsalti. *''Prison Diary: Korydallos 1975-79'' book. Yannis Papathanassiou *''The Trial'', book. Ioannis Deyannis. Gnosi publications 1990.<ref>[http://www.enet.gr/online/online_text/c=113,dt=03.06.2006,id=13566628 Eleftherotypia] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090214165622/http://enet.gr/online/online_text/c%3D113%2Cdt%3D03.06.2006%2Cid%3D13566628 |date=2009-02-14 }} Article on Ioannis Deyannis the judge and author <br>[https://translate.google.com/translate?hl=en&sl=el&u=http://www.enet.gr/online/online_text/c%3D113,dt%3D03.06.2006,id%3D13566628&sa=X&oi Translation by Google]<br>[https://web.archive.org/web/20110907193327/http://archive.enet.gr/online/online_text/c%3D113%2Cdt%3D03.06.2006%2Cid%3D13566628 Backup from Internet Archive]</ref> *''[http://www.imdb.com/title/tt0255937/ Diki ton vasaniston: EAT/ESA 1967-74, I (1982) (Trial of the torturers on IMDB)]'' *''[http://www.tanea.gr/default.asp?pid=30&ct=19&artid=18751&enthDate=21042007 Book: The Trials of the Junta, 12 Volumes] (Pericles Rodakis (publisher), The Trials of the Junta: A: The Trial of the Instigators, B: The Trial of the Polytechnic, C: The Trials of the Torturers) [Περικλής Ροδάκης (εκδ.), Οι Δίκες της Χούντας: Α: Η Δίκη των Πρωταιτίων, Β: Η Δίκη του Πολυτεχνείου, Γ: Οι Δίκες των Βασανιστών, 12 τόμοι, Αθήνα 1975-1976]'' [[Категорија:Судски постапки]] [[Категорија:Историја на Атина]] [[Категорија:Грчка воена хунта (1967-1974)]] tg760cf4mrjvp1wgfidybf8f2ajj4bp Кристина Раденковиќ 0 1197136 5567404 4823246 2026-05-30T18:43:49Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567404 wikitext text/x-wiki '''Кристина Раденковиќ '''([[Нови Сад]], [[5 декември]] [[1980]]) — [[Србија|српска]] [[Глумец|глумица]] и ТВ водителка.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ekapija.com/after-workhours/668681/kristina-radenkovic-glumica-i-voditeljka-fudbal-je-trauma-iz-mog-detinjstva|title=Kristina Radenković, glumica i voditeljka - Fudbal je trauma iz mog detinjstva!|last=Bošnjak-Draganović|first=Biljana|date=20 декември 2012|publisher=ekapija.com|accessdate=1 јуни 2020}}</ref> == Животопис == Кристина Раденковиќ е родена во [[Нови Сад]] , каде што израснала и живеела до крајот на студиите. Во детството, на барање на родителите кратко тренирала[[ тенис]], а се занимавала и со џез балет до 16 години.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sveopoznatima.com/kristina-radenkovic-voditeljka-slagalice-biografija-visina-tezina-instagram|title=Kristina Radenković, voditeljka Slagalice - Biografija 2017, Visina, Težina, Instagram|publisher=sveopoznatima.com|accessdate=1 јуни 2020|archive-date=2018-07-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180712122623/https://www.sveopoznatima.com/kristina-radenkovic-voditeljka-slagalice-biografija-visina-tezina-instagram/|url-status=dead}}</ref> По тоа, запишала гимназија, а потоа станала член на француската драмска секција, каде што започнала глумечка работилница кај Милан Плетан - Пленџе. Присуствоо во оваа секција значително влијаела на нејзината одлука за подоцна да се занимава со глума. На инсистирање на нејзината мајка, таа се запишала на Природно-математички факултет, а по првата година и Академија на уметности . Двата факултета успешно ги завршила.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.biografija.org/televizija/kristina-radenkovic|title=Kristina Radenković|date=19 јули 2017|publisher=biografija.org|accessdate=1 јуни 2020}}</ref> По дипломирањето, таа се преселила во [[Белград]] во потрага на работа. Бидејќи таа била помеѓу четири избрани кандидати на натпреварот ''Европско лице''  така била една од новинарите од'' Песни за Евровизија во 2008 година''. Подоцна водела уште неколку емисии на [[Радиотелевизија Србија|Радио-телевизија на Србија]], вклучувајќи и избор за ''[[Детски избор за песна на Евровизија|Детска песна Евросонг]]''. Конечно станала водителка на ТВ Загатка во [[2012]] година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.novosti.rs/%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B8/%D1%81%D1%86%D0%B5%D0%BD%D0%B0.483.html:368788-%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%B0-%D0%A0%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B-%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0-%D0%B2%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%99%D0%BA%D0%B0-%D0%A1%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B5|title=Кристина Раденковић - нова водитељка "Слагалице"|last=Дедић|first=М.|date=3 март 2012|publisher=Вечерње новости|accessdate=1 јуни 2020}}</ref> Прва забележана телевизиска улога е достигната во серијата Она како љубов, во која ја глумеше Сашка. Исто така, во серијата Дојди поблиску ја глумеше професорката Миљана Цветиќ.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.novosti.rs/%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B8/%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0/%D0%B0%D1%83%D1%82%D0%BE.413.html:405761-Sta-voze-poznati-Kristina-Radenkovic|title=Шта возе познати: Кристина Раденковић|last=Грбић|first=Ј.|date=13 ноември 2012|publisher=Вечерње новости|accessdate=1 јуни 2020}}</ref> Во врска е со правникот Никола Радојевиќ,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hellomagazin.rs/domace-vesti/intervju/kristina-radenkovic-konacno-sam-shvatila-sta-mi-je-zaista-potrebno-u-vezi|title=Kristina Radenković: Konačno sam shvatila šta mi je zaista potrebno u vezi|last=Đukić|first=Deana|date=6 септември 2014|publisher=hellomagazin.rs|accessdate=1 јуни 2020}}</ref> со кого има ќерка Тара, родена во март 2016 година,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kurir.rs/stars/2914455/pre-cetiri-godine-dozivela-je-veliku-tragediju-kristina-radenkovic-iskreno-o-gubitku-bliske-osobe|title=PRE ČETIRI GODINE DOŽIVELA JE VELIKU TRAGEDIJU: Kristina Radenković iskreno o gubitku bliske osobe!|date=25 септември 2017|publisher=Курир|accessdate=1 јуни 2020}}</ref> и син Роган, роден во ноември 2019 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hellomagazin.rs/domace-vesti/intervju/kristina-radenkovic-konacno-sam-shvatila-sta-mi-je-zaista-potrebno-u-vezi | title = Kristina Radenković: Konačno sam shvatila šta mi je zaista potrebno u vezi |date=6 септември 2014| accessdate=1 јуни 2020 |last=Đukić| first = Deana | publisher = hellomagazin.rs }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kurir.rs/stars/2914455/pre-cetiri-godine-dozivela-je-veliku-tragediju-kristina-radenkovic-iskreno-o-gubitku-bliske-osobe | title = PRE ČETIRI GODINE DOŽIVELA JE VELIKU TRAGEDIJU: Kristina Radenković iskreno o gubitku bliske osobe! |date=25 септември 2017 | accessdate=1 јуни 2020| publisher = Курир }}</ref> == Наводи == {{наводи|2}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Раденковиќ, Кристина}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1980 година]] [[Категорија:Луѓе од Нови Сад]] [[Категорија:Српски глумци]] [[Категорија:Српски телевизиски водители]] [[Категорија:Срби од 20 век]] [[Категорија:Срби од 21 век]] mjicihsx3u2yk7io321dmoc7n58qjw9 Свилаја 0 1199288 5567453 4414986 2026-05-30T23:27:46Z Bjankuloski06 332 5567453 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Troglav Peruca.jpg|мини|538x538пкс|Поглед од врвот Троглав.]] '''Свилаја''' — [[планина]] во [[Загора]], паралелна со повисокиот северен [[планински венец]] [[Динара]]-[[Троглав]]. Се простира во правец северозапад кон југоисток помеѓу [[Сињ|Сињско Поле]] и [[Петрово Поле]], во должина од околу 30 км. Највисокиот врв е јужниот врв на Свилаја (Бат), 1508 метри над [[Сињ]]. Посеверно се наоѓаат поважните врвови Јанчак, 1483 метри, Кита, 1413 метри, Турјача, 1340 метри, Мала Свилаја, 1472 метри, и Лисина, 1301&nbsp;метри над Врлика. Од најблискиот ’рт Велики Козјак (1207&#x20;метри), кој е северен продолжеток на Свилаја, таа е одвоена со пониското планинско седло Лемеш (860&#x20;метри) над селото Маовице. Најголемиот дел од планинскиот венец се состои од [[Варовник|варовнички гребени]] со наизменично менување на врвови и [[вртач]]и, [[варовнички јами]] и [[Пештера|пештери]].  Североисточните падини кои се над реката [[Цетина]] се пострмни и главно обраснати со [[Бука|букови]] шуми и [[црвен јавор]] (''Acer obtusatum''), кои, неодамна, делумно беа уништени од шумски пожари. Сувите и позарамнети  југозападни падини спрема [[Дрниш]] се мозаично покриени со нискостеблести шуми на црниот [[габер]] (''Ostrya carpinifolia'') и со ниски, каменести тревници, кои се користат како пасишта. Свилаја спаѓа во малку познати [[Хрватска|хрватски]] области, попознат е само нејзиниот повисок најјужен дел до главниот врв. Останатиот, поголем дел на средна и северна Свилаја, е скоро непознат за планинарите и истражувачите, освен за локалните овчари од околните места. Дел од средна Свилаја, помеѓу Врлика и Сивериќ, сѐ уште е миниран, додека искачувањето до главниот врв од јужната насока од Сињскиот Зелов е сосема безбеден. Југоисточно од главниот врв покрај Орловате карпи (1139&#x20;m) е изграден планинарски дом ''Орлови карпи''.<ref>[http://planinarenje.hr/kt/gorja/hrvatsko/dalmatinska-zagora-dinara/svilaja-vrh/zelovo-svilaja/ Staza - PD Orlove Stine-Šumski Put-Vrh Svilaja - planinarenje.hr]</ref><ref>[http://www.pd-svjure.hr/svilaja/ Planinarsko društvo Sveti Jure – Solin: Svilaja]</ref> Кога е основано Планинарското друштво "Зољ" од Врлика, на 2 септември 2010 година, отворен е и нов планинарски дом во врличкиот дел на Свилаја, на 1119 метри надморска височина[[Надморска височина|.]]<ref>[http://www.pd-promina.hr/index.php?option=com_content&view=article&id=104:otvorena-nova-planinarska-kua-qsv-jureq-na-svilaji Otvorena nova planinarska kuća "Sveti Jure" na Svilaji]</ref> На падините околу Свилаја се наоѓа [[Археологија|археолошки]] значаен низ на стари [[Илири|илирски]] градини, па затоа некои од локалните средно големи врвови се наречени Градина, Полача и слично. Името Свилаја е исто така име на една од самовилите од романот "Планини" на [[Петар Зораниќ]]. На свилајскиот Вели врв се случила една од најголемите борби во тек на[[Хрватска војна за независност|Хрватската војна за независност]].<ref name="Paštar">Toni Paštar: [Najveća pješačka bitka Domovinskog rata u Cetinskoj krajini: 'Veli vrh je ponos vrličkih branitelja], Slobodna Dalmacija, 9. lipnja 2014. Pristupljeno 15. lipnja 2017.</ref> == Наводи == <references /> = Надворешни врски = * [http://www.hps.hr/info/hrvatski-vrhovi/svilaja-vrh-svilaja/ Свилаја на мрежната страница на Хрватскиот планинарски сојуз] [[Категорија:Планини во Хрватска]] 8k0m6ph17umt9aim5ywnjk6rvma52vj 5567454 5567453 2026-05-30T23:28:14Z Bjankuloski06 332 5567454 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Troglav Peruca.jpg|мини|538x538пкс|Поглед од врвот Троглав.]] '''Свилаја''' ({{langx|hr|Svilaja}}) — [[планина]] во [[Загора]], паралелна со повисокиот северен [[планински венец]] [[Динара]]-[[Троглав]]. Се простира во правец северозапад кон југоисток помеѓу [[Сињ|Сињско Поле]] и [[Петрово Поле]], во должина од околу 30 км. Највисокиот врв е јужниот врв на Свилаја (Бат), 1508 метри над [[Сињ]]. Посеверно се наоѓаат поважните врвови Јанчак, 1483 метри, Кита, 1413 метри, Турјача, 1340 метри, Мала Свилаја, 1472 метри, и Лисина, 1301&nbsp;метри над Врлика. Од најблискиот ’рт Велики Козјак (1207&#x20;метри), кој е северен продолжеток на Свилаја, таа е одвоена со пониското планинско седло Лемеш (860&#x20;метри) над селото Маовице. Најголемиот дел од планинскиот венец се состои од [[Варовник|варовнички гребени]] со наизменично менување на врвови и [[вртач]]и, [[варовнички јами]] и [[Пештера|пештери]].  Североисточните падини кои се над реката [[Цетина]] се пострмни и главно обраснати со [[Бука|букови]] шуми и [[црвен јавор]] (''Acer obtusatum''), кои, неодамна, делумно беа уништени од шумски пожари. Сувите и позарамнети  југозападни падини спрема [[Дрниш]] се мозаично покриени со нискостеблести шуми на црниот [[габер]] (''Ostrya carpinifolia'') и со ниски, каменести тревници, кои се користат како пасишта. Свилаја спаѓа во малку познати [[Хрватска|хрватски]] области, попознат е само нејзиниот повисок најјужен дел до главниот врв. Останатиот, поголем дел на средна и северна Свилаја, е скоро непознат за планинарите и истражувачите, освен за локалните овчари од околните места. Дел од средна Свилаја, помеѓу Врлика и Сивериќ, сѐ уште е миниран, додека искачувањето до главниот врв од јужната насока од Сињскиот Зелов е сосема безбеден. Југоисточно од главниот врв покрај Орловате карпи (1139&#x20;m) е изграден планинарски дом ''Орлови карпи''.<ref>[http://planinarenje.hr/kt/gorja/hrvatsko/dalmatinska-zagora-dinara/svilaja-vrh/zelovo-svilaja/ Staza - PD Orlove Stine-Šumski Put-Vrh Svilaja - planinarenje.hr]</ref><ref>[http://www.pd-svjure.hr/svilaja/ Planinarsko društvo Sveti Jure – Solin: Svilaja]</ref> Кога е основано Планинарското друштво "Зољ" од Врлика, на 2 септември 2010 година, отворен е и нов планинарски дом во врличкиот дел на Свилаја, на 1119 метри надморска височина[[Надморска височина|.]]<ref>[http://www.pd-promina.hr/index.php?option=com_content&view=article&id=104:otvorena-nova-planinarska-kua-qsv-jureq-na-svilaji Otvorena nova planinarska kuća "Sveti Jure" na Svilaji]</ref> На падините околу Свилаја се наоѓа [[Археологија|археолошки]] значаен низ на стари [[Илири|илирски]] градини, па затоа некои од локалните средно големи врвови се наречени Градина, Полача и слично. Името Свилаја е исто така име на една од самовилите од романот "Планини" на [[Петар Зораниќ]]. На свилајскиот Вели врв се случила една од најголемите борби во тек на[[Хрватска војна за независност|Хрватската војна за независност]].<ref name="Paštar">Toni Paštar: [Najveća pješačka bitka Domovinskog rata u Cetinskoj krajini: 'Veli vrh je ponos vrličkih branitelja], Slobodna Dalmacija, 9. lipnja 2014. Pristupljeno 15. lipnja 2017.</ref> == Наводи == <references /> = Надворешни врски = * [http://www.hps.hr/info/hrvatski-vrhovi/svilaja-vrh-svilaja/ Свилаја на мрежната страница на Хрватскиот планинарски сојуз] [[Категорија:Планини во Хрватска]] 6eprwubicmuq9taxc10fuqmddhnh45z 5567455 5567454 2026-05-30T23:29:05Z Bjankuloski06 332 5567455 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Troglav Peruca.jpg|мини|538x538пкс|Поглед од врвот Троглав.]] '''Свилаја''' ({{langx|hr|Svilaja}}) — [[планина]] во [[Загора (Хрватска)|Загора]], напоредна на повисокиот северен [[планински венец]] [[Динара]]-[[Троглав]]. Се простира во правец северозапад кон југоисток помеѓу [[Сињ|Сињско Поле]] и [[Петрово Поле]], во должина од околу 30 км. Највисокиот врв е јужниот врв на Свилаја (Бат), 1508 метри над [[Сињ]]. Посеверно се наоѓаат поважните врвови Јанчак, 1483 метри, Кита, 1413 метри, Турјача, 1340 метри, Мала Свилаја, 1472 метри, и Лисина, 1301&nbsp;метри над Врлика. Од најблискиот ’рт Велики Козјак (1207&#x20;метри), кој е северен продолжеток на Свилаја, таа е одвоена со пониското планинско седло Лемеш (860&#x20;метри) над селото Маовице. Најголемиот дел од планинскиот венец се состои од [[Варовник|варовнички гребени]] со наизменично менување на врвови и [[вртач]]и, [[варовнички јами]] и [[Пештера|пештери]].  Североисточните падини кои се над реката [[Цетина]] се пострмни и главно обраснати со [[Бука|букови]] шуми и [[црвен јавор]] (''Acer obtusatum''), кои, неодамна, делумно беа уништени од шумски пожари. Сувите и позарамнети  југозападни падини спрема [[Дрниш]] се мозаично покриени со нискостеблести шуми на црниот [[габер]] (''Ostrya carpinifolia'') и со ниски, каменести тревници, кои се користат како пасишта. Свилаја спаѓа во малку познати [[Хрватска|хрватски]] области, попознат е само нејзиниот повисок најјужен дел до главниот врв. Останатиот, поголем дел на средна и северна Свилаја, е скоро непознат за планинарите и истражувачите, освен за локалните овчари од околните места. Дел од средна Свилаја, помеѓу Врлика и Сивериќ, сѐ уште е миниран, додека искачувањето до главниот врв од јужната насока од Сињскиот Зелов е сосема безбеден. Југоисточно од главниот врв покрај Орловате карпи (1139&#x20;m) е изграден планинарски дом ''Орлови карпи''.<ref>[http://planinarenje.hr/kt/gorja/hrvatsko/dalmatinska-zagora-dinara/svilaja-vrh/zelovo-svilaja/ Staza - PD Orlove Stine-Šumski Put-Vrh Svilaja - planinarenje.hr]</ref><ref>[http://www.pd-svjure.hr/svilaja/ Planinarsko društvo Sveti Jure – Solin: Svilaja]</ref> Кога е основано Планинарското друштво "Зољ" од Врлика, на 2 септември 2010 година, отворен е и нов планинарски дом во врличкиот дел на Свилаја, на 1119 метри надморска височина[[Надморска височина|.]]<ref>[http://www.pd-promina.hr/index.php?option=com_content&view=article&id=104:otvorena-nova-planinarska-kua-qsv-jureq-na-svilaji Otvorena nova planinarska kuća "Sveti Jure" na Svilaji]</ref> На падините околу Свилаја се наоѓа [[Археологија|археолошки]] значаен низ на стари [[Илири|илирски]] градини, па затоа некои од локалните средно големи врвови се наречени Градина, Полача и слично. Името Свилаја е исто така име на една од самовилите од романот "Планини" на [[Петар Зораниќ]]. На свилајскиот Вели врв се случила една од најголемите борби во тек на[[Хрватска војна за независност|Хрватската војна за независност]].<ref name="Paštar">Toni Paštar: [Najveća pješačka bitka Domovinskog rata u Cetinskoj krajini: 'Veli vrh je ponos vrličkih branitelja], Slobodna Dalmacija, 9. lipnja 2014. Pristupljeno 15. lipnja 2017.</ref> == Наводи == <references /> = Надворешни врски = * [http://www.hps.hr/info/hrvatski-vrhovi/svilaja-vrh-svilaja/ Свилаја на мрежната страница на Хрватскиот планинарски сојуз] [[Категорија:Планини во Хрватска]] ew1zazstf14oy22vng78y4ky6uvebkq 5567457 5567455 2026-05-30T23:38:29Z Bjankuloski06 332 5567457 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Troglav Peruca.jpg|мини|538x538пкс|Поглед од врвот Троглав.]] '''Свилаја''' ({{langx|hr|Svilaja}}) — [[планина]] во [[Загора (Хрватска)|Загора]], напоредна на повисокиот северен [[планински венец]] [[Динара]]-[[Троглав]]. Се простира во правец северозапад кон југоисток помеѓу [[Сињ|Сињско Поле]] и [[Петрово Поле]], во должина од околу 30 км. Највисокиот врв е јужниот врв на Свилаја (Бат), 1508 метри над [[Сињ]]. Посеверно се наоѓаат поважните врвови Јанчак, 1483 метри, Кита, 1413 метри, Турјача, 1340 метри, Мала Свилаја, 1472 метри, и Лисина, 1301&nbsp;метри над Врлика. Од најблискиот ’рт Велики Козјак (1207&#x20;метри), кој е северен продолжеток на Свилаја, таа е одвоена со пониското планинско седло Лемеш (860&#x20;метри) над селото Маовице. Најголемиот дел од планинскиот венец се состои од [[Варовник|варовнички гребени]] со наизменично менување на врвови и [[вртач]]и, [[варовнички јами]] и [[Пештера|пештери]].  Североисточните падини кои се над реката [[Цетина]] се пострмни и главно обраснати со [[Бука|букови]] шуми и [[балкански јавор]] (''Acer obtusatum''), кои, неодамна, делумно беа уништени од шумски пожари. Сувите и позарамнети  југозападни падини спрема [[Дрниш]] се мозаично покриени со нискостеблести шуми на црниот [[габер]] (''Ostrya carpinifolia'') и со ниски, каменести тревници, кои се користат како пасишта. Свилаја спаѓа во малку познати [[Хрватска|хрватски]] области, попознат е само нејзиниот повисок најјужен дел до главниот врв. Останатиот, поголем дел на средна и северна Свилаја, е скоро непознат за планинарите и истражувачите, освен за локалните овчари од околните места. Дел од средна Свилаја, помеѓу Врлика и Сивериќ, сѐ уште е миниран, додека искачувањето до главниот врв од јужната насока од Сињскиот Зелов е сосема безбеден. Југоисточно од главниот врв покрај Орловате карпи (1139&#x20;m) е изграден планинарски дом ''Орлови карпи''.<ref>[http://planinarenje.hr/kt/gorja/hrvatsko/dalmatinska-zagora-dinara/svilaja-vrh/zelovo-svilaja/ Staza - PD Orlove Stine-Šumski Put-Vrh Svilaja - planinarenje.hr]</ref><ref>[http://www.pd-svjure.hr/svilaja/ Planinarsko društvo Sveti Jure – Solin: Svilaja]</ref> Кога е основано Планинарското друштво "Зољ" од Врлика, на 2 септември 2010 година, отворен е и нов планинарски дом во врличкиот дел на Свилаја, на 1119 метри надморска височина[[Надморска височина|.]]<ref>[http://www.pd-promina.hr/index.php?option=com_content&view=article&id=104:otvorena-nova-planinarska-kua-qsv-jureq-na-svilaji Otvorena nova planinarska kuća "Sveti Jure" na Svilaji]</ref> На падините околу Свилаја се наоѓа [[Археологија|археолошки]] значаен низ на стари [[Илири|илирски]] градини, па затоа некои од локалните средно големи врвови се наречени Градина, Полача и слично. Името Свилаја е исто така име на една од самовилите од романот "Планини" на [[Петар Зораниќ]]. На свилајскиот Вели врв се случила една од најголемите борби во тек на[[Хрватска војна за независност|Хрватската војна за независност]].<ref name="Paštar">Toni Paštar: [Najveća pješačka bitka Domovinskog rata u Cetinskoj krajini: 'Veli vrh je ponos vrličkih branitelja], Slobodna Dalmacija, 9. lipnja 2014. Pristupljeno 15. lipnja 2017.</ref> == Наводи == <references /> = Надворешни врски = * [http://www.hps.hr/info/hrvatski-vrhovi/svilaja-vrh-svilaja/ Свилаја на мрежната страница на Хрватскиот планинарски сојуз] [[Категорија:Планини во Хрватска]] le1g6pzdhru6j3736u6gaxfq66faimh 5567462 5567457 2026-05-30T23:52:55Z Bjankuloski06 332 5567462 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Troglav Peruca.jpg|мини|538x538пкс|Поглед од врвот Троглав.]] '''Свилаја''' ({{langx|hr|Svilaja}}) — [[планина]] во [[Загора (Хрватска)|Загора]], напоредна на повисокиот северен [[планински венец]] [[Динара]]-[[Троглав]]. Се простира во правец северозапад кон југоисток помеѓу [[Сињ|Сињско Поле]] и [[Петрово Поле]], во должина од околу 30 км. Највисокиот врв е јужниот врв на Свилаја (Бат), 1508 метри над [[Сињ]]. Посеверно се наоѓаат поважните врвови Јанчак, 1483 метри, Кита, 1413 метри, Турјача, 1340 метри, Мала Свилаја, 1472 метри, и Лисина, 1301&nbsp;метри над Врлика. Од најблискиот ’рт Велики Козјак (1207&#x20;метри), кој е северен продолжеток на Свилаја, таа е одвоена со пониското планинско седло Лемеш (860&#x20;метри) над селото Маовице. Најголемиот дел од планинскиот венец се состои од [[Варовник|варовнички гребени]] со наизменично менување на врвови и [[вртача|вртачи]], [[варовнички јами]] и [[Пештера|пештери]].  Североисточните падини кои се над реката [[Цетина]] се пострмни и главно обраснати со [[Бука|букови]] шуми и [[балкански јавор]] (''Acer obtusatum''), кои, неодамна, делумно беа уништени од шумски пожари. Сувите и позарамнети  југозападни падини спрема [[Дрниш]] се мозаично покриени со нискостеблести шуми на црниот [[габер]] (''Ostrya carpinifolia'') и со ниски, каменести тревници, кои се користат како пасишта. Свилаја спаѓа во малку познати [[Хрватска|хрватски]] области, попознат е само нејзиниот повисок најјужен дел до главниот врв. Останатиот, поголем дел на средна и северна Свилаја, е скоро непознат за планинарите и истражувачите, освен за локалните овчари од околните места. Дел од средна Свилаја, помеѓу Врлика и Сивериќ, сѐ уште е миниран, додека искачувањето до главниот врв од јужната насока од Сињскиот Зелов е сосема безбеден. Југоисточно од главниот врв покрај Орловате карпи (1139&#x20;m) е изграден планинарски дом ''Орлови карпи''.<ref>[http://planinarenje.hr/kt/gorja/hrvatsko/dalmatinska-zagora-dinara/svilaja-vrh/zelovo-svilaja/ Staza - PD Orlove Stine-Šumski Put-Vrh Svilaja - planinarenje.hr]</ref><ref>[http://www.pd-svjure.hr/svilaja/ Planinarsko društvo Sveti Jure – Solin: Svilaja]</ref> Кога е основано Планинарското друштво "Зољ" од Врлика, на 2 септември 2010 година, отворен е и нов планинарски дом во врличкиот дел на Свилаја, на 1119 метри надморска височина[[Надморска височина|.]]<ref>[http://www.pd-promina.hr/index.php?option=com_content&view=article&id=104:otvorena-nova-planinarska-kua-qsv-jureq-na-svilaji Otvorena nova planinarska kuća "Sveti Jure" na Svilaji]</ref> На падините околу Свилаја се наоѓа [[Археологија|археолошки]] значаен низ на стари [[Илири|илирски]] градини, па затоа некои од локалните средно големи врвови се наречени Градина, Полача и слично. Името Свилаја е исто така име на една од самовилите од романот "Планини" на [[Петар Зораниќ]]. На свилајскиот Вели врв се случила една од најголемите борби во тек на[[Хрватска војна за независност|Хрватската војна за независност]].<ref name="Paštar">Toni Paštar: [Najveća pješačka bitka Domovinskog rata u Cetinskoj krajini: 'Veli vrh je ponos vrličkih branitelja], Slobodna Dalmacija, 9. lipnja 2014. Pristupljeno 15. lipnja 2017.</ref> == Наводи == <references /> = Надворешни врски = * [http://www.hps.hr/info/hrvatski-vrhovi/svilaja-vrh-svilaja/ Свилаја на мрежната страница на Хрватскиот планинарски сојуз] [[Категорија:Планини во Хрватска]] rk8i9rn0ozhwnhbqm2yu92cq2vdwxwr 5567463 5567462 2026-05-30T23:53:26Z Bjankuloski06 332 5567463 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Troglav Peruca.jpg|мини|538x538пкс|Поглед од врвот Троглав.]] '''Свилаја''' ({{langx|hr|Svilaja}}) — [[планина]] во [[Загора (Хрватска)|Загора]], напоредна на повисокиот северен [[планински венец]] [[Динара]]-[[Троглав]]. Се простира во правец северозапад кон југоисток помеѓу [[Сињ|Сињско Поле]] и [[Петрово Поле]], во должина од околу 30 км. Највисокиот врв е јужниот врв на Свилаја (Бат), 1508 метри над [[Сињ]]. Посеверно се наоѓаат поважните врвови Јанчак, 1483 метри, Кита, 1413 метри, Турјача, 1340 метри, Мала Свилаја, 1472 метри, и Лисина, 1301&nbsp;метри над Врлика. Од најблискиот ’рт Велики Козјак (1207&#x20;метри), кој е северен продолжеток на Свилаја, таа е одвоена со пониското планинско седло Лемеш (860&#x20;метри) над селото Маовице. Најголемиот дел од планинскиот венец се состои од [[Варовник|варовнички гребени]] со наизменично менување на врвови и [[вртача|вртачи]], [[варовничка јама|варовнички јами]] и [[Пештера|пештери]].  Североисточните падини кои се над реката [[Цетина]] се пострмни и главно обраснати со [[Бука|букови]] шуми и [[балкански јавор]] (''Acer obtusatum''), кои, неодамна, делумно беа уништени од шумски пожари. Сувите и позарамнети  југозападни падини спрема [[Дрниш]] се мозаично покриени со нискостеблести шуми на црниот [[габер]] (''Ostrya carpinifolia'') и со ниски, каменести тревници, кои се користат како пасишта. Свилаја спаѓа во малку познати [[Хрватска|хрватски]] области, попознат е само нејзиниот повисок најјужен дел до главниот врв. Останатиот, поголем дел на средна и северна Свилаја, е скоро непознат за планинарите и истражувачите, освен за локалните овчари од околните места. Дел од средна Свилаја, помеѓу Врлика и Сивериќ, сѐ уште е миниран, додека искачувањето до главниот врв од јужната насока од Сињскиот Зелов е сосема безбеден. Југоисточно од главниот врв покрај Орловате карпи (1139&#x20;m) е изграден планинарски дом ''Орлови карпи''.<ref>[http://planinarenje.hr/kt/gorja/hrvatsko/dalmatinska-zagora-dinara/svilaja-vrh/zelovo-svilaja/ Staza - PD Orlove Stine-Šumski Put-Vrh Svilaja - planinarenje.hr]</ref><ref>[http://www.pd-svjure.hr/svilaja/ Planinarsko društvo Sveti Jure – Solin: Svilaja]</ref> Кога е основано Планинарското друштво "Зољ" од Врлика, на 2 септември 2010 година, отворен е и нов планинарски дом во врличкиот дел на Свилаја, на 1119 метри надморска височина[[Надморска височина|.]]<ref>[http://www.pd-promina.hr/index.php?option=com_content&view=article&id=104:otvorena-nova-planinarska-kua-qsv-jureq-na-svilaji Otvorena nova planinarska kuća "Sveti Jure" na Svilaji]</ref> На падините околу Свилаја се наоѓа [[Археологија|археолошки]] значаен низ на стари [[Илири|илирски]] градини, па затоа некои од локалните средно големи врвови се наречени Градина, Полача и слично. Името Свилаја е исто така име на една од самовилите од романот "Планини" на [[Петар Зораниќ]]. На свилајскиот Вели врв се случила една од најголемите борби во тек на[[Хрватска војна за независност|Хрватската војна за независност]].<ref name="Paštar">Toni Paštar: [Najveća pješačka bitka Domovinskog rata u Cetinskoj krajini: 'Veli vrh je ponos vrličkih branitelja], Slobodna Dalmacija, 9. lipnja 2014. Pristupljeno 15. lipnja 2017.</ref> == Наводи == <references /> = Надворешни врски = * [http://www.hps.hr/info/hrvatski-vrhovi/svilaja-vrh-svilaja/ Свилаја на мрежната страница на Хрватскиот планинарски сојуз] [[Категорија:Планини во Хрватска]] r7f5msugget4jmhqo25z76zw94kiiuc 5567464 5567463 2026-05-30T23:53:57Z Bjankuloski06 332 5567464 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Troglav Peruca.jpg|мини|538x538пкс|Поглед од врвот Троглав.]] '''Свилаја''' ({{langx|hr|Svilaja}}) — [[планина]] во [[Загора (Хрватска)|Загора]], напоредна на повисокиот северен [[планински венец]] [[Динара]]-[[Троглав]]. Се простира во правец северозапад кон југоисток помеѓу [[Сињ|Сињско Поле]] и [[Петрово Поле]], во должина од околу 30 км. Највисокиот врв е јужниот врв на Свилаја (Бат), 1508 метри над [[Сињ]]. Посеверно се наоѓаат поважните врвови Јанчак, 1483 метри, Кита, 1413 метри, Турјача, 1340 метри, Мала Свилаја, 1472 метри, и Лисина, 1301&nbsp;метри над Врлика. Од најблискиот ’рт Велики Козјак (1207&#x20;метри), кој е северен продолжеток на Свилаја, таа е одвоена со пониското планинско седло Лемеш (860&#x20;метри) над селото Маовице. Најголемиот дел од планинскиот венец се состои од [[Варовник|варовнички гребени]] со наизменично менување на врвови и [[вртача|вртачи]], [[варовник|варовнички]] јами и [[пештера|пештери]].  Североисточните падини кои се над реката [[Цетина]] се пострмни и главно обраснати со [[Бука|букови]] шуми и [[балкански јавор]] (''Acer obtusatum''), кои, неодамна, делумно беа уништени од шумски пожари. Сувите и позарамнети  југозападни падини спрема [[Дрниш]] се мозаично покриени со нискостеблести шуми на црниот [[габер]] (''Ostrya carpinifolia'') и со ниски, каменести тревници, кои се користат како пасишта. Свилаја спаѓа во малку познати [[Хрватска|хрватски]] области, попознат е само нејзиниот повисок најјужен дел до главниот врв. Останатиот, поголем дел на средна и северна Свилаја, е скоро непознат за планинарите и истражувачите, освен за локалните овчари од околните места. Дел од средна Свилаја, помеѓу Врлика и Сивериќ, сѐ уште е миниран, додека искачувањето до главниот врв од јужната насока од Сињскиот Зелов е сосема безбеден. Југоисточно од главниот врв покрај Орловате карпи (1139&#x20;m) е изграден планинарски дом ''Орлови карпи''.<ref>[http://planinarenje.hr/kt/gorja/hrvatsko/dalmatinska-zagora-dinara/svilaja-vrh/zelovo-svilaja/ Staza - PD Orlove Stine-Šumski Put-Vrh Svilaja - planinarenje.hr]</ref><ref>[http://www.pd-svjure.hr/svilaja/ Planinarsko društvo Sveti Jure – Solin: Svilaja]</ref> Кога е основано Планинарското друштво "Зољ" од Врлика, на 2 септември 2010 година, отворен е и нов планинарски дом во врличкиот дел на Свилаја, на 1119 метри надморска височина[[Надморска височина|.]]<ref>[http://www.pd-promina.hr/index.php?option=com_content&view=article&id=104:otvorena-nova-planinarska-kua-qsv-jureq-na-svilaji Otvorena nova planinarska kuća "Sveti Jure" na Svilaji]</ref> На падините околу Свилаја се наоѓа [[Археологија|археолошки]] значаен низ на стари [[Илири|илирски]] градини, па затоа некои од локалните средно големи врвови се наречени Градина, Полача и слично. Името Свилаја е исто така име на една од самовилите од романот "Планини" на [[Петар Зораниќ]]. На свилајскиот Вели врв се случила една од најголемите борби во тек на[[Хрватска војна за независност|Хрватската војна за независност]].<ref name="Paštar">Toni Paštar: [Najveća pješačka bitka Domovinskog rata u Cetinskoj krajini: 'Veli vrh je ponos vrličkih branitelja], Slobodna Dalmacija, 9. lipnja 2014. Pristupljeno 15. lipnja 2017.</ref> == Наводи == <references /> = Надворешни врски = * [http://www.hps.hr/info/hrvatski-vrhovi/svilaja-vrh-svilaja/ Свилаја на мрежната страница на Хрватскиот планинарски сојуз] [[Категорија:Планини во Хрватска]] b1243uyzdor6yw2nh25545yi4811e08 5567465 5567464 2026-05-30T23:54:54Z Bjankuloski06 332 5567465 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Troglav Peruca.jpg|мини|538x538пкс|Поглед од врвот Троглав.]] '''Свилаја''' ({{langx|hr|Svilaja}}) — [[планина]] во [[Загора (Хрватска)|Загора]], напоредна на повисокиот северен [[планински венец]] [[Динара]]-[[Троглав]]. Се простира во правец северозапад кон југоисток помеѓу [[Сињ|Сињско Поле]] и [[Петрово Поле]], во должина од околу 30 км. Највисокиот врв е јужниот врв на Свилаја (Бат), 1508 метри над [[Сињ]]. Посеверно се наоѓаат поважните врвови Јанчак, 1483 метри, Кита, 1413 метри, Турјача, 1340 метри, Мала Свилаја, 1472 метри, и Лисина, 1301&nbsp;метри над Врлика. Од најблискиот ’рт Велики Козјак (1207&#x20;метри), кој е северен продолжеток на Свилаја, таа е одвоена со пониското планинско седло Лемеш (860&#x20;метри) над селото Маовице. Најголемиот дел од планинскиот венец се состои од [[Варовник|варовнички гребени]] со наизменично менување на врвови и [[вртача|вртачи]], [[варовник|варовнички]] јами и [[пештера|пештери]].  Североисточните падини кои се над реката [[Цетина]] се пострмни и главно обраснати со [[Бука|букови]] шуми и [[балкански јавор]] (''Acer obtusatum''), кои, неодамна, делумно беа уништени од шумски пожари. Сувите и позарамнети  југозападни падини спрема [[Дрниш]] се мозаично покриени со нискостеблести шуми на црниот [[габер]] (''Ostrya carpinifolia'') и со ниски, каменести тревници, кои се користат како пасишта. Свилаја спаѓа во малку познати [[Хрватска|хрватски]] области, попознат е само нејзиниот повисок најјужен дел до главниот врв. Останатиот, поголем дел на средна и северна Свилаја, е скоро непознат за планинарите и истражувачите, освен за локалните овчари од околните места. Дел од средна Свилаја, помеѓу Врлика и Сивериќ, сѐ уште е миниран, додека искачувањето до главниот врв од јужната насока од Сињскиот Зелов е сосема безбеден. Југоисточно од главниот врв покрај Орловате карпи (1139&#x20;m) е изграден планинарски дом ''Орлови карпи''.<ref>[http://planinarenje.hr/kt/gorja/hrvatsko/dalmatinska-zagora-dinara/svilaja-vrh/zelovo-svilaja/ Staza - PD Orlove Stine-Šumski Put-Vrh Svilaja - planinarenje.hr]</ref><ref>[http://www.pd-svjure.hr/svilaja/ Planinarsko društvo Sveti Jure – Solin: Svilaja]</ref> Кога е основано Планинарското друштво "Зољ" од Врлика, на 2 септември 2010 година, отворен е и нов планинарски дом во врличкиот дел на Свилаја, на 1119 метри надморска височина[[Надморска височина|.]]<ref>[http://www.pd-promina.hr/index.php?option=com_content&view=article&id=104:otvorena-nova-planinarska-kua-qsv-jureq-na-svilaji Otvorena nova planinarska kuća "Sveti Jure" na Svilaji]</ref> На падините околу Свилаја се наоѓа [[Археологија|археолошки]] значаен низ на стари [[Илири|илирски]] градини, па затоа некои од локалните средно големи врвови се наречени Градина, Полача и слично. Името Свилаја е исто така име на една од самовилите од романот „Планини“ на [[Петар Зораниќ]]. На свилајскиот Вели врв се случила една од најголемите борби во тек на[[Хрватска војна за независност|Хрватската војна за независност]].<ref name="Paštar">Toni Paštar: [Najveća pješačka bitka Domovinskog rata u Cetinskoj krajini: 'Veli vrh je ponos vrličkih branitelja], Slobodna Dalmacija, 9 јуни 2014. {{пос|15 јуни 2017}}.</ref> == Наводи == <references /> = Надворешни врски = * [http://www.hps.hr/info/hrvatski-vrhovi/svilaja-vrh-svilaja/ Свилаја на мрежната страница на Хрватскиот планинарски сојуз] [[Категорија:Планини во Хрватска]] 36u3wnfb7egd2sk1yruqpce4qp1g2mf 5567466 5567465 2026-05-30T23:55:30Z Bjankuloski06 332 5567466 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Troglav Peruca.jpg|мини|538x538пкс|Поглед од врвот Троглав.]] '''Свилаја''' ({{langx|hr|Svilaja}}) — [[планина]] во [[Загора (Хрватска)|Загора]], напоредна на повисокиот северен [[планински венец]] [[Динара]]-[[Троглав]]. Се простира во правец северозапад кон југоисток помеѓу [[Сињ|Сињско Поле]] и [[Петрово Поле]], во должина од околу 30 км. Највисокиот врв е јужниот врв на Свилаја (Бат), 1508 метри над [[Сињ]]. Посеверно се наоѓаат поважните врвови Јанчак, 1483 метри, Кита, 1413 метри, Турјача, 1340 метри, Мала Свилаја, 1472 метри, и Лисина, 1301&nbsp;метри над Врлика. Од најблискиот ’рт Велики Козјак (1207&#x20;метри), кој е северен продолжеток на Свилаја, таа е одвоена со пониското планинско седло Лемеш (860&#x20;метри) над селото Маовице. Најголемиот дел од планинскиот венец се состои од [[Варовник|варовнички гребени]] со наизменично менување на врвови и [[вртача|вртачи]], [[варовник|варовнички]] јами и [[пештера|пештери]].  Североисточните падини кои се над реката [[Цетина]] се пострмни и главно обраснати со [[Бука|букови]] шуми и [[балкански јавор]] (''Acer obtusatum''), кои, неодамна, делумно беа уништени од шумски пожари. Сувите и позарамнети  југозападни падини спрема [[Дрниш]] се мозаично покриени со нискостеблести шуми на црниот [[габер]] (''Ostrya carpinifolia'') и со ниски, каменести тревници, кои се користат како пасишта. Свилаја спаѓа во малку познати [[Хрватска|хрватски]] области, попознат е само нејзиниот повисок најјужен дел до главниот врв. Останатиот, поголем дел на средна и северна Свилаја, е скоро непознат за планинарите и истражувачите, освен за локалните овчари од околните места. Дел од средна Свилаја, помеѓу Врлика и Сивериќ, сѐ уште е миниран, додека искачувањето до главниот врв од јужната насока од Сињскиот Зелов е сосема безбеден. Југоисточно од главниот врв покрај Орловате карпи (1139&#x20;m) е изграден планинарски дом ''Орлови карпи''.<ref>[http://planinarenje.hr/kt/gorja/hrvatsko/dalmatinska-zagora-dinara/svilaja-vrh/zelovo-svilaja/ Staza - PD Orlove Stine-Šumski Put-Vrh Svilaja - planinarenje.hr]</ref><ref>[http://www.pd-svjure.hr/svilaja/ Planinarsko društvo Sveti Jure – Solin: Svilaja]</ref> Кога е основано Планинарското друштво "Зољ" од Врлика, на 2 септември 2010 година, отворен е и нов планинарски дом во врличкиот дел на Свилаја, на 1119 метри надморска височина[[Надморска височина|.]]<ref>[http://www.pd-promina.hr/index.php?option=com_content&view=article&id=104:otvorena-nova-planinarska-kua-qsv-jureq-na-svilaji Otvorena nova planinarska kuća "Sveti Jure" na Svilaji]</ref> На падините околу Свилаја се наоѓа [[Археологија|археолошки]] значаен низ на стари [[Илири|илирски]] градини, па затоа некои од локалните средно големи врвови се наречени Градина, Полача и слично. Името Свилаја е исто така име на една од самовилите од романот „Планини“ на [[Петар Зораниќ]]. На свилајскиот Вели врв се случила една од најголемите борби во тек на[[Хрватска војна за независност|Хрватската војна за независност]].<ref name="Paštar">Toni Paštar: [Najveća pješačka bitka Domovinskog rata u Cetinskoj krajini: 'Veli vrh je ponos vrličkih branitelja], Slobodna Dalmacija, 9 јуни 2014. {{пос|15 јуни 2017}}.</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.hps.hr/info/hrvatski-vrhovi/svilaja-vrh-svilaja/ Свилаја на порталот на Хрватскиот планинарски сојуз] {{hr}} [[Категорија:Планини во Хрватска]] auhbnijw2ruodxdiru29myen0gcvwg0 5567467 5567466 2026-05-30T23:55:54Z Bjankuloski06 332 додадена [[Категорија:Сплитско-далматинска жупанија]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5567467 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Troglav Peruca.jpg|мини|538x538пкс|Поглед од врвот Троглав.]] '''Свилаја''' ({{langx|hr|Svilaja}}) — [[планина]] во [[Загора (Хрватска)|Загора]], напоредна на повисокиот северен [[планински венец]] [[Динара]]-[[Троглав]]. Се простира во правец северозапад кон југоисток помеѓу [[Сињ|Сињско Поле]] и [[Петрово Поле]], во должина од околу 30 км. Највисокиот врв е јужниот врв на Свилаја (Бат), 1508 метри над [[Сињ]]. Посеверно се наоѓаат поважните врвови Јанчак, 1483 метри, Кита, 1413 метри, Турјача, 1340 метри, Мала Свилаја, 1472 метри, и Лисина, 1301&nbsp;метри над Врлика. Од најблискиот ’рт Велики Козјак (1207&#x20;метри), кој е северен продолжеток на Свилаја, таа е одвоена со пониското планинско седло Лемеш (860&#x20;метри) над селото Маовице. Најголемиот дел од планинскиот венец се состои од [[Варовник|варовнички гребени]] со наизменично менување на врвови и [[вртача|вртачи]], [[варовник|варовнички]] јами и [[пештера|пештери]].  Североисточните падини кои се над реката [[Цетина]] се пострмни и главно обраснати со [[Бука|букови]] шуми и [[балкански јавор]] (''Acer obtusatum''), кои, неодамна, делумно беа уништени од шумски пожари. Сувите и позарамнети  југозападни падини спрема [[Дрниш]] се мозаично покриени со нискостеблести шуми на црниот [[габер]] (''Ostrya carpinifolia'') и со ниски, каменести тревници, кои се користат како пасишта. Свилаја спаѓа во малку познати [[Хрватска|хрватски]] области, попознат е само нејзиниот повисок најјужен дел до главниот врв. Останатиот, поголем дел на средна и северна Свилаја, е скоро непознат за планинарите и истражувачите, освен за локалните овчари од околните места. Дел од средна Свилаја, помеѓу Врлика и Сивериќ, сѐ уште е миниран, додека искачувањето до главниот врв од јужната насока од Сињскиот Зелов е сосема безбеден. Југоисточно од главниот врв покрај Орловате карпи (1139&#x20;m) е изграден планинарски дом ''Орлови карпи''.<ref>[http://planinarenje.hr/kt/gorja/hrvatsko/dalmatinska-zagora-dinara/svilaja-vrh/zelovo-svilaja/ Staza - PD Orlove Stine-Šumski Put-Vrh Svilaja - planinarenje.hr]</ref><ref>[http://www.pd-svjure.hr/svilaja/ Planinarsko društvo Sveti Jure – Solin: Svilaja]</ref> Кога е основано Планинарското друштво "Зољ" од Врлика, на 2 септември 2010 година, отворен е и нов планинарски дом во врличкиот дел на Свилаја, на 1119 метри надморска височина[[Надморска височина|.]]<ref>[http://www.pd-promina.hr/index.php?option=com_content&view=article&id=104:otvorena-nova-planinarska-kua-qsv-jureq-na-svilaji Otvorena nova planinarska kuća "Sveti Jure" na Svilaji]</ref> На падините околу Свилаја се наоѓа [[Археологија|археолошки]] значаен низ на стари [[Илири|илирски]] градини, па затоа некои од локалните средно големи врвови се наречени Градина, Полача и слично. Името Свилаја е исто така име на една од самовилите од романот „Планини“ на [[Петар Зораниќ]]. На свилајскиот Вели врв се случила една од најголемите борби во тек на[[Хрватска војна за независност|Хрватската војна за независност]].<ref name="Paštar">Toni Paštar: [Najveća pješačka bitka Domovinskog rata u Cetinskoj krajini: 'Veli vrh je ponos vrličkih branitelja], Slobodna Dalmacija, 9 јуни 2014. {{пос|15 јуни 2017}}.</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.hps.hr/info/hrvatski-vrhovi/svilaja-vrh-svilaja/ Свилаја на порталот на Хрватскиот планинарски сојуз] {{hr}} [[Категорија:Планини во Хрватска]] [[Категорија:Сплитско-далматинска жупанија]] fkdsc5ej2rvba3f2icoqmo1l9360d6x Кулинан (дијамант) 0 1204866 5567440 5372141 2026-05-30T22:04:42Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567440 wikitext text/x-wiki {{Infobox gem | name = Кулинан | image = File:Rough cullinan diamond.jpg | caption = Необработениот дијамант | weight = 3106 карати | colour = Речиси безбоен<ref>Bariand and Duchamp, p. 101.</ref> | cut = 105 скапоцени камења со различна големина | mine = Премиеров рудник | country = Јужна Африка | cutter = Џозеф Ашер и Ко. | original_owner = Премиер Дајмонд Мајнинг | owner = [[Чарлс III]] во име на Круната | value = }} '''Кулинан''' — најголемиот [[дијамант]] што досега бил пронајден,<ref name="centennial">Scarratt and Shor, p. 120.</ref> со тежина од 3106,75 [[Карат|карати]] или 621,35 грама, откриен во рудникот на дијаманти Премиер во Кулинан, Јужна Африка, на 26 јануари 1905 година. Дијамантот бил именуван според Томас Кулинан, претседателот на рудникот. Во април 1905 година, дијамантот бил ставен на продажба во Лондон, но и покрај интересот, по две години уште не бил продаден. Во 1907 година владата на Колонија Трансвал го купила дијамантот, а премиерот [[Луис Бота]] му го подарил на кралот [[Едвард VII]] по повод неговиот 66 роденден. Од Кулинан биле направени дијаманти со различна големина, а најголемиот од нив, Кулинан I, од Едвард VII бил наречен Големата ѕвезда на Африка и со 530,4 карати (106,08 грама) тоа е најголемиот брусен дијамант во светот. Скапоцениот камен бил поставен на жезолот со крст од суверенот. Втор по големина бил Кулинан&nbsp;II или Втората ѕвезда на Африка, со тежина од 317,4 карати (63,48 грама) и бил ставен во британската царска круна. Двата дијаманта се дел од Крунскиот накит на Обединетото Кралство. Други седум дијаманти, со вкупна тежина од 208,29 карати биле во приватна сопственост на [[Елизабета II]], која во 1953 година ги наследила од нејзината баба, кралицата Мери. Кралицата поседувала и помали [[Брилијант (сече со дијаманти)|брилијанти]] и неколку небрусени делови. == Историја == [[Податотека:FGS_Wells_with_Cullinan_Diamond.jpg|мини|Велс и дијамантот]] Дијамантот Кулинан бил пронајден 5,5 метри под површината во рудникот во Кулинан, Колонија Трансвал, од страна на Фредерик Велс, управител на рудникот, на 26 јануари 1905 година. Бил долг околу 10,1 сантиметри, широк 6,35 сантиметри, длабок 5,9 сантиметри, со тежина 3106,75 карати или 621,35 грама.<ref name="rct">{{Наведена мрежна страница|url=https://d9y2r2msyxru0.cloudfront.net/sites/default/files/null/press_release_cullinan_1.pdf|title=Jewellery made from the world's largest diamond is to go on display|date=15 May 2012|publisher=Royal Collection Trust|accessdate=21 December 2017|archive-date=2017-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20171222105503/https://d9y2r2msyxru0.cloudfront.net/sites/default/files/null/press_release_cullinan_1.pdf|url-status=dead}}</ref> Весниците го нарекле „дијамант Кулинан“, според Томас Кулинан, кој го отворил рудникот во 1902 година.<ref>Scarratt and Shor, p. 122.</ref> Бил трипати поголем од дијамантот Екселсиор, кој бил најден во 1893 година во рудникот Јагерсфонтајн, и кој тежел 972 карати (194,4 грама). Четири од осумте површини биле мазни, што укажувало дека некогаш бил дел од многу поголем камен, скршен по природен пат. Дијамантот има синобела боја и содржел мал џеб од воздух, и во одредени агли произведувал виножито, или Њутнови прстени.<ref>Hatch, pp. 170–172.</ref> {{Панорама|Cullinanroughpieces.jpg|750px|Деветте поголеми парчиња кои се исечени од дијамантот Кулинан}} == Наводи == {{reflist|25em}} == Надворешни врски == * [https://web.archive.org/web/20160317035134/https://www.royalcollection.org.uk/exhibitions/the-cullinan-diamond Дијамантот Кулинан] во кралската колекција Доверба (архивирани) * [http://www.capetowndiamondmuseum.org/about-diamonds/famous-diamonds/ Познати дијаманти] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210505165811/https://www.capetowndiamondmuseum.org/about-diamonds/famous-diamonds/ |date=2021-05-05 }} во Музејот на дијаманти, Кејптаун [[Категорија:Дијаманти]] 4i7usmpyztyvs4tkiecmpe3jd0cuhp1 Концерт (Вермер) 0 1206066 5567368 4095278 2026-05-30T14:05:12Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567368 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Уметничко дело | image_file=[[File:Vermeer The concert.JPG|200px]] | title=Концерт | artist=[[Јоханес Вермер]] | year=circa 1664 | medium=[[Маслено сликарство]] | height_metric=72.5 | width_metric=64.7 | height_imperial= | width_imperial= | metric_unit=cm | imperial_unit=in | museum= Каде што не е познато уште од [[Изабела Стјуарт Гарднер музејската кражба]] во 1990 година }} '''''Концерт''''' ({{Околу}} 1664 година) е слика на [[Холандија|холандскиот]] сликар [[Јоханес Вермер]], во кој е прикажан еден маж и две жени кои изведуваат музика. Таа припаѓала на музејот Изабела Стјуарт Гарднер во [[Бостон]], но била украден во 1990 година и останува исчезната.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://newsfeed.time.com/2013/03/18/the-500-million-gardner-museum-heist-have-you-seen-these-paintings/|title=The $500 Million Gardner Museum Heist: Have You Seen These Paintings?|date=March 18, 2013|publisher=Time Magazine|accessdate=2018-08-26|archive-date=2021-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20210416021834/https://newsfeed.time.com/2013/03/18/the-500-million-gardner-museum-heist-have-you-seen-these-paintings/|url-status=dead}}</ref> Поради оваа околност, тоа е предмет на голем број на популарни алузии. == Наводи == <references /> [[Категорија:Уметнички слики од 1660-тите]] [[Категорија:Слики од Јоханес Вермер]] [[Категорија:Украдени уметнички дела]] lhwhwd50v09n0ovoj6k4ccqo6ju0oih Лагарфљотски црв 0 1206983 5567490 5553093 2026-05-31T01:24:34Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567490 wikitext text/x-wiki {{Infobox mythical creature |name = Лагарфљотски црв |image = Lagarfljot.jpg |caption = Лагарфљот |Grouping = |Sub_Grouping = [[езерско чудовиште]] |AKA = |Similar_creatures = |Mythology = |Country = Исланд |Region = |Habitat = [[Лагарфљот]] |First_Reported = 1345 |Last_Reported = 2012 |Status = }} '''Лагарфљотски црв''' ([[исландски јазик|исландски]]: ''Lagarfljótsormurinn'') е [[исланд]]ско [[езерски чудовишта|езерско чудовиште]] кое наводно живее во езерото Лагарфљот. Прво видување на оваа суштество се случило во [[1345]] година, а видувањата продолжиле и во [[21 век]]. Последно забележено видување се случило во [[2012]] година кога е снимено суштество кое плива по езерото. Повеќето луѓе кои го виделе ова суштество зборуваат дека виделе грпка која ѕирка од водата.<ref name=vefur>[http://iceland.vefur.is/iceland_regions/east_iceland.htm East Iceland] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20091111175751/http://iceland.vefur.is/iceland_regions/east_iceland.htm |date=2009-11-11 }}, Iceland regions, Iceland on the web</ref><ref name=RUV>[http://www.ruv.is/frett/er-thetta-lagarfljotsormurinn "Er þetta Lagarfljótsormurinn?"], [[RÚV]] 2. февруари 2012</ref> Суштеството наводно е долго околу 12 метари (некои луѓе кажуваат дека грпката која ѕирка од водата е долга како автобус). Во февруари 2012 година објавени се снимки на суштество кое личи на долг црв кој плива низ водата.<ref>[http://www.scifi.com/destinationtruth/creatures/wormmonster/ Worm Monster], Season 2, ''[[Destination Truth]]'', [[Syfy|Sci-Fi Channel]], [https://web.archive.org/web/20090207084925/http://www.scifi.com/destinationtruth/creatures/wormmonster/ archived] at the [[Wayback Machine]] 7. февруари 2009.</ref><ref name=Sveinn>Sveinn Birkir Björnsson, [http://www.grapevine.is/Travel/ReadArticle/Chasing-Monsters-in-East-Iceland Chasing Monsters in East-Iceland] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080914021844/http://www.grapevine.is/Travel/ReadArticle/Chasing-Monsters-in-East-Iceland |date=2008-09-14 }}, ''[[The Reykjavík Grapevine]]'' 9. мај 2008.</ref> Луѓето кои ја објавиле снимката подоцна изјавиле дека мисле дека тоа бил не жив објект затоа што во текот на снимањето објектот на водата не го менувал правецот и изгледало дека водата го турка, а не дека самото плива. == Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== * [http://www.snerpa.is/net/thjod/lagarfl.htm Ormurinn í Lagarfljóti] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150729153946/http://www.snerpa.is/net/thjod/lagarfl.htm |date=2015-07-29 }} from Jón Árnason, ''Íslenzkar Þjóðsögur og Æfintýri'', at Netútgáfan * Helgi Hallgrímsson. ''Lagarfljót, mesta vatnsfall Íslands: staðhættir, náttúra og saga''. Reykjavík: Skrudda, 2005. ISBN 978-9979-772-43-9 {{Митологија-никулец}} [[Категорија:Криптозоологија]] iekd4xbhl7vxfq8feob2qorf4pheaff Лошињ 0 1212736 5567582 5553296 2026-05-31T06:55:12Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567582 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = Лошињ | image_name = Mali Losinj 01.jpg | image_caption = Лошињ | image_size = | map_image = Croatia - Losinj.PNG | map_caption = | native_name = | native_name_link = хрватски | nickname = | location = [[Јадранско Море]] | coordinates = {{coord|44|35|N|14|24|E|type:isle|display=inline,title}} | archipelago = [[Црес]]-Лошињ | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 74.36 | length_km = 33 | width_min_km = .25 | width_max_km = 4.75 | coastline_km = 112.7 | highest_mount = Телеврин | elevation_m = 588 | country = Хрватска | country_admin_divisions_title = [[Жупании во Хрватска|Жупанија]] | country_admin_divisions = [[Приморско-горска жупанија|Приморско-горска]] | country_largest_city = [[Мал Лошињ]] | country_largest_city_population = 8,116 | population = 9,587 | population_as_of = 2011 | density_km2 = 128.5 | ethnic_groups = | additional_info = }} '''Лошињ''' ({{langx|it|Lussino}}; {{langx|vec|Lusin}}, порано ''Osero''; {{langx|de|Lötzing}}; {{langx|la|Apsorrus}}; {{langx|grc|Ἄψορρος}}) — хрватски остров во северниот дел на [[Јадранското Море]], во [[Кварнерски Залив|Кварнерскиот Залив]]. Островот се наоѓа јужно од градот [[Риека]] и е дел од [[Приморско-горска жупанија|Приморско-горската жупанија]]. Населени места на Лошињ се: Нерезине, Свети Јаков, Чунски, Артаторе, Мал Лошињ и Голем Лошињ. ==Географија== Лошињ е дел од архипелагот Црес-Лошињ, кој ги опфаќа [[Црес]] и Лошињ, како и помалите острови на [[Уније]], [[Иловик]], [[Сушак]], Големо Сракане, Мало Скране и голем број на ненаселени мали острови. Црес е најголем по област, Лошињ е втор. Црес и Лошињ се поврзани со еден мал мост во градот [[Осор]]. Највисоката точка се наоѓа на планината Телеврин на 588 метри и Св. Никола на 557 метри. Градовите Нерезине и Свети Јаков лежат во нивната база. Островот е формиран претежно од варовник и [[доломит|доломитски карпи]]. Западниот дел на полуостровот Курила е песочен. Лошињ е 11-тиот најголем јадрански остров по област, долг 33 километри, со ширина од 4,75 километри на север. Вкупното крајбрежје на островот е 112,7 километри<ref name="Duplancic-Cala-Ujevic"> {{Наведено списание | url=http://www.academa.si/zff/Duplancic_Cala_Ujevic_9_1-1.pdf | title=Coastline lengths and areas of islands in the Croatian part of the Adriatic Sea determined from the topographic maps at the scale of 1 : 25 000 | journal=Geoadria | location=Zadar | volume=9 | issue=1 | pages=5–32 |date=June 2004 | last1=Duplančić Leder | first1=Tea | last2=Ujević | first2=Tin | last3=Čala | first3=Mendi | format=PDF | accessdate=2011-01-21 }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.tz-malilosinj.hr/Losinj.aspx?IzbornikId=17&lang=en-GB |title=About the island &#124; Geography |publisher=Tz-malilosinj.hr |accessdate=2013-03-26 |archive-date=2011-07-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110720191851/http://www.tz-malilosinj.hr/Losinj.aspx?IzbornikId=17&lang=en-GB |url-status=dead }}</ref>. Со околу 2600 часа сонце годишно, островот станал популарно одредиште за словенечките, германските и италијанските туристи во летните месеци. Просечна влажност на воздухот е 70%, а просечната летна температура е 24&nbsp;°C и 7&nbsp;°C во текот на зимата<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.tz-malilosinj.hr/Losinj.aspx?IzbornikId=16&lang=en-GB |title=About the island &#124; Climate |publisher=Tz-malilosinj.hr |accessdate=2013-03-26 |archive-date=2010-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101201045448/http://tz-malilosinj.hr/Losinj.aspx?IzbornikId=16&lang=en-GB |url-status=dead }}</ref>. Островот има блага клима и зимзелена вегетација. Највисоките височини на север имаат поретка вегетација. Голем Лошињ, Чикат и југозападниот брег се обележани со борови шуми. ==Историја== [[File:Veli Losinj Town Harbor.jpg|thumb|270px|Стариот град на [[Голем Лошињ]]]] Се смета дека населбата во близина на Црес датира пред околу 12.000 години<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.puntakriza.com/hist-eng.htm |title=Uvala Ul, Punta Kriza, Croatia, History |publisher=Puntakriza.com |accessdate=2013-03-26 |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303214323/http://www.puntakriza.com/hist-eng.htm |url-status=dead }}</ref>, а островот Лошињ исто така се смета дека бил населен уште од [[праисторија]]та. Ова било потврдено со ридовите-тврдини во подножјето на [[Осоршчица]] и околу пристаништето [[Мал Лошињ]]. Според [[Птоломеј]], [[Стари Римјани|Римјаните]] овој остров го нарекувале ''Апсорс'' ({{langx|grc|Ἄψορρος)}},<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Gazetteer/Periods/Roman/_Texts/Ptolemy/2/15*.html |title=LacusCurtius • Ptolemy's Geography — Book II, Chapter 15 |publisher=Penelope.uchicago.edu |accessdate=2013-03-26}}</ref> а островите Лошињ и Црес заедно биле познати како ''Апсиртид''. На неколку места се ископани рушевините на римските вили. Зачувани се неколку мали еремитички цркви од римската ера („Св. Ловреќ“ кај Осор и „Св. Јаков“ во Свети Јаков). Во средниот век, Лошињ бил сопственост на свештенството на [[Осор]]. Првите докази за доселеници од копното се од [[1280]] година. Согласно договорот со Осор, нивните населби се стекнале со самоуправување во [[1389]] година. Името Лошињ за првпат се споменува во [[1384]] година. Паралелно со постепеното опаѓање на Осор од [[15 век]] па наваму, населбите [[Голем Лошињ]] и [[Мал Лошињ]] започнале да имаат поголема улога. Во XVIII и XIX век, трговијата, бродоградбата и поморството на островот започнале да се развиваат поинтензивно. Во [[1771]] година, [[Алберто Фортис]] ги посетил Црес и Лошињ (кој тогаш се нарекувал Осоро) и напишал патопис за неговата посета: ''Saggio d'osservazioni sopra l'isola di Cherso ed Osero''<ref>http://www.kartografija.hr/old_hkd/hrvkart/fortise.htm{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Saggio d'osservazioni sopra l'isola di Cherso ed Osero|author=Fortis, Alberto|year=1771|url=https://books.google.com/books?id=c44U8T6_3vcC&printsec=frontcover&dq=Saggio+d%27osservazioni+sopra+l%27isola+di+Cherso+ed+Ossero&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwivvZfVgO3cAhVmjVQKHTX2C4sQ6AEIKTAA#v=onepage&q=Saggio%20d'osservazioni%20sopra%20l'isola%20di%20Cherso%20ed%20Ossero&f=false|accessdate=August 14, 2018}}</ref>. По падот на [[Република Венеција]] во [[1797]] година Лошињ станал дел од австриската провинција Истра според [[Договор од Кампо Формио|Договорот од Кампо Формио]]. До 1900 година населението достигнало бројка од 11.615 жители<ref>{{Cite EB1911|wstitle=Lussin|volume=17|page=131}}</ref>. Во [[1921]] година, имал околу 15.000<ref>{{Cite Collier's|wstitle=Lussin|year=1921}}</ref>.= Во 1919 година, Лошињ со своето делумно италијанско население станал дел од [[Италија]] според условите на [[Договор од Сен Жермен|Договорот од Сен Жермен]]. Островот во состав на Италија останал до 1943 година, кога бил окупиран од германскиот [[Вермахт]] и хрватски војници за време на [[Втората светска војна]]. Во 1945 година островот и остатокот од Хрватска станале дел од [[Југославија]], додека Хрватска не прогласила независност во [[1991]] година. Периодот по [[Втората светска војна]] островот забележал [[Истарски егзодус|значителен егзодус]] од населението што го зборува италијанскиот јазик. Според последниот попис, бројот на граѓани кои зборуваат италијански јазик во Лошињ бил 557 (6,64% од вкупното официјално население). Иселениците во Италија и низ целиот свет објавуваат билтен<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.lussinpiccolo-italia.net |title=Home |publisher=www.lussinpiccolo-italia.net |date=2011-12-21 |accessdate=2013-03-26}}</ref> кој ги одржува нивните спомени и традиции живи. ==Луѓе и уметност== [[File:Zagreb Apoxyomenos - figure.JPG|thumb|Бронзената статуа ''[[Хрватски Апоксиомен]]'']] * [[Агостино Стралино]] (роден на 10 октомври 1914 година во Мал Лошињ - починал на 14 декември 2004 година во Рим) бил италијански морнар, кој освоил еден олимписки златен медал на [[Летни олимписки игри 1952|Летните олимписки игри]] во [[1952]] година во Хелсинки и еден сребрен медал на [[Летни олимписки игри 1956|Летните олимписки игри]] во 1956 година во [[Мелбурн]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.starclass.org/artman/publish/article_81.shtml |title=Agostino Straulino |publisher=Starclass.org |accessdate=2013-03-26 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130305162023/http://www.starclass.org/artman/publish/article_81.shtml |archivedate=2013-03-05 |df= }}</ref>. * Гудентиј од Осеро: роден во околу 1000 година, бил свештено лице на Осеро и епископ, а подоцна станал светец и патрон на островот. Легендата вели дека ги протерал сите отровни змии од островите додека се криел во една пештера од неговите прогонители. Неговите останки денес се наоѓаат во олтарот на црквата со неговото име во Осор. * ''[[Хрватски Апоксиомен]]'' е бронзена статуа која датира од 1 или 2 век п.н.е. Овој тип фигура првично била развиена од грчкиот вајар [[Лисип]] од IV век п.н.е. Статуата била откриена под вода во близина на ненаселениот остров Веле Лошињ. Каналот Лошињ бил честа навигациска патека што водела до северниот дел на [[Јадранското Море]], до [[Истра]] и [[Италија]]. Се верува дека е од римски бродолом, иако нема други очигледни остатоци<ref>Marie-Eve Sténuit, [[Robert Sténuit]], Marijan Orlić, Smiljan Gluščevi; A preliminary report on the discovery and recovery of a bronze apoxyomenos, off Vele Orjule, Croatia, ''International Journal of Nautical Archaeology'', 30(2), '''2001''', 196-210.</ref> . Апоксиоменот е еден од грчките претстави за спортист. Статуата денес се наоѓа во музејот Лошињ во пристаништето на Мал Лошињ<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.tz-malilosinj.hr/Destination.aspx?lang=en-GB&IzbornikId=72&id=2 |title=Losinj |publisher=Tz-malilosinj.hr |date=1999-04-27 |accessdate=2013-03-26 |archive-date=2011-07-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110720191946/http://www.tz-malilosinj.hr/Destination.aspx?lang=en-GB&IzbornikId=72&id=2 |url-status=dead }}</ref>. == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Острови во Хрватска}} [[Категорија:Острови во Хрватска]] [[Категорија:Острови во Јадранското Море]] [[Категорија:Лошињ| ]] 1eiujbsisg68n5oq37qx3v5fyffaopn Кси-барион 0 1213311 5567437 5262063 2026-05-30T21:46:11Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567437 wikitext text/x-wiki '''Кси-барионите''' или ''каскадни честички'' се фамилија на [[Субатомска честичка|субатомски]] [[хадрон]]ски честички коишто го имаат симболот [[Кси|Ξ]] и можно е да имаат [[Електричен набој|електричен полнеж]] (''Q'') од +2 ''e'', +1 ''e'', 0 или −1 ''e'', каде ''e'' е [[елементарен полнеж|елементарениот полнеж]]. Како и сите вообичаени [[барион]]и тие содржат три [[кварк]]ови. Кси-барионите содржат еден [[Горен кварк|горен]] или [[Долен кварк|долен]] кварк плус два помасивни кваркови: [[Чуден кварк|чуден]], [[Волшебен кварк|волшебен]] или [[Длабински кварк|длабински]]. Тие се историски наречени каскадни ''честички'' поради нивната нестабилна состојба; брзо се распаѓаат во полесни честички преку синџир на распаѓања.<ref name="Nave">{{Наведена мрежна страница|author=R. Nave|date=|title=The Xi Baryon|url=http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/particles/xi.html|website=HyperPhysics|accessdate=4 April 2013}}</ref> Првото откривање на електризиран Кси-барион било во експериментите со космички зраци од Mанчестерската група во 1952 година.<ref>{{Наведено списание|author=R. Armenteros|year=1952|title=The properties of charged V-particles|url=http://www.informaworld.com/smpp/content~db=all~content=a910643548~frm=titlelink|journal=Philosophical Magazine|volume=43|issue=341|page=597|doi=10.1080/14786440608520216|display-authors=etal}}</ref> Првото откритие на неутралната кси-честица било во лабораторијата Беркли во 1959 година.<ref>{{Наведено списание|author=L. W. Alvarez|year=1959|title=Neutral Cascade Hyperon Event|journal=Physical Review Letters |volume=2|issue=5|page=215|bibcode=1959PhRvL...2..215A|doi=10.1103/PhysRevLett.2.215|display-authors=etal|url=http://www.escholarship.org/uc/item/2gs1j865|format=Submitted manuscript}}</ref> Исто така била набљудувана како [[Распаден производ|распаден продукт]] од распадот на [[омега-барион]]от ({{SubatomicParticle|Omega-}}) набљудуван во [[Брукхејвенска национална лабораторија|Брукхејвенската национална лабораторија]] во 1964 година.<ref name="Nave" /> == Историја == Честичката {{SubatomicParticle|Bottom Xi-}} е позната како '''каскадна B-'''честица и содржи кваркови од сите три семејства. Била откриена од [[D0 (експеримент)|D0]] и [[Судирачки дететектор при Фермилаб|CDF]] експериментите во [[Фермилаб]]. Откритието било објавено на 12 јуни 2007 година. Била првата позната [[Елементарна честичка|честица]] направена од [[кварк]]ови од сите три [[Генерација (физика)|кваркови генерации]] – [[Долен кварк|долен]], [[Чуден кварк|чуден]] и [[длабински кварк]]. Соработките D0 и CDF ги пријавиле постојаните маси на новата состојба. Според [[Честична податочна група|Честичната податочна група]] просечната маса е {{вред|5.7924|0.0030|u=GeV/c<sup>2</sup>}}. Освен ако е посочено, негорната/долната кваркова содржина на кси-барионите е чудна (т.e. има еден горен или долен кварк и два чудни кваркови). Меѓутоа {{SubatomicParticle|Bottom Xi0}} содржи еден горен, еден чуден, и еден долен кварк, додека {{SubatomicParticle|Double bottom xi0}} содржи еден горен и два долни кваркови. Во 2012 г., експериментот [[Компактен мионски соленоид|CMS]] во [[Голем хадронски судирач|Големиот хадронски судирач]] детектирал {{SubatomicParticle|bottom xi*0}} барион (пријавена маса {{вред|5945|2.8|u=MeV/c<sup>2</sup>}}).<ref>{{Наведена мрежна страница|author=C. Simpson|date=28 April 2013|title=New Particle Discovered with 'Higgs Boson' Machine|url=http://www.theatlanticwire.com/technology/2012/04/new-particle-discovered-higgs-boson-machine/51688/|website=The Atlantic Wire|accessdate=2013-04-04|archive-date=2013-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20130407075759/http://www.theatlanticwire.com/technology/2012/04/new-particle-discovered-higgs-boson-machine/51688/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведено списание|author=S. Chatrchyan|display-authors=etal|collaboration=[[Compact Muon Solenoid|CMS Collaboration]]|year=2012|title=Observation of an excite excited Ξ<sub>b</sub> baryon|journal=[[Physical Review Letters]]|volume=108|issue=25|pages=252002|arxiv=1204.5955|bibcode=2012PhRvL.108y2002C|doi=10.1103/PhysRevLett.108.252002|pmid=23004588}}</ref> Соработката [[Голем хадронски судирач|LHCb]] во [[ЦЕРН]] откриле два нови Кси-бариони во 2014 година: {{Subatomic particle|bottom xi'-}} и {{Subatomic particle|bottom xi*-}} <ref>{{наведени вести|url=http://press.web.cern.ch/press-releases/2014/11/lhcb-experiment-observes-two-new-baryon-particles-never-seen|title=LHCb experiment observes two new baryon particles never seen before|date=19 Nov 2014|work=|accessdate=}}</ref>. Во 2017 г., истражувачите на LHCb пријавиле уште еден Кси-барион: двојно волшебниот {{SubatomicParticle|Double charmed Xi++}} барион, составен од два тешки волшебни кваркови и еден горен кварк. Масата на {{SubatomicParticle|Double charmed Xi++}} е околу 3.8 пати поголема од масата на еден [[протон]].<ref>{{наведена изјава за печат|url=https://press.cern/press-releases/2017/07/lhcb-experiment-charmed-announce-observation-new-particle-two-heavy-quarks|title=The LHCb experiment is charmed to announce observation of a new particle with two heavy quarks|date=2017-07-06|publisher=[[CERN]]|accessdate=2017-07-06}} {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20181013043650/http://press.cern/press-releases/2017/07/lhcb-experiment-charmed-announce-observation-new-particle-two-heavy-quarks |date=2018-10-13 }}</ref><ref name="nyt">{{наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2017/07/06/science/cern-quarks-charm-baryon.html|title=CERN Physicists Find a Particle With a Double Dose of Charm|last=Chang|first=Kenneth|date=2017-07-06|newspaper=The New York Times|access-date=2017-07-08|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> == Список на кси-бариони == {| class="wikitable sortable" |+Кси-бариони<ref name="Abazov">{{Наведено списание|author=V. Abazov et al. (D0 Collaboration)|year=2007|title=Direct observation of the strange b baryon {{SubatomicParticle|Bottom Xi-}}|journal=[[Physical Review Letters]]|volume=99|issue=5|pages=52001|arxiv=0706.1690|bibcode=2007PhRvL..99e2001A|doi=10.1103/PhysRevLett.99.052001|pmid=17930744|hdl=10211.3/194385}}</ref><ref>{{cite press|date=13 June 2007|title=Fermilab physicists discover "triple-scoop" baryon|url=http://www.fnal.gov/pub/presspass/press_releases/Dzero_baryon.html|publisher=Fermilab|accessdate=2007-06-14}}</ref><ref>{{cite press|date=25 June 2007|title=Back-to-Back b Baryons in Batavia|url=http://www.fnal.gov/pub/presspass/press_releases/backtobackBaryons.html|publisher=Fermilab|accessdate=2007-06-25}}</ref><ref name="Aaltonen">{{Наведено списание|author=T. Aaltonen et al. (CDF Collaboration)|year=2007|title=Observation and mass measurement of the baryon Xi(b)-|journal=Physical Review Letters|volume=99|issue=5|pages=52002|arxiv=0707.0589|bibcode=2007PhRvL..99e2002A|doi=10.1103/PhysRevLett.99.052002|pmid=17930745|hdl=10261/8530}}</ref> ! class="unsortable" |Честичка !Симбол !Кваркова содржина ![[Маса]]<br />[[Електронволт|MeV]]/''[[Брзина на светлината|c]]''<sup>2</sup> ![[Изоспин]]<br />[[Изоспин|I]] ![[Спин (физика)|Спинска]] ([[Парност (физика)|парност]])<br />[[Спин (физика)|J]]<sup>[[Парност (физика)|P]]</sup> ![[Полнеж (физика)|Q]] ![[Чудност|S]] ![[Волшебен (квантен број)|C]] ![[Долност|B]] ![[Среден полуживот]]<br />[[секунда|s]] ! class="unsortable" |Се распаѓа на |- |Кси <ref name="PDGXi0">{{Наведено списание|author=W.-M. Yao et al. (Particle Data Group)|year=2006|title=Particle listings – Xi{{sup|0}}|url=http://pdg.lbl.gov/2007/listings/s023.pdf|journal=Journal of Physics G|volume=33|issue=1|pages=1–1232|bibcode=2006JPhG...33....1Y|doi=10.1088/0954-3899/33/1/001|arxiv=astro-ph/0601168}}</ref> | align="center" |{{SubatomicParticle|Xi0}} | align="center" |{{SubatomicParticle|Up quark|link=yes}}{{SubatomicParticle|Strange quark|link=yes}}{{SubatomicParticle|Strange quark|link=yes}} | align="center" |{{вред|1314.86|0.20}} | align="center" |{{sfrac|1|2}} | align="center" |{{sfrac|1|2}}<sup>+<sup>*</sup></sup> | align="center" |0 | align="center" |−2 | align="center" |0 | align="center" |0 | align="center" |{{вред|2.90|0.09|e=-10}} | align="center" |{{nowrap|{{SubatomicParticle|link=yes|Lambda0}} + {{SubatomicParticle|link=yes|Pion0}}}} |- |Кси <ref name="PDGXi-">{{Наведено списание|author=W.-M. Yao et al. (Particle Data Group)|year=2006|title=Particle listings – Xi{{sup|&minus;}}|url=http://pdg.lbl.gov/2007/listings/s022.pdf|journal=Journal of Physics G|volume=33|issue=1|pages=1–1232|bibcode=2006JPhG...33....1Y|doi=10.1088/0954-3899/33/1/001|arxiv=astro-ph/0601168}}</ref> | align="center" |{{SubatomicParticle|Xi-}} | align="center" |{{SubatomicParticle|Down quark|link=yes}}{{SubatomicParticle|Strange quark|link=yes}}{{SubatomicParticle|Strange quark|link=yes}} | align="center" |{{вред|1321.71|0.07}} | align="center" |{{sfrac|1|2}} | align="center" |{{sfrac|1|2}}<sup>+<sup>*</sup></sup> | align="center" |−1 | align="center" |−2 | align="center" |0 | align="center" |0 | align="center" |{{вред|1.639|0.015|e=-10}} | align="center" |{{nowrap|{{SubatomicParticle|link=yes|Lambda0}} + {{SubatomicParticle|link=yes|Pion-}}}} |- |- |Кси резонанса <ref name="PDGXi(1530)">{{Наведено списание|author=W.-M. Yao et al. (Particle Data Group)|year=2006|title=Particle Listings – Xi(1530)|url=http://pdg.lbl.gov/2007/listings/b049.pdf|journal=Journal of Physics G|volume=33|issue=1|pages=1–1232|doi=10.1088/0954-3899/33/1/001|arxiv=astro-ph/0601168|bibcode=2006JPhG...33....1Y}}</ref> | align="center" |{{SubatomicParticle|Xi0}}(1530) | align="center" |{{SubatomicParticle|Up quark|link=yes}}{{SubatomicParticle|Strange quark|link=yes}}{{SubatomicParticle|Strange quark|link=yes}} | align="center" |{{вред|1531.80|0.32}} | align="center" |{{sfrac|1|2}} | align="center" |{{sfrac|3|2}}<sup>+</sup> | align="center" |0 | align="center" |−2 | align="center" |0 | align="center" |0 | align="center" | | align="center" |{{nowrap|{{SubatomicParticle|link=yes|Xi}} + {{SubatomicParticle|link=yes|Pion}}}} |- |Кси резонанса <ref name="PDGXi(1530)" /> | align="center" |{{SubatomicParticle|Xi-}}(1530) | align="center" |{{SubatomicParticle|Down quark|link=yes}}{{SubatomicParticle|Strange quark|link=yes}}{{SubatomicParticle|Strange quark|link=yes}} | align="center" |{{вред|1535.0|0.6}} | align="center" |{{sfrac|1|2}} | align="center" |{{sfrac|3|2}}<sup>+</sup> | align="center" |−1 | align="center" |−2 | align="center" |0 | align="center" |0 | align="center" | | align="center" |{{nowrap|{{SubatomicParticle|link=yes|Xi}} + {{SubatomicParticle|link=yes|Pion}}}} |- |волшебен кси <ref name="PDGCharmedBaryons">{{Наведено списание|author=W.-M. Yao et al. (Particle Data Group)|year=2006|title=Particle listings – Charmed baryons|journal=Journal of Physics G|url=http://pdg.lbl.gov/2007/tables/bxxxcharm.pdf|volume=33|issue=1|pages=1–1232|arxiv=astro-ph/0601168|bibcode=2006JPhG...33....1Y|doi=10.1088/0954-3899/33/1/001}}</ref> | align="center" |{{SubatomicParticle|Charmed Xi+}} | align="center" |{{SubatomicParticle|Up quark|link=yes}}{{SubatomicParticle|Strange quark|link=yes}}{{SubatomicParticle|Charm quark|link=yes}} | align="center" |{{вред|2467.9|0.4}} | align="center" |{{sfrac|1|2}} | align="center" |{{sfrac|1|2}}* <sup>+<sup>*</sup></sup> | align="center" | +1 | align="center" |−1 | align="center" | +1 | align="center" |0 | align="center" |{{вред|4.42|0.26|e=-13}} | align="center" |Погледајте [http://pdg.lbl.gov/2007/tables/bxxxcharm.pdf {{SubatomicParticle|charmed Xi+}} распаден мод] |- |волшебен кси <ref name="PDGCharmedBaryons" /> | align="center" |{{SubatomicParticle|Charmed Xi0}} | align="center" |{{SubatomicParticle|Down quark|link=yes}}{{SubatomicParticle|Strange quark|link=yes}}{{SubatomicParticle|Charm quark|link=yes}} | align="center" |{{вред|2471.0|0.4}} | align="center" |{{sfrac|1|2}} | align="center" |{{sfrac|1|2}}* <sup>+<sup>*</sup></sup> | align="center" |0 | align="center" |−1 | align="center" | +1 | align="center" |0 | align="center" |{{вред|1.12|+0.13|-0.10|e=-13}} | align="center" |Погледајте [http://pdg.lbl.gov/2007/tables/bxxxcharm.pdf {{SubatomicParticle|charmed Xi0}} распаден мод] |- |волшебна кси резонанса <ref name="PDGCharmedBaryons" /> | align="center" |{{SubatomicParticle|Charmed xi'+}} | align="center" |{{SubatomicParticle|Up quark|link=yes}}{{SubatomicParticle|Strange quark|link=yes}}{{SubatomicParticle|Charm quark|link=yes}} | align="center" |{{вред|2575.7|3.1}} | align="center" |{{sfrac|1|2}} | align="center" |{{sfrac|1|2}}<sup>+</sup>{{efn|Particle (or quantity, i.e. spin) has neither been observed nor indicated|name="notobservered"}} | align="center" | +1 | align="center" |−1 | align="center" | +1 | align="center" |0 | align="center" | | align="center" |{{nowrap|{{SubatomicParticle|Charmed xi+}} + {{SubatomicParticle|Photon}} (забележана)}} |- |волшебна кси резонанса <ref name="PDGCharmedBaryons" /> | align="center" |{{SubatomicParticle|Charmed xi'0}} | align="center" |{{SubatomicParticle|Down quark|link=yes}}{{SubatomicParticle|Strange quark|link=yes}}{{SubatomicParticle|Charm quark|link=yes}} | align="center" |{{вред|2578.0|2.9}} | align="center" |{{sfrac|1|2}} | align="center" |{{sfrac|1|2}}<sup>+</sup>{{efn|name="notobservered"}} | align="center" |0 | align="center" |−1 | align="center" | +1 | align="center" |0 | align="center" |{{вред|1.1|e=-13}} | align="center" |{{nowrap|{{SubatomicParticle|Charmed xi0}} + {{SubatomicParticle|Photon}} (забележена)}} |- |двојно волшебен кси<ref>{{наведени вести|url=https://press.cern/press-releases/2017/07/lhcb-experiment-charmed-announce-observation-new-particle-two-heavy-quarks|title=The LHCb experiment is charmed to announce observation of a new particle with two heavy quarks|date=6 Jul 2017|work=|accessdate=|archive-date=2018-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20181013043650/http://press.cern/press-releases/2017/07/lhcb-experiment-charmed-announce-observation-new-particle-two-heavy-quarks|url-status=dead}}</ref> | align="center" |{{SubatomicParticle|Double charmed Xi++}} | align="center" |{{SubatomicParticle|Up quark|link=yes}}{{SubatomicParticle|Charm quark|link=yes}}{{SubatomicParticle|Charm quark|link=yes}} | align="center" |3621.40 ± 0.72 ± 0.27 ± 0.14 | align="center" |{{sfrac|1|2}}* | align="center" |{{sfrac|1|2}}* <sup>+<sup>*</sup></sup> | align="center" | +2 | align="center" |0 | align="center" | +2 | align="center" |0 | align="center" |0.256{{SubSup||−0.022|+0.024}}±0.014×10<sup>−12</sup> <ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://home.cern/about/updates/2018/05/long-live-doubly-charmed-particle |title=архивска копија |accessdate=2018-12-14 |archive-date=2018-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180708133440/https://home.cern/about/updates/2018/05/long-live-doubly-charmed-particle |url-status=dead }}</ref> | align="center" |{{nowrap|{{SubatomicParticle|link=yes|Charmed lambda+}} + {{SubatomicParticle|link=yes|Kaon-}} + {{SubatomicParticle|link=yes|Pion+}} + {{SubatomicParticle|link=yes|Pion+}}}} |- |двојно волшебен кси{{efn|Some controversy exists about this data. See references|name="dispute"}} <ref name="PDGDoubleCharmedxi">{{Наведено списание|author=W.-M. Yao et al. (Particle Data Group)|year=2006|title=Particle listings – &Xi;{{su|p=+|b=cc}}|url=http://pdg.lbl.gov/2007/listings/s065.pdf|journal=Journal of Physics G|volume=33|issue=1|page=1|arxiv=astro-ph/0601168|bibcode=2006JPhG...33....1Y|doi=10.1088/0954-3899/33/1/001}}</ref> | align="center" |{{SubatomicParticle|Double charmed Xi+}} | align="center" |{{SubatomicParticle|Down quark|link=yes}}{{SubatomicParticle|Charm quark|link=yes}}{{SubatomicParticle|Charm quark|link=yes}} | align="center" |{{вред|3518.9|0.9}}{{efn|name="dispute"}} | align="center" |{{sfrac|1|2}}* | align="center" |{{sfrac|1|2}}* <sup>+<sup>*</sup></sup> | align="center" | +1 | align="center" |0 | align="center" | +2 | align="center" |0 | align="center" |<{{вред|3.3|e=-14}}{{efn|name="dispute"}} | align="center" |{{nowrap|{{SubatomicParticle|link=yes|Charmed lambda+}} + {{SubatomicParticle|link=yes|Kaon-}} + {{SubatomicParticle|link=yes|Pion+}}}}<sup>[e]</sup> or <br /> {{nowrap|{{SubatomicParticle|link=yes|Proton+}} + {{SubatomicParticle|link=yes|D+}} + {{SubatomicParticle|link=yes|Kaon-}}}}<sup>[e]</sup> |- |длабински кси <ref name="PDGBottomXi">{{Наведено списание|author=W.-M. Yao et al. (Particle Data Group)|year=2006|title=Particle listings – Xi<sub>b</sub>|journal=Journal of Physics G|volume=33|issue=1|pages=1–1232|url=http://pdg.lbl.gov/2007/listings/s060.pdf|arxiv=astro-ph/0601168|bibcode=2006JPhG...33....1Y|doi=10.1088/0954-3899/33/1/001}}</ref> | align="center" |{{SubatomicParticle|Bottom Xi0}} | align="center" |{{SubatomicParticle|Up quark|link=yes}}{{SubatomicParticle|Strange quark|link=yes}}{{SubatomicParticle|Bottom quark|link=yes}} | align="center" |{{вред|5792|3}} | align="center" |{{sfrac|1|2}}* | align="center" |{{sfrac|1|2}}* <sup>+</sup>* | align="center" |0 | align="center" |−1 | align="center" |0 | align="center" |−1 | align="center" |{{вред|1.42|+0.28|-0.24|e=-12}}{{efn|This is actually a measurement of the average lifetime of b-baryons that decay to a jet containing a same-sign {{SubatomicParticle|Xi}}<sup>±</sup> {{SubatomicParticle|Lepton}}<sup>±</sup> pair. Presumably the mix is mainly {{SubatomicParticle|Bottom xi}}, with some {{SubatomicParticle|Bottom lambda}}.|name="halflife"}} | align="center" |Погледајте [http://pdg.lbl.gov/2007/listings/s060.pdf {{SubatomicParticle|Bottom Xi}} распаден мод] |- |длабински кси или<br />каскада B<ref name="Abazov" /><ref name="Aaltonen" /><ref name="PDGBottomXi" /><ref>{{Наведено списание|author=T. Aaltonen et al. (CDF Collaboration)|year=2007|title=Observation and mass measurement of the baryon {{SubatomicParticle|Bottom Xi-}}|journal=[[Physical Review Letters]]|volume=99|issue=5|pages=052002|arxiv=0707.0589|bibcode=2007PhRvL..99e2002A|doi=10.1103/PhysRevLett.99.052002|pmid=17930745|hdl=10261/8530}}</ref> | align="center" |{{SubatomicParticle|Bottom Xi-}} | align="center" |{{SubatomicParticle|Down quark|link=yes}}{{SubatomicParticle|Strange quark|link=yes}}{{SubatomicParticle|Bottom quark|link=yes}} | align="center" |{{вред|5792.9|3.0}} | align="center" |{{sfrac|1|2}}* | align="center" |{{sfrac|1|2}}* <sup>+<sup>*</sup></sup> | align="center" |−1 | align="center" |−1 | align="center" |0 | align="center" |−1 | align="center" |{{вред|1.42|e=-12}} | align="center" |Погледајте [http://pdg.lbl.gov/2007/listings/s060.pdf {{SubatomicParticle|Bottom Xi}} распаден мод] <br /> ({{nowrap|{{SubatomicParticle|Xi-}} + {{SubatomicParticle|link=yes|J/Psi}}}} е исто така забележан) |- | | align="center" |{{SubatomicParticle|Bottom Xi'-}}<ref name=":0">{{Наведено списание|arxiv=1411.4849|title=Observation of two new Ξ{{su|p=−|b=b}} baryon resonances|date=18 Nov 2014|journal=Physical Review Letters|volume=114|issue=6|pages=062004|doi=10.1103/PhysRevLett.114.062004|pmid=25723210|bibcode=2015PhRvL.114f2004A|last1=Aaij|first1=R|displayauthors=etal|collaboration=LHCb Collaboration}}</ref> | align="center" |{{SubatomicParticle|Down quark|link=yes}}{{SubatomicParticle|Strange quark|link=yes}}{{SubatomicParticle|Bottom quark|link=yes}} | align="center" |5935.02 ± 0.02 ± 0.01± 0.50 | align="center" | | align="center" |1/2+ | align="center" |−1 | align="center" |−1 | align="center" |0 | align="center" |−1 | align="center" | | align="center" | |- | | align="center" |{{SubatomicParticle|Bottom Xi*-}}<ref name=":0" /> | align="center" |{{SubatomicParticle|Down quark|link=yes}}{{SubatomicParticle|Strange quark|link=yes}}{{SubatomicParticle|Bottom quark|link=yes}} | align="center" |5955.33 ± 0.12 ± 0.06 ± 0.50 | align="center" | | align="center" |3/2+ | align="center" |−1 | align="center" |−1 | align="center" |0 | align="center" |−1 | align="center" | | align="center" | |- | | align="center" |{{SubatomicParticle|Bottom Xi}}(6227)<sup>−</sup><ref>{{Наведено списание|arxiv=1805.09418|last1=Aaij|first1=R.|collaboration=CMS Collaboration|display-authors=etal|title=Observation of a new Ξ{{su|b=b|p=−}} resonance|journal=Physical Review Letters|volume=121|issue=72002|pages=072002|year=2018|doi=10.1103/PhysRevLett.121.072002|pmid=30169090}}</ref> | align="center" |{{SubatomicParticle|Down quark|link=yes}}{{SubatomicParticle|Strange quark|link=yes}}{{SubatomicParticle|Bottom quark|link=yes}} | align="center" |6226.9 ± 2.0 ± 0.3 ± 0.2 | align="center" | | align="center" | | align="center" |−1 | align="center" |−1 | align="center" |0 | align="center" |−1 | align="center" | | align="center" |{{SubatomicParticle|Bottom lambda}} + {{SubatomicParticle|Kaon-}} <br /> {{SubatomicParticle|Bottom Xi0}} + {{SubatomicParticle|Pion-}} |- |двојно длабински кси{{efn|name="notobservered"}} | align="center" |{{SubatomicParticle|Double Bottom Xi0}} | align="center" |{{SubatomicParticle|Up quark|link=yes}}{{SubatomicParticle|Bottom quark|link=yes}}{{SubatomicParticle|Bottom quark|link=yes}} | align="center" | | align="center" |{{sfrac|1|2}}* | align="center" |{{sfrac|1|2}}* <sup>+<sup>*</sup></sup> | align="center" |0 | align="center" |0 | align="center" |0 | align="center" |−2 | align="center" | | align="center" | |- |двојно длабински кси{{efn|name="notobservered"}} | align="center" |{{SubatomicParticle|Double Bottom Xi-}} | align="center" |{{SubatomicParticle|Down quark|link=yes}}{{SubatomicParticle|Bottom quark|link=yes}}{{SubatomicParticle|Bottom quark|link=yes}} | align="center" | | align="center" |{{sfrac|1|2}}* | align="center" |{{sfrac|1|2}}* <sup>+<sup>*</sup></sup> | align="center" |−1 | align="center" |0 | align="center" |0 | align="center" |−2 | align="center" | | align="center" | |- |волшебно длабински кси{{efn|name="notobservered"}} | align="center" |{{SubatomicParticle|Charmed bottom Xi+}} | align="center" |{{SubatomicParticle|Up quark|link=yes}}{{SubatomicParticle|Charm quark|link=yes}}{{SubatomicParticle|Bottom quark|link=yes}} | align="center" | | align="center" |{{sfrac|1|2}}* | align="center" |{{sfrac|1|2}}* <sup>+</sup> | align="center" | +1 | align="center" |0 | align="center" | +1 | align="center" |−1 | align="center" | | align="center" | |- |волшебно длабински кси {{efn|name="notobservered"}} | align="center" |{{SubatomicParticle|Charmed bottom Xi0}} | align="center" |{{SubatomicParticle|Down quark|link=yes}}{{SubatomicParticle|Charm quark|link=yes}}{{SubatomicParticle|Bottom quark|link=yes}} | align="center" | | align="center" |{{sfrac|1|2}}* | align="center" |{{sfrac|1|2}}* <sup>+<sup>*</sup></sup> | align="center" |0 | align="center" |0 | align="center" | +1 | align="center" |−1 | align="center" | | align="center" | |- |} {{белешки}} == Поврзано == * [[Делта-барион]] * [[Хиперон]] * [[Ламбда-барион]] * [[Список на бариони]] * [[Список на мезони]] * [[Список на честички]] * [[Нуклеон]] * [[Омега-барион]] * [[Сигма-барион]] * [[Времеслед на откривање на честичките]] == Наводи == {{reflist|2}} == Надворешни врски == * {{Наведена мрежна страница|url=http://pdglive.lbl.gov/listing.brl?fsizein=1&exp=Y&group=BXXX030|publisher=Particle Data Group|title=Listings for Xi particles|accessdate=2007-07-31|url-status=dead|archiveurl=https://archive.today/20121212045433/http://pdglive.lbl.gov/listing.brl?fsizein=1&exp=Y&group=BXXX030|archivedate=2012-12-12|df=}} * [http://www.slac.stanford.edu/spires/find/hep/www?eprint=arXiv:0706.1690 "Direct observation of the strange b baryon Xi(b)-"] {{Семарх|url=https://archive.today/20121215010243/http://www.slac.stanford.edu/spires/find/hep/www?eprint=arXiv:0706.1690 |date=2012-12-15 }} * {{наведена изјава за печат|url=http://www.fnal.gov/pub/presspass/press_releases/Dzero_baryon.html|title=Fermilab physicists discover "triple-scoop" baryon|publisher=Fermilab|date=2007-06-18|accessdate=2007-06-18}} * {{наведена изјава за печат|url=http://www.fnal.gov/pub/presspass/press_releases/backtobackBaryons.html|title=Back-to-Back b Baryons in Batavia|publisher=Fermilab|date=2007-06-25|accessdate=2007-06-25}} * [http://www.slac.stanford.edu/spires/find/hep/www?eprint=arXiv:0707.0589 "Observation and mass measurement of the baryon Xi(b)-"] {{Семарх|url=https://archive.today/20120526104150/http://www.slac.stanford.edu/spires/find/hep/www?eprint=arXiv:0707.0589 |date=2012-05-26 }} {{Particles}} {{DEFAULTSORT:Кси-барион}} [[Категорија:Бариони]] [[Категорија:Јадрена физика]] c0t9jtaxukt8g8a5hie2sx0lgbkzdwg Лопуд 0 1213414 5567575 5540394 2026-05-31T06:15:51Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567575 wikitext text/x-wiki {{Infobox Islands | name = Лопуд | image_name = LOPUD.JPG | image_caption = Поглед од тврдината Сутврач | image_size = | map_image = Croatia - Elafit Islands - Lopud.PNG | map_caption = | native_name = | native_name_link = Croatian language | nickname = | location = [[Јадранско Море]] | coordinates = {{coord|42|41|N|17|57|E|region:HR_type:isle|display=title}} | archipelago = [[Елафитски Острови]] | area_km2 = 4.5 | highest_mount = Полечица | elevation_m = 214 | country = Хрватска | country_admin_divisions_title = [[Жупании во Хрватска|Жупанија]] | country_admin_divisions = [[Дубровничко-неретванска жупанија]] | population = 220 | population_as_of = | density_km2 = 49 | ethnic_groups = | additional_info = }} [[Податотека:Croatia - Elafit Islands - Lopud.PNG|мини|264x264пкс|Местоположба на Лопуд во Јадранско Море]] '''Лопуд''' е еден од [[Елафитски Острови|Елафитските Острови]] во [[Јадранско Море]], кој ѝ припаѓа на [[Хрватска]]. == Географија == Островот Лопуд ѝ припаѓа на јужно-далматинската група на острови и се наоѓа на околу 5 наутички милји (9 километри) северозападно од [[Дубровник|дубровничкото]] пристаниште Груж. Источно од Лопуд се наоѓа островот [[Колочеп]], а на запад од островот [[Шипан]]. На западната страна на островот се наоѓа истоименото место. Површината на островот е 4,63 км<sup>2</sup>. Највисоката точка на островот е врвот Полачица, со надморска височина од 216 метри. Должината на Лопуд е 4,6 км, а вкупната должина на крајбрежјето е 13,2 километри. == Историја == Островот Лопуд, според некои [[Археологија|археолошки]] наоди, бил населен пред илјадници години. На островот се наоѓаат бројни остатоци од [[Стара Грција|старогрчки]], [[Римско Царство|римски]] и [[Словени|словенски]] градби. На местото на денешната кула Шпањола биле пронајдени делови од керамика од [[Илири|илирскиот]] период. До денес на островот се задржани и топоними со грчко потекло, како на пример Велики и Мали Скупио – од грчкиот збор ''скополес'' што значи остров, Иго, Игало – од грчкиот збор ''аигиалос'', што значи крајбрежје или плажа. Дури и името на островот Лопуд доаѓа од романизираниот назив Лафодиа. Од римскиот период останати се фрагменти на релјефно обработениот камен на [[Романика|предроманичките]] цркви. Остатоци од старохрватската култура од IX и X век се предроманичките капели: Света Марија, Св. Илија, Св. Јован Крстител, Св. Петар и Св. Никола. Дубровничките историчари тврдат дека на островот Лопуд постоела хрватска населба уште во IX век. [[Податотека:Franciscan_monastery_Lopud.JPG|лево|мини|265x265px|Манастир на Лопуд|алт=]] Од [[1457]] година, Лопуд станал еден од регионалните центри на [[Дубровничка Република (1358-1808)|Дубровничката република]]. Во тоа време на островот живееле повеќе од 1.000 жители, а напредокот на Дубровничката република значел и напредок на островот. Бродосопствениците од Лопуд имале сопствена флота од 80 бродови и свое бродоградилиште. Во тој период на островот постоеле 19 млинови, имало 700 овци, а била обработувана земја која денес е необработена и напуштена. Локалниот парк е поранешна градина на вилата која потекнува од [[XIX век|XIX]] век. Во градината растат повеќе видови на растенија кои биле собирани од целиот свет, како на пример [[евкалиптус]]и, [[бамбус]]и и разни видови на [[кактуси]]. На Лопуд постојат 24 цркви, како и фрањевски и доминикански манастири. На [[видиковец]]от Белведере се наоѓа црквата Св. Јован, која била изградена најверојатно во 9-ти или 10 век, во типичен стил на старохрватска архитектура. Таа е еднобродна капела, со полукружен свод и мала купола која се издигнува над средишниот дел од кровот. Во ѕидовите од внатрешната страна се изѕидани 19 мазни глинени садови, кои веројатно имале цел да ја подобрат акустиката. Се смета дека во 14 век капелата била проширена во црква со [[Готска архитектура|готски]] и [[Ренесансна архитектура|ренесансни]] мотиви, како што се [[Розетен прозорец|розетите]] на фасадата и [[капител]]ите на порталот. Веднаш до црквата, во [[1697]] година, бил надограден манастирот за калуѓерки, а во [[1811]] година било изградено гробиште. Сѐ до 15 век оваа црква била матична црква на островот Лопуд, а денес богослужение се одржува само на празникот на Св. Иван на [[24 јуни|24. јуни]]. На највисоката точка на островот се наоѓа тврдината Сутврач која потекнува од [[1563]] година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://proleksis.lzmk.hr/35055/|title=Lopud {{!}} Proleksis enciklopedija|work=proleksis.lzmk.hr|accessdate=2018-12-15|archive-date=2013-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20131214072337/http://proleksis.lzmk.hr/35055/|url-status=dead}}</ref> Од неа има прекрасен поглед на целиот остров, се гледаат и другите [[Елафитски Острови]], копнениот дел од дубровничкото крајбрежје и Срѓ. На островот има 1,6 километри долга патека, од која на спротивната страна се гледа другиот брег кој е стрмен и непристапен. == Вегетација == На островот, како и на другите Елафитски Острови, има бујна шума, во која доминира [[Алепски бор|алепскиот]] (''Pinus halepensis''), [[Приморски бор|приморскиот бор]] (''Pinus pinaster''), [[Питом бор|питомиот бор]] (''Pinus pinea'')<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hr/hrvatska/geografija/jadran/obala-i-otoci|title=WWW.HR - POČETNA STRANICA HRVATSKE|work=www.hr|accessdate=2018-12-15|archive-date=2012-06-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20120625101427/http://www.hr/hrvatska/geografija/jadran/obala-i-otoci|url-status=dead}}</ref> и средоземна [[макија]]. На островот има [[палми]], [[Маслинка|маслинови]] и [[ловор]]ови дрва. == Стопанство == Стопанските гранки на островот се [[туризам]], [[угостителство]], [[риболов]], [[земјоделство]] и [[лозарство]]. Лопуд е најразвиениот остров од Елафитскиот архипелаг, посебно во доменот на туризмот. Постојат неколку хотели, а најпознат е луксузниот хотел Лафодиа. Има и бројни кафулиња и ресторани. На југоисточната страна на островот се наоѓа убавиот залив [[Шуњ]], со песочна [[плажа]] која е една од најубавите на Јадранското Море. На островот се наоѓа основното училиште Иво Куљеван, кое го изградил самиот тој. == Население == Според попис на населението од [[2001]] година, на островот живеат 270 жители, претежно стари лица, со католичка вероисповед. <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.7) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:485 height:373 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:500 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:100 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:50 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1857 text:1857. bar:1869 text:1869. bar:1880 text:1880. bar:1890 text:1890. bar:1900 text:1900. bar:1910 text:1910. bar:1921 text:1921. bar:1931 text:1931. bar:1948 text:1948. bar:1953 text:1953. bar:1961 text:1961. bar:1971 text:1971. bar:1981 text:1981. bar:1991 text:1991. bar:2001 text:2001. PlotData= color:barra width:20 align:left bar:1857 from:0 till: 494 bar:1869 from:0 till: 444 bar:1880 from:0 till: 464 bar:1890 from:0 till: 358 bar:1900 from:0 till: 358 bar:1910 from:0 till: 342 bar:1921 from:0 till: 341 bar:1931 from:0 till: 410 bar:1948 from:0 till: 387 bar:1953 from:0 till: 422 bar:1961 from:0 till: 416 bar:1971 from:0 till: 399 bar:1981 from:0 till: 377 bar:1991 from:0 till: 348 bar:2001 from:0 till: 270 PlotData= bar:1857 at: 494 fontsize:S text: 494 shift:(-10,5) bar:1869 at: 444 fontsize:S text: 444 shift:(-10,5) bar:1880 at: 464 fontsize:S text: 464 shift:(-10,5) bar:1890 at: 358 fontsize:S text: 358 shift:(-10,5) bar:1900 at: 358 fontsize:S text: 358 shift:(-10,5) bar:1910 at: 342 fontsize:S text: 342 shift:(-10,5) bar:1921 at: 341 fontsize:S text: 341 shift:(-10,5) bar:1931 at: 410 fontsize:S text: 410 shift:(-10,5) bar:1948 at: 387 fontsize:S text: 387 shift:(-10,5) bar:1953 at: 422 fontsize:S text: 422 shift:(-10,5) bar:1961 at: 416 fontsize:S text: 416 shift:(-10,5) bar:1971 at: 399 fontsize:S text: 399 shift:(-10,5) bar:1981 at: 377 fontsize:S text: 377 shift:(-10,5) bar:1991 at: 348 fontsize:S text: 348 shift:(-10,5) bar:2001 at: 270 fontsize:S text: 270 shift:(-10,5) TextData= fontsize:S pos:(20,20) text:Izvor - Državni zavod za statistiku </timeline> == Познати личности == *[[Урбан Талија]], хрватски свештеник и писател<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://gkonline.info/test/feljton_2011_18-20.pdf|title=Urban Talija - »duhovni Atlant«|last=Lončarević|first=Vladimir|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903072301/http://gkonline.info/test/feljton_2011_18-20.pdf|archive-date=2014-09-03|dead-url=|accessdate=|url-status=dead}}</ref> *[[Пашко Антун Казали]], хрватски писател<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.biographien.ac.at/oebl/oebl_K/Kazali_Pasko-Antun_1815_1894.xml|title=Kazali, Paško Antun|last=Dokumentation|first=Österreichisches Biographisches Lexikon und biographische|date=2003|work=ISBN 978-3-7001-3213-4|language=de|accessdate=2018-12-15}}</ref> *[[Марија Кон]], хрватска театарска, телевизиска и филмска глумица == Галерија == <gallery> Податотека:Crkva sv. Ivana.JPG|Црквата Св. Јован Податотека:Na Lopudu građevina.JPG|Запуштен објект Податотека:Crkvica na Lopudu.JPG|Црквата Св. Никола Грчки Податотека:Sutvrač.JPG|Шпанска тврдина Сутврач Податотека:Šume Lopuda.JPG|Шумите на Лопуд гледани од Сутврач Податотека:Unutrašnjost Sutvrača.JPG|Внатрешноста на тврдината Сутврач Податотека:Crkva Gospe od Šunja.JPG|Црквата Богородица од Шуњ Податотека:Na lopudskom grobu.JPG|Гробен релјеф Податотека:Lopud otok.JPG|Пејзаж на Лопуд Податотека:On Lopud Island.JPG|Над плажата Шуњ Податотека:Krajobraz Jelenskog otoka Lopuda.JPG|Поглед од пешачката патека Податотека:Lopud Island other side.JPG|Другата страна на островот Податотека:Lopudski vidikovac.JPG|Видиковец на почетокот од пешачката стаза долга 1,6 километри Податотека:Na Lopudu kuća.JPG|Една од куќите во населбата Податотека:Church on Lopud Island.JPG|Црква во населбата на островот Податотека:Church on Lopud.JPG|Предна страна на црквата Податотека:Lopudski hotel Grand.JPG|Поранешниот Гранд хотел Податотека:Lopudski park.JPG|Парк на Лопуд Податотека:Lopud Island coast.JPG|Брегот на населбата </gallery> == Наводи == <references /> == Надворешни врски == {{рвр|Lopud}} * [http://peljar.cvs.hr/show_place_info.php?id=226&type= Островот Лопуд - Пељар] * [http://www.otoklopud.blogspot.com Историја на Лопуд] {{Острови во Хрватска}} [[Категорија:Острови во Јадранското Море]] [[Категорија:Острови во Хрватска]] 0fijgvkt9a10djn7kktqntzpdk6i1w7 Крајот на времето (краток филм) 0 1215830 5567392 4809541 2026-05-30T16:35:22Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567392 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Крајот на времето | image = The End of Time 2017 poster.jpg | director = [[Милчо Манчевски]] | music = [[Игор Василев Новоградска]] | cinematography = [[Алеин Лопес Мартинес]] | editing = [[Кристина Посенел]] | released = 5 април 2017 (Аспен) | country = САД<br />Куба }} '''''Крајот на времето''''' (2017) е експериментален краток филм на [[Милчо Манчевски]]. == Содржина == ''Крајот на времето'' е експериментален филм за оној хипнотички момент во еден обичен вторнички ден кога сфаќаш дека времето застанало, а целиот универзум е вовлечен во само една насмевка. == Надворешни врски == * {{imdbtitle|6654458}} * [http://manchevski.com/filmography/short-forms/the-end-of-time/synopsis/ Официјална страница] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190723132728/http://manchevski.com/filmography/short-forms/the-end-of-time/synopsis/ |date=2019-07-23 }} [[Категорија:Филмови од 2017 година]] [[Категорија:Американски филмови]] oz1yt27mf4fcqbvpay5m1yu181owt26 РК Еурофарм Пелистер 0 1218833 5567320 5544008 2026-05-30T12:31:36Z ~2026-31990-13 133665 5567320 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија ракометен клуб | clubname = РК Еурофарм Пелистер | image = HCPelisterLogo.png | full name = Ракометен клуб<br> Еурофарм Пелистер | founded = {{Start date and age|df=yes|2011}} | ground = [[Спортска сала Боро Чурлевски]] | capacity = 2,600 | owner = | chairman = Зоран Стерјев | manager = {{знамеикона|МКД}} [[Стевче Алушевски]] | league = [[Македонска ракометна супер лига (мажи)|Супер лига на Македонија]] | season = 2024/25 | position = 1. место | website = https://www.rkeurofarmpelister.com/ | colour1 = green | colour2 = white | pattern_la1 = _white_stripes | pattern_b1 = _jomainter19gw | pattern_ra1 = _white_stripes | pattern_sh1 = _jomafootballwhitelogo | leftarm1 = 008000 | body1 = | rightarm1 = 008000 | shorts1 = 008000 | pattern_la2 = | pattern_b2 = _jomatiger4brb | pattern_ra2 = | pattern_sh2 = _jomafootballwhitelogo | leftarm2 = 000000 | body2 = | rightarm2 = 000000 | shorts2 = 0033FF }} '''РК Еурофарм Пелистер''' (познат и како '''РК Пелистер''') — [[ракомет]]ен клуб од [[Битола]], [[Македонија]]. Првичниот клуб [[РК Пелистер]] е основан во 1955 година, додека денешното правно лице РК Еурофарм Пелистер е основан во 2011 година. Моментално се натпреварува во [[Македонска ракометна супер лига (мажи)|македонската супер лига]]. == Историја == РК Пелистер е првиот основан ракометен клуб во Македонија, формиран во 1946 година под името [[Пелагонија]]. Потоа, во 1955 година, го променил името во Пелистер. 1960-тите години биле многу успешни, освојувајќи 4 шампионски титули почнувајќи од 1960 година до последната во 1969 година. Клубот освоил уште три титули во 1970-тите. Во 1980-тите, сезоната 1981 година била последната успешна, кога го освоил осмиот шампионски трофеј. Од сезоната 1983/84, Пелистер започнал редовно да учествува во [[Првенство на Југославија во ракомет|првенството на Југославија]]. Во 1985 година завршил на третото место и бил вицешампион во следните две сезони (1986/87 и 1987/88) зад доминантниот клуб [[РК Металопластика Шабац|Металопластика]]. Во тој период станал популарен слоганот „Кој не играл во Битола, не знае што е вистинска поддршка“, кој го изјавиле личности како [[Владо Шола]], [[Лино Червар]] и [[Златан Сарачевиќ]]. Пелистер станал првиот македонски клуб што заиграл во европските натпреварувања. Во 1986 година го победил грчкиот Филипос, но потоа загубил во осминафиналето од [[Атлетико Мадрид]], со севкупен резултат 34-38, и покрај победата на домашен терен од 24-19. Во сезоната 1988/89 се пласирал во четвртфиналето на [[ЕХФ Купот]], победувајќи ги [[РК Строволос Никозија|Строволос Никозија]] и [[РК Баник|Баник]], пред да биде поразен од германскиот клуб Ворвертс. Првиот меч во Битола го добил со шест гола разлика (22-16), но во возвратниот натпревар во [[Берлин]] загубил со девет гола разлика (13-22). Со формирањето на [[Македонска ракометна супер лига (мажи)|македонската супер лига]] во [[1992]] година, Пелистер станал најуспешен клуб во земјата, освојувајќи пет лигашки титули и пет куп титули во деценијата. Во 1996 година, Пелистер стигнал до полуфиналето на ЕХФ Купот на победниците на куповите, каде загубил со еден гол разлика од идниот шампион, [[ТБВ Лемго]]. Рекордни 7.000 гледачи присуствувале на реваншот во Битола. Дополнително, уште еден доказ за доминацијата на Пелистер во тој период е тоа што седум играчи од македонската репрезентација на [[Светско првенство во ракомет за мажи 1999|Светското првенство 1999]] во Египет играле за клубот. Најуспешен европски настап, Пелистер забележал во сезоната 2001/02, кога учествувал во [[ЕХФ Челинџ Куп]]от. Прво, забележал победа во третото коло, победувајќи го [[Зилант Казан]] и се пласирал во четвртото коло, каде го победил [[РК Париз Сен-Жермен|Парис Сент Жермен]]. Во четвртфиналето го совладал [[ГАС Килкис]] со вкупен резултат 52-51, пласирајќи се во полуфиналето каде за противник го имал [[РК Фредериксберг|Фредериксберг]]. Пелистер издвојувал победа во полуфиналето на драматичен начин во Битола, кога [[Наумче Мојсоски]] постигнал гол во последните секунди од натпреварот за да го изедначи севкупниот резултат, преминувајќи понатаму преку пенал-серија со конечен резултат 61-60. Во финалето, Пелистер загубил од [[Скерн Хандболд]], но и во тој дуел забележал победа на домашен терен од седум гола разлика. Во 2005 година, [[Трифун Костовски]] со Кометал станал спонзор на клубот, враќајќи ги славните денови и освојувајќи уште еден двоен трофеј, и шести шампионски трофеј во домашното првенство, што претставувало рекорд во тоа време. Меѓутоа, успехот бил краткотраен бидејќи Кометал го напуштил клубот по таа сезона. Потоа, Пелистер бил погоден од финансиски проблеми и се борел да го постигне истиот успех. На 29 ноември 2019 година бил потпишан договор за заедничко сопствеништво помеѓу сопствениците на РК Еурофарм Работник (создаден во 2011 година чиј сопственик бил [[Еурофарм]]) и РК Пелистер (чиј сопственик била [[општина Битола]]). Според договорот, РК Еурофарм Работник ќе го промени името во Еурофарм Пелистер 2, а оригиналниот РК Пелистер ќе го промени името во Еурофарм Пелистер. Еурофарм Пелистер ќе биде водечкиот клуб со високи европски амбиции, додека Еурофарм Пелистер 2 ќе биде развоен клуб исполнет со млади ракометни играчи од Битола и цела Македонија. Комбинацијата на силен спонзор и спортски бренд познат низ поранешна [[Југославија]] целосно се оствари преку договорот со градската администрација во 2020 година. Еурофарм Пелистер веќе ја надмина домашната рамка, играше во ЕХФ Лигата на шампионите и постави контури на тим кој може да ги врати трофеите во арената „Боро Чурлевски“. Ова било официјално остварено во мај 2023 година, кога клубот бил крунисан за шампион на Македонската Суперлига по прв пат по 18 години. Последната титула во македонскиот шампионат, Еурофарм Пелистер ја освоил на 8 јуни 2025 година откако во последното коло за сезоната 2024-25 го совлада директниот конкурент [[РК Вардар|РК Вардар 1961]] со 30-32 во [[СЦ „Јане Сандански“ - Скопје|салата Јане Сандански]] во [[Скопје]]. ==Состав== :''Состав за сезоната 2025/26.'' {{Col-begin}} {{Col-2}} ;Голмани *{{0}}1 {{знамеикона|МКД}} [[Никола Митревски]] * 24 {{знамеикона|МКД}} [[Давид Брестовац]] * 32 {{знамеикона|ИРН}} [[Саид Хеидарирад]] ;Леви крила *{{0}}2 {{знамеикона|МКД}} [[Дејан Манасков]] *{{0}}8 {{знамеикона|МКД}} [[Цветан Кузманоски]] * 33 {{знамеикона|МКД}} [[Петар Атанасијевиќ]] ;Десни крила *{{0}}7 {{знамеикона|БРА}} [[Рудолф Хекберт]] * 17 {{знамеикона|СРБ}} [[Богдан Радивојевиќ]] ;Пивоти *{{0}}6 {{знамеикона|МКД}} [[Самоил Ристевски]] * 11 {{знамеикона|ЕГИ}} [[Халед Валид]] * 44 {{знамеикона|МКД}} [[Жарко Пешевски]] {{Col-2}} ;Леви бекови * 15 {{знамеикона|СЛО}} [[Ник Хенигман]] * 18 {{знамеикона|МКД}} [[Филип Кузмановски]] ([[капитен|к]]) * 20 {{знамеикона|СРБ}} [[Илија Абутовиќ]] * 88 {{знамеикона|МКД}} [[Павле Атанасијевиќ]] ;Средни бекови *{{0}}9 {{знамеикона|СЛО}} [[Домен Тајник]] * 23 {{знамеикона|МКД}} [[Мирче Калајџиески]] * 77 {{знамеикона|БИХ}} [[Алем Хаџиќ]] ;Десни бекови *{{0}}3 {{знамеикона|СЛО}} [[Нејц Цехте]] *{{0}}4 {{знамеикона|ПОЛ}} [[Анџеј Видомски]] * 71 {{знамеикона|ТУН}} [[Усама Хосни]] {{Col-end}} ===Стручен штаб=== {| class="wikitable" |- ! Позиција !! Име |- | '''Главен тренер''' || {{знамеикона|МКД}} Стевче Алушевски |- | '''Помошник тренер''' || {{знамеикона|МКД}} Алексо Лембанов |- | '''Помошник тренер''' || {{знамеикона|МКД}} Александар Марковски |- | '''Тренер на голмани''' || {{знамеикона|МКД}} Ице Соколески |- | '''Физиотерапевт''' || {{знамеикона|МКД}} Небојша Василевски |- | '''Физиотерапевт''' || {{знамеикона|МКД}} Николче Митревски |- | '''Тим асистент''' || {{знамеикона|МКД}} Дамјан Николовски |} === Управа === {| class="wikitable" |+ !Позиција !Име |- |'''Спортски директор''' |{{знамеикона|МКД}} Звонко Шундовски |- |'''Претседател''' |{{знамеикона|МКД}} Зоран Стерјев |- |'''Потпретседател''' |{{знамеикона|МКД}} Бојан Стерјев |} ==Успеси== * '''[[Суперкуп на Македонија (ракомет)|Суперкуп на Македонија]] (3)''' '''Победник [[File:Simple gold cup.svg|16px]]:''' 2021, 2022 и 2025 * [[Македонска ракометна супер лига (мажи)|'''Македонска Ракометна Супер Лига''']] '''(9)''' '''Победник [[File:Simple gold cup.svg|16px]]:''' 1993, 1994, 1996, 1998, 2000, 2005, 2023, 2024 и 2025. * '''Македонска Републичка Лига (8)''' '''Победник [[File:Simple gold cup.svg|16px]]:''' 1961, 1966, 1968, 1969, 1970, 1971, 1979 и 1981. * '''[[Куп на Македонија во ракомет (мажи)|Куп на Македонија]] (5)''' '''Победник [[File:Simple gold cup.svg|16px]]:''' 1994, 1996, 1998, 1999 и 2005. == Надворешни врски == * [https://www.rkeurofarmpelister.com/ Официјално мрежно место на РК Еурофарм Пелистер] {{Македонска ракометна супер лига (мажи) |state=collapsed}} {{Шампиони на ракометната Супер лига на Македонија}} {{Шампиони на ракометниот Суперуп на Македонија}} [[Категорија:Ракометни клубови од Македонија|Еурофарм Работник]] 8begbvuihkesudutxscflgpcojvq0up 5567321 5567320 2026-05-30T12:34:26Z ~2026-31990-13 133665 /* Историја */ 5567321 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија ракометен клуб | clubname = РК Еурофарм Пелистер | image = HCPelisterLogo.png | full name = Ракометен клуб<br> Еурофарм Пелистер | founded = {{Start date and age|df=yes|2011}} | ground = [[Спортска сала Боро Чурлевски]] | capacity = 2,600 | owner = | chairman = Зоран Стерјев | manager = {{знамеикона|МКД}} [[Стевче Алушевски]] | league = [[Македонска ракометна супер лига (мажи)|Супер лига на Македонија]] | season = 2024/25 | position = 1. место | website = https://www.rkeurofarmpelister.com/ | colour1 = green | colour2 = white | pattern_la1 = _white_stripes | pattern_b1 = _jomainter19gw | pattern_ra1 = _white_stripes | pattern_sh1 = _jomafootballwhitelogo | leftarm1 = 008000 | body1 = | rightarm1 = 008000 | shorts1 = 008000 | pattern_la2 = | pattern_b2 = _jomatiger4brb | pattern_ra2 = | pattern_sh2 = _jomafootballwhitelogo | leftarm2 = 000000 | body2 = | rightarm2 = 000000 | shorts2 = 0033FF }} '''РК Еурофарм Пелистер''' (познат и како '''РК Пелистер''') — [[ракомет]]ен клуб од [[Битола]], [[Македонија]]. Првичниот клуб [[РК Пелистер]] е основан во 1955 година, додека денешното правно лице РК Еурофарм Пелистер е основан во 2011 година. Моментално се натпреварува во [[Македонска ракометна супер лига (мажи)|македонската супер лига]]. == Историја == РК Пелистер е првиот основан ракометен клуб во Македонија, формиран во 1946 година под името [[Пелагонија]]. Потоа, во 1955 година, го променил името во Пелистер. 1960-тите години биле многу успешни, освојувајќи 4 шампионски титули почнувајќи од 1960 година до последната во 1969 година. Клубот освоил уште три титули во 1970-тите. Во 1980-тите, сезоната 1981 година била последната успешна, кога го освоил осмиот шампионски трофеј. Од сезоната 1983/84, Пелистер започнал редовно да учествува во [[Првенство на Југославија во ракомет|првенството на Југославија]]. Во 1985 година завршил на третото место и бил вицешампион во следните две сезони (1986/87 и 1987/88) зад доминантниот клуб [[РК Металопластика Шабац|Металопластика]]. Во тој период станал популарен слоганот „Кој не играл во Битола, не знае што е вистинска поддршка“, кој го изјавиле личности како [[Владо Шола]], [[Лино Червар]] и [[Златан Сарачевиќ]]. Пелистер станал првиот македонски клуб што заиграл во европските натпреварувања. Во 1986 година го победил грчкиот Филипос, но потоа загубил во осминафиналето од [[Атлетико Мадрид]], со севкупен резултат 34-38, и покрај победата на домашен терен од 24-19. Во сезоната 1988/89 се пласирал во четвртфиналето на [[ЕХФ Купот]], победувајќи ги [[РК Строволос Никозија|Строволос Никозија]] и [[РК Баник|Баник]], пред да биде поразен од германскиот клуб Ворвертс. Првиот меч во Битола го добил со шест гола разлика (22-16), но во возвратниот натпревар во [[Берлин]] загубил со девет гола разлика (13-22). Со формирањето на [[Македонска ракометна супер лига (мажи)|македонската супер лига]] во [[1992]] година, Пелистер станал најуспешен клуб во земјата, освојувајќи пет лигашки титули и пет куп титули во деценијата. Во 1996 година, Пелистер стигнал до полуфиналето на ЕХФ Купот на победниците на куповите, каде загубил со еден гол разлика од идниот шампион, [[ТБВ Лемго]]. Рекордни 3.200 гледачи присуствувале на реваншот во Битола. Дополнително, уште еден доказ за доминацијата на Пелистер во тој период е тоа што седум играчи од македонската репрезентација на [[Светско првенство во ракомет за мажи 1999|Светското првенство 1999]] во Египет играле за клубот. Најуспешен европски настап, Пелистер забележал во сезоната 2001/02, кога учествувал во [[ЕХФ Челинџ Куп]]от. Прво, забележал победа во третото коло, победувајќи го [[Зилант Казан]] и се пласирал во четвртото коло, каде го победил [[РК Париз Сен-Жермен|Парис Сент Жермен]]. Во четвртфиналето го совладал [[ГАС Килкис]] со вкупен резултат 52-51, пласирајќи се во полуфиналето каде за противник го имал [[РК Фредериксберг|Фредериксберг]]. Пелистер издвојувал победа во полуфиналето на драматичен начин во Битола, кога [[Наумче Мојсоски]] постигнал гол во последните секунди од натпреварот за да го изедначи севкупниот резултат, преминувајќи понатаму преку пенал-серија со конечен резултат 61-60. Во финалето, Пелистер загубил од [[Скерн Хандболд]], но и во тој дуел забележал победа на домашен терен од седум гола разлика. Во 2005 година, [[Трифун Костовски]] со Кометал станал спонзор на клубот, враќајќи ги славните денови и освојувајќи уште еден двоен трофеј, и шести шампионски трофеј во домашното првенство, што претставувало рекорд во тоа време. Меѓутоа, успехот бил краткотраен бидејќи Кометал го напуштил клубот по таа сезона. Потоа, Пелистер бил погоден од финансиски проблеми и се борел да го постигне истиот успех. На 29 ноември 2019 година бил потпишан договор за заедничко сопствеништво помеѓу сопствениците на РК Еурофарм Работник (создаден во 2011 година чиј сопственик бил [[Еурофарм]]) и РК Пелистер (чиј сопственик била [[општина Битола]]). Според договорот, РК Еурофарм Работник ќе го промени името во Еурофарм Пелистер 2, а оригиналниот РК Пелистер ќе го промени името во Еурофарм Пелистер. Еурофарм Пелистер ќе биде водечкиот клуб со високи европски амбиции, додека Еурофарм Пелистер 2 ќе биде развоен клуб исполнет со млади ракометни играчи од Битола и цела Македонија. Комбинацијата на силен спонзор и спортски бренд познат низ поранешна [[Југославија]] целосно се оствари преку договорот со градската администрација во 2020 година. Еурофарм Пелистер веќе ја надмина домашната рамка, играше во ЕХФ Лигата на шампионите и постави контури на тим кој може да ги врати трофеите во арената „Боро Чурлевски“. Ова било официјално остварено во мај 2023 година, кога клубот бил крунисан за шампион на Македонската Суперлига по прв пат по 18 години. Последната титула во македонскиот шампионат, Еурофарм Пелистер ја освоил на 8 јуни 2025 година откако во последното коло за сезоната 2024-25 го совлада директниот конкурент [[РК Вардар|РК Вардар 1961]] со 30-32 во [[СЦ „Јане Сандански“ - Скопје|салата Јане Сандански]] во [[Скопје]]. ==Состав== :''Состав за сезоната 2025/26.'' {{Col-begin}} {{Col-2}} ;Голмани *{{0}}1 {{знамеикона|МКД}} [[Никола Митревски]] * 24 {{знамеикона|МКД}} [[Давид Брестовац]] * 32 {{знамеикона|ИРН}} [[Саид Хеидарирад]] ;Леви крила *{{0}}2 {{знамеикона|МКД}} [[Дејан Манасков]] *{{0}}8 {{знамеикона|МКД}} [[Цветан Кузманоски]] * 33 {{знамеикона|МКД}} [[Петар Атанасијевиќ]] ;Десни крила *{{0}}7 {{знамеикона|БРА}} [[Рудолф Хекберт]] * 17 {{знамеикона|СРБ}} [[Богдан Радивојевиќ]] ;Пивоти *{{0}}6 {{знамеикона|МКД}} [[Самоил Ристевски]] * 11 {{знамеикона|ЕГИ}} [[Халед Валид]] * 44 {{знамеикона|МКД}} [[Жарко Пешевски]] {{Col-2}} ;Леви бекови * 15 {{знамеикона|СЛО}} [[Ник Хенигман]] * 18 {{знамеикона|МКД}} [[Филип Кузмановски]] ([[капитен|к]]) * 20 {{знамеикона|СРБ}} [[Илија Абутовиќ]] * 88 {{знамеикона|МКД}} [[Павле Атанасијевиќ]] ;Средни бекови *{{0}}9 {{знамеикона|СЛО}} [[Домен Тајник]] * 23 {{знамеикона|МКД}} [[Мирче Калајџиески]] * 77 {{знамеикона|БИХ}} [[Алем Хаџиќ]] ;Десни бекови *{{0}}3 {{знамеикона|СЛО}} [[Нејц Цехте]] *{{0}}4 {{знамеикона|ПОЛ}} [[Анџеј Видомски]] * 71 {{знамеикона|ТУН}} [[Усама Хосни]] {{Col-end}} ===Стручен штаб=== {| class="wikitable" |- ! Позиција !! Име |- | '''Главен тренер''' || {{знамеикона|МКД}} Стевче Алушевски |- | '''Помошник тренер''' || {{знамеикона|МКД}} Алексо Лембанов |- | '''Помошник тренер''' || {{знамеикона|МКД}} Александар Марковски |- | '''Тренер на голмани''' || {{знамеикона|МКД}} Ице Соколески |- | '''Физиотерапевт''' || {{знамеикона|МКД}} Небојша Василевски |- | '''Физиотерапевт''' || {{знамеикона|МКД}} Николче Митревски |- | '''Тим асистент''' || {{знамеикона|МКД}} Дамјан Николовски |} === Управа === {| class="wikitable" |+ !Позиција !Име |- |'''Спортски директор''' |{{знамеикона|МКД}} Звонко Шундовски |- |'''Претседател''' |{{знамеикона|МКД}} Зоран Стерјев |- |'''Потпретседател''' |{{знамеикона|МКД}} Бојан Стерјев |} ==Успеси== * '''[[Суперкуп на Македонија (ракомет)|Суперкуп на Македонија]] (3)''' '''Победник [[File:Simple gold cup.svg|16px]]:''' 2021, 2022 и 2025 * [[Македонска ракометна супер лига (мажи)|'''Македонска Ракометна Супер Лига''']] '''(9)''' '''Победник [[File:Simple gold cup.svg|16px]]:''' 1993, 1994, 1996, 1998, 2000, 2005, 2023, 2024 и 2025. * '''Македонска Републичка Лига (8)''' '''Победник [[File:Simple gold cup.svg|16px]]:''' 1961, 1966, 1968, 1969, 1970, 1971, 1979 и 1981. * '''[[Куп на Македонија во ракомет (мажи)|Куп на Македонија]] (5)''' '''Победник [[File:Simple gold cup.svg|16px]]:''' 1994, 1996, 1998, 1999 и 2005. == Надворешни врски == * [https://www.rkeurofarmpelister.com/ Официјално мрежно место на РК Еурофарм Пелистер] {{Македонска ракометна супер лига (мажи) |state=collapsed}} {{Шампиони на ракометната Супер лига на Македонија}} {{Шампиони на ракометниот Суперуп на Македонија}} [[Категорија:Ракометни клубови од Македонија|Еурофарм Работник]] envavzdtv1k35os5e32vzufmlp6028l Лос 0 1219192 5567581 5532836 2026-05-31T06:48:43Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567581 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Лос | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{Наведено списание |author= Hundertmark, K. |title= ''Alces alces'' |journal= [[Црвен список на МСЗП]] |volume= 2016 |page= e.T56003281A22157381 |publisher= [[Меѓународен сојуз за заштита на природата|МСЗП]] |year= 2016 |url= http://oldredlist.iucnredlist.org/details/56003281/0 |doi= 10.2305/IUCN.UK.2016-1.RLTS.T56003281A22157381.en |accessdate= 2 June 2018 }}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | image = Moose superior.jpg | image_caption = Мажјак | image2 = Alce (Alces alces), Potter marsh, Alaska, Estados Unidos, 2017-08-22, DD 139.jpg | image2_caption = Женка | regnum = [[Животни]] | divisio = [[Хордови|Chordata]] | classis = [[Цицачи|Mammalia]] | ordo = [[Парнокопитни|Artiodactyla]] | familia = [[Елени|Cervidae]] | subfamilia = [[Capreolinae]] | genus = Alces | species = A. alces | binomial = Alces alces | binomial_authority = ([[Карл Лине|Лине]], [[Систем на природата|1758]]) | range_map = Moose distribution.png | range_map_caption = Распространетост на лосот | synonyms = ''Cervus alces'' {{small|Лине,&nbsp;1758}} }} '''Лосот''' (''Alces alces'') е најголемиот и најтешкиот претставник од фамилијата [[елени]]. Може да биде долг и повеќе од 3 м и тежок до 700 кг. Мажјаците се двојно поголеми од женките. Од другите елени се разликуваат по големите и широки [[рогови]] на мажјаците кои се сраснати во облик на [[лопата]]. Телото на лосовите е прекриено со темнокафеаво крзно, додека нозете им се светли и имаат широки чапунки за газење по кал или снег. Мажјаците на грлото имаат набрана кожа прекриена со крзно. Роговите ги отфрлаат секоја година, по што им растат нови. Лосовите живеат во шуми во близина на езера, мочуришта и други водени површини. Мошне добро трчаат, а изненадувачки добро пливаат и нуркаат. Лете влегуваат во вода и се хранат со водни растенија, а зиме јадат гранчиња од дрвја. Тоа се внимателни животни, најчесто активни во самрак, а дење претежно се одмораат. Мажјаците лете живеат сами, а женките внимаваат на младите, додека зиме се задржуваат во поголеми или помали стада предводени од женки. ==Живеалиште== [[File:Alaskan moose pair (6862339335).jpg|thumb|left|Мажјак и женка лос]] Лосот обично живее во [[тајга|тајгите]] и умерените широколисни и мешани [[шуми]] на [[северна полутопка|северната полутопка]] во [[Умерена клима|умерена]] до [[субарктичка клима|субарктичка]] [[клима]]. Ловењето и другите човечки активности предизвикаа намалување на опсегот на живеалиштето на лосовите со текот на времето. Во моментов, повеќето лосови се наоѓаат во [[Канада]], [[Алјаска]], [[Нова Англија]], [[Скандинавија|скандинавските]], [[Балтички држави|балтичките]] држави и [[Русија]]. [[File:Cow moose.jpg|thumb|left|Женка лос]] Лосот живее во средина во која може да најде соодветна исхрана (пр. езерски треви, млади дрвја и грмушки), а вооено да е заштитен од грабливци како и од екстремно топло или ладно време. Во текот на годишните времиња лосовите патуваат помеѓу различни живеалишта за да ги задоволат овие потреби.<ref name="autogenerated1">{{Наведена мрежна страница |url=https://extension.unh.edu/resources/files/Resource003858_Rep5484.pdf |title=архивска копија |accessdate=2019-03-10 |archive-date=2018-05-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180516103753/https://extension.unh.edu/resources/files/Resource003858_Rep5484.pdf |url-status=dead }}</ref> Лосот со својата дебела кожа, густо крзно кое ја задржува топлината и нискиот сооднос помеѓу површина и волумен е приспособен за живеење во ладни услови и одлично го толерира студот, но има ниска толеранција на топлина. Топлото време го преживува со повлекување на сенка, на провев или со потопување во ладна вода. На топло лосовите лесно можат да се најдат како шлапаат или пливаат во езерата или барите. Кога е многу изложен на топлина постојат големи шанси лосот да не се храни соодветно во лето, а со тоа и да не складира доволно сало за да ја преживее зимата. Женките исто така, може да не бидат во состојба да се отелат без потребното стекнување тежина во текот на летото. На лосот му е потребен пристап како до младите шуми за брстење, така и до старите шуми за наоѓање на засолниште. [[File:Alces alces (juvenile).jpg|thumb|left|Млад лос]] Лосовите ги избегнуваат областите каде што има малку или воопшто нема снег бидејќи ова го зголемува ризикот од наидување на грабливци, како што се волците, и исто така ги избегнуваат областите со длабок снег бидејќи тоа ја намалува нивната подвижност. Поради тоа лосовите избираат средина која балансира со бројот на грабливци, достапност на храна и длабочина на снегот.<ref>Dussault, Christian, Jean‐Pierre Ouellet, Réhaume Courtois, Jean Huot, Laurier Breton, and Hélène Jolicoeur. "Linking moose habitat selection to limiting factors." Ecography 28, no. 5 (2005): 619-628.</ref> Со повторната појава на бизонот во [[тајга|тајгите]] се појави загриженост дека лосот и бизонот ќе се натпреваруваат за зимската животна средина, а тоа би довело до намалување на популацијата лосови. Како и да е, ваков проблем не се појави. Лосот го претпочита [[субалпски појас|субалпскиот појас]] во рана зима, додека бизонот претпочита влажни [[ливада|ливади]] и пасишта. Во доцна зима лосот претпочита речни [[долина|долини]] и листопадни [[шума|шуми]] или алпски терени над шумата, додека бизонот претпочита влажни ливади и пасишта или сончеви падини.<ref>Jung, Thomas S., Sophie M. Czetwertynski, and Fiona KA Schmiegelow. "Boreal forest titans do not clash: low overlap in winter habitat selection by moose (Alces americanus) and reintroduced bison (Bison bison)." European Journal of Wildlife Research 64, no. 3 (2018): 25.</ref> [[File:Jakt på utstoppet elg.jpg|thumb|Изрежирана слика на лов на лос во [[Норвешка]]]] == Популација == '''Северна Америка:''' * ''Во Канада'' : Се проценува дека има околу 500,000 до 1,000,000 лосови,<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.hww.ca/en/species/mammals/moose.html#sid14 |title=Hinterland Who's Who |publisher=Hww.ca |accessdate=2013-05-25 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130424191149/http://www.hww.ca/en/species/mammals/moose.html#sid14 |archivedate=2013-04-24 |df= }}</ref> со 150,000 во [[Њуфаундленд и Лабрадор|Њуфаундленд]] во 2007&nbsp;г. кои потекнуваат од само четирите кои беа претставени во 1900-тите.<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.canadacool.com/COOLFACTS/NEWFOUNDLAND/NFLDMoose.html | title = Newfoundland's 120,000 moose are descended from just four that were introduced a century ago | work = Canadacool.com | archiveurl = https://web.archive.org/web/20110724203530/http://www.canadacool.com/COOLFACTS/NEWFOUNDLAND/NFLDMoose.html | archivedate = 2011-07-24 | url-status=dead }}</ref> * ''Во САД'' : Се проценува дека има околу 300,000: **Алјаска: Се проценува дека има околу 200,000 во 2011&nbsp;г.<ref>[http://www.adfg.alaska.gov/static/species/speciesinfo/moose/pdfs/interior_moose_news_fall_2011.pdf Interior Alaska Moose News (Fall 2011)], p. 6, "How Do Scandinavia and Alaska Compare?"</ref> **Североисток: Проценето е дека има околу 50,000 во [[Њујорк]] и [[Нова Англија]] во 2007&nbsp;г.<ref name="defenders.org">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.defenders.org/newsroom/defenders_magazine/winter_2007/moose_in_a_mess.php |title=Архивиран примерок |accessdate=2010-08-20 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100804222937/http://www.defenders.org/newsroom/defenders_magazine/winter_2007/moose_in_a_mess.php |archivedate=2010-08-04 |df= }}</ref> **Планинските држави: Во [[Вајоминг]] се наоѓаат најголем дел од лосовите во тој регион, проценети се 7,692 во 2009&nbsp;г.<ref>[http://billingsgazette.com/news/state-and-regional/wyoming/article_eef704f1-9b7f-5812-b219-31b57a917a31.html "Wyoming moose numbers fall short"], ''Billings Gazette'', May 28, 2009</ref> **Горниот Среден Запад: [[Мичиген]] се проценува дека има 433 во 2011&nbsp;г.,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.michigan.gov/dnr/0,1607,7-153--252224--,00.html |title="DNRE Survey Results Indicate Approximately 433 Moose in Western Upper Peninsula" |publisher=Michigan.gov |date=2017-05-25 |accessdate=2018-06-04}}</ref> [[Висконсин]] 20–40 во 2003, [[Минесота]] 5600 во североистокот во 2010,<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://files.dnr.state.mn.us/recreation/hunting/moose/moose_survey_2010.pdf |title="2010 Aerial Moose Survey" |format=PDF |date= |accessdate=2018-06-04 |archive-date=2017-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170808035142/http://files.dnr.state.mn.us/recreation/hunting/moose/moose_survey_2010.pdf |url-status=dead }}</ref> и околу 100 во северозападот во 2009.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://files.dnr.state.mn.us/aboutdnr/reports/legislative/moose_mgmt_research.pdf |title=Moose Management and Research Plan Update |format=PDF |date= |accessdate=2018-06-04}}</ref> '''Европа и Азија''': *''Финска'' : Во 2009&nbsp;г. имало популација од 115,000.<ref>[http://riistaweb.riista.fi/riistatiedot/riistatietohaku.mhtml RiistaWeb] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100724144553/http://riistaweb.riista.fi/riistatiedot/riistatietohaku.mhtml |date=2010-07-24 }}. Riistaweb.riista.fi. Посетено на 2011-01-09.</ref> *''Норвешка'' : Во 2009&nbsp;г. имало популација од околу 120,000.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.aftenposten.no/norge/Elgen-truer-skogen-258961b.html | title=Elgen truer skogen |language=no |publisher=Aftenposten}}</ref> Во 2015&nbsp;г. 31,131 лосови биле мета на лов. Во 1999&nbsp;г. рекорден број од 39,422 биле уловени.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ssb.no/jord-skog-jakt-og-fiskeri/statistikker/elgjakt/aar/2016-03-18 |title=Elgjakt, 2015/2016 |publisher=Statistisk sentralbyrå}}</ref> *''Летонија'' : во 2015&nbsp;г. имало околу 21,000.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.zm.gov.lv/public/files/CMS_Static_Page_Doc/00/00/00/37/44/Alnisgrafiks.jpg |title=zm.gov.lv |publisher=zm.gov.lv |accessdate=2015-10-06 |language=lv |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151006234127/https://www.zm.gov.lv/public/files/CMS_Static_Page_Doc/00/00/00/37/44/Alnisgrafiks.jpg |archivedate=2015-10-06 |df= }}</ref> *''Естонија'' : 13,260<ref>[http://www.ilmajaam.ee/1281638/potrade-arvukust-tahetakse-oluliselt-vahendada "Põtrade arvukust tahetakse oluliselt vähendada."] ''Postimees'' 06.26.2013. Посетено на 6-27-2013. {{et icon}}</ref> *''Полска'' : 2,800<ref name="lhnet">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.lhnet.org/eurasian-elk/ |title=Factsheet: Eurasian Elk (Elk, reindeer, roe deer (Cetartiodactyla Cervidae Capreolinae) > Alces alces) |publisher=Lhnet.org |accessdate=2013-06-27 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130727095304/http://www.lhnet.org/eurasian-elk/ |archivedate=2013-07-27 |df= }}</ref> *''Чешка'' : максимум 50<ref name="lhnet" /> *''Русија'' : Во 2007 имало околу 600,000.<ref>{{Наведено списание|last=Baskin|first=Leonid M.|date=2009|title=Status of Regional Moose Populations in European and Asiatic Russia|url=http://alcesjournal.org/index.php/alces/article/viewFile/4/3|journal=Alces|volume=45|pages=1–4|via=}}</ref> *''Шведска'' : Популација од околу 300,000–400,000. Околу 100,000 се ловени секоја есен.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://jagareforbundet.se/Templates/Pages/AnimalSpeciesPage.aspx?id=623&epslanguage=sv |title=jagareforbundet.se |publisher=jagareforbundet.se |accessdate=2013-12-01 |language=sv |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131203051340/http://jagareforbundet.se/Templates/Pages/AnimalSpeciesPage.aspx?id=623&epslanguage=sv |archivedate=2013-12-03 |df= }}</ref><ref>[http://www.salenalgen.se/Älginformation.htm salenalgen.se Om älgar] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120620050136/http://www.salenalgen.se/%C3%84lginformation.htm |date=2012-06-20 }}</ref> Околу 10,000 годишно се усмртени во сообраќајни незгоди.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.svd.se/sa-manga-djur-dodas-i-trafiken-varje-ar |title=Så många djur dödas i trafiken varje år &#124; SvD |publisher=Svd.se |date=2003-12-29 |accessdate=2018-06-04}}</ref> ===Подвидови=== {| class="wikitable" |- | Евроазиски лос [[File:Moose-Gustav.jpg|150 px]] | ''A. a. alces'' | [[Финска]], [[Шведска]], [[Норвешка]], [[Летонија]], [[Естонија]] и [[Русија]]. Го нема повеќе во централна и западна Европа освен во [[Полска]], [[Литванија]] и [[Белорусија]], со одредена популација во [[Чешка]], [[Словачка]] и северна [[Украина]]. Многу мал број може да се забележи и во [[Шкотска]], [[Велика Британија]], а од скоро и во источна [[Германија]]. Мажјаците тежат околу 300 до 475 кг, а женките 275 до 375 кг. Висината на рамена варира од 1,7 до 2,1 м.<ref>Smith, A. T., Xie, Y., Hoffmann, R. S., Lunde, D., MacKinnon, J., Wilson, D. E., & Wozencraft, W. C. (Eds.). (2010). ''[https://books.google.com/books?id=ka-9f68nPT4C&printsec=frontcover#v=snippet&q=moose&f=false A guide to the mammals of China]''. Princeton University Press.</ref> |- | Јакутиски лос, или средносибирски/Ленски лос<ref name="bearcreekjournal">{{Наведена мрежна страница |url=http://bearcreekjournal.com/mooseworld/asian-moose/ |title=Asian Moose |publisher=Bear Creek Journal |accessdate=2013-06-27 |archive-url=https://archive.today/20130620053743/http://bearcreekjournal.com/mooseworld/asian-moose/ |archive-date=2013-06-20 |url-status=dead |df= }}</ref> [[File:Wading moose.jpg|150 px]] | ''A. a. pfizenmayeri'' | Источен [[Сибир]], [[Монголија]] и [[Манџурија]]. Најчесто може да се најде во шумите на источна Русија. Тоа е најчестиот вид на лос во [[Азија]]. Неговата распространетост почнува од реката [[Енисеј]] на запад и најголем дел од Сибир. Сличен е по големина на западниот лос од Канада. |- | Усурски или амурски лос <ref name="bearcreekjournal" /> | ''A. a. cameloides'' | Распространет во [[Амурска област|Амурско]]-[[Усури|Усурската]] област на источна Русија, како и североисточниот дел од [[Кина]]. Од другите лосови се разликуваат по големината на нивните рогови кои се многу помали или воопшто ги немаат. Тоа е најмалиот подвид на лос со висина на рамената од 1,65 до 1,85 м, и тежина од 200 до 350 кг.<ref>Jackson, K. (2009). ''Moose''. Reaktion Books.</ref> |- | Чукотски или источно сибирски лос<ref name="bearcreekjournal" /> [[File:Male Moose.jpg|150 px]] | ''A. a. buturlini'' | Распространет е од североисточен Сибир преку [[Корјачки округ|Корјачкиот округ]] и полуостовот [[Камчатка]]. Тоа е најголемиот лос во Европа и Азија. Со својата големина може да се спореди, па дури и да го надмине алјаскиот лос (''A. a. gigas''). Мажјаците може да пораснат до 2,15 м височина и да тежат помеѓу 500 и 725 кг; женките се нешто помали. |- | Источен лос [[File:Alces alces Cape Breton Highlands National Park.jpg|150 px]] | ''A. a. americana'' | Источна Канада, влучително и источен [[Онтарио]], цел [[Квебек]] и [[Атлантска Канада]]. Североисточен САД вклучително и [[Мејн]], [[Њу Хемпшир]], [[Вермонт]], [[Масачусетс]], [[Рон Ајленд]], [[Конектикат]] и северен [[Њујорк (сојузна држава)|Њујорк]]. Се забележува раст на популацијата. Ова е еден мал подвид на лос, женките тежат околу 270 кг, мажјаците тежат во просег 365 кг и мажјаците се високи 2 м. |- | Западен лос [[File:Lonesome-Lake-Moose.jpg|150 px]] | ''A. a. andersoni'' | [[Британска Колумбија]] до западен [[Онтарио]], источен [[Јукон]], [[Северозападни Територии]], јужнозападен [[Нунавут]], [[Мичиген]] (горниот полуостров), северен [[Висконсин]], северна [[Минесота]], и североисточна [[Северна Дакота]]. Средно голема раса каде возрасната женка тажи околу 340 до 420 кг, а возрасниот мажјак 450 до 500 кг.<ref>{{Наведена мрежна страница |url= http://www.env.gov.bc.ca/wld/documents/moose.pdf |title= Moose in British Columbia |publisher= Ministry of Environment, Lands and Parks, British Columbia |accessdate= 2014-08-18}}</ref> |- | Алјаски лос [[File:Bigbullmoose.jpg|150 px]] | ''A. a. gigas'' | [[Алјаска]] и западен [[Јукон]]. Најголемиод подвид од [[Северна Америка]].<ref>Franzmann, A. W., LeResche, R. E., Rausch, R. A., & Oldemeyer, J. L. (1978). ''Alaskan moose measurements and weights and measurement-weight relationships''. Canadian Journal of Zoology, 56(2), 298-306.</ref> |- | Шираски лос [[File:Shiras Bull at Cecret Lake a 07-25-12.JPG|150 px]] | ''A. a. shirasi'' |[[Колорадо]], [[Ајдахо]], [[Монтана]], [[Орегон]], [[Јута]], [[Вашингтон (сојузна држава)|Вашингтон]] и [[Вајоминг]].<ref>{{Наведена мрежна страница|title = Moose Status and Hunting in Washington By Dana L. Base, Associate Wildlife Biologist August 2004|accessdate = 2009-12-07|url = http://wdfw.wa.gov/wlm/game/hunter/gametrails/2004/moose_status.htm |archiveurl = https://web.archive.org/web/20070621205514/http://wdfw.wa.gov/wlm/game/hunter/gametrails/2004/moose_status.htm |archivedate = June 21, 2007}}</ref> Најмалиот подвид во Северна Америка, тежок околу 230 до 344 кг. |- | † Кавкаски лос [[File:Elch.PNG|150 px]] | ''A. a. caucasicus'' | [[Кавказ (планински венец)|Кавказ]]. Изумрен поради губење на соодветна животната средина и претерано ловење. Можел да се најде во [[Иран]], [[Русија]], [[Грузија]], [[Азербејџан]] и [[Турција]]. |} == Опис и анатомија == [[File:Moose Skull sideview.jpg|thumb|Череп на лос]] ===Рогови=== [[File:Alces alces 8492.JPG|thumb|Роговите во тек на раст се покриени со тенок слој од крзно наречено „кадифе“. Крвните садови во кадифето носат хранливи материи за раст на роговите.]] Мажјаците имаат рогови како и останатите претставници од фамилијата елени. Женките избираат партнер врз основа на големината на роговите. Мажјаците ја користат големината на нивните рогови со цел да ја заплашат и обесхрабрат конкуренцијата, а неретко доаѓа и до борба помеѓу соперниците.<ref name=Rodgers2001a /> Големината и стапката на раст на роговите зависи од диетата и возраста; симетријата го одразува здравјето на лосот.<ref name=Rodgers2001a /> Роговите на мажјаците растат како цилиндрични греди кои се испакнуваат на двете страни од главата под прав агол на средната линија на черепот, а потоа се разгрануваат. Долниот крак од ова разгранување може да биде едноставно, или поделено на два или три забци, со понекое зарамнување. Роговите на лосот се широки и во форма на лопата со забци по должината на надворешниот раб.<ref name=Rodgers2001a>{{citation|title=Moose|first=Art |last=Rodgers|publisher=Voyager Press|chapter=Appearance and characteristics|year=2001|pages=24–27|isbn=978-0-89658-521-8}}</ref> Роговите на возрасен алјаски лос (стар 5 до 12 години) имаат максимален распон поголем од 200 см. До 13-годишна возраст роговите на лосот се намалуваат во големина и симетрија. Најголемиот забележан распон е 210 см. Алјаскиот лос исто така го држи рекордот за најтешки рогови со 36 кг.<ref name=Rodgers2001a /> [[Податотека:Alces_alces.jpg|алт=|мини|Млада женка (''A. a. americana'') на почеток на Јуни.]] Пречникот на гредата укажува на возраста на лосот, а не бројот на забците.<ref name=Rodgers2001a /> Роговите на лосовите во Северна Америка (''A. a. Americanus'') вообичаено се поголеми од оние на евроазискиот лос и имаат по два лобуси на секоја страна, како пеперутка. Формата на роговите на евроазиските лосови потсетува на школка, со еден лобус на секоја страна.<ref name=Rodgers2001a /> По сезоната на парење мажите ги отфрлаат роговите за да штедат енергија за зима. Новиот сет на рогови ќе порасне на пролет. Потребни се три до пет месеци за нивен целосен развој, што ги прави еден од најбрзорастечките органи кај живоотните. Покривната кожа со својот богато развиен систем на крвни садови ги исхранува роговите, а бројни фоликули на влакна и даваат кадифена текстура.<ref name=Rodgers2001a /> Младите лосови не ги отфрлаат роговите за време на зимата, туку ги задржуваат до следната пролет. Птиците, месојадците и глодачите ги јадат отпаднатите рогови кои се полни со белковини, а лосовите ја јадат покривната кожа за внес на хранливи материи.<ref name=Rodgers2001a /> Ако мажјакот е [[Кастрација|кастриран]], било случајно или хемиски, тој ќе го отфрли моменталниот сет на рогови и веднаш ќе порасне нов сет деформирани со изменета форма рогови кои ќе ги носи до крајот на животот без да ги отфрли повеќе. Овие израстоци со карактеристичен изглед (често нарекувани и „ѓаволски рогови“) се извор на митови и легенди кај [[Ескими]]те, како и кај некои други племиња на домородните народи од Северна Америка.<ref>Geist, Valerius (1998)'' [https://books.google.com/books?id=bcWZX-IMEVkC&printsec=frontcover#v=onepage&q=moose&f=false Deer of the World: Their Evolution, Behaviour, and Ecology]'' Stackpole Books.</ref> Во исклучително ретки околности и кај женките може да пораснат рогови. Ова обично се должи на хормонски дисбаланс.<ref>[http://www.alaskapublic.org/2009/10/19/it%E2%80%99s-a-bull-moose%E2%80%A6no-a-cow%E2%80%A6/ It’s a Bull Moose…No a Cow…] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120120114602/http://www.alaskapublic.org/2009/10/19/it%E2%80%99s-a-bull-moose%E2%80%A6no-a-cow%E2%80%A6/ |date=2012-01-20 }} Joe Viechnicki, KFSK – Petersburg 10-19-09</ref> ===Копита=== Како и сите членови од редот [[Парнокопитни|парнокопитари]], на стапалото лосот има два големи кератинизирани копита кои соодветствуваат на третиот и четвртиот прст, со два мали постеролатерални рудиментарни прсти кои соодветствуваат на вториот и петтиот прст. Копитото од четвртиот прст е пошироко од она на третиот, но е пократко во должина. Ова стапало е приспособено за одење по меко тло.<ref>Keller, Anna, Marcus Clauss, Evelyne Muggli, and Karl Nuss. "Even-toed but uneven in length: the digits of artiodactyls." Zoology 112, no. 4 (2009): 270-278.</ref> Копитото се шири под товар, ја зголемува површината на газење, при што се ограничува потонувањето на ногата во мека почва или снег, а исто така се зголемува и ефикасноста при пливање.<ref>Lundmark, Caroline. Morphological and behavioral adaptations of moose to climate, snow, and forage. Vol. 2008, no. 67. 2008.</ref><ref>Telfer, Edmund S., and John P. Kelsall. "Adaptation of some large North American mammals for survival in snow." Ecology 65, no. 6 (1984): 1828-1834.</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://winterberrywildlife.ouroneacrefarm.com/2016/04/17/moose-hooves/|title=Moose Hooves and Legs: Great Adaptations|first=Janet|last=Pesaturo|date=17 April 2016|website=ouroneacrefarm.com}}</ref> На цврсто тло мажјакот остава видлив отпечаток од рудиментарните прсти, додека женката и младенчето не оставаат. На меко тло или кал кај сите може да се види отпечаток од рудиментарните прсти.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.all-about-moose.com/moose-tracks.html|title=Moose Tracks - What do Tracks From A Moose Look Like?|website=All About Moose}}</ref> ===Крзно=== Крзното му се состои од два слоја, горен слој составен од долги влакна и мека волнена подлога. Влакната од горниот слој се шупливи, исполнети со воздух за подобра изолација, а исто така им помага да останат на површина додека пливаат.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.newfoundlandbiggamehunting.com/post/newfoundland-moose-trivia |title=Big Game Hunting in Newfoundland |publisher=Newfoundlandbiggamehunting.com |date=2016-01-17 |accessdate=2018-06-04 |archive-date=2017-01-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170104164154/http://www.newfoundlandbiggamehunting.com/post/newfoundland-moose-trivia |url-status=dead }}</ref> ===Гуша=== И мажјаците и женките имаат гуша или ѕвоно,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.britannica.com/animal/moose-mammal#ref1022349|title=Moose |publisher=britannica.com|date=1999-07-23|accessdate=2018-10-02}}</ref> што всушност е кожна дипла под брадата. Нејзината вистинска намена сè уште не е доволно јасна, но се претпоставува дека е потребна при парење како визуелен и мирисен сигнал или како знак за доминација кај мажјаците, како што се и роговите.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://bioweb.uwlax.edu/bio203/s2012/hautala_gavi/|title=Alces alces, Giant of the Northern Forest|publisher=bioweb.uwlax.edu|accessdate=2018-10-02|archive-date=2018-02-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180208200728/http://bioweb.uwlax.edu/bio203/s2012/hautala_gavi/|url-status=dead}}</ref> ==Наводи== [[Категорија:Животински таксони опишани од Карл Линеј]] 8a0j3kmxnv8pxdqi1kwn6xqr8a2py7o Корисник:Chnitke 2 1220700 5567700 5066325 2026-05-31T10:27:23Z Bjankuloski06 332 5567700 wikitext text/x-wiki {{новкорисник2}} {{:ВП:УНС|Баџини||||нова статија}} {{:ВП:УНС|Сандао||||нова статија}} {{:ВП:УНС|Ифатски Султанат||||нова статија}} {{:ВП:УНС|Укинувањето на Прусија||||нова статија}} 0hmvqe6r17arv9z6w5wqm1rimd554zp Кристијан Пулишиќ 0 1220901 5567406 5354815 2026-05-30T19:13:19Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567406 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | name = Кристијан Пулишиќ | image = [[File:USMNT vs. Trinidad and Tobago (48125059622) (cropped).jpg|200px|]] | image_size = 200px | fullname = Кристијан Мате Пулишиќ<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.premierleague.com/news/1034294 |title=Updated squad lists for 2018/19 Premier League |publisher=Premier League |date=February 1, 2019 |accessdate=February 12, 2019}}</ref> | birth_date = {{Birth date and age|1998|9|18}}<ref name="FIFA">{{Наведена мрежна страница|title = FIFA U-17 World Cup Chile 2015 List of Players|url = http://www.fifadata.com/document/FU17/2015/pdf/FU17_2015_SquadLists.pdf|website = fifadata.com|access-date = January 31, 2016|page = 24|archive-date = 2019-11-03|archive-url = https://web.archive.org/web/20191103180706/https://www.fifadata.com/document/FU17/2015/pdf/FU17_2015_SquadLists.pdf|url-status = dead}}</ref> | birth_place = [[Херши (Пенсилванија)|Херши]], [[САД]]<ref name="profile"/> | nationality = {{flagsport|USA}} [[САД]] | height = {{height|m=1.78}}<ref name="profile">{{Наведена мрежна страница |url=https://www.ussoccer.com/players/p/christian-pulisic |title=Men's national team: Christian Pulisic |website=ussoccer.com |publisher=[[United States Soccer Federation]] |access-date=July 30, 2018}}</ref> | position = [[Среден ред (фудбал)|среден ред]], [[Напад (фудбал)|напаѓач]] | currentclub = {{Fb team Milan}} | clubnumber = 11 | youthyears1 = 2005–2006 | youthclubs1 = {{Fb team Brackley Town}}<ref name="theguardian.com">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/football/blog/2016/may/31/christian-pulisic-usa-soccer-copa-america-2016|title=Christian Pulisic: the making of a young man ready to step up|first=Nick|last=Ames|date=May 31, 2016|publisher=|accessdate=August 31, 2016|via=The Guardian}}</ref> | youthyears2 = 2006–2007 | youthclubs2 = {{Симбол2|Flag of None.svg}} Мичиген Раш<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Rush Alumni Christian Pulisic Makes Bundesliga Debut with Borussia Dortmund|url=http://rushcanada.com/rush-alumni-christian-pulisic-makes-bundesliga-debut-borussia-dortmund/|website=Rush Soccer Club|publisher=RushCanada.com|accessdate=October 6, 2017|archive-date=2019-08-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20190807134252/http://rushcanada.com/rush-alumni-christian-pulisic-makes-bundesliga-debut-borussia-dortmund/|url-status=dead}}</ref> | youthyears3 = 2008–2015 | youthclubs3 = {{Симбол2|Flag of None.svg}} ПА Класик<ref name="U.S. Soccer Development Academy">{{Наведена мрежна страница|url=http://ussda.demosphere.com/teams/60852305/47187156-60852392/46194345.html|title=Christian Pulisic|publisher=ussda.demosphere.com|accessdate=January 31, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160202075715/http://ussda.demosphere.com/teams/60852305/47187156-60852392/46194345.html#|archive-date=February 2, 2016|url-status=dead}}</ref> | youthyears4 = 2015–2016 | youthclubs4 = {{Fb team Borussia Dortmund}} | years1 = 2016–2019 | clubs1 = {{Fb team Borussia Dortmund}} | caps1 = 90 | goals1 = 13 | years2 = 2019–2023 | clubs2 = {{Fb team Chelsea}} | caps2 = 98 | goals2 = 20 | years3 = 2023– | clubs3 = {{Fb team Milan}} | caps3 = 60 | goals3 = 20 | nationalyears1 = 2012–2013 | nationalteam1 = {{flagsport|USA}} [[Фудбалска репрезентација на САД под 15|САД 15]] | nationalcaps1 = 28 | nationalgoals1 = 21 | nationalyears2 = 2013–2015 | nationalteam2 = {{flagsport|USA}} [[Фудбалска репрезентација на САД под 17|САД 17]] | nationalcaps2 = 34 | nationalgoals2 = 28 | nationalyears3 = 2016– | nationalteam3 = {{flagsport|USA}} [[Фудбалска репрезентација на САД|САД]] | nationalcaps3 = 76 | nationalgoals3 = 32 }} '''Кристијан Мате Пулишиќ''' (роден [[18 септември]] [[1998]] година, во [[Херши (Пенсилванија)|Херши]]) — [[Соединети Американски Држави|американски]] [[фудбалер]], [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот ред]] или [[Напад (фудбал)|напаѓач]] на [[ФК Милан|Милан]] и на [[Фудбалска репрезентација на САД|американската репрезентација]].<ref name="soccerway">{{Наведена мрежна страница|url=https://int.soccerway.com/players/christian-pulisic/413835/|title=Christian Pulisic|publisher=soccerway.com|accessdate=January 24, 2016}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|title = Christian Pulisic – USMNT – US Mens Soccer Official Site|url = http://www.ussoccer.com/players/2014/03/15/05/12/christian-pulisic#tab-5|website = www.ussoccer.com|access-date = January 26, 2016|archive-url = https://web.archive.org/web/20160130192112/http://www.ussoccer.com/players/2014/03/15/05/12/christian-pulisic#tab-5#tab-5|archive-date = January 30, 2016|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |last1=Caley |first1=Michael |title=Can Christian Pulisic Possibly Live Up To The Hype? |url=https://fivethirtyeight.com/features/can-christian-pulisic-possibly-live-up-to-the-hype/ |accessdate=January 14, 2019 |archive-date=2019-07-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190712072154/https://fivethirtyeight.com/features/can-christian-pulisic-possibly-live-up-to-the-hype/ |url-status=dead }}</ref> == Наводи == {{наводи}} {{Состав на ФК Милан}} {{Состав на САД на КОНКАКАФ Голд куп 2019}} {{Состав на САД на СП фудбал 2022}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Пулишиќ, Кристијан }} [[Категорија:Американски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Борусија Дортмунд]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Челзи]] [[Категорија:Фудбалери на Милан]] [[Категорија:Родени во 1998 година]] j4wy4xseln6c2dkwwflynkhac3ta6as Рајнхард Хајдрих 0 1222570 5567648 4967659 2026-05-31T09:56:11Z Buli 2648 5567648 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Функционер |name=Рајнхард Хајдрих |image=Reinhard Heydrich 1940 Portrait (3x4 cropped) (2).jpg |image_size= |caption=as Фотографија од 1940 |birth_date={{birth date|df=yes|1904|3|7}} |birth_place=Хале, [[Царство Германија]] }} '''Рајнхард Тристан Еуген Хајдрих''' (7 март 1904 година - 4 јуни 1942) бил висок функционер на германското [[Шуцштафел|СС]] и полиција за време на [[Трет Рајх|нацистичката ера]] и главен архитект на [[холокауст]]от. Тој бил шеф на Канцеларијата за главна безбедност на Рајхот (вклучувајќи ги [[Гестапо]], Крипо и СД). Тој исто така бил ''Рајх-заштитник'' на Бохемија и Моравија. Хајдрик бил претседател на Меѓународната комисија за криминална полиција (ICPC, подоцна позната како [[Интерпол]] ) и претседавал со конференцијата Ванзи во 1942 година, која ги формализирала плановите за „Финалното решение на еврејското прашање“ - депортација и [[геноцид]] на сите Евреи во германско- окупираната Европа. [[Податотека:GraveReinhardHeydrich-InvalidenfriedhofBerlin RomanDeckert15042023-01.jpg|мини|Анонимниот гроб на Хајдрих на берлинските гробишта на инвалиди. Точната локација стана позната на јавноста во 2019 година кога непознати сторители ја отворија гробницата.]] Многу историчари го сметаат за најтемна фигура во нацистичката елита,{{sfn|Sereny|1996|p=325}}{{sfn|Evans|2005|p=53}}{{sfn|Gerwarth|2011|p=xiii}} а [[Адолф Хитлер]] го опишал како „човек со железно срце“.{{sfn|Dederichs|2009|p=92}} Тој бил основоположник на службата за безбедност СД (''Sicherheitsdienst''), разузнавачка организација задолжена за барање и неутрализирање на отпорот кон [[Националсоцијалистичка германска работничка партија|нацистичката партија]] преку апсења, депортации и убиства. Тој помогнал во организирањето на ''[[Кристална ноќ|Кристалната ноќ]]'', серија координирани напади врз Евреите низ [[Трет Рајх|нацистичка Германија]] и делови од [[Австрија]] на 9 и 10 ноември 1938 година. Нападите, спроведени од страна на [[Штурмабтајлунг]] и цивили, го навестиле Холокаустот. По неговото пристигнување во [[Прага]], Хајдрих се обидел да ја елиминира опозицијата на нацистичката окупација со потиснување на чешката култура и депортирање и погубување на членови на чешкиот отпор. Тој бил директно одговорен за специјалните сили (''Einsatzgruppen'') што патувале по германските армии и убиле повеќе од два милиони луѓе, вклучувајќи и 1,3 милиони Евреи, со масовно пукање и испарување. Хајдрих бил критично ранет во Прага на 27 мај 1942 година како резултат на операцијата Антропоид. Тој бил нападнат од тим чешки и словачки агенти кои биле испратени од чехословачката влада во егзил за да го убијат заштитникот на рајхот; тимот бил обучен од британскиот специјален извршен директор. Хајдрих починал од повредите една недела подоцна. Нацистичката интелигенција лажно ги поврзала атентаторите со селата Лидице и Лежаки. И двете села биле уништени, сите мажи и момчиња на возраст од 16 години биле застрелани, а сите освен неколку жени и деца биле депортирани и убиени во нацистичките концентрациони логори. == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Хајдрих, Рајнхард}} [[Категорија:Починати во 1942 година]] [[Категорија:Родени во 1904 година]] [[Категорија:Луѓе од Хале]] [[Категорија:Националсоцијалистички водачи]] [[Категорија:Носители на Железниот крст (1939) од I класа]] [[Категорија:Носители на Орденот на Свети Сава]] n5dt3ojzxxc0rihdrnft0e7ol8w81pu Коселска парохија 0 1232907 5567378 4298278 2026-05-30T14:47:31Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567378 wikitext text/x-wiki '''Коселска парохија''' — православна парохија на [[Македонска православна црква - Охридска архиепископија|Македонската православна црква - Охридска архиепископија]], дел од [[Охридско архијерејско намесништво|Охридското архијерејско намесништво]] на [[Дебарско-кичевска епархија|Дебарско-кичевската епархија]]. Нејзиното седиште е во [[Црква „Св. Никола“ - Косел (нова)|црквата „Св. Никола“]] во селото [[Косел]]. Моментално, нема парохиски свештеник. Парохијата ја опслужува свештеникот [[Никола Кипријанов]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.dke.org.mk/index.php/namesnistva#kos|title=Коселска парохија|language=mk-MK|accessdate=2019-11-05}}{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Парохијата ги опфаќа селата: [[Косел]], [[Опеница]], [[Куратица]], [[Плаќе]], [[Речица (Охридско)|Речица]], [[Завој (село)|Завој]], [[Свиништа]], [[Вапила]], [[Расино]], [[Сирула]] и [[Ливоишта]]. == Цркви == Ова е список на црквите во парохијата.<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> Можно е списокот да е нецелосен. {| class="wikitable" |- ! име ! населено место ! изградена ! слика |- | [[Црква „Св. Никола“ - Косел (нова)|Црква „Св. Никола“]] | [[Косел]] | 1974-1975 | [[Податотека:Црква „Св. Никола“ - Косел 6.jpg|100п]] |- | [[Црква „Св. Никола“ - Косел (стара)|Црква „Св. Никола“]] | [[Косел]] | {{римски|15}} век | [[Податотека:Црква „Св. Никола“ - Косел 5.jpg|100п]] |- | [[Црква „Св. Илија“ - Косел|Црква „Св. Илија“]] | Косел | 1989 | [[Податотека:Помала црква во Косел.jpg|100п]] |- | [[Црква „Св. Недела“ - Косел|Црква „Св. Недела“]] | Косел | 1989 | [[Податотека:Црква „Св. Недела“ - Косел.jpg|100п]] |- | [[Црква „Св. Јован Крстител“ - Косел|Црква „Св. Јован Крстител“]] | Косел | 1970 | |- | [[Црква „Св. Петар и Павле“ - Косел|Црква „Св. Петар и Павле“]] | Косел | 2006 | |- | [[Црква „Св. Никола“ - Опеница|Црква „Св. Никола“]] | [[Опеница]] | 1924 | [[Податотека:Црква „Св. Никола“ - Опеница 2.jpg|100п]] |- | [[Црква „Св. Кузман и Дамјан“ - Опеница|Црква „Св. Кузман и Дамјан“]] | Опеница | | [[Податотека:Црква „Св. Кузман и Дамјан“ - Опеница 4.jpg|100п]] |- | [[Црква „Св. Никола“ - Куратица|Црква „Св. Никола“]] | [[Куратица]] | 1937 | [[Податотека:Црква „Св. Никола“ - Куратица.jpg|100п]] |- | [[Црква „Св. Димитриј“ - Куратица|Црква „Св. Димитриј“]] | Куратица | 1997 | [[Податотека:Црква „Св. Димитриј“ - Куратица 3.jpg|100п]] |- | [[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Куратица|Црква „Успение на Пресвета Богородица“]] | Куратица | 2001 | [[Податотека:Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Куратица 6.jpg|100п]] |- | [[Црква „Св. Симеон Столпник“ - Куратица|Црква „Св. Симеон Столпник“]] | Куратица | | [[Податотека:Црква „Св. Симеон Столпник“ - Куратица.jpg|100п]] |- | [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Речица|Црква „Св. Ѓорѓи“]] | [[Речица (Охридско)|Речица]] | 1370 | [[Податотека:Црква „Св. Ѓорѓи“ - Речица 6.jpg|100п]] |- | [[Црква „Св. Кузман и Дамјан“ - Речица|Црква „Св. Кузман и Дамјан“]] | Речица | 2000 | [[Податотека:Црква „Св. Кузман и Дамјан“ - Речица.jpg|100п]] |- | [[Црква „Св. Илија“ - Плаќе|Црква „Св. Илија“]] | [[Плаќе]] | 1871 | [[Податотека:Црква „Св. Илија“ - Плаќе.jpg|100п]] |- | [[Црква „Св. Недела“ - Плаќе|Црква „Св. Недела“]] | Плаќе | 2000 | [[Податотека:Црква „Св. Недела“ - Плаќе.jpg|100п]] |- | [[Црква „Рождество на Пресвета Богородица“ - Завој (село)|Црква „Рождество на Пресвета Богородица“]] | [[Завој (село)|Завој]] | 1934 | [[Податотека:Црква „Рождество на Пресвета Богородица“ - 4.jpg|100п]] |- | [[Црква „Св. Богородица“ - Завој|Црква „Св. Богородица“]] | Завој | 2006 | |- | [[Црква „Св. Никола“ - Свиништа|Црква „Св. Никола“]] | [[Свиништа]] | 1934 | [[Податотека:Црква „Св. Никола“ - Свиништа 2.jpg|100п]] |- | [[Црква „Св. Никола“ - Расино|Црква „Св. Никола“]] | [[Расино]] | 2002 | [[Податотека:Црква „Св. Никола“ - Расино.jpg|100п]] |- | [[Црква „Св. Никола“ - Сирула|Црква „Св. Никола“]] | [[Сирула]] | 2005 | [[Податотека:Црква „Св. Никола“ - Сирула.jpg|100п]] |- | [[Црква „Св. Недела“ - Вапила|Црква „Св. Недела“]] | [[Вапила]] | 1945 | [[Податотека:Црква „Св. Недела“ - Вапила.jpg|100п]] |- | [[Црква „Св. Наум Охридски“ - Ливоишта|Црква „Св. Наум Охридски“]] | [[Ливоишта]] | 1970 | [[Податотека:Црква „Св. Наум Охридски“ - Ливоишта 3.jpg|100п]] |- |} == Поврзано == * [[Охридско архијерејско намесништво]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Kosel Parish}} * [http://www.dke.org.mk/index.php/namesnistva#kos Страница на Дебарско-кичевската епархија]{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{coord|41|10|26.3|N|20|50|14.3|E|display=title|type:landmark_region:MK}} [[Категорија:Коселска парохија| ]] [[Категорија:Охридско архијерејско намесништво]] [[Категорија:Парохии на МПЦ]] ihg68scygqfzdn1t98pw6mzl6hsee4c Википедија:Речник на препорачани македонски зборови 4 1235380 5567327 5525024 2026-05-30T12:36:05Z Bjankuloski06 332 /* П */ 5567327 wikitext text/x-wiki '''Речникот на препорачани македонски зборови''' содржи зборови од македонско и словенско потекло чија употреба се препорачува пред поимите од странско потекло кои преовладуваат во македонскиот јазик. Речникот има за цел оживување и воведување зборови од македонско и словенско потекло во насока на обезбедување поголема јазична чистота во македонскиот јазик. ==Заднина== Јазикот како жива материја секојдневно се менува. Меѓутоа, во македонскиот јазик се забележливи две неповолни развојни движења. Прво, постои постојано наметнување на странски зборови како замена за постојните македонски зборови со исто значење (пр. ''индикатор'' наместо ''показател'', ''едукација'' наместо '''образование'''/''просвета''). Второ, постои отсуство на воведување македонски зборови на научни теми и новини како последица на научно-технолошкиот развој. Со оглед на тоа што Википедија изобилува со содржини на македонски јазик, заедницата ја препознава енциклопедијата како значаен чинител во развојот на македонскиот јазик и затоа смета дека треба да има влијание врз обезбедување на поголема јазична чистота. == Азбучен редослед на зборови == === А === {| class="wikitable sortable" |- ! Препорачан збор !! Излишен збор !! Извор |- | || || |- |} === Б === {| class="wikitable sortable" |- ! Препорачан збор !! Излишен збор !! Извор |- | баждари; баждарење|| калибрира(ње); калибрација || [http://www.makedonski.info/show/%D0%B1%D0%B0%D0%B6%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8/%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B2 речник] |- | блескалка || џебна ламба || воведен |- | бризгалка || шприц || воведен |- | бројка || цифра || [http://www.makedonski.info/show/%D0%B1%D1%80%D0%BE%D1%98%D0%BA%D0%B0/%D0%B6 речник] |- |} === В === {| class="wikitable sortable" |- ! Препорачан збор !! Излишен збор !! Извор |- | вбризгувач || инјекција || [http://www.makedonski.info/show/%D0%B2%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B3%D0%B0 речник (извед.)] |- | велеград || метропола || [http://www.makedonski.info/search/%D0%B2%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4 речник] |- | ветробран || шофершајбна || [http://drmj.eu/search/%D0%B2%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD речник] |- | видоред || категорија || воведен |- | влекач || шлепер || [http://drmj.eu/search/%D0%B2%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%87 речник] |- | влечило || фиока || воведен |- | воздухоплов || авион || постоечки |- | воздухопловец || авијатичар || [http://www.makedonski.info/search/%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D1%83%D1%85%D0%BE%D0%BF%D0%BB%D0%BE%D0%B2#%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D1%83%D1%85%D0%BE%D0%BF%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%86/%D0%BC речник] |- | воздухопловство || авијација || [http://www.makedonski.info/search/%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D1%83%D1%85%D0%BE%D0%BF%D0%BB%D0%BE%D0%B2#%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D1%83%D1%85%D0%BE%D0%BF%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE/%D1%81%D1%80 речник] |- | воспоставка || инсталација || воведен |- | враг || ѓавол || [http://www.makedonski.info/show/%D0%B2%D1%80%D0%B0%D0%B3/%D0%BC речник] |- | времеслед || хронологија || воведен |- | вртолет || хеликоптер || постоечки на др. јазици |- |} === Г === {| class="wikitable sortable" |- ! Препорачан збор !! Излишен збор !! Извор |- | гласноговорник || портпарол || [http://www.makedonski.info/show/%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%BA/%D0%BC речник] |- | гледалиште || театар || [http://www.makedonski.info/show/%D0%B3%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B5/%D1%81%D1%80 речник] |- | гледиште || аспект, перспектива || [http://www.makedonski.info/show/%D0%B3%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B5/%D1%81%D1%80 речник] |- | гноиво || ѓубриво || [http://www.makedonski.info/show/%D0%B3%D0%BD%D0%BE%D0%B8%D0%B2%D0%BE/%D1%81%D1%80 речник] |- | граѓа || материја(л) || [http://www.makedonski.info/show/%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%93%D0%B0/%D0%B6 речник] |- |} === Д === {| class="wikitable sortable" |- ! Препорачан збор !! Излишен збор !! Извор |- | делозбир || репертоар || воведен |- | делотворност || ефикасност/делотворност || [http://www.makedonski.info/search/делотворен речник] |- | деловно раководство || менаџмент || делумно постоечки |- | делотек || процес || воведен |- |} === Ѓ === {| class="wikitable sortable" |- ! Препорачан збор !! Излишен збор !! Извор |- | ... || ... || ... |- |} === Е === {| class="wikitable sortable" |- ! Препорачан збор !! Излишен збор !! Извор |- | ... || ... || ... |- |} === Ж === {| class="wikitable sortable" |- ! Препорачан збор !! Излишен збор !! Извор |- | животопис || биографија || [http://www.makedonski.info/show/%D0%B6%D0%B8%D0%B2%D0%BE%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%81/%D0%BC речник] |- | жртвословие || виктимологија || од др. јужнослов. јазици |- |} === З === {| class="wikitable sortable" |- ! Препорачан збор !! Излишен збор !! Извор |- | завојница || хеликс, спирала || воведен |- | застапник || прокси || воведен |- | затпоприште || затсцена, бекстејџ || [http://www.makedonski.info/show/поприште/ср речник (извед.)] |- | земјопис || географија || [http://www.makedonski.info/search/%D0%B7%D0%B5%D0%BC%D1%98%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%81 речник] |- |} === Ѕ === {| class="wikitable sortable" |- ! Препорачан збор !! Излишен збор !! Извор |- | ѕвездарница || (астрономска) опсерваторија || воведен |- |} === И === {| class="wikitable sortable" |- ! Препорачан збор !! Излишен збор !! Извор |- | игровод || џојстик/контролор || воведен |- | изборник || мени || воведен |- | избув || ерупција || изведен |- | издолжување || елонгација || воведен |- | изопштување || екскомуникација || [http://drmj.eu/search/изопшти речник (извед.)] |- | зборопотекло/имепотекло || етимологија || воведен |- | истозначник || синоним || воведен |- |} === Ј === {| class="wikitable sortable" |- ! Препорачан збор !! Излишен збор !! Извор |- | јавка || лозинка || [http://www.makedonski.info/show/%D1%98%D0%B0%D0%B2%D0%BA%D0%B0/%D0%B6 речник] |- | јазикознание || лингвистика || постоечки на др. јазици |- | јазичарство || лингвистика || воведен |- |} === К === {| class="wikitable sortable" |- ! Препорачан збор !! Излишен збор !! Извор |- | качество || квалитет || [http://www.makedonski.info/search/%D0%BA%D0%B0%D1%87%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE речник] |- | книгопис || библиографија || старински |- | колебање || осцилација || [http://www.makedonski.info/search/колеба речник] |- | количество || квантитет || [http://www.makedonski.info/search/%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE речник] |- | столборед || колонада || воведен |- | крајолик || пејзаж || [http://www.makedonski.info/show/%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%98%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%BA/%D0%BC речник] |- |} === Л === {| class="wikitable sortable" |- ! Препорачан збор !! Излишен збор !! Извор |- | лакоред || аркада || воведен |- | лекарница || амбуланта || воведен |- | лековница; лековничар(ка) || аптека; аптекар(ка) || воведен |- | леталиште || аеродром || [http://www.makedonski.info/search/%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B5 речник] |- |} === Љ === {| class="wikitable sortable" |- ! Препорачан збор !! Излишен збор !! Извор |- | ... || ... || ... |- |} === М === {| class="wikitable sortable" |- ! Препорачан збор !! Излишен збор !! Извор |- | меѓуиспит || колоквиум || постоечки на др. јазици |- | меѓународен || интернационален || [http://www.makedonski.info/search/%D0%BC%D0%B5%D1%93%D1%83%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B5%D0%BD речник] |- | меѓусклад || кеш, бафер || воведен |- |} === Н === {| class="wikitable sortable" |- ! Препорачан збор !! Излишен збор !! Извор |- | наведување || навигација <small>(движење)</small> || постоечки |- | набљудувачница || опсерваторија || воведен |- | нагледник || монитор, екран || воведен |- | нагледен || визуелен || [http://www.makedonski.info/search/нагледен речник, знач. 3] |- | намет || такса || [http://www.makedonski.info/show/%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82/%D0%BC речник] |- | нужник || тоалет, веце || [http://drmj.eu/search/%D0%BD%D1%83%D0%B6%D0%BD%D0%B8%D0%BA речник] |- |} === Њ === {| class="wikitable sortable" |- ! Препорачан збор !! Излишен збор !! Извор |- | ... || ... || ... |- |} === О === {| class="wikitable sortable" |- ! Препорачан збор !! Излишен збор !! Извор |- | обител || манастир || постоечки на др. јазици |- | обработувач || процесор || воведен |- | опитница || лабораторија || воведен |- | опслужувач || сервер || [http://www.makedonski.info/show/%D0%BE%D0%BF%D1%81%D0%BB%D1%83%D0%B6%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%87/%D0%BC речник] |- | осовременување || модернизација || [https://makedonski.gov.mk/corpus/l/osovremeni-sv речник] |- | отпушок || пикавец || [http://www.makedonski.info/search/%D0%BE%D1%82%D0%BF%D1%83%D1%88%D0%BE%D0%BA речник] |- | оцрт || контура || [http://www.makedonski.info/search/%D0%BE%D1%86%D1%80%D1%82 речник] |- |} === П === {| class="wikitable sortable" |- ! Препорачан збор !! Излишен збор !! Извор |- | песнозбирка || музички албум || воведен |- | песноред || суита || воведен |- | пешачник / допат || тротоар || воведен |- | писовид || фонт || воведен |- | платничарство || финансии || воведен |- | повластица || лиценца || [http://www.makedonski.info/show/повластица речник] + [http://www.makedonski.info/show/лиценција речник, знач. 3] |- | повереник || министер || [http://www.makedonski.info/show/%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BA/%D0%BC речник] |- | поднебје || клима || [http://drmj.eu/search/поднебје речник, знач. 2] |- | поверенство || министерство || [http://www.makedonski.info/show/%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE/%D1%81%D1%80 речник] |- | подлисток || фељтон || [http://drmj.eu/show/%D0%BF%D0%BE%D0%B4%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BA/%D0%BC речник] |- | показател || индикатор, индекс || [http://www.makedonski.info/show/%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB/%D0%BC речник] |- | поприште || сцена || [http://www.makedonski.info/show/поприште/ср речник] |- | посредник || интерфејс || воведен |- | постојана || константа || воведен |- | првенство || шампионат || [http://drmj.eu/search/првенство речник] |- | прегледник || навигација <small>(информатика)</small> || воведен |- | предлошка || шаблон || [http://www.makedonski.info/show/%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BB%D0%BE%D1%88%D0%BA%D0%B0/%D0%B6 речник] |- | препроизвод / препроизведува || репродукција / репродуцира || воведен |- | пресметница || буџет || воведен |- | претпријатие || компанија, фирма || [http://www.makedonski.info/search/претпријатие речник] |- | прилог || апликација || воведен |- | приказник || дисплеј || воведен |- | примоспособност || капацитет || воведен |- | приредувач || организатор || постоечки |- | прицел || нишан || постоечки |- | пробод || пирс(инг) || постоечки |- | производ || продукт || [http://www.makedonski.info/search/%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B8%D0%B7%D0%B2%D0%BE%D0%B4 речник] |- | променлива || варијабла || [http://www.makedonski.info/show/променлива речник (извед.)] |- | правописничар || лектор || воведен |- | пружница || шина || воведен |- | пушок || цигара || [http://www.makedonski.info/show/%D0%BE%D1%82%D0%BF%D1%83%D1%88%D0%BE%D0%BA/%D0%BC речник (извед.)] |- |} === Р === {| class="wikitable sortable" |- ! Препорачан збор !! Излишен збор !! Извор |- | разглед(и) || ревија || [http://drmj.eu/search/разглед речник] |- | разделност || резолуција || воведен |- | ракопредизвикувач || канцероген || воведен |- | растителност || вегетација || [http://drmj.eu/search/растителност речник] |- |} === С === {| class="wikitable sortable" |- ! Препорачан збор !! Излишен збор !! Извор |- | самослик || селфи || воведен |- | свирало || музички инструмент || воведен |- | семрежје || интернет || воведен |- | сетилник || сензор || воведен |- | склад || меморија || воведен |- | следба || секта || постоечки на др. јазици |- | сликозбирка || албум || постоечки |- | сликоказ || кино || постоечки на др. јазици |- | сликоред || галерија || воведен |- | сликослед || слајдшоу || воведен |- | службен || официјален || [http://www.makedonski.info/show/%D1%81%D0%BB%D1%83%D0%B6%D0%B1%D0%B5%D0%BD/%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%B4 речник] |- | сместивост || капацитет || воведен |- | сметач || компјутер || [http://www.makedonski.info/show/%D1%81%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%87/%D0%BC речник] |- | содејствителен || интерактивен || изведен |- | созив || созивање, свиквуање || [http://www.makedonski.info/search/%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D0%B2?fbclid=IwAR0QA83IkG9SR87yzkxsDmNf8zuKYWxzWz7WPIGzy2Nyf5gbXL1IJnGz118#%D1%81%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D0%B2%D0%B0%D1%9A%D0%B5/%D1%81%D1%80 речник (извед.)] |- | сопатник || сателит || [http://www.makedonski.info/search/%D1%81%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA речник] |- | составница || компонента || воведен |- | спој || љубовен состанок || постоечки на др. јазици |- | спојник || модем || [http://toaetoa.com/show/%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%98%D0%BD%D0%B8%D0%BA речник] |- | стихотворец || поет || [http://www.makedonski.info/search/%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%BE%D1%82%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%86 речник] |- | стопанственик || бизнисмен || [http://www.makedonski.info/search/стопанственик речник] |- | стреливо || муниција || воведен |- | строј || формација || [http://www.makedonski.info/search/строј речник] |- | струјосклад || акумулатор || воведен |- | струјотвор || генератор || воведен |- |} === Т === {| class="wikitable sortable" |- ! Препорачан збор !! Излишен збор !! Извор |- | телоградител || бодибилдер || воведен |- | телоградба || бодибилдинг || воведен |- | трговница || пазар || воведен |- | трошарина || акциза || [http://www.makedonski.info/show/трошарина/ж речник] |- |} === Ќ === {| class="wikitable sortable" |- ! Препорачан збор !! Излишен збор !! Извор |- | ... || ... || ... |- |} === У === {| class="wikitable sortable" |- ! Препорачан збор !! Излишен збор !! Извор |- | уверение || сертификат || [http://www.makedonski.info/search/%D1%83%D0%B2%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5 речник] |- | уколичување || квантификација || воведен |- | устојчив || стабилен || воведен |- | учинок || ефект || [http://drmj.eu/search/%D1%83%D1%87%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%BA речник] |- |} === Ф === {| class="wikitable sortable" |- ! Препорачан збор !! Излишен збор !! Извор |- | ... || ... || ... |- |} === Х === {| class="wikitable sortable" |- ! Препорачан збор !! Излишен збор !! Извор |- | ... || ... || ... |- |} === Ц === {| class="wikitable sortable" |- ! Препорачан збор !! Излишен збор !! Извор |- | цепиво || вакцина || постоечки на др. јазици |- |} === Ч === {| class="wikitable sortable" |- ! Препорачан збор !! Излишен збор !! Извор |- | чинослед || хиерархија || воведен |- |} === Џ === {| class="wikitable sortable" |- ! Препорачан збор !! Излишен збор !! Извор |- | ... || ... || ... |- |} === Ш === {| class="wikitable sortable" |- ! Препорачан збор !! Излишен збор !! Извор |- | ... || ... || ... |- |} == Поврзано == * [[Дигитален речник на македонскиот јазик]] [[Категорија:Википедија:Иницијативи]] qao27wlpn0peiltkn3fax2q7s9oklki Википедија:Уредувачки викенди 2020 4 1235540 5567512 5560412 2026-05-31T01:31:14Z Bjankuloski06 332 /* Список на учесници */ Правописна исправка, replaced: Кеа → Кеја 5567512 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Shared Knowledge Logo.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Уредувачки денови.svg|150п]] |} {{Кратенка|ВП:УВ}} Во текот на 2020 година биле одржани 46 '''[[Википедија:Уредувачки викенди|уредувачки викенди]]'''. Уредувачките викенди биле изведени во текот на еден викенд, со почеток во 00:00 во сабота и крај во 23:59 во недела. Предвид биле земени сите создадени или подобрени статии, предлошки и модули на зададената тема од корисници на Википедија на македонски јазик кои ги пријавиле во уредувачкиот викенд. == Одржани викенди == === Австрија === [[Податотека:Austria Bundesadler.png|170п|десно|Уредувачки викенд „Австрија“]] Во периодот 11-12 јануари 2020 година е одржан уредувачки викенд на тема „Австрија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите поврзани со Австрија можело да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на германски јазик: ** [[:de:Kategorie:Österreich]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] | {{подреден список|[[Гамперн]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Ehrlich91|Ehrlich91]] | {{подреден список|[[Матијас Крицек]] (П)|[[Георг Прајдлер]] (П)|[[Штефан Денифл]] (П)|[[Матијас Брендле]] (П)|[[Бернхард Ајзел]] (П)|[[Михаел Гогл]] (П)}} |- | 3 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П. Неделковски]] | {{подреден список|[[Моцартова куќа]] (Н)|[[Дворец Егенберг]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Борци за човекови права === {{главна|Википедија:Вики за човековите права 2019–2020}} [[Податотека:The Anti-Slavery Society Convention, 1840 by Benjamin Robert Haydon.jpg|десно|230п|Уредувачки викенд на тема „Човекови права“]] Во периодот 25-26 јануари 2020 година е одржан уредувачки викенд на тема „Борци за човекови права“. Потфатот е дел од меѓународната иницијатива „Вики за човековите права 2019–2020“, која имала за цел создавање содржини за поголема покриеност на темите поврзани со човековите права на Википедија. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за борците за човекови права било препорачано да се користи [[meta:WikiForHumanRights/List|списокот на предложени теми]] во рамки на глобалната иницијатива „Вики за човековите права“. ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Иван Ж|Иван Ж]] | {{подреден список|[[Џон Питерс Хамфри]] (Н)| [[Чарлс Малик]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Идеологист|Идеологист]] | {{подреден список|[[Рене Касен]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Dandarmkd|Dandarmkd]] | {{подреден список|[[Ернан Санта Круз]] (Н)| [[Вилијам Рој Хоџсон]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Тиверополник|Тиверополник]] | {{подреден список|[[Ханса Мехта]] (Н)| [[Раби Аблак]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Фредерик Паси]] (Н)}} |} === Драмска уметност === [[Податотека:Drama-icon.svg|180п|десно|Уредувачки викенд „Драмска уметност“]] Во периодот 8-9 февруари 2020 година е одржан уредувачки викенд на тема „Драмска уметност“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите поврзани со драмската уметност можело да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Drama]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П. Неделковски]] | {{подреден список|[[Монолог]] (Н)|[[Солилоквиум]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Dandarmkd|Dandarmkd]] | {{подреден список|[[Херојска драма]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] | {{подреден список|[[Даница Георгиевска]] (Н)|[[Драгана Левенска]] (Н)|[[Драгана Костадиновска]] (Н)|[[Емилија Андреева]] (Н)|[[Звездана Ангеловска]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Иван Ж|Иван Ж]] |{{подреден список|[[Политички театар]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:Тиверополник|Тиверополник]] |{{подреден список|[[Радиодрама]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Метеорологија === [[Податотека:Noto Emoji Oreo 1f326.svg|170п|десно|Уредувачки викенд „Метеорологија“]] Во периодот 15-16 февруари 2020 година е одржан уредувачки викенд на тема „Метеорологија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите поврзани со метеорологијата можело да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Meteorology]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Dandarmkd|Dandarmkd]] | {{подреден список|[[Метеор (ракета)]] (Н)|[[Нефроскоп]] (Н)|[[Поларна клацкалка]] (Н)|[[Бездна на измамените]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Иван Ж|Иван Ж]] | {{подреден список|[[Игор Делијаниќ]] (Н)|[[Q-Вектори]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Инокентиј|Инокентиј]] |{{подреден список| [[Планинска клима]] (П)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Старогрчка митологија === [[Податотека:Noto Emoji Oreo 1f3fa.svg|180п|десно|Уредувачки викенд „Старогрчка митологија“]] Во периодот 22-23 февруари 2020 година е одржан уредувачки викенд на тема „Старогрчка митологија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите поврзани со старогрчката митологија можело да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на грчки јазик: ** [[:el:Κατηγορία:Ελληνική μυθολογία]] * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Greek mythology]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Иван Ж|Иван Ж]] | {{подреден список| [[Аполо Барберини]] (Н)|[[Хаон]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Тиверополник|Тиверополник]] | {{подреден список|[[Телемах (митологија)]] (Н)|[[Паламед (митологија)]] (Н)|[[Андромеда (митологија)]] (Н)|[[Нереиди]] (Н)|[[Епиметеј (митологија)]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Dandarmkd|Dandarmkd]] | {{подреден список| [[Навпактија]] (Н)|[[Промедон]] (Н)|[[Ихор]] (Н)|[[Хаос (митологија)]] (П)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Филм === {{поврзано|Википедија:ОстаниДома и уредувај ја Википедија!}} [[Податотека:Video-x-generic.svg|180п|десно|Уредувачки викенд „Филм“]] Во периодот 21-22 март 2020 година е одржан уредувачки викенд на тема „Филм“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите поврзани со филмот можело да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Film]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Dandarmkd|Dandarmkd]] | {{подреден список|[[Подмладување во филмови]] (Н)|[[Запознај ги родителите]] (Н)|[[Ригашки меѓународен филмски фестивал 2АННАС]] (Н)|[[Леопард на честа]] (Н)|[[Патување до Месечината (филм од 1902)]] (П)}} |- | 2 | [[Корисник:Иван Ж|Иван Ж]] | {{подреден список|[[Исток/Запад]] (Н)|[[Акција (жанр)]] (П)|[[Домашно кино]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Тиверополник|Тиверополник]] | {{подреден список|[[Крал Артур (филм)]] (Н)|[[Спокој (филм од 2019)]] (Н) |[[Исус од Назарет (телевизиска серија)]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Кули === {{поврзано|Википедија:ОстаниДома и уредувај ја Википедија!}} [[Податотека:De redin tower icon.svg|140п|десно|Уредувачки викенд „Кули“]] Во периодот 28-29 март 2020 година е одржан уредувачки викенд на тема „Кули“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за кули можело да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Towers]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Dandarmkd|Dandarmkd]] | {{подреден список|[[Водокула (Кишинев)]] (Н)| [[Григориополски предавател]] (Н)| [[Бесарапска ослободителна кула]] (Н)|[[Страшенски телевизиски јарбол]] (Н)|[[Ослободителна кула (Кувајт)]] (Н)|[[Кула Торнадо]] (Н)|[[Кула Доха]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Иван Ж|Иван Ж]] | {{подреден список|[[Белградска кула]] (Н)| [[Авалска кула]] (Н)| [[Милениумска кула (Ротердам)]] (Н)| [[Хашка кула]] (Н)| [[Амстердамска кула]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Дунавска кула]] (Н)|[[Шуховска кула]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Тиверополник|Тиверополник]] | {{подреден список|[[Саат-кула Сегешвар]] (Н)| [[Кула Каменец]] (Н)| [[Кула ОТЕ]] (Н)|[[Кула Јештед]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] | {{подреден список|[[Белемска кула]] (Н)|[[Златна кула]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Музички групи === {{поврзано|Википедија:ОстаниДома и уредувај ја Википедија!}} [[Податотека:Tim Davies - Summer Vibes postcard.jpg|220п|десно|Уредувачки викенд „Музички групи“]] Во периодот 4-5 април 2020 година е одржан уредувачки викенд на тема „Музички групи“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за музичките групи можело да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Musical groups]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Иван Ж|Иван Ж]] | {{подреден список|[[Магазин]] (Н)| [[Нови фосили]] (Н)| [[Индекси]] (Н)| [[Плави оркестар]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Тиверополник|Тиверополник]] | {{подреден список|[[Audioslave]] (Н)| [[Mad Season]] (Н)| [[Green River (музичка група)]] (Н)|[[Stone Temple Pilots]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Dandarmkd|Dandarmkd]] | {{подреден список|[[Реик]] (Н)|[[O-Zone]] (Н)|[[Wisin & Yandel]] (Н)}} |- | 4 |[[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Дубровнички трубадури]] (Н)|[[Про арте]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:Marijaz22|Marijaz22]] | {{подреден список|[[Morphine (музичка група)]] (Н)| [[Steppenwolf (музичка група)]] (Н)| [[Cigarettes After Sex (музичка група)]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Ромска култура === {{главна|Википедија:Меѓународен ден на Ромите 2020}} {{поврзано|Википедија:ОстаниДома и уредувај ја Википедија!}} [[Податотека:Flag of the Romani people.svg|200п|десно|Уредувачки викенд „Ромска култура“]] Во периодот 11-12 април 2020 година е одржан уредувачки викенд на тема „Ромска култура“. Потфатот бил дел од иницијативата за одбележување на Меѓународниот ден на Ромите во 2021 година во повеќе земји во светот, поттикната од страна на Викимедија Србија, којашто имала за цел создавање содржини за поголема покриеност на темите поврзани со Ромите и ромската култура на Википедија. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите поврзани со ромската култура било препорачано да се користи [[meta:International Roma Day Edit-a-thon 2020/Article lists|списокот на предложени теми]] во рамки на глобалната иницијатива „Меѓународен ден на Ромите 2020“. ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Иван Ж|Иван Ж]] | {{подреден список|[[Ромски џез]] (Н)|[[Магла во август (роман)]] (Н)| [[Синти]] (Н)|[[Меѓународна ромска унија]] (Н)|[[Француски Роми]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Меѓународен ден на Ромите]] (Н)|[[Жарко Јовановиќ]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Dandarmkd|Dandarmkd]] | {{подреден список|[[Какава]] (Н)|[[Биби (ромски култ)]] (Н)|[[Создавањето на виолината]] (Н)|[[Црвениот крал и вештерката: Цигански народни приказни и бајки]] (Н)|[[Убиството на Душан Јовановиќ]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Marijaz22|Marijaz22]] | {{подреден список|[[Историја на Ромите]] (Н)|[[Ромски танци]] (Н)|[[Ромски панк]] (Н)|[[Апорофобија]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] | {{подреден список|[[Циганите летаат на небо]] (Н)|[[Дом за бесење]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Фабержеови јајца === {{поврзано|Википедија:ОстаниДома и уредувај ја Википедија!}} [[Податотека:Faberge egg on canvas.jpg|160п|десно|Уредувачки викенд „Фабержеови јајца“]] Во периодот 18-19 април 2020 година е одржан уредувачки викенд на тема „Фабержеови јајца“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за Фабержеови јајца можело да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на руски јазик: ** [[:ru:Шаблон:Яйца Фаберже]] ** [[:ru:Категория:Яйца Фаберже]] '''Забелешка:''' Препорачано било изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Фабержеови јајца]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Иван Ж|Иван Ж]] | {{подреден список|[[Сеќавање на Александар III (Фабержеово јајце)|Сеќавање на Александар III]] (Н)|[[Црвен крст со портрети (Фабержеово јајце)|Црвен крст со портрети]] (Н)|[[Часовник (Фабержеово јајце)|Часовник]] (Н)|[[Келхов шантеклер (Фабержеово јајце)|Келхов шантеклер]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Ehrlich91|Ehrlich91]] | {{подреден список|[[Крунисувачко јајце (Фабержеово јајце)|Крунисувачко јајце]] (Н)|[[Момини солзи (Фабержеово јајце)|Момини солзи]] (Н)|[[Темјанушки (Фабержеово јајце)|Темјанушки]] (Н)|[[Дански јубилеј (Фабержеово јајце)|Дански јубилеј]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] | {{подреден список|[[Воено челично јајце (Фабержеово јајце)|Воено челично јајце]] (Н)|[[Паун (Фабержеово јајце)|Паун]] (Н)|[[Катерина Велика (Фабержеово јајце)|Катерина Велика]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Инокентиј|Инокентиј]] | {{подреден список|[[Келхова кокошка (Фабержеово јајце)|Келхова кокошка]] (Н)|[[Рококово јајце (Фабержеово јајце)|Рококово јајце]] (Н)|[[Јајце на војвотката Малборо (Фабержеово јајце)|Јајце на војвотката Малборо]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:Dandarmkd|Dandarmkd]] | {{подреден список|[[Розово кварцово јајце (Фабержеово јајце)|Розово кварцово јајце]] (Н)|[[Пролетни цветови (Фабержеово јајце)|Пролетни цветови]] (Н)| [[Скандинавско јајце (Фабержеово јајце)|Скандинавско јајце]] (Н)|[[Ротшилдско јајце (Фабержеово јајце)|Ротшилдско јајце]] (Н)|[[Бонбониера (Фабержеово јајце)|Бонбониера]] (Н)|[[Јаболкови цветови (Фабержеово јајце)|Јаболкови цветови]] (Н)|[[Соѕвездие (Фабержеово јајце)|Соѕвездие]] (Н)|[[Јајце со панели (Фабержеово јајце)|Јајце со панели]] (Н)|[[Борова шишарка (Фабержеово јајце)|Борова шишарка]] (Н)|[[Брезово јајце (Фабержеово јајце)|Брезово јајце]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Уметнички слики === {{поврзано|Википедија:ОстаниДома и уредувај ја Википедија!}} [[Податотека:Van Gogh - Starry Night - Google Art Project.jpg|десно|230п|Уредувачки викенд „Уметнички слики“]] Во периодот 25-26 април 2020 година е одржан уредувачки викенд на тема „Уметнички слики“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за уметнички слики можело да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Paintings]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 |[[Корисник:Chnitke|Chnitke]] | {{подреден список|[[Капричиосите]] (Н)|[[Зима (слика)]] (Н)|[[Локвањи]] (Н)|[[Птици (слика)]] (Н)|[[Пејзаж (Маринковиќ Пенкин)]] (Н)|[[Портрет на девојка]] (Н)|[[Портрет на Господин]] (Н)|[[Есен (слика)]] (Н)|[[Поле со афиони]] (Н)|[[Три деца]] (Н)|[[Портрет на девојче]] (Н)|[[Пејзаж (Спироски)]] (Н)|[[Спирали (Траиковски)]] (Н)|[[Портрет (Видимче)]] (Н)|[[Ненасловено]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Невеста (Мартиноски)]] (Н)|[[Берба (Мартиноски)]] (Н)|[[Планетариум (Урдин)]] (Н)|[[Жена (Мазев)]] (Н)|[[Чунови (Коџоман)]] (Н)|[[Список на делата на Клод Моне]] (Н)|[[Женски портрет (Зографски)]] (Н)|[[Портрет на селанец (Зографски)]] (Н)|[[Портрет на Јован Зографски (Зографски)]] (Н)|[[Портрет на игуменот Спиридон (Зографски)]] (Н)|[[Портрет на сопругата Сава (Зографски)]] (Н)|[[Портрет на момче (Зографски)]] (Н)|[[Папрадишко-велешки црковни строители, зографи и резбари (Зографски)]] (Н)|[[Автопортрет (Зографски)]] (Н)}} |- | 3 |[[Корисник:Иван Ж|Иван Ж]] |{{подреден список|[[Китење на невеста]] (Н)|[[Автопортрет (Тартаља)]] (Н)|[[Ранетиот Црногорец]] (Н)}} |- | 4 |[[Корисник:Marijaz22|Marijaz22]] | {{подреден список|[[Бах (Караваџо)]] (Н)|[[Медуза (Карваџо)]] (Н)}} |- | 5 |[[Корисник:Dandarmkd|Dandarmkd]] | {{подреден список|[[Знаме (слика)]] (Н)|[[Карта (слика)]] (Н)|[[Три знамиња]] (Н)|[[Бело знаме (слика)]] (Н)|[[Гневот на Ахил]] (Н)|[[Јупитер и Антиопа (Давид)]] (Н)|[[Сафо и Фаон]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Цицачи === {{поврзано|Википедија:ОстаниДома и уредувај ја Википедија!}} [[Податотека:Zalophus californianus 01.JPG|220п|десно|Уредувачки викенд „Цицачи“]] Во периодот 2-3 мај 2020 година е одржан уредувачки викенд на тема „Цицачи“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за цицачите можело да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Mammals]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 |[[Корисник:Иван|Иван Ж]] | {{подреден список|[[Кинеска планинска мачка]] (Н)| [[Австралиски териер]] (Н)|[[Африканска дива мачка]] (Н)}} |- | 2 |[[Корисник:Dandarmkd|Dandarmkd]] | {{подреден список|[[Кондородон]] (Н)|[[Дриолестида]] (Н)|[[Алотерија]] (Н)|[[Перамус]] (Н)|[[Иберика (цицач)]] (Н)|[[Арктички ирвас]] (Н)|[[Џиновски соленодон]] (Н)|[[Еукастор]] (Н)|[[Голема палауанска летачка лисица]] (Н)}} |- | 3 |[[Корисник:Тиверополник|Тиверополник]] | {{подреден список|[[Африкански златен волк]] (Н)| [[Грмушарско куче]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Градинарски полв]] (Н)| [[Балкански крт]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Календари === {{поврзано|Википедија:ОстаниДома и уредувај ја Википедија!}} [[Податотека:Calendar (part of a set) MET DP-13486-011.jpg|180п|десно|Уредувачки викенд „Календари“]] Во периодот 9-10 мај 2020 година е одржан уредувачки викенд на тема „Календари“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за календарите можело да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Template:Calendars]] '''Забелешка:''' Препорачано било изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Календари]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Инокентиј|Инокентиј]] | {{подреден список|[[Сончев календар]] (Н)|[[Астрономски календар]] (Н)|[[Рунски календар]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Тиверополник|Тиверополник]] | {{подреден список|[[Руми календар]] (Н)|[[Советски календар]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Dandarmkd|Dandarmkd]] | {{подреден список|[[Прабугарски календар]] (Н)|[[Преименување на туркменските месеци и денови, 2002|Туркменистански календар]] (Н)|[[Фиренциски календар]] (Н)|[[Курдски календар]] (Н)|[[Пизански календар]] (Н)|[[Косански календар]] (Н)|[[Романски месеци]] (Н)|[[Монголски календар]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Иван Ж|Иван Ж]] | {{подреден список|[[Календарски софтвер]] (Н)| [[Бурмански календар]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Француски републикански календар]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Евровизија === {{поврзано|Википедија:ОстаниДома и уредувај ја Википедија!}} [[Податотека:Eurovision Song Contest heart (2014–2025).svg|150п|десно|Уредувачки викенд „Евровизија“]] Во периодот 16-17 мај 2020 година е одржан уредувачки викенд на тема „Евровизија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите во врска со Евровизија можело да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Eurovision Song Contest]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 |[[Корисник:Dandarmkd|Dandarmkd]] |{{подреден список|[[Евровизија: На твојата земја и треба Блу]] (Н)|[[Бум бенг-а-бенг: 50 години Евровизија]] (Н)|[[Исак Грацијани]] (Н)|[[Хари ван Хоф]] (Н)|[[Џусто Пио]] (Н)|[[Винче Темпера]] (Н)|[[Ноел Килехан]] (Н)|[[Фернандо Паџи]] (Н)|[[Колман Пирс]] (Н)|[[Ерик Робинсон]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Иван Ж|Иван Ж]] | {{подреден список|[[ESC Reporter]] (Н)|[[Гласање на натпреварот за песна на Евровизија]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Македонска книжевност === {{поврзано|Википедија:ОстаниДома и уредувај ја Википедија!}} [[Податотека:Slognica rečovska, Ǵorǵija Pulevski.jpg|160п|десно|Уредувачки викенд „Македонска книжевност“]] Во периодот 23-24 мај 2020 година е одржан уредувачки викенд на тема „Македонска книжевност“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите поврзани со македонската книжевност можело да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 |[[Корисник:Dandarmkd|Dandarmkd]] |{{подреден список|[[Бед Инглиш]] (Н)|[[Урбани Херои]] (Н)|[[Дно (книга)]] (Н)|[[Дрско црвен кармин]] (Н)|[[Крвавата роза]] (Н)}} |- | 2 |[[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] |{{подреден список|[[Речник на македонската народна поезија]] (Н)|[[Дива мисла (роман)]] (Н)|[[Станислав Лесновски]] (Н)|[[Станиславов пролог]] (Н)|[[Пролог за март-август]] (Н)|[[Слепченски апостол]] (Н)|[[Пат за рајот]] (Н)|[[Трескавечки евхологиј (Требник)]] (Н)|[[Погодинов псалтир]] (Н)|[[Лобковски (Хлудов) паримејник]] (Н)|[[Хиландарски ливчиња]] (Н)|[[Даровна]] (Н)}} |- | 3 ||[[Корисник:Chnitke|Chnitke]] ||{{подреден список|[[Зрна]] (Н)|[[Младичот што спие на пладне (песна)]] (Н)|[[Умилкување]] (Н)|[[Другата страна]] (Н)|[[Делфинот]] (Н)|[[Фотографии од пеколот]] (Н)|[[Зоостории]] (Н)|[[Барем наутро]] (Н)|[[Понор (збирка раскази)]] (Н)|[[(Бес)конечни модели на расказот]] (Н)|[[Некој бил тука]] (Н)|[[Песот со тажен поглед]] (Н)|[[Нишан]] (Н)|[[Снегот во Казабланка]] (Н)}} |- | 4 |[[Корисник:Иван Ж|Иван Ж]] | {{подреден список|[[Касни - порасни]] (Н)| [[Момчето молња]] (Н)|[[Игбал, мојата тајна]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Големи везири на Отоманското Царство === {{поврзано|Википедија:ОстаниДома и уредувај ја Википедија!}} [[Податотека:Sadrazamlik-nisanlari.svg|140п|десно|Уредувачки викенд „Големи везири на Отоманското Царство“]] Во периодот 30-31 мај 2020 година е одржан уредувачки викенд на тема „Големи везири на Отоманското Царство“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за големите везири на Отоманското Царство можело да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на турски јазик: ** [[:tr:Şablon:Osmanlı sadrazamları]] '''Забелешка:''' Препорачано било изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Големи везири на Отоманското Царство]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Инокентиј|Инокентиј]] | {{подреден список|[[Софу Мехмед-паша]] (Н)|[[Кара Мурат-паша]] (Н)|[[Мелек Ахмед-паша]] (Н)|[[Сијавуш-паша]] (Н)|[[Ѓурчу Мехмед-паша]] (Н)|[[Тархунџу Ахмед-паша]] (Н)|[[Коџа Дервиш Мехмед-паша]] (Н)|[[Ибшир Мустафа-паша]] (Н)|[[Ермени Сулејман-паша]] (Н)|[[Бојнујарали Мехмед-паша]] (Н)|[[Ајашли Исмаил-паша]] (Н)|[[Арабаџи Али-паша]] (Н)|[[Чалик Али-паша]] (Н)|[[Бозоклу Мустафа-паша]] (Н)|[[Сурмели Али-паша]] (Н)|[[Далтабан Мустафа-паша]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Тиверополник|Тиверополник]] | {{подреден список|[[Невшехирли Дамат Ибрахим-паша]] (Н)|[[Топал Осман-паша]] (Н)|[[Хекимоглу Али-паша]] (Н)|[[Иваз Мехмед-паша]] (Н)|[[Нишанџи Ахмед-паша]] (Н)|[[Сеид Хасан-паша]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] | {{подреден список|[[Рами Мехмед-паша]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Иван Ж|Иван Ж]] | {{подреден список|[[Изет Мехмед-паша]] (Н)|[[Халил Хамид-паша]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] | {{подреден список|[[Ибрахим Сарим-паша]] (Н)|[[Ќор Јусуф Зијаудин-паша]] (Н)|[[Алемдар Мустафа-паша]] (Н)|[[Лаз Ахмед-паша]] (Н)|[[Хуршид Ахмед-паша]] (Н)|[[Бендерли Али-паша]] (Н)|[[Силахдар Али-паша]] (Н)|[[Коџа Јусуф-паша]] (Н)}} |- | 6 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Коџа Мустафа Решит-паша]] (Н)|[[Мехмед Емин Али-паша]] (Н)|[[Дамат Мехмед Али-паша]] (Н)|[[Мустафа Наили-паша]] (Н)|[[Кибрисли Мехмед Емин-паша]] (Н)|[[Мехмед Фуад-паша]] (Н)|[[Мидхат-паша]] (Н)}} |- | 7 | [[Корисник:Dandarmkd|Dandarmkd]] | {{подреден список|[[Хајредин-паша]] (Н)|[[Ахмед Арифи-паша]] (Н)|[[Мехмед Саид-паша]] (Н)|[[Кадри-паша]] (Н)|[[Абдурахман Нуредин-паша]] (Н)|[[Ахмед Вефик-паша]] (Н)|[[Ќамил-паша]] (Н)|[[Халил Рифат-паша]] (Н)|[[Мехмед Ферид-паша]] (Н)|[[Ахмед Џевад-паша]] (Н)|[[Хусеин Хилми-паша]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Музички инструменти === {{поврзано|Википедија:ОстаниДома и уредувај ја Википедија!}} [[Податотека:Lady Blunt top.jpg|120п|десно|Уредувачки викенд „Музички инструменти“]] Во периодот 6-7 јуни 2020 година е одржан уредувачки викенд на тема „Музички инструменти“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за музички инструменти можело да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Musical instruments]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Dandarmkd|Dandarmkd]] | {{подреден список|[[Блекпулска плимска оргула]] (Н)|[[Сетор]] (Н)|[[Бенџо гитара]] (Н)|[[Тремолоа]] (Н)|[[Јаматогото]] (Н)|[[Фин пија]] (Н)|[[Идиокорд]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] | {{подреден список|[[Бак (инструмент)]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Окарина]] (Н)|[[Синтисајзер]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Иван Ж|Иван Ж]] | {{подреден список|[[Фрула]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Сончев Систем === {{поврзано|Википедија:ОстаниДома и уредувај ја Википедија!}} [[Податотека:Solar sys2.png|220п|десно|Уредувачки викенд „Сончев Систем“]] Во периодот 13-14 јуни 2020 година е одржан уредувачки викенд на тема „Сончев Систем“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите поврзани со Сончевиот Систем можело да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Solar System]] '''Забелешка:''' Препорачано било изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Сончев Систем]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Иван Ж|Иван Ж]] | {{подреден список|[[Уранови прстени]] (Н)|[[Нептунови прстени]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Dandarmkd|Dandarmkd]] | {{подреден список|[[Протопланетарен диск]] (Н)|[[Збировит отпад]] (Н)|[[Мисија за повраток на примероци]] (Н)|[[Планетезимал]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Инокентиј|Инокентиј]] | {{подреден список|[[Список на меркуропресекувачи]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Европа (месечина)]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Индија === {{поврзано|Википедија:ОстаниДома и уредувај ја Википедија!}} [[Податотека:Flag of India.svg|200п|десно|Уредувачки викенд „Индија“]] Во периодот 20-21 јуни 2020 година е одржан уредувачки викенд на тема „Индија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите поврзани со Индија можело да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на хинди: ** [[:hi:श्रेणी:भारत]] * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:India]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Иван Ж|Иван Ж]] | {{подреден список|[[Индиска рупија]] (П)|[[Трипура]] (П)|[[Мизорам]] (П)|[[Сиким]] (П)|[[Телангана]] (Н)|[[Бихар]] (П)}} |- | 2 | [[Корисник:Dandarmkd|Dandarmkd]] | {{подреден список|[[Лева Пател]] (Н)|[[Израелци во Индија]] (Н)|[[Малјаван]] (Н)|[[Храм Чара Басавешвара]] (Н)|[[Денот на децата (Индија)]] (Н)|[[Корални гребени во Индија]] (Н)|[[Империите на Инд]] (Н)|[[Индиска монета од 20 рупии]] (Н)|[[Вилаварци]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Тиверополник|Тиверополник]] | {{подреден список|[[Могулско Царство]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Fsimeski|Fsimeski]] | {{подреден список|[[Меѓународно училиште „Дирубај Амбани“]] (Н)|[[Индиски научен институт]] (Н)|[[Сметан универзитет]] (Н)|[[Тања Дубаш]] (Н)|[[Индиски технолошки институти]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Бродови === {{поврзано|Википедија:ОстаниДома и уредувај ја Википедија!}} [[Податотека:Jib (PSF).svg|220п|десно|Уредувачки викенд „Бродови“]] Во периодот 27-28 јуни 2020 година е одржан уредувачки викенд на тема „Бродови“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за бродови можело да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Ships]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Dandarmkd|Dandarmkd]] | {{подреден список|[[Трговски брод „Кеја трејдер“]] (Н) |[[Феникс (брод од 1794 година)]] (Н)|[[Калиста (пароброд)]] (Н)|[[Беден (брод)]] (Н)|[[Банана чамец]] (Н)|[[Аталанта (брод од 1883 година)]] (Н)|[[Атлантик оспри]] (Н)|[[Академик Трјошников]] (Н)|[[Белгенланд (брод од 1878 година)]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Иван Ж|Иван Ж]] | {{подреден список|[[Шајка (брод)]] (Н)|[[Бродови на Југословенската војна морнарица]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Логика === {{поврзано|Википедија:ОстаниДома и уредувај ја Википедија!}} [[Податотека:Begriffsschrift connective2.svg|220п|десно|Уредувачки викенд „Логика“]] Во периодот 4-5 јули 2020 година е одржан уредувачки викенд на тема „Логика“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите во врска со логиката можело да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Logic]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Marijaz22|Marijaz22]] | {{подреден список|[[Рационалност]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Dandarmkd|Dandarmkd]] | {{подреден список|[[Екстензионализам]] (Н)|[[Екстензивен контекс]] (Н)|[[Сведок (математика)]] (Н)|[[Играта на логиката]] (Н)|[[Вклученост (логика)]] (Н)|[[Регуларна модална логика]] (Н)|[[Language, Proof and Logic]] (Н)|[[Ситуациона логика]] (Н) |[[Тетралема]] (Н)|[[Логика на информација]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Иван Ж|Иван Ж]] | {{подреден список|[[Теорија на аргументација]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Видеоигри === {{поврзано|Википедија:ОстаниДома и уредувај ја Википедија!}} [[Податотека:Ps-controller-icon.svg|200п|десно|Уредувачки викенд „Видеоигри“]] Во периодот 11-12 јули 2020 година е одржан уредувачки викенд на тема „Видеоигри“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за видеоигри можело да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Video games]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Dandarmkd|Dandarmkd]] | {{подреден список|[[Оклопна тупаница]] (Н)|[[Јунаците од Калевала]] (Н)|[[Темните тајни на Африка]] (Н)|[[Колонија 28]] (Н)|[[Агресија: Власт над Европа]] (Н)|[[Космичко семејство]] (Н)|[[Дизајнсаурус]] (Н)|[[Динотопија (видеоигра)]] (Н)|[[Аполо 18: Месечевите мисии]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Иван Ж|Иван Ж]] | {{подреден список|[[Street Fighter]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Carshalton|Carshalton]] | {{подреден список|[[Pro Evolution Soccer]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Острови во Хрватска === {{поврзано|Википедија:ОстаниДома и уредувај ја Википедија!}} [[Податотека:Islands off the Croatian Coast.jpg|220п|десно|Уредувачки викенд „острови во Хрватска“]] Во периодот 18-19 јули 2020 година е одржан уредувачки викенд на тема „Острови во Хрватска“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за островите во Хрватска можело да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на хрватски јазик: ** [[:hr:Kategorija:Hrvatski otoci]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Dandarmkd|Dandarmkd]] | {{подреден список|[[Змајан]] (Н)|[[Капри (Хрватска)]] (Н)|[[Планик]] (Н)|[[Курба Вела]] (Н)|[[Арта Велика]] (Н)|[[Зверинац]] (Н)|[[Ист]] (Н)|[[Пишкера]] (Н)|[[Дрвеник Мали]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Иван Ж|Иван Ж]] | {{подреден список|[[Вештар]] (Н)|[[Госпин Шкољ]] (Н)|[[Чешвиница]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Бодулаш]] (Н)|[[Куврсада]] (Н)|[[Лакал]] (Н)|[[Лунга]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Италијанска книжевност === {{поврзано|Википедија:ОстаниДома и уредувај ја Википедија!}} [[Податотека:Inferno.jpg|160п|десно|Уредувачки викенд „Италијанска книжевност“]] Во периодот 25-26 јули 2020 година е одржан уредувачки викенд на тема „Италијанска книжевност“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите поврзани со италијанската книжевност можело да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на италијански јазик: ** [[:it:Categoria:Letteratura italiana]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Chnitke|Chnitke]] | {{подреден список|[[Антонио Амури ]](П)|[[Едоардо Албинати]] (П)|[[Елио Виторини]] (П)|[[Фабио Воло]] (Н)|[[Федериго Тоци]] (Н)|[[Гиоргио Савиане]] (Н)|[[Џовани Батиста Ангиолети]] (Н)|[[Џовани Пасколи]] (Н)|[[Ѓузепе Берто]] (Н)|[[Лино Алдани]] (Н)|[[Лујџи Бартолини]] (Н)|[[Лујџи Менеѓело]] (Н)|[[Масимо Бонтемпели]] (Н)|[[Ренато Оливиери]] (Н)|[[Рикардо Бачели]] (Н)|[[Сибила Алерамо]] (Н)|[[Силвиа Балестра]] (Н)|[[Антонио Табуки]] (Н)|[[Умберто Саба]] (Н)|[[Виталиано Бранкати]] (Н)|[[Кристина Коменчини]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Fsimeski|Fsimeski]] | {{подреден список|[[Џумпа Лахири]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Беатриче Мазини]] (Н)|[[Фаусто Черчињани]] (Н)|[[Антонио Фогацаро]] (Н)|[[Баудолино]] (Н)|[[Елса Моранте]] (П)}} |- | 4 | [[Корисник:Dandarmkd|Dandarmkd]] | {{подреден список|[[Римите]] (Н)|[[Приказната за двајцата љубовници]] (Н)|[[Филоколо]] (Н)|[[Мазучо Салернски]] (Н)|[[Арнулф Милански]] (Н)|[[Ландулф Милански]] (Н)|[[Патериј]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Македонија === {{поврзано|Википедија:ОстаниДома и уредувај ја Википедија!}} [[Податотека:Flag of Macedonia (1992–1995).svg|230п|десно|Уредувачки викенд „Македонија“]] Во периодот 1-2 август 2020 година е одржан уредувачки викенд на тема „Македонија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите во врска со Македонија можело да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Chnitke|Chnitke]] | {{подреден список|[[Света Песна]] (Н)|[[Вардар (песна)]] (Н)|[[Ангелот на Света Софија]] (Н)|[[Глас од Македонија]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Dandarmkd|Dandarmkd]] | {{подреден список|[[Битка кај Киноскефале]] (Н)|[[Прва ламиска битка]] (Н)|[[Втора ламиска битка]] (Н)|[[Битка кај Аоос (198 година п.н.е.)]] (Н)|[[Битка кај Пидна (148 година п.н.е.)]] (Н)|[[Поразот на Леонат од Антифил]] (Н)|[[Арет]] (Н)|[[Еригиј]] (Н)|[[Антиген (дијадох)]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Список на почесни одликувања на Македонија доделени на шефови на држави, влади и монарси]] (Н)|[[Список на рамсарски места во Македонија]] (Н)|[[Список на тврдини во Македонија]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Ehrlich91|Ehrlich91]] | {{подреден список|[[Андон Шурков]] (П)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Време === {{поврзано|Википедија:ОстаниДома и уредувај ја Википедија!}} [[Податотека:Hour glass clip art.png|150п|десно|Уредувачки викенд „Време“]] Во периодот 8-9 август 2020 година е одржан уредувачки викенд на тема „Време“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите поврзани со времето можело да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Template:Time topics]] '''Забелешка:''' Препорачано било изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Време]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Иван Ж|Иван Ж]] | {{подреден список|[[Сегашност]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Ѕвездена година]] (Н)|[[Сончева година]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Dandarmkd|Dandarmkd]] | {{подреден список|[[Хексадецимално време]] (Н)|[[Година на владеење]] (Н)|[[Епоха (геологија)]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Фотографија === {{поврзано|Википедија:ОстаниДома и уредувај ја Википедија!}} [[Податотека:Generic Camera Icon.svg|200п|десно|Уредувачки викенд „Фотографија“]] Во периодот 15-16 август 2020 година е одржан уредувачки викенд на тема „Фотографија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите поврзани со фотографијата можело да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Photography]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Dandarmkd|Dandarmkd]] | {{подреден список|[[Курт Лубински]] (Н)|[[Noblex камера]] (Н)|[[Макрограф]] (Н)|[[Ана Портној]] (Н)|[[Фредерик Јорк]] (Н)|[[Лоренцо Туњоли]] (Н)|[[Album2]] (Н)|[[Диркон]] (Н)|[[Гигамакро]] (Н)|[[Карлос Бош]] (Н)|[[Опфат (објектив)]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Chnitke|Chnitke]] | {{подреден список|[[Марин Димески]] (Н)|[[Христо Бојаџиев]] (Н)}} |- | 3 |[[Корисник:Иван Ж|Иван Ж]] |{{подреден список|[[Дејан Милиќевиќ]] (Н)|[[Кодак Фото Спот]] (Н)}} |- | 4 |[[Корисник:Тиверополник|Тиверополник]] |{{подреден список|[[Никон]] (Н)}} |- | 5 |[[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] |{{подреден список|[[Блескалка]] (Н)|[[Папарацо]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Пиратство === {{поврзано|Википедија:ОстаниДома и уредувај ја Википедија!}} [[Податотека:Flag of Edward England.svg|220п|десно|Уредувачки викенд „Пиратство“]] Во периодот 22-23 август 2020 година е одржан уредувачки викенд на тема „Пиратство“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите во врска со пиратството можело да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Template:Pirates]] '''Забелешка:''' Препорачано било изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Пиратство]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 |[[Корисник:Иван Ж|Иван Ж]] |{{подреден список|[[Буканири]] (Н)|[[Пиратство во Сомалија]] (Н)|[[Вокоу]] (Н)}} |- | 2 |[[Корисник:Macedonian2|Macedonian2]] | {{подреден список|[[Оруч Рејс]] (Н)}} |- | 3 |[[Корисник:Dandarmkd|Dandarmkd]] | {{подреден список|[[Илај Богс]] (Н)|[[Хендрик Лусифер]] (Н)|[[Напад врз Веракрус]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Самураи === {{поврзано|Википедија:ОстаниДома и уредувај ја Википедија!}} [[Податотека:Barn tomoe circle.svg|160п|десно|Уредувачки викенд „Самураи“]] Во периодот 29-30 август 2020 година е одржан уредувачки викенд на тема „Самураи“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за и во врска со самураите можело да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Samurai]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 |[[Корисник:Иван Ж|Иван Ж]] |{{подреден список|[[Самурај]] (П)|[[Ронин]] (П)}} |- | 2 |[[Корисник:Тиверополник|Тиверополник]] |{{подреден список|[[Бушидо]] (Н)|[[Џигај]] (Н)}} |- | 3 |[[Корисник:Macedonian2|Macedonian2]] |{{подреден список|[[Цуџигири]] (Н)|}} |- | 4 |[[Корисник:Dandarmkd|Dandarmkd]] | {{подреден список|[[Тадатомо Хонда]] (Н)|[[Кунинао Дате]] (Н)|[[Кунишиге Дате]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Архитектура === {{поврзано|Википедија:ОстаниДома и уредувај ја Википедија!}} [[Податотека:Architecture capitol.svg|200п|десно|Уредувачки викенд „Архитектура“]] Во периодот 5-6 септември 2020 година е одржан уредувачки викенд на тема „Архитектура“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите поврзани со архитектурата можело да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Architecture]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Иван Ж|Иван Ж]] | {{подреден список|[[Архитектура на Белград]] (Н)|[[Цетински манастир]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] | {{подреден список|[[Турбе на Јигит-паша]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Chnitke|Chnitke]] | {{подреден список|[[Триконхос]] (Н)|[[Спомен-куќа на Григор Прличев]] (Н)|[[Спомен-куќа на Христо Узунов]] (Н)|[[Објект на Стопанска банка (Битола)]] (Н)}} |- | 4 |[[Корисник:Тиверополник|Тиверополник]] |{{подреден список|[[Палата Ферије]] (Н)|[[Палата Хатиџе Султан]] (Н)|[[Куќа на Паунови]] (Н)}} |- | 5 |[[Корисник:Dandarmkd|Dandarmkd]] |{{подреден список|[[Црн гранит]] (Н)|[[Абердинско друштво на архитекти]] (Н)|[[Скиографија]] (Н))|[[Рехтерова награда]] (Н)}} |- | 6 |[[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] |{{подреден список|[[Ќепенок]] (Н)}} |- | 7 |[[Корисник:Ehrlich91|Ehrlich91]] |{{подреден список|[[Хусеин-шахова џамија]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Теореми === {{поврзано|Википедија:ОстаниДома и уредувај ја Википедија!}} [[Податотека:Four Colour Map Example.svg|180п|десно|Уредувачки викенд „Теореми“]] Во периодот 12-13 септември 2020 година е одржан уредувачки викенд на тема „Теореми“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за теоремите можело да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Theorems]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Иван Ж|Иван Ж]] | {{подреден список|[[Основна теорема]] (Н)|}} |- | 2 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Гринова теорема]] (Н)|[[Стјуартова теорема]] (Н)|[[Прва Шенонова теорема]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Dandarmkd|Dandarmkd]] | {{подреден список|[[Теорема на непарен број]] (Н)|[[Бишопово-Канингсова теорема]] (Н)|[[Гебејова теорема за одвојување]] (Н)|[[Кунова теорема]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Птици === [[Податотека:Phasianus colchicus MHNT Skeleton.jpg|190п|десно|Уредувачки викенд „Птици“]] Во периодот 19-20 септември 2020 година е одржан уредувачки викенд на тема „Птици“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за и поврзани со птиците можело да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Birds]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Птичарство]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Иван Ж|Иван Ж]] | {{подреден список|[[Сив бурник]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Dandarmkd|Dandarmkd]] | {{подреден список|[[Оригма]] (Н)|[[Афротис]] (Н)|[[Груае]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Мода === {{главна|Википедија:Вики ја сака модата 2020}} [[Податотека:Wiki Loves Fashion 2019 Banner.png|250п|десно|Уредувачки викенд „Мода“]] Во периодот 26-27 септември 2020 година е одржан уредувачки викенд на тема „Мода“. Потфатот бил дел од меѓународната иницијатива „Вики ја сака модата“, која имала за цел создавање содржини за поголема покриеност на темите поврзани со модата и модната индустрија на Википедија. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите на теми поврзани со модата било препорачано да се користи [[meta:Wiki Loves Fashion/Articles|списокот на предложени теми]] во рамки на глобалната иницијатива „Вики ја сака модата“. Дополнително, можело да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на италијански јазик: ** [[:it:Categoria:Moda]] * од Википедија на француски јазик: ** [[:fr:Catégorie:Mode]] * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Fashion]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Иван Ж|Иван Ж]] | {{подреден список|[[Каролина Ерера]] (Н)|[[Александар Меквин]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Dandarmkd|Dandarmkd]] | {{подреден список|[[Iceberg]] (Н)|[[Garolini]] (Н)|[[Анџелика Греј]] (Н)|[[Наметка-фустан]] (Н)|[[Лажни мустаќи]] (Н)|[[Balizza]] (Н)|[[Boglioli]] (Н)|[[Холандска капа]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Тиверополник|Тиверополник]] | {{подреден список|[[Предлошка:Историја на модата]] (Н)|[[Западна мода во 1900-тите]] (Н)|[[Западна мода во 1910-тите]] (Н)|[[Западна мода во 1920-тите]] (Н)|[[Византиска облека]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] | {{подреден список|[[Костурски музеј на народната носија]] (Н)|[[Моден музеј]] (Н)|[[Моден додаток]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Манекенки === {{главна|Википедија:Вики ја сака модата 2020}} [[Податотека:Signorina in viola.svg|140п|десно|Уредувачки викенд „Манекенки“]] Во периодот 3-4 октомври 2020 година е одржан уредувачки викенд на тема „Манекенки“. Потфатот бил дел од меѓународната иницијатива „Вики ја сака модата“, која имала за цел создавање содржини за поголема покриеност на темите поврзани со модата и модната индустрија на Википедија. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за манекенките било препорачано да се користи [[meta:Wiki Loves Fashion/Articles|списокот на предложени теми]] во рамки на глобалната иницијатива „Вики ја сака модата“. Дополнително, можело да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Female models]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Иван Ж|Иван Ж]] | {{подреден список|[[Сузана Ал-Салкини]] (Н)|[[Ребека Дремељ]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Dandarmkd|Dandarmkd]] | {{подреден список|[[Ина Иванова]] (Н)|[[Дениел Хејс]] (Н)|[[Ана Азерли]] (Н)|[[Зана Бериша]] (Н)|[[Жибек Нукеева]] (Н)|[[Жива Ваднов]] (Н)|[[Сања Грохар]] (Н)|[[Мирела Корач]] (Н)|[[Тјаша Кокаљ]] (Н)|[[Јулија Санер]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:КатеринаКајевска|КатеринаКајевска]] | {{подреден список|[[Мисако Аоки]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Воена опрема во Втората светска војна === [[Податотека:SVT-40 - Ryssland - AM.032865.jpg|240п|десно|Уредувачки викенд „Воена опрема во Втората светска војна“]] Во периодот 10-11 октомври 2020 година е одржан уредувачки викенд на тема „Воена опрема во Втората светска војна“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за воената опрема можело да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на руски јазик: ** [[:ru:Категория:Военная техника Второй мировой войны]] * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Military equipment of World War II]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Dandarmkd|Dandarmkd]] | {{подреден список|[[ДАР 9 Синигер]] (Н)|[[ДМС-1000]] (Н)|[[Хачимаки]] (Н)|[[Арџеш (пламенофрлач)]] (Н)|[[Кој јас]] (Н)}} |- | 2 |[[Корисник:Професор 18+|Професор 18+]] |{{подреден список|[[Винчестер модел 1897]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Базука]] (Н)|[[Т-27]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Тиверополник|Тиверополник]] | {{подреден список|[[Катјуша (оружје)|Катјуша]] (Н)|[[Т-35]] (Н)|[[Тигар I]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Езера === [[Податотека:Legenda jezioro.gif|160п|десно|Уредувачки викенд „Езера“]] Во периодот 17-18 октомври 2020 година е одржан уредувачки викенд на тема „Езера“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за езера можело да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Lakes]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Иван Ж|Иван Ж]] | {{подреден список|[[Завојско Езеро]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Прошќанско Езеро]] (Н)|[[Цигановац (езеро)]] (Н)|[[Округљак (езеро)]] (Н)|[[Батиновац]] (Н)|[[Големо Езеро (Плитвички Езера)]] (Н)|[[Мало Езеро (Плитвички Езера)]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Dandarmkd|Dandarmkd]] | {{подреден список|[[Алексово Езеро]] (Н)|[[Езеро Бочац]] (Н)|[[Езеро Јохоа]] (Н)|[[Езеро Жарба]] (Н)|[[Езеро Албино]] (Н)|[[Езеро Дилоло]] (Н)|[[Езеро Гуганг]] (Н)|[[Езеро Пипа]] (Н)|[[Карстно езеро]] (Н)|[[Езеро Зумпанго]] (Н)|[[Ањанско Езеро]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Стрип === [[Податотека:Comiclogo.svg|160п|десно|Уредувачки викенд „Стрип“]] Во периодот 24-25 октомври 2020 година е одржан уредувачки викенд на тема „Стрип“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите поврзани со стрипот можело да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Comics]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:ZlatkoPyotr|ZlatkoPyotr]] | {{подреден список|[[Берсерк (манга)|Берсерк]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Dandarmkd|Dandarmkd]] | {{подреден список|[[Голем буџет]] (Н)|[[Плач за Зора]] (Н)|[[Црна магија (стрип)]] (Н)|[[5 (стрип)]] (Н)|[[100 девојки (стрип)]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Иван Ж|Иван Ж]] | {{подреден список|[[Политикин забавник]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Chnitke|Chnitke]] | {{подреден список|[[Хрватски стрип]] (Н)|[[Синиша Цветковски]] (Н)|[[Игор Тошевски]] (Н)|[[Горан Дачев - Горанд]] (Н)|[[Иванка Апостолова]] (Н)|[[Миле Ничевски]] (Н)|[[Тони Пешев]] (Н)|[[Ристе и Јованчо Секуловски и Марина Балева]] (Н)|[[Златко Крстевски]] (Н)|[[Зоран Танев]] (Н)|[[Михајло Димитриевски-Мичо]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:Тиверополник|Тиверополник]] | {{подреден список|[[Супермен: Човек од челик]] (Н)|[[Супермен: Лоис и Кларк]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Вајарство === [[Податотека:David-nobg.jpg|130п|десно|Уредувачки викенд „Вајарство“]] Во периодот 31 октомври - 1 ноември 2020 година е одржан уредувачки викенд на тема „Вајарство“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите во врска со вајарството можело да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Sculpture]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Dandarmkd|Dandarmkd]] | {{подреден список|[[Судиски чекан (скулптура)]] (Н)|[[Лав од Мари]] (Н)|[[Мартин Кукучин (скулптура)]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Пластелин]] (Н)|[[Мислителот]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Иван Ж|Иван Ж]] | {{подреден список|[[Вук Бојовиќ]] (Н)}} |- | 4 |[[Корисник:Chnitke|Chnitke]] | {{подреден список|[[Александар Цане Јовановски]] (Н)|[[Борис Џепароски]] (Н)|[[Благој Чушков]] (Н)|[[„Фаќач на крст“]] (Н)|[[Осоговскиот иконостас]] (Н)|[[Александар Смилков]] (Н)|[[Драган Попоски Дада]] (Н)|[[Александар Ивановски Карадаре]] (Н)|[[Илија Аџиевски]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Чешка === [[Податотека:Coat of arms of the Czech Republic.svg|150п|десно|Уредувачки викенд „Чешка“]] Во периодот 7-8 ноември 2020 година е одржан уредувачки викенд на тема „Чешка“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите поврзани со Чешка можело да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на чешки јазик: ** [[:cs:Kategorie:Česko]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Dandarmkd|Dandarmkd]] | {{подреден список|[[ХК Слезан Опава]] (Н)|[[Ченек Зибрт]] (Н)|[[Частоловице]] (Н)|[[Карел Чаславски]] (Н)|[[Чешки Словаци]] (Н)|[[Писма до Олга]] (Н)|[[Мост на легијата]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Иван Ж|Иван Ж]] | {{подреден список|[[Карел Поборски]] (Н)|[[Јиндрихув Храдец]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Ehrlich91|Ehrlich91]] | {{подреден список|[[Здењек Штибар]] (П)|[[Јан Хирт]] (П)|[[Роман Кројцигер]] (П)|[[Петр Вакоч]] (П)|[[Леополд Кениг]] (П)|[[Јан Барта]] (П)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Македонски народни песни === [[Податотека:Macedonian folk songs logo.svg|180п|десно|Уредувачки викенд „Македонски народни песни“]] Во периодот 14-15 ноември 2020 година е одржан уредувачки викенд на тема „Македонски народни песни“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за македонските народни песни било препорачано да се користат следните материјали: * [https://pesna.org/list.php?ob=t Македонски народни песни]. ''Pesna.org''. * [http://web.archive.org/web/20201108151236/http://www.pelister.org/folklore/songs/ Македонски народни песни со ноти]. ''Pelister.org''. '''Забелешка:''' Препорачано било изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Список на македонски народни и староградски песни]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Иван Ж|Иван Ж]] | {{подреден список|[[Билјана платно белеше]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Dandarmkd|Dandarmkd]] | {{подреден список|[[Абер ми дојде од Солуна града]] (Н)|[[Ај, в Македонија глас се слуша]] (Н)|[[Ајде провикнал се Иљо Малешевски]] (Н)|[[Во Пирина, по планина]] (Н)|[[Запеј песна Македонко]] (Н)|[[Величко, скопски војвода]] (Н)|[[Излегол Јане Сандански]] (Н)|[[Камбани бијат сред Баница]] (Н)|[[Лична мома скопјанка]] (Н)|[[Не оди Сефер село Карбуница]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Тиверополник|Тиверополник]] | {{подреден список|[[Дајте ми ја (песна)]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Персиска култура === [[Податотека:Antique Persian Mashad rug.jpg|180п|десно|Уредувачки викенд „Персиска култура“]] Во периодот 21-22 ноември 2020 година е одржан уредувачки викенд на тема „Персиска култура“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите во врска со персиската култура можело да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на персиски јазик: ** [[:fa:رده:فرهنگ فارسی]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Dandarmkd|Dandarmkd]] | {{подреден список|[[Заратошт-нама]] (Н)|[[Фарбод]] (Н)|[[Фарамарз]] (Н)|[[Нане Сарма]] (Н)|[[Персиски мистицизам]] (Н)|[[Скандинавско друштво за ирански студии]] (Н)|[[Ганџ-е Бадавард]] (Н)|[[Задашм]] (Н)|[[Пашанг]] (Н)|[[Гарсиваз]] (Н)|[[Шабранг]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Иван Ж|Иван Ж]] | {{подреден список|[[Јалда]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Детска Евровизија === [[Податотека:Eurovision Song Contest heart (2014–2025).svg|150п|десно|Уредувачки викенд „Детска Евровизија“]] Во периодот 28-29 ноември 2020 година е одржан уредувачки викенд на тема „Детска Евровизија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите во врска со Детската Евровизија можело да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Junior Eurovision Song Contest]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Dandarmkd|Dandarmkd]] | {{подреден список|[[Соња Шкориќ]] (Н)|[[Иван Иванов (пејач роден во 2000 година)]] (Н)|[[Јозефин Ридел]] (Н)|[[Шарлоте Ленмане]] (Н)|[[Алексеј Жигалкович]] (Н)|[[Валентина (пејачка)]] (Н)|[[Лаура Омлоп]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Dandarmkd|Иван Ж]] | {{подреден список|[[Невена Божовиќ]] (П)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Планини === [[Податотека:Emoji u1f3d4.svg|170п|десно|Уредувачки викенд „Планини“]] Во периодот 5-6 декември 2020 година е одржан уредувачки викенд на тема „Планини“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статии за планини можело да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Mountains]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Dandarmkd|Dandarmkd]] | {{подреден список|[[Артос]] (Н)|[[Милерови Планини]] (Н)|[[Омурга]] (Н)|[[Сагматас]] (Н)|[[Нартакиум (планина)]] (Н)|[[Роен]] (Н)|[[Мајар]] (Н)|[[Бринберг]] (Н)|[[Пицо Паља]] (Н)|[[Ла Фава]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Иван Ж|Иван Ж]] | {{подреден список|[[Дивчибаре]] (Н)| [[Златибор]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Завалска Планина]] (Н)|[[Бањско Брдо]] (Н)|[[Кукутница]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Аеродроми === [[Податотека:Airport symbol.svg|190п|десно|Уредувачки викенд „Аеродроми“]] Во периодот 12-13 декември 2020 година е одржан уредувачки викенд на тема „Аеродроми“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за аеродромите можело да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Airports]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Dandarmkd|Dandarmkd]] | {{подреден список|[[Аеродром Марамбио]] (Н)|[[Предлошка:Инфокутија аеродром/податочна табела]] (Н)|[[Аеродром Равена]] (Н)|[[Аеродром Велсборо Џонстон]] (Н)|[[Аеродром Кингфишер]] (Н)|[[Аеродром Бојник]] (Н)|[[Аеродром Броумов]] (Н)|[[Аеродром Чачак]] (Н)|[[Аеродром Сеница]] (Н)|[[Аеродром Тираспол]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Иван Ж|Иван Ж]] | {{подреден список|[[Ротердам - Хаг аеродром]] (Н)|[[Аеродром Ајндховен]] (Н)}} |- | 3 |[[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Бове (аеродром)]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Тиверополник|Тиверополник]] | {{подреден список|[[Аеродром Истанбул]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:Ehrlich91|Ehrlich]] | {{подреден список|[[Аеродром Штутгарт]] (П)|[[Аеродром Хановер]] (П)|[[Аеродром Минхен]] (П)|[[Аеродром Келн/Бон]] (П)|[[Аеродром Берлин-Тегел]] (П)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Шинтоизам === [[Податотека:Shinto torii icon vermillion.svg|180п|десно|Уредувачки викенд „Шинтоизам“]] Во периодот 19-20 декември 2020 година е одржан уредувачки викенд на тема „Шинтоизам“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите во врска со шинтоизмот можело да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на јапонски јазик: ** [[:ja:カテゴリ:神道]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Dandarmkd|Dandarmkd]] | {{подреден список|[[Футомани]] (Н)|[[Сузу]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Иван Ж|Иван Ж]] | {{подреден список|[[Кадомацу]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Тиверополник|Тиверополник]] | {{подреден список|[[Светилиште Ицукушима]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Алпско скијање === [[Податотека:Alpine skiing pictogram.svg|180п|десно|Уредувачки викенд „Алпско скијање“]] Во периодот 26-27 декември ноември 2020 година е одржан уредувачки викенд на тема „Алпско скијање“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите во врска со алпското скијање можело да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Alpine skiing]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Иван Ж|Иван Ж]] | {{подреден список|[[Ивица Костелиќ]] (Н)|[[Јаница Костелиќ]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Dandarmkd|Dandarmkd]] | {{подреден список|[[Финли Микл]] (Н)|[[Ермано Ноглер]] (Н)|[[Гул Дев]] (Н)|[[Матијас Бертолд]] (Н)|[[Александар Стојановски (алпски скијач)]] (Н)|[[Дардан Дехари]] (Н)|[[Урс Имбоден]] (Н)|[[Ивана Ивчевска]] (Н)|[[Емир Локмиќ]] (Н)|[[Ерјон Тола]] (Н)|[[Рут Адолф]] (Н)|[[Силвано Белтрамети]] (Н)|[[Франц Буман]] (Н)|[[Мартина Шилд]] (Н)|[[Карл Гама]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Јана Николовска]] (Н)|[[Дејан Пановски (скијач)]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Поврзано == * [[Википедија:Уредувачки викенди 2020/Статистика]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки викенди 2020| ]] nm9s1rs7ktqrhvy7x6llcyv4ihebnos Ласерско ладење 0 1238009 5567533 5553132 2026-05-31T02:16:54Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567533 wikitext text/x-wiki '''Ласерското ладење''' се однесува на голем број техники со кои атомските и молекуларните примероци се ладат блиску до [[Апсолутна нула|апсолутната нула]]. Техниките на ласерско ладење се потпираат на фактот дека кога некој објект (обично атом) апсорбира и повторно емитира [[фотон]] (честичка на светлина), неговиот [[Импулс (механика)|импулс]] се менува. За ансамбл на честички, [[термодинамичка температура]] е пропорционална со [[варијанса]]та во нивната брзина. Повеќе хомогени брзини меѓу честичките одговараат на пониска температура. Ласерските техники за ладење комбинираат [[атомска спектроскопија]] со гореспоменатиот механички ефект на светлина за да ја компресираат дистрибуцијата на брзината на ансамблот на честички, а со тоа да се ладат честичките. Првиот пример на ласерско ладење и најчестиот метод е [[Доплерско ладење|Доплерово ладење]], кој сè уште често се нарекува „ласерско ладење“. == Надворешни врски == * [http://ukcatalogue.oup.com/product/9780198506959.do Atomic Physics.] Foot, C.J. Oxford University Press (2005). [http://www.fulviofrisone.com/attachments/article/403/Foot%20C.J.%20Atomic%20physics%20%28Oxford,%202005%29%28ISBN.pdf Pdf] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180219113107/http://www.fulviofrisone.com/attachments/article/403/Foot%20C.J.%20Atomic%20physics%20(Oxford,%202005)(ISBN.pdf |date=2018-02-19 }} * {{Наведена книга|last=Cohen-Tanoudji|first=Claude|title=Advances in Atomic Physics|year=2011|publisher=World Scientific|isbn=978-981-277-496-5|pages=791|doi=10.1142/6631|url=https://semanticscholar.org/paper/a58cdfcc3c9464b221b698ededcce620ddb3938c}} * {{Наведена мрежна страница|last=Bowley|first=Roger|title=Laser Cooling|url=http://www.sixtysymbols.com/videos/lasercooling.htm|work=Sixty Symbols|publisher=Брејди Харан за Универзитетот во Нотингем|author2=Copeland, Ed|year=2010|accessdate=2020-02-27|archive-date=2018-10-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20181010185507/http://www.sixtysymbols.com/videos/lasercooling.htm|url-status=dead}} * [http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/optmod/lascool.html Laser Cooling] HyperPhysics [[Категорија:Разладна технологија]] [[Категорија:Атомска физика]] [[Категорија:Термодинамика]] 52hcz7h7x1sr2j5g1zyxu230w3rc3mg Википедија:Уредувачки натпревари/Потребни статии/евиденција/Krstevska123 4 1241212 5567496 4115731 2026-05-31T01:26:39Z Bjankuloski06 332 5567496 wikitext text/x-wiki {{:ВП:УНЗ1|Krstevska123}} {{:ВП:УНС1|Јан Јансен|7|7|3|3|}} {{:ВП:УНС1|Луксембуржани|5|5|2|0|}} {{:ВП:УНС1|Грб на Шкотска|4|4|2|1|}} {{:ВП:УНС1|Цариградска библиотека|5|5|3|0|}} {{:ВП:УНС1|Родопи (округ)|6|5|2|0|}} {{:ВП:УНС1|Јужен Виетнам ‎|3|3|2|0|}} {{:ВП:УНС1|Китнос‎|4|4|3|1|}} {{:ВП:УНС1|Сатурнови прстени|3|4|2|2|}} {{:ВП:УНС1|Луис Окања|6|5|2|1|}} {{:ВП:УНС1|Балистика|4|6|2|2|}} {{:ВП:УНС1|Олденбург|5|4|2|2|}} {{:ВП:УНС1|Ракета|4|3|2|2|}} {{:ВП:УНС1|Псара|4|3|2|2|}} {{:ВП:УНС1|Сикинос|4|4|2|1|}} {{:ВП:УНС1|Савоја|3|2|2|0|}} {{:ВП:УНС1|Кеја (остров)|3|4|3|1|}} {{:ВП:УНК1}} 7tuw1vul9x0uc73nj9svx8g6qqt6u2c Китнос 0 1243166 5567518 5433593 2026-05-31T01:33:40Z Bjankuloski06 332 Правописна исправка, replaced: Кеа → Кеја (2) 5567518 wikitext text/x-wiki '''Китнос''' ({{langx|el|Κύθνος}} ) е еден од [[остров]]ите во групата [[Киклади]] во [[Грција]]. Административниот остров припаѓа на округот Кеја-Китнос во рамките на [[Јужен Егеј|Периферијата Јужен Егеј]], каде формира посебна општина. == Природни услови == [[Податотека:Driopis_Kythnos.jpg|десно|мини|250x250пкс| Една од населбите на Китнос]] [[Податотека:Driopis-street.jpg|десно|мини|250x250пкс| Антички начин на транспорт на островот]] Китнос е еден од островите на [[Киклади|Кикладите со]] средна големина. Нејзината значајна предност е тоа што е близу до копното, а особено главниот град [[Атина]] - околу 100 км. Најблиските околни острови се Кеја 10 км на север и Серифос на 10 км на југ. Островот спаѓа во повеќе фрагментираните острови на Кикладите (околу 100 брегови) и во најголем дел е планински. Островот има и околу 70 мали, но убави плажи. Китнос има сува средоземна клима и постои постојан недостаток на вода, поради што Китнос е претежно сув и карпест. Флората и фауната на островот се исто така посебни за оваа клима. Во култивираните култури доминираат [[Маслинка|маслинки]] и [[Лоза|винова лоза]] . == Историјата == За Китнос, како и за целиот [[Киклади]], необично е важен периодот на доцната [[Праисторија|предисторија]], т.н. Кикладска цивилизација, зависна и блиска до Критската. Зад Кикладската цивилизација денес се наоѓаат бројни фигурини-идоли, поврзани со задгробниот живот. За време на [[Стара Грција]], Китнос била една од малите полиси во многу важен дел од [[Грција]]. После тоа, на островот управувал [[Римски период|Стариот Рим]], а потоа и [[Византија]]. [[1204|1204 година]] по [[Опсада на Цариград (1204)|освојувањето на Цариград]] од страна на [[Крстоносни војни|крстоносците,]] Кикладите паднале под власт на [[Венецијанска Република|Венецијанците]], под кои тие останале долго време, сè до почетокот на [[17 век]], кога новиот господар станал [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Населението на Китнос било рано вклучено во [[Грчка војна за независност|грчкото востание во]] 20-тите години [[Грчка војна за независност|на]] минатиот век, па островот веднаш припаѓало на новооснованата [[Грција]]. Сепак, развојот на новата држава не ја спречила емиграцијата на месното население во [[XX век|XX]] век[[20 век|.]] Во последните децении, ова е малку намалено од развојот на туризмот. == Популација == Главната популација на Китнос е [[Грци|грчка]]. Китнос е еден од помалку населените острови меѓу поважните острови на [[Киклади]]те, но близината на главниот град [[Атина]] и развојот на викендичкиот туризам придонесоа за просперитет на островот во последните две децении. Ова предизвика скок на населението, особено на места долж брегот. Нема големи населби на островот. Главното место на островот, градот Китнос или Месарија, едноставно Хора („центар“) се наоѓа на ридестичката средина на островот, на врвот на ридот, и подалеку од морето, а причина за тоа се поранешните напади на пирати, кои ги нападнале населбите на брегот. Сличен случај е со втората по големина населба Дриопида. Местата се преполни со стрмни и стрмни улици, што им дава посебна живопис и туристичка атракција. == Економија == Економијата на Китнос се заснова на туризам (претежно туристички викенд на [[Атина|Атињаните]] ) и морска храна, а помалку на традиционалното земјоделство јужно овошје, [[Маслинка|маслинки]]). == Галерија == <gallery> Податотека:Kythnos02.JPG|Китнос Податотека:Kythnos04.JPG|Китнос, залив Податотека:Kythnos03.JPG|Село Податотека:Kolona beach, Kythnos 2009 n01.jpg|Плажа Податотека:Kythnos-map.jpg|Мапа на Китнос </gallery> == Надворешни врски == * [http://www.kythnos.gr www.kythnos.gr - Официјална презентација на островот Китнос на англиски и грчки јазик] [[Категорија:Киклади]] [[Категорија:Членки на Делскиот сојуз]] ru3zhca34mpm060c1stg8c478op4ec8 Кеја (остров) 0 1243279 5567491 5433630 2026-05-31T01:25:42Z Bjankuloski06 332 5567491 wikitext text/x-wiki '''Кеја''' или '''Ција''' ({{langx|el|Κέα}} ) е еден од [[остров]]ите во групата [[Киклади]] во [[Грција]]. Административниот остров припаѓа на округот Кеја-Китнос во рамките на [[Јужен Егеј|периферијата на Јужен Егеј]], каде формира посебна општина. Главното место на островот, градот Лулис, е исто така седиште на округот. == Природни услови == [[Податотека:Port_kea.JPG|десно|мини|250x250пкс| Пристаниште, Кеја]] [[Податотека:S5020116.JPG|десно|мини|250x250пкс| Пејзаж на Кеја]] [[Податотека:Map_Kea_1826.jpg|десно|мини|287x287пкс| Карта на островот Кеја, 1826 година]] Кеја е еден од средните [[Киклади]]чни острови. Неговата особеност (и значајна предност) е онаа на сите острови, Кикладите се најблизу до копното - само околу 15 км источно од јужна [[Атика]]. Главниот град [[Атина]] е оддалечен само 60 км растојание. Најблискиот околен остров е [[Китнос]] 10 км на југ. Островот во најголем дел е умерен и планински. Кеја е еден од Кикладните острови кои се наоѓаат поблиску до копното, што му дава повеќе подземни води на Кеја и со тоа го компензира недостатокот на вода заради влажната средоземна клима . Покрај тоа, Кеја е претежно сува и карпеста, а флората и фауната се исто така посебни за оваа клима. Во култивираните култури доминираат [[Маслинка|маслинки]] и [[Лоза|винова лоза]] . == Историја == За Кеја, како и за целите [[Киклади]], многу е важен периодот на доцната [[праисторија]], т.н. Кикладна цивилизација, зависна и блиска до Минојската. Зад Кикладската цивилизација денес се наоѓаат бројни фигурини-идоли, поврзани со задгробниот живот. За време на [[Стара Грција]], Кеја била една од малите полиси во многу важен дел од [[Грција]]. После тоа, со островот управувал [[Римски период|Рим]], а потоа [[Византија]], кога на островот биле изградени многу цркви, што зборува за цветањето на тогашната островска економија. [[1204|1204 година]]. По [[Опсада на Цариград (1204)|освојувањето на Цариград]] од [[Крстоносни војни|крстоносците,]] Кикладите паднале под власта на [[Венецијанска Република|Венецијанците]], под кои тие останале долго време, сè до 1527 година, кога [[Отоманско Царство|Османлиското Царство]] станала нов господар. Населението на Ки беше вклучено во [[Грчка војна за независност|грчкото востание во]] 20-тите години [[Грчка војна за независност|на]] минатиот век, па островот веднаш припаѓаше на новооснованата [[Грција]] . Сепак, развојот на новата држава не ја спречи емиграцијата на месното население во [[XX век|XX]] век . Во последните децении, ова е малку намалено од развојот на туризмот. == Популација == Главната популација на Кејот е [[Грци|грчка]]. Кеја е еден од помалку населените острови меѓу поважните острови на [[Киклади]]те, но близината на главниот град [[Атина]] и развојот на викендичкиот туризам придонесоа за брз просперитет на островот во последните две децении. Ова предизвика скок на населението од околу 50%. Главното место на островот, градот Јоулис или едноставно Хора („центар“) се наоѓа на средина на островот, на врвот на еден рид, и подалеку од морето, а причина за тоа се поранешните напади на пирати, кои ги нападнаа населбите на брегот. Затоа ова место е особено живописно и туристичко-привлечно. == Економија == Економијата на Кеја е се заснова на туризам (претежно туристички викенд на [[Атина|Атињаните]]) и морска храна, а помалку на традиционалното земјоделство (јужно овошје, [[Маслинка|маслинки]]). == Галерија == <gallery> Податотека:Korissía auf Kea.jpg|Корисија, Кеја Податотека:Korissia (Livadi).JPG|Корисија, плажа Ливади Податотека:Ioulida2.JPG|село Лулида (Луолида), Кеја Податотека:Kea (Tzia) beach.jpg|Плажа Ција Податотека:Costa kea.JPG|Коста Податотека:Temple of Athena (Karthaia).JPG|Храм на Атина Податотека:Lion of Kea.JPG|Статуа на лав Податотека:Lion Kea.jpg|Лав Податотека:Karthaia upper plateau.JPG|Картхаија, Горно плато Податотека:Agia Marina Tower (Kea island).JPG|Кула Агиа Марина (остатоци) </gallery> == Надворешни врски == * [http://www.kea.gr www.kea.gr - Официјална презентација на островот Кеја] * [https://web.archive.org/web/20030526115723/http://www.hebeonline.com/files/freewhole/bent/ch18.pdf Водич на Ки од 1885 година.] [https://web.archive.org/web/20030526115723/http://www.hebeonline.com/files/freewhole/bent/ch18.pdf г.] [https://web.archive.org/web/20030526115723/http://www.hebeonline.com/files/freewhole/bent/ch18.pdf Ејмс Т.] [https://web.archive.org/web/20030526115723/http://www.hebeonline.com/files/freewhole/bent/ch18.pdf Бента, извадок од книгата „Киклади, животот на островот Грци“] [[Категорија:Киклади]] [[Категорија:Членки на Делскиот сојуз]] ql56clzxksqp8lzs71po4kgcy4ao22v 5567492 5567491 2026-05-31T01:26:17Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Кеа (остров)]] на [[Кеја (остров)]] 5567491 wikitext text/x-wiki '''Кеја''' или '''Ција''' ({{langx|el|Κέα}} ) е еден од [[остров]]ите во групата [[Киклади]] во [[Грција]]. Административниот остров припаѓа на округот Кеја-Китнос во рамките на [[Јужен Егеј|периферијата на Јужен Егеј]], каде формира посебна општина. Главното место на островот, градот Лулис, е исто така седиште на округот. == Природни услови == [[Податотека:Port_kea.JPG|десно|мини|250x250пкс| Пристаниште, Кеја]] [[Податотека:S5020116.JPG|десно|мини|250x250пкс| Пејзаж на Кеја]] [[Податотека:Map_Kea_1826.jpg|десно|мини|287x287пкс| Карта на островот Кеја, 1826 година]] Кеја е еден од средните [[Киклади]]чни острови. Неговата особеност (и значајна предност) е онаа на сите острови, Кикладите се најблизу до копното - само околу 15 км источно од јужна [[Атика]]. Главниот град [[Атина]] е оддалечен само 60 км растојание. Најблискиот околен остров е [[Китнос]] 10 км на југ. Островот во најголем дел е умерен и планински. Кеја е еден од Кикладните острови кои се наоѓаат поблиску до копното, што му дава повеќе подземни води на Кеја и со тоа го компензира недостатокот на вода заради влажната средоземна клима . Покрај тоа, Кеја е претежно сува и карпеста, а флората и фауната се исто така посебни за оваа клима. Во култивираните култури доминираат [[Маслинка|маслинки]] и [[Лоза|винова лоза]] . == Историја == За Кеја, како и за целите [[Киклади]], многу е важен периодот на доцната [[праисторија]], т.н. Кикладна цивилизација, зависна и блиска до Минојската. Зад Кикладската цивилизација денес се наоѓаат бројни фигурини-идоли, поврзани со задгробниот живот. За време на [[Стара Грција]], Кеја била една од малите полиси во многу важен дел од [[Грција]]. После тоа, со островот управувал [[Римски период|Рим]], а потоа [[Византија]], кога на островот биле изградени многу цркви, што зборува за цветањето на тогашната островска економија. [[1204|1204 година]]. По [[Опсада на Цариград (1204)|освојувањето на Цариград]] од [[Крстоносни војни|крстоносците,]] Кикладите паднале под власта на [[Венецијанска Република|Венецијанците]], под кои тие останале долго време, сè до 1527 година, кога [[Отоманско Царство|Османлиското Царство]] станала нов господар. Населението на Ки беше вклучено во [[Грчка војна за независност|грчкото востание во]] 20-тите години [[Грчка војна за независност|на]] минатиот век, па островот веднаш припаѓаше на новооснованата [[Грција]] . Сепак, развојот на новата држава не ја спречи емиграцијата на месното население во [[XX век|XX]] век . Во последните децении, ова е малку намалено од развојот на туризмот. == Популација == Главната популација на Кејот е [[Грци|грчка]]. Кеја е еден од помалку населените острови меѓу поважните острови на [[Киклади]]те, но близината на главниот град [[Атина]] и развојот на викендичкиот туризам придонесоа за брз просперитет на островот во последните две децении. Ова предизвика скок на населението од околу 50%. Главното место на островот, градот Јоулис или едноставно Хора („центар“) се наоѓа на средина на островот, на врвот на еден рид, и подалеку од морето, а причина за тоа се поранешните напади на пирати, кои ги нападнаа населбите на брегот. Затоа ова место е особено живописно и туристичко-привлечно. == Економија == Економијата на Кеја е се заснова на туризам (претежно туристички викенд на [[Атина|Атињаните]]) и морска храна, а помалку на традиционалното земјоделство (јужно овошје, [[Маслинка|маслинки]]). == Галерија == <gallery> Податотека:Korissía auf Kea.jpg|Корисија, Кеја Податотека:Korissia (Livadi).JPG|Корисија, плажа Ливади Податотека:Ioulida2.JPG|село Лулида (Луолида), Кеја Податотека:Kea (Tzia) beach.jpg|Плажа Ција Податотека:Costa kea.JPG|Коста Податотека:Temple of Athena (Karthaia).JPG|Храм на Атина Податотека:Lion of Kea.JPG|Статуа на лав Податотека:Lion Kea.jpg|Лав Податотека:Karthaia upper plateau.JPG|Картхаија, Горно плато Податотека:Agia Marina Tower (Kea island).JPG|Кула Агиа Марина (остатоци) </gallery> == Надворешни врски == * [http://www.kea.gr www.kea.gr - Официјална презентација на островот Кеја] * [https://web.archive.org/web/20030526115723/http://www.hebeonline.com/files/freewhole/bent/ch18.pdf Водич на Ки од 1885 година.] [https://web.archive.org/web/20030526115723/http://www.hebeonline.com/files/freewhole/bent/ch18.pdf г.] [https://web.archive.org/web/20030526115723/http://www.hebeonline.com/files/freewhole/bent/ch18.pdf Ејмс Т.] [https://web.archive.org/web/20030526115723/http://www.hebeonline.com/files/freewhole/bent/ch18.pdf Бента, извадок од книгата „Киклади, животот на островот Грци“] [[Категорија:Киклади]] [[Категорија:Членки на Делскиот сојуз]] ql56clzxksqp8lzs71po4kgcy4ao22v Разговор:Кеја (остров) 1 1243280 5567494 4068511 2026-05-31T01:26:17Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Разговор:Кеа (остров)]] на [[Разговор:Кеја (остров)]] 4068511 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx Кросфит 0 1246000 5567416 5552917 2026-05-30T20:36:47Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567416 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Претпријатие|name=CrossFit, Inc.|products=|subsid=|divisions=|parent=|num_employees=|net_income=|operating_income=|revenue=|services=|area_served=Worldwide|logo=|location_country=|location_city=Santa Cruz, California|key_people=Dave Castro (CEO)|foundation=[[Santa Cruz, California]], United States ({{Start date|2000}})<!-- City, Country ({{Start date|YYYY|MM|DD}}) -->|successor=|predecessor=|genre=<!-- Only used with media and publishing companies -->|industry=Fitness, sports|homepage={{url|crossfit.com}}}} [[Податотека:Woman_in_orange_doing_CrossFit_pull-up_(February_26_2010).jpg|десно|мини| Жена што прави повлекување на шипка]] '''CrossFit''' е брендиран фитнес режим создаден од Greg Glassman. Тоа е регистриран заштитен знак на CrossFit, Inc., кој е основан од Glassman и Лорен enенаи во 2000 година. Кросфит — одредени физички вежби,филозофија и конкурентен фитнес спорт, инкорпорирање на елементи на интервал на обука со висок интензитет, олимписки тегови, plyometrics, powerlifting, [[гимнастика]], girevoy спорт, пластика, водач, како и други вежби.<ref>{{Наведени вести|url=https://factdr.com/fitness-and-exercise/fitness/crossfit/|title=CrossFit: Workout, for women, exercises, & training for beginners|last=David Corianna|date=19 September 2019|work=FactDr|access-date=30 November 2019}}</ref> Тоа го практикуваат членови на илјадници придружни спортски сали,<ref name="Friedman">{{Наведена мрежна страница|url=http://journal.crossfit.com/2014/03/success-and-the-bulls-eye-1.tpl|title=Success and the Bull's Eye|last=Friedman|first=Jon|publisher=The CrossFit Journal|accessdate=March 16, 2014}}</ref> околу половина се наоѓаат во Соединетите држави,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://map.crossfit.com/|title=Official CrossFit Affiliate Gym Locator|accessdate=February 1, 2015}}</ref> и од лица кои завршуваат дневни вежби. CrossFit е критикуван затоа што наводно предизвикувал луѓе да страдаат од непотребни повреди [11] и напорна рабдомиолиза, можна опасност по животот на мускулите од екстремен напор. [12] [13] [14] == Историја == Грег Стакман и Лорен enенаи го основаа CrossFit, Inc. во 2000 година. Компанијата беше замислена неколку години порано, во 1996 година, како Крос-фит. Првичната вежбалница CrossFit е во Санта Круз, Калифорнија, а првата поврзана салата беше CrossFit North во Сиетл, Вашингтон; имало 13 до 2005 година, а во 2016 година имало повеќе од 13.000. Тренери поврзани со CrossFit вклучуваат Луи Симонс, Johnон Велбурн и Боб Харпер. Glassman доби целосна контрола врз компанијата по разводот со enенаи, кој се обиде да го продаде својот удел во компанијата на странска забава по решението за развод, но Glassman го купи со заем од 16 милиони долари од Самит партнери. == Преглед == [[Податотека:Maurice_Kettle_Bell_Swings.jpg|десно|мини|124x124пкс| Американски замавник на kettlebell]] CrossFit е јачина, климатизација и целокупната фитнес програма која се состои главно од мешавина на аеробни вежби, калистенија (вежби за телесна тежина) и Олимписко кревање тегови. CrossFit, Inc. ја опишува својата програма за јачина и климатизација како „постојано разновидни функционални движења извршени со голем интензитет низ широко време и модални домени“, CrossFit има за цел да развие фитнес во она што компанијата смета дека е десет компоненти на физичката кондиција: кардиоваскуларни / респираторни издржливост, издржливост, сила, флексибилност, моќ, брзина, координација, агилност, рамнотежа, точност. Часови часови во придружни спортски сали, или „кутии“, обично вклучуваат загревање, сегмент за развој на вештина, „тренинг на денот“ со висок интензитет (или WOD) и период на поединечно или групно истегнување. Некои спортски сали, исто така, често имаат движење фокусирано на силата пред WOD. Перформансите на секоја WOD често се оценуваат и / или рангираат за да се поттикне конкуренцијата и да се следи поединечниот напредок. Некои филијали нудат дополнителни часови, како олимписко кревање тегови, кои не се во центарот на WOD. Спортски сали CrossFit користат опрема од повеќе дисциплини, вклучително и мрена, глувци, гимнастички прстени, искачувања со јажиња, шипки за влечење, скокови јажиња, котлигли, топки за лекови, пуло кутии,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://library.crossfit.com/free/pdf/49_06_plyo_boxes.pdf|title=Crossfit journal: Plyo Boxes|last=Brigham, Lincoln|year=2006|publisher=Crossfit|page=4|accessdate=February 17, 2014}}</ref> ленти за отпор, машини за веслање и разни душеци. CrossFit е фокусиран на „постојано разновидно, високоинтензивно, функционално движење “,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://journal.crossfit.com/2007/04/understanding-crossfit-by-greg.tpl|title=Understanding Crossfit|last=Glassman, Greg|publisher=Crossfit|accessdate=April 16, 2014}}</ref> цртање на категории и вежби, како што се калишни,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gravityfitness.co.uk/about/|title=Calisthenics|date=29 October 2015|publisher=www.gravityfitness.co.uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20161008231044/http://www.gravityfitness.co.uk/about/|archive-date=8 October 2016}}</ref> кревање тегови во олимписки стил, вежбање во електрична енергија, настани од типот на строгмен, плиометрија, вежби за телесна тежина, затворен простор веслање, аеробни вежби, трчање и [[Пливање (спорт)|пливање]] .<ref name="LAT May">{{Наведени вести|url=https://www.magzter.com/AU/Latin-Australian/Latin-Australian/Politics/|title=Crossfit|last=Diaz|first=Raquel|date=23 May 2017|work=magzter.com|access-date=24 May 2017|publisher=Latin Australian|issue=Online|ref=LAT May}}</ref> Програмирањето CrossFit е децентрализирано, но нејзината општа методологија ја користат илјадници приватни придружни спортски сали, противпожарни оддели, агенции за спроведување на законот и воени организации, вклучувајќи ги и животните стражари на Кралската данска,<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/runforlifeantiag0000wall/page/65|title=Run For Life: The Anti-Aging, Anti-Injury, Super Fitness Plan|last=Wallack|first=Roy M.|publisher=Skyhorse Publishing|year=2009|isbn=978-1-60239-344-8|page=[https://archive.org/details/runforlifeantiag0000wall/page/65 65]|url-access=registration}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.military.com/military-fitness/air-force-fitness/crossfit-workouts-are-rarely-routine|title=CrossFit Workouts are Rarely Routine|last=Svan|first=Jennifer H.|date=January 13, 2009|publisher=Military Advantage|accessdate=2020-06-20|archive-date=2017-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20170809043910/http://www.military.com/military-fitness/air-force-fitness/crossfit-workouts-are-rarely-routine|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://forsvaret.dk/lg/om%20livgarden/livgardens%20idrÆtsforening/pages/default.aspx|title=Welcome to The Royal Life Guards Sports Association|publisher=Royal Danish Life Guards Sports Association|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115171330/http://forsvaret.dk/LG/OM%20LIVGARDEN/LIVGARDENS%20IDR%C3%86TSFORENING/Pages/default.aspx|archive-date=2013-01-15}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=http://www.marinecorpstimes.com/news/2008/06/marine_crossfit_062208w/|title=CrossFit workout craze sweeps the Corps|last=Mitchell|first=Bryan|date=June 25, 2008|work=Marine Corps Times|archive-url=https://web.archive.org/web/20100420070519/http://www.marinecorpstimes.com/news/2008/06/marine_crossfit_062208w/|archive-date=April 20, 2010}}</ref> како како и од некои американски и канадски наставници за физичко образование во средно училиште, средни училишта и колеџ спортски тимови и Мајами Марлинс .<ref name="dcpaleo.org">{{Наведени вести|url=http://www.dcpaleo.org/Leisure/CrossFit.html|title=Commando-style workout has cult following|last=Sanderlin|first=Rebekah|archive-url=https://web.archive.org/web/20110720155937/http://www.dcpaleo.org/Leisure/CrossFit.html|archive-date=2011-07-20|publisher=Fayetteville Observer}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=http://blogs.sun-sentinel.com/sports_baseball_marlins/2010/03/florida-marlins-cameron-maybins-improved-swingmiss-numbers-encouraging.html|title=Florida Marlins: Cameron Maybin's improved swing/miss numbers encouraging|last=Rodriguez|first=Juan C.|date=March 2, 2010|work=South Florida Sun Sentinel|archive-url=https://web.archive.org/web/20100304063916/http://blogs.sun-sentinel.com/sports_baseball_marlins/2010/03/florida-marlins-cameron-maybins-improved-swingmiss-numbers-encouraging.html|archive-date=March 4, 2010}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=http://www.santacruzsentinel.com/story.php?storySection=Sports&sid=51274|title=UCSC Notebook: Men's rugby getting fit for the season|last=Stewart|first=I.A.|date=December 14, 2007|work=Santa Cruz Sentinel|archive-url=http://www.scsextra.com/story.php?sid=51274|archive-date=December 23, 2007}}</ref> А статистичката анализа од 2014 година покажа дека 50% од учесниците во CrossFit биле машки и 50% жени.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://rallyfitness.com/blogs/news/16063884-latest-crossfit-market-research-data|title=Latest CrossFit Market Research Data.|date=28 November 2014|publisher=Rally Fitness. N.p.|accessdate=8 July 2015}}</ref> Растечкиот интерес на КросФит на меѓународен план, создаде широк во олимпискиот интерес за кревање тегови во Соединетите држави.<ref>{{Наведени вести|url=http://archive.sltrib.com/article.php?id=3863845&itype=CMSID|title=Olympics: USA Weightlifting wants to capitalize on boom in sports's popularity for next Olympic cycle|work=The Salt Lake Tribune|access-date=2017-09-30|language=en-US}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=http://www.nbcolympics.com/news/crossfit-hoists-olympic-weightlifting-public-eye|title=CrossFit hoists Olympic weightlifting into the public eye|work=NBC Olympics|access-date=2017-09-30|language=en|archive-date=2017-10-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20171001075704/http://www.nbcolympics.com/news/crossfit-hoists-olympic-weightlifting-public-eye|url-status=dead}}</ref> == Бизнис модел == CrossFit, Inc. го лиценцира името CrossFit на спортски сали за годишна претплата и ги овластува обучувачите.<ref name="Certification Programs">{{Наведено списание|last=Spandorf|first=Rochelle B.|last2=Brockett|first2=Jennifer L.|last3=Buono|first3=Anna R.|date=Spring 2014|title=Certification Programs: Franchises or Not?|url=https://www.bluemaumau.org/sites/default/files/FitnessCenters,%20franchisors%20or%20not.pdf20franchisors%2520or%2520not.pdf|journal=Franchise Law Journal|volume=33|issue=4|pages=505–524|postscript=Accessed via the Academic Search Complete Database at LSU|ref=27|via=}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Покрај стандардните дводневни <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.crossfit.com/cf-info/certs.shtml|title=Certification Courses|publisher=CrossFit|archive-url=https://web.archive.org/web/20130906125738/http://www.crossfit.com/cf-info/certs.shtml|archive-date=2013-09-06}}</ref> „Курсеви за обучувачи на ниво 1“,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.crossfit.com/cf-info/certs.shtml|title=CrossFit Courses|publisher=CrossFit.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20130906125738/http://www.crossfit.com/cf-info/certs.shtml|archive-date=September 6, 2013|accessdate=September 5, 2013}}</ref> специјализирани семинари вклучуваат гимнастика, олимписко кревање тегови, вежбање на електрична енергија, силен човек, трчање и издржливост, веслање, котлети, подвижност и закрепнување, CrossFit Kids, CrossFit Football и самоодбрана и впечатлива.   Други специјализирани адаптации вклучуваат програми за бремени жени, постари лица и кандидати за воени специјални операции.<ref name="bestlife">{{Наведени вести|url=http://www.ihpra.org/best%20life.pdf|title=A no-nonsense look at the often nonsensical world of fitness clubs|last=Scott|first=Paul|date=October 23, 2007|work=Best Life}}</ref> Филијали развиваат свои сопствени програмирање, цени и наставни методи. Многу спортисти и тренери се гледаат себеси како дел од контрастрантското, бунтовно движење кое ја доведува во прашање конвенционалната фитнес мудрост.<ref>{{Наведени вести|url=http://finance.boston.com/boston/news/read?GUID=19173590|title=Albany CrossFit Expands to Clifton Park on August 21, 2011: How Tough Workouts and Eating Like Cavemen Paid Off|date=August 8, 2011|work=Boston Globe|archive-url=https://web.archive.org/web/20111004225942/http://finance.boston.com/boston/news/read?GUID=19173590|archive-date=October 4, 2011}}</ref> Покрај изведување на пропишани вежби, тие ги следат препораките за исхрана на CrossFit, усвојувајќи палео и / или зона диета.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.crossfit.com/cf-info/start-diet.html|title=How to Start - CrossFit: Forging Elite Fitness|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115092005/http://www.crossfit.com/cf-info/start-diet.html|archive-date=2013-01-15|accessdate=2013-01-10}}</ref> CrossFit го користи Интернет-моделот со [[виртуелна заедница]] .<ref>{{Наведена книга|title=How People Blogging Are Changing The World and How You Can Join Them|last=Walsh|first=Bob|publisher=Apress|year=2007|isbn=978-1-59059-691-3}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Tribes|last=Godin|first=Seth|publisher=Piatkus Books|year=2009|isbn=978-0-7499-3975-5|page=160}}</ref> Компанијата вели дека овој децентрализиран пристап споделува некои вообичаени одлики со софтверски проекти со отворен извор и им овозможува на најдобрите практики да произлезат од најразлични пристапи, спор што го оспоруваат некои конкуренти и поранешни здруженија. {{На|2019}}, there are over 15,000 CrossFit affiliates in over 150 countries.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://map.crossfit.com/|title=Official CrossFit Affiliate Map|work=map.crossfit.com|accessdate=2019-12-06}}</ref> == CrossFit игри == „CrossFit Games“, во режија на Дејв Кастро, се одржуваат секое лето од 2007 година. Спортистите на Игрите се натпреваруваат на вежбање за кое учат само неколку часа претходно, понекогаш вклучително и елементи за изненадување кои не се дел од типичниот режим CrossFit. Минатото примери се груба вода плива а, [[софтбол]] фрли, и pegboard искачување.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mensfitness.com/training/pro-tips/why-pegboard-challenge-crossfit-games-was-such-beast|title=Why the Pegboard Challenge at the CrossFit Games Was Such a Beast|work=Men's Fitness|accessdate=2016-01-12}}</ref> Игрите се стилизирани како место за одредување на „Фитнесот на Земјата“, каде конкурентите треба да бидат „подготвени за ништо“.<ref name="Fittest on Earth">{{Наведени вести|url=http://www.independent.ie/lifestyle/health/meet-the-fittest-woman-on-earth-29589823.html|title=Meet The Fittest Woman On Earth|last=Murphy|first=Celina|date=September 19, 2013|work=Ireland Independent|access-date=February 16, 2015|ref=37|postscript=Accessed via the Academic Search Complete Database at LSU}}</ref> Во 2011 година, Игрите усвоија формат на квалификации преку Интернет, олеснувајќи го учеството на спортистите ширум светот. За време на петнеделниот „CrossFit Open“ секоја недела се објавува една нова тренинг. Спортистите имаат неколку дена да го завршат тренингот и да ги достават своите резултати на Интернет, со видео или валидација од филијалата на CrossFit. Бидејќи Отворениот е достапен на кое било ниво на спортист, многу филијали го охрабруваат учеството на членовите и бројот на учесници во светот може да биде во стотици илјади.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://games.crossfit.com/article/209585-rise-open|title=209,585: Rise of the Open|date=March 26, 2014|publisher=CrossFit Games}}</ref> Од 2011–18 2011 година, врвните изведувачи на CrossFit Open за поединци и тимови од секој регион напредуваат кон регионалните настани, што се одржуваат во текот на следните два месеци низ целиот свет. Секој регионален настан квалификува одреден број на врвни финалисти што ќе ги испрати на Игрите. Игрите вклучуваат поделби за поединци од секој пол, ко-редактирани тимови и голем број на мајстори и тинејџерски групи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://fitworkshop.com/what-is-crossfit/|title=What is CrossFit?|archive-url=https://web.archive.org/web/20150213131830/http://fitworkshop.com/what-is-crossfit/|archive-date=2015-02-13|accessdate=February 1, 2015}}</ref> Од 2019 година, регионалните играчи се прекинати и поединечните спортисти се квалификуваат со тоа што или да бидат национален шампион на Опен, завршувајќи во првите 20 низ целиот свет на Опен, освојувајќи настан санкциониран со CrossFit, или со покана.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://games.crossfit.com/article/welcome-2019-crossfit-games-season/open|title=Welcome to the 2019 CrossFit Games Season|date=February 14, 2019|work=CrossFit Games}}</ref> == Сертификати == Постојат четири нивоа на сертификација на тренери CrossFit. За да отворите салата поврзана со CrossFit, потребно е само тренер да биде овластен за едно ниво.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.crossfit.com/affiliate/how-to|title=How to Affiliate|work=www.crossfit.com|accessdate=2019-06-12}}</ref> Ниво еден (CF-L1) е ниво на воведување, каде што учесниците посетуваат групна класа за викенди, разговараат за основната методологија и основите на CrossFit и учат како да одржуваат свои часови. Тие ги надминуваат техниките и како да ги прилагодат за оние што не можат да ги изведат. По завршувањето на курсот за обука на ниво 1, треба да се биде уверен во спроведување на час, тренингот за размери соодветно за спортистите и држење на CrossFit според неговите стандарди.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://training.crossfit.com/level-one|title=CrossFit Level 1 Certificate Course|work=training.crossfit.com|accessdate=2018-04-16}}</ref> На второ ниво, обуката е подлабоко во механиката на движењата и како да се биде водач и да комуницира со другите студенти. Во курсот Ниво два, учесниците учат за атлетскиот капацитет и се оценуваат како тренер во групи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.livestrong.com/article/288187-how-to-become-a-crossfit-trainer/|title=how to become a CrossFit trainer|last=Booe|first=Martin|date=|work=|accessdate=}}{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> За да се заработи сертификат од Ниво Три, тренерот мора да заврши 1.500 часа активно тренирање за фитнес и да стане сертифициран за CPR. За да заработи сертификат Ниво на четврто ниво, највисоко ниво што го признава CrossFit, Inc., тренерот мора да запише неколку години како Ниво на три и да положи тест.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://certifications.crossfit.com|title=CROSSFIT|work=cross fit.com|accessdate=May 28, 2020}}</ref> == Критика == === Повреда === Ризикот од повреда поврзана со обука на CrossFit е контроверзно прашање, бидејќи популарноста на програмата започна да се искачува во раните 2000-ти.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2005/12/22/fashion/thursdaystyles/getting-fit-even-if-it-kills-you.html|title=Getting Fit, Even if It Kills You|last=Cooperman|first=Stephanie|date=December 22, 2005|work=The New York Times|access-date=December 28, 2015|issn=0362-4331}}</ref> Критичарите го обвинија CrossFit, Inc. за користење опасни движења и несоодветни нивоа на интензитет и дозволуваат недоквалификувани поединци да станат обучувачи CrossFit.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bloomberg.com/bw/articles/2014-09-04/crossfit-fights-injury-reputation-as-community-aspect-fuels-growth|title=Is CrossFit Dangerous?|work=BloombergView|accessdate=December 28, 2015}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.forbes.com/sites/dandiamond/2015/05/11/is-crossfit-good-for-you-what-60-minutes-didnt-say/|title=Is CrossFit Safe? What '60 Minutes' Didn't Tell You|work=Forbes|accessdate=December 28, 2015}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://espn.go.com/espn/otl/story/_/id/11262964/crossf-explosive-growth-fuels-safety-concerns|title=CrossFit: Extreme growth, concerns|work=ESPN.com|accessdate=December 28, 2015}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.outsideonline.com/1928481/crossfit-killing-us|title=Is CrossFit Killing Us?|work=Outside Online|accessdate=December 28, 2015}}</ref> Како одговор на овие критики, CrossFit, Inc. тврди, „CrossFit е релативно безбеден дури и кога се изведува со лоша техника, но е побезбеден и поефикасен кога се изведува со добра техника“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://therussells.crossfit.com/2015/06/15/the-truth-hurts-part-1/|title=The Truth Hurts: Part 1|work=THE RUSSELLS|accessdate=December 28, 2015}}</ref> CrossFit, Inc. исто така тврди дека ризикот од повреда може да се намали со соодветно скалирање и менување на тренингот, концепт што се изучува на своето мрежно место и на курсот за обучувачи CrossFit Ниво 1.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://journal.crossfit.com/2015/10/scaling-crossfit-workouts.tpl|title=Scaling CrossFit Workouts by Jeremy Gordon, CF-L4|work=CrossFit Journal|accessdate=December 28, 2015}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://library.crossfit.com/free/pdf/CFJ_Seminars_TrainingGuide_012013-SDy.pdf|title=CrossFit L-1 Trainer Guide|date=May 15, 2010|work=CrossFit Journal|publisher=CrossFit, Inc.|accessdate=December 28, 2015}}</ref> CrossFit ја поддржува оваа позиција повикувајќи се на три академски истражувања на учесниците во CrossFit. Овие истражувања пресметале стапки на повреди помеѓу 2,4 и 3,1 повреди на 1000 часови обука, за кои CrossFit тврдат дека се во согласност со или под стапките на повреди што се наоѓаат во „генералниот тренинг за фитнес“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://therussells.crossfit.com/2015/06/15/the-truth-hurts-part-1/|title=The Truth Hurts: Part 1|work=THE RUSSELLS|accessdate=January 13, 2016}}</ref> Студијата објавена во ''theурналот за истражување на јачина и кондиционирање'' под наслов „Обука за моќ со висок интензитет заснована на кросфит ја подобрува максималната аеробна кондиција и составот на телото“, следеше 54 учесници за 10 недели обука на CrossFit. Студијата рече дека „... забележителен процент од нашите субјекти (16%) не ја завршија програмата за обука и се вратија за последователно тестирање“. Авторите рекоа „Ова може да го доведе во прашање односот ризик-корист за вакви екстремни програми за обука. . . ” <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://journals.lww.com/nsca-jscr/Abstract/2013/11000/Crossfit_Based_High_Intensity_Power_Training.30.aspx|title=Crossfit-Based High-Intensity Power Training Improves Maxima... : The Journal of Strength & Conditioning Research|work=LWW|accessdate=December 28, 2015}}</ref> === Судска постапка од Крос Фит, АД против НСАА === Во 2014 година, CrossFit, Inc. поднесе тужба против Националното здружение за јакост и кондиционирање (NSCA) за објавување на оваа студија, тврдејќи дека податоците се лажни и „наменети да ги исплашат учесниците подалеку од CrossFit“.<ref name="Mathis-Lilley">{{Наведени вести|url=http://www.slate.com/blogs/the_slatest/2014/07/11/crossfit_lawsuit_injury_component_of_study_draws_org_s_ire.html|title=CrossFit Sues Publisher of Study Described by Study Author as "Very Positive" Toward CrossFit|last=Mathis-Lilley|first=Ben|date=July 11, 2014|work=Slate|access-date=December 28, 2015|language=en-US|issn=1091-2339|author-link=Ben Mathis-Lilley}}</ref> NSCA ги негира наводите на CrossFit, Inc.<ref name="Mathis-Lilley"/> но издаде ератум потврдувајќи дека податоците за повредата не биле точни.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://retractionwatch.com/2015/09/21/journal-corrects-crossfit-injury-data-in-paper-at-center-of-lawsuit/|title=Journal corrects CrossFit injury data in paper at center of lawsuit|work=Retraction Watch|accessdate=December 28, 2015}}</ref> Во септември 2016 година, Окружниот суд донесе пресуда во корист на тврдењата на CrossFit Inc. дека податоците за повредата се утврдени дека се лажни, но не дека NSCA била комерцијална мотивирана или дека објавувањето на студијата било клевета, бидејќи NSCA веќе не стоела зад студијата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.leagle.com/decision/In%20FDCO%2020160922A07/Crossfit,%20Inc.%20v.%20National%20Strength%20and%20Conditioning%20Association|title=CROSSFIT, INC. v. NATIONAL STRENGTH AND CONDITIONING ASSOCIATION|publisher=Leagle|accessdate=May 16, 2017}}</ref> Во февруари 2017 година, CrossFit поднесе санкции против NSCA, откако еден од сведоците на NSCA призна дека фалсификувал изјави за време на депонирањето.<ref name="3:2014cv01191">{{Наведени вести|url=https://law.justia.com/cases/federal/district-courts/california/casdce/3:2014cv01191/442865/176/|title=Crossfit, Inc. v. National Strength and Conditioning Association, No. 3:2014cv01191 - Document 176 (S.D. Cal. 2017)|work=Justia Law|access-date=January 25, 2018|language=en}}</ref> Во мај 2017 година, Судот издаде 17 санкции против НСАА, во кое пишуваше дека организацијата имала трговски мотив да ги фалсификува податоците, ги објавила лажните податоци свесно да го наруши CrossFit и дека ја завела јавноста со својот неред. На CrossFit му беа доделени 74.000 американски долари легални такси и беше дозволено да продолжи со истрагата за NSCA. Ако анализата на неутралните страни на NSCA опслужувачите се појави натамошно лошо однесување, CrossFit може да поднесе изменета тужба за понатамошно санкционирање и надомест за изгубените приходи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.litigationdaily.com/id=1202788874684/CrossFit-Clobbers-Competitor-with-Sanctions-in-False-Advertising-Case?mcode=1202615798744&curindex=0&curpage=ALL&slreturn=20170507165955|title=CrossFit Clobbers Competitor with Sanctions in False Advertising Case|date=June 7, 2017|publisher=The Litigation Daily}}</ref> Во мај 2019 година, CrossFit, Inc. го контактираше ''Ортопедското списание за спортска медицина'' со барање за повлекување на друг труд, објавен во списанието претходно тој месец.<ref name="elkin">{{Наведено списание|last=Elkin|first=J. L.|last2=Kammerman|first2=J. S.|last3=Kunselman|first3=A. R.|last4=Gallo|first4=R. A.|year=2019|title=Likelihood of Injury and Medical Care Between CrossFit and Traditional Weightlifting Participants|journal=Orthopaedic Journal of Sports Medicine|volume=7|issue=5|page=2325967119843348|doi=10.1177/2325967119843348|pmc=6505252|pmid=31106222}}</ref> Весникот наведува дека учесниците во CrossFit „имаат поголема веројатност да бидат повредени и да побараат лекување во споредба со учесниците во традиционалното кревање тегови“, сознание дека CrossFit, Inc. тврди дека се заснова на научни грешки и материјал од повлечени или погрешно застапени студии.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://retractionwatch.com/2019/05/28/crossfit-demands-retraction-of-paper-claiming-their-participants-are-more-likely-to-be-injured/#more-96601|title=CrossFit demands retraction of paper claiming their participants are more likely to be injured|work=[[Retraction Watch]]|accessdate=28 May 2019}}</ref> === Вежби за рабдомиолиза === Односот помеѓу CrossFit и exertional рабдомиолиза е предмет на контроверзии за компанијата. Некои медицински професионалци тврдат дека и методологијата CrossFit и околината што ја создаваат обучувачите на CrossFit ги ставаат спортистите со голем ризик за развој на рабдомиолиза.<ref name="Rhabdo1">{{Наведена мрежна страница|url=https://medium.com/@ericrobertson/crossfits-dirty-little-secret-97bcce70356d#.5i2jos3im|title=CrossFit's Dirty Little Secret|last=Robertson|first=Eric|date=2013-09-20|work=Medium|archive-url=|archive-date=|accessdate=2020-06-18}}</ref><ref name="Rhabdo2">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.stuff.co.nz/life-style/well-good/teach-me/75659814/rhabdomyolysis-the-disease-attacking-super-fit-athletes|title=The disease attacking super fit athletes|work=Stuff|accessdate=2016-01-18}}</ref><ref name="ABCNews">{{Наведена мрежна страница|url=http://abcnews.go.com/blogs/health/2013/09/26/crossfit-can-the-popular-extreme-workout-be-dangerous/|title=CrossFit: Can the Popular Extreme Workout Be Dangerous?|work=ABC News|accessdate=2016-01-18}}</ref> Еден човек успешно ги тужеше своите несертифицирани обучувачи на CrossFit и му беа доделени отштети [[Американски долар|од]] 300.000 [[Американски долар|УСД]],<ref name="MCT_CrossFit">{{Наведени вести|url=http://www.marinecorpstimes.com/news/2008/08/marine_crossfit_081608w/|title=Lawsuit alleges CrossFit workout damaging|last=Mitchell|first=Bryan|date=August 16, 2006|work=[[Marine Corps Times]]|access-date=August 16, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080824070918/http://www.marinecorpstimes.com/news/2008/08/marine_crossfit_081608w/|archive-date=August 24, 2008}}</ref> откако тој страдаше од рабдомиолиза откако изврши вежба со CrossFit на 11 декември 2005 година, во Светскиот салата „ Манасас“ во Манасас, Вирџинија, под наведените тренери. надзор.<ref name="Jonathan Mummolo">{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/10/06/AR2008100603032.html|title=Gym's High-Intensity Workout Left Me Disabled, Man Testifies|date=October 7, 2008|work=The Washington Post}}</ref> CrossFit, Inc. не беше наведена како обвинет во тужбата. CrossFit, Inc. не се оспорува дека нејзината методологија има потенцијал да предизвика рабдомиолиза.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.stuff.co.nz/life-style/well-good/9992703/The-extremes-of-CrossFit|title=The extremes of CrossFit|last=Aschwanden|first=Christie|date=2014-04-30|work=Stuff.co.nz|access-date=2016-01-18}}</ref> Компанијата наведува дека иксрективната рабдомиолиза може да се најде во широк спектар на популации на спорт и тренинг и тврди дека нејзините критичари ја нарушиле високата свест на CrossFit за рабдомиолиза со висок ризик.<ref name="ABCNews"/><ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.crossfit.com/mt-archive2/009331.html#/comments|title=Comment #1|last=Greene|first=Russ|date=September 7, 2014|work=CrossFit.com|publisher=CrossFit|accessdate=18 January 2016}}</ref> Еден портпарол на КросФит изјави дека „извештајот на ЕСПН за 53 смртни случаи во американски триатлон од 2007 до 2013 година требаше да го одмори прашањето“. Од мај 2005 година, CrossFit, Inc. објави неколку написи за рабдомиолиза во ''CrossFit Journal'' .<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://journal.crossfit.com/2010/01/rhabdo-pdf.tpl|title=The Truth About Rhabdo by Dr. Michael Ray - CrossFit Journal|last=Savage|first=Phil|date=|publisher=Journal.crossfit.com|accessdate=June 30, 2011}}</ref><ref name="GlassmanRhabdo">{{Наведена мрежна страница|url=http://journal.crossfit.com/2005/10/crossfit-induced-rhabdo-by-gre.tpl|title=CrossFit Induced Rhabdo by Greg Glassman - CrossFit Journal|last=Glassman|first=Greg|date=|publisher=Journal.crossfit.com|accessdate=June 30, 2011}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://journal.crossfit.com/2005/05/killer-workouts-by-eugene-alle.tpl|title=Killer Workouts by Eugene Allen - CrossFit Journal|last=Glassman|first=Greg|date=|publisher=Journal.crossfit.com|accessdate=June 30, 2011}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://journal.crossfit.com/2011/06/rhabdomyolysis-revisited.tpl|title=Rhabdomyolysis Revisited by Dr. Will Wright - CrossFit Journal|last=Starrett|first=Kelly|authorlink=Kelly Starrett|date=|publisher=Journal.crossfit.com|accessdate=June 30, 2011}}</ref> Три од написите се вклучени во ''Прирачникот CrossFit,'' обезбеден за сите потенцијални обучувачи.<ref name="CFManual">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.slideshare.net/leeshouse/crossfit-instructor-manual-v4|title=Crossfit Instructor Manual v4|last=leeshouse|accessdate=February 1, 2015}}</ref> CrossFit, Inc. е исто така критикуван дека имал „кавалиер“ <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.stack.com/a/an-orthopedic-surgeons-perspective-on-crossfit?icn=navigation&ici=Navigation_Content|title=An Orthopedic Surgeon's Perspective on CrossFit|work=STACK|accessdate=2016-01-18|archive-date=2016-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20160128192642/http://www.stack.com/a/an-orthopedic-surgeons-perspective-on-crossfit?icn=navigation&ici=Navigation_Content|url-status=dead}}</ref> став кон рабдомиолиза со промовирање на лик познат како „Чичко Рабдо“ (цртан филм кловн кој умира во драматичен начин - зависник од машина за дијализа, со своите бубрези и цревата што паѓаат на подот).<ref name="GlassmanRhabdo"/> Како одговор на оваа критика, Грег Гласман изјави „Ние го воведовме (чичко) Рабдо затоа што сме искрени и веруваме дека целосното откривање на ризикот е единствената етичка работа што треба да се направи“.<ref name=":0"/> === Контроверзии на социјалните медиуми === CrossFit, Inc е различно критикуван и пофален за нејзиниот неправилен пристап кон социјалните медиуми.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bodyforwife.com/coke-crossfit-and-created-outrage/|title=Coke, CrossFit, and Created Outrage|work=Body for Wife|accessdate=2016-01-06}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.inc.com/magazine/201307/burt-helm/crossfit-empire.html|title=Do Not Cross CrossFit|date=2013-07-02|work=Inc.com|accessdate=2016-01-06}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.outsideonline.com/1923956/crossfits-sour-sense-humor|title=CrossFit's Sour Sense of Humor|work=Outside Online|accessdate=2016-01-06}}</ref> Овој пристап вклучува објавување статии и твитови за теми кои не се фитнес (вклучително и политика, филозофија и поезија) <ref>{{Наведени вести|url=http://nation.time.com/2014/01/10/five-things-you-need-to-know-about-crossfit/|title=Five Things You Need To Know About CrossFit|last=Gregory|first=Sean|work=Time|access-date=2016-01-06|issn=0040-781X}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.crossfit.com/mt-archive2/009563.html#/comments|title=Rest Day|last=|first=|date=April 23, 2015|work=CrossFit.com|publisher=CrossFit, Inc.|accessdate=6 January 2016}}</ref> како и директно интеракција со други корисници на социјални медиуми и критичари на програмата на компанијата.<ref name="GlassmanWarpath">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.maxim.com/maxim-man/crossfit-greg-glassman-exclusive-2015-9|title=Exclusive: On the Warpath with CrossFit's Greg Glassman|last=Bowles|first=Nellie|date=September 8, 2015|work=|publisher=Maxim.com|accessdate=6 January 2016}}</ref> На 4 јуни 2014 година, CrossFit постави „пародично видео на нивната Фејсбук страница“ на Исус, во кое се претставени концепти како „Света Троица на вежбање“.<ref name="Martin">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.christiantoday.com/article/the.crossfit.by.jesus.parody.that.takes.the.concept.literally.watch/37944.htm|title=The CrossFit by Jesus parody that takes the concept literally|last=Martin|first=Cath|date=7 June 2014|work=Christian Today|language=En|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=9 June 2014}}</ref> Јасмин Хафиз напиша во ''„Хафингтон пост“'' дека некои „гледачи се налутени од непочитувањето на употребата на христијански симбол“, при што еден корисник го прашува „на која планета е комична или охрабрена да се потсмева со нечија вера?“ <ref name="Hafiz">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.huffingtonpost.com/2014/06/05/crossfit-jesus-video_n_5453170.html|title=CrossFit Posts Jesus Parody On Facebook Page And The Comments Explode|last=Hafiz|first=Yasmine|date=5 June 2014|work=The Huffington Post|language=En|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=9 June 2014}}</ref> Во јуни 2018 година, CrossFit го отпушти својот главен службеник за знаење, Расел Бергер, откако Бергер ја обезличи ЛГБТ заедницата на [[Твитер]] . Твитот на Бергер уследи по затворањето на локацијата CrossFit во [[Индијанаполис (Индијана)|Индијанаполис, како]] резултат на реакцијата со која се соочи, откако се откажа од специјалниот тренинг на ЛГБТ гордост месец . Бергер напиша на Твитер „Бидејќи некој што лично верува дека славењето„ гордост “е грев, би сакал лично да го охрабрувам #CrossFitInfiltrate што стоеше покрај нивните убедувања и одбиваше да биде домаќин на тренингот @indypride . Нетрпеливоста на ЛГБТК идеологијата кон какви било алтернативни погледи е ужасна “. Твитот предизвика гневни одговори со кои го осуди Бергер како [[Предрасуда|пропаганда]] и изврши притисок врз извршниот директор Гилсман за него да биде отпуштен од работа; Бергер прво беше ставен на неплатено отсуство, но подоцна беше отпуштен од Гиксман, кој јавно го осуди Бергер.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.buzzfeednews.com/article/stephaniemlee/crossfit-russell-berger-lgbtq-pride-sin|title=CrossFit Just Fired Its Spokesperson Who Said LGBT Pride Is A "Sin"|last=Stephanie M. Lee|date=6 June 2018|publisher=BuzzFeed News}}</ref> Во мај 2019 година, CrossFit ги затвори своите сметки на Facebook и Instagram, кои имаа 3,1 милиони и 2,8 милиони следбеници, соодветно.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://morningchalkup.com/2019/05/23/crossfit-shutters-facebook-instagram-accounts-amid-data-privacy-concerns/|title=CrossFit Shutters Facebook, Instagram Accounts Amid Data Privacy Concerns|last=LoFranco|first=Justin|work=Morning Chalk Up|accessdate=24 May 2019|archive-date=2020-11-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20201125133712/https://morningchalkup.com/2019/05/23/crossfit-shutters-facebook-instagram-accounts-amid-data-privacy-concerns/|url-status=dead}}</ref><ref name="auto">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.crossfit.com/battles/crossfit-suspends-facebook-instagram|title=CrossFit, Inc. Suspends Use of Facebook and Associated Properties|work=CrossFit|publisher=CrossFit|accessdate=24 May 2019}}</ref> На почетната страница на компанијата, во соопштението се наведува дека CrossFit бил загрижен за приватноста и безбедноста на корисниците во пресрет на „добро познатите јавни поплаки за компанијата за социјални медиуми што можат негативно да влијаат врз безбедноста и приватноста на нашата глобална заедница CrossFit“. Компанијата, исто така, ја наведе кражбата на интелектуална сопственост и дослухот на Фејсбук со „интересите на индустријата за храна и пијалаци“ како причини за деактивирање на сметките на социјалните медиуми. На 6 јуни 2020 година, основачот на КросФит Грег Гласман, твитна, „Тоа е: ФЛООД-19“, како одговор на твитот од Институтот за здравствени метрика и евалуација на Универзитетот во Вашингтон, во кој се вели дека „расизмот и дискриминацијата се критични јавни здравствени проблеми кои бараат итен одговор “. Твитот на стакленички беше широко испаничен; многу спортски сали поврзани со CrossFit низ целиот свет реагираа со прекинување на нивната припадност, а Рибок исто така најави дека ќе го прекинат своето здружение.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/sports/2020/06/08/crossfit-founder-jokes-about-george-floyd-reebok-gyms-drop-brand/|title=Reebok, gyms cut ties with CrossFit amid consumer demands for corporate action against racism|date=|access-date=2020-06-09|publisher=The Washington Post}}</ref> Гилсман исто така беше домаќин на критикуван повик на Зум со сопствениците на вежбалници во Crossfit, каде што ги цитираше теориите на заговор за СОВИД-19 и тврди дека Џорџ Флојд бил убиен како дел од сложено прикривање на фалсификување, неповрзано со расизмот.<ref>[https://www.nytimes.com/2020/06/09/style/crossfit-gyms-founder-protests.html CrossFit Gym C.E.O. Greg Glassman Steps Down in Chaos]</ref> На 9 јуни 2020 година, Грег Гласман поднесе оставка како извршен директор.<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.npr.org/sections/live-updates-protests-for-racial-justice/2020/06/09/873150038/crossfit-company-is-ostracized-after-its-ceos-racial-remarks|title=CrossFit CEO Steps Down After His Racial Remarks Led Reebok, Others To Cut Ties|work=NPR.org|language=en|accessdate=2020-06-11}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cnn.com/2020/06/09/business/greg-glassman-crossfit-resignation/index.html|title=Greg Glassman resigns as CrossFit CEO after controversial tweets about George Floyd|last=Business|first=Rob McLean and Clare Duffy, CNN|work=CNN|accessdate=2020-06-10}}</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Вежбање]] 26qy2qdop46dec617g31im6zno0wh1d Културно наследство 0 1250871 5567444 5552954 2026-05-30T22:13:41Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567444 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Giovanni_Paolo_Pannini_002.jpg|мини|300x300пкс|''Римски урнатини со пророк'', од [[Џовани Паоло Панини|Џовани Панини]], 1751 година. Уметничкото културно наследство на [[Римско Царство|Римската Империја]] служеше како основа за подоцнежната [[западна култура]], особено преку [[ренесанса]]та и [[неокласицизам|неокласицизмот]] (како што е прикажано тука).]] '''Културното наследство''' е наследство на физички артефакти и нематеријални атрибути на група или [[општество]] што е наследено од минатите генерации. Не сите наследства на минатите генерации се „наследство“, туку наследството е селективен производ од општеството.<ref name="Logan">{{Наведена книга|title=Cultural heritage and human rights|last=Logan|first=William S.|date=2007|publisher=Springer|isbn=9780387713137|editor-last=Silverman, Helaine|location=New York, NY|pages=|chapter=Closing Pandora's Box: Human Rights Conundrums in Cultural Heritage|oclc=187048155|editor-last2=Ruggles, D. Fairchild}}</ref> Културното наследство вклучува [[културно добро|материјална култура]] (како што се згради, [[споменик|споменици]], [[пејзаж]]и, [[Книга|книги]], [[уметнички дела]] и [[артефакти]]), [[нематеријално културно наследство|нематеријална култура]] (како што се [[фолклор]], [[Традиција|традиции]], [[јазик]] и [[знаење]]) и [[природно наследство]] (вклучително и културно значајни пејзажи и [[биоразновидност]]).<ref name="repository.jmls.edu">Ann Marie Sullivan, Cultural Heritage & New Media: A Future for the Past, 15 J. MARSHALL REV. INTELL. PROP. L. 604 (2016) https://repository.jmls.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1392&context=ripl</ref> Намерниот чин на чување на културното и наследството од сегашноста во иднина е познат како [[Конзервација (културно наследство)|презервација]] или [[Конзервација (културно наследство)|конзервација]], што ги промовираат културно-историските етнички [[Музеј|музеи]] и [[дом на културата|културни центри]], иако овие термини може да имаат поспецифично или техничко значење во истите контексти на другиот дијалект. Зачуваното наследство стана сидро на глобалната [[Туризам|туристичка индустрија]], најголем придонесувач за економската вредност на локалните заедници.<ref name="Logan"/> Правната заштита на културната сопственост опфаќа голем број меѓународни договори и национални закони, и тие исто така мора да се спроведат. [[Обединети нации|Обединетите нации]], [[УНЕСКО]] и [[Интернационален Син Штит]] се занимаваат со заштита на културното наследство. Ова исто така важи и за интеграцијата на [[Мировно чување на Обединетите нации|мировните мисии на Обединетите нации]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://portal.unesco.org/en/ev.php-URL_ID=15207&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|title=UNESCO Legal Instruments: Second Protocol to the Hague Convention of 1954 for the Protection of Cultural Property in the Event of Armed Conflict 1999}}</ref><ref>UNESCO convenes Libyan and international experts meeting for the safeguard of Libya’s cultural heritage. UNESCO World Heritage Center - News, 21. Oktober 2011.</ref><ref>Roger O’Keefe, Camille Péron, Tofig Musayev, Gianluca Ferrari "Protection of Cultural Property. Military Manual." UNESCO, 2016, S. 73ff.</ref><ref>Eric Gibson: ''The Destruction of Cultural Heritage Should be a War Crime.'' In: The Wall Street Journal, 2 March 2015.</ref><ref>''UNESCO Director-General calls for stronger cooperation for heritage protection at the Blue Shield International General Assembly.'' UNESCO, 13 September 2017.</ref><ref name="unifil.unmissions.org">{{Наведена мрежна страница |url=https://unifil.unmissions.org/action-plan-preserve-heritage-sites-during-conflict |title=UNIFIL - Action plan to preserve heritage sites during conflict, 12 Apr 2019. |accessdate=2020-09-24 |archive-date=2020-07-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726081110/https://unifil.unmissions.org/action-plan-preserve-heritage-sites-during-conflict |url-status=dead }}</ref> == Заштита на културното наследство == Под заштита на културното наследство или заштита на културните добра се подразбираат сите мерки за заштита на културниот имот од штета, уништување, кражба, проневера или друга загуба. Терминот „заштита на спомениците“ се користи и за недвижен културен имот. Ова се однесува особено на спречување на грабежи на грабежи на археолошки наоѓалишта, грабежи или уништување на културни места и кражба на уметнички дела од цркви и музеи низ целиот свет и во основа мерки во врска со конзервација и општ пристап до нашето заедничко културно наследство. Правнатата заштита на културното наследство опфаќа голем број меѓународни договори и национални закони, и тие исто така мора да се спроведат.<ref>Corine Wegener, Marjan Otter: Cultural Property at War: Protecting Heritage during Armed Conflict. In: The Getty Conservation Institute, Newsletter 23.1, Spring 2008.</ref><ref>Roger O’Keefe, Camille Péron, Tofig Musayev, Gianluca Ferrari "Protection of Cultural Property. Military Manual." UNESCO, 2016.</ref><ref>Eden Stiffman "Cultural Preservation in Disasters, War Zones. Presents Big Challenges" in The Chronicle Of Philanthropy, 11 May 2015.</ref><ref>"UNESCO Director-General calls for stronger cooperation for heritage protection at the Blue Shield International General Assembly.", UNESCO - 13 September 2017.</ref><ref>Friedrich Schipper: "Bildersturm: Die globalen Normen zum Schutz von Kulturgut greifen nicht" (German - The global norms for the protection of cultural property do not apply), In: Der Standard, 6 March 2015.</ref> Постои блиско партнерство помеѓу [[Интернационален Син Штит]], [[Обединети нации|ООН]], [[Мировно чување на Обединетите нации|мировните сили на Обединетите нации]], [[УНЕСКО]] и [[Меѓународен комитет на Црвениот крст|Меѓународниот комитет на Црвениот крст]].<ref name="unifil.unmissions.org"/><ref> [https://www.icrc.org/en/document/icrc-and-blue-shield-signed-memorandum-understanding The ICRC and the Blue Shield signed a Memorandum of Understanding, 26 February 2020.]</ref> Во многу армии, како што се [[Австриски вооружени сили|вооружените сили на Австрија]] ([[Терезиска воена академија|Терезиската воена академија]]), постојат обемни програми за заштита на културното наследство, кое всушност е дел од обуката.<ref>[https://www.milak.at/news/detail/die-rolle-des-militaers-beim-schutz-von-kulturguetern Lecture by Karl von Habsburg-Lorraine: The role of the military in the protection of cultural assets (2019).]</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.bundesheer.at/cms/artikel.php?ID=10118 |title="Blue Helmet Forum 2019 - Protection of Cultural Heritage in Peace Operations", Austrian Armed Forces |accessdate=2020-09-24 |archive-date=2023-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230502104122/https://www.bundesheer.at/cms/artikel.php?ID=10118 |url-status=dead }}</ref> Во суштина, на вооружените сили и на конфликтните страни генерално им е забрането да го користат културното наследство, неговата непосредна околина и објектите наменети за негова заштита за воени (паравоени) цели, а особено изложувањето на културниот имот на уништување или оштетување во случај на вооружен конфликт . [[Податотека:Blue_Shield_Fact_Finding_Mission_Libyen.jpg|мини|[[Карло Хабсбуршки|Карл фон Хабсбург]], Меѓународниот син штит на мисија за откривање факти на во [[Либија]]]] Постојат примери на почитување на културните добра на непријателите уште од античко време. Корените на денешната правна состојба за експлицитна заштита на културното наследство лежат и во некои австриски владетели [[Марија Терезија|Марија Тереза]] (1717-1780) донесе одлука за регулативи и барањата на [[Виенски конгрес|Конгресот во Виена]] (1814/15) да не се отстрануваат уметнички дела од нивните места за време на војната.<ref>[https://www.bmi.gv.at/magazinfiles/2011/01_02/files/kulturgterschutz.pdf Schutz des kulturellen Erbes (German - Protection of cultural heritgage), Austrian Armed Forces]</ref> Процесот продолжи на крајот на 19 век кога, во 1874 година (во [[Брисел]]), беше договорен барем нацрт меѓународен договор за законите и обичаите на војување. 25 години подоцна, во 1899 година, се одржа меѓународна мировна конференција во [[Холандија]] по иницијатива на цар [[Николај II (Русија)|Николај Втори од Русија]], со цел ревидирање на декларацијата (која никогаш не беше ратификувана) и усвојување конвенција. [[Хашки конвенции од 1899 и 1907 година|Хашките конвенции од 1899 и 1907 година]] исто така значително го напреднаа меѓународното право и го утврдија принципот за имунитет на културните добра. Три децении подоцна, во 1935 година, беше формулирана преамбулата на Договорот за заштита на уметничките и научните институции ([[Пактот Рорих|Париз Рорих]]). На иницијатива на УНЕСКО, [[Хашка конвенција за заштита на културниот имот во случај на вооружен конфликт|Хашката конвенција за заштита на културниот имот во случај на вооружен конфликт]] беше потпишана во 1954 година.<ref>[https://en.unesco.org/courier/2017nian-di-3qi/historic-resolution-protect-cultural-heritage A historic resolution to protect cultural heritage, The UNESCO Courier]</ref> Заштитатата на културното наследство исто така треба да ја зачува особено чувствителната културна меморија, растечката културна разновидност и економската основа на една држава, општина или регион. При што, исто така, постои поврзаност помеѓу нарушувањето на културниот корисник и културното наследство. Но, само преку фундаменталната соработка, вклучително и воените единици и планскиот персонал, со месното население може да се спроведе одржливо зачувување на местата на светско наследство, археолошки наоди, изложби и археолошки места од уништување, кражби и грабежи. Претседателот на [[Интернационален Син Штит]] [[Карло Хабсбуршки|Карл фон Хабсбург]] го сумираше со зборовите: „Без локалната заедница и без локалните учесници, тоа би било целосно невозможно“.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://peacekeeping.un.org/en/action-plan-to-preserve-heritage-sites-during-conflict |title=Action plan to preserve heritage sites during conflict - UNITED NATIONS, 12 Apr 2019 |accessdate=2020-09-24 |archive-date=2020-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200527103531/https://peacekeeping.un.org/en/action-plan-to-preserve-heritage-sites-during-conflict |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.krone.at/1911689|title=Austrian Armed Forces Mission in Lebanon|last=|date=|year=|publisher=|pages=|language=de|format=|archive-url=|archive-date=|accessdate=|quote=}}</ref><ref>Jyot Hosagrahar: ''Culture: at the heart of SDGs.'' UNESCO-Kurier, April-Juni 2017.</ref><ref>Rick Szostak: ''The Causes of Economic Growth: Interdisciplinary Perspectives.'' Springer Science & Business Media, 2009, {{ISBN|9783540922827}}.</ref> == Етиката и образложението на зачувување на културата == Предметите се дел од студијата за историјата на човештвото, бидејќи тие обезбедуваат конкретна основа за идеи и можат да ги потврдат. Нивното зачувување демонстрира признавање на неопходноста од минатото и на работите што ја раскажуваат неговата приказна.<ref>{{Наведување|last=Tanselle|first=G. Thomas|publication-date=1998|title=Literature and Artifacts|place=Charlottesville, VA|publisher=Bibliographical Society of the University of Virginia|isbn=1-883631-06-8|oclc=39223648|year=1998}}</ref> Во ''„Минатото е странска земја“'', [[Дејвид Ловентал]] забележува дека сочуваните предмети ги потврдуваат и [[Меморија|спомените]]. Додека [[3Д скенер|техниките за дигитална аквизиција]] можат да обезбедат технолошко решение што е во состојба да добие форма и изглед на артефакти со невидена прецизност<ref>{{Наведување|last=Paolo Cignoni|last2=Roberto Scopigno|title=Sampled 3D models for CH applications: A viable and enabling new medium or just a technological exercise?|journal=ACM Journal on Computing and Cultural Heritage|volume=1|number=1|pages=1|date=June 2008|doi=10.1145/1367080.1367082|url=http://vcg.isti.cnr.it/Publications/2008/CS08/|format=PDF|postscript=.}}</ref> во историјата на човештвото, самото постоење објектот, наспроти репродукцијата, ги привлекува луѓето и им дава начин вистински да го допрат на минатото. Ова, за жал, претставува опасност бидејќи местата и нештата се оштетени од рацете на туристите, светлината потребна за нивно прикажување и други ризици од давање пристап на еден познат предмет на истите. Реалноста за овој ризик го зајакнува фактот дека сите артефакти се во постојана состојба на хемиска трансформација, така што она што се смета дека е зачувано, всушност се менува - никогаш не е како некогаш.<ref>{{Наведување|last=Lowenthal|first=David|publication-date=1985|title=The Past is a Foreign Country|place=New York|publisher=Cambridge University Press|isbn=0-521-22415-2|oclc=12052097|year=1985|url=https://archive.org/details/pastisforeigncou0000lowe}}</ref> Слично се менува и вредноста што секоја генерација може да му ја даде на минатото и на артефактите што ја поврзуваат со минатото. [[File:Responsible_development.webm|мини|Општеството Каутилја во [[Варанаси]] - Кога заштитата на наследството станува борба за законитост и учество→ [https://www.youtube.com/playlist?list=PL1EB2F3C06819828F "Ме вознемируваат затоа што барам учество на граѓанското општество кон јавните политики и контрастирам на злоупотребата на привилегиите"] ]] Класичните цивилизации, а особено индиските, му припишуваат најголемо значење на зачувувањето на традицијата. Нивната централна идеја беше дека социјалните институции, научното знаење и технолошките апликации треба да користат „наследство“ како „ресурс“.<ref>{{Наведување|url=https://docs.google.com/viewer?url=http%3A%2F%2Fvdavns.org%2Fdata%2Fproposing_varanasi.pdf|title=Proposing Varanasi for the World Heritage List of UNESCO|publisher=Varanasi Development Authority}}.</ref> Користејќи современ јазик, би можеле да кажеме дека античките [[Индијци]] ги сметале, како социјални ресурси, и економските средства (како природните ресурси и нивната експлоатациска структура) и факторите што ја промовираат социјалната интеграција (како институции за зачувување на знаењето и за одржување на граѓанскиот поредок).<ref>{{Наведување|last=Singh, Rana P.B., Vrinda Dar and S. Pravin|title=Rationales for including Varanasi as heritage city in the UNESCO World Heritage List|publisher=National Geographic Journal of India (varanasi) 2001, 47:177-200}}.</ref> Етиката смета дека наследеното не треба да се троши, туку збогатено, да се предава генерациски. Ова беше морален императив за сите, освен во последната животна фаза на [[Сањаса|санјаса]]. Она што една генерација го смета за „културно наследство“ може да биде отфрлено од следната генерација, за потоа да го оживее следната генерација. == Видови наследства == === Културна сопственост === [[културно добро|Културниот имот]] го вклучува физичкото или „материјалното“ културно наследство, како што се уметнички дела. Овие се генерално поделени во две групи на подвижно и недвижно наследство. Недвижното наследство вклучува градби (што може да вклучува инсталирана уметност како што се органи, прозорци од витраж и фрески), големи индустриски инсталации, станбени проекти или други историски места и [[споменик|споменици]]. Подвижното наследство вклучува книги, документи, подвижни уметнички дела, машини, облека и други артефакти, кои се сметаат за достојни за зачувување во иднина. Овие вклучуваат предмети значајни за археологијата, архитектурата, науката или технологијата на една култура.<ref name="repository.jmls.edu"/> Аспектите и дисциплините за зачувување и презервација на материјалната култура вклучуваат: * [[Музеологија]] * Архивска наука * Конзервација (културно наследство) ** Зачувување на уметноста ** Археолошка конзервација ** Архитектонска конзервација ** Зачувување на филмот ** [[Грамофонска плоча|Зачувување на записот на фонографот]] * Дигитално зачувување === Нематеријална култура === [[Податотека:Anker_Grossvater_erzählt_eine_Geschichte_1884.jpg|мини|''Дедото раскажува приказна'', од [[Алберт Анкер]], околу. 1884 година]] „Нематеријалното културно наследство“ се состои од нефизички аспекти на одредена култура, почесто одржувани од социјалните обичаи за одреден период од историјата. Концептот вклучува начини и средства за однесување во едно општество и често формални правила за работа во одредена културна клима. Овде се вклучуваат социјални вредности и [[Традиција|традиции]], [[конвенција|обичаи]] и практики, [[Естетика|естетски]] и [[духовност|духовни]] убедувања, [[Уметност|уметнички израз]], [[јазик]] и други аспекти на човековата активност. Значењето на физичките артефакти може да се толкува како акт против социоекономските, политичките, етничките, религиозните и филозофските вредности на одредена група на луѓе. Нормално, нематеријалното културно наследство е потешко да се зачува отколку физичките предмети.  Аспектите на зачувување и зачувување на културните нематеријални добра вклучуваат: * [[фолклор]] * [[усна историја]] * [[зачувување на јазикот]] === Природно наследство === „[[Природно наследство]]“ е исто така важен дел од наследството на општеството, опфаќа [[Село (средина)|село]] и природно опкружување, вклучувајќи [[флора]] и [[фауна]], научно познати како [[биоразновидност]], како и геолошки елементи (вклучително [[минеролошки]], [[геоморфолошки]], [[палеонтолошки]], итн.). Научно познати како [[геодиверзитет]]. Овој вид наоѓалишта со наследство честопати служат како важна компонента во [[Туризам|туристичката индустрија]] во земјата, привлекувајќи многу посетители од странство, како и од локално ниво. Наследството може да вклучува и културни предели (природни одлики што можат да имаат културни атрибути). Аспектите на зачувување и зачувување на природното наследство вклучуваат: * Конзервација на ретки раси * Растенија во наследство == Движење за светско наследство == [[Податотека:Plaque_Carthage_Unesco.JPG|мини|233x233пкс|Плато кое ја кажува ознаката на [[Картагина]] како светско наследство.]] Значајна беше Конвенцијата за заштита на светското културно и природно наследство, усвоена од Генералната конференција на [[УНЕСКО]] во 1972 година. Заклучно со 2011 година, има 936 места на [[Светско наследство на УНЕСКО|светското наследство]]: 725 културни, 183 природни и 28 мешани својства, во 153 земји. Секоја од овие страници се смета за важна за меѓународната заедница. Подводното културно наследство е заштитено со [[Конвенција на УНЕСКО за заштита на подводното културно наследство|Конвенцијата на УНЕСКО за заштита на подводното културно наследство]]. Оваа конвенција е правен инструмент кој им помага на државите да ја подобрат заштитата на нивното подводно културно наследство.<ref>[This convention is a legal instrument helping states parties to improve the protection of their underwater cultural heritage]</ref><ref>{{Наведено списание|last=Roberts|first=Hayley|date=2018|title=The British Ratification of the Underwater Heritage Convention: Problems and Prospects|url=https://research.bangor.ac.uk/portal/en/researchoutputs/the-british-ratification-of-the-underwater-heritage-convention-problems-and-prospects(5d0f3e40-6d37-42bb-805c-8de96b82dbae).html|journal=International & Comparative Law Quarterly|language=en|volume=67|issue=4|pages=833–865|doi=10.1017/S0020589318000210|issn=0020-5893}}</ref> Покрај тоа, УНЕСКО започна да назначува [[Ремек-дела на усното и нематеријално наследство на човештвото|ремек-дела на оралното и нематеријалното наследство на човештвото]]. [[Комитет за економски, социјални и културни права|Комитетот за економски, социјални и културни права]] заседаван како дел од [[Економски и социјален совет на ООН|Економскиот и социјален совет]] на [[Економски и социјален совет на ООН|Обединетите нации]], со член 15 од својот Пакт се обиде да ги всади принципите според кои културното наследство е заштитено како дел од основно човеково право. Клучните меѓународни документи и тела вклучуваат: * [[Атинска повелба (зачувување)|Атинска повелба]], 1931 година * [[Пактот Рорих|Париз Рорих]], 1935 година * [[Хашка конвенција за заштита на културниот имот во случај на вооружен конфликт]], 1954 година (со дефиниција на ставка од културното наследство усвоена од некои национални закони) * [[Венецијанска повелба]], 1964 година * [[Повелбата на Барселона|Повелба на Барселона]], 2002 година (во врска со зачувување на поморски пловни објекти) * МССЛ (Меѓународен совет за споменици и наоѓалишта) * [[Blue Shield International|Синиот штит]], мрежа на комитети на посветени поединци низ целиот свет што е „ ''посветена на заштита на културниот имот на светот и се занимава со заштита на културното и природното наследство, материјално и нематеријално, во случај на вооружен конфликт, природна или човечка катастрофа'' “. * [[Меѓународен институт за конзервација]] == Национални и регионални движења на наследството == [[File:Muisca_Indigenous_Heritage.webm|thumbtime=28|мини| [[File:Wikibooks-logo.svg|11x11пкс|Wikibooks]] [[wikibooks:Development Cooperation Handbook/Stories/Muisca Indigenous Heritage|Rediscovery of the Muisca Indigenous Heritage]] [[File:Film-Camera.png|17x17пкс]] [https://www.youtube.com/playlist?list=PLTzY9kTw5ufmn65JEvyaJ80Bp75zEQizL El redescubrimiento de la tradición indígena] ]] [[File:Youth_&_Heritage_-_Sweida_-_Syria.webm|мини|Младите и наследството во Сирија.<br />Пренесување на традиционалните вредности.]] Голем дел од работата за зачувување на наследството е направена на национално, регионално или локално ниво на општеството. Различни национални и регионални режими вклучуваат: * [[Австралија]]: : [[Повелбата за Бура]] : [[Преклопување на наследството]] во [[Викторија (Австралија)|Викторија, Австралија]] * [[Бразил]]: : [[Национален институт за историско и уметничко наследство]] * [[Канада]] : [[Конзервација на наследството во Канада]] * [[Чиле]] : [[Совет на национални споменици (Чиле)]] * [[Кина]] : [[Државна управа за културно наследство]] * [[Египет]] : [[Врховен совет за антиквитети]] * [[Естонија]] : [[Министерство за култура (Естонија)]] : [[Одбор за национално наследство (Естонија)]] <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://register.muinas.ee/public.php|title=Tere tulemast|work=register.muinas.ee|accessdate=21 September 2018}}</ref> * [[Гана]] : [[Материјално културно наследство на Гана]] * [[Хондурас]] : [[Државен секретар за култура, уметност и спорт]] * [[Хонгконг]] : [[Конзервација на наследството во Хонгконг]] * [[Индија]] : [[Министерство за култура (Индија)]] : [[Национален архив на Индија]] : [[Археолошки преглед на Индија]] : [[Антрополошко истражување на Индија]] : [[Индиска култура|Култура на Индија]] : : [[Национален музејски институт за историја на уметност, конзервација и музеологија]] : [[Список на наоѓалишта на светско наследство во Индија]] : [[Индиска мрежа на градови со наследство, Мајсур]] : [[Наследни структури во Хајдерабад]] * [[Иран]] : [[Организација за културно наследство, занаетчиство и туризам]] * [[Јапонија]] : [[Културни својства на Јапонија]] * [[Кенија]] : [[Национални музеи во Кенија|Споменици]] * [[Македонија]] : [[Завод за заштита на спомениците на културата и Народен музеј во Охрид|Завод за заштита на спомениците на културата]] * [[Малезија]] : [[Закон за национално наследство]] * [[Намибија]] : [[Совет за национално наследство на Намибија]] : [[Совет на национални споменици (Јужна Африка и Намибија)|Совет на национални споменици]] * [[Нов Зеланд]] : [[Задолжбина за историски места на Нов Зеланд|Доверба на историските места во Нов Зеланд]] * [[Пакистан]] : [[Музеј во Лахоре|Музеј на уметноста и културната историја во Лахоре]] : [[Музеј Лок Вирса|Музеј на наследство Лок Вирса]] : [[Национален музеј на Пакистан]] : [[Споменик на Пакистан|Музеј на споменици и наследство на Пакистан]] * [[Филипини]] : [[Национална комисија за култура и уметност]] : [[Национална историска комисија на Филипини]] * [[Полска]] : [[Осолинеум|Национален институт за Осолиски]] <ref>{{Наведена книга|title=Nie tylko książki. Ossolińskie kolekcje i ich opiekunowie|date=2017|publisher=Osso Wczoraj i Dziś|isbn=978-83-65588-31-9|editor-last=Mariusz Dworsatschek|edition=1|location=Wrocław|language=pl}} "not just books. The Ossolineum's collections and their custodians".</ref> * [[Јужна Африка]] : [[Агенција за ресурси на јужноафриканско наследство]] : [[Орган за ресурси на провинциско наследство|Власти за ресурси на провинциско наследство]] : [[Амафа аКваЗулу-Натали]] : [[Херејџ Западен Кејп]] : [[Орган за ресурси на наследството во Северна Кејп]] : [[Совет на национални споменици (Јужна Африка и Намибија)|Совет на национални споменици]] : [[Комисија за историски споменици]] * [[Обединето Кралство]] : [[Конзервација во Обединетото Кралство]] : [[Англиско наследство]] : [[Архива на англиско наследство]] : [[Национална доверба за места со историски интерес или природна убавина|Национална доверба]] * [[Соединетите Американски Држави]] : [[Национален регистар на историски места]] * [[Зимбабве]] : [[Национални споменици на Зимбабве]] == Прашања во културното наследство == [[Податотека:Distinctive_emblem_for_cultural_property.svg|мини|150x150пкс|Амблемот јасно ги идентификуваше културните добра под заштита на [[Хашка конвенција од 1954 година|Хашката конвенција од 1954 година]], во врска со културните добра за време на вооружени конфликти.]] Широките филозофски, технички и политички прашања и димензии на културното наследство вклучуваат: * [[Уметност репатријација|Репатријација на културното наследство]] * [[Управување со културното наследство]] * [[Закон за културна сопственост]] * [[Туризам со наследство]] * [[Виртуелно наследство]] == Управување со културното наследство == Прашања во [[Управување со културното наследство|управувањето со културното наследство]] вклучуваат: * [[Изложба на предмети од културно наследство]] * [[Објекти конзерватор]] * [[Радиографија на културни објекти]] * [[Чување на објекти на културно наследство]] == Поврзано == * [[Вредности (наследство)]] * [[Антиквари]] * [[колекционерство|Собирање]] * [[Филм наследство]] * [[Меѓународен совет за споменици и наоѓалишта]] * [[Архитектонско наследство]] '''Дигитални методи во зачувување''' * ДиџиКУЛТ (DigiCULT) * ЕРПАНЕТ (ERPANET) * [[Прашања на интелектуална сопственост во културното наследство (IPinCH)]] * {{Меѓујазична врска|MICHAEL (webportal)|de|MICHAEL (Portal)|fr|MICHAEL (portail web)|it|MICHAEL|nl|MICHAEL (webportal)}} == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Конзервација и реставрација]] [[Категорија:Културологија]] [[Категорија:Музеологија]] [[Категорија:Културно наследство]] puk0zourocilaf1oe9n1x5vzyqr6ouo Македонска гркокатоличка црква 0 1252430 5567588 4922092 2026-05-31T07:09:47Z Bjankuloski06 332 Сменета целната страница на пренасочувањето од [[Струмичко-скопска епархија (католичка)]] на [[Македонска византискокатоличка црква]] 5567588 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Македонска византискокатоличка црква]] i5itfv3cfca1k27eh58kwjbcv7yh69u Легенда за свештеникот и свештеничкото лице 0 1258688 5567541 5078445 2026-05-31T02:49:15Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567541 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Parson_and_Clerk_rocks_from_Sprey_Point.jpg|десно|мини|280x280пкс|<center>Свештеникот и свештеничкото лице ''(во средина)'' со видливиот Шаг Рок ''(десно)''</center>]] '''Легендата за свештеникот и свештеничкото лице''' (изворно: ''Legend of the Parson and Clerk'') ― приказна која се насочува на еден духовник и ѓавол поставен во близина на природен лак сместен во близина на градовите Тинмут и Долиш, Девон, [[Англија]]. По должината на брегот кон Долиш, каде што пругата поминува низ Парсоновиот тунел, може да се видат виснатите близнаци (карпи) Парсон (Свештеник) и Клерк (Свештеничко лице). == Геологија == [[Податотека:Parsons_Tunnel_-_FGW_150244_in_new_livery.jpg|лево|мини|<center>Парсоновиот тунел</center>]] Свештеникот и свештеничкото лице се составени од релативно ронлив [[Седиментна карпа|седиментен]] тинмутска бреча со [[Перм (период)|пермиска]] возраст, како и сите блиски карпи. Нивните меки карпести слоеви се зачувани од ерозија со потешкиот „покривна карпа“ која била наталожена над нивните слоеви.<ref>{{Наведена книга|title=Geology of the country around Newton Abbot|last=Selwood|first=E. B.|last2=others|publisher=HMSO|year=1984|isbn=0-11-884274-9|location=London|page=103}}</ref> Понатаму надворешната карпа, Шаг Рок, изгубил најголем дел од својата висина во бура во 1984 година, а потоа ја изгуби „главата“ во бура во јануари 2003 година.<ref>"Rocks that inspired legend to vanish?" ''Western Morning News'' (Plymouth, England), 22 јануари 2003</ref> Свештеникот и Свештеничкото лице и карпите лесно се гледаат од патеката на југозападниот брег што ја следи железничката линија Егзетер до Њутон Абот по должината на брегот помеѓу тунелот на Парсон и Тејнмут. == Легенда == Постојат многу верзии на приказната. Роберт Хант (во 1881 година)<ref name=":0">{{Наведена книга|title=The Drolls, Traditions, and Superstitions of Old Cornwall|publisher=Llanerch Publishers|year=1993|isbn=1-897853-17-3|editor-last=Hunt, Robert|location=Felin Fach|orig-year=1881}}</ref> и Сара Хјут (1900 година)<ref name="Hewett1900">{{Наведена книга|title=Nummits and Crummits. Devonshire Customs, Characteristics and Folk-lore|last=Hewett|first=Sarah|publisher=Thomas Burleigh|year=1900|pages=177–179}}</ref> раскажувале дека на извесен епископ во Ексетер му се слошило и дошол во Долиш за да си го врати здравјето. Меѓутоа, еден амбициозен месен свештеник имал за цел да успее во случајот на смртта на неговиот претпоставен. Водачот на свештеникот бил негов [[Свештенство|службеник]] и тие често патувале за да проверат во каква состојба е епископот. Една ноќ, во страшно невреме, при преминувањето на Халдон, тие го изгубиле патот и се оддалечиле километри од вистинскиот пат. Свештеникот во својата вознемиреност му свикал својот службеник со зборовите ''повеќе би сакал да го имам ѓаволот, отколку тебе, за водич.'' Во тој момент се појавил коњаник и доброволно се пријавил да биди нивни водич. По неколку километри дошле на сјајно осветлена палата и биле поканети од нивниот водич да влезат и да се причестат во неговото гостопримство. Уживале во раскошната репетиција и среде веселоста пристигнала веста дека епископот е мртов. Желни да ја обезбедат својата шанса за унапредување, свештеникот се подготвил да замине, заедно со свештеничкото лице и водичот; сепак коњите одбиле да се движат. По слободното користење на неговиот камшик и поттикнување, свештеникот извикал ''Ѓаволот земи ги брутите'', по што водичот извикал ''Благодарам, господине.'' Коњите галопирале над карпата, носејќи ги со себе свештеникот и службеничкото лице. Ѓаволот ги претворил и двајцата во камен, свртени вечно кон морето, споменици на алчност и разочараната амбиција.<ref name="Hewett1900"/> Малку поинаква верзија на приказната може да се најде во „''Легендите на Девон''“, објавена од Леонард Ават Весткот во 1848 година.<ref name=":0"/> Неидентификуван постар и сè уште амбициозен духовник, кој дејствувал како капелан кај кралскиот војвода, имал штанд во [[Велшка катедрала|Велс]], превендан во Норич и прекенторство во Ирска било ветено, од Архиепископот во Кантербери, следната празна столица. Свештеникот се сместил во куќа во Источен Девон, знаејќи дека епископот во Ексетер е стар и во лошо здравје. На патување до Бискупската палата во Долиш во бура, свештеникот и свештеничкото лице (идентификуван како Роџер) се разочарале кога слушнале дека Бискупот е добро и лови елени. Тие дошле на место каде што патот се дели на пет ленти и сфатиле дека се изгубени. Во верзијата на Весткот, станува збор за пешак кој им доаѓа напомош да ги насочи кон Долиш откако свештеникот извикал: „''Посакувам Ѓаволот, посакувам Ѓаволот да ме стави на краткиот пат до Долиш''“. И покрај тоа што не биле спремни, нивниот водич бил во состојба да биде во чекор со коњите. Кога стигнале до бискупскиот салон слушнале дека Епископот има само уште неколку недели живот. Нив им понудиле морска храна, од ликот наречен Пијавица. Морските плодови биле живи, а останатите гости на гозбата првично не го препознавале Свештеникот, а потоа сфатил дека сите тие се починати духовници кои некогаш ги познавал Свештеникот. Откако зеле осум зрна опиум, свештеникот и свештеничкото лице заминале за Тинмут во насока предложена од Пијавица, кој им ветил : „''Безбедни конаци и топло, ве залагам''“, доколку се држеле од карпите десно. Одеднаш Бискупската палата исчезнала и тие се нашле на плажата, заробени меѓу влезната плима и карпите на песочник. Во овој момент од приказната, тие се симнале од своите коњи. Следниот ден се пронајдени трупови од нивните коњи. Свештеникот и свештеничкото лице исчезнале. Откриено е дека на крајбрежјето се појавиле два огромни столба на песочник, со едниот дополнет со карпестаоблик што наликува на перика од карфиол. Во верзијата објавена во „''Популарни романси на западот на Англија; или, Смешките, традициите и суеверието на стариот Корнвол''“, гостите се претвориле во демони. Коњите биле пронајдени живи следниот ден, а телата на свештеникот и свештеничкото лице биле прилепени на две карпи кои имале изглед на коњи.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/popularromanceso00huntuoft|title=Popular romances of the west of England; or, The drolls, traditions, and superstitions of old Cornwall;|last=Hunt|first=Robert|date=1908|publisher=London, Chatto & Windus|others=Robarts - University of Toronto|pages=[https://archive.org/details/popularromanceso00huntuoft/page/262 262]}}</ref> == Потекло == Приказната се појавува во 1848 година во анонимно напишаната збирка „Легенди од Девон“.<ref name=legendsofdevon>''Legends of Devon'', 1848, London: Whittaker and Company, Exeter: Holden - Wallis, Dawlish LA Westcott. [https://books.google.com/books?id=lPYGAAAAQAAJ Google Books]</ref> Дописник на „Белешки и пребарувања“ во 1868 година изјавил дека сите приказни во збирката биле првична измислица без основа во фолклорот. <blockquote>„Предметните легенди беа составени од членови на многу пријатно мало приватно општество, пред околу триесет години, од кои јас бев. Дамата што ги собра и отпечати, исто така беше и еден од соработниците, е мртва, а исто така и некои нејзини соработници; и да ги дадам имињата (дури и да имам дозвола), сега би ги интересирало малкумина. Но, можам да кажам прилично самоуверено од сеќавањето, дека тие беа сите привични каприци на моментот, а не репродукција на популарните легенди.<ref name="notesandqueries">'Jean Le Trouveur', ''Notes and Queries'', 4th S.II, page 614, December 26, 1868. [https://books.google.com/books?id=9UoAAAAAYAAJ&pg=PA614 Google Books]</ref></blockquote> == Слики на свештеникот и свештеничкото лице == Ф. Тоти ги прикажал Карпите Парсон (Свештеник) и Клерк (Свештеничко лице) во графитен цртеж од 1847 година.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://somersetandwood.com/products/fc-tottie-parson-clerk-rock-devon |title=архивски примерок |accessdate=2021-01-28 |archive-date=2018-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181101140138/https://somersetandwood.com/products/fc-tottie-parson-clerk-rock-devon |url-status=dead }}</ref> Свештеникот и свештеничкото лице биле насликан од Џон Валас Такер (1808–1869). Сликата ја чува Кралскиот Албертов меморијален музеј.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://artuk.org/discover/artworks/the-parson-and-clerk-teignmouth-devon-95570/search/actor:tucker-john-wallace-18081869/page/1/view_as/grid |title=архивска копија |accessdate=2021-01-28 |archive-date=2018-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181101140135/https://artuk.org/discover/artworks/the-parson-and-clerk-teignmouth-devon-95570/search/actor:tucker-john-wallace-18081869/page/1/view_as/grid |url-status=dead }}</ref> Библиотеката за научна и општествена слика на Научниот музеј има две слики од Карпата на свештеникот и свештеничкото лице, едната датира од 1831 година, другата со 1852 година.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.ssplprints.com/image/107346/unattributed-the-parson-and-clerk-rock-devon-1831 |title=архивски примерок |accessdate=2021-01-28 |archive-date=2018-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181101140043/https://www.ssplprints.com/image/107346/unattributed-the-parson-and-clerk-rock-devon-1831 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.ssplprints.com/image/101076/jones-f-view-of-the-landslip-near-the-parson-and-clerk-rock-devon-1852 |title=архивски примерок |accessdate=2021-01-28 |archive-date=2018-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181101140038/https://www.ssplprints.com/image/101076/jones-f-view-of-the-landslip-near-the-parson-and-clerk-rock-devon-1852 |url-status=dead }}</ref> Карпите се видливи во стогодишниот постер на Големата западна железница на Мареј Сикретан од 1935 година, скоро сигурно насликан од сигналната кутија на Парсоновиот тунел.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.ssplprints.com/image/79528/secretan-murray-100-years-of-progress-1835-1935-gwr-poster-1935 |title=архивски примерок |accessdate=2021-01-28 |archive-date=2020-11-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201129094918/https://www.ssplprints.com/image/79528/secretan-murray-100-years-of-progress-1835-1935-gwr-poster-1935 |url-status=dead }}</ref> Збирката на Френсис Фрит има две фотографии од карпестата формација, обете датирани во 1906 година.<ref>https://www.francisfrith.com/teignmouth/teignmouth-parson-and-clerk-rocks-1906_54062a</ref><ref>https://www.francisfrith.com/dawlish/dawlish-parson-and-clerk-rocks-1906_54045</ref> == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Британски легенди]] [[Категорија:Геологија во Обединетото Кралство]] eyh3xgywmbj8qif3ilivdkmqj853t5k Лисицата и Волкот (бајка) 0 1264319 5567569 5462232 2026-05-31T05:25:08Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567569 wikitext text/x-wiki '''„Лисицата и волкот“''' ( ''„Лисицата-сестра и волкот“'', ''„Приказната за сивиот волк“'' ) е заплет на неколку [[Руска народна приказна|руски народни приказни]]. Според индексот на бајки, тоа е контаминација на СУС 1 + СУС 2 + СУС 3 + СУС 4. == Заплет == Таканаречената "контаминација" се наоѓа во бајката, која се состои во спојување на неколку парцели со една тема. Во бајката „Лисицата и волкот“ традиционално се поврзуваат три епизоди: „Лисицата краде риба од санката“, „Волкот во дупката“ и „Претепаниот нетепаниот го носи. Епизодите ги обединуваат карактеристичните постапки на ликовите од ист тип во различни ситуации - лукавата Лисица и глупавиот Волк. Пронајдоците и лукавоста на Лисицата која располага со читателите или слушателите во нејзина корист, а сериозноста на конфликтот меѓу животните е измазнета со мек хумор . Еднаш Лисицата видела човек како носи санка полна со риби. Лисицата одлучила да јаде риба и се преправила дека е мртва. Еден човек ја земал Лиса и решил да и го стави нејзиното крзно на јаката. Во меѓувреме, Лисицата ја јаде рибата и бега. На патот, таа се сретнала со Волкот и му кажала дека фатила риба, ја втурнала опашката во дупка и рекла: „Фати ги рибите, мали и големи! " Волкот и се покорувал на Лисицата и таа рекла: „Јасно, расчисти ги звездите на небото! Замрзнете, замрзнете ја опашката на волкот! "Си оди. А, Волкот, будала останал уште да седи со опашката натопена во веќе замрзната дупка. Во меѓувреме, селаните го забележале Волкот, кој од страв почнале да го тепаат со што било: со палки, гребла, со раце, но Волкот не можел да излезе поради замрзната опашка во ледената дупка. Но, тој сепак успеал да ја откине опашката и да побегне. Во меѓувреме, Лиса се прикрала во колибата во потрага по нешто што може да се јаде и нашла тенџере со тесто, но тестото и се излеало по главата и Лиса заминала. Наскоро таа се среќава со Волкот, кој ја раскажува неговата приказна, а самата Лисица вели дека и таа била претепана и го прикажува тестото како да е тоа нејзиниот мозок. Волкот се сожалува за Лисицата и тој и се нуди да ја носи на својот грб. Задоволната Лисица седи на грбот на Волкот и задоволно мрмори: „Претепаниот здравиот го носи“. Волкот го слуша ова и прашува што зборува, но Лиса одговара дека таа вели „Претепаната е среќна“. == Потекло == Една од првите верзии на бајката била објавена приближно во 18 век, а во 2003 година била преобјавена во збирката Стара звона на нов начин: Руска бајка во изданијата на крајот на 18 век. „Класичните“ верзии на приказната биле снимени во областа Бобровски во провинцијата Воронеж од страна на [[Александар Афанасиев|А.Н. Афанасјев]] во 1848 година, во областа Переславл-Залески во московската провинција од страна на Н. Бодров и во областа Харков во истоимената провинција од писателот Г. Ф. Квиткој-Основјаненко , а потоа објавено во збирката на [[Александар Афанасиев|Афанасиев]] . Во индексот на бајките на Арн-Томпсон, заплетот има број 7 и опис: „По совет на Лисицата, Волкот ја спушта опашката во ледената дупка за да фати риба; опашката замрзнува; Волкот бега од луѓето (мажи, жени со разјарени раце) со тоа што ќе си ја пресече опашката “ <ref>''[[Андреев, Николай Петрович (литературовед)|Андреев Н. П.]]'' [http://www.ru-skazki.ru/andreev-types-of-folktales&tipe=1-99.html Указатель сказочных сюжетов по системе Аарне] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200702110106/http://www.ru-skazki.ru/andreev-types-of-folktales%26tipe%3D1-99.html |date=2020-07-02 }} — Ленинград: Государственное русское географическое общество, 1929.</ref>. Овој заговор се користи во споменикот на француската урбана литература од крајот на XII-XIV век „Роман за лисицата “, каде што на ист начин главниот лик, лисицата Ренар, го мами волкот од Исенгран . == Варијации == * Во молдавската и романската верзија на бајката (Како ја измамила лисицата, мечката), лисицата не го мами Волкот, туку [[Мечка]]та. Оваа приказна ја составил познатиот романски писател и фолклорист Јон Креанга. * Постои слична јапонска народна приказна ( {{langx|ja|きつねとかわうそ}}),{{нихонго||しっぽのつり|Сиппо-но цури|Ловля рыбы хвостом}}, каде што самата лисица делува како жртва, а [[Видра|видрата игра]] како измамник. Во некои верзии, наместо лисица, жртвата е мајмун <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://hukumusume.com/douwa/pc/jap/11/03.htm|title=尻尾のつり　＜福娘童話集　きょうの日本昔話＞|publisher=hukumusume.com|language=ja|accessdate=2019-04-21}}</ref>. Таа била снимена двапати: во изданието од аниме серијата „Извлечени јапонски приказни“ од 1975 година <span style="font-weight: normal;"><span lang="ja" style="font-size: 110%; font-style: normal;">ん が に ほ ん む か し ば な</span> ''Манга Нихон Мукаши Банаши'' )</span> <ref>{{YouTube|gP8j1CHlVF8|Tail Fishing しっぽの釣り Funky Otter Sauce}}</ref> и во 2014 година во епизодата 93 ( {{langx|ja|尾釣り}}) од аниме серијата ( {{langx|ja|ふるさと再生 日本の昔話}}). GIF направен од фрагмент од серијата „Извлечени јапонски бајки“ станала мем на Интернет во 2009 година <ref>[https://knowyourmeme.com/memes/dancing-otter Dancing Otter | Know Your Meme]</ref>. * Постои македонска верзија на бајката „[[s:Лисицата и волкот|Лисицата и волкот]]“, дел од македонското народно творештво. == Екранизација и адаптации на екранот == * „Лисицата и волкот “ (1936 г.) ) - првата филмска адаптација на бајката, како и еден од првите цртани филмови во боја во СССР. Едно време тој уживал огромен успех. * „Лисицата и волкот “ (1958 г. ) - цртан филм нацртан од режисерот Петар Носов. * „Волкот - сива опашка “ - цртан филм во техниката на трансфер (1982 г. ) * „Фати, риба! “- куклен цртан филм на филмското студио Свердловск (режија: Галина Тургенева, 1983 година) ) == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Викиизвор|Лисицата и волкот}} * [http://hyaenidae.narod.ru/story1/001.html Руска народна приказна „Лисицата-сестра и волкот“.] [http://hyaenidae.narod.ru/story1/001.html (Скршена непоразена среќа!] [http://hyaenidae.narod.ru/story1/001.html Замрзнете, замрзнете, опашката на волкот!] [http://hyaenidae.narod.ru/story1/001.html )] * [http://hobbitaniya.ru/tolstoyan/tolstoyan100.php Бајка како што ја раскажа Алексеј Толстој] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210414024240/http://hobbitaniya.ru/tolstoyan/tolstoyan100.php |date=2021-04-14 }} * [http://m.moldovenii.md/ru/library/document/id/1388 Молдавска / романска верзија] * [http://minwa.fujipam.co.jp/area/akita_034/ Јапонска верзија]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Недоступная ссылка|date=Сентябрь 2019|bot=InternetArchiveBot}} * [[iarchive:LittleFolks/page/n369|Прераскажување на јапонската верзија на англиски јазик, списание за деца „Мали луѓе“, 1901 година]] es37dgo578teej6k6ftblydb8frg6uy Македонија на Евровизија 2014 0 1269387 5567609 4922790 2026-05-31T09:21:37Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567609 wikitext text/x-wiki {{Infobox song contest national year|Year=2014|Country=Македонија|Preselection=Интерен избор|Preselection date='''Изведувач:''' 28 август 2013<br />'''Песна:''' 22 февруари 2014|Entrant=[[Тијана Дапчевиќ|Тијана]]|Song=To the Sky|Writer={{unbulleted list|[[Елена Ристеска]]|[[Дарко Димитров]]|Лазар Цветкоски}}|SF result=''не се квалификувала'' (13та)}}[[Македонија]] учествуваше на [[Евровизија 2014|Изборот за песна на Евровизија 2014]] во [[Копенхаген]], Данска. Нивниот влез беше избран преку интерен избор, организиран од страна на [[Македонска радио-телевизија|Македонската радио телевизија]] (МРТ). Македонија беше претставена со песната „[[Таму кај што припаѓам|To the Sky]]“ во изведба на [[Тијана Дапчевиќ|Тијана]], која не успеа да се пласира од второто полуфинале и се пласираше на 13-тото место со 33 бодови. Песната ја напишаа [[Елена Ристеска]], [[Дарко Димитров]] и [[Лазар Цветкоски]]. == Пред Евровизија == === Внатрешен избор === На 28 август 2013, МРТ објави дека интерно ја избрале [[Тијана Дапчевиќ]] да ја претставува Македонија во Копенхаген за време на вечерната информативна програма МРТ ''Дневник''.<ref name="MAC1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.esctoday.com/67556/fyr-macedonia-tijana-dapcevic/|title=FYR Macedonia: Tijana Dapcevic selected for Eurovision 2014|last=Jiandani|first=Sanjay|date=28 August 2013|publisher=ESCToday|accessdate=28 August 2013}}</ref> Дапчевиќ претходно во неколку наврати се обиде да учествува на Евровизија со натпреварување во неколку македонски национални финални избори низ годините: во [[Македонија на Евровизија 1996|1996]] со песната „Ти простувам“ која се пласираше трета, во [[Македонија на Евровизија 2002|2002]] со песната „Изгрев“ која се најде четврта, а во [[Македонија на Евровизија 2005|2005]] во изборот за преставник. Таа, исто така, се натпреваруваше во [[Србија и Црна Гора на Евровизија|националното финале на Србија и Црна Гора во 2006]] со песната „Грех“, која се пласираше осма. Дапчевиќ доби над 50 песни од композитори од балканскиот регион, а најавено беше дека на Евровизија 2014 ќе ја изведе песната „To the Sky“, напишана од [[Дарко Димитров]], [[Лазар Цветкоски]] и [[Елена Ристеска]]. „To the Sky“ беше претставена пред јавноста за време на специјалното издание на програмата на МРТ ''Хит на месецот, воден''а од Марко Марк и Александра Јовановска, што се одржа на 22 февруари 2014 и се емитуваше на [[МРТ 1]], [[МРТ Сат]] и онлајн преку официјалната веб-страница на радиодифузерот ''mrt.com.mk.''<ref name="Presentation">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.eurovision.tv/page/news?id=f.y.r._macedonia_tijanas_song_presentation|title=F.Y.R. Macedonia: Tijana's song presentation|last=Omelyanchuk|first=Olena|date=2 February 2014|publisher=Eurovision.tv|accessdate=2 February 2014}}</ref> Во ноември 2013, Дапчевиќ изјави дека ги фаворизира сите три песни добиени од Дарко Димитров, и дека нејзиниот влез на конкурсот ќе се вика „Победа“ (Victory).<ref name="song">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mtv.com.mk/node/4616|title=Хит на Месецот – промоција на евровизиската песна "Таму кај што припаѓам"|date=21 February 2014|publisher=[[Macedonian Radio Television|MRT]]|language=mk|archive-url=https://web.archive.org/web/20140226063129/http://www.mtv.com.mk/node/4616|archive-date=26 February 2014|accessdate=21 February 2014}}</ref> Сепак, подоцна беше откриено дека тоа е работниот наслов за записот.<ref name="Presentation" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.vecer.com.mk/default.asp?ItemID=904B2E44F27AB749A02D6956C854A8A9|title="Победа" е насловот на песната со која Тијана ќе не претставува на Евровизија|date=13 November 2013|publisher=[[Večer (Macedonia)|Večer]]|language=mk|archive-url=https://web.archive.org/web/20131114013905/http://www.vecer.com.mk/default.asp?ItemID=904B2E44F27AB749A02D6956C854A8A9|archive-date=14 November 2013|accessdate=13 November 2013}}</ref> „To the Sky“ е снимена и на македонски јазик со наслов „Таму кај што припаѓам“.<ref name="song" /> == На Евровизија == [[File:Tijana_Dapčević_-_To_the_Sky_presentation_(English).webm|мини|250x250пкс|Тијана претставувајќи се себе си на натпреварот]] [[Податотека:ESC2014_-_Macedonia_01.jpg|мини| Тијана на втората полуфинална генерална проба]] За време на ждрепката за редослед во полуфиналето на 20 јануари 2014 во Градското собрание на Копенхаген, Македонија беше извлечена да се натпреварува во втората половина од второто полуфинале на 8 мај 2014.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.eurovision.tv/page/news?id=allocation_draw_results_whos_in_which_semi-final|title=Allocation Draw results: Who's in which Semi-Final?|last=Escudero|first=Victor M.|date=20 January 2014|publisher=Eurovision.tv|accessdate=20 January 2014}}</ref> Во второто полуфинале, продуцентите на шоуто одлучија Македонија да настапи на 11то место, по [[Белорусија на Евровизија|Белорусија]] и пред [[Швајцарија на Евровизија|Швајцарија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.eurovision.tv/page/news?id=running_order_for_eurovision_semi-finals_decided|title=Running order for Eurovision Semi-Finals decided|last=Siim|first=Jarmo|date=24 March 2014|work=Eurovision.tv|accessdate=26 March 2014}}</ref> Македонија не успеа да се пласира од второто полуфинале и заврши на 13то место помеѓу 15 песни со резултат од 33 поени.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovision.tv/event/copenhagen-2014/second-semi-final|title=Second Semi-Final of Copenhagen 2014|publisher=European Broadcasting Union|archive-url=https://web.archive.org/web/20210504122612/https://eurovision.tv/event/copenhagen-2014/second-semi-final|archive-date=4 May 2021|accessdate=4 May 2021}}</ref> На Тијана Дапчевиќ на сцената и се придружи нејзината помлада сестра [[Тамара Тодевска]], која настапи како придружен вокал.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.vesti-online.com/Scena/Soubiznis/369763/Mojoj-sestri-se-ne-svida-pesma-za-Evrosong|title="Mojoj sestri se ne sviđa pesma za Evrosong"|last=Dušanić|first=D|date=27 December 2013|publisher=Vesti Online|language=sr|accessdate=23 December 2013|archive-date=2015-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20150703201727/http://www.vesti-online.com/Scena/Soubiznis/369763/Mojoj-sestri-se-ne-svida-pesma-za-Evrosong|url-status=dead}}</ref> Тодевска претходно ја претставуваше [[Македонија на Евровизија 2008]]. [[Димитар Андоновски]] и [[Нокаут|Никола Перевски - Пере]] исто така и се придружија на Дапчевиќ на сцената како придружни вокали заедно со кореографот и танчер Дејан Коларов.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.esckaz.com/2014/mac.htm|title=ESCKAZ - Eurovision 2014 - Tijana Dapčević (Macedonia)|date=30 March 2014|work=ESCKaz|accessdate=30 March 2014}}</ref> Македонскиот настап ја вклучуваше Тијана како настапува и комуницира со придружниот танчер додека LED екраните проектираа бели подвижни линии и концентрични обрасци.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.eurovision.tv/page/news?id=the_sky_is_the_limit_for_tijana|title=The sky is the limit for Tijana|last=Brey|first=Marco|date=30 April 2014|work=Eurovision.tv|accessdate=4 May 2014}}</ref> Во Македонија, и полуфиналето и финалето се емитуваа на [[МРТ 1]], [[МРТ Сат]] и [[Македонска радио-телевизија|Радио Скопје]], а коментатор беше Каролина Петковска.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mrt.com.mk/node/8443|title=Eвровизија: Тијана ќе настапува единаесетта|date=2 May 2014|work=[[Macedonian Radio Television]]|language=mk|accessdate=2 May 2014}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://play.mrt.com.mk/play/15752|title=Избор за песна на Евровизија 2014 год|date=2 May 2014|work=[[Macedonian Radio Television]]|language=mk|accessdate=2 May 2014}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mrt.com.mk/node/8740|title=„ПРИДРУЖИ МУ СЕ НА СВЕТОТ “ - Втора Полуфинална вечер на Евросонг 2014|date=8 May 2014|work=[[Macedonian Radio Television]]|language=mk|accessdate=8 May 2014}}</ref> Македонскиот портпарол кој го откри резултатот од македонското гласање во финалето беше Марко Марк.<ref>{{Наведени вести|url=http://eurofestivalnews.com/2014/05/08/eurovision-song-contest-2014-lelenco-degli-spokeperson/|title=Eurovision Song Contest 2014: ecco l’elenco degli spokesperson|date=8 May 2014|access-date=8 May 2014|publisher=Eurofestival News|language=it}}</ref> === Гласање === Табелите подолу прикажуваат преглед на бодови доделени на и од Македонија во второто полуфинале и големото финале на Изборот за песна на Евровизија 2014. Бодовите доделени од Македонија во полуфиналето беа засновани на 100% гласови од жирито поради технички проблеми со телефонското гласање или поради недоволен број валидни гласови дадени за време на телефонското гласање. ==== Доделени бодови за Македонија ==== {| class="wikitable" |+ Доделени бодови за Македонија (полуфинале 2) <ref name="2014semi2">{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovision.tv/event/copenhagen-2014/second-semi-final/results/fyr-macedonia|title=Results of the Second Semi-Final of Copenhagen 2014|publisher=European Broadcasting Union|archive-url=https://web.archive.org/web/20210507060722/https://eurovision.tv/event/copenhagen-2014/second-semi-final/results/fyr-macedonia|archive-date=7 May 2021|accessdate=7 May 2021}}</ref> ! scope="col" width="20%" | Резултат ! scope="col" | Земја |- ! scope="row" | 12 поени |{{Esc|Словенија|y=2014}} |- ! scope="row" | 10 поени |{{Esc|Швајцарија|y=2014}} |- ! scope="row" | 8 поени | |- ! scope="row" | 7 поени | |- ! scope="row" | 6 поени | |- ! scope="row" | 5 поени | |- ! scope="row" | 4 поени | |- ! scope="row" | 3 поени |{{Esc|Малта|y=2014}} |- ! scope="row" | 2 поени |{{Список без потточки|{{Esc|Грузија|y=2014}}|{{Esc|Израел|y=2014}}|{{Esc|Италија|y=2014}}}} |- ! scope="row" | 1 поен |{{Список без потточки|{{Esc|Белорусија|y=2014}}|{{Esc|Финска|y=2014}}}} |} ==== Доделени бодови од Македонија ==== {{Столб-почеток}} {{col-2}} {| class="wikitable" |- |+ Бодови доделени од Македонија (Второ полуфинале)<ref name="2014semi2" /> |- ! scope="col" width="20%" | Бодови ! scope="col" | Земја |- ! scope="row" style="background:gold" | 12 бодови | {{Esc|Малта|y=2014}} |- ! scope="row" style="background:silver" | 10 бодови | {{Esc|Финска|y=2014}} |- ! scope="row" style="background:#CC9966" | 8 бодови | {{Esc|Романија|y=2014}} |- ! scope="row" | 7 бодови | {{Esc|Ирска|y=2014}} |- ! scope="row" | 6 бодови | {{Esc|Австрија|y=2014}} |- ! scope="row" | 5 бодови | {{Esc|Израел|y=2014}} |- ! scope="row" | 4 бодови | {{Esc|Норвешка|y=2014}} |- ! scope="row" | 3 бодови | {{Esc|Полска|y=2014}} |- ! scope="row" | 2 бодови | {{Esc|Белорусија|y=2014}} |- ! scope="row" | 1 бод | {{Esc|Швајцарија|y=2014}} |} {{col-2}} {| class="wikitable" |- |+ Бодови доделени од Македонија (Финале)<ref name="2014final">{{cite web |title=Results of the Grand Final of Copenhagen 2014 |url=https://eurovision.tv/event/copenhagen-2014/grand-final/results/fyr-macedonia |publisher=European Broadcasting Union |access-date=7 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210507060723/https://eurovision.tv/event/copenhagen-2014/grand-final/results/fyr-macedonia |archive-date=7 May 2021 |url-status=live}}</ref> |- ! scope="col" width="20%" | Бодови ! scope="col" | Земја |- ! scope="row" style="background:gold" | 12 бодови | {{Esc|Црна Гора|y=2014}} |- ! scope="row" style="background:silver" | 10 бодови | {{Esc|Унгарија|y=2014}} |- ! scope="row" style="background:#CC9966" | 8 бодови | {{Esc|Ерменија|y=2014}} |- ! scope="row" | 7 бодови | {{Esc|Холандија|y=2014}} |- ! scope="row" | 6 бодови | {{Esc|Русија|y=2014}} |- ! scope="row" | 5 бодови | {{Esc|Полска|y=2014}} |- ! scope="row" | 4 бодови | {{Esc|Романија|y=2014}} |- ! scope="row" | 3 бодови | {{Esc|Австрија|y=2014}} |- ! scope="row" | 2 бодови | {{Esc|Италија|y=2014}} |- ! scope="row" | 1 бод | {{Esc|Словенија|y=2014}} |} {{Столб-крај}} ==== Детални резултати од гласањето ==== Следниве членови го сочинуваат македонското жири: <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.eurovision.tv/page/news?id=who_will_be_in_the_expert_juries|title=Who will be in the expert juries?|last=Brey|first=Marco|date=1 May 2014|work=Eurovision.tv|accessdate=1 May 2014}}</ref> * Миланка Рашиќ (претседател на жирито){{Цп}}независен музички/филмски продуцент * [[Валентино Скендеровски]]{{Цп}}композитор, аранжер, инженер за звук, музички продуцент * Иван Бечковиќ{{Цп}}музички новинар * [[Роберт Билбилов]]{{Цп}}композитор, аранжер, инженер за звук, музички продуцент * Маја Трпчановска-Маркова{{Цп}}независен продуцент {| class="sortable wikitable collapsible plainrowheaders" style="text-align:center;" |+{{Безпрелом|Детални резултати од гласањето од Македонија (Второ полуфинале)<ref name="2014detailedsemi2">{{cite web |title=Full Split Results {{!}} Second Semi-Final of Copenhagen 2014 |url=http://www.eurovision.tv/page/results?event=1873&voter=MK |publisher=European Broadcasting Union |access-date=7 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140514024637/http://www.eurovision.tv/page/results?event=1873&voter=MK |archive-date=14 May 2014 |url-status=dead}}</ref>}} ! scope="col" |Р. бр. ! scope="col" |Земја ! scope="col" |<small>{{Крат|М. Рашиќ|Миланка Рашиќ}}</small> ! scope="col" |<small>{{Крат|В. Скендеровски|Валентино Скендеровски}}</small> ! scope="col" |<small>{{Крат|И. Бечковиќ|Иван Бечковиќ}}</small> ! scope="col" |<small>{{Крат|Р. Билбилов|Роберт Билбилов}}</small> ! scope="col" |<small>{{Крат|М. Трпчановска-Маркова|Маја Трпчановска-Маркова}}</small> ! scope="col" |Просечен ранк од жири ! scope="col" |Бодови |- ! scope="row" style="text-align:center;" |01 | style="text-align:left;" |{{Esc|Малта|y=2014}} | style="background:#CC9966;" |3 | style="background:#CC9966;" |3 | style="background:silver;" |2 | style="background:#CC9966;" |3 | style="background:#CC9966;" |3 | style="background:gold;" |1 | style="background:gold;" |'''12''' |- ! scope="row" style="text-align:center;" |02 | style="text-align:left;" |{{Esc|Израел|y=2014}} |9 |5 |5 |11 | style="background:gold;" |1 |6 |5 |- ! scope="row" style="text-align:center;" |03 | style="text-align:left;" |{{Esc|Норвешка|y=2014}} | style="background:silver;" |2 |6 |12 | style="background:silver;" |2 |10 |7 |4 |- ! scope="row" style="text-align:center;" |04 | style="text-align:left;" |{{Esc|Грузија|y=2014}} |13 |13 |14 |13 |14 |14 | style="background:#AAAAAA;" | |- ! scope="row" style="text-align:center;" |05 | style="text-align:left;" |{{Esc|Полска|y=2014}} |5 |14 |6 |5 |4 |8 |3 |- ! scope="row" style="text-align:center;" |06 | style="text-align:left;" |{{Esc|Австрија|y=2014}} |4 |9 |4 |6 |5 |5 |6 |- ! scope="row" style="text-align:center;" |07 | style="text-align:left;" |{{Esc|Литванија|y=2014}} |14 |11 |8 |12 |7 |11 | style="background:#AAAAAA;" | |- ! scope="row" style="text-align:center;" |08 | style="text-align:left;" |{{Esc|Финска|y=2014}} |6 | style="background:silver;" |2 |7 |4 | style="background:silver;" |2 | style="background:silver;" |2 | style="background:silver;" |10 |- ! scope="row" style="text-align:center;" |09 | style="text-align:left;" |{{Esc|Ирска|y=2014}} |8 |4 | style="background:gold;" |1 |7 |8 |4 |7 |- ! scope="row" style="text-align:center;" |10 | style="text-align:left;" |{{Esc|Белорусија|y=2014}} |7 |10 | style="background:#CC9966;" |3 |9 |6 |9 |2 |- class="sortbottom" ! scope="row" style="text-align:center;" |11 | style="text-align:left;" |{{Esc|Македонија|y=2014}} | style="background:#AAAAAA;" | | style="background:#AAAAAA;" | | style="background:#AAAAAA;" | | style="background:#AAAAAA;" | | style="background:#AAAAAA;" | | style="background:#AAAAAA;" | | style="background:#AAAAAA;" | |- ! scope="row" style="text-align:center;" |12 | style="text-align:left;" |{{Esc|Швајцарија|y=2014}} |12 |8 |9 |10 |13 |10 |1 |- ! scope="row" style="text-align:center;" |13 | style="text-align:left;" |{{Esc|Грција|y=2014}} |11 |12 |13 |8 |11 |13 | style="background:#AAAAAA;" | |- ! scope="row" style="text-align:center;" |14 | style="text-align:left;" |{{Esc|Словенија|y=2014}} |10 |7 |11 |14 |12 |12 | style="background:#AAAAAA;" | |- ! scope="row" style="text-align:center;" |15 | style="text-align:left;" |{{Esc|Романија|y=2014}} | style="background:gold;" |1 | style="background:gold;" |1 |10 | style="background:gold;" |1 |9 | style="background:#CC9966;" |3 | style="background:#CC9966;" |8 |} {| class="sortable wikitable collapsible plainrowheaders" style="text-align:center;" |+{{Безпрелом|Детални резултати од гласањето од Македонија (Финале)<ref name="2014detailedfinal">{{cite web |title=Full Split Results {{!}} Grand Final of Copenhagen 2014 |url=http://www.eurovision.tv/page/results?event=1893&voter=MK |publisher=European Broadcasting Union |access-date=7 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140513120041/http://www.eurovision.tv/page/results?event=1893&voter=MK |archive-date=13 May 2014 |url-status=dead}}</ref>}} ! scope="col" |Р. бр. ! scope="col" |Земја ! scope="col" |<small>{{Крат|М. Рашиќ|Миланка Рашиќ}}</small> ! scope="col" |<small>{{Крат|В. Скендеровски|Валентино Скендеровски}}</small> ! scope="col" |<small>{{Крат|И. Бечковиќ|Иван Бечковиќ}}</small> ! scope="col" |<small>{{Крат|Р. Билбилов|Роберт Билбилов}}</small> ! scope="col" |<small>{{Крат|М. Трпчановска-Маркова|Маја Трпчановска-Маркова}}</small> ! scope="col" |Просечен ранк од жири ! scope="col" |Ранк од тел. гласање ! scope="col" |Комбиниран ранк ! scope="col" |Бодови |- ! scope="row" style="text-align:center;" |01 | style="text-align:left;" |{{Esc|Украина|y=2014}} |17 |19 |18 |21 |7 |18 |12 |15 | style="background:#AAAAAA;" | |- ! scope="row" style="text-align:center;" |02 | style="text-align:left;" |{{Esc|Белорусија|y=2014}} |21 |20 |6 |16 |9 |13 |11 |12 | style="background:#AAAAAA;" | |- ! scope="row" style="text-align:center;" |03 | style="text-align:left;" |{{Esc|Азербејџан|y=2014}} |12 |22 |17 |9 |17 |16 |26 |23 | style="background:#AAAAAA;" | |- ! scope="row" style="text-align:center;" |04 | style="text-align:left;" |{{Esc|Исланд|y=2014}} |22 |5 |24 |22 |22 |22 |21 |24 | style="background:#AAAAAA;" | |- ! scope="row" style="text-align:center;" |05 | style="text-align:left;" |{{Esc|Норвешка|y=2014}} |16 |16 |20 |14 |21 |19 |18 |21 | style="background:#AAAAAA;" | |- ! scope="row" style="text-align:center;" |06 | style="text-align:left;" |{{Esc|Романија|y=2014}} | style="background:#CC9966;" |3 |4 |5 |15 |5 | style="background:#CC9966;" |3 |14 |7 |4 |- ! scope="row" style="text-align:center;" |07 | style="text-align:left;" |{{Esc|Ерменија|y=2014}} |9 |7 |12 | style="background:silver;" |2 |23 |10 | style="background:silver;" |2 | style="background:#CC9966;" |3 | style="background:#CC9966;" |8 |- ! scope="row" style="text-align:center;" |08 | style="text-align:left;" |{{Esc|Црна Гора|y=2014}} |5 |18 | style="background:gold;" |1 |5 | style="background:silver;" |2 | style="background:silver;" |2 | style="background:gold;" |1 | style="background:gold;" |1 | style="background:gold;" |'''12''' |- ! scope="row" style="text-align:center;" |09 | style="text-align:left;" |{{Esc|Полска|y=2014}} |14 |26 |9 |17 |4 |12 | style="background:#CC9966;" |3 |6 |5 |- ! scope="row" style="text-align:center;" |10 | style="text-align:left;" |{{Esc|Грција|y=2014}} |20 |21 |25 |6 |24 |24 |17 |22 | style="background:#AAAAAA;" | |- ! scope="row" style="text-align:center;" |11 | style="text-align:left;" |{{Esc|Австрија|y=2014}} |18 |25 |16 |4 |11 |14 |5 |8 |3 |- ! scope="row" style="text-align:center;" |12 | style="text-align:left;" |{{Esc|Германија|y=2014}} |19 |6 |23 |23 |10 |17 |19 |20 | style="background:#AAAAAA;" | |- ! scope="row" style="text-align:center;" |13 | style="text-align:left;" |{{Esc|Шведска|y=2014}} |23 |13 |22 |12 |19 |21 |7 |13 | style="background:#AAAAAA;" | |- ! scope="row" style="text-align:center;" |14 | style="text-align:left;" |{{Esc|Франција|y=2014}} |24 |15 |26 |13 |18 |23 |25 |26 | style="background:#AAAAAA;" | |- ! scope="row" style="text-align:center;" |15 | style="text-align:left;" |{{Esc|Русија|y=2014}} |8 | style="background:#CC9966;" |3 |11 |11 |8 |5 |9 |5 |6 |- ! scope="row" style="text-align:center;" |16 | style="text-align:left;" |{{Esc|Италија|y=2014}} |4 |9 |13 |10 | style="background:#CC9966;" |3 |4 |16 |9 |2 |- ! scope="row" style="text-align:center;" |17 | style="text-align:left;" |{{Esc|Словенија|y=2014}} |10 |8 |14 |24 |20 |15 |6 |10 |1 |- ! scope="row" style="text-align:center;" |18 | style="text-align:left;" |{{Esc|Финска|y=2014}} |15 | style="background:gold;" |1 |10 |25 |12 |11 |20 |16 | style="background:#AAAAAA;" | |- ! scope="row" style="text-align:center;" |19 | style="text-align:left;" |{{Esc|Шпанија|y=2014}} |13 |14 | style="background:silver;" |2 |18 |6 |9 |13 |11 | style="background:#AAAAAA;" | |- ! scope="row" style="text-align:center;" |20 | style="text-align:left;" |{{Esc|Швајцарија|y=2014}} |26 |24 |7 |26 |26 |26 |4 |14 | style="background:#AAAAAA;" | |- ! scope="row" style="text-align:center;" |21 | style="text-align:left;" |{{Esc|Унгарија|y=2014}} | style="background:gold;" |1 | style="background:silver;" |2 |4 | style="background:gold;" |1 | style="background:gold;" |1 | style="background:gold;" |1 |10 | style="background:silver;" |2 | style="background:silver;" |10 |- ! scope="row" style="text-align:center;" |22 | style="text-align:left;" |{{Esc|Малта|y=2014}} |6 |17 | style="background:#CC9966;" |3 |8 |13 |7 |24 |18 | style="background:#AAAAAA;" | |- ! scope="row" style="text-align:center;" |23 | style="text-align:left;" |{{Esc|Данска|y=2014}} |7 |12 |15 | style="background:#CC9966;" |3 |14 |8 |23 |17 | style="background:#AAAAAA;" | |- ! scope="row" style="text-align:center;" |24 | style="text-align:left;" |{{Esc|Холандија|y=2014}} | style="background:silver;" |2 |10 |8 |7 |15 |6 |8 |4 |7 |- ! scope="row" style="text-align:center;" |25 | style="text-align:left;" |{{Esc|Сан Марино|y=2014}} |25 |11 |21 |20 |25 |25 |22 |25 | style="background:#AAAAAA;" | |- ! scope="row" style="text-align:center;" |26 | style="text-align:left;" |{{Esc|Велика Британија|y=2014}} |11 |23 |19 |19 |16 |20 |15 |19 | style="background:#AAAAAA;" | |} == Наводи == <references />{{Македонија на Евровизија}} [[Категорија:Македонија во 2014 година]] [[Категорија:Македонија на Евровизија|2014]] tfqjem72cus2mvmd1w644w5h276hhv3 Македонска асоцијација на издавачи 0 1269798 5567634 5553353 2026-05-31T09:34:44Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567634 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = Македонска асоцијација на издавачи | image = МАИ - лого.jpg | image_size = 250 | caption = Логото на здружението | abbreviation = МАИ | formation = 2016 | extinction = | leader_title = Претседател | leader_name = Бојан Саздов | leader_title2 = Заменик-претседател | leader_name2 = Јове Тодоровски | leader_title3 = Секретар | leader_name3 = Наташа Атанасова | type = независно здружение | region_served = {{знамеикона|МКД}} [[Македонија]] | affiliations = | website = https://www.mai.org.mk }} '''Македонската асоцијација на издавачи (МАИ)''' — [[здружение]] во [[Македонија]]. МАИ е независно, непрофитно и доброволно здружение, кое организирано работи на стручно оспособување и усовршување на своето членство. Здружението постои од 2016 година и оттогаш наваму е фокусирано на активности што придонесуваат за унапредување на работењето на издавачката дејност. Здружението е постојано активно во делот на организација на саемски и продажни активности, како и на настани за промоција и поттикнување на читачката култура во Македонија.<ref name="За нас">{{наведени вести |title=За нас |url=http://mai.org.mk/za-nas/ |accessdate=9 јуни 2021 |publisher=mai.org.mk |datе= |archive-date=2021-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210609100831/http://mai.org.mk/za-nas/ |url-status=dead }}</ref> Исто така, МАИ три години ја има претставувано [[македонска книжевност|македонската книжевност]] на најголемиот саем за литература во светот, Саемот на книгата во [[Франкфурт]].<ref>{{наведени вести |title=Македонски ден на Саемот на книгата во Франкфурт 2019 |url=https://blog.literatura.mk/2019/10/18/makedonski-den-na-saemot-na-knigata-vo-frankfurt-2019// |accessdate=9 јуни 2021 |publisher=Blog.literatura.mk преку Web.archive.org |datе=18 октомври 2019 |archive-date=2021-01-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128025058/https://blog.literatura.mk/2019/10/18/makedonski-den-na-saemot-na-knigata-vo-frankfurt-2019// |url-status=bot: unknown }}</ref> ==Членки== Во здружението членуваат издавачи кои доброволно пристапуваат во него, го имаат прифатено неговиот статут и работат со заеднички цели и интереси во областа на унапредување на издаваштвото, производството на книги, нивна дистрибуција и продажба. Здружението денес брои 19 членки: „Три“, „Арс ламина“, „Полица“, „Култура“, „Антолог“, „Сакам книги“, „Бата прес“, „Ѓурѓа“, „Топер“, „Едука мак“, „Мартина“, „Паблишер“, „Чудна шума“, „Сказнувалка“, „Гаврош“, „ПНВ публикации“, „Читај книга“ и „Светулка“.<ref name="За нас"/> ==Од статутот== Најважните цели и задачи на здружението, истакнати во Статутот на МАИ, како и на веб-страницата на здружението, се следниве:<ref name="За нас"/> • Поттикнување на соработка помеѓу издавачите и книжарите. • Промовирање и заштита на професионалните интереси на издавачите во односите со државните органи и организации при донесување на законски и подзаконски акти кои се однесуваат на издавачката и книжарската дејност. • Унапредување на условите и начинот на продажба на книгите. • Грижа за спроведување на целата законска регулатива поврзана со издавачката и книжарската дејност. • Организација на саемски манифестации, изложби и комерцијални презентации во земјата и странство. • Промовирање на кодекс на однесување помеѓу издавачите и книжарите во смисла на коректна меѓусебна соработка. • Имплементација на стандарди за редакциска работа. • Промовирање на солидарност помеѓу членовите на здружението. • Развивање и унапредување на меѓусебните односи помеѓу членовите на здружението и останатите учесници во производството и пласманот на книги, пред сè фабриките за хартија, печатниците и трговските и книжарските друштва. • Информирање на издавачите и книжарите во [[Македонија]] и странство. • Застапување на издавачите и книжарите пред државните органи. • Унапредување и афирмација на издаваштвото и книжарството во Македонија. • Грижа за изедначување на условите на пазарот за сите учесници во него. • Подобрување на книжарската мрежа во државата и грижа за нејзино снабдување и пласман на домашна и странска литература. • Организација на семинари и едукација на кадри за работа во книжарството и друго. ==Раководство на МАИ== Во моментов, претседател на Македонската асоцијација на издавачите е Бојан Саздов, главен уредник на издавачкиот центар „Три“, заменик-претседател е Јове Тодоровски, директор на издавачката куќа „Полица“, а секретар на МАИ и лице за односи со јавноста е Наташа Атанасова. == Поврзано == *[[Македонска книжевност]] *[[Саем на книгата во Скопје]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://mai.org.mk/ Службена мрежна страница на МАИ]{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Категорија:Македонски здруженија]] [[Категорија:Издаваштво во Македонија]] 5xl8z3t2camz20i0l3hoxnlmigd1wmf ЛГБТ права во Македонија 0 1269807 5567485 5501801 2026-05-31T00:56:03Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567485 wikitext text/x-wiki [[ЛГБТ|Лезбејките, хомосексуалците, бисексуалците и трансродовите лица (ЛГБТ)]] во [[Македонија|Северна Македонија]] се соочуваат со правни и општествени предизвици, со кои не се соочуваат не-ЛГБТ жителите. Машките и женските истополови сексуални активности се легализирани во Северна Македонија уште од 1996 година, но [[Истополов пар|истополовите парови]] и домаќинствата предводени од истополовите парови немаат право на иста законска заштита којашто им е достапна на хетеросексуалните брачни парови. Во 2019 година, [[ИЛГА-Европа]] ја рангираше Северна Македонија на 34-то место од 49 европски земји во однос на законодавството за правата на ЛГБТ.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rainbow-europe.org/#8646/0/0|title=неrth Macedonia|work=rainbow-europe.org|accessdate=February 28, 2021}}</ref> Хомосексуалноста била забранета во [[Македонија|Северна Македонија]] сè до 1996 година, кога земјата го [[Закон за содомија|декриминализира]] сексот меѓу лица од ист пол како услов за да стане членка на [[Совет на Европа|Советот на Европа]].<ref name="globalgayz1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.globalgayz.com/europe/macedonia/gay-macedonia/|title=Gay Macedonia|archive-url=https://web.archive.org/web/20120717064727/http://www.globalgayz.com/europe/macedonia/gay-macedonia/|archive-date=17 July 2012}}</ref> ==Истражувања== Според истражувањата на Хелсиншкиот комитет од 2005 година, 9,6% од населението во државата е нехетеросексуално.<ref>{{наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.co.uk/macedonian/news/story/2007/09/070924_macedonia_gay.shtml|title=Геј-заедницата во Македонија|date=24 септември 2007 година|publisher=BBC|accessdate=28 ноември 2022}}</ref> Во април 2019 година, било спроведено истражување од страна на Институтот за човекови права објавено со цел да се одреди мислењето на јавноста во однос на перцепцијата за сексуалната ориентација и родовиот идентитет. Според стражувањето, кое било спроведено во облик на анкета и вклучило 1017 жители, речиси половина од испитаниците имале негативни мислења за луѓе со хомосексуална ориентација.<ref>{{наведена мрежна страница|url=https://www.ihr.org.mk/storage/app/media/Publications/Konechen%20Izvesthaj.pdf|title=Оценка на јавното мислење и нивото на перцепција за сексуалната ориентација и родовиот идентитет како основи за утврдување дискриминација - резултати од истражување|publisher=Институтот за човекови права|first1=Ристо|last1=Карајков|first2=Марија|7=last2-Димитровска|date=април 2019|accessdate=28 ноември 2022|archive-date=2023-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20230402083520/https://www.ihr.org.mk/storage/app/media/Publications/Konechen%20Izvesthaj.pdf|url-status=dead}}</ref> ==Скопје прајд== Парада на ЛГБТ заедницата во Скопје, насловена како „[[Скопје прајд]]“ за првпат се одржала во 2019 година.<ref>{{наведена мрежна страница|url=https://okno.mk/node/79094|title=Скопје Прајд 2019: Вашето присуство е најсилна поддршка!|publisher=Окно|date=28 јуни 2019|accessdate=28 ноември 2022}}</ref> == Резиме табела == {| class="wikitable" |Легална сексуална активност луѓе од ист пол |[[Податотека:Yes_check.svg|15x15пкс|Да]] (Од 1996 година) |- | Еднаква возраст на согласност (14) |[[Податотека:Yes_check.svg|15x15пкс|Да]] (Од 1996 година) |- | Закони за антидискриминација само при вработување |[[Податотека:Yes_check.svg|15x15пкс|Да]] (Од 2020 година) |- | Закони за антидискриминација при обезбедување на стоки и услуги |[[Податотека:Yes_check.svg|15x15пкс|Да]] (Од 2020 година) |- | Закони за антидискриминација во сите други области (вклучително индиректна дискриминација, говор на омраза) |[[Податотека:Yes_check.svg|15x15пкс|Да]] (Од 2020 година) |- | Закони за антидискриминација во врска со родовиот идентитет |[[Податотека:Yes_check.svg|15x15пкс|Да]] (Од 2020 година) |- | Истополови бракови |[[податотека:X mark.svg|15px|не]] |- | Признавање на истополови парови |[[податотека:X mark.svg|15px|не]] |- | Посвојување од посинок од истополови парови |[[податотека:X mark.svg|15px|не]] |- | Заедничко посвојување од истополови парови |[[податотека:X mark.svg|15px|не]] |- | На хомосексуалците, лезбејките и бисексуалците им е дозволено да служат отворено во војската |[[Податотека:Yes_check.svg|15x15пкс|Да]] |- | Право на промена на правниот пол |[[Податотека:Yes_check.svg|15x15пкс|Да]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.radiomof.mk/vladata-utvrdi-predlog-zakon-za-priznavanje-na-rodoviot-identitet-na-transrodovite-lica/|title=Владата утврди предлог-закон за признавање на родовиот идентитет на трансродовите лица|date=2021-04-28|work=Радио МОФ|language=en-US|accessdate=2021-07-22}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://vlada.mk/node/25031|title=Од 67 седница на Владата: Забраната за движење наместо од 20:00 ќе важи од 21:00 часот; Нови пунктови за масовна вакцинација во Битола, Охрид, Штип, Кавадарци, Тетово и Куманово|date=2021-04-27|work=Влада на Република Северна Македонија|language=mk|accessdate=2021-07-22|archive-date=2021-07-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20210722135007/https://vlada.mk/node/25031|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://sitel.com.mk/promenata-na-polot-vo-makedonija-stanuva-legalna|title=Промената на полот во Македонија станува легална|work=Сител Телевизија|language=mk|accessdate=2021-07-22}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://akademik.mk/izmenite-na-zakonot-za-matichnata-evidentsija-za-transrodovite-litsa-vo-sobraniska-protsedura/|title=Измените на Законот за матичната евиденција за трансродовите лица во собраниска процедура|date=2021-05-11|work=Академик|language=mk-MK|accessdate=2021-07-22|archive-date=2021-07-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20210722154136/https://akademik.mk/izmenite-na-zakonot-za-matichnata-evidentsija-za-transrodovite-litsa-vo-sobraniska-protsedura/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ener.gov.mk/files/propisi_files/ria1/2_213014465MK%204052021-ZME%20SOBRANIE.docx|title=ПРЕДЛОГ НА ЗАКОН ЗА ИЗМЕНУВАЊЕ И ДОПОЛНУВАЊЕ НА ЗАКОНОТ ЗА МАТИЧНАТА ЕВИДЕНЦИЈА|accessdate=2021-07-22|archive-date=2021-07-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20210722135005/https://ener.gov.mk/files/propisi_files/ria1/2_213014465MK%204052021-ZME%20SOBRANIE.docx|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://sdk.mk/index.php/makedonija/transrodova-zhena-dobi-pravo-na-promena-na-oznakata-za-pol-matichniot-broj-vo-lichnite-dokumenti-vtora-vakva-odluka-na-upravniot-sud/|title=ТРАНСРОДОВА ЖЕНА ДОБИ ПРАВО НА ПРОМЕНА НА ОЗНАКАТА ЗА ПОЛ И МАТИЧНИОТ БРОЈ ВО ЛИЧНИТЕ ДОКУМЕНТИ, ВТОРА ВАКВА ОДЛУКА НА УПРАВНИОТ СУД|date=2017-10-02|work=Сакам Да Кажам|language=mk-MK|accessdate=2021-07-22}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://infomax.mk/wp/%d1%88%d0%b5%d1%81%d1%82-%d0%bb%d0%b8%d1%86%d0%b0-%d0%b3%d0%be-%d0%bf%d1%80%d0%be%d0%bc%d0%b5%d0%bd%d0%b8%d0%bb%d0%b5-%d0%bf%d0%be%d0%bb%d0%be%d1%82-%d0%b2%d0%be-%d0%bb%d0%b8%d1%87%d0%bd%d0%b8%d1%82/|title=Шест лица го промениле полот во личните карти {{!}} iNFOMAX.mk|language=en-US|accessdate=2021-07-22|archive-date=2021-07-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20210722140501/https://infomax.mk/wp/%D1%88%D0%B5%D1%81%D1%82-%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B0-%D0%B3%D0%BE-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BB%D0%B5-%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%82-%D0%B2%D0%BE-%D0%BB%D0%B8%D1%87%D0%BD%D0%B8%D1%82/|url-status=dead}}</ref> |- | Пристап до ИВФ за лезбејките |[[податотека:X mark.svg|15px|не]] |- | Комерцијално сурогат мајчинство за геј машки парови |[[податотека:X mark.svg|15px|не]] |- | На мажи кои спијат со мажи им е дозволено да даруваат крв |[[податотека:X mark.svg|15px|не]] |} == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Човекови права во Македонија]] [[Категорија:Македонско право]] [[Категорија:ЛГБТ права во Македонија]] mimsuvdiqjzd3pvkmr7advvlk3ovn16 Александар Спасовски 0 1270396 5567611 5544769 2026-05-31T09:26:05Z Forbidden History 89259 5567611 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност|image_name=Aleksandar Spasovski.jpg|име=Александар Спасовски|роден-дата=[[1919]] година|роден-место=[[Скопје]], [[Кралство СХС]]|починал-дата={{починал на и возраст|1944|||1919||}}|починал-место=[[Треска]], [[Крапа]], [[Македонија]]|почивалиште=[[Скопје]]}} '''Александар Стојанов Спасовски''' ({{роден|||1919}} во {{Роден во|Скопје||}} — {{починат|||1944}} во {{Починат во|Треска|Крапа|}}) — [[ДФ Македонија|македонски]] [[Народноослободителна војска на Македонија|партизан]], борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна борба во Вардарска Македонија|НОБ]].<ref name=":12">{{Наведена книга|title=Беа, загинаа, останаа|first=Боро|publisher=Историски Архив|year=1969|isbn=|location=Скопје|pages=244|last=Кралевски и други}}</ref> == Животопис == Завршил основно училиште. Поради лошата материјална состојба не можел да го продолжи образованието и затоа изучил лимарски занает. Во Скопје организирано му пристапил на [[Народноослободителна борба во Вардарска Македонија|народноослободителното движење]], кои материјално го помагал. Учествувал и во извршувањето на бројни акции, против непријателот. На [[6 септември]] [[1944]] година, тој стапил во [[Дванаесетта македонска ударна бригада|Дванаесеттата македонска ударна бригада]], како борец на четвртиот баталјон. Бил учесник во сите нејзини борби и дејствија против [[Трет Рајх|Германците]] и [[балисти]]те. Учествувал во разбивањето на балистичките банди, покрај реката [[Треска]], што биле кон центрирани на тој терен. Во таа борба, тој загинал во месноста Бел Камен. Неговите останки биле пренесени и закопани на скопските гробишта.<ref name=":12" /> == Наводи == <references /> {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Спасовски, Александар}} [[Категорија:Учесници во НОБ]] fnee8v50eship4ffh0345q7p3p4ftxv Макадамија 0 1278098 5567605 5131181 2026-05-31T09:06:53Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567605 wikitext text/x-wiki {{Таксономија | image= Macadamia nuts on tree.JPG | image_caption= Јаткасти плодови на Макадамија | regnum = [[Растенија]] | divisio = [[Скриеносеменици]] | classis = [[Евдикоти]] | ordo = [[Proteales]] | familia = [[Proteaceae]] | subfamilia =[[Grevilleoideae]] | genus = [[Macadamieae]] | subgenus = [[Macadamiinae]] | display_parents = 3 | taxon = Macadamia |authority = Фердинанд вон Муелер | subdivision_ranks = Видови | subdivision = * ''Macadamia integrifolia'' * ''Macadamia jansenii'' * ''Macadamia ternifolia'' * ''Macadamia tetraphylla'' }} '''''Макадамија''''' е [[Род (биологија)|род]] од четири [[Вид (биологија)|вида]] дрвја автохтони за Австралија кои сочинуваат дел од фамилијата на растенија Proteaceae.<ref name="APNI">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.anbg.gov.au/cgi-bin/apni?TAXON_NAME=Macadamia%25|title=''Macadamia''%|work=[[Australian Plant Name Index]] (APNI), Integrated Botanical Information System (IBIS) database|publisher=Centre for Plant Biodiversity Research, Australian Government|type=listing by % wildcard matching of all taxa relevant to Australia|archive-url=https://web.archive.org/web/20190912073013/https://biodiversity.org.au/nsl/services/apni?name=Macadamia%&max=100&display=apni&search=true|archive-date=12 September 2019|accessdate=12 December 2020}}</ref><ref name="Mastetal2008">{{Наведено списание|last=Mast|first=Austin R.|last2=Willis|first2=Crystal L.|last3=Jones|first3=Eric H.|last4=Downs|first4=Katherine M.|last5=Weston|first5=Peter H.|date=July 2008|title=A smaller ''Macadamia'' from a more vagile tribe: inference of phylogenetic relationships, divergence times, and diaspore evolution in ''Macadamia'' and relatives (tribe Macadamieae; Proteaceae)|url=http://www.amjbot.org/content/95/7/843|journal=American Journal of Botany|volume=95|issue=#7|pages=843–870|doi=10.3732/ajb.0700006|issn=1537-2197|pmid=21632410|archive-url=https://web.archive.org/web/20200901205204/https://bsapubs.onlinelibrary.wiley.com/journal/15372197|archive-date=1 September 2020|access-date=4 April 2013}}</ref> Потекнуваат од североисточниот дел на [[Нов Јужен Велс]] и централниот и југоисточниот дел од [[Квинсленд]]. Три видови од овој [[Род (биологија)|род]] се важни за трговски цели поради нивните плодови '''орев од макадамија''' ('''макадамиски орев''' или само '''макадамија).''' Вкупното светско производство во 2015 година изнесуваше 160,000 тони.<ref name="fp">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.freshplaza.com/article/137977/South-Africa-becomes-king-of-macadamia-nuts-again|title=South Africa becomes king of macadamia nuts again|date=14 April 2015|publisher=FreshPlaza|archive-url=https://web.archive.org/web/20161010043705/http://www.freshplaza.com/article/137977/South-Africa-becomes-king-of-macadamia-nuts-again|archive-date=10 October 2016|accessdate=9 October 2016}}</ref> Позната е и под други имиња како '''Квинслендшки орев, грмушкаст орев''', '''баупле орев и Хавајски орев'''.<ref name="bopplenut">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bauplemuseum.com/bopple%20nut%20pub.pdf|title=The Bopple Nut|work=Bauple Museum|archive-url=https://web.archive.org/web/20140811101924/http://bauplemuseum.com/bopple%20nut%20pub.pdf|archive-date=11 August 2014|accessdate=19 June 2014}}</ref> На абориџински јазик плодот се нарекува: ''боупл'', ''гиндл,'' ''јиндили'' <ref name="bopplenut" /> и ''бумбера.'' [[Податотека:Bolivia_Macadamia_(4370865469).jpg|мини|Свеж орев од макадамија пресечен на половина]] [[Податотека:MacNut2.JPG|мини|Макадамиски орев во лушпата и печен орев]] [[Податотека:Macadamia_sawn_nutshell.jpg|мини|Макадамиски орев со засечена обвивка и специјален клуч за отворање на плодот]] Оревот за прв пат почна да се одгледува за комерцијални цели на [[Хаваи]], откако семето од Австралија беше донесено во 1880-тите, и извесно време тие беа најголем светски производител.<ref name="TG-20201212">{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/environment/2020/dec/12/in-a-nutshell-how-the-macadamia-became-a-vulnerable-species-aoe|title=In a nutshell: how the macadamia became a 'vulnerable' species|last=Kean|first=Zoe|date=12 December 2020|work=The Guardian|access-date=14 December 2020}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://www.ctahr.hawaii.edu/oc/freepubs/pdf/RES-039.pdf|title=Macadamia nuts in Hawaii: History and production|last=Shigeura|first=Gordon T.|last2=Ooka|first2=Hiroshi|date=April 1984|publisher=University of Hawaii. College of Tropical Agriculture and Human Resources|series=Research extension series|issn=0271-9916|access-date=1 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20190922090216/https://www.ctahr.hawaii.edu/oc/freepubs/pdf/RES-039.pdf|archive-date=22 September 2019}}</ref> Во 2010 година Јужна Африка го презеде приматот како најголем производител на макадамија. == Етимологија == Германско-австралискиот [[Ботаника|ботаничар]] Фердинанд фон Милер во 1857 година го нарече овој род ''Макадамија'' во чест на шкотско-австралискиот [[Хемија|хемичар]], наставник по медицина и [[Политика|политичар]] Џон Макадам. == Опис == ''Макадамија'' е [[зимзелено растение]] кое расте од 2 до 12 метри во височина. Од три до шест листови излегуваат од едно колено, и имаат [[Облици на листови|ланцеолатна]] до [[Елипса|елипсовидна]] [[Облици на листови|форма]], долги се од 6 до 30 см и широки од 30 до 130 мм, со целосен или боцкаво-назабен раб. Цветовите растат во долг, виток, едноставен грозд долг од 50 до 300 мм, а поединечните цветови се долги од 10 до 15 мм. Бојата им е розово-бела или виолетова, со четири латици . Плодот е тврда, дрвенеста, сферична фоликула со зашилен врв, и содржи едно или две [[Семе|семиња]] . Лушпата е исклучително тврда и потребни се околу околу 2000 [[Њутн (единица)|њутни]] за да се скрши. Лушпата е пет пати потешка од лушпата на лешникот и има механички својства слични на [[алуминиум]]от. Има [[Викерсова тврдост]] од 35.<ref>{{Наведено списание|last=Schüler|first=Paul|last2=Speck|first2=Thomas|last3=Bührig-Polaczek|first3=Andreas|last4=Fleck|first4=Claudia|last5=Buehler|first5=Markus J.|date=7 August 2014|title=Structure-Function Relationships in Macadamia integrifolia Seed Coats – Fundamentals of the Hierarchical Microstructure|journal=PLOS ONE|volume=9|issue=#8|pages=e102913|doi=10.1371/journal.pone.0102913|pmc=4125148|pmid=25102155|doi-access=free}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Jennings|first=J. S.|last2=Macmillan|first2=N. H.|date=May 1986|title=A tough nut to crack|journal=Journal of Materials Science|volume=21|issue=#5|pages=1517–1524|bibcode=1986JMatS..21.1517J|doi=10.1007/BF01114704}}</ref> == Одгледување == Три од четирите видови - ''Macadamia integrifolia'', ''Macadamia ternifolia'' и ''Macadamia tetraphylla'' - се од комерцијална важност. Четвртиот вид, ''M. jansenii'', раѓа отровни ореви како резултат на [[Гликозид|цијаногените гликозиди]] што ги содржи. Макадамијата обично се размножува со [[калемење]]; а младото дрво не дава плодови сè додека не наполни 7-10 години, но потоа може да се бере повеќе и од 100 години. Макадамиите претпочитаат плодни, многу пропустливи почви, врнежи од 1,000 до 2000мм, и температури кои не се спуштаат под 10&nbsp;°C, со оптимална температура од 25&nbsp;°C. Дрвото од макадамија има плиток и лесно може да биде соборено од појака бура. Овие дрва се подложни на болест на коренот на дрвото наречена ''Phytophthora. Во'' 2019 година, оревот од макадамија беше најскап орев на светот, што најмногу се должи на бавниот процес на берба.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.businessinsider.com/macadamia-nuts-most-expensive-world-australia-hawaii-2019-3|title=What makes macadamia nuts the most expensive nuts in the world, at $25 per pound|last=Kim|first=Irene Anna|date=March 6, 2019|work=Business Insider|archive-url=https://web.archive.org/web/20190826071135/https://www.businessinsider.com/macadamia-nuts-most-expensive-world-australia-hawaii-2019-3|archive-date=26 August 2019|accessdate=July 8, 2020}}</ref>{{Хранлива вредност | name = Macadamia nuts, raw | kJ = 3080 | fat = 75.8 g | protein = 7.9 g | carbs = 13.8 g | note = [https://fdc.nal.usda.gov/fdc-app.html#/food-details/170178/nutrients Link to USDA Database entry] }} == Производство == Во 2018 година, [[Јужноафриканска Република|Јужна Африка]] беше водечки производител на макадамиски ореви, со удел од произведени 54.000 тони во целокупното светско производство кое изнесуваше 211.000 тони.<ref name="agrio">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.agriorbit.com/more-and-more-macadamia-produced-globally-world-nut-conference/|title=More and more macadamia produced globally|last=Motaung|first=Ntswaki|date=2018-05-30|work=Agriorbit|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20190115235620/https://www.agriorbit.com/more-and-more-macadamia-produced-globally-world-nut-conference/|archive-date=15 January 2019|accessdate=2019-01-15}}</ref> Макадамија комерцијално се произведува во многу земји од Југоисточна Азија, Јужна Америка, Австралија и Северна Америка кои имаат средоземна, [[Умерена клима|умерена]] или [[тропска клима]] .<ref name="agrio" /> == Исхрана == Оревите од макадамија содржат 1% вода, 14% [[јаглехидрат]]и, 76% масти и 8% [[Белковина|белковини]]. 100 грама макадамиски ореви имаат 740 [[Калорија|килокалории]] и се богат извор (20% или повеќе од препорачаната дневна вредност (ДВ)) на бројни [[хранлива материја|есенцијални хранливи материи]], како: [[Витамин Б1|тиамин]] (104% ДВ), [[Витамин Б6|витамин Б <sub>6</sub>]] (21% ДВ) ), други Б витамини, [[манган]] (195% ДВ), [[железо]] (28% ДВ), [[магнезиум]] (37% ДВ) и [[фосфор]] (27% ДВ). Во споредба со другите јаткасти плодови, како [[бадем]]ите и [[индиски орев|индиските ореви]], макадамиите имаат високо ниво на вкупни масти и релативно ниско ниво на белковини. Имаат голема количина на [[масти|мононезаситени масти]] (59% од вкупната содржина), а содржат и [[Омега-7 масна киселина|омега-7]] [[палмитолеинска киселина]] (како 17% од вкупните масти).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://nutritiondata.self.com/facts/nut-and-seed-products/3123/2|title=Macadamia nuts, raw, per 100 g|date=2014|publisher=Conde Nast for the USDA National Nutrient Database, release SR 21|archive-url=https://web.archive.org/web/20160114223010/http://nutritiondata.self.com/facts/nut-and-seed-products/3123/2|archive-date=14 January 2016|accessdate=14 January 2016}}</ref> === Токсичност кај кучињата === Макадамиите се [[отров]]ни за кучињата. Голтањето може да предизвика со труење од макадамија кај овие животни, манифестирана со слабост и парализа на задните екстремитети (неможност за стоење), а се јавува во рок од 12 часа по внесувањето.<ref name="ca">{{Наведено списание|last=Christine Allen|date=October 2001|title=Treacherous Treats – Macadamia Nuts|url=http://aspcapro.org/sites/pro/files/zj-vettech_1001_0.pdf|journal=Veterinary Technician|archive-url=https://web.archive.org/web/20140116100009/http://aspcapro.org/sites/pro/files/zj-vettech_1001_0.pdf|archive-date=January 16, 2014|access-date=January 15, 2014}}</ref> Непознато е зошто макадамиите се токсични за кучињата, и зошто ваквите ефекти се појавуваат само кај нив.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.thesprucepets.com/macadamia-nuts-and-dogs-dont-mix-3385507|title=Macadamia Nut Toxicity|work=The Spruce Pets|accessdate=30 March 2021|archive-date=2021-10-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20211008223917/https://www.thesprucepets.com/macadamia-nuts-and-dogs-dont-mix-3385507|url-status=dead}}</ref> Во зависност од проголтаната количината и големината на кучето, симптомите кои се јавуваат вклучуваат тресење на мускулите, болки во зглобовите и силна болка во стомакот. Понекогаш може да бидат потребни и лекови за ублажување на симптомите додека не се намалат токсичните ефекти, а за целосно опоравување обично се потребни 24 до 48 часа.<ref name="ca" /> == Други намени == Дрвото се одгледува и како [[Орнаментална хортикултура|украсно растенија]] во суптропските региони поради нивните блескави лисја и привлечни цветови. Цветовите произведуваат високо ценет мед. Дрвото се користи како декоративен предмет.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.wood-database.com/macadamia-nut/|title=Macadamia Nut {{!}} The Wood Database - Lumber Identification (Hardwood)|archive-url=https://web.archive.org/web/20190514124439/https://www.wood-database.com/macadamia-nut/|archive-date=14 May 2019|accessdate=19 August 2019}}</ref> Семето од макадамија се користи како храна на хајцинт ара папагалите. Овие [[Папагаловидни|папагали]] се едни од ретките животни, освен луѓето, способни да ја скршат лушпата и да ја изедат јатката.<ref>{{Наведено списание|last=Kashmir Csaky|date=November 2001|title=The Hyacinth Macaw|url=http://www.bluemacaws.org/avi18.htm|journal=Parrots Magazine|archive-url=https://web.archive.org/web/20070612040410/http://www.bluemacaws.org/avi18.htm|archive-date=12 June 2007|access-date=December 6, 2010}}</ref> == Поврзано == * Масло од макадамија == Наводи == [[Категорија:Јадливи оревести плодови и семки]] [[Категорија:Австралиска кујна]] [[Категорија:Хавајска кујна]] [[Категорија:Овошни дрва]] [[Категорија:Маслодајни растенија]] cgyy26cfrsfc3flgiammtzpwerxr76r Колнати сме, Ирина 0 1278444 5567348 5323824 2026-05-30T12:59:05Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567348 wikitext text/x-wiki {{Italic title}} {{Инфокутија за филм | name = Колнати сме, Ирина | image = | image_size = | caption = | director = [[Коле Ангеловски]] | producer = [[Aцо Петровски]] | writer = [[Коле Ангеловски]] | narrator = | starring = [[Велимир Бата Живоиновиќ]] <br /> [[Неда Арнериќ]] <br /> [[Мето Јовановски (глумец) |Мето Јовановски]]<br>[[Ненад Милосављевиќ]]<br>[[Мите Грозданов]] | music = [[Томислав Зографски]] | editing = Спасе Тасевски | genre = психолошка драма | cinematography = Мишо Самоиловски | distributor = [[Филмско студио]] [[Скопје]]<br />[[Центар ФРЗ ]] [[Белград]] | released = 1973 | runtime = 84 минути | country = [[СР Македонија]], [[СФРЈ]] | language = [[македонски]] | budget = | gross = | preceded_by = | followed_by = | website = | amg_id = | imdb_id = }} '''Колнати сме, Ирина''' ― [[СР Македонија|македонски]] [[филм]] од [[1973]] година. Го режирал [[Коле Ангеловски]] кој го напишал и [[Сценарио|сценариото]]. == Кратка содржина == {{разоткривање}} Меѓу селските момчиња кои заминуваат во [[војска]] е и тукушто оженетиот Дамјан, единствениот син на воденичарот Витан. Младата жена останува во куќата на [[свекор]]от. Минуваат денови во познатото секојдневие за двајцата. Упатени еден на друг тие заеднички го носат бремето на работата во [[воденица]]та и околу имотот. Во долгите и монотони вечери младата Ирина го посакува враќањето на Дамјан. Честите наминувања на Мечето, селскиот [[клисар]] и [[трговец]], ја вознемируваат Ирина. Таа не го поднесува поради невкусните шеги кои алудираат на нејзината младост, убавина, а сепак самотија. Додека Витан собира дрва во планината, Ирина пере на [[поток]]от. Водата ја мами и таа се бања. Од грмушките ја гледаат селските момчиња. Ја гледа и Витан обземен од нејзината убавина. Слушајќи ги гласовите на момчињата и самиот фатен во грев, бесен и на нив и на себе, ги гони, гонејќи се и себеси. Заемната привлечност на Витан и Ирина, на еден силен маж и една пожелна жена, се случува спонтано и скоро неминовно во осамата во која живеат. Но, и двајцата, оптоварени со грешноста на желбата која подеднакво ја чувствуваат, наоѓаат сили да ѝ се спротивстават. Не можејќи да ја контролира [[љубомора]]та, Витан не само што не им допушта на селаните да носат [[жито]] за мелење во воденицата, туку и на случајните минувачи им се заканува со истрели. Една ноќ, кога Витан по изминатиот ден во планината каде што беснее сечејќи дрвја се враќа во куќата, паѓаат сите [[табу]]a, страста станува посилна од сите забрани... Доаѓа и денот на Дамјановото враќање. Тој во планината ги наоѓа татка си и својата жена кои во љубовен занес не го забележуваат неговото пристигнување. Сведок на целиот настан е и Мечето. Тој доаѓа во воденицата и го известува Витан дека Дамјан се крие во планината. Во воденицата владее молк. Витан и Ирина го очекуваат појавувањето на Дамјан. Најпосле, тој се појавува. Гонет од љубомора и под бремето на неверојатниот грев, тој се однесува како подивен ѕвер. Своето право на маж го покажува силувајќи ја Ирина. Таа му се одмаздува убивајќи го. Витан се враќа од планината. Пред куќата го чека Ирина. Потоа заминува, а за него и за Ирина, а самотијата останува нивни вечен сопатник.<ref>{{нмс | title=Татко (Колнати сме, Ирина) | url=http://www.maccinema.com/Catalog.aspx?p=89 | work= | publisher=Кинотека на Македонија | date= | accessdate=17 октомври 2021 | archive-date=2018-09-15 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180915121948/http://www.maccinema.com/Catalog.aspx?p=89 | url-status=dead }}</ref> == Улоги == {| border=1 cellspacing=0 cellpadding=2 | '''Глумец''' | '''Улога''' |- |[[Велимир Бата Живоиновиќ]] || Витан |- |[[Неда Арнериќ]] || Ирина |- |[[Мето Јовановски (глумец) |Мето Јовановски]] || Дамјан |- |[[Ненад Милосављевиќ]] || Мече |- |[[Шишман Ангеловски]] || |- |[[Мите Грозданов]] || |- |[[Томе Моловски]] || |- |[[Симе Илиев]] || |} ==Наводи== {{наводи}} == Надворешни врски == * {{IMDb title|id=0181872|title=Колнати сме, Ирина}} * [http://www.filmovi.com/yu/film/202.shtml Колнати сме, Ирина - филмска банка] [[Категорија:Југословенски филмови]] [[Категорија:Македонски филмови од 1970-тите]] [[Категорија:Филмови од 1973 година]] [[Категорија:Филмови на Коле Ангеловски]] [[Категорија:Филмови со Бата Живоиновиќ]] [[Категорија:Филмови со Неда Арнериќ]] [[Категорија:Филмови со Мето Јовановски]] [[Категорија:Филмови со Ненад Милосављевиќ]] [[Категорија:Филмови со Шишман Ангеловски]] [[Категорија:Филмови со Мите Грозданов]] [[Категорија:Филмови со Томе Моловски]] [[Категорија:Појавено во 1973 година во Македонија]] [[Категорија:Појавено во 1973 година во Југославија]] aomak4y4ts6o9m3ion91xfvb8m2ju2j Коледа леда 0 1278507 5567335 5207094 2026-05-30T12:44:12Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567335 wikitext text/x-wiki '''Коледа леда''' (или: '''Коледе леде''') е една од најпознатите македонски коледарски песни. На [[Бадник]], [[Коледари|коледарите]] уште од рани зори одат од врата на врата, и ја пеат оваа песна најавувајќи го Христовото раѓање. За добрата вест, на коледарите им се даваат ореви, јаболка, костени, бонбони, смокви.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.crnobelo.com/zabava/interesno/82069-kolede-lede-padnalo-grede-utepalo-dede-najpeanite-koledarski-pesni-za-badnik|title=„Коледе, леде, паднало греде, утепало деде!“ – најпопуларни коледарски песни за Бадник|work=CrnoBelo.com}}</ref> „Коледе леде“ ја среќаваме и во запис на Г. Бојаџиев, објавена во „Книжици за читање“ во [[Солун]] во 1893 година<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.publicitet.mk/filmoljubie/item/4247-kolede-lede-padnalo-grede-za-mnogu-godini-deneshniot-golem-praznik|title=Коледе леде, паднало греде,…За многу години денешниот голем празник!|work=publicitet.mk|accessdate=2021-10-19|archive-date=2021-10-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20211019200844/https://www.publicitet.mk/filmoljubie/item/4247-kolede-lede-padnalo-grede-za-mnogu-godini-deneshniot-golem-praznik|url-status=dead}}</ref> == Текст == Коледе леде, паднало греде, утепало деде. Деде се мачи, баба го квачи, со четири јајца, гускини, шаткини. Денес е Коледе, утре е Божиќ, ќе колеме теле, теле вика: - Леле не колете мене, ќе ви купам зелје, да месите пита, да јадете сите. Коледеее... == Контроверзии == Неколку [[Епархија|епархии]] од [[Македонска православна црква - Охридска архиепископија|Македонската Православна Црква]] апелираа до коледарите да се воздржат од пеење на „Коледа Леда“, затоа што во пресрет на големиот христијански празник „[[Божиќ]]“ треба да се пеат песни кои го опеваат Христовото рождество, а не песни кои имаат деструктивна содржина и не се ни најмалку предвесник на Божиќ.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://strumicanet.com/index.php/vesti/strumica/3890-%D0%B4%D0%B0-%D0%BD%D0%B5-%D1%81%D0%B5-%D0%BF%D0%B5%D0%B5-%E2%80%9E%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B5-%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B5-%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%BE-%D0%B3%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%B5-%E2%80%9C-%D0%B0%D0%BF%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D1%80%D0%B0-%D1%81%D1%82%D1%80%D1%83%D0%BC%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D0%B5%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B8%D1%98%D0%B0-%D0%B8-%D1%98%D0%B0-%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%B5%D0%B5%D1%98%D0%B0-%E2%80%9E%D0%B2%D0%B5%D1%87%D0%BD%D0%B8%D0%BE%D1%82-%D0%B1%D0%BE%D0%B3%E2%80%9C|title=Да не се пее „Коледе леде паднало греде...“ апелира Струмичката епархија и ја запееја „Вечниот Бог“|work=Радио Струмица Нет - strumicanet.com|accessdate=2021-10-19|archive-date=2021-10-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20211019200843/https://strumicanet.com/index.php/vesti/strumica/3890-%D0%B4%D0%B0-%D0%BD%D0%B5-%D1%81%D0%B5-%D0%BF%D0%B5%D0%B5-%E2%80%9E%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B5-%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B5-%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%BE-%D0%B3%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%B5-%E2%80%9C-%D0%B0%D0%BF%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D1%80%D0%B0-%D1%81%D1%82%D1%80%D1%83%D0%BC%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D0%B5%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B8%D1%98%D0%B0-%D0%B8-%D1%98%D0%B0-%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%B5%D0%B5%D1%98%D0%B0-%E2%80%9E%D0%B2%D0%B5%D1%87%D0%BD%D0%B8%D0%BE%D1%82-%D0%B1%D0%BE%D0%B3%E2%80%9C|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://religija.mk/i-godinava-ke-se-pee-vechniot-bog-nasmesto-kolede-lede/|title=И годинава ќе се пее „Вечниот Бог“ насместо „Коледе леде“|date=21.12.2017|work=религија.мк|accessdate=2021-10-19|archive-date=2021-10-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20211019200844/https://religija.mk/i-godinava-ke-se-pee-vechniot-bog-nasmesto-kolede-lede/|url-status=dead}}</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Македонски народни песни]] [[Категорија:Коледарски песни]] [[Категорија:Обредни песни]] rscu2e7i3wb5povnmyqm6vggty88dl6 Кристина Хедберг 0 1280436 5567405 5515827 2026-05-30T18:48:56Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567405 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Кристина Хедберг|image=Kristina Hedberg.JPG|alt=|caption=Хедберг во 2012|birth_name=Астрид Ема Олсон Хедберг|birth_date={{Birth date and age|1970|3|4|df=yes}}|death_date=<!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD|df=yes}} -->|death_place=|nationality=|other_names=|occupation=Презентер, новинар|known_for=}} '''Астрид Ема ''Кристина'' Олсон Хедберг''', (родена на 4 март 1970 година) е шведска новинарка и телевизиска водителка.<ref name="auto">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hemmetsjournal.se/artiklar/manniskor/20130214/mot-nya-tv-stjarnan-kristina-hedberg|title=Möt nya TV-stjärnan Kristina Hedberg|last=RYSTAD|first=JOHAN G|publisher=Hemmets Journal|accessdate=29 June 2016|archive-date=2016-08-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20160816153148/http://www.hemmetsjournal.se/artiklar/manniskor/20130214/mot-nya-tv-stjarnan-kristina-hedberg|url-status=dead}}</ref> Таа најмногу работела како радионовинар за Сверигес радио, каде што работела за информативните емисии ''Дагенс Еко, Саботно интервју на Екот'' и истражувачката емисија ''Калибер''.<ref name="auto" /> Таа, исто така, била телевизиска водителка за СВТ, за емисиите ''Преглед на задача'', емисијата за интервјуа ''Мојата Вистина''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.expressen.se/noje/min-sanning-hyllas---men-nu-petas-hedberg/|title="Min sanning" hyllas - men nu petas Hedberg|publisher=Expressen|accessdate=29 June 2016}}</ref> А од 2013 година е водителка на дебатното шоу Дебата,<ref name="aftonbladet.se">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.aftonbladet.se/nojesbladet/tv/article15882200.ab|title=Belinda Olsson lämnar "Debatt"|publisher=Aftonbladet|accessdate=29 June 2016}}</ref> каде ја заменила Белинда Олсон.<ref name="aftonbladet.se" /> Хедберг е во брак со спортскиот новинар Кристијан Олсон и е ќерка на професорот Бо Хедберг.<ref name="aftonbladet.se" /> == Наводи == <references /> == Надворешни врски == {{Commonscat-inline|Kristina Hedberg}} [[Категорија:Статии со hCards]] [[Категорија:Луѓе од Гетеборг]] [[Категорија:Родени во 1970 година]] [[Категорија:Шведски новинари]] [[Категорија:Шведски новинари]] m0ncl8leerx68brd14lelzhha8hh1w5 Лимпа 0 1280939 5567559 5522982 2026-05-31T05:02:13Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567559 wikitext text/x-wiki '''Лимпа''' (со значење: ''леб'') е сладок скандинавски 'ржан леб, често употребуван во шведската кујна.<ref>{{Наведено списание|last=Smith|first=Leslie|title=Scandinavian Ideas for a South Dakota Christmas|url=https://openprairie.sdstate.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1424&context=extension_circ|journal=South Dakota State University Extension Ciricular}}; {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=mZhyDwAAQBAJ&pg=PA294|title=The Pastry Chef's Companion: A Comprehensive Resource Guide for the Baking and Pastry Professional|last=Rinsky|first=Glenn|publisher=John Wiley & Sons|year=2008|isbn=9780470009550|page=294}}</ref> Тоа е леб од разни зачини и квасец, засладен со кафеав шеќер и [[Меласа|меласа,]] кој доаѓа во голема разновидност во однос на тоа дали е збогатен со путер или не, и кои зачини се користат. Традиционални зачини за лебот се [[анасон]], ким, семки од анасон и горчлив портокал . Обично се послужува за време на божиќната сезона и се зачинува со [[анасон]], ким, а често и кора од портокал, суво грозје и кантарион. Претставува традиционално јадење и за Бадник.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://folklife.si.edu/talkstory/2014/hold-the-lutfisk-a-swedish-christmas-smorgasbord|title=Hold the Lutfisk: A Swedish Christmas Smörgåsbord|last=Peterson|first=Cecilia|date=December 22, 2014|work=Smithsonian Center for Folklife & Cultural Heritage|accessdate=2021-11-19|archive-date=2020-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20200930070753/https://folklife.si.edu/talkstory/2014/hold-the-lutfisk-a-swedish-christmas-smorgasbord|url-status=dead}}; {{Наведена мрежна страница|url=https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-1990-12-20-9004150314-story.html|title=Twas the night before...|last=Sullivan|first=Barbara|date=December 20, 1990|work=Chicago Tribune}}</ref> Лебот Лимпа добро се комбинира и со џемови, желе или крем сирење.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.newspapers.com/clip/60184678/limpa-with-raisins/|title=Bake Old-Fashioned Memory|date=May 23, 1974|work=[[The Times (Shreveport)|The Times]]|page=67|via=[[Newspapers.com]]}}{{Отворен пристап}}</ref> == Подготовка == [[Податотека:Limpa_bread_frosted_in_colors_of_Swedish_flag_(cropped).jpg|десно|мини| Леб од кантарион замрзнат во боите на [[Знаме на Шведска|шведското знаме]] за [[Национален ден на Шведска|Националниот ден на Шведска]], 2007 година]] Првиот чекор за правење на лебот е меласата, кафеавиот шеќер, семките од ким, кантарионот да зовриат, а потоа да се додадат путерот и кората од портокал. Откако оваа смеса ќе се излади на млака температура се соединува со активиран квасец и р'жано брашно.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.newspapers.com/clip/60134448/limpa-bread-ingredients/|title=Limpa Bread|date=November 20, 1981|work=The Dispatch|page=90|via=[[Newspapers.com]]}}{{Отворен пристап}}</ref> Отакако тестото ќе стаса се додава уште брашно за да се замеси тестото како подготовка за второ нараснување, па се премачкуваат врвовите со растопениот путер, па се печат.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.newspapers.com/clip/60236891/the-pantagraph/|title=Readers spotlight cakes, breads, and puddings|date=April 24, 1991|work==The Pantagraph|page=20|via=[[Newspapers.com]]}}{{Отворен пристап}}</ref> Во некои рецепти се додава и смесата од меласа на сувите состојки откако 'ржаното брашно ќе се попари со топла вода.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.newspapers.com/clip/60236978/the-baltimore-sun/|title=Fixing limpa bread from a family recipe|date=January 2, 2008|work=The Baltimore Sun|page=F4|via=[[Newspapers.com]]}}{{Отворен пристап}}</ref> == Состојки == Историски гледано, овој леб бил квасен леб со ферментиран кантарион, па оттука доаѓа и неговото шведско име vörtlimpa или vörtbröd („леб од кантарион“).<ref>{{Наведени вести|url=https://www.cnn.com/travel/article/world-50-best-breads/index.html|title=50 of the world's best breads|date=October 15, 2019|work=CNN}}</ref> Во други рецепти понекогаш сè уште користат [[темно пиво]] како состојка.<ref name="spruce">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.thespruceeats.com/swedish-limpa-bread-2952664|title=Swedish Limpa Bread|date=September 11, 2019|work=The Spruce Eats|accessdate=2021-11-19|archive-date=2021-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128061125/https://www.thespruceeats.com/swedish-limpa-bread-2952664|url-status=dead}}</ref> Рецептите се различни, некои го заменуваат кимот со кардамон или ја испуштаат кората од портокал; а во САД најчеста форма е ароматичниот леб од портокал и зачини.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.startribune.com/baking-central-swedish-limpa-is-a-first-step-to-summery-sandwiches/303621221/|title=Baking Central: Swedish limpa is a first step to summery sandwiches|last=Ode|first=Kim|date=June 17, 2015|work=StarTribune|access-date=2021-11-19|archive-date=2020-11-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20201128055408/https://www.startribune.com/baking-central-swedish-limpa-is-a-first-step-to-summery-sandwiches/303621221/|url-status=dead}}</ref> [[Меласа|Меласата]] и ја дава бојата на кафеавиот леб. Други брашна измешани со 'рж, во зависност од рецептот, може да вклучуваат и пченкарно брашно, пченично брашно или брашно за сите намени. За да се додаде вкус на портокал, може да се користи портокалово масло или кора од портокал.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.tasteofhome.com/recipes/swedish-limpa-bread/|title=Swedish Limpa Bread|work=Taste of Home}}</ref> Иако не е строго традиционално во областа на потеклото на северна Шведска, во некои варијации на основниот рецепт може да се додаде и суво грозје или сливи. Сепак, ова е традиционално во јужна Шведска, каде лебот од кантарион бил усвоен подоцна.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.newspapers.com/clip/60237067/the-los-angeles-times/|title=Interesting Variations to Breadmaker's Routines|last=Hansen|first=Barbara|date=January 18, 1973|work=Los Angeles Times|page=97|via=[[Newspapers.com]]}}{{Отворен пристап}}; {{Наведени вести|url=https://www.newspapers.com/clip/60237182/the-windsor-star/|title=Fresh From the Kitchen: Swedish Limpa Bread Made with Rye Flour|last=Moore|first=Mary|date=July 17, 1953|work=The Windsor Star|page=28|via=[[Newspapers.com]]}}{{Отворен пристап}}</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Скандинавска кујна]] [[Категорија:Божиќна кујна]] [[Категорија:Шведска кујна]] rhhhyhiuxk28y5qtbyhb9tqa2t9hl3e Кристофер Андерсон 0 1283395 5567410 5216018 2026-05-30T19:33:19Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567410 wikitext text/x-wiki [[Податотека:ChristofferA.jpg|мини|Кристофер Андерсон]] '''Кристофер Тобијас Андерсон''' (22 октомври 1978) е поранешен шведски професионален [[фудбал]]ер кој играл како [[Одбрана (фудбал)|дефанзивец]], но и како [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот ред]]. Андерсон бил најмногу запаметен по неговото време поминато во клубот на Хелсингборг ИФ за кој одиграл повеќе од 500 официјални натпревари. Тој во својата кариера настапувал и за екипите на Лилестром СК, [[ФК Хановер 96|Хановер 96]] и Халмштад БК за време на неговата кариера. Како репрезентативец помеѓу 2000 и 2006 година, тој одиграл вкупно 24 натпревари за [[Фудбалска репрезентација на Шведска|репрезентацијата на Шведска]]. == Клупска кариера == === Хелсингборг ИФ === Андерсон ја започнал својата кариера во фудбалскиот клуб на Нибро пред да потпише за Хелсинборг ИФ во 1996 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sydsvenskan.se/2016-05-29/350--nu-blir-han-storst-i-hif|title=350 – nu blir han störst i HIF|work=Sydsvenskan|language=sv|accessdate=2020-09-05}}</ref> За време на неговата прва сезона во клубот, тој му помогнал за да го освои Свенска Купот во сезоната 1997–98.<ref name="svd.se">{{Наведени вести|url=https://www.svd.se/christoffer-andersson-ater-i-hif|title=Christoffer Andersson åter i HIF|last=Harmby|first=Bo|date=2007-05-30|work=Svenska Dagbladet|access-date=2020-09-05|language=sv|issn=1101-2412}}</ref> Следната година, тој бил дел од тимот на Хелсингборг со кој ја освоил шампионската титула во првата шведска фудбалска лига наречена Алсвенскан во 1999 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.alltomhif.se/hjaltarna-fran-99-christoffer-andersson/|title=Hjältarna från 99 – Christoffer Andersson|last=Klinteberg|first=Martin|date=2019-02-03|work=Allt Om HIF|language=sv-SE|accessdate=2020-09-05|archive-date=2020-04-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20200422160730/https://www.alltomhif.se/hjaltarna-fran-99-christoffer-andersson/|url-status=dead}}</ref> Во 2000 година, тој одиграл главна улога во квалификациите на Хелсингборг за [[УЕФА Лига на шампиони 2000/01|Лигата на шампионите на УЕФА за сезоната 2000-01]], постигнувајќи гол во вкупната победа во второто коло против [[ФК Бате Борисов|БАТЕ Борисов]], а потоа ги одиграл сите 180 минути во двата натпревари за Хелсингборг, кога бил елиминиран клубот од [[Серија А]], [[ФК Интер|Интер]] од Милано во третото коло.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.hd.se/2010-08-22/vi-lar-nog-aldrig-fa-uppleva-nat-liknande|title="Vi lär nog aldrig få uppleva nåt liknande"|work=HD|language=sv|accessdate=2020-09-05}}</ref> Во групната фаза, Андерсон играл на пет натпревари за својот тим, но Хелсингборг завршил сепак на последното место во групата Ф, за екипите на [[Бајерн Минхен|Баерн Минхен]], [[ФК Париз Сен Жермен|Париз Сен Жермен]] и [[Розенборг БК|Розенборг]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.hd.se/2012-07-17/en-ny-chans-att-bli-helgonforklarade|title=En ny chans att bli helgonförklarade|work=HD|language=sv|accessdate=2020-09-05}}</ref> Во 2001 година, Андерсон бил избран за играч на годината во клубот Хелсингборг.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.hd.se/2008-11-07/arets-hifare-christoffer-andersson|title=Årets HIF:are: Christoffer Andersson!|work=HD|language=sv|accessdate=2020-09-05}}</ref> === Лилестром СК === Во јануари 2004 година, Андерсон го напуштил Хелсингборг и направил трансфер потпишувајќи тригодишен договор со норвешкиот тим Лилестром СК.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.expressen.se/sport/fotboll/christoffer-andersson-klar-for-lillestrom/|title=Christoffer Andersson klar för Lilleström|work=www.expressen.se|language=sv|accessdate=2020-09-05}}</ref> === Хановер 96 === По две години и половина поминати во Норвешка, Андерсон потпишал со [[Прва Бундеслига (фудбал)|германскиот бундеслигаш]] [[ФК Хановер 96|Хановер 96]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.svt.se/sport/artikel/christoffer-andersson-till-hannover|title=Christoffer Andersson till Hannover|date=2006-02-26|work=SVT Sport|language=sv|accessdate=2020-09-05}}</ref> Сепак, Андерсон се мачел да обезбеди стандардно место во клубот во Германија, па затоа одиграл само 7 лигашки натпревари за клубот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.svt.se/sport/artikel/andersson-lamnar-hannover|title=Andersson lämnar Hannover|date=2007-03-07|work=SVT Sport|language=sv|accessdate=2020-09-05}}</ref> === Враќање во Хелсинборг ИФ === Во летото 2007 година, Андерсон се вратил во Хелсингборг ИФ по три години минати во странство.<ref name="svd.se"/> Андерсон имал непосредно влијание врз тимот и бил многу заслужен што Хелсингборг стигнал меѓу 32 екипи од Купот на УЕФА откако завршил на второто место во групата Х веднаш зад Бордо, но пред Галатасарај, Паниониос и Австрија Виена. Во квалификациите за УЕФА лигата Хелсинборг го елиминирал тимот на [[ФК Херенфен|Херенфен]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.alltomhif.se/class-of-2007/|title="Class Of 2007"|last=Klinteberg|first=Martin|date=2017-02-15|work=Allt Om HIF|language=sv-SE|accessdate=2020-09-05|archive-date=2020-08-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20200804110334/https://www.alltomhif.se/class-of-2007/|url-status=dead}}</ref> Андерсон го постигнал победничкиот гол во победата од 2-3 на гости против Галатасарај.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/match/301630--galatasaray-vs-helsingborg/postmatch/report/|title=Helsingborg leave Galatasaray reeling|last=UEFA.com|date=2007-11-08|work=UEFA.com|language=en|accessdate=2020-09-05}}</ref> Во 2008 година, Андерсон повторно бил именуван за најдобар играч на тимот Хелсинборг. Андерсон освоил повеќе награди со Хелсингборг за време на неговиот втор ангажман во клубот, освојувајќи ги титулите во купот во Шведска во 2010 и 2011 година, како и титулата шампион на Шведска во 2011 година, и титулите во шведскиот супер куп во 2011 и 2012 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.alltomhif.se/halla-dar-christoffer-andersson/|title=Hallå där Christoffer Andersson…|last=Klinteberg|first=Martin|date=2015-02-16|work=Allt Om HIF|language=sv-SE|accessdate=2020-09-05}}{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Халмшад БК === Пред да започне сезоната во првата шведска лигаАлсвенскан 2015, Андерсон сепак потпишал за тимот на Халмштад БК.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aftonbladet.se/a/bK4JK3|title=Andersson lämnar HIF för Halmstad|work=Aftonbladet|language=sv|accessdate=2020-09-05}}</ref> === Второ враќање во Хелсингборг ИФ и пензионирање === За сезоната 2016, Андерсон повторно се вратил во тимот на Хелсингборг ИФ.<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hif.se/news/christoffer-andersson-lamnar-hif/|title=Christoffer Andersson lämnar HIF|work=HIF|language=en|accessdate=2020-09-05|archive-date=2019-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20190620095145/http://www.hif.se/news/christoffer-andersson-lamnar-hif/|url-status=dead}}</ref> Тој се пензионирал на крајот на сезоната откако одиграл вкупно 350 натпревари во Алсвенскан (прва шведска фудбалска лига), што е и клупски рекорд, како и повеќе од 500 официјални натпревари за клубот. == Меѓународна кариера == Андерсон ги претставувал тимовите на Шведска во младинска конкуренција и тоа У19 или тим до 19 годинии [[Фудбалска репрезентација на Шведска под 21 година|у21]] или тим до 21 година на старост пред да го одигра својот прв меѓународен натпревар за [[Фудбалска репрезентација на Шведска|Шведска]] и тоа на 31 јануари 2000 година во [[пријателски натпревар]], но и победа против тимот на Данска со резултат од 1:0, влегувајќи како замена за Роланд Нилсон во 74 минута.<ref name=":2">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.svenskfotboll.se/spelarfakta/christoffer-andersson/60b821c2-740d-4451-b3ec-1a27754190ba|title=Christoffer Andersson - Spelarstatistik - Svensk fotboll|work=www.svenskfotboll.se.|language=sv|accessdate=2020-09-05|archive-date=2021-08-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210824123817/https://www.svenskfotboll.se/spelarfakta/christoffer-andersson/60b821c2-740d-4451-b3ec-1a27754190ba/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.svenskfotboll.sehttps//www.svenskfotboll.se/matchfakta/sverige-danmark-landskamper-herr-senior/1569925/|title=Sverige - Danmark - Matchfakta - Svensk fotboll|work=www.svenskfotboll.sehttps|language=sv|accessdate=2021-10-12}}{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Тој играл во квалификациските натпревари за [[Светско првенство во фудбал 2002|Светското првенство на ФИФА во 2002]], [[Европско првенство во фудбал 2004|УЕФА ЕВРО во 2004]] и [[Светско првенство во фудбал 2006|Светското првенство на ФИФА во 2006 година]], но не се нашол на конечниот список во првиот тим на Шведска на ниту еден од натпреварите. Андерсон го одиграл својот 24-ти и последен репрезентативен натпревар за својата држава на пријателски натпревар против Ирска во 2006 година. == Тренерска кариера == Во 2016 година, Андерсон бил тренер на У17 (младинскиот) тим на Хелсингборг ИФ.<ref name="ft">[http://www.hif.se/news/hifs-nya-tranare-per-ola-ljung-och-christoffer-andersson/ HIF:S NYA TRÄNARE – PER-OLA LJUNG OCH CHRISTOFFER ANDERSSON] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190710234436/http://www.hif.se/news/hifs-nya-tranare-per-ola-ljung-och-christoffer-andersson/}}, hif.se, 27 November 2016</ref> Во ноември 2016 година, Андерсон бил назначен за помошник тренер на првиот тим на клубот под тренерка палка на Пер-Ола Љунг. По две години и половина како помошник тренер во клубот на 18 јуни 2019 година објавил дека тој дефинитивно го напушта клубот веднаш по назначувањето на новиот тренер [[Хенрик Ларсон]].<ref>[http://www.hif.se/news/christoffer-andersson-lamnar-hif/ CHRISTOFFER ANDERSSON LÄMNAR HIF] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190620095145/http://www.hif.se/news/christoffer-andersson-lamnar-hif/ |date=2019-06-20 }}, hif.se, 18 June 2019</ref> == Статистика на кариерата == === Меѓународни натпревари === '''Настапи и голови по репрезентација и година''' {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan="3" |[[Фудбалска репрезентација на Шведска|Репрезентација на Шведска]] |- ! Година ! Натпревари ! Голови |- | 2000 година | 1 | 0 |- | 2001 година | 10 | 0 |- | 2002 година | 1 | 0 |- | 2003 година | 5 | 0 |- | 2004 година | 1 | 0 |- | 2005 година | 3 | 0 |- | 2006 година | 3 | 0 |- ! Вкупно ! 24 ! 0 |} == Освоени титули == '''Хелсингборг ИФ''' * Шампион на прва шведска лига: 1999 и 2011 година * Шведски куп: 1997–98, 2010 и 2011 * Шведски супер куп: 2011 и 2012 година '''Индивидуален''' * Најдобар играч на клубот: 2001 и 2008 година == Наводи == <references /> [[Категорија:Фудбалери од Бундеслигата]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Хановер 96]] [[Категорија:Шведски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалски дефанзивци]] [[Категорија:Родени во 1978 година]] [[Категорија:Живи луѓе]] 6ggmwumjcsx6li9n3a6y04h4rxplnq4 Коњарка (излетничко место) 0 1284138 5567385 4697525 2026-05-30T16:01:08Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567385 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Излетничко место „Коњарка“.jpg|мини|десно|250п|Излетничкото место „Коњарка“]] '''Коњарка''' — излетничко место источно од селото [[Скочивир]]. == Географија == Низ излетничкото место „Коњарка“ тече [[Коњарска Река (Мариово)|Коњарска Река]], десна притока на [[Црна Река]]. По вливот на Коњарска Река во Црна Река, од север започнува [[Скочивирска Клисура|Скочивирската Клисура]], најдолгата клисура во Македонија. Од ловниот дом започнува планинскиот пат до [[Кајмакчалан]], долг 25,5 километри.<ref>{{нмс| title=Излетничко место Коњарка | url=https://off-road.mk/skocivir-opstina-novaci/ | work= | publisher=Off road Macedonia | date= | accessdate=30 ноември 2021}}</ref> == Уредување == Излетничкото место било целосно уредено од страна на [[Општина Новаци]] и претставува едно од најпопуларните излетнички места во овој дел на Македонија.<ref>„[https://off-road.mk/konjarka-picnic-location-near-village-skocivir-novaci-municipality-2/ Коњарка – Излетничко место во близина на село Скочивир – фото галерија]“. ''Оф Роуд - Македонија''.</ref> Во јули 2019 година започнало асфалтирање на патот од селото [[Скочивир]] до излетничкото место во должина од 3 км, а проектот финансиски бил поддржан од [[Јавно претпријатие за државни патишта|Јавното претпријатија за државни патишта]] во соработка со Општина Новаци.<ref>„[https://opstinanovaci.gov.mk/%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D1%87%D0%BD%D0%B0-%D0%B4%D0%B0-%D1%81%D0%B5-%D0%B0%D1%81%D1%84%D0%B0%D0%BB%D1%82%D0%B8%D1%80%D0%B0-%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BE%D1%82-%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%B5-2/ Започна да се асфалтира патниот правец од с. Скочивир до река Коњарка] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20211130120745/https://opstinanovaci.gov.mk/%d0%b7%d0%b0%d0%bf%d0%be%d1%87%d0%bd%d0%b0-%d0%b4%d0%b0-%d1%81%d0%b5-%d0%b0%d1%81%d1%84%d0%b0%d0%bb%d1%82%d0%b8%d1%80%d0%b0-%d0%bf%d0%b0%d1%82%d0%bd%d0%b8%d0%be%d1%82-%d0%bf%d1%80%d0%b0%d0%b2%d0%b5-2/ |date=2021-11-30 }}“. ''[[Општина Новаци]]''. 18 јули 2019.</ref> == Галерија == <gallery mode=packed heights=140px> Податотека:Излетничко место „Коњарка“ 2.jpg|Асфалтниот пат кај излетничкото место Податотека:Коњарска Река 2.jpg|Коњарска Река низ излетничкото место „Коњарка“ Податотека:Коњарска Река.jpg|Коњарска Река видена од мостот кај излетничкото место </gallery> == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{ризница-ред|Konjarka picnic spot}} {{coord|40|58|54.4|N|21|39|44.4|E|display=title|type:landmark_region:MK}} [[Категорија:Општина Новаци]] [[Категорија:Скочивир]] 0ipx3sv1nvw2ldxik250esxivrgcqsq Лак за нокти 0 1285912 5567528 5356452 2026-05-31T01:53:24Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567528 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Polished_purple_nails_with_nail_art_on.jpg|мини|Полирани нокти]] [[Податотека:Fingernägel-lackieren-IMG_2027.jpg|мини|Ноктите пред и по нанесувањето на црвен лак]] [[Податотека:Female_feet_2.jpg|мини|Женски прсти со темен лак.]] '''Лакот за нокти''' ― [[лак]] што може да се примени на човековите [[нокт]]и за украсување и заштита на ноктовите плочи. Формулата е постојано ревидирана за да ги подобри нејзините украсни ефекти и да го потисне пукањето или лупењето. Лакот за нокти се состои од мешавина од органски [[полимер]] и неколку други компоненти кои му даваат бои и текстури.<ref name="toedt49">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/chemicalcomposit0000toed/page/49|title=Chemical Composition Of Everyday Products|last=Toedt|first=John|last2=Koza|first2=Darrell|last3=Cleef-Toedt|first3=Kathleen van|publisher=Greenwood Publishing Group|year=2005|isbn=978-0-313-32579-3|page=[https://archive.org/details/chemicalcomposit0000toed/page/49 49]}}</ref> Лаковите за нокти доаѓаат во сите нијанси на бои и играат значајна улога во маникир и педикир. == Историја == Лакот за нокти потекнува од територијата на денешна [[Народна Република Кина|Кина]] и датира од 3000 година п.н.е.<ref name="toedt49"/><ref name="sher119">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/forappearancesak00sher/page/119|title=For appearance' sake: The historical encyclopedia of good looks, beauty, and grooming|last=Sherrow|first=Victoria|publisher=Oryx Press|year=2001|isbn=978-1-57356-204-1|location=Phoenix|page=[https://archive.org/details/forappearancesak00sher/page/119 119]|url-access=registration}}</ref> Околу 600 г. п.н.е., за време на династијата Жоу, владејачката куќа ги претпочитала боите златна и сребрена.<ref name="toedt49" /> Сепак, црвената и црната на крајот ги замениле овие металик бои како кралски омилени.<ref name="toedt49" /> За време на династијата [[Минг (династија)|Минг]], лакот за нокти често бил правен од мешавина која вклучувала пчелин восок, [[Белка|белки]] од [[јајца]], [[желатин]], растителни бои и гума арабика.<ref name="toedt49" /><ref name="sher119" /> Во [[Стар Египет|Египет]], пониските класи носеле бледи бои, додека високото општество ги боеле ноктите во црвено-кафеава, со к'на.<ref>{{Наведена книга|title=Cosmetic Dermatology: Products and Procedures|last=Draelos, Zoe Diana|publisher=John Wiley & Sons|year=2011|isbn=978-1-4443-5951-0|page=46}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Milady's Standard Cosmetology|last=Alpert, Arlene|last2=Altenburg, Margrit|last3=Bailey, Diane|publisher=Cengage Learning|year=2002|isbn=978-1-56253-879-8|page=8}}</ref> [[Мумија|Мумифицираните]] [[Фараон|фараони,]] исто така, ги боеле ноктите со к'на.<ref>{{Наведени вести|title=History of nail polish|last=Shah|first=Shikha|date=17 јануари 2014|work=The Times of India|id={{ProQuest|1477854392}}}}</ref> Во [[Европа]], Фредерик С. Н.<ref>Douglas Frederick Sylvester North (1813), An essay on certain points or resemblance between the ancient and modern Greeks, стр. 163</ref> Раните формули за лак за нокти биле создадени со користење на основни состојки како масло од [[лаванда]], кармин, оксиден калај и масло од бергамот.<ref name=":0" /> Повообичаено било да се полираат ноктите со затемнети пудри и креми, завршувајќи со матење на ноктот додека не стане сјајна. Еден вид производ за полирање што се продавало во тоа време била пастата за лак за нокти на Граф Хигуло.<ref name=":0">{{Наведени вести|url=http://www.edwardianpromenade.com/beauty/on-how-to-be-lovely-2/|title=On How to Be Lovely|date=15 април 2010|work=Edwardian Promenade|access-date=13 декември 2021|language=en-US}}</ref> == Состојки == [[Податотека:Nitrocellulose-2D-skeletal.png|десно|мини|Нитроцелулозата е полимер кој формира филм и е главната состојка во повеќето лакови за нокти.]] * Современиот лак за нокти се состои од [[полимер]] што формира филм, растворен во испарлив органски растворувач. Типично е раствор на нитроцелулоза во бутил ацетат или [[етил ацетат]] е вообичаен. Оваа основна формулација е проширена за да го вклучи следново:<ref>{{Ullmann|title=Skin Cosmetics}}</ref> :* Пластификатори за да се добијат не-кршливи нокти. Дибутилфталат и камфор се типични пластификатори. :* Бои и пигменти. Претставителните соединенија вклучуваат зелена боја на хром оксид, хром хидроксид, [[Берлинско сино|железен фероцианид]], станик оксид, титан диоксид, железен оксид, кармин, ултрамарин и виолетов манган.<ref name="Toedt">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/chemicalcomposit0000toed/page/50|title=Chemical Composition Of Everyday Products|last=Toedt|first=John|last2=Koza|first2=Darrell|last3=Cleef-Toedt|first3=Kathleen van|publisher=Greenwood Publishing Group|year=2005|isbn=978-0-313-32579-3|page=[https://archive.org/details/chemicalcomposit0000toed/page/50 50]}}</ref> :* Опалесцентни пигменти. Блескавиот изглед во бојата може да се додели со [[Микашист|мика]], бизмут оксихлорид, природни бисери и алуминиумски прав. :* Лепливите полимери обезбедуваат прилепување на нитроцелулозата на површината на ноктот. Еден модификатор што се користи е тозиламид-формалдехидната [[смола]].<ref>[http://cosmeticsinfo.org/ingredient/tosylamideformaldehyde-resin-0 Tosylamide/Formaldehyde Resin] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140707100921/http://cosmeticsinfo.org/ingredient/tosylamideformaldehyde-resin-0 |date=2014-07-07 }}. cosmeticsinfo.org</ref> :* Се додаваат средства за згуснување за да се одржат пенливите честички во суспензија додека се во шишето. Типичен згуснувач е стеаралкониум хекторит. Средствата за згуснување покажуваат тиксотропија, нивните раствори се вискозни кога се мирни, но течат слободно кога се мешаат. Оваа двојност е погодна за лесно нанесување на свежо протресената смеса за да се добие лак што брзо се зацврстува.<ref name="Color">Cunningham, J. (2013) "Color cosmetics" in ''Chemistry and Technology of the Cosmetics and Toiletries Industry''. D. F. Williams and W. H. Schmitt (уред.). Springer. {{ISBN|978-94-010-7194-9}}</ref> :* Ултравиолетовите стабилизатори се спротивставуваат на промените на бојата кога сувиот филм е изложен на сончева светлина. Типичен стабилизатор е бензофенон-1. == Видови == === База === Овој бид на [[лак]] е чиста, млечна боја или непроѕирна формула за розов лак што се користи специјално пред да се нанесе лак на ноктите.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.elle.com/news/beauty-makeup/opi-glitter-off-base-coat-review|title=How to Actually Remove Glitter Nail Polish for Good|last=Molina|first=Christina|date=31 March 2014|work=Elle.com|publisher=Hearst Communications, Inc.|accessdate=13 декември 2021}}</ref> Неговата цел е да ги зајакне ноктите, да ја врати влажноста на ноктите и да помогне лакот да се прилепува на ноктот. Спречува дамки и го продолжува животниот век на маникирот.<ref name=":1">{{Наведени вести|url=https://www.goodhousekeeping.com/beauty/nails/a34522/why-base-coat-is-important/|title=The One Step You Should NEVER Skip in Your Mani|date=21 септември 2015|work=Good Housekeeping|access-date=13 декември 2021|language=en-US}}</ref> Некои основни премази, наречени „излупливи основни слоеви“, му овозможуваат на корисникот да го олупи лакот без да користи средство за отстранување. === Површен слој === Овој вид на [[лак]] е чиста [[хемиска формула|формула]] за лак во боја која се користи специјално по нанесувањето на лак на нокти. Створува зацврстена пречка за ноктот што може да спречи гребење и лупење. Многу горни премази се продаваат како „брзо сушење“. Горните премази може да помогнат и основниот обоен лак брзо да се исуши. Тоа му дава на лакот поизвршен и посакуван изглед и може да помогне да се задржи лакот подолго.<ref name=":1"/> [[Податотека:Manganese_violet.jpg|мини|Виолетовиот манган е типичен пигмент во лакот за нокти.]] === Гел === Гелот лак е долготраен [[лак]] составен од еден вид [[полимер]] на метакрилат. Се бои на ноктот слично на обичниот лак, но не се суши. Наместо тоа, се пече под [[Ултравиолетово зрачење|ултравиолетова]] ламба или ултравиолетова ЛЕД светилка. Додека обичните формули за лак за нокти вообичаено траат два до седум дена, геллот лак може да трае и до две недели со правилно нанесување и домашна нега. Гелот лак може да биде потешко да се отстрани од обичниот лак. Обично се отстранува со натопување на ноктите во чист [[ацетон]] (растворувач кој се користи во повеќето средства за отстранување лакови) пет до петнаесет минути, во зависност од формулата. === Мат === Мат лак е како обичен лак, но има мат завршница наместо сјај. Може да се купи како обичен основен слој во опсег од различни бои. Мат лак може да се најде и во горниот слој. Мат горниот слој е најкорисен за боење на која било сува основна боја, давајќи му поинаков изглед. Мат лакот ќе го задуши сјајот од обичниот основен лак. Мат лакот стана многу популарен со текот на годините, особено затоа што може да се користи во апликации за уметност на нокти, каде што може да се создаваат дизајни на ноктите користејќи го контрастот и на сјајните и на матните површини. == Во мода == Традиционално, лакот за нокти започнува во [[Проѕирност|проѕирна]], [[Бела боја|бела]], [[Црвена боја|црвена]], [[Розова боја|розова]], [[Пурпурна боја|виолетова]] и [[Црн тон|црна боја]]. Лакот за нокти може да се најде во различни бои и нијанси. Покрај цврстите бои, лакот за нокти има развиено и низа други дизајни, како што се напукнати, сјајни, шушкави, попрскани, блескави и холографски. Некој лак се рекламира за да поттикне раст на ноктите, да ги зајакне ноктите, да спречи кршење, пукање или расцепување на ноктите, па дури и да го спречи грицкањето на ноктите . === Француски маникир === Францускиот маникир е дизајниран да наликува на природни нокти, а се одликува со природни розови основни нокти со бели врвови. Францускиот маникир бил една од првите популарни и добро познати шеми на бои. Францускиот маникир можеби потекнува од осумнаесеттиот век во [[Париз]], но бил најпопуларен во 1920-тите и 1930-тите. Сепак, традиционалниот француски маникир бил многу различен од она што го знаеме денес. Тој бил главно црвен, додека оставал округол облик на [[полумесечина]] во областа во близина на кутикулата празна за да се подобри лунулата на ноктот, сега позната како полумесечински маникир. Со современиот француски маникир, трендовите вклучуваат боење на различни бои на врвовите на ноктите наместо бела. Ноктите со француски врвови може да се направат со налепници и матрици. Сè уште обично се прави рачно преку сликање со лак или гел, или вајано со акрил.  === Социјални медиуми === [[Податотека:Nail_Polish.JPG|лево|мини|Домашна збирка на лакови за нокти во САД.]] [[Социјални медиуми|Социјалните медиуми]] создале култура на уметност за нокти која им овозможува на корисниците да споделуваат слики од нивната уметност за нокти. ''Women's Wear Daily'' објавил дека продажбата на лакови за нокти достигнала рекордни 768 милиони долари, во [[Соединетите Држави]] во 2012 година, што претставува зголемување од 32% во однос на 2011 година.<ref name=":3">{{Наведена мрежна страница|url=http://style.time.com/2013/01/28/nail-polish-sales-hit-record-768-million-in-u-s/|title=Nail Polish Sales Hit Record $768 Million in U.S.|last=Sun|first=Feifei|date=28 јануари 2013|work=Time|accessdate=13 декември 2021|archive-date=2023-08-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20230814180412/https://style.time.com/2013/01/28/nail-polish-sales-hit-record-768-million-in-u-s/|url-status=dead}}</ref> Неколку нови лакови и сродни производи се појавиле на пазарот во втората деценија на 21 век како дел од експлозијата на уметноста за нокти, како што се налепници за нокти (или направени од лак или пластика), матрици, магнетни лакови за нокти,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.self.com/story/the-science-behind-magnetic-na|title=The Science Behind Magnetic Nail Polish|last=Romanowski|first=Shannon|work=Self.com|accessdate=13 декември 2021}}</ref> пенкала за нокти, светки, кавијар за нокти (микро монистра), лак за нокти на пазарот за мажи, миризлив лак и лак за промена на бојата (некои што ја менуваат бојата кога се изложени на [[сонце]] и опсег што ја менува нијансата како одговор да загрее).  [[Податотека:Wikidata_nail_polish_02.jpg|мини|222x222пкс|Мажи и жени со насликани нокти на [[Викиманија]], 2016 година.]] == Отстранувач на лак за нокти == [[Податотека:Nail_polish_remover.jpg|мини|Отстранувач на лак за нокти.]] Отстранувачот на лак за нокти е [[Органско соединение|органски]] растворувач кој може да вклучува и масла, мириси и бои. Пакетите за отстранувач на лак може да вклучуваат поединечни влошки за филц натопени во отстранувач, шише со течност за отстранување на памук или памучна подлога или сад исполнет со пена во кој се вметнува прстот и се врти додека не се откине лакот. Изборот на тип на отстранувач се одредува според преференциите на корисникот, а често и цената или квалитетот на отстранувачот. Најчестиот отстранувач е [[ацетон]] . Ацетонот исто така може да ги отстрани вештачките нокти направени од акрилен или стврднат гел. Алтернативен отстранувач на лак за нокти е [[етил ацетат]], кој често содржи и изопропил алкохол. Етил ацетат е обично оригиналниот растворувач за самиот лак за нокти. [[Ацетонитрил]]от се користи како средство за отстранување на лак, но тој е потоксичен од гореспоменатите избори. Забранет е во [[Европска економска област|Европската економска област]] за употреба во козметиката почнувајќи од 17 март 2000 година.<ref>[http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2000:065:0022:0025:EN:PDF Twenty-Fifth Commission Directive 2000/11/EC of 10 March 2000 adapting to technical progress Annex II to Council Directive 76/768/EEC on the approximation of laws of the Member States relating to cosmetic products.] ''[[Official Journal of the European Communities|OJEC]]'' L65 of 14 March 2000, pp.&nbsp;22–25.</ref>   == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.cbs.state.or.us/osha/pdf/pubs/4783e.pdf Салони за нокти: Како да бидете безбедни на работа - Орегон OSHA] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150222193253/http://www.cbs.state.or.us/osha/pdf/pubs/4783e.pdf |date=2015-02-22 }} * [http://www.epa.gov/dfe/pubs/projects/salon/ Американска агенција за заштита на животната средина – Проект за салони за нокти] * [https://polygelnailkit.shop/ Комплети за нокти со полигел] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20211202173340/https://polygelnailkit.shop/ |date=2021-12-02 }} [[Категорија:Козметика]] [[Категорија:Кинески пронајдоци]] j5uz4eje0efrww5q8gynobr90io5rbn Лазар Танев 0 1286198 5567527 5553106 2026-05-31T01:50:25Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567527 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder |name = Лазар Танев |honorific-suffix = |image = |imagesize = 200px |office = [[Градоначалник на Град Скопје|Градоначалник на Скопје]] |president = |term_start = [[1944]] |term_end = [[1945]]<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Градоначалници на Скопје|url=https://starportal.skopje.gov.mk/DesktopDefault.aspx?tabindex=0&tabid=72 |accessdate=17 декември 2021 }}</ref> |predecessor = |successor =[[Димче Зографски]] |birth_date = {{роден на|1|август|1884}} |birth_place = {{роден во|Скопје}} |death_date = {{починал на|1|јануари|1956}} |death_place = {{починал во|Скопје|}} |nationality = [[Македонец]] |party = |alma_mater = |profession = |religion = |spouse = |website = }} '''Лазар Танев''' ({{роден во|Скопје}}, {{роден на|1|август|1884}} - {{починал во|Скопје}}, {{починал на|1|јануари|1956}}) – македонски комунист, прв [[градоначалник на Град Скопје]] по Ослободувањето. ==Животопис== Лазар Танев е роден на 1 август 1884 година во Скопје, од татко Ѓошо и мајка Елена. Израснал во Пајко Маало во Скопје. На 24-годишна возраст заминува за [[Солун]] да бара работа. Таму дошол во допир со [[социјализам|социјалистичките]] идеи, ги прифатил и истите ги ширел меѓу [[работничка класа|работничката класа]]. Работел во трговската фирма „Ерера“. При отворањето на „Ерера“ во Скопје во [[1913]] година, Лазар Танев бил поставен за нејзин раководител. Од доаѓањето во Скопје, до крајот на животот, останал верен на социјалистичките идеи и бил секогаш во потесното раководство на скопската организација. Учествувал во обновувањето на скопската социјалистичка партиска организација во почетокот на [[1919]] година. Учествувал во изборната кампања во [[1920]] година. Бил избран за одборник на Црвената скопска општина и работел со забележителни резултати. Во илегални услови на дејствување, кога било забрането секакво напредно движење, со стапување во сила на Законот за заштита на државата, Лазар Танев останал доследен на работничкото напредно движење и во тоа тешко време за [[КПЈ]]. Голем број состаноци на раководството на Партијата биле одржувани во неговиот дом. Поради својата илегална активност, која не останала незабележана од будното око на полицијата, заедно со другите активисти бил затворен во почетокот на [[1922]] година. Благодарејќи на неговото примерно однесување и непризнавање пред истражните органи, по двомесечен затвор бил пуштен на слобода. Истата година од полицијата му била запленета богата библиотека со голема вредност. Во годините што доаѓаат Танев посебно се ангажирал како синдикален активист, а активно учествувал и во дискусиите за националното прашање, коишто се воделе и во неговиот дом. Во [[1926]] година, поради својата илегална активност, полицијата повторно го затвора, но по едномесечна истрага, поради немање докази, го пушта на слобода. Работејќи како книжар, уште за време на стара Југославија покрај другите активности во Партијата, цело време бил главен снабдувач со материјали за печатење на илегалните органи на Партијата, вклучувајќи го и времето на [[НОВ]] и Револуцијата. Како резултат на таквата активност и авторитетот што го имал во градот, бил избран за прв [[градоначалник|претседател на Градскиот народноослободителен одбор]]. Во 1946 година бил избран за претседател на Народниот фронт на град Скопје и за народен пратеник на првото уставотворно [[Собрание на НР Македонија]], каде станал претседател на Мандатно-имунитетниот одбор.<ref>{{нмс | title=Лазар Танев | url=https://lazartanev.edu.mk/za-nas/lazar-tanev/ | work= | publisher=СУ „Лазар Танев“ | date= | accessdate=17 декември 2021 }}{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Чествување == Во негова чест е именувано [[СУ „Лазар Танев“ - Скопје|средното угостителско училиште]] во [[Скопје]] кое образува кадар за потребите на угостителско-туристичкита индустрија.<ref>{{нмс | title=Историјат | url=https://lazartanev.edu.mk/za-nas/istorijat/ | work= | publisher=СУ „Лазар Танев“ | date= | accessdate=17 декември 2021 }}{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Наводи == {{наводи}} {{Градоначалник-Скопје}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Танев, Лазар}} [[Категорија:Градоначалници на Град Скопје]] [[Категорија:Македонски комунисти]] 75ydij3rswnyu9dwh7emtkyoky6bvya Јозеф Добровски 0 1287412 5567678 5111662 2026-05-31T10:18:27Z Buli 2648 5567678 wikitext text/x-wiki {{Infobox philosopher | name = Јозеф Добровски | image = Portrait of Josef Dobrovský.jpg | alt = | caption = Јозеф Добровски | birth_name = <!-- only use if different from name --> | birth_date = {{Birth date|1753|08|17|df=y}} | birth_place = [[Балашаѓармат]], [[Кралство Унгарија]], [[Хабсбуршка Монархија]] | death_date = {{Death date and age|1829|01|06|1753|08|17|df=y}} | death_place = [[Брно]], [[Австриско Царство]] | school_tradition = | main_interests = [[филологија]], [[историја]] | notable_ideas = | influences = [ | influenced = }} '''Јозеф Добровски''' (17 август 1753 – 6 јануари 1829) бил чешки [[филолог]] и [[историчар]], еден од најзначајните личности на чешката преродба заедно со [[Јозеф Јунгман]]. Вообичаено се смета за основоположник на словенската лингвистика како наука, дури и за време на неговиот живот бил наречен „татко“ на славистиката. Тој дал фундаментален придонес во изучувањето на старословенскиот јазик и кодификацијата на чешкиот литературен јазик. == Дела == == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Слависти]] [[Категорија:Писатели на латински јазик]] [[Категорија:Членови на Пруската академија на науките]] [[Категорија:Родени во 1753 година]] [[Категорија:Починати во 1829 година]] [[Категорија:Апсолвенти на Карловиот универзитет]] 5fen8jkt0o3u7a0bhf435a1pes2nl0k 5567679 5567678 2026-05-31T10:18:37Z Buli 2648 /* Дела */ 5567679 wikitext text/x-wiki {{Infobox philosopher | name = Јозеф Добровски | image = Portrait of Josef Dobrovský.jpg | alt = | caption = Јозеф Добровски | birth_name = <!-- only use if different from name --> | birth_date = {{Birth date|1753|08|17|df=y}} | birth_place = [[Балашаѓармат]], [[Кралство Унгарија]], [[Хабсбуршка Монархија]] | death_date = {{Death date and age|1829|01|06|1753|08|17|df=y}} | death_place = [[Брно]], [[Австриско Царство]] | school_tradition = | main_interests = [[филологија]], [[историја]] | notable_ideas = | influences = [ | influenced = }} '''Јозеф Добровски''' (17 август 1753 – 6 јануари 1829) бил чешки [[филолог]] и [[историчар]], еден од најзначајните личности на чешката преродба заедно со [[Јозеф Јунгман]]. Вообичаено се смета за основоположник на словенската лингвистика како наука, дури и за време на неговиот живот бил наречен „татко“ на славистиката. Тој дал фундаментален придонес во изучувањето на старословенскиот јазик и кодификацијата на чешкиот литературен јазик. == Дела == * ''Fragmentum Pragense evangelii S. Marci, vulgo autographi'' (1778) * a periodical for Bohemian and Moravian literature (1780–1787) * ''Scriptores rerum Bohemicarum'' (2 vols., 1783) * ''Geschichte der böhm. Sprache und alten Literatur'' (1792) * ''Die Bildsamkeit der slaw. Sprache'' (1799) * a ''Deutsch-böhm. Wörterbuch'' compiled in collaboration with Leschk, Puchmayer and Hanka (1802–1821) * ''Entwurf eines Pflanzensystems nach Zahlen und Verhältnissen'' (1802) * ''Glagolitica'' (1807) * ''Lehrgebäude der böhmischen Sprache'' (1809) * ''Institutiones linguae slavicae dialecti veteris'' (1822) * ''Entwurf zu einem allgemeinen Etymologikon der slaw. Sprachen'' (1813) * ''Slowanka zur Kenntnis der slaw. Literatur'' (1814) == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Слависти]] [[Категорија:Писатели на латински јазик]] [[Категорија:Членови на Пруската академија на науките]] [[Категорија:Родени во 1753 година]] [[Категорија:Починати во 1829 година]] [[Категорија:Апсолвенти на Карловиот универзитет]] t2wt6wghcwozy5on9zvrz6sh91djs66 Крсте Николов Колоски 0 1287831 5567417 5380444 2026-05-30T20:46:08Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567417 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Крсте Николов Колоски | image = Krastyo Nikolov Lazaropole - 2.jpg | image_size = 220 | image_upright = | landscape = | caption = Крсте Коловски со свое дело околу 1910&nbsp;г. | birth_name = | birth_date = 1839 | birth_place = [[Лазарополе]], [[Реканско]] | baptised = | death_date = 1938 | death_place = [[Лазарополе]], [[Реканско]] | monuments = | nationality = [[Македонец]] | other_names = | siglum = | citizenship = | education = | alma_mater = | occupation = [[зограф]], [[иконописец]] | years_active = | era = | employer = | organization = | known_for = цркви и манастири | notable_works = во текстот | style = | title = | term = | predecessor = | successor = | spouse = | children = | mother = | father = | relatives = {{сбп|[[Никола Крстев]] (татко)|[[Русалим Коловски]] (син)|[[Рафаил Коловски]] (син)}} | family = | callsign = | awards = | website = | module = | module2 = | module3 = | module4 = | module5 = | module6 = | signature = | signature_size = | signature_alt = | footnotes = }} '''Крсте Николов Коло(в)ски''' или '''Дулев''' ([[1839]] - [[1938]]) — истакнат македонски [[зограф]] и [[иконописец]], претставник на [[Дебарска школа|Дебарската школа]].<ref name="Василиев 244">{{наведена книга |title= Български възрожденски майстори: живописци, резбари, строители |last= Василиев |first=Асен |year=1965 |publisher=Наука и изкуство |location= София|pages=244}}</ref> == Животопис == Роден е во 1839 г. во мијачкото село [[Лазарополе]]. Потекнува од големиот зографски род Дулеви (Коловци), чијшто основоположници се дедо му Дуле и татко му [[Никола Крстев]]. Крсте изработил икони во црквите „[[Црква „Св. Никола“ - Мраморец|Св. Никола]]“ во [[Мраморец]] и „[[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Злести|Св. Ѓорѓи]]“ во [[Злести]], Тетовско. Негово дело е и иконата на Кирил и Методиј од 1881 година во црквата „Св. Илија“ во [[Зарово]], Солунско.<ref name="Василиев 244"/> На влезот на црквата „[[Црква „Св. Атанасиј“ - Рајчица|Св. Атанасиј]]“ во Рајчица има натпис: {{цитатник|Овој свети храм Светјаго Атанасија се започна во лето 1866 и се зографиса во 1875, во тоа време беше епитроп Ангеле Митре се потрудија друштво со сите браќа селани за вечна им памјат – од раката на зографот Крсте Колов од Лазарополе.<ref>{{наведена книга |title= Рајчица и Рајчка парохија – крајот на XIX и првата половина на XX век |last=Јовчевски |first=Петко и Методија Јовчевски |year=2000 |location= Дебар|pages=45-46 и 57 }}</ref>}} Во 1881, 1883 и 1885 г. заедно [[Никола Михајлов]] и [[Станко Цветков|Станко Цветков - Мијак]] од Крушево работел на [[иконостас]]от во црквата „[[Црква „Св. Богородица“ - Македонски Брод|Св. Богородица]]“ во Македонски Брод.<ref name="Николоски 358">{{нмс | url = http://www.ni.rs/byzantium/doc/zbornik11/PDF-XI/23%20Darko%20Nikolovski.pdf | title = Прилог кон делото на зографот Никола Михаилов | access-date = 8 април 2014 | last = Николоски | first = Дарко | date = 3 – 5 јуни 2012, стр. 358 | work = Ниш и Византија XI: зборник радова | publisher = Симпозиум „Ниш и Византија XI“, Ниш | archive-date = 2014-04-08 | archive-url = https://web.archive.org/web/20140408215738/http://www.ni.rs/byzantium/doc/zbornik11/PDF-XI/23%20Darko%20Nikolovski.pdf | url-status = dead }}</ref> Подоцна Крсте се преселил во Охрид, каде за помошник го зел Серафим Тризла. Често работел со брата си [[Константин Николов (зограф)|Константин]]. Ги обучил синовите [[Рафаил Колоски|Рафаил]] и [[Русалим Колоски|Русалим]], со кои потоа често творел.<ref name="Василиев 244"/> Во својот тефтер напишал дека во 1890 г. работел со брат му Коста во Софија, каде дале 932 [[грош]]а за бои, а оттаму „во [[Лом]]ско зафаќаме во Сталинска Маала и во Белоградчик“.<ref name="Гергова 15">{{наведена книга |title= Дебърски майстори във Видинска епархия, том I |last= Гергова |first= Иванка, Елена Генова, Иван Ванев, Майя Захариева |authorlink= |coauthors= |year=2017 |publisher=Институт за изследване на изкуствата – БАН |location=София |isbn= 978-954-8594-66-0 |pages= 15 |url=https://www.academia.edu/34789502/Майстори_от_Дебърската_художествена_школа_в_Северозападна_България_Masters_of_the_Art_School_of_Debar_in_Bulgarias_Northwest |accessdate= |quote= }}</ref> Во црквата „Св. Петар и Павле“ во Сталиска Маала има икона потпишана и датирана во 1891 г. На оваа необична икона се претставени светците [[Свети Евстатиј Плакида|Евстатиј]], [[Свети Трифун|Трифун]] и [[Јулијан Тарсиски|Јулијан]] како ги држат нивните атрибути: Евстатиј — страк пченка, Трифун — лозарски нож ([[косир]]) и лозово гранче, а Јулијан — житни стебла.<ref name="Гергова 18">{{наведена книга |title= Дебърски майстори във Видинска епархия, том I |last= Гергова |first= Иванка, Елена Генова, Иван Ванев, Майя Захариева |authorlink= |coauthors= |year=2017 |publisher=Институт за изследване на изкуствата – БАН |location=София |isbn= 978-954-8594-66-0 |pages= 18 |url=https://www.academia.edu/34789502/Майстори_от_Дебърската_художествена_школа_в_Северозападна_България_Masters_of_the_Art_School_of_Debar_in_Bulgarias_Northwest |accessdate= |quote= }}</ref> Николов како и татко му пред него работел и во Ќустендил и Ќустендилско, како и во [[Горна Џумаја]], Пиринска Македонија.<ref name="Гергова 15"/> [[Податотека:Црква св.Атанасиј-натпис.jpg|мини|десно|300п|Натписот во црквата „[[Црква „Св. Атанасиј“ - Радиовце|Св. Атанасиј]]“ во Радиовце со името ''Крсто Нїколић'']] Во 1895 г. Крсте ги насликал иконите за иконостасите на црквите во струшките села [[Горна Белица|Горна]] и [[Долна Белица]],<ref name="lazaropolee"/> потпишувајќи се на грчки (заради [[Цариградска патријаршија|патријаршиските правила]]) како ''Ставрос Николау''.<ref>{{наведена книга |title= Струга и Струшко: историја, стопанство, култура, уметност, образовање, здравство, физичка култура |last= Малески |first=Владо |year= 1970 |publisher= Собранието на општина Струга |location=Струга |pages= 343}}</ref> Иконите во црквата „[[Црква „Св. Богородица“ - Волино|Св. Богородица]]“ во Волино се изработени од Крсте Колоски и неговиот син Рафаил.<ref name="Охридско архијерејско намесништво"/> Иконите во црквата „[[Црква „Св. Атанасиј“ - Јудово|Св. Атанасиј]]“ во Јудово исто така се негово дело, овојпат заедно со синот Русалим. Фреските се од 1902 г.<ref>{{нмс | url = http://www.dke.org.mk/namesnistva/kicevsko.asp | title = Кичевско архијерејско намесништво | access-date = 16 март 2014 | publisher = Дебарско-кичевска епархија | archive-date = 2013-02-12 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130212020122/http://www.dke.org.mk/namesnistva/kicevsko.asp | url-status = dead }}</ref> Околу 1919 г. Крсте заедно со синот Рафаил и [[Димитар Андонов]] (Донев) творел во црквата „[[Црква „Св. Атанасиј“ - Радиовце|Св. Атанасиј]]“ во [[Радиовце]], Тетовско. Во 1920-тите со Рафаил ја живописал новата црква во манастирот „[[Црква „Сите Светители“ - Лешани|Сите Светители]]“ во Лешани.<ref name="lazaropolee"/> Во 1928 г. со Рафаил ја зографисал и црквата „[[Црква „Св. Мина“ - Коњско|Св. Мина]]“ во Коњско.<ref name="Охридско архијерејско намесништво">{{нмс | url = https://www.dke.org.mk/index.php/namesnistva | title = Охридско архијерејско намесништво | access-date = 17 март 2014 | publisher = Дебарско-кичевска епархија }}{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Следната 1929 г. двајцата ја живописале „[[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Скребатно|Успение на пресв. Богородица]]“ во Скребатно, Охридско.<ref name="Охридско архијерејско намесништво"/> [[Податотека:Isus Hristos od Sv. Nikola Tetovski 01.jpg|мини|240п|Исус Христос во „[[Црква „Св. Никола“ - Тетово|Св. Никола]]“, Тетово, 1904&nbsp;г. Изработена од Крсте со брат му Константин и синот Русалим.]] Крсте работел и низ [[Солунско]], [[Тетовско-гостиварска епархија|Тетовско]], [[Ќустендил (област)|Ќустендилско]], во селската црква во родното [[Лазарополе]], а негови творби се наоѓаат и во цркви на [[Косово]] и остатокот од [[Јужна Србија]].<ref name="lazaropolee"/> Крсте Колоски починал 1938 година во Лазарополе.<ref name="Василиев 244"/><ref name="lazaropolee">{{нмс | url = http://lazaropolee.blogspot.com/2009/02/blog-post_15.html | title = Крсте Николов Колоски (1839 – 1938) | access-date = 1 април 2014 }}</ref> <gallery class="center" caption="Икони и фрески од црквата „[[Црква „Св. Атанасиј“ - Радиовце|Св. Атанасиј]]“ во Радиовце"> Иконостас - Св. Атанасиј Радиовски.JPG| Иконостасот Св. Атанасиј - Рождество Богородично.jpg| „Рождество Богородично“ Св. Атанасиј - Света Троица.jpg| „Света Троица“ Freski od Sv. Atanasij - Radiovce (2).JPG| „Богородица Поширока од небесата“ Freski od Sv. Atanasij - Radiovce (1).JPG| Поткуполниот простор </gallery> == Родословие == {{Коловски}} == Поврзано == * [[Дебарска школа]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Krastyo Nikolov}} * [https://www.mn.mk/makedonski-legendi/9022-Krste-Nikolov-Koloski За животот и делата на Колоски во ''Македонска нација''] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Коловски, Крсте}} [[Категорија:Македонски иконописци]] [[Категорија:Македонски зографи]] [[Категорија:Претставници на Дебарската школа]] [[Категорија:Родени во 1839 година]] [[Категорија:Починати во 1938 година]] [[Категорија:Луѓе од Лазарополе]] 0z2spzi99t4peiamyhlcr2q0g8tll68 Куќа на Ќазим-бег 0 1289108 5567451 5419451 2026-05-30T23:15:11Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567451 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Зграда |name = Куќа на Ќазим-бег |alternate_name = |image = |caption = |coordinates = {{coord|41|52|56.2|N|22|30|29.9|E|type:landmark_region:MK|display=inline,title}} |map_type = |latitude = |longitude = |location_town = [[Виница]] |location_country = {{знаме|Македонија}} |address = ул. „Димитар Влахов“ бр. 58 |floor_count = 2 |architect = |client = |engineer = |construction_start_date = |date_demolished = |completion_date = |cost = |structural_system = |building_type = [[куќа]] |owner = |style = [[Староградска македонска архитектура|староградски]] |size = |status = [[културно наследство на Македонија|споменик на културата]] }} '''Куќа на Ќазим-бег''' (наречена и '''Бегова куќа''') — стара [[куќа]] во градот [[Виница]], прогласена за [[културно наследство на Македонија]].<ref name="СЗД">{{СЗД}}</ref> == Историја == Била прогласена за [[Список на културно наследство на Македонија|културно наследство на Македонија]] со решение од 19 мај 1973 година од страна на [[Управа за заштита на културното наследство на Македонија|Републичкиот завод за заштита на спомениците на култура]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://uzkn.gov.mk/mk/wp-content/uploads/2024/11/REGISTRIRANO-NEDVIZNO-KULTURNO-NASLEDSTVO-2024-za-web-%D1%84%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB.pdf|title=Национален регистар на културното наследство|date=ноември 2024|work=Управа за заштита на културното наследство|accessdate=2 септември 2025}}</ref> == Архитектура == Градбата е сместена на ул. „Димитар Влахов“ бр.&nbsp;58. Прогласена е за значајно културно наследство во 1971 г. поради нејзината поврзаност со [[Виничка афера|Виничката афера]], а повторно во 1973 г. заради поради архитектонските особености. Речиси целосно настрадала во [[пожар]]. [[Музеј на град Виница|Музејот на Град Виница]] работи на проект за реставрација на куќата.<ref name="Заштитено">{{нмс | url=https://www.zkn.mk/vinica-begova-kukja/ | title=Куќа - Ќазим Бег - Виница | access-date=21 мај 2020 | publisher=Заштитено Културно Наследство Македонија | archive-date=2020-09-20 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200920182643/https://www.zkn.mk/vinica-begova-kukja/ | url-status=dead }}</ref><ref name="Музеј на град Виница">{{нмс | url = https://www.muzejterakota.mk/19vek5.html | title = 19-ти век | access-date = 21 мај 2020 | publisher = Музеј на град Виница | archive-date = 2016-01-23 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160123223502/http://muzejterakota.mk/19vek5.html | url-status = dead }}</ref> == Поврзано == * [[Културно наследство на Македонија во Општина Виница]] == Наводи == {{наводи}} {{КНМ-Виница}} [[Категорија:Куќи во Виница|Ќазим-бег]] [[Категорија:Знаменитости во Виница]] 0y4b6eem3ylr31lq80q7rmbz73mxr1h Књажевац 0 1289397 5567483 5540691 2026-05-31T00:48:24Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567483 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | native_name_lang = sr | official_name = Књажевац | other_name = | settlement_type = Град и општина | image_shield = Grb Knjaževca.png | image_flag = | image_skyline = {{Photomontage|position=center |photo1a = Knjaževac.jpg |photo2a = Zavičajni muzej Knjaževac05.JPG |photo2b = Dsc-7385, Доња и Горња Каменица.jpg |photo3a = Crkva Sv. Djordja-1.JPG |photo3b = Timacum Minus.jpg |photo4a =Knjazevac, Zavičajni muzej Knjaževac.jpg |size = 270 |spacing = 1 |color = #FFFFFF |border = 1 |foot_montage =Од врвот: Панорама на градот, Народен музеј на Књажевац, црква Света Богородица, црква Свети Ѓорѓи, Археолошки локалитет „Тимакум Минус“, Стар град}} | image_caption = | image_map = Municipalities of Serbia Knjaževac.png | map_caption = Локација на општина Књажевац во рамките на Србија | mapsize = | coordinates = {{coord|43|34|03|N|22|15|27|E|region:RS|display=inline,title}} | subdivision_type = Држава | subdivision_name = {{flag|Serbia}} | subdivision_type1 = Регион | subdivision_name1 = [[Јужна и Источна Србија]] | subdivision_type2 = Округ | subdivision_name2 = [[Округ Зајечар|Зајечар]] | parts_type = Населби | parts_style = para | p1 = 86 | leader_title = Градоначалник | leader_name = Милан Ѓокиќ | leader_party = СНС | area_blank1_title = Град | area_blank1_km2 = 22.68 | area_blank2_title = Општина | area_blank2_km2 = 1202 | area_rank = 6ти | area_footnotes = <ref>{{Serbian municipalities 2006}}</ref> | elevation_m = 221 | population_footnotes = <ref>{{Serbian census 2011}}</ref> | population_as_of = попис 2011 | population_blank1_title = Град | population_blank1 = 18404 | population_density_blank1_km2 = auto | population_blank2_title = Општина | population_blank2 = 31491 | population_density_blank2_km2 = auto | timezone = [[Средноевропско време|ЦЕТ]] | utc_offset = +1 | timezone_DST = [[Средноевропско летно време|ЦЕЛВ]] | utc_offset_DST = +2 | postal_code_type = Поштенски број | postal_code = 19350 | area_code_type = Повикувачки број | area_code = +381(0)19 | blank_name = Регистерски таблички | blank_info = KŽ | website = {{url|www.knjazevac.rs}} }} '''Књажевац''' е [[град]] и [[општина]] сместен во [[Заечарска област|округот Заечар]] во [[Јужна и Источна Србија|источна Србија]]. Заклучно со 2011 година, општината има население од 31.491 жители, додека градот има 18.404 жители. Градот се наоѓа помеѓу три планини, во географскиот регион на [[долина Тимок|долината Тимок]] што граничи со [[Бугарија]]. == Историја == Во [[Римско наследство во Србија|римскиот период]], ''Timacum Minus'' постоел во рамките на денешната општина. Во 1833 година, градот, порано познат како ''Гургусовац'', бил ослободен од Отоманската Империја и бил администриран во Краината [[Нахија]] на [[Кнежевство Србија|Кнежевството Србија]] во 1834 година. Во 1859 година официјалното име било сменето во Књажевац. Од 1929 до 1944 година, Књажевац бил дел од [[Моравска бановина]] од [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]]. Во 1944 година, во градот бил изграден тунел за воз, кој е прикажан на [[грб]]от на градот. === Кула Гургусовац === За време на османлискиот период, тврдината, позната како Кула Гургусовац, по тогашното име на градот, била изградена со цел да го контролира патот [[Ниш]] - [[Видин]]. Стратешки сместена, опкружена со бедем и длабок ров, тврдината била домаќин на четата од 100 војници. Кулата со два ката и подрум имала квадратна форма, а бедемот околу неа бил 13 метри долго, 10 метри широк и 2,5 метри висок.<ref name="Politika">{{Наведени вести|title=Српска Бастиља у Књажевцу|last=Gordana Čanović|date=1 June 2018|work=[[Politika]]-Moja kuća|page=02|language=sr|trans-title=Serbian Bastille in Knjaževac}}</ref> По ослободувањето од Османлиите, тврдината го изгубила стратешкото значење и била претворена во затвор од типот на зандана. Бројни противници на кнезот [[Александар Караѓорѓевиќ (кнез)|Александар Караѓорѓевиќ]] и уставобранителскиот режим биле затворени во кулата. Поради својата озлогласеност поради тортурата и злоупотребата, таа станала симбол на страдањето и го добила прекарот „Српска [[Бастилја]]“. Откако кнезот [[Милош Обреновиќ]] се вратил во Србија во 1858 година и го заменил Александар Караѓорѓевиќ, тој го посетил Гургусовац и наредил кулата да се запали до темел. Кулата била срамнета, а останал само еден ѕид и влезна порта, додека за да се одбележи одлуката на кнезот, името на градот Гургусовац било сменето во Књажевац („Кнезовиот град“) на 17 јануари 1859 година.<ref name="Politika" /> Во 2010-тите, областа на поранешната кула беше адаптирана во културна локација на отворено, вклучувајќи ја и летната сцена. Ѕидот и портата беа задржани, додека дополнителните ѕидови беа обновени на преостанатите темели.<ref name="Politika" /> == Географија == Општината се простира на површина од 1202&nbsp;km <sup>2</sup> и е шеста по големина во Република Србија. Нејзината површина е претежно ридска и планинска. Највисока точка на територијата на општината е [[Миџор]] на [[Стара Планина]] (2169&nbsp;м), кој е и втор највисок врв во Република Србија. Најниската точка е висока 176 метри и се наоѓа во долината Књажевац. Во општината има 86 населени места од кои 85 се села. Самиот град се наоѓа на сливот на [[Тимок|Трговишки Тимок]] и [[Тимок|Сврљишки Тимок]] кои стануваат [[Тимок|Бели Тимок]]. Тече кон [[Заечар]], се спојува со [[Тимок|Црни Тимок]] и станува едноставно [[Тимок]]. Токму оваа река го дава името на регионот на [[долина Тимок|долината Тимок.]] Књажевац е поврзан со други градови по патен и железнички сообраќај. Се наоѓа помеѓу географските широчини од 43°20' и 43°45' северно и помеѓу географските широчини 22°11' и 22°41' источно. === Клима === Књажевац има [[океанска клима]] ([[Кепенова класификација на климата]]: ''Cfb''), која е многу блиску до [[умереноконтинентална клима]] ([[Кепенова класификација на климата]]: ''Dfb''). Најтопол месец е јули со просечна температура од {{Convert|21.1|°C|0}}, додека најстуден месец е јануари со просечна температура од {{Convert|0.1|°C|0}}. Просечните годишни врнежи се 605&nbsp;mm/m<sup>2</sup>. Во годината има 306 сончеви денови и 30 дена со снег.{{Се бара извор|date=February 2018}} {{Weather box | metric first = yes | single line = yes | location = Књажевац | Jan high C = 3.4 | Feb high C = 5.9 | Mar high C = 11.7 | Apr high C = 16.9 | May high C = 21.8 | Jun high C = 25.2 | Jul high C = 27.7 | Aug high C = 27.8 | Sep high C = 24.1 | Oct high C = 17.7 | Nov high C = 9.4 | Dec high C = 4.7 | Jan mean C = 0.1 | Feb mean C = 2.2 | Mar mean C = 6.7 | Apr mean C = 11.2 | May mean C = 15.9 | Jun mean C = 19.1 | Jul mean C = 21.1 | Aug mean C = 21.0 | Sep mean C = 17.4 | Oct mean C = 12.2 | Nov mean C = 5.6 | Dec mean C = 1.8 | Jan low C = -3.2 | Feb low C = -1.5 | Mar low C = 1.8 | Apr low C = 5.6 | May low C = 10.1 | Jun low C = 13.1 | Jul low C = 14.5 | Aug low C = 14.2 | Sep low C = 10.7 | Oct low C = 6.7 | Nov low C = 1.9 | Dec low C = -1.0 | Jan precipitation mm = 41 | Feb precipitation mm = 41 | Mar precipitation mm = 42 | Apr precipitation mm = 50 | May precipitation mm = 69 | Jun precipitation mm = 70 | Jul precipitation mm = 53 | Aug precipitation mm = 44 | Sep precipitation mm = 44 | Oct precipitation mm = 42 | Nov precipitation mm = 55 | Dec precipitation mm = 54 | source = Climate-Data.org <ref name="Climate-Data.org">{{cite web|url= https://en.climate-data.org/location/31866/|title= Climate: Knjaževac, Serbia|publisher=Climate-Data.org|access-date=18 February 2018}}</ref> }} == Демографија == {{Население низ историјата|1948|61560|1953|61973|1961|59445|1971|52010|1981|48789|1991|44036|2002|37172|2011|31491}}Според резултатите од пописот од 2011 година, општината Књажевац има 31.491 жители, од кои 18.404 жители живеат во градско подрачје. Просечната густина на населеност е 26,2 жители на километар квадратен што ја прави ретко населена општина. === Етнички групи === Етничкиот состав на општината:<ref name="census2011ethnicity">{{Наведена мрежна страница|url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/Popis2011/Nacionalna%20pripadnost-Ethnicity.pdf|title=ETHNICITY Data by municipalities and cities|work=stat.gov.rs|publisher=Statistical Office of Serbia|accessdate=18 February 2018}}</ref> {| class="wikitable" !Етничка група ! Популација ! % |- | style="background:#F5F5DC;" | [[Срби]] | align="right" | 29.631 | 94,08% |- | style="background:#F5F5DC;" | [[Ромите во Србија|Роми]] | align="right" | 789 | 2,51% |- | style="background:#F5F5DC;" | [[Српски Македонци|Македонци]] | align="right" | 42 | 0,13% |- | style="background:#F5F5DC;" | [[Бугарите во Србија|Бугари]] | align="right" | 33 | 0,10% |- | style="background:#F5F5DC;" | [[Хрвати во Србија|Хрвати]] | align="right" | 23 | 0,07% |- | style="background:#F5F5DC;" | [[Српски Албанци|Албанци]] | align="right" | 22 | 0,07% |- | style="background:#F5F5DC;" | [[Црногорците од Србија|Црногорци]] | align="right" | 20 | 0,06% |- | style="background:#F5F5DC;" | [[Власите|Власи]] | align="right" | 20 | 0,06% |- | style="background:#F5F5DC;" | [[Југословени во Србија|Југословени]] | align="right" | 15 | 0,05% |- | style="background:#F5F5DC;" | [[Унгарците од Србија|Унгарци]] | align="right" | 15 | 0,05% |- | style="background:#F5F5DC;" | Други | align="right" | 884 | 2,81% |- | style="background:#F0F0F0;" | '''Вкупно''' | align="right" | 31.494 | |} == Економија == Следната табела дава преглед на вкупниот број на регистрирани лица вработени во правни субјекти по нивната основна дејност (од 2018 година):<ref name="stats18">{{Наведена мрежна страница|url=https://publikacije.stat.gov.rs/G2019/PdfE/G201913046.pdf|title=MUNICIPALITIES AND REGIONS OF THE REPUBLIC OF SERBIA, 2019.|date=25 December 2019|work=stat.gov.rs|publisher=[[Statistical Office of the Republic of Serbia]]|accessdate=28 December 2019}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Активност ! Вкупно |- | Земјоделство, шумарство и риболов | align="right" | 180 |- | Рударство и вадење камен | align="right" | - |- | Производство | align="right" | 2.495 |- | Снабдување со струја, гас, пареа и климатизација | align="right" | 64 |- | Снабдување со вода; канализација, управување со отпад и активности за санација | align="right" | 135 |- | Градба | align="right" | 110 |- | Трговија на големо и мало, поправка на моторни возила и мотоцикли | align="right" | 772 |- | Транспорт и складирање | align="right" | 188 |- | Услуги за сместување и храна | align="right" | 307 |- | Информации и комуникација | align="right" | 61 |- | Финансиски и осигурителни активности | align="right" | 45 |- | Активности со недвижен имот | align="right" | 7 |- | Стручни, научни и технички дејности | align="right" | 220 |- | Административни и помошни услужни дејности | align="right" | 126 |- | Јавна администрација и одбрана; задолжително социјално осигурување | align="right" | 338 |- | Образование | align="right" | 465 |- | Активности за човековото здравје и социјална работа | align="right" | 578 |- | Уметност, забава и рекреација | align="right" | 86 |- | Други услужни активности | align="right" | 112 |- | Поединечни земјоделски работници | align="right" | 133 |- class="sortbottom" | '''Вкупно''' | align="right" | '''6.442''' |} == Туризам == Књажевац, со својот [[Ски-центар Стара Планина|ски центар Бабин Зуб]] нуди можности за туризам и спортски настани. Нејзините излетнички места се поставени во области со природна убавина (како Бањица, Бараница и други), места за одмор и рекреација. [[Црква Света Богородица Доња Каменица|Црквата Света Богородица]] од 14 век се наоѓа во блиското село [[Доња Каменица]]. Во 2014 година, Књажевац бил избрана за извонредна дестинација во Европа. (Проект EDEN Network) == Познати луѓе од Књажњвац == * [[Ненад Маринковиќ]], фудбалер * [[Милош Милош]], глумец и телохранител на Ален Делон * [[imdbname:0590516|Алекс Милошевиќ]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.imdb.com/name/nm0590516/|title=Aleks Milosevic|work=IMDb|accessdate=2018-01-21}}</ref> кинематографер, директор на фотографија * [[Тихомир Ѓорѓевиќ]], етнолог, фолклорист, историчар на културата и професор на Универзитетот во Белград. == Галерија == <gallery> Knjazevac-1, Zavičajni muzej Knjaževac.jpg|Књажевац Crkva-1, Zavičajni muzej Knjaževac.jpg|Црква во Књажевац Knjazevac, Zavičajni muzej Knjaževac.jpg|Центарот на Књажевац Carsija-4, Zavičajni muzej Knjaževac.jpg|Књажевац Carsija-3, Zavičajni muzej Knjaževac.jpg|Књажевац Crkva-3, Zavičajni muzej Knjaževac.jpg|Црква во Књажевац Posta-2, Zavičajni muzej Knjaževac.jpg|Књажевац Dsc5763-vila, Zavičajni muzej Knjaževac.jpg|Вила во Књажевац Spomen-park-3, Zavičajni muzej Knjaževac.jpg|Спомен парк во Књажевац, посветен на војниците паднати во ослободителните војни 1803-1945 година </gallery> == Меѓународни односи == === Збратимени градови === Књажевац е [[Збратимени градови|збратимен]] со: * {{Знамеикона|Bulgaria}} [[Белоградчик]], [[Бугарија]], од 2011. * {{Знамеикона|Serbia}} [[Нови Бечеј]], [[Србија]] == Поврзано == * [[Список на места во Србија]] == Надворешни врски == * [http://www.knjazevac.rs/ Официјална веб страна] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20201127113807/http://www.knjazevac.rs/ |date=2020-11-27 }} == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Градови во Србија]] q9y9tgo5f12dfboyy9a77rt18gzmwaa Куќа на Славчо Стојменски 0 1291745 5567468 4743563 2026-05-30T23:57:31Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567468 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Зграда |name = Куќа на Славчо Стојменски |alternate_name = |image = Куќа на Славчо Стојменски, Штип, Македонија.jpg |caption = Поглед на хотелот |map_type = |latitude = |longitude = |location_town = [[Штип]] |location_country = {{знаме|Македонија}} |address = |floor_count = 2 |architect = |client = |engineer = |construction_start_date = |date_demolished = |completion_date = |cost = |structural_system = |building_type = [[куќа]] |owner = |style = [[македонска староградска архитектура|староградски]] |size = |status = [[културно наследство на Македонија|споменик на културата]] }} '''Куќа на Славчо Стојменски''' — стара [[куќа]] во градот [[Штип]], проглесна за [[значајно културно наследство на Македонија]].<ref name="СЗД">{{СЗД}}</ref> Сместена е на улицата „Славчо Стојменски“ бр. 29 и претставува роден дом на истоимениот народен херој [[Славчо Стојменски]] (1921 - 1943).<ref name="Заштитено">{{нмс | url=https://www.zkn.mk/stip-r-k-slavco-stoimenski/ | title=Родна куќа на Народниот херој Славчо Стојменски | access-date=21 мај 2020 | publisher=Заштитено Културно Наследство Македонија | archive-date=2022-01-27 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220127112122/https://www.zkn.mk/stip-r-k-slavco-stoimenski/ | url-status=dead }}</ref> == Поврзано == * [[Културно наследство на Македонија во Општина Штип]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Slavco Stojmenski's house (Štip)}} {{КНМ-Штип}} [[Категорија:Куќи во Штип]] [[Категорија:Македонска староградска архитектура|Славчо Стојменски]] i4msb1l16ywrv5rm29jdlzrwgr4tn8j Конечка кула 0 1295054 5567359 4745312 2026-05-30T13:45:45Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567359 wikitext text/x-wiki {{Infobox Historic building |name = Конечка кула<br/>Горна кула |image = ЕкспедицијаЛакавичко 95.jpg |image_size = 300px |caption = Поглед на срушената кула |map_type = | building_type = кула |latitude = |longitude = |location_town = [[Конче]] |location_country = [[Македонија]] |architect = |client = |engineer = |construction_start_date = |date_demolished = |cost = | height = | other_dimensions = | floor_area = |structural_system = |Served as = |owner = |style = |size = }} '''Конечка кула''' или '''Горна кула''' — историска средновековна одбранбена и станбена кула во селото [[Конче]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://konce.gov.mk/%d0%ba%d1%83%d0%bb%d1%82%d1%83%d1%80%d0%bd%d0%be-%d0%bd%d0%b0%d1%81%d0%bb%d0%b5%d0%b4%d1%81%d1%82%d0%b2%d0%be-%d0%bd%d0%b0-%d0%ba%d0%be%d0%bd%d1%87%d0%b5/|title=Културно наследство на Конче – Општина Конче|language=mk-MK|accessdate=2022-03-13|archive-date=2021-09-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20210922151310/http://konce.gov.mk/%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%BE-%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE-%D0%BD%D0%B0-%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%87%D0%B5/|url-status=dead}}</ref> == Местоположба == Кулата се наоѓа во склоп на [[Конечки манастир|Конечкиот манастир]], сместена во непосредната близина на апсидата на [[Црква „Св. Стефан“ - Конче|манастирската црква „Св. Стефан“]]. == Историја == Кулата е најстарата градба во состав на манастирот од периодот по изградбата на црквата. Според обликот и начинот на кој е изградена, најверојатно потекнува од османлискиот период. На кулата не се извршени детални археолошки и архитектонски истражувања, но се претпоставува дека е изградеба по нарачка на [[Катарина Бранковиќ]]. == Архитектура == Разурнатата камена кула имала влез во приземјето и прозорец на првиот кат, што укажува дека кулата се користела за живеење. Кулата се чини дека особено наликува на добро сочуваните кули во Кратово, ѕидани од кршен камен со обработени камени блокови на аглите и со подземни ходници за евакуација, какви што се верува дека имала и кулата во манастирот. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Конче]] [[Категорија:Кули во Македонија]] [[Категорија:Урнатини во Македонија]] qvxrm27min44aic5v06thg8cn1mfout Лоренс Аегертер 0 1295354 5567579 5280743 2026-05-31T06:31:16Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567579 wikitext text/x-wiki <blockquote>''„Помислата дека сите работи поминуваат и ништо не останува на место може да биде изненадувачки смирувачка, бидејќи промената е најконстантниот елемент на животот“.''</blockquote>'''Лоренс Аегертер''' (родена 1972 година во [[Марсеј]] ) е мултидисциплинарен француски уметник, жител на [[Амстердам]] и Марсеј. Нејзината работа се состои од фотографски серии, инсталации специфични за локацијата, проекти во заедницата, таписерии и книги за уметници. Во нејзиното уметничко истражување, Аегертер често користи постоечки слики или текстуален материјал, создавајќи алтернативи на историски и современи културни производи.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nrc.nl/nieuws/2016/02/01/de-nieuwe-fotografie-ziet-er-niet-uit-als-fotograf-1586129-a47933|title=De nieuwe fotografie ziet er niet uit als fotografie|last=Smets|first=Sandra|date=February 1, 2016|work=nrc.nl|access-date=June 5, 2019|language=nl}}</ref> Во нејзиното наградувано дело за 2016 година, Photographic Treatment, Аегертер се обиде да се вклучи и да се поврзе со лица со деменција преку спарување на визуелно слични, но сепак различни фотографии.<ref name="PhotoVoice">{{Наведена мрежна страница|url=https://photovoice.org/laurence-aegerter-photographic-treatment/|title=Laurence Aëgerter - Photographic Treatment ©|date=7 December 2017|work=PhotoVoice|accessdate=13 October 2021}}</ref> <ref>{{Наведување|url=https://www.cnn.com/2018/08/20/health/photographic-treatment-dementia-photos/index.html/|title=A photographic treatment for people with dementia|first=Maddie|last=Bender|date=August 20, 2018|publisher=CNN|archivedate=August 24, 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180824045631/https://www.cnn.com/2018/08/20/health/photographic-treatment-dementia-photos/index.html/}}</ref> == Личен живот == Лоренс Аегертер е родена во 1972 година во Марсеј, Франција во семејство на антиквари. Како дете, таа ја замислувала својата иднина како детектив, полициски комесар или шпион. Нејзината страст за истражување ја навела во Амстердам да студира [[Историја на уметноста|историја на уметност]] од 1991 до 1997 година. Во 2001 година, Аегертер станала мајка на Алис, а во 2018 година се омажила за Уве.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://laurenceaegerter.com/artwork/biography/|title=Biography|work=Laurence Aëgerter|language=en-US|accessdate=2022-03-06}}</ref> == Образование == Од 1991 до 1997 година, Лоренс Аегертер студирала Историја на уметност на Факултетот за писма и Универзитетот Вирјекаде што дипломирала и докторирала. Нејзината страст за уметност подоцна ја инспирирала да се стекне со диплома за визуелни уметности. Од 2001 до 2005 година, таа се занимавала со ликовна уметност на Академијата Герит Ритвелд и дипломирала со уште еден докторат.<ref name=":0"/> == Професионален живот == Лоренс Аегертер има неколку титули во наставата и советувањето. Од 2005 година, таа е инвеститорот и координатор на образовни уметнички програми за деца во: [[Државен музеј (Амстердам)]], [[Ермитаж|Музеј Ермитаж]], [[Њивекерк|Нивекерк]] и Британско училиште во Амстердам. Од 2007 до 2009 година, Аегертер предавала теорија на уметност и ликовна уметност на Академијата Герит Ритвелд. Во 2012 година, таа предава ликовна уметност на Кралската академија за ликовни уметности. Од 2014 година, Аегертер е ментор на млади уметнички таленти, на задача за Фондот Мондријан и Култура претприемништво.. Дополнително, од 2017 до 2019 година, таа била советник за грантови за проекти за ликовни уметности за Фонд за уметност во Амстердам. == Уметничко дело == Од 1993 година, Лоренс Аегертер ја продолжила својата професија како уметник во Амстердам каде што живее и работи. Таа е позната по нејзините разновидни уметнички апликации, кои вклучуваат фотографски серии, инсталации специфични за локацијата, проекти во заедницата, таписерии и книги за уметници. Нејзината работа се фиксира на трајната трансформација што се наоѓа во суштината на сите нешта. Поместувањето и преводот сочинуваат значителни делови од нејзиното уметничко дело.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.kooness.com/|title=Kooness|work=Kooness|language=en|accessdate=2022-03-06}}</ref> === Самостојни изложби (избор) === Аегертер имала самостојни изложби во 2015 година во Музејот Фрис, Леуварден (НЛ),<ref>{{Наведување|title=herbarium cataplasma|url=https://www.friesmuseum.nl/en/see-and-do/exhibitions/herbarium-cataplasma/|journal=Friesmuseum.nl|publisher=Fries Museum|access-date=2019-03-23|archive-date=2019-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20190323145950/https://www.friesmuseum.nl/en/see-and-do/exhibitions/herbarium-cataplasma/|url-status=dead}}</ref> во 2016 година во Галеријата за уметнички работи, Амстердам,<ref>{{Наведување|last=Berg|first=Tatiana|title=Must-See Art Guide: Amsterdam|date=November 24, 2016|url=https://news.artnet.com/exhibitions/amsterdam-art-guide-november-2016-758462/|journal=Artnet.com|access-date=2019-03-23}}</ref> во 2017 година на Форумот за фотографии, Келн, Германија, во 2021 година во Петит Пале. Музеј на убави уметности во Вил де Париз.<ref name="photography-now.com">{{Наведена мрежна страница|url=https://photography-now.com/artist/laurence-aegerter|title=Laurence Aegerter|work=photography-now.com|accessdate=13 October 2021}}</ref> === Групни прикажувања (избор) === Аегертер учествувала во групни изложби во 2014 година на Фото фестивалот во Лагос. Во 2015 година во Музејот Гугенхајм во Билбао, во 2018 година во Музејот Харлем. == Награди == * Награда за авторска книга за 2018 година, Состаноци во Арл за Ф''отографски третман'' <ref>{{Наведување|title=The 2018 Book Awards|url=https://www.rencontres-arles.com/en/expositions/view/372/the-2018-book-awards|journal=Les Rencontres de la Photographie|publisher=Rencontres d'Arles|access-date=June 5, 2019}}{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * 2015/2016 Нестле награда, фестивалски слики Вевеј<ref>{{Наведување|url=http://www.images.ch/2014/en/2015/11/10/festival-images-vevey-awards-its-4th-nestle-prize-to-laurence-aegerter-france-1972/|title=Festival Images Vevey awards its 4th Nestlé Prize to Laurence Aëgerter (France, 1972)|date=November 10, 2015|publisher=Images.ch|journal=Festival: The Open Air Photography Biennial|access-date=June 5, 2019|archive-date=2016-10-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20161021043715/http://www.images.ch/2014/en/2015/11/10/festival-images-vevey-awards-its-4th-nestle-prize-to-laurence-aegerter-france-1972/|url-status=dead}}</ref> * 2017 година Финалист на ВСБ Национална грижа Награда за иновација за проектот ''Фотографски третман'' * Стипендиум 2015-2019 за воспоставена уметничка практика, Хет Мондријан Фондс * 2009-2011 Грант за млади таленти, Фонд БКВБ Холандски фонд за визуелни уметности, дизајн и архитектура * Добитничка на добротворна награда НРЦ Ханделсблад за 2014 година, во контекст на фотографска комисија од Здружението Рембрант == Наводи == <references /> == Надворешни врски == * [http://laurenceaegerter.com/ Веб-страница Лоренс Аегертер] * [http://whitehotmagazine.com/articles/gerter-at-the-hermitage-amsterdam/2914 Вајтхот списание за современа уметност, Лоренс Аегертер во Ермитаж Амстердам, Пол Ластер] * [http://www.mistermotley.nl/salon Mister Motley Salon, Лоренс Аегертер онлајн куратор на „Decompositions“] * [https://www.rencontres-arles.com/en/artistes/view/649/laurence-aegerter] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20211210121415/https://www.rencontres-arles.com/en/artistes/view/649/laurence-aegerter |date=2021-12-10 }} {{Нормативна контрола}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Аегертер, Лоренс}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1972 година]] [[Категорија:Француски уметници]] 1h05zhvqknbzp4kjm5alfqc21r5bs4s Куќа на ул. „Маршал Тито“ бр. 127 (Берово) 0 1295847 5567477 5418030 2026-05-31T00:26:30Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567477 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Зграда |name = Куќа на ул. „Маршал Тито“ бр. 127 |alternate_name = |image = Стара куќа во Берово.jpg |caption = Поглед на куќата |map_type = |latitude = |longitude = |location_town = [[Берово]] |location_country = {{знаме|Македонија}} |address = ул. „Маршал Тито“ бр. 127 |floor_count = 3 |architect = |client = |engineer = |construction_start_date = |date_demolished = |completion_date = средина на XIX век |cost = |structural_system = |building_type = [[куќа]] |owner = |style = [[староградска македонска архитектура|староградски]] |size = |status = [[културно наследство на Македонија|споменик на културата]] }} '''Куќа на ул. „Маршал Тито“ бр. 127''' — стара [[куќа]] во градот [[Берово]] прогласена за [[културно наследство на Македонија]] како особен пример за [[староградска македонска архитектура|традиционалната архитектура]].<ref name="Управа">{{нмс | url= https://www.zkn.mk/berovo-m-tito-127/ | title= Куќа на ул. М. Тито бр. 127 | access-date= 26 октомври 2017 | publisher= Заштитено Културно Наследство – Македонија }}{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Историја == Била прогласена за културно наследство на Македонија со решение од 15 октомври 2004 година од страна на [[Управа за заштита на културното наследство на Македонија|Управата за заштита на спомениците на културата]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://uzkn.gov.mk/mk/wp-content/uploads/2024/11/REGISTRIRANO-NEDVIZNO-KULTURNO-NASLEDSTVO-2024-za-web-%D1%84%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB.pdf|title=Национален регистар на културното наследство|date=ноември 2024|work=Управа за заштита на културното наследство|accessdate=31 август 2025}}</ref> == Поврзано == * [[Културно наследство на Македонија во Општина Берово]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://zkn.mk/berovo-m-tito-127/ Фотографии од куќата] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20251117211129/https://zkn.mk/berovo-m-tito-127/ |date=2025-11-17 }} {{КНМ-Берово}} [[Категорија:Куќи во Берово]] [[Категорија:Македонска староградска архитектура]] gk4tud0cvyy1d1if0uqi7gjmgw4bfkj Куршумли ан (Прилеп) 0 1296073 5567449 5535296 2026-05-30T22:47:52Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567449 wikitext text/x-wiki {{другизначења4|споменик во Прилеп|истоимената зграда во Скопје|Куршумли ан}} {{Инфокутија Зграда |name = Куршумли ан |alternate_name = |image = Ѕид од некогашен затвор - Прилеп 6.JPG |caption = Поглед на зачуваниот ѕид |map_type = |latitude = |longitude = |location_town = [[Прилеп]] |location_country = {{знаме|Македонија}} |address = бул. „Гоце Делчев“ |floor_count = |architect = |client = |engineer = |construction_start_date = |date_demolished = |completion_date = XV или XVII век |cost = |structural_system = |building_type = [[ан]] (урнатина) |owner = |style = [[османлиска архитектура|османлиски]] |size = |status = [[културно наследство на Македонија|споменик на културата]] }} '''Куршумли ан''' (или само '''Ан''') — некогашен [[ан]] во градот [[Прилеп]], чиј преостанат ѕид денес е прогласен за [[културно наследство на Македонија]].<ref name="СЗД">{{СЗД}}</ref> == Историја == Ѕидот се наоѓа во центарот на градот, на плоштадот „Александрија“, од северната страна на булеварот „Гоце Делчев“. Во минатото бил големо здание.<ref name="Prilepinfo">{{нмс | url=http://www.prilepinfo.mk/mk/arhitektura/gradska-arhitektura/kurshumli-an | title=Куршумли ан | access-date=26 август 2017 | publisher=Prilepinfo | archive-date=2017-08-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170826161215/http://www.prilepinfo.mk/mk/arhitektura/gradska-arhitektura/kurshumli-an | url-status=dead }}</ref><ref name="Ottoman Monuments 52">{{наведена книга |title=Ottoman Monuments |last=Pavlov |first=Zoran, Radmila Petkova |authorlink= |coauthors= |year=2008 |publisher=Macedonian Cultural Heritage, Ministry of Culture of the Republic of Macedonia |location=Skopje |isbn=978-608-4549-03-01 |pages=52 |url=http://haemus.org.mk/wp-content/uploads/2013/04/Ottoman_Monuments-in-Macedonia.pdf |accessdate= |archive-date=2019-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190404072514/http://haemus.org.mk/wp-content/uploads/2013/04/Ottoman_Monuments-in-Macedonia.pdf |url-status=bot: unknown }}</ref> Анот се споменува во [[патопис]]от на [[Евлија Челебија]] (1660 - 1668), каде е цитиран денес непостоечкиот натпис над влезот: „''Кога Хеваи го праша светиот дух, еден летописец му рече вака: направи ја зградата полузатворена''“.<ref name="Ottoman Monuments 52"/> Во 1927 г. германскиот етнограф [[Леонард Шулце Јена]] спомнува голем ан, познат како ''Куршумли ан''.<ref name="Ottoman Monuments 52"/> Срушен е во 1955 г., и денес од него преостанува само источниот ѕид.<ref name="Prilepinfo"/> Според особеностите на градбата, анот датира од [[XV век|XV]]<ref name="Prilepinfo"/> или првата половина на [[XVII век]].<ref name="Ottoman Monuments 52"/> Претставувал монументална правоаголна градба.<ref name="Ottoman Monuments 52"/> Основата е изработена од масивни делкани камени блокови. Ѕидот има 11 украсни [[розетен прозорец|розетни окна]] од [[мермер]].<ref name="Prilepinfo"/> Според директорката на градскиот архив Елена Чагорска, поновите истражувања укажуваат на тоа дека овој ѕид бил дел од [[безистен]], а не од познатиот Куршумли ан.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mkd.mk/kultura/prilepskiot-arhiv-nudi-vozbudlivi-odgovori-za-periodi-od-istorijata-na-makedonija|title=Прилепскиот Архив нуди возбудливи одговори за периоди од историјата на Македонија|date=13 март 2021|work=МКД|accessdate=19 март 2022|archive-date=2022-05-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20220512164330/https://www.mkd.mk/kultura/prilepskiot-arhiv-nudi-vozbudlivi-odgovori-za-periodi-od-istorijata-na-makedonija|url-status=dead}}</ref> Денес платформата пред ѕидот е позната како „камена бина“ на која се одржуваат манифестации. == Камени икони од Чепигово == Според сведоштвата на разни дејци, меѓу кои и [[Марко Цепенков]], на анот се појавувале [[икона|икони]] изделкани на камени плочи. Според едно предание, тие наводно самите доаѓале од храмот „[[Црква „Св. Никола“ - Чепигово|Св. Никола]]“ во [[Чепигово]], во времето кога тамошниот манастир бил срушен и самите повторно се појавувале дури и кога биле отстранувани и кршени од турските власти.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pelagon.mk/2018/08/10/%D0%BD%D0%B0-%D1%95%D0%B8%D0%B4%D0%BE%D1%82-%D0%BE%D0%B4-%D0%BA%D1%83%D1%80%D1%88%D1%83%D0%BC%D0%BB%D0%B8-%D0%B0%D0%BD-%D0%B2%D0%BE-%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%BF-%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B3/|title=На ѕидот од Куршумли ан во Прилеп некогаш стоеле две камени икони|last=Димитриоски|first=Тренчо|date=10 август 2018|work=Пелагон|accessdate=19 март 2022|archive-date=2022-05-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20220523120701/https://www.pelagon.mk/2018/08/10/%D0%BD%D0%B0-%D1%95%D0%B8%D0%B4%D0%BE%D1%82-%D0%BE%D0%B4-%D0%BA%D1%83%D1%80%D1%88%D1%83%D0%BC%D0%BB%D0%B8-%D0%B0%D0%BD-%D0%B2%D0%BE-%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%BF-%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B3/|url-status=dead}}</ref> Охридскиот деец [[Георги Трајчев]] вели дека нему му е познато за пренесувањето на камени блокови и столбови од Чепигово, каде некогаш се наоѓал големиот антички град [[Стибера]].<ref name=":0" /> == Поврзано == * [[Куршумли ан]] — стар голем ан во Скопје * [[Културно наследство на Македонија во Општина Прилеп]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Kuršumli An (Prilep)}} {{КНМ-Прилеп}} [[Категорија:Отомански карвансараи во Македонија]] [[Категорија:Отоманска архитектура во Македонија]] [[Категорија:Згради и градби во Прилеп]] [[Категорија:Урнатини во Македонија]] a6wzygni4gpn8ov4cmipv8kpb33io5h Куќа на Ванчо Прке (Штип) 0 1296594 5567452 5463260 2026-05-30T23:25:40Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567452 wikitext text/x-wiki {{Infobox Historic building |name = Куќа на Ванчо Прке | status = [[Список на културно наследство на Македонија|Споменик на културата]] |image = |caption = |map_type = |latitude = |longitude = |location_town = [[Штип]] |location_country = [[Македонија]] |address = ул. „Вера Циривири-Трена“ бр. 13 | coordinates = |architect = |client = |engineer = |construction_start_date = |completion_date = |date_demolished = |renovation_date = |cost = |structural_system = |owner = |style = |size = | floor_count = }} '''Куќа на Михајло Апостолски''' ― [[куќа]]та на [[Народноослободителна војска на Македонија|партизанот]] и [[Народен херој на Југославија|Народниот херој на Југославија]] - [[Ванчо Прке]] во [[Штип]], [[Македонија]]. Куќата е заведена како [[Список на културно наследство на Македонија|Културно наследство на Македонија]].<ref>{{наведена мрежна страница |last1= |first1= |editor1-first= |editor1-last= |editor1-link= |others= |title=Национален регистар на објекти кои се заштитно културно наследство |url=http://mkopen.org/entry/b4lneRwy7EHOIGvCtgc7Vg |format= |accessdate=25 март 2022 |date=2012 |publisher=Министерство за култура |language= |archive-date=2021-08-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210809121456/http://mkopen.org/entry/b4lneRwy7EHOIGvCtgc7Vg |url-status=live }}</ref><ref>{{наведена мрежна страница |last1= |first1= |editor1-first= |editor1-last= |editor1-link= |others= |title=Родна куќа на Народниот херој Ванчо Прќев |url=https://www.zkn.mk/stip-r-k-vanco-prkev/ |format= |accessdate=25 март 2022 |date= |publisher=zkn.mk |language= |archive-date=27 јануари 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220127113324/https://www.zkn.mk/stip-r-k-vanco-prkev/}}</ref> == Поврзано == * [[Културно наследство на Македонија во Општина Штип]] * [[Завод и музеј (Штип)|Завод и музеј - Штип]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.zavodimuzejstip.mk/ Службена мрежна страница на Завод и музеј - Штип] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220323194337/http://www.zavodimuzejstip.mk/ |date=2022-03-23 }} * [https://www.zkn.mk/ Заштитено културно наследство - Македонија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220420044810/https://www.zkn.mk/ |date=2022-04-20 }} - проект страница подржана од [[Министерство за култура на Македонија|Министерството за култура]] {{КНМ-Штип}} [[Категорија:Културно наследство на Македонија во Општина Штип]] [[Категорија:Куќи во Штип]] [[Категорија:Ванчо Прке]] [[Категорија:Македонска староградска архитектура]] tj63bftohvt9f2ro61c89g01uv6bd5q Куќа на ул. „Страшо Пинџур“ бр. 15 (Штип) 0 1296595 5567479 4852188 2026-05-31T00:32:55Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567479 wikitext text/x-wiki {{Infobox Historic building |name = Куќа на ул. „Страшо Пинџур“ бр. 15 |image = Куќа на ул. „Страшо Пинџур“ бр. 15, Штип, Македонија.jpg |caption = Куќата во 2021 година |map_type = |latitude = |longitude = |location_town = [[Штип]] |location_country = [[Македонија]] |address = ул. „Страшо Пинџур“ бр. 15 |architect = |client = |engineer = |construction_start_date = |completion_date = |date_demolished = |cost = |structural_system = |owner = |style = |size = | floor_count = 2 }} '''Куќа на ул. „Страшо Пинџур“ бр. 15''' ― [[куќа]] во [[Штип]], [[Македонија]]. Куќата е заведена како [[Список на културно наследство на Македонија|Културно наследство на Македонија]].<ref>{{наведена мрежна страница |last1= |first1= |editor1-first= |editor1-last= |editor1-link= |others= |title=Национален регистар на објекти кои се заштитно културно наследство |url=http://mkopen.org/entry/b4lneRwy7EHOIGvCtgc7Vg |format= |accessdate=25 март 2022 |date=2012 |publisher=Министерство за култура |language= |archive-date=2021-08-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210809121456/http://mkopen.org/entry/b4lneRwy7EHOIGvCtgc7Vg |url-status=live }}</ref><ref>{{наведена мрежна страница |last1= |first1= |editor1-first= |editor1-last= |editor1-link= |others= |title=Куќа на ул.”Страшо Пинџур” бр.15 |url=https://www.zkn.mk/stip-k-s-pindjur-15/ |format= |accessdate=25 март 2022 |date= |publisher=zkn.mk |language= |archive-date=27 јануари 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220127101711/https://www.zkn.mk/stip-k-s-pindjur-15/}} </ref> == Поврзано == * [[Културно наследство на Македонија во Општина Штип]] * [[Завод и музеј (Штип)|Завод и музеј - Штип]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.zavodimuzejstip.mk/ Службена мрежна страница на Завод и музеј - Штип] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220323194337/http://www.zavodimuzejstip.mk/ |date=2022-03-23 }} * [https://www.zkn.mk/ Заштитено културно наследство - Македонија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220420044810/https://www.zkn.mk/ |date=2022-04-20 }} - проект страница подржана од [[Министерство за култура на Македонија|Министерството за култура]] {{КНМ-Штип}} [[Категорија:Културно наследство на Македонија во Општина Штип]] [[Категорија:Куќи во Штип]] 84weioy50mo8o909c68al333o5u6x6w Куќа на ул. „Љубен Иванов“ бр. 11 (Штип) 0 1296596 5567473 4852186 2026-05-31T00:10:02Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567473 wikitext text/x-wiki {{Infobox Historic building |name = Куќа на ул. „Љубен Иванов“ бр. 11 |image = Куќа на ул. „Љубен Иванов“ бр. 11, Штип, Македонија.jpg |caption = Куќата во 2021 година |map_type = |latitude = |longitude = |location_town = [[Штип]] |location_country = [[Македонија]] |address = ул. „Љубен Иванов“ бр. 11 |architect = |client = |engineer = |construction_start_date = |completion_date = |date_demolished = |cost = |structural_system = |owner = |style = [[Македонска староградска архитектура|Староградска архитектура]] |size = | floor_count = 2 }} '''Куќа на ул. „Љубен Иванов“ бр. 11''' ― [[Македонска староградска архитектура|староградска]] [[куќа]] во [[Штип]], [[Македонија]]. Куќата е заведена како [[Список на културно наследство на Македонија|Културно наследство на Македонија]].<ref>{{наведена мрежна страница |last1= |first1= |editor1-first= |editor1-last= |editor1-link= |others= |title=Национален регистар на објекти кои се заштитно културно наследство |url=http://mkopen.org/entry/b4lneRwy7EHOIGvCtgc7Vg |format= |accessdate=25 март 2022 |date=2012 |publisher=Министерство за култура |language= |archive-date=2021-08-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210809121456/http://mkopen.org/entry/b4lneRwy7EHOIGvCtgc7Vg |url-status=live }}</ref><ref>{{наведена мрежна страница |last1= |first1= |editor1-first= |editor1-last= |editor1-link= |others= |title=Куќа на ул.”Љубен Иванов” бр.11 |url=https://www.zkn.mk/stip-k-lj-ivanov-11/ |format= |accessdate=25 март 2022 |date= |publisher=zkn.mk |language= |archive-date=27 јануари 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220127112727/https://www.zkn.mk/stip-k-lj-ivanov-11/}} </ref> == Поврзано == * [[Културно наследство на Македонија во Општина Штип]] * [[Завод и музеј (Штип)|Завод и музеј - Штип]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.zavodimuzejstip.mk/ Службена мрежна страница на Завод и музеј - Штип] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220323194337/http://www.zavodimuzejstip.mk/ |date=2022-03-23 }} * [https://www.zkn.mk/ Заштитено културно наследство - Македонија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220420044810/https://www.zkn.mk/ |date=2022-04-20 }} - проект страница подржана од [[Министерство за култура на Македонија|Министерството за култура]] {{КНМ-Штип}} [[Категорија:Културно наследство на Македонија во Општина Штип]] [[Категорија:Куќи во Штип]] s4me8cgjcokfm2b6y9tsmi5ko7i4gq3 Куќа на ул. „Крсте Мисирков“ бр. 26 (Штип) 0 1296863 5567475 4819940 2026-05-31T00:19:48Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567475 wikitext text/x-wiki {{Infobox Historic building |name = Куќа на ул. „Крсте Мисирков“ бр. 26 |image = |caption = |map_type = |latitude = |longitude = |location_town = [[Ново Село (штипска населба)|Ново Село]], [[Штип]] |location_country = [[Македонија]] |address = ул. „Крсте Мисирков“ бр. 26 |architect = |client = |engineer = |construction_start_date = |completion_date = |date_demolished = непознато |cost = |structural_system = |owner = |style = |size = | floor_count = |status = [[Список на културно наследство на Македонија|Споменик на културата]] |destruction_date = }} '''Куќа на ул. „Крсте Мисирков“ бр. 26''' ― урната [[куќа]] во [[Ново Село (штипска населба)|Ново Село]], [[Штип]], [[Македонија]]. На нејзино место била изградена нова [[Куќа|куќна]] [[градба]]. Старата градба е заведена како [[Список на културно наследство на Македонија|Културно наследство на Македонија]].<ref>{{наведена мрежна страница |last1= |first1= |editor1-first= |editor1-last= |editor1-link= |others= |title=Национален регистар на објекти кои се заштитно културно наследство |url=http://mkopen.org/entry/b4lneRwy7EHOIGvCtgc7Vg |format= |accessdate=30 март 2022 |date=2012 |publisher=Министерство за култура |language= |archive-date=2021-08-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210809121456/http://mkopen.org/entry/b4lneRwy7EHOIGvCtgc7Vg |url-status=live }}</ref><ref>{{наведена мрежна страница |last1= |first1= |editor1-first= |editor1-last= |editor1-link= |others= |title=Куќа на ул. К. Мисирков бр.26 |url=https://www.zkn.mk/stip-ns-k-misirkov26/ |format= |accessdate=30 март 2022 |date= |publisher=zkn.mk |language= |archive-date=27 јануари 2022 |archive-url= }}{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="150px"> Куќа на ул. „Крсте Мисирков“ бр. 26 - Ново Село Штипско (1).jpg|Куќата која стои на местото на урнатата градба (2021) Куќа на ул. „Крсте Мисирков“ бр. 26 - Ново Село Штипско (2).jpg|Куќата која стои на местото на урнатата градба (2021) Куќа на улица "Крсте Мисирков" број 26, Штип (Ново Село), Македонија.jpg|Куќата која стои на местото на урнатата градба (2021) </gallery> == Наводи == {{наводи}} {{КНМ-Штип}} [[Категорија:Културно наследство на Македонија во Општина Штип]] [[Категорија:Ново Село (штипска населба)]] [[Категорија:Куќи во Штип]] 7rzkpc5yx0lycppqltcsl89jr2incbs Куќа на ул. „Крсте Мисирков“ бр. 30 (Штип) 0 1296865 5567476 4819941 2026-05-31T00:23:18Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567476 wikitext text/x-wiki {{Infobox Historic building |name = Куќа на Мијалкови |image = Куќа на ул. „Крсте Мисирков“ бр. 30, Ново Село, Штип (01).jpg |caption = Куќата во 2022 година |map_type = |latitude = |longitude = |location_town = [[Ново Село (штипска населба)|Ново Село]], [[Штип]] |location_country = [[Македонија]] |address = ул. „Крсте Мисирков“ бр. 30 |architect = |client = |engineer = |construction_start_date = |completion_date = |date_demolished = |cost = |structural_system = |owner = Семејство Мијалкови (порано) |style = [[Македонска староградска архитектура|Староградска архитектура]] |size = | floor_count = 2 |status = [[Список на културно наследство на Македонија|Споменик на културата]] |destruction_date = }} '''Куќа на Мијалкови''' ― [[Македонска староградска архитектура|староградска]] [[куќа]] во [[Ново Село (штипска населба)|Ново Село]], [[Штип]], [[Македонија]]. Куќата е заведена како [[Список на културно наследство на Македонија|Културно наследство на Македонија]] под називот '''Куќа на ул. „Крсте Мисирков“ бр. 30'''.<ref>{{наведена мрежна страница |last1= |first1= |editor1-first= |editor1-last= |editor1-link= |others= |title=Национален регистар на објекти кои се заштитно културно наследство |url=http://mkopen.org/entry/b4lneRwy7EHOIGvCtgc7Vg |format= |accessdate=30 март 2022 |date=2012 |publisher=Министерство за култура |language= |archive-date=2021-08-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210809121456/http://mkopen.org/entry/b4lneRwy7EHOIGvCtgc7Vg |url-status=live }}</ref><ref>{{наведена мрежна страница |last1= |first1= |editor1-first= |editor1-last= |editor1-link= |others= |title=Куќа на ул. К. Мисирков бр.30 |url=https://www.zkn.mk/stip-ns-k-misirkov30/ |format= |accessdate=30 март 2022 |date= |publisher=zkn.mk |language= |archive-date=27 јануари 2022 |archive-url= }}{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="150px"> Куќа на ул. „Крсте Мисирков“ бр. 30 - Ново Село Штипско (1).jpg|Куќата гледана од југоисток (2021 година) Куќа на ул. „Крсте Мисирков“ бр. 30, Ново Село, Штип (02).jpg||Куќата гледана одблизу од југоисток (2022 година) Куќа на ул. „Крсте Мисирков“ бр. 30 - Ново Село Штипско (2).jpg|Куќата гледана од североисток (2021 година) </gallery> == Наводи == {{наводи}} {{КНМ-Штип}} [[Категорија:Културно наследство на Македонија во Општина Штип]] [[Категорија:Ново Село (штипска населба)]] [[Категорија:Куќи во Штип]] sp0nfhr4n0cpdpk8cp7o9r5d6vs157u Лукоил 0 1297289 5567596 5297264 2026-05-31T07:57:26Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567596 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Претпријатие|name=PJSC Lukoil|services=|subsid=see [[Lukoil#Subsidiaries|Subsidiaries]]|divisions=|parent=|num_employees=|owner=|net_income={{wikidata revenue|net_income|USD}}{{wikidata revenue|net_income|ref}}|operating_income={{wikidata revenue|operating_income|USD}}{{wikidata revenue|operating_income|ref}}|revenue={{wikidata revenue|revenue|USD}}{{wikidata revenue|revenue|ref}}|products=[[Petroleum]]<br />[[Natural gas]]<br />[[Petrochemical]]s|logo=Lukoil company logo.svg|industry=[[Oil and gas industry|Oil and gas]]|key_people=Valery Grayfer <small>([[Chairman]])</small><br />Vagit Alekperov <small>([[CEO]])</small>|area_served=[[Europe]], [[Kazakhstan]], [[Uzbekistan]], [[Iraq]], [[Egypt]], [[Ghana]], [[Nigeria]], [[Cameroon]], [[United States]], [[Mexico]]|location=|location_country=Russia|location_city=[[Moscow]]|foundation={{Start date and age|1991|11|25|df=y}}|successor=|predecessor=Langepasneftegaz<br />Urayneftegaz<br />Kogalymneftegaz|homepage={{URL|https://www.lukoil.com|lukoil.com}}}} '''Нафтената компанија''' '''ПЈС Лукоил''' ( Russian <span title="Russian-language text">''Лукојл''</span> <nowiki>,</nowiki><span> </span><small>ИПА:&nbsp;</small><span class="IPA" title="Representation in the International Phonetic Alphabet (IPA)">[ˈluːkɔɪl]</span> стилизирана како '''LUKOIL''' или '''ЛУКОЙЛ''' на [[Кирилица|кирилично писмо]] ) е руска [[Мултинационално претпријатие|мултинационална]] енергетска [[корпорација]] со седиште во [[Москва]], специјализирана за бизнис со екстракција, производство, транспорт и продажба на&nbsp;[[нафта]], [[Земен гас|природен гас]] и нафтени производи . Формирана била во 1991 година кога се споила три државни, западносибирски компании именувани по соодветниот град во [[Ханти-мансиски автономен округ|автономниот округ Канти-Манси во]] кој се наоѓала секоја, Лангепаснефтегаз, Урајнефтегаз и Когалимнефтегаз . Неговото име било комбинација на акронимот LUK (иницијали на градовите за производство на нафта Лангепас, Урај, Когалим) и [[Англиски јазик|англискиот]] збор „нафта“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.acronymfinder.com/Langepas,-Uray-and-Kogalym-Oil-(Russia-oil-company-named-after-major-producing-cities)-(LUKOIL).html|title=Lukoil - Langepas, Uray and Kogalym Oil (Russia oil company named after major producing cities) {{!}} AcronymFinder|work=www.acronymfinder.com|language=en|accessdate=2018-01-12}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.lukoil.com/Company/history|title=Lukoil - History|work=www.lukoil.com|accessdate=2018-01-12}}</ref> Лукоил била втората по големина компанија во Русија по [[Газпром|Гаспром]] и најголемото недржавно претпријатие во земјата во однос на приходите (4.744 милијарди [[Руска рубља|₽]] ).<ref>{{Наведени вести|url=https://www.rbc.ru/rbc500/|title=РБК 500: Крупнейшие компании России|work=РБК|access-date=2018-01-12}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.lukoil.com/materials/doc/annual_report_2005/LUKOIL_AR2005_ENG.pdf|title=annual report|year=2005|work=Lukoil Company websitepublisher=LUKoil|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304031558/http://www.lukoil.com/materials/doc/annual_report_2005/LUKOIL_AR2005_ENG.pdf|archive-date=4 March 2016|accessdate=13 April 2014}}</ref> Во 2020 година Форбс Глобал 2000 година, Лукоил била рангирана како 99-та најголема јавна компанија во светот. На меѓународно ниво, тој бил еден од најголемите светски производители на сурова нафта. Во 2019 година, компанијата произведела 87.488&nbsp;милиони тони нафта (1,639&nbsp;милиони барели дневно) и 35,046 милијарди кубни метри природен гас.<ref name="2012_production">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.lukoil.com/Business/Upstream/DevelopmentAndProduction#:~:text=In%202019%2C%20LUKOIL%20produced%2082.1,and%20Energy%20Complex%20of%20Russia.|title=Production|year=2020|work=Lukoil Company website|publisher=LUKoil|accessdate=7 September 2021}}</ref> Компанијата имала операции и подружници во повеќе од 28&nbsp;земји низ светот.<ref name="reuters">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.lukoil.com/Company/BusinessOperation/GeographicReach|title=Geographic reach|date=2021|work=Lukoil Website|publisher=LUKoil|accessdate=7 September 2021|archive-date=2022-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20220408144256/https://www.lukoil.com/Company/BusinessOperation/GeographicReach|url-status=dead}}</ref> == Историја == === Потекло === [[Податотека:Вагит_Алекперов.jpg|лево|мини|208x208пкс| Вагит Алекперов, [[извршен директор]] и основач на Лукоил]] Нафтата „ Лангепас, Урај и Когалим “ (Лукоил) била основана со Уредба бр. 18 на Советот на министри на [[Советски Сојуз|СССР]] на 25 ноември 1991 година, како претпријатие во државна сопственост. Во новата компанија, три компании за производство на нафта, Лангепаснефтегаз, Ураинефтегаз и Когалимнефтегаз, преработувачка компанија Пермнефтеоргсинтез, и рафинериите [[Волгоград]] и [[Новосибирск]], биле споени (последната набрзо дошло под контрола на властите на [[Башкортостан]] ).<ref name="fundinguniverse">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/OAO-LUKOIL-Company-History.html|title=OAO Lukoil – Company history|publisher=Fundinguniverse.com|accessdate=14 May 2011}}</ref> Централна фигура во основањето на компанијата била советскиот заменик министер за производство на нафта Вагит Алекперов .<ref name="fundinguniverse"/> Тој верувал дека единствениот начин на кој Русите можат да се натпреваруваат против западните компании бил да го копираат нивниот бизнис модел. Тоа значело вертикално интегрирање на трите гранки на индустријата - истражување, рафинирање и дистрибуција - кои биле строго одвоени под стариот советски систем.<ref name="kingofcrude">{{Наведена мрежна страница|url=https://money.cnn.com/2009/01/26/news/international/gimbel_lukoil.fortune/index.htm|title=Russia's king of crude|date=26 January 2008|publisher=Money.CNN.com|accessdate=2022-04-02|archive-date=2022-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20220402194845/https://money.cnn.com/2009/01/26/news/international/gimbel_lukoil.fortune/index.htm|url-status=dead}}</ref> На&nbsp;5 април 1993 година,&nbsp;Лукоил се трансформирал од државно претпријатие во приватно отворено акционерско друштво врз основа на Претседателскиот декрет бр. 1403 од 17 ноември 1992 година. Уредбата се однесувала и на други државни нафтени компании. === 1990-тите === Во 1994 година, Лукоил станала првата компанија која почнала да нуди акции на новиот руски трговски систем .<ref name="fundinguniverse"/> Во 1995 година, Лукоил ги контролирал акциите на девет претпријатија за производство на нафта, маркетинг и услуги во [[Економски региони на Русија|Западен Сибир]], [[Уралски федерален округ|Урал]] и [[Волгоградска Област|Волгоградската област]] со цел да се придржувал до владиниот декрет бр. 861 од 1 септември 1995 година.<ref name=":0">{{Наведени вести|url=https://www.vedomosti.ru/newspaper/articles/2010/09/02/moya_missiya_esche_ne_zakonchena_vagit_alekperov_prezident|title=Моя миссия еще не закончена|last=Ведомости|date=2010-09-02|access-date=2018-01-18}}</ref> Истата година, 5% од акциите на Лукоил биле продадени од државата со минимален вишок од почетната цена на аукција.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.temadnya.ru/inside/118.html|title=Тема дня - 1 ноября 2016 г. - До свидания!|work=www.temadnya.ru|accessdate=2018-01-18|archive-date=2007-09-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928002852/http://www.temadnya.ru/inside/118.html|url-status=dead}}</ref> Во ноември 1995 година, Лукоил поднесол барање до Комисијата за хартии од вредност на САД за издавање [[Американска депозитарна потврда|американски депозитарски сметки]] на западните берзи. Ова им овозможило на американските инвеститори за прв пат да можат да купат акции во руска компанија.<ref>{{Наведени вести|title=LUKoil ADRs Near U.S. Retail Premiere|last=Jim Kennett|date=6 December 1995|publisher=The Moscow Times}}</ref> Во 1996 година, Лукоил започнала да придонесува за проектот за [[Земен гас|природен гас]] Шах Дениз, а исто така започнала да гради и сопствена флота на танкери. Во 1997 година, Лукоил потпишала договор со ирачкото Министерство за нафта за развој и производство на втората фаза од нафтеното поле Западна Курна -2. Откако бил соборен режимот на [[Садам Хусеин]], проектот бил суспендиран, а подоцна и прекинат.<ref name=":1">{{Наведени вести|url=https://www.gazeta.ru/business/2012/12/28/4910281.shtml|title="ЛУКойл" управится с зарубежными активами из Дубая|work=Газета.Ru|access-date=2018-01-18}}</ref> Во 1999 година, Лукоил купил бројни претпријатија како што биле Рафинеријата за нафта [[Одеса]] во [[Украина]], Рафинеријата за нафта [[Бургас]] во [[Бугарија]] и КомиТЕК.<ref name=":0"/> === 2000-ти === [[Податотека:US_Lukoil_station.jpg|десно|мини| Станица на Лукоил во Вејлс Гејт, Њујорк, САД]] Во 2000 година, Лукоил ја купил американската нафтена компанија Гети Оил, што резултирала со контрола на мрежата на бензински пумпи во Соединетите Држави, како и прв пат Лукоил да влезе на американскиот пазар на нафта.<ref name=":0"/> Во септември 2004 година, КонокоФилипс купил 7,6% од акциите на Лукоил за околу 2 милијарди долари. Според некои коментатори, продажбата на оваа зделка била планирана претходно на лична средба меѓу [[Претседател на Русија|рускиот претседател]] [[Владимир Путин]] и претседателот и [[извршен директор]] на КонокоФилипс, Џејмс Мулва . По аукцијата, Лукоил и КонокоФилипс најавиле создавање стратешки сојуз. Подоцна, американската компанија го зголемила својот удел на 20% во Лукоил и продала на руската компанија дел од својата мрежа на бензински пумпи во [[Соединети Американски Држави|САД]] и [[Западна Европа]] . Двете нафтени компании, исто така, се согласиле за заеднички развој на наоѓалиште за нафта и гас во северната област Тиман-Печора во Русија ( [[Коми|Република Коми]] ) и имале намера да ги обезбедат правата за развој на полето Западна Курна во Ирак, едно од најголемите во земјата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://english.pravda.ru/comp/2002/06/05/29745.html|title=Blockade Strengthened On Palestine Town Of Qalgilya|date=30 October 2001|work=Pravda|accessdate=14 May 2011}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.russiajournal.com/news/cnews-article.shtml?nd=41450|title=Bright future for LUKoil|archive-url=https://web.archive.org/web/20040921172432/http://www.russiajournal.com/news/cnews-article.shtml?nd=41450|archive-date=September 21, 2004}}</ref> Заменик-премиерот на Узбекистан Ергаш Шаизматов на 30 август 2006 година објави дека узбекистанската влада и меѓународниот конзорциум составен од државните Узбенектегаз, Лукоил Оверсис, Петронас, Кореја Нешанал Ојл Корп.и Чајна Нешанал Петролеум Корп. потпишале договор за споделување на производството за истражување и развој нафтени и гасни полиња во [[Аралско Езеро|Аралското Море]], наведувајќи „Аралското Море е во голема мера непознато, но ветува многу во однос на наоѓање нафта и гас. Се разбира, постои ризик, но ние веруваме во успехот на овој уникатен проект.“ <ref name="GAS">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.itar-tass.com/eng/level2.html?NewsID=10748305&PageNum=0|title=Uzbekistan, intl consortium ink deal on exploring Aral Sea|publisher=ITAR-Tass|archive-url=https://web.archive.org/web/20100727223036/http://www.itar-tass.com/eng/level2.html?NewsID=10748305&PageNum=0|archive-date=2010-07-27}}</ref> Во декември 2006 година, Лукоил објави купување на 376 бензински пумпи во шест [[Европа|европски]] земји : [[Белгија]], [[Чешка]], [[Финска]], [[Унгарија]], [[Полска]] и [[Словачка]], од КонокоФилипс.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.vedomosti.ru/newspaper/articles/2006/12/19/vkratce3?|title="Лукойл" покупает сеть АЗС|last=Ведомости|date=2006-12-19|access-date=2018-01-18}}</ref> == Наводи == [[Категорија:Руски гасни претпријатија]] [[Категорија:Руски нафтени претпријатија]] 8mwcqruw8a7v30fvmr2uhax20c181t6 Михаил Хонијат 0 1303013 5567503 5491226 2026-05-31T01:27:53Z Bjankuloski06 332 Правописна исправка, replaced: Кеа → Кеја (4) 5567503 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Seal_of_Michael,_Metropolitan_of_Athens.png|десно|мини| Оловен печат на Михаил Хонијат како Митрополит Атински.]] '''Свети Михаил Хонијат''' (или '''Акоминат'''; {{langx|el|{{lang|grc|Μιχαὴλ Χωνιάτης or Ἀκομινάτος}}}} ; ок. 1140 – 1220) ― [[Римска империја|римски]] [[писател]] и [[Свештенство|свештеник]], роден во Хоне (античкиот Колосе). На рана возраст учек во [[Цариград|Константинопол]] и бил ученик на Евстатиј Солунски. Околу 1175 година бил назначен за архиепископ на Атина, функција која ја задржал до 1204 година.<ref>Kenneth M. Setton, [https://www.jstor.org/discover/10.2307/2851321?uid=3739832&uid=2129&uid=2&uid=70&uid=4&uid=3739256&sid=21103820577341 "A Note on Michael Choniates, Archbishop of Athens (1182-1204)"], ''Speculum'', '''21''' (1946), pp. 234-236</ref> Во 1204 година, тој го бранел [[Атински акропол|Атинскиот акропол]] од нападот на Лав Сгурос, издржувајќи сè до доаѓањето на [[Четврта крстоносна војна|крстоносците]] во 1205 година, на кои им го предал градот.<ref>N.G. Wilson, ''Scholars of Byzantium'' 1983:204-06.</ref> По воспоставувањето на [[Латинско Царство|латинската]] контрола, тој се повлекол на островот [[Кеја (остров)|Кеја]]. Околу 1217 година повторно се преселил во [[манастир]]от Водоница кај [[Термопили]], каде што и умрел. Иако на класичните научници им е познат како последниот поседувач на целосните верзии на Калимаховиот ''Хекале'' и ''Ајтија'',<ref>A.S. Hollis, "A New Fragment on Niobe and the Text of Propertius 2.20.8". ''The Classical Quarterly'', New Series, '''47'''.2 (1997:578-582).</ref> тој бил сестран писател и компонирал беседи, говори и песни, кои со неговата кореспонденција фрлаат значителна светлина врз состојбата на [[Атика]] и Атина во тоа време. Неговиот споменик на [[Алексиј III Ангел]] за злоупотребите на римската администрација, поетската жалост за дегенерацијата на Атина и монодиите на неговиот брат [[Никита Хонијат|Никита]] и Евстатиј, архиепископот на Солун, заслужуваат посебно споменување. Се верува дека неговата ќерка Константина ги подучувала, по [[грчки јазик]] и [[наука]], Џон Бесингстоучки, Архиѓакон Лестерски, познат по неговото течно познавање и застапување на [[Грчки јазик|грчкиот јазик]].<ref>{{cite DNB|wstitle=Basing, John|volume=3|first=Thomas Andrew|last=Archer}}</ref> Ученикот на Михаил, Ѓорѓи Вардан, кој го придружувал за време на неговиот егзил на Кеја, станал истакнат епископ во следните години.<ref>{{Наведена енциклопедија|last = Macrides |first = R. J. |title = Вардан, Ѓорѓи |editor-last=Каждан |editor-first=Александр |editor-link=Александр Каждан |year=1991 |encyclopedia =[[Оксфордски речник на Византија]]|publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-504652-6 |pages=254–255}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Дополнителна литература == * Издание на неговите дела од Спиридон Ламброс (1879-1880) * Migne, ''Patrologia Graeca'', cxL. * Адолф Елисен, ''Michael Akominatos'' (1846), содржи неколку дела со германски превод * Фердинанд Грегоровиус, ''Geschichte der Stadt Athen im Mittelalter'', i, (1889) * Џорџ Финлеј, ''History of Greece'', IV. стр.&nbsp;133–134 (1877). * Талон, Ц. ''A Medieval Humanist: Michael Akominatos'' (Њу Хевн, 1923) (репринт Њујорк, 1973). * Stadtmüller, G. „Michael Choniates, Mitropolit von Athen“, ''Orientalia Christiana'', 33,2 (1934), 125–325. * Сетон, КМ „Атина во доцниот дванаесетти век“, Спекулум, XIX (1944), 179–207. * Ентони Калделис, „Michael Choniates: a classicist-bishop and his cathedral (1182–1205 н.е.),“ во Idem, ''The Christian Parthenon: Classicism and Pilgrimage in Byzantine Athens'' (Cambridge, Cambridge University Press, 2009), 145–162. * Нарио Галина, „La reazione antiromana nell'epistolario di Michele Coniata Metropolita d'Atene“ во Герардо Ортали, Џорџо Равењани, Петер Шрајнер, изд. ''Quarta Crociata'' (Венеција, 2006 година.{{ISBN|88-88143-74-2}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/88-88143-74-2|88-88143-74-2]] ) кн. 1 стр.&nbsp;423–446 * {{EB1911|wstitle=Acominatus, Michael|volume=1|pages=150–151}} * Athanasios Angelou, «Rhetoric and History: The case of Nicetas Choniates», στο History as Literature in Byzantium, ур. Ruth Macrides, Farnham, Ешгејт 2010, σ. 289–305. {{Почетна кутија}} {{S-rel|eo}} {{s-bef|before=Ѓорѓи IV}} {{s-ttl|title=[[Митрополит]] на [[Атинска архиепископија|Атина]]|years=1182–1220<br/>(во егзил после 1205 година)}} {{s-vac|next=Мелетиј I}} {{s-end}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Христијани од Четвртата крстоносна војна]] [[Категорија:Византиски писатели]] [[Категорија:Починати во 1220 година]] [[Категорија:Родени во 1140-тите]] [[Категорија:Луѓе од Колосе]] [[Категорија:Кеја (остров)]] [[Категорија:Римски Атињани]] [[Категорија:Римски Анадолци]] [[Категорија:Собирачи на книги и ракописи]] [[Категорија:Атински епископи]] [[Категорија:Римски писатели од 12 век]] [[Категорија:Римски писатели од 13 век]] [[Категорија:Римски епископи од 12 век]] [[Категорија:Римски епископи од 13 век]] [[Категорија:Византиски историчари]] m32a3uy218ho31zqbsajsll30bbdb70 Дуќан на ул. „Маршал Тито“ бр. 30 (Струмица) 0 1305100 5567441 4817666 2026-05-30T22:09:43Z Dandarmkd 31127 5567441 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Зграда | name = Дуќан на ул. „Маршал Тито“ бр. 30 | native_name = | native_name_lang = | former_names = | alternate_names = | status = | image = Дуќан на ул. „Маршал Тито“ бр. 30 - Струмица (1).jpg | caption = Зградата во 2021 година | map_type = | map_caption = Местоположба во рамките на Струмица | altitude = | building_type = | architectural_style = | structural_system = | cost = | ren_cost = | client = | owner = | current_tenants = | landlord = | location = | address = ул. „Маршал Тито“ бр. 30 | location_town = [[Струмица]], [[Општина Струмица]] | location_country = [[Македонија]] | iso_region = | coordinates_display = | latitude = | longitude = | latd = | latm = | lats = | latNS = | longd = | longm = | longs = | longEW = | coordinates = | groundbreaking_date = | start_date = | completion_date = | completed_date = | opened_date = | inauguration_date = | renovation_date = | demolition_date = | destruction_date = | height = | diameter = | antenna_spire = | roof = | top_floor = | other_dimensions = | floor_count = | floor_area = | seating_type = | seating_capacity = | elevator_count = | main_contractor = | architect = | architecture_firm = | structural_engineer = | services_engineer = | civil_engineer = | other_designers = | quantity_surveyor = | awards = | designations = [[Список на културно наследство на Македонија|Споменик на културата]] (1981) | ren_architect = | ren_firm = | ren_str_engineer = | ren_serv_engineer = | ren_civ_engineer = | ren_oth_designers = | ren_qty_surveyor = | ren_awards = | url = | nrhp = | references = }} '''Дуќан на ул. „Маршал Тито“ бр. 30''' — [[зграда]] во која се сместени [[Куќа|простории за живеење]] и [[дуќан]], во [[Стара струмичка чаршија|Старата чаршија]] во градот [[Струмица]]. Зградата е заведена како [[Список на културно наследство на Македонија|културно наследство на Македонија]], во списокот на заштитени добра на [[Министерство за култура на Македонија|Министерството за култура]].<ref>{{наведена мрежна страница|title=Национален регистар на објекти кои се заштитено културно наследство|url=http://mkopen.org/entry/b4lneRwy7EHOIGvCtgc7Vg|accessdate=16 август 2022|date=2012|publisher=Министерство за култура|archive-date=2021-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210809121456/http://mkopen.org/entry/b4lneRwy7EHOIGvCtgc7Vg|url-status=live}}</ref> == Поврзано == * [[Културно наследство на Македонија во Општина Струмица]] == Наводи == {{наводи}} {{КНМ-Струмица}} [[Категорија:Згради и градби во Струмица]] b97xpcpljh8rd81xr2g613zdaf3fp06 Дуќан на ул. „Маршал Тито“ бр. 28б (Струмица) 0 1305102 5567439 4817665 2026-05-30T21:49:38Z Dandarmkd 31127 5567439 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Зграда | name = Дуќан на ул. „Маршал Тито“ бр. 28б | native_name = | native_name_lang = | former_names = | alternate_names = | status = | image = Дуќан на ул. „Маршал Тито“ бр. 28б - Струмица (1).jpg | caption = Зградата во 2021 година | map_type = | map_caption = Местоположба во рамките на Струмица | altitude = | building_type = | architectural_style = | structural_system = | cost = | ren_cost = | client = | owner = | current_tenants = | landlord = | location = | address = ул. „Маршал Тито“ бр. 28б | location_town = [[Струмица]], [[Општина Струмица]] | location_country = [[Македонија]] | iso_region = | coordinates_display = | latitude = | longitude = | latd = | latm = | lats = | latNS = | longd = | longm = | longs = | longEW = | coordinates = | groundbreaking_date = | start_date = | completion_date = | completed_date = | opened_date = | inauguration_date = | renovation_date = | demolition_date = | destruction_date = | height = | diameter = | antenna_spire = | roof = | top_floor = | other_dimensions = | floor_count = | floor_area = | seating_type = | seating_capacity = | elevator_count = | main_contractor = | architect = | architecture_firm = | structural_engineer = | services_engineer = | civil_engineer = | other_designers = | quantity_surveyor = | awards = | designations = [[Список на културно наследство на Македонија|Споменик на културата]] (1981) | ren_architect = | ren_firm = | ren_str_engineer = | ren_serv_engineer = | ren_civ_engineer = | ren_oth_designers = | ren_qty_surveyor = | ren_awards = | url = | nrhp = | references = }} '''Дуќан на ул. „Маршал Тито“ бр. 28б''' — источната половина на [[зграда]] во која се сместени [[Куќа|простории за живеење]] и [[дуќан]], во [[Стара струмичка чаршија|Старата чаршија]] во градот [[Струмица]]. Зградата (која е и на [[Дуќан на ул. „Маршал Тито“ бр. 28 (Струмица)|адресниот број 28а]]) е заведена како [[Список на културно наследство на Македонија|културно наследство на Македонија]], во списокот на заштитени добра на [[Министерство за култура на Македонија|Министерството за култура]].<ref>{{наведена мрежна страница|title=Национален регистар на објекти кои се заштитено културно наследство|url=http://mkopen.org/entry/b4lneRwy7EHOIGvCtgc7Vg|accessdate=16 август 2022|date=2012|publisher=Министерство за култура|archive-date=2021-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210809121456/http://mkopen.org/entry/b4lneRwy7EHOIGvCtgc7Vg|url-status=live}}</ref> == Поврзано == * [[Културно наследство на Македонија во Општина Струмица]] == Наводи == {{наводи}} {{КНМ-Струмица}} [[Категорија:Згради и градби во Струмица]] 414ddgbnn3iihjos4wd04xop1uv845v Дуќан на ул. „Маршал Тито“ бр. 28 (Струмица) 0 1305104 5567414 4817664 2026-05-30T19:58:22Z Dandarmkd 31127 5567414 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Зграда | name = Дуќан на ул. „Маршал Тито“ бр. 28а | native_name = | native_name_lang = | former_names = | alternate_names = | status = | image = Дуќан на ул. „Маршал Тито“ бр. 28 - Струмица (1).jpg | caption = Зградата во 2021 година, заедно со [[Дуќан на ул. „Маршал Тито“ бр. 28б (Струмица)|источната (лева) половина]] | map_type = | map_caption = Местоположба во рамките на Струмица | altitude = | building_type = | architectural_style = | structural_system = | cost = | ren_cost = | client = | owner = | current_tenants = | landlord = | location = | address = ул. „Маршал Тито“ бр. 28а | location_town = [[Струмица]], [[Општина Струмица]] | location_country = [[Македонија]] | iso_region = | coordinates_display = | latitude = | longitude = | latd = | latm = | lats = | latNS = | longd = | longm = | longs = | longEW = | coordinates = | groundbreaking_date = | start_date = | completion_date = | completed_date = | opened_date = | inauguration_date = | renovation_date = | demolition_date = | destruction_date = | height = | diameter = | antenna_spire = | roof = | top_floor = | other_dimensions = | floor_count = | floor_area = | seating_type = | seating_capacity = | elevator_count = | main_contractor = | architect = | architecture_firm = | structural_engineer = | services_engineer = | civil_engineer = | other_designers = | quantity_surveyor = | awards = | designations = [[Список на културно наследство на Македонија|Споменик на културата]] (1981) | ren_architect = | ren_firm = | ren_str_engineer = | ren_serv_engineer = | ren_civ_engineer = | ren_oth_designers = | ren_qty_surveyor = | ren_awards = | url = | nrhp = | references = }} '''Дуќан на ул. „Маршал Тито“ бр. 28а''' — западната половина на [[зграда]] во која се сместени [[Куќа|простории за живеење]] и [[дуќан]], во [[Стара струмичка чаршија|Старата чаршија]] во градот [[Струмица]]. Зградата (која е и на [[Дуќан на ул. „Маршал Тито“ бр. 28б (Струмица)|адресниот број 28б]]) е заведена како [[Список на културно наследство на Македонија|културно наследство на Македонија]], во списокот на заштитени добра на [[Министерство за култура на Македонија|Министерството за култура]].<ref>{{наведена мрежна страница|title=Национален регистар на објекти кои се заштитено културно наследство|url=http://mkopen.org/entry/b4lneRwy7EHOIGvCtgc7Vg|accessdate=16 август 2022|date=2012|publisher=Министерство за култура|archive-date=2021-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210809121456/http://mkopen.org/entry/b4lneRwy7EHOIGvCtgc7Vg|url-status=live}}</ref> == Поврзано == * [[Културно наследство на Македонија во Општина Струмица]] == Наводи == {{наводи}} {{КНМ-Струмица}} [[Категорија:Згради и градби во Струмица]] dv4rjjbqpkjxx95jxto32cqfecfbo4y Дуќан на ул. „Маршал Тито“ бр. 27 (Струмица) 0 1305107 5567412 4817663 2026-05-30T19:37:41Z Dandarmkd 31127 5567412 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Зграда | name = Дуќан на ул. „Маршал Тито“ бр. 27 | native_name = | native_name_lang = | former_names = | alternate_names = | status = | image = Дуќан на ул. „Маршал Тито“ бр. 27 - Струмица (1).jpg | caption = Дуќанскиот простор во 2021 година | map_type = | map_caption = Местоположба во рамките на Струмица | altitude = | building_type = | architectural_style = | structural_system = | cost = | ren_cost = | client = | owner = | current_tenants = | landlord = | location = | address = ул. „Маршал Тито“ бр. 27 | location_town = [[Струмица]], [[Општина Струмица]] | location_country = [[Македонија]] | iso_region = | coordinates_display = | latitude = | longitude = | latd = | latm = | lats = | latNS = | longd = | longm = | longs = | longEW = | coordinates = | groundbreaking_date = | start_date = | completion_date = | completed_date = | opened_date = | inauguration_date = | renovation_date = | demolition_date = | destruction_date = | height = | diameter = | antenna_spire = | roof = | top_floor = | other_dimensions = | floor_count = | floor_area = | seating_type = | seating_capacity = | elevator_count = | main_contractor = | architect = | architecture_firm = | structural_engineer = | services_engineer = | civil_engineer = | other_designers = | quantity_surveyor = | awards = | designations = [[Список на културно наследство на Македонија|Споменик на културата]] (1981) | ren_architect = | ren_firm = | ren_str_engineer = | ren_serv_engineer = | ren_civ_engineer = | ren_oth_designers = | ren_qty_surveyor = | ren_awards = | url = | nrhp = | references = }} '''Дуќан на ул. „Маршал Тито“ бр. 27''' — [[зграда]] во која се сместени [[Куќа|простории за живеење]] и [[дуќан]], во [[Стара струмичка чаршија|Старата чаршија]] во градот [[Струмица]]. Зградата е заведена како [[Список на културно наследство на Македонија|културно наследство на Македонија]], во списокот на заштитени добра на [[Министерство за култура на Македонија|Министерството за култура]].<ref>{{наведена мрежна страница|title=Национален регистар на објекти кои се заштитено културно наследство|url=http://mkopen.org/entry/b4lneRwy7EHOIGvCtgc7Vg|accessdate=16 август 2022|date=2012|publisher=Министерство за култура|archive-date=2021-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210809121456/http://mkopen.org/entry/b4lneRwy7EHOIGvCtgc7Vg|url-status=live}}</ref> == Поврзано == * [[Културно наследство на Македонија во Општина Струмица]] == Наводи == {{наводи}} {{КНМ-Струмица}} [[Категорија:Згради и градби во Струмица]] ekbsdaa0xaqyq5e5uhn1xbqf8ec0hrc Дуќан на ул. „Маршал Тито“ бр. 26 (Струмица) 0 1305109 5567408 4817662 2026-05-30T19:29:39Z Dandarmkd 31127 5567408 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Зграда | name = Дуќан на ул. „Маршал Тито“ бр. 26 | native_name = | native_name_lang = | former_names = | alternate_names = | status = | image = Дуќан на ул. „Маршал Тито“ бр. 26 - Струмица (2).jpg | caption = Зградата во 2021 година | map_type = | map_caption = Местоположба во рамките на Струмица | altitude = | building_type = | architectural_style = | structural_system = | cost = | ren_cost = | client = | owner = | current_tenants = | landlord = | location = | address = ул. „Маршал Тито“ бр. 26 | location_town = [[Струмица]], [[Општина Струмица]] | location_country = [[Македонија]] | iso_region = | coordinates_display = | latitude = | longitude = | latd = | latm = | lats = | latNS = | longd = | longm = | longs = | longEW = | coordinates = | groundbreaking_date = | start_date = | completion_date = | completed_date = | opened_date = | inauguration_date = | renovation_date = | demolition_date = | destruction_date = | height = | diameter = | antenna_spire = | roof = | top_floor = | other_dimensions = | floor_count = | floor_area = | seating_type = | seating_capacity = | elevator_count = | main_contractor = | architect = | architecture_firm = | structural_engineer = | services_engineer = | civil_engineer = | other_designers = | quantity_surveyor = | awards = | designations = [[Список на културно наследство на Македонија|Споменик на културата]] (1981) | ren_architect = | ren_firm = | ren_str_engineer = | ren_serv_engineer = | ren_civ_engineer = | ren_oth_designers = | ren_qty_surveyor = | ren_awards = | url = | nrhp = | references = }} '''Дуќан на ул. „Маршал Тито“ бр. 26''' — [[зграда]] во која се сместени [[Куќа|простории за живеење]] и [[дуќан]], во [[Стара струмичка чаршија|Старата чаршија]] во градот [[Струмица]]. Зградата е заведена како [[Список на културно наследство на Македонија|културно наследство на Македонија]], во списокот на заштитени добра на [[Министерство за култура на Македонија|Министерството за култура]].<ref>{{наведена мрежна страница|title=Национален регистар на објекти кои се заштитено културно наследство|url=http://mkopen.org/entry/b4lneRwy7EHOIGvCtgc7Vg|accessdate=16 август 2022|date=2012|publisher=Министерство за култура|archive-date=2021-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210809121456/http://mkopen.org/entry/b4lneRwy7EHOIGvCtgc7Vg|url-status=live}}</ref> == Поврзано == * [[Културно наследство на Македонија во Општина Струмица]] == Наводи == {{наводи}} {{КНМ-Струмица}} [[Категорија:Згради и градби во Струмица]] i5i87oec6c88n1ctp8vmqggpezaazkr Gloria Groove 0 1305200 5567356 5166629 2026-05-30T13:17:03Z NadyBarbieGirl 63459 /* Спотови */ 5567356 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist |name =Gloria Groove |background = solo_singer |image = 07072021 - Gloria Groove no Sai da Caixa - UOL.jpg |birth_name =Даниел Гарсија Фелиционе Наполеон |alias =Gloria Groove |birth_date = {{роден на|18|јануари|1995}} |birth_place ={{роден во|Сао Луис,Бразил}} |origin = [[Бразил]] |occupation = [[пејач]] |genre = [[Поп музика]] [[регетон]]|[[фанк кариока]] |years_active = 2016 –сѐ уште |instrument = вокал |First_album = |Latest_album = |Notable_albums = |Notable_songs = |label = |associated_acts = [[Аретуза Лови]], [[Пабло Витар]] |website = }} '''Даниел Гарсија Фелиционе Наполеон''' ({{роден во|Сао Луис,Бразил}}, {{роден на|18|јануари|1995}}) — бразилски поп пејач и драг квин. == Дискографија == === Албуми === * O Proceder (2017) * Lady Leste (2022) === Спотови === {| class="wikitable" |- ! Спот !! Година !! Режисер |- | '' Dona'' || 2016 || |- | ''Catuaba '' || 2016 || |- | ''Império '' || 2016 || |- |'' Gloriosa '' || 2017 || |- | '' Muleke Brasileiro '' || 2017 || |- |'' Bumbum de Ouro '' || 2017 || |- | '' Arrasta '' || 2018 || |- | '' Provocar '' || 2018 || |- | '' Apaga a Luz '' || 2018 || |- | '' Coisa Boa ''|| 2019 || |- | '' YoYo ''|| 2019 || |- | '' Mil Grau '' || 2019|| |- | '' Magenta Ca$h '' || 2019|| |- |'' Só o Amor '' || 2019 || |- |'' Sedanapo '' || 2019 || |- |'' A Caminhada ''|| 2019 || |- |'' Incondicional '' || 2020 || |- |'' A Tua Voz ''|| 2020 || |- | '' Vício '' || 2020 || |- | '' Sinal '' || 2020 || |- | '' Deve ser horrível dormir sem mim '' || 2020 || |- | ''Suplicar ''|| 2020 || |- |'' Bonekinha '' || 2021 || |- |'' A Queda '' || 2021 || |- |'' Noite de Caça '' || 2021 || |- | ''Leilão ''|| 2021|| |- | ''Vermelho ''|| 2022|| |- | ''Jogo Perigoso (Visualizer) ''|| 2022|| |- | ''SFM (Visualizer)''|| 2022|| |- | ''LSD (Visualizer) ''|| 2022|| |- | ''Pisando Fofo (Visualizer) ''|| 2022|| |- | ''Greta (Visualizer)''|| 2022|| |- | ''Ameianoite ''|| 2022|| |- | ''Furduncin''|| 2023|| Silva |- | '' Bruxaria 3000''|| 2023|| Rafael Carvalho,Gloria Groove |- | '' MODO XUXA part. XUXA''|| 2024||Brendo+Gonfiantini |- | '' O Cha''|| 2026|| |} == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски == * [[Категорија:Бразилски пејачи]] [[Категорија:Живи луѓе]] cw0zn7grcch2n7mvioiso9c8tj648fc Куќа на ул. „Тошо Арсов“ бр. 2 (Штип) 0 1305428 5567480 4852189 2026-05-31T00:34:23Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567480 wikitext text/x-wiki {{Infobox Historic building |name = Куќа на ул. „Тошо Арсов“ бр. 2 |image = Куќа на ул. „Тошо Арсов“ бр. 2 - Штип (2).jpg |caption = Поглед на куќата |map_type = |latitude = |longitude = |location_town = [[Штип]] |location_country = [[Македонија]] |address = ул. „Тошо Арсов“ бр. 2 |architect = |client = |engineer = |construction_start_date = |completion_date = |date_demolished = |cost = |structural_system = |owner = |style = [[Македонска староградска архитектура|Староградска архитектура]] |size = | floor_count = 2 }} '''Куќа на ул. „Тошо Арсов“ бр. 2''' ― [[Македонска староградска архитектура|староградска]] [[куќа]] во [[Штип]], [[Македонија]]. Куќата е заведена како [[Список на културно наследство на Македонија|Културно наследство на Македонија]].<ref>{{наведена мрежна страница |last1= |first1= |editor1-first= |editor1-last= |editor1-link= |others= |title=Национален регистар на објекти кои се заштитно културно наследство |url=http://mkopen.org/entry/b4lneRwy7EHOIGvCtgc7Vg |format= |accessdate=24 август 2022 |date=2012 |publisher=Министерство за култура |language= |archive-date=2021-08-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210809121456/http://mkopen.org/entry/b4lneRwy7EHOIGvCtgc7Vg |url-status=live }}</ref> <ref>{{наведена мрежна страница |last1= |first1= |editor1-first= |editor1-last= |editor1-link= |others= |title=Куќа на ул.”Тошо Арсов” бр.2,4,8 и ул.”Маршал Тито” бр. 2 |url=https://www.zkn.mk/stip-k-ta-mt-2/|format= |accessdate=24 август 2022 |date= |publisher=zkn.mk |language= македонски}} </ref> == Поврзано == * [[Културно наследство на Македонија во Општина Штип]] * [[Завод и музеј (Штип)|Завод и музеј - Штип]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.zavodimuzejstip.mk/ Службена мрежна страница на Завод и музеј - Штип] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220323194337/http://www.zavodimuzejstip.mk/ |date=2022-03-23 }} * [https://www.zkn.mk/ Заштитено културно наследство - Македонија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220420044810/https://www.zkn.mk/ |date=2022-04-20 }} - проект страница подржана од [[Министерство за култура на Македонија|Министерството за култура]] {{КНМ-Штип}} [[Категорија:Културно наследство на Македонија во Општина Штип]] [[Категорија:Куќи во Штип]] m1w5jqqddz60jz8mx8socf72e8vz4y7 Куќа на ул. „Тошо Арсов“ бр. 4 (Штип) 0 1305429 5567481 4852190 2026-05-31T00:34:24Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567481 wikitext text/x-wiki {{Infobox Historic building |name = Куќа на ул. „Тошо Арсов“ бр. 4 |image = Куќа на ул. „Тошо Арсов“ бр. 4 - Штип (1).jpg |caption = Поглед на куќата |map_type = |latitude = |longitude = |location_town = [[Штип]] |location_country = [[Македонија]] |address = ул. „Тошо Арсов“ бр. 4 |architect = |client = |engineer = |construction_start_date = |completion_date = |date_demolished = |cost = |structural_system = |owner = |style = [[Македонска староградска архитектура|Староградска архитектура]] |size = | floor_count = 2 }} '''Куќа на ул. „Тошо Арсов“ бр. 4''' ― [[Македонска староградска архитектура|староградска]] [[куќа]] во [[Штип]], [[Македонија]]. Куќата е заведена како [[Список на културно наследство на Македонија|Културно наследство на Македонија]].<ref>{{наведена мрежна страница |last1= |first1= |editor1-first= |editor1-last= |editor1-link= |others= |title=Национален регистар на објекти кои се заштитно културно наследство |url=http://mkopen.org/entry/b4lneRwy7EHOIGvCtgc7Vg |format= |accessdate=24 август 2022 |date=2012 |publisher=Министерство за култура |language= |archive-date=2021-08-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210809121456/http://mkopen.org/entry/b4lneRwy7EHOIGvCtgc7Vg |url-status=live }}</ref> <ref>{{наведена мрежна страница |last1= |first1= |editor1-first= |editor1-last= |editor1-link= |others= |title=Куќа на ул.”Тошо Арсов” бр.2,4,8 и ул.”Маршал Тито” бр. 2 |url=https://www.zkn.mk/stip-k-ta-mt-2/|format= |accessdate=24 август 2022 |date= |publisher=zkn.mk |language= македонски}} </ref> == Поврзано == * [[Културно наследство на Македонија во Општина Штип]] * [[Завод и музеј (Штип)|Завод и музеј - Штип]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.zavodimuzejstip.mk/ Службена мрежна страница на Завод и музеј - Штип] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220323194337/http://www.zavodimuzejstip.mk/ |date=2022-03-23 }} * [https://www.zkn.mk/ Заштитено културно наследство - Македонија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220420044810/https://www.zkn.mk/ |date=2022-04-20 }} - проект страница подржана од [[Министерство за култура на Македонија|Министерството за култура]] {{КНМ-Штип}} [[Категорија:Културно наследство на Македонија во Општина Штип]] [[Категорија:Куќи во Штип]] p71e6g4ewd9vtwh0vpa15f3g2g0x1m4 Куќа на ул. „Тошо Арсов“ бр. 8 (Штип) 0 1305430 5567482 4852191 2026-05-31T00:34:26Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567482 wikitext text/x-wiki {{Infobox Historic building |name = Куќа на ул. „Тошо Арсов“ бр. 8 |image = Куќа на ул. „Тошо Арсов“ бр. 8 - Штип (1).jpg |caption = Поглед на куќата |map_type = |latitude = |longitude = |location_town = [[Штип]] |location_country = [[Македонија]] |address = ул. „Тошо Арсов“ бр. 8 |architect = |client = |engineer = |construction_start_date = |completion_date = |date_demolished = |cost = |structural_system = |owner = |style = [[Македонска староградска архитектура|Староградска архитектура]] |size = | floor_count = 2 }} '''Куќа на ул. „Тошо Арсов“ бр. 8''' ― [[Македонска староградска архитектура|староградска]] [[куќа]] во [[Штип]], [[Македонија]]. Куќата е заведена како [[Список на културно наследство на Македонија|Културно наследство на Македонија]].<ref>{{наведена мрежна страница |last1= |first1= |editor1-first= |editor1-last= |editor1-link= |others= |title=Национален регистар на објекти кои се заштитно културно наследство |url=http://mkopen.org/entry/b4lneRwy7EHOIGvCtgc7Vg |format= |accessdate=24 август 2022 |date=2012 |publisher=Министерство за култура |language= |archive-date=2021-08-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210809121456/http://mkopen.org/entry/b4lneRwy7EHOIGvCtgc7Vg |url-status=live }}</ref> <ref>{{наведена мрежна страница |last1= |first1= |editor1-first= |editor1-last= |editor1-link= |others= |title=Куќа на ул.”Тошо Арсов” бр.2,4,8 и ул.”Маршал Тито” бр. 2 |url=https://www.zkn.mk/stip-k-ta-mt-2/|format= |accessdate=24 август 2022 |date= |publisher=zkn.mk |language= македонски}} </ref> == Поврзано == * [[Културно наследство на Македонија во Општина Штип]] * [[Завод и музеј (Штип)|Завод и музеј - Штип]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.zavodimuzejstip.mk/ Службена мрежна страница на Завод и музеј - Штип] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220323194337/http://www.zavodimuzejstip.mk/ |date=2022-03-23 }} * [https://www.zkn.mk/ Заштитено културно наследство - Македонија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220420044810/https://www.zkn.mk/ |date=2022-04-20 }} - проект страница подржана од [[Министерство за култура на Македонија|Министерството за култура]] {{КНМ-Штип}} [[Категорија:Културно наследство на Македонија во Општина Штип]] [[Категорија:Куќи во Штип]] i3k4bk39tcgst6zgpnzjbq4t0wzrinw Липицанер 0 1307848 5567568 5410675 2026-05-31T05:17:19Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567568 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Коњска раса | слика = | опис = Денешен липицанер | алт = | одлики = Компактен, мускулест, главно, но не исклучиво во сива боја, популарно поврзан со [[Шпанска школа за јавање]] | други_називи = | прекар = | земја = Одгледан од [[Хабсбурговци]]те од арапски, [[берберски коњ|берберски]], шпански и неаполски коњи | група1 = Verband der Lipizzanerzüchter in Österreich (Austria) | стд1 = http://www.lipizzanerzuchtverband.at/Zuchtbuchordnung_15.1.2011.pdf | група2 = Lipizzan International Federation | стд2 = http://www.lipizzan-online.com/main.asp?VID=1&kat1=85&kat2=603&kat3=&_=2 | група3 = Other nations | стд3 = http://www.lipizzan-online.com/main.asp?VID=1&Kat1=81&Kat2=518&Kat3=465 | група4 = United States Lipizzan Federation | стд4 = https://www.uslipizzan.org/contact | група6 = Slovenian Lipizzaner Breeding Association | стд6 = https://www.lipicanci.si/en/ }} '''Липицанер'''<ref>{{ДРМЈ|липицанер}}</ref><ref>{{ОДРМЈ|липицанер}}</ref> ({{Langx|hr|Lipicanac}}, {{Langx|cs|Lipicán}}, {{Langx|hu|Lipicai}}, {{Langx|it|Lipizzano}}, {{Langx|sl|Lipicanec}}) ― раса на [[коњи]] именувана по липичкиот [[пастув]] на [[Хабсбуршка Монархија|Хабсбуршката Монархија]]. Претежно со сива боја, липицанерот е раса од барокен вид кој е моќен, полека созрева и е познат по долговечноста. Расата е тесно поврзана со Шпанската школа за јавање во [[Виена]], [[Австрија]], каде што коњите демонстрираат „високо школски“ движења на класичната дресура, вклучително и високо контролираните, стилизирани скокови и други движења познати како „воздух над земјата“. Коњите во Шпанската школа за јавање првенствено се избрани од оние кои се одгледуваат во Пиберската сојузна коњушница, во близина на [[Грац]], и обучени со користење на традиционални методи кои датираат стотици години наназад, засновани на начелата на класичната дресура. Расата липицанер датира од 16 век. Името потекнува од една од најраните коњушници, која се наоѓала во близина на Липица (на [[Италијански јазик|италијански]] Lipizza), тогаш дел од [[Австроунгарија]] и денес село во [[Словенија]] каде сè уште се одгледуваат липицанери. Расата била многупати загрозена од војните што ја зафаќале [[Европа]], вклучително и за време на [[Војна на Првата коалиција|Војната на Првата коалиција]], [[Прва светска војна|Првата светска војна]] и [[Втора светска војна|Втората светска војна]]. Спасувањето на липицанерите за време на Втората светска војна од страна на војските на [[Соединетите Држави]] станало познато со филмот на [[Компанија Волт Дизни|Дизни]], ''Чудото на белите пастуви''. Денес, осум [[пастув]]и се признаени како класичен основен крвен материјал на расата, сите ождребени кон крајот на 18 и почетокот на 19 век. Сите денешни липицанери потекнуваат од овие осум пастуви, а сите пастуви за размножување го вклучиле во своето име името на основачот на нивната крвна лоза. Познати се и класични лози на кобили, со до 35 препознаени од различни регистри на раси. Поголемиот дел од коњите се регистрирани преку организациите членки на Липицанерската меѓународна федерација, која е составена од речиси 11.000 коњи во 19 земји и во 9 државни коњушници во Европа. Повеќето липицанери се наоѓаат во Европа, со помал број во [[Америка]], [[Јужна Африка]] и [[Австралија]]. == Особености == [[Податотека:Lipizzaner_DSC02443.jpg|лево|мини|Млад [[пастув]] липицанер за време на постапката на посивување.]] Повеќето липицанери се високи помеѓу 14.2 и 15.2 дланки (147 и 157 см).<ref name="LIPORG">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.lipizzan.org/aboutlipizzans.html|title=Lipizzan Origins|publisher=Lipizzan Association of North America|accessdate=15 октомври 2022|archive-date=2018-09-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20180928002545/http://www.lipizzan.org/aboutlipizzans.html|url-status=dead}}</ref> Сепак, коњите кои се одгледувани за да бидат поблиску до оригиналниот тип на кочија-коњи се повисоки, тежнејќи кон 16.1 дланки (165 см).<ref name="Ed111">Edwards, ''The Encyclopedia of the Horse'', p.111.</ref> Липицанерите имаат долга глава, со прав или малку конвексен профил. Вилицата е длабока, ушите мали, очите големи и изразити, а ноздрите се широки. Тие имаат цврст врат, а сепак заоблен и гребен кој е низок, мускулест и широк. Тие се барокен коњ, со широки, длабоки гради, широк круп и [[мускул]]есто [[рамо]]. [[Опашка]]та се носи високо и е добро поставена. [[Нозе]]те се добро градени, мускулести и силни, со широки [[зглоб]]ови и добро дефинирани [[Тетива|тетиви]]. [[Стапало|Стапалата]] имаат тенденција да бидат мали, но цврсти.<ref name="Bong">Bongianni, ''Simon & Schuster's Guide to Horses and Ponies'', Entry 37.</ref> Липицанерите тежнеат да созреваат споро. Но, тие подолго живеат и подолго се активни од многу други раси. Некои коњи изведуваат тешки вежби на Шпанската јавачка школа длабоко во нивните 20-ти и живеат длабоко до 30-тите години. === Боја === [[Податотека:Mare_&_Foal_3_(7361664544).jpg|мини|[[Кобила]] и темно [[ждребе]].]] Настрана од ретките еднобојни коњи (обично боите [[Дорат (коњ)|дорат]] или црн), повеќето липицанери се сиви. Како и сите сиви коњи, тие имаат црно крзно, темни очи, а како возрасни коњи, бело [[крзно]]. Сивите коњи, вклучувајќи ги и липицанерите, се раѓаат со пигментиран слој - кај липицанерите, ждребињата обично се дорат или црни - и стануваат посветли секоја година, при што постапката трае помеѓу 6 и 10 години. Липицанерите всушност не се вистински бели коњи, иако ова е честа грешка.<ref name="LIPORG"/> Белиот коњ се раѓа бел и има непигментирана кожа.<ref name="UCD">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.vgl.ucdavis.edu/services/coatcolor.php|title=Introduction to Coat Color Genetics|work=Veterinary Genetics Laboratory|publisher=University of California, Davis|accessdate=15 октомври 2022}}</ref> Сè до 18 век, липицанерите имале и [[ген]]и кои предизвикувале други бои на крзното, вклучително и генот дун, ловорова боја, костенлива, црна, пиебалд и скувалд.<ref name="LIPORG"/> Сепак, сивата боја е доминантен ген..<ref name="UCD"/> Сива била бојата што ја претпочитало кралското семејство, па затоа бојата била нагласена и посакувана во практиките на размножување. Така, кај мал дел од населението на расата каде бојата била намерно избрана како пожелна одлика, таа станала бојата на огромното мнозинство на коњи липицанери.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ansi.okstate.edu/breeds/horses/lipizzan/index.htm|title=Lipizzaner|work=Breeds of Livestock|publisher=Oklahoma State University|archive-url=https://web.archive.org/web/20080924151156/http://www.ansi.okstate.edu/breeds/horses/lipizzan/index.htm|archive-date=2008-09-24|accessdate=15 октомври 2022}}</ref> Сепак, долгогодишна традиција е на Шпанската школа за јавање да има барем еден дорат пастув липицанер во престој, и оваа традиција трае до ден-денес.<ref>Swinney, ''Horse Breeds of the World'', p.52.</ref> == Историја == [[Податотека:Maestoso_Basowizza_&_Oberbereiter_Hausberger.jpg|лево|мини|Липицанерски пастув, [[Шенбрун|Дворец Шенбрун]].]] Предците на липицанерот може да се следат околу 800 година од нашата ера.<ref name="Equiworld">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.equiworld.net/uk/horsecare/Breeds/lipizzaner/index.htm|title=The Lipizzaner|publisher=Equiworld|archive-url=https://web.archive.org/web/20080430120418/http://www.equiworld.net/uk/horsecare/Breeds/lipizzaner/index.htm|archive-date=30 април 2008|accessdate=15 октомври 2022}}</ref> Најраните претходници на липицанерот се појавиле во седмиот век кога берберските коњи биле донесени во [[Пиринејскиот Полуостров]] од страна на [[Маври]]те и се измешале со домородните пиринејски коњи. Резултатот бил андалусискиот коњ и другите ибериски раси на коњи.<ref name="Dent">Jankovich, ''They Rode Into Europe'', стр. 77</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ansi.okstate.edu/breeds/horses/andalusian/index.htm|title=Andalusian|work=Breeds of Livestock|publisher=Oklahoma State University|archive-url=https://web.archive.org/web/20090410090106/http://www.ansi.okstate.edu/breeds/horses/andalusian/index.htm|archive-date=10 април 2009|accessdate=15 октомври 2022}}</ref> Во 16 век, кога [[Хабсбурговци]]те владееле и со Шпанија и со Австрија, бил посакуван моќен, но агилен коњ и за воена употреба и за употреба во модерните и брзорастечки школи за јавање за благородништвото во [[Средна Европа]]. Затоа, во 1562 година, хабсбуршкиот император [[Максимилијан II (Свето Римско Царство)|Максимилијан II]] го донел шпанскиот андалусиски коњ во Австрија и ја основал дворската коњушница во Кладруб. Во 1580 година, неговиот брат, [[Карло II (надвојвода на Австрија)|надвојводата Карло II]], владетел на Внатрешна Австрија, основал слична коњушница во Липица, сместена во денешна [[Словенија]], од која расата го добила своето име.<ref name="LIPORG"/><ref name="Dent"/> Кога била основана коњушницата, Липица се наоѓала во административните граници на [[Трст]], автономен град под суверенитет на [[Хабсбурзи]]те. Самото име на селото потекнува од [[Словенечки јазик|словенечкиот]] збор за [[липа]].<ref>{{Наведена книга|title=Etimološki slovar slovenskih zemljepisnih imen|last=Snoj, Marko|publisher=Modrijan and Založba ZRC|year=2009|pages=234–235}}</ref> Шпанските, берберските и арапските коњи биле мешани во Липица, а следните генерации биле мешани со сега изумрената неаполска раса од Италија и други барокни коњи од шпанско потекло добиени од Германија и Данска.<ref name="Hofgestut">Das K.K. Hofgestüt zu Lippiza 1580–1880, Wien 1880</ref> Додека стоката за размножување била разменувана помеѓу двете коњушници, Кладруб била специјализирана за производство на тешки коњи за кочии, додека коњите за јавање и лесни кочии потекнувале од коњушницата во Липица.<ref name="LIPORG"/> Почнувајќи од 1920 година, Пиберската сојузна коњушница, во близина на [[Грац]], станала главна коњушница за коњите што биле користени во Виена. Одгледувањето станало многу селективно, дозволувајќи им само на пастуви кои биле докажани во Школата за јавање, и само одгледување кобили кои поминале ригорозни тестови за изведби.<ref name="PIBER">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.piber.com/index.php?id=283|title=The Lipizzan Horses|publisher=Piber Stud|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928121149/http://www.piber.com/index.php?id=283|archive-date=28 септември 2007|accessdate=15 октомври 2022}}</ref> === Коњи основачи === Денес, осум основни линии за липицанери се признаени од различни регистри, кои ги нарекуваат „династии“.<ref name="LIFStandards">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.lipizzan-online.com/main.asp?kat1=85&kat2=565&kat3=&vid=1|title=Breed Standards|publisher=Lipizzan International Federation|accessdate=15 октомври 2022}}</ref> Тие се поделени во две групи. Шест потекнуваат од класичните пастуви користени во 18-тиот и 19-тиот век од коњушницата во Липица, и две дополнителни линии кои не биле користени во Липица, но биле користени од други коњушници во историските граници на [[Хабсбуршка Монархија|Хабсбуршката Империја]].<ref name="LIPORG"/> Шесте „класични династии“<ref name="dynasties">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.lipizzan-online.com/main.asp?kat1=64&kat2=540&kat3=&vid=1|title=Sire Lines|publisher=Lipizzan International Federation|accessdate=15 октомври 2022}}</ref> се: * Плуто: сив шпански пастув од Кралската данска коњушница, добиен во 1765 година<ref name="LIPORG"/> * Конверзано: црн неаполски пастув, добиен во 1767 година<ref name="LIPORG" /> * Маестозо: сив пастув од коњушницата Кладруб со шпанска брана, добиен во 1773 година, потомците денес потекнуваат од Маестозо X, добиен во Унгарија во 1819 година<ref name="dynasties"/> * Фавори: пастув од генот дун од коњушницата Кладруб, добиен во 1779 година<ref name="LIPORG" /> * Neapolitano: неаполски пастув од генот [[Дорат (коњ)|дорат]] од Полесине, добиен во 1790 година<ref name="LIPORG" /> * Сиглави: сив [[Арапски коњ|арапски]] пастув, по потекло од [[Сирија]], добиен во 1810 година<ref name="ClassicalDressage">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.classicaldressage.com/lipizzans.html|title=Lipizzans|work=Classical Dressage|publisher=Ritter Dressage|archive-url=https://archive.today/20130119094125/http://www.classicaldressage.com/lipizzans.html|archive-date=19 јануари 2013|accessdate=15 октомври 2022}}</ref> Две дополнителни лози на пастуви биле пронајдени во Хрватска, Унгарија и други [[Источна Европа|источноевропски]] земји, како и во [[Северна Америка]].<ref name="LIPORG"/> Тие се прифатени како еднакви на шесте класични лози од Липицанерската меѓународна федерација.<ref name="LIFStandards"/> Овие се: * Тулипан(ец): Црн пастув од барокен вид и шпанско педигре добиен околу 1800 година од хрватската коњушница во Терезовац, сопственост на грофот Јанковиќ-Бесан.<ref name="dynasties"/> * Индикато: пастув со шпанско потекло добиен во 1802 година, одгледан во [[Трансилванија]] од грофот Бетлен и продаден на коњушница Mezőhegyes<ref name="dynasties" /> Неколку други линии на пастуви изумреле со текот на годините, но биле користени во раното размножување на коњите.<ref>Dolenc, ''Lipizzaner'', стр. 49</ref> Покрај основните лози на пастуви, имало 20 „класични“ лози на кобили, од кои 14 постојат денес.<ref>Dolenc, ''Lipizzaner'', стр. 51</ref> Сепак, до 35 лози на кобили се потврдени од различни липицински организации.<ref name="LIPORG"/> Традиционалните обрасци на именување се користат за пастуви и за кобили, што ги бараат липицанерските расни регистри. На пастувите традиционално им се давале две имиња, при што првото е од лозата на таткото, а второто е името на мајката. На пример, „Маестозо Австрија“ е коњ од [[кобила]] по име Австрија. Додека таткото потекнува од династијата „Маестозо“. Имињата на кобилите се избрани да бидат „комплементарни на традиционалните имиња на лозите на липицанерите“ и се бара да завршуваат со буквата „а“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.lipizzan.org/rules.html|title=Rules/Evaluations|publisher=Lipizzan Association of North America|accessdate=15 октомври 2022|archive-date=2008-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20080929021823/http://www.lipizzan.org/rules.html|url-status=dead}}</ref> === Шпанска јавачка школа === [[Податотека:Spanische_Hofreitschule3,_Vienna.jpg|мини|Липицанери кои тренираат во Шпанската јавачка школа.]] Светски познатата Шпанска школа за јавање користи високо обучени липицанери пастуви во јавни настапи кои прикажуваат класични движења и обуки.<ref name="Stallions"/> Во 1572 година, била изградена првата шпанска сала за јавање, за време на [[Австриско Царство|Австриската Империја]], и е најстарата од ваков вид во светот.<ref>Podhajsky, ''The Complete Training of Horse and Rider'', p. 249</ref> Шпанската школа за јавање, иако се наоѓа во [[Виена]], [[Австрија]], го зема своето име од изворното шпанско потекло на нејзините коњи. Во 1729 година, [[Карло VI (Свето Римско Царство)|Карло VI]] ја започнал изградбата на зградата на Зимската школа за јавање во Виена и во 1735 година била завршена зградата која денес останува дом на Шпанската јавачка школа.<ref name="History">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.srs.at/en/tradition/the-spanish-riding-school/|title=The Spanish Riding School|publisher=Spanish Riding School|archive-url=https://web.archive.org/web/20120318004105/http://www.srs.at/en/tradition/the-spanish-riding-school/|archive-date=18 март 2012|accessdate=15 октомври 2022}}</ref> === Зачувување за време на војна === Липицанерите претрпеле неколку преселби поттикнати од [[војни]] низ нивната историја, од кои секоја ја спасила расата од исчезнување. Првиот бил во март 1797 година за време на [[Војна на Првата коалиција|Војната на Првата коалиција]], кога коњите биле евакуирани од Липица. За време на патувањето, 16 кобили родиле ждребиња. Во ноември 1797 година, коњите биле вратени во Липица, но шталите биле уништени. Тие биле повторно изградени, но во 1805 година, коњите биле повторно евакуирани кога [[Наполеон Бонапарт|Наполеон]] извршил инвазија на [[Австриска Империја|Австрија]]. Тие биле згрижени во кошушницата во Ѓаково. Тие останале далеку од коњушницата во Липица две години, враќајќи се на 1 април 1807 година, но потоа, по Договорот од Шенбрун во 1809 година, коњите биле евакуирани уште трипати во текот на периодот на немири кој следел, што резултирало со загуба на многу коњи и уништување на пишаните тетратки во коњушниците каде што ги документирале крвните лози на коњите пред 1700-тата година. Коњите конечно се вратиле во Липица во 1815 година, каде што останале до крајот на 19 век.<ref name="LIFHistory">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.lif.eu.com/|title=Lipizzan Horse History|publisher=Lipizzan International Federation|archive-url=https://web.archive.org/web/20110710203644/http://www.lif.eu.com/|archive-date=10 јули 2011|accessdate=15 октомври 2022}}</ref> Првата евакуација во 20 век се случила во 1915 година кога коњите биле евакуирани од Липица поради [[Првата светска војна]] и сместени во Лаксенбург и Кладруб.<ref name="USLR">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.uslr.org/LipizzanBreedHistory.htm|title=Lipizzan Breed History|publisher=United States Lipizzan Registry|accessdate=15 октомври 2022}}</ref> По војната, [[Австроунгарија]] била распадната, при што Липица станала дел од [[Кралство Италија|Италија]]. Така, животните биле поделени на неколку различни коњушници во новите повоени нации [[Прва Австриска Република|Австрија]], Италија, [[Кралство Унгарија (1920-1946)|Унгарија]], [[Прва Чехословачка Република|Чехословачка]], [[Кралство Романија|Романија]] и [[Кралство Југославија|Југославија]]. Австрија ги чувала пастувите на Шпанската школа за јавање и дел од размножувањето.<ref name="USLR" /> Во 1920 година, австриските липицанери биле консолидирани во Пибер.<ref name="PIBER2">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.piber.com/en/tradition/history/|title=History|publisher=Piber Stud|archive-url=https://web.archive.org/web/20110929041358/http://www.piber.com/en/tradition/history/|archive-date=29 септември 2011|accessdate=15 октомври 2022}}</ref> За време на [[Втората светска војна]], високата команда на [[Трет Рајх|Германија]] го префрлила најголемиот дел од [[Европа|европските]] липицанери во Хостау, Чехословачка.<ref name="USLR"/> Коњите биле земени од Пибер во 1942 година,<ref name="PIBER2"/> а дополнителни кобили и ждребиња од други европски држави пристигнале во 1943 година<ref name="USLR" /> Пастувите на Шпанската јавачка школа биле евакуирани во Санкт Мартинс, Австрија, од Виена во јануари 1945 година, кога бомбашки напади се приближиле до градот и шефот на Шпанската школа за јавање, полковник Алојс Подхајски, сметал дека коњите се во опасност.<ref name="SI" /> Во пролетта 1945 година, коњите во Хостау биле загрозени од [[Црвена армија|советската војска]] која напредувала, која можеби ќе ги убиела животните за коњско месо доколку ја зазела градбата.<ref name="SI">{{Наведено списание|last=Davis, Susan|date=16 октомври 1995|title=Operation Cowboy|url=http://vault.sportsillustrated.cnn.com/vault/article/magazine/MAG1007241/index.htm|journal=Sports Illustrated|access-date=15 октомври 2022|archive-date=2009-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20090211212753/http://vault.sportsillustrated.cnn.com/vault/article/magazine/MAG1007241/index.htm|url-status=dead}}</ref> Спасувањето на липицанерите од страна на Војската на Соединетите Држави, прославено со филмот на [[Компанија Волт Дизни|Дизни]], ''Чудото на белите пастуви'', се случила во два дела: Третата американска армија, под команда на генералот Џорџ С. Патон, била во близина на Сент Мартинс во пролетта 1945 година и дознала дека штали со липицанери биле во областа.<ref name="EQ">{{Наведено списание|last=Sosby, Brian|date=October 2005|title=The 2005 Lipizzaner Tour of the Spanish Riding School|url=http://www.usef.org/_staffIframes/pressbox/images/magazine/pdf/6dfc4245ac3b9df1210bce4ed7554fa8.pdf|journal=Equestrian|access-date=15 октомври 2022|archive-date=2009-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20090305232224/http://www.usef.org/_staffIframes/pressbox/images/magazine/pdf/6dfc4245ac3b9df1210bce4ed7554fa8.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>Letts, Elizabeth. 2016. ''The Perfect Horse: The Daring U.S. Mission to Rescue the Priceless Stallions Kidnapped by the Nazis.''</ref> Самиот Патон бил коњаник и како Подхајски, се натпреварувал на [[Олимписки игри|Олимписките игри]].<ref name="EQ" /> На 7 мај 1945 година, Подхајски направил изложба на пастуви од Шпанската јавачка школа за Патон и за потсекретарот за војна Роберт П. Патерсон, и на крајот побарал Патон да ги земе коњите под своја заштита.<ref name="Patton Papers">Patton, ''The Patton Papers'', p. 697</ref> Во меѓувреме, Втората коњаница на Третата армија на Соединетите држави, [[тенк]]овска единица под команда на полковникот Чарлс Рид, ги открила коњите во Хостау, каде што исто така биле чувани 400 сојузнички воени заробеници, и ги зазеле на 28 април 1945 година. „Операцијата Каубој“, под чие име било познато спасувањето, резултирала со извлекување на 1.200 коњи, вклучително и 375 липицанери.<ref name="SI"/> Патон дознал за акцијата и договорил Подхајски да лета до Хостау.<ref>Hirshson, ''General Patton'', p. 635</ref> На 12 мај, војниците на Соединетите Држави почнале да ги јаваат, да ги пренесуваат со [[камион]]и и да ги чуваат коњите 55 км преку границата во Коцтинц, Германија.<ref name="SI" /> Липицанерите на крајот биле сместени во привремени квартови во Вимсбах, сè додека не биле вратени во Пибер во 1952 година,<ref name="PIBER2"/> и пастувите биле вратени на Шпанската школа за јавање во 1955 година.<ref name="Piber3">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.srs.at/en/tradition/the-history/|title=The History|publisher=Spanish Riding School|archive-url=https://web.archive.org/web/20110105140136/http://www.srs.at/en/tradition/the-history/|archive-date=2011-01-05|accessdate=15 октомври 2022}}</ref> Во 2005 година, Шпанското училиште за јавање ја прославило 60-годишнината од спасувањето на Патон со турнеја низ [[Соединетите Држави]].<ref>{{Наведено списание|date=2005-05-05|title=After 15 Year Absence Legendary Lipizzaner Stallions of the Spanish Riding School of Vienna Set Return for U.S. Tour|url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m0EIN/is_2005_May_5/ai_n13672464|journal=Business Wire|archive-url=https://web.archive.org/web/20090211233017/http://findarticles.com/p/articles/mi_m0EIN/is_2005_May_5/ai_n13672464|archive-date=11 февруари 2009|access-date=15 октомври 2022}}</ref> [[Податотека:ErgelaLipik1.jpg|мини|Коњушницата Липик, [[Хрватска]].]] За време на [[Хрватска војна за независност|Хрватската војна за независност]], од 1991 до 1995 година, коњите во шталата во [[Липик]] во [[Хрватска]], Србите ги однеле во [[Нови Сад]], [[Србија]]. Коњите останале таму до 2007 година,<ref>{{Наведени вести|url=http://globus.jutarnji.hr/zivot/i-lipicance-ubijaju-zar-ne|title=Pomor u zajednici bijelih griva – I Lipicance ubijaju, zar ne?|last=Boris Orešić|date=28 декември 2010|work=[[Globus (неделник)|Globus]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20110101130727/http://globus.jutarnji.hr/zivot/i-lipicance-ubijaju-zar-ne|archive-date=1 јануари 2011|language=hr}}</ref> кога започнале повици тие да бидат вратени во нивната земја на потекло. Во октомври 2007 година во Хрватска биле вратени 60 коњи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.lipizzan.org/pressreleases/bosnia_serbian_lipizzans.html|title=Croatian Lipizzaners Return Home|publisher=Lipizzan Association of North America|accessdate=15 октомври 2022|archive-date=2014-05-04|archive-url=https://archive.today/20140504165553/http://www.lipizzan.org/pressreleases/bosnia_serbian_lipizzans.html|url-status=dead}}</ref> === Денешна раса === Расата липицанер претрпела назадување во своето население кога вирусна епидемија ја погодила коњушницата во Пибер во 1983 година. Изгубени биле 40 коњи и 8% од очекуваниот род на ждребиња. Оттогаш, населението на коњушницата е зголемено. До 1994 година, 100 кобили се наоѓале во коњушницата, а 56 ждребиња биле родени во 1993 година. Во 1994 година, стапката на успешна [[бременост]] и раѓање на ждребиња се зголемила од 27 на 82%; што е резултат на ново ветеринарно средиште.<ref name="Ed129">Edwards, ''The Encyclopedia of the Horse'', стр. 129</ref> Во 1996 година, една студија финансирана од проектот Индо-Коперник на [[Европска Унија|Европската унија]] проучувала 586 коњи липицанери од осум фарми во [[Европа]], со цел да се развие „научно заснован опис на липицанерите“.<ref name="Kelly" /> Студијата за [[Митохондриска ДНК|митохондријалната ДНК]] (mtDNA) била спроведена на 212 од животните, а кај испитуваните било откриено дека содржат 37 од 39 познати хаплотипови на mtDNA познати кај современите коњи, што значи дека тие покажуваат висок степен на генетска разновидност. Ова било очекувано, бидејќи било познато дека семејствата на липицанерските кобили вклучувале голем број на различни раси, вклучувајќи арапски, чистокрвни и други европски раси.<ref name="Kelly">{{Наведено списание|last=Kelly, Jeff|last2=Kelly-Simmons, Lisa|date=зима 2012|title=Mitochondrial DNA Genetics of Lipizzans|url=http://www.uslipizzan.org/files/ml-mtdna-genetics-article.pdf|journal=USLF News|archive-url=https://web.archive.org/web/20140427000314/http://www.uslipizzan.org/files/ml-mtdna-genetics-article.pdf|archive-date=27 април 2014}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Kavar, Tatjana|last2=Brem, Gottfried|last3=Habe, Franc|last4=Sölkner, Johann|last5=Dovč, Peter|date=2002|title=History of Lipizzan horse maternal lines as revealed by mtDNA analysis|journal=Genet. Sel. Evol.|volume=34|issue=5|pages=635–648|doi=10.1051/gse:2002028|pmc=2705438|pmid=12427390}}</ref> [[Податотека:Lipica.jpg|лево|мини|Коњушница во Липица, [[Словенија]].]] Липицанерската меѓународна федерација (ЛМФ/LIF) е меѓународна управувачка организација за оваа раса, составена од многу национални и приватни организации кои ги претставуваат липицанерите. Организациите работат заедно под знамето на ЛМФ за да ја промовираат расата и да ги одржуваат нејзините стандарди.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.lipizzan-online.com/main.asp?kat1=85&kat2=603&kat3=&vid=1|title=Gründung|publisher=Lipizzan International Federation|language=de|accessdate=15 октомври 2022}}</ref> Заклучно со 2012 година, речиси 11.000 липицанери биле регистрирани во ЛМФ; кои престојуваат со приватни одгледувачи во 19 земји и во 9 државни коњушници во Европа. Најголем број има во [[Европа]], со речиси 9.000 регистрирани коњи, а потоа следат [[Америка]] со нешто повеќе од 1.700, потоа [[Африка]] и [[Австралија]] со по околу 100 коњи. 9-те државни коњушници кои се дел од ЛМФ претставуваат речиси една четвртина од коњите во Европа. Најголем број на коњи (400) има во комуната Воила во [[Романија]], потоа следат Пибер во [[Австрија]] (360), Липица во [[Словенија]] (358), Сивашварад во [[Унгарија]] (262), Монтеротондо во Италија (230), [[Ѓаково]]-[[Липик]] во [[Хрватска]] (220) и Тополчјанки во [[Словачка]] (200). Останатите две коњушници се помали, при што Вучијак во [[Босна и Херцеговина]] има 130 коњи, а Караѓорѓево во [[Србија]] има само 30.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.lipizzan-online.com/main.asp?kat1=64&kat2=543&kat3=&vid=1|title=Purebred Lipizzans Registered by Members of Lipizzan International Federation|last=Manz, Christian G.M.|date=октомври 2012|publisher=Lipizzan International Federation|accessdate=15 октомври 2022}}</ref> Развиени биле образовни програми за да се промовира расата и да се поттикне придржувањето кон традиционалните цели за одгледување.<ref name="LIPORG"/> Поради статусот на липицанерите како единствена раса на коњ развиена во Словенија, преку коњушницата во Липица што сега се наоѓа во нејзините граници, липицанерите се признати во Словенија како национално животно. На пример, на [[монети]]те словенечеките 20 центи, на [[евро]]то, има двојка липицанери.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://networkeurope.radio.cz/feature/slovenia-banks-on-the-euro|title=Slovenia Banks on the Euro|last=Manske, Michael|publisher=Network Europe|archive-url=https://web.archive.org/web/20080503214638/http://networkeurope.radio.cz/feature/slovenia-banks-on-the-euro|archive-date=3 мај 2008|accessdate=15 октомври 2022}}</ref> Опремени полкови на карабинјерите во [[Италија]], исто така, го користат липицанерот на дел од нивната опрема.<ref>[http://www.carabinieri.it/Internet/Arma/Curiosita/Non+tutti+sanno+che/R/10+R.htm Lipizzan horses used by Mounted Carabinieri Regiments]</ref> Во октомври 2008 година, за време на посетата на Словенија, еден липицанер во Липица, именуван како 085 Фавори Каниса XXII, и бил доделен на [[Елизабета II|кралицата Елизабета II]] од [[Обединетото Кралство]]. Таа одлучила да го остави животното во грижа на коњушницата.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.usatoday.com/news/world/2008-10-22-2561594197_x.htm|title=Slovenia Gives Britain's Queen a Lipizzaner Horse|last=Vukic|first=Snjezana|date=22 октомври 2008|work=[[USA Today]]|access-date=15 октомври 2022|agency=Associated Press}}</ref> == Обука и употреба == [[Податотека:Lipizzaner_Brdo_20080610_2.jpg|лево|мини|Липицанери во [[Словенија]].]] Традиционалните методи за тренирање на коњи за липицанерите биле развиени во Шпанската школа за јавање и се засноваат на начелата на класичната дресура, што пак потекнува од [[Стара Грција|старогрчкиот]] писател [[Ксенофонт]], чии дела биле повторно откриени во 16-ти век.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.chronofhorse.com/article/xenophon-forefather-dressage|title=Xenophon, Forefather Of Dressage|last=Gibbon, Abby|date=29 септември 2011|publisher=Chronicle of the Horse|accessdate=15 октомври 2022}}</ref> Неговите размислувања за развојот на менталниот став и психата на коњите сè уште се сметаат за применливи и денес. Други писатели кои силно влијаеле на методите за обука на Шпанската школа за јавање се Федерико Гризоне, основачот на првата академија за јавање во Неапол, кој живеел во текот на 16-тиот век, и Антоан де Плувинел и Франсоа Робишон де ла Геринјер, двајца Французи од 17-тиот и 18-тиот век. Методите за тренирање на пастуви од Липица во Шпанската школа за јавање биле пренесени преку усна традиција сè додека фелдмаршалот Франц Холбејн и Јохан Мејкснер, постар јавач во училиштето, не ги објавиле првичните упатства за обука на коњи и јавачи во училиштето во 1898 година. Во средината на 20 век, Алојс Подхајски напишал голем број дела кои служат како учебници за многу обучувачи денес.<ref name="History"/><ref name="ClasEq">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.spanische-hofreitschule.com/index.php?id=329|title=Classical Equitation|publisher=Spanish Riding School|archive-url=https://web.archive.org/web/20060522133309/http://www.spanische-hofreitschule.com/index.php?id=329|archive-date=22 мај 2006|accessdate=15 октомври 2022}}</ref> Начелата што се изучуваат во Шпанската школа за јавање се засноваат на практики што ги учат [[Коњица|коњаниците]] за да ги подготват своите коњи за војување.<ref>Podhajsky, ''The Complete Training of Horse and Rider'', p. 24</ref> Младите пастуви доаѓаат на обука во Шпанската школа за јавање кога ќе наполнат четири години. Целосната обука трае во просек по шест години за секој коњ, а школувањето се смета за завршено кога ќе ги совладаат вештините потребни за изведување на „Училишниот квадрил“.<ref name="Stallions"/> Постојат три постепено потешки сетови на вештини што ги учат пастувите, а тоа се: * Јавањето напред, наречено и директно јавање или ремонтеншуле ([[германски]]: Remontenschule), е името дадено на вештините што се изучуваат во првата година на обука, каде што млад коњ го учат да седат на него и да биде контролиран со узди, ги учи основните команди на одење во круг, а потоа се учи да биде јаван, главно во арена со едноставни прави линии и вртења, за да се научат правилни одговори на нозете и рацете на возачот додека е јаван. Главната цел во ова време е да се развие слободно движење напред во што е можно поприродна положба.<ref name="Stallions">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.srs.at/en/tradition/the-school-stallions/|title=The Stallions|publisher=Spanish Riding School|archive-url=https://web.archive.org/web/20120329204711/http://www.srs.at/en/tradition/the-school-stallions/|archive-date=29 март 2012|accessdate=15 октомври 2022}}</ref> * Училиште за кампањи, кампањшуле (Campagneschule) или кампањ (Campagne), е местото каде што коњот учи собирање и рамнотежа низ сите [[коњски од]]ови, вртења и маневри. Коњот учи да го скратува и издолжува чекорот и да изведува странични движења на страна и се запознава со посложената двојна [[узда]]. Ова е најдолгата фаза на обука и може да потрае неколку години.<ref name="Stallions" /> * Високошколска дресура, от екол ([[француски]]: haute école) или Хохе Шуле (Hohe Schule), вклучува јавање на коњ со поголема збирка со зголемена употреба на задните делови, развивање зголемена регуларност, вештина и финеса во сите природни начини на одење. Во овој период, коњот ги учи најнапредните движења како што се полупроаѓање, контра-кантер, промена при лет, пируета, пасаж и пјафе. Ова е исто така кога коњот може да се научи на „воздух над земја“ (стоење на задни нозе). Ова ниво ги нагласува изведбите со висок степен на совршенство.<ref name="Stallions" /><ref>Podhajsky, ''The Complete Training of Horse and Rider'', стр. 25–26</ref> Иако коњушницата во Пибер обучува кобили за влечење и англиско јавање,<ref name="Ed129"/> Шпанската школа за јавање исклучиво користи пастуви во своите изведби.<ref name="Stallions"/> Во светот, липицанерот денес се натпреварува во дресирање и јавање, како и задржување на својата класична положба во Шпанската јавачка школа.<ref name="LIPORG"/> == „Воздух над земја“ == [[Податотека:South_African_Lipizzaners-001.jpg|мини|Песад изведен за време на изведба на отворено на [[Јужноафриканска Република|јужноафриканските]] липицанери од [[Јоханесбург]].]] „Воздух над земја“ се тешките „високошколски“ дресирачки движења што ги прославиле липицанерите.<ref>Podhajsky, ''The Complete Training of Horse and Rider'', стр. 268</ref> Завршените движења вклучуваат: * Левада е положба во која коњот ги крева двете предни нозе, стоејќи под агол од 30° целосно на задните нозе во контролиран облик кој бара голема сила на задните нозе. Помалку тешко, но поврзано движење е песадата, каде што коњот се крева до агол од 45°. * Курбет е движење каде што коњот прави рамнотежа на задните нозе и потоа во суштина „рипнува“, скокајќи со предните нозе од земја и задните нозе заедно. * Каприол е скок во место каде што пастувот скока во воздух, ги пикнува предните нозе под себе и ги исфрла задните нозе на врвот на скокот. Други движења вклучуваат: * Крупада и балотада се претходници на каприолот. Во крупадата, коњот скока со предните и задните нозе кои остануваат подвиткани под телото и тој не ги исфрла. Во балотадата, коњот скока и малку ги одвиткува задните нозе, не ги исфрла, но стапалата на задните стапала се видливи ако се гледаат одзади. * Мезаир е низа последователни левади во кои коњот ги спушта предните стапала на земја пред повторно да се крене на задните делови, постигнувајќи движење напред. Ова движење повеќе не се користи во Шпанската јавачка школа.<ref>Podhajsky, ''The Complete Training of Horse and Rider'', pp. 269–274</ref> == Во популарната култура == Липицанерите имаат глумено или играно споредни улоги во многу [[филм]]ови, ТВ емисии, [[книги]] и други медиуми. Во филмот ''Флоријан'' од 1940 година, главни улоги имаат два липицанерски пастуви. Филмот бил заснован на роман од 1934 година напишан од Феликс Салтен. Сопругата на продуцентот на филмот ги поседувала единствените Липицанери во [[Соединетите Држави]] во времето на снимањето на филмот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.lipizzan.org/merchandisepages/florianvideo.html|title=Florian|publisher=Lipizzan Association of North America|accessdate=15 октомври 2022|archive-date=2012-09-06|archive-url=https://archive.today/20120906120134/http://www.lipizzan.org/merchandisepages/florianvideo.html|url-status=dead}}</ref> Спасувањето за време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]] на липицанерските пастуви е прикажано во филмот на Волт Дизни, ''Чудото на белите пастуви'' од 1963 година. Филмот бил единствениот филм во живо, релативно реалистичен, поставен на позадината на Втората светска војна што Дизни некогаш го продуцирал.<ref>Brode, ''From Walt to Woodstock'', стр.169.</ref> == Наводи == {{Наводи|2}} == Извори ==  {{Refbegin}} * {{cite book|url=https://archive.org/details/lish00maur|title=Simon & Schuster's Guide to Horses and Ponies|publisher=Simon & Schuster, Inc.|year=1988|isbn=978-0-671-66068-0|editor=Bongianni, Maurizio|location=New York, NY|url-access=registration}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=jxdip1iKLkQC&q=miracle+of+the+white+stallions&pg=PA169|title=From Walt to Woodstock: How Disney Created the Counterculture|publisher=University of Texas Press|year=2004|isbn=978-0-292-70273-8|author=Brode, Douglas}} * {{cite book|url=https://archive.org/details/lipizzanerstoryo0000dole|title=Lipizzaner: The Story of the Horses of Lipica|publisher=Mladinska Knjiga|year=1981|isbn=978-0-89893-172-3|location=Ljubljana, Yugoslavia|url-access=registration|author=Dolenc, Milan (translated by Zarco Harvat and Susan Ann Pechy)}} * {{cite book|title=The Encyclopedia of the Horse|publisher=Dorling Kindersley|year=1994|isbn=978-1-56458-614-8|edition=1 American|location=New York, NY|author=Edwards, Elwyn Hartley}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Pyjt9xhNKJ4C&q=white+stallion+of+lipizza&pg=PA278|title=Dictionary of American children's fiction, 1960-1984: recent books of recognized merit|author1=Helbig, Alethea|author2=Perkins, Agnes|publisher=Greenwood Publishing Group|year=1986|isbn=978-0-313-25233-4|series=Volume 2, Dictionary of American children's fiction|name-list-style=amp}} * {{cite book|title=General Patton: A Soldier's Life|url=https://archive.org/details/generalpattonsol0000hirs|publisher=HarperCollins|year=2003|isbn=978-0-06-000983-0|author=Hirshson, Stanley P.}} * {{cite book|title=They Rode Into Europe: The Fruitful Exchange in the Arts of Horsemanship between East and West|publisher=George G. Harrap & Co, Ltd.|year=1971|isbn=978-0-684-13304-1|location=Great Britain|author=Jankovich, Miklos, translated by Anthony Dent}} * {{cite book|title=The Patton Papers|url=https://archive.org/details/pattonpapers0000patt_n9b9|author1=Patton, George S.|author2=Martin Blumenson|publisher=Da Capo Press|year=1996|isbn=978-0-306-80717-6|name-list-style=amp}} * {{cite book|title=The Complete Training of Horse and Rider In the Principles of Classic Horsemanship|url=https://archive.org/details/completetraining00podh|publisher=Doubleday|year=1967|location=Garden City, NY|oclc=501758|author=Podhajsky, Alois}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=k--QG6CTpXMC&q=spanish+riding+school+tradition+horse+color&pg=PA52|title=Horse Breeds of the World|author1=Swinney, Nicola Jane|author2=Bob Langris|publisher=Globe Pequot|year=2006|isbn=978-1-59228-990-5|name-list-style=amp}}{{Мртва_врска|date=March 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Refend}} == Надворешни врски == {{ризница-врска|Lipizzaner}} * {{Матична|http://www.lipica.org/en/|Службена мрежна страница на Коњушницата Липица}} * [http://www.lipizzaner.co.uk/ Липицанерско друштво на Велика Британија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200116052519/http://www.lipizzaner.co.uk/ |date=2020-01-16 }} * [http://www.lipizzaner.org.uk/ Lipizzaner National Stud Book Association of Great Britain] * [https://web.archive.org/web/20140429193422/http://www.lipizzan.fr/FEDERATION_FRANCAISE_DU_LIPIZZAN/LIPIZZANER_FRENCH_FEDERATION_Welcome.html Француска федерација на Липицанери] * [http://www.lipizzan-online.com/main.asp?VID=1&kat1=85&kat2=603&kat3= Липицанерска меѓународна федерација ЛМФ/LIF] * [http://www.srs.at/en/ Шпанска школа за јавање и Пиберска сојузна коњушница] * [http://www.lipizzan.org/ Липицанерско здружение на Северна Америка] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20201031033046/http://www.lipizzan.org/ |date=2020-10-31 }} * [http://www.lipizzaners.co.za/ Јужноафрикански липицанери] * [https://web.archive.org/web/20120403222716/http://www.piber.com/en/the-stud/ Пиберска коњушница] * [http://www.USLipizzan.org/ Липицанерска коњушница на Соединетите Држави ЛКСД/USLF] [[Категорија:Приоритетни раси за зачувување на The Livestock Conservancy]] [[Категорија:Коњски раси со потекло од Австрија]] [[Категорија:Коњска раса со потекло од Италија]] [[Категорија:Коњска раса со потекло од Словенија]] [[Категорија:Цицачи на Европа]] [[Категорија:Историја на Австроунгарија]] [[Категорија:Шпанска школа за јавање]] av6mwn3684q3t9l1aw832r57199zail Макронисос 0 1307976 5567519 5468805 2026-05-31T01:33:46Z Bjankuloski06 332 /* top */ Правописна исправка, replaced: Кеа → Кеја 5567519 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands |name = Makronisos |native_name = Μακρόνησος |native_name_lang = el |image_name = ISS009-E-15405-Kea-Makronisos-N-at-top.jpg |image_caption = Сателитска слика на островот |coordinates = {{coord|37|42|04|N|24|07|29|E|region:GR_type:isle|display=it}} |map_image = GR_Makronissos.PNG |location = |archipelago = |total_islands = |area_km2 = 20 |highest_mount = |elevation_m = 281 |country = [[Грција]] |country_admin_divisions_title = [[Modern regions of Greece|Region]] = [[Јужен Егеј]] |country_admin_divisions_title_1 = [[Општ. единица]] |country_admin_divisions_1 = [[Кеја-Китнос]] |country_admin_divisions_title_2 = Municipality |country_admin_divisions_2 = |population = 5 |population_as_of = 2001 |density_km2 = |postal_code = 840 02 |area_code = 22880 |registration_plate = |website = }} '''Макронисос''' ({{langx|el|Μακρόνησος}}, букв. Долг остров), или '''Макрониси''', е [[остров]] во [[Егејско Море]], во [[Грција]], познат по политичкиот затвор кој постоел од 1920-те до 1970-те. Се наоѓа во близина на брегот на [[Атика]]. Островот има издолжена, со должина од {{convert|13|km|0|abbr=on}} и ширина од {{convert|2.5|km|1|abbr=on}}, а теренот му е сушен и карпест. Тој е најголемиот ненаселен остров во Грција.{{Citation needed|date=July 2017}} [[Категорија:Острови во Грција]] [[Категорија:Острови затвори]] 10bhowoqx5u8u2ektmybk1iduf0uv3c Јужноамериканско првенство во фудбал 1923 0 1310070 5567511 5123238 2026-05-31T01:31:03Z Bjankuloski06 332 Правописна исправка, replaced: Кеа → Кеја (4) 5567511 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија меѓународно фудбалско првенство | tourney_name = Јужноамериканско првенство во фудбал 1923 | year = | other_titles = | image = Parque central 1923.jpg | size = 200п | caption = [[Стадион Гран парк сентрал]] | country = {{fb|URU}} | country2 = | dates = [[29 октомври]] — [[2 декември]] | num_teams = 4 | confederations = 1 | venues = 1 | cities = 1 |champion_other ={{fb|Уругвај}} | count = 4 | second_other = {{fb|Парагвај}} | third_other = {{fb|Аргентина}} | fourth_other = {{fb|Бразил|1889}} | matches = 6 | goals = 18 | attendance = | top_scorer = {{fb|Аргентина}} [[Висенте Агире|Агире]]<br> {{fb|Уругвај}} [[Педро Петроне]] <br><small>со по (3 гола)</small> | player = [[Хосе Насази]]<ref>[http://www.rsssf.com/tabless/sachampfulltrivia.html|título= The Copa América Archive - Trivia|fechaacceso=30 de diciembre de 2009 |autor= Martín Tabeira|fecha= 19 de julio de 2007|editorial= RSSSF|idioma= inglés|cita=]</ref> | updated = | prevseason = [[Јужноамериканско првенство во фудбал 1922|1922]] | nextseason = [[Јужноамериканско првенство во фудбал 1926|1924]] }} [[Слика:Uruguay 1923.jpg|thumb|250px|right|Репрезентацијата на Уругвај]] '''Јужноамериканско првенство во фудбал 1923''' — 7-то издание на првенството кое денес е познато како [[Копа Америка]], главниот интернационален [[Фудбал|фубдалски]] турнир за државните репрезентации од [[Јужна Америка]]. Натпреварувањето било организирано од [[КОМНЕБОЛ]], главното тело на Јужноамериканскиот фудбал, и се одржало во [[Уругвај]] од [[29 октомври]] — [[2 декември]] [[1923]] година. На турнирот учествувале 5 репрезентации. Турнирот бил освоен од страна на [[Уругвај]], второто место припаднало на репрезентацијата на [[Аргентина]] а третото на репрезентацијата на [[Парагвај]]. [[Висенте Агире]], репрезентативец на Аргентина, бил најдобар стрелец со 3 голови. == Учесници == 1. {{fb|Аргентина}}<br /> 2. {{fb|Бразил|1889}}<br /> 3. {{fb|Уругвај}}<br /> 4. {{fb|Парагвај}} ==Град домакин== <center> {|class="wikitable" style="text-align:center" |- ! [[Монтевидео]] |- | [[Стадион Гран парк сентрал]] 1923 |- | Капацитет: '''20.000''' |- | [[Слика:Parque central 1923.jpg|250px]] |} </center> == Табела == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !width=175 | Репрезентација ! style="width:20px;" abbr="Натпревари”|Н ! style="width:20px;" abbr="Победи”|П ! style="width:20px;" abbr="Нерешено"|Н ! style="width:20px;" abbr="Порази”|П ! style="width:20px;" abbr="Дадени голови"|ДГ ! style="width:20px;" abbr="Примени голови"|ПГ ! style="width:20px;" abbr="Гол разлика"|ГР ! style="width:20px;" abbr="Бодови"|Бод. |- align=center bgcolor=gold | align=left | {{fb|URU}} |3||3||0||0||6||1||+5||'''6''' |- align=center | align=left| {{fb|ARG}} |3||2||0||1||6||6||0||'''4''' |- align=center | align=left | {{fb|PAR}} |3||1||0||2||4||6||−2||'''2''' |- align=center | align=left | {{fb|BRA|1889}} |3||0||0||3||2||5||−3||'''0''' |} == Натпревари == {{footballbox | date = 29 октомври 1923 | team1 = {{fb-rt|ARG}} | score = 4–3 | team2 = {{fb|PAR}} | goals1 = [[Блас Сарупо|Сарупо]] {{гол|18}} <br> [[Висенте Агире|Агире]] {{гол|58||77||86}} | goals2 = [[Херардо Ривас|Ривас]] {{гол|10}} <br> [[Августин Зелада|Зелада]] {{гол|49}} <br> [[Луис Фретес|Фретес]] {{гол|65}} | stadium = [[Стадион Гран парк сентрал]], [[Монтевидео]] | attendance = | referee = Анхел Миноли ([[Фудбалски сојуз на Уругвај|Уругвај]]) }} ---- {{footballbox | date = 4 ноември 1923 | team1 = {{fb-rt|URU}} | score = 2–0 | team2 = {{fb|PAR}} | goals1 = [[Хектор Скароне|Скароне]] {{гол|11}} <br> [[Педро Петроне|Петроне]] {{гол|87}} | goals2 = | stadium = [[Стадион Гран парк сентрал]], [[Монтевидео]] | attendance = | referee = Сервандо Перес ([[Фудбалски сојуз на Аргентина|Аргентина]]) }} ---- {{footballbox | date = 11 ноември 1923 | team1 = {{fb-rt|BRA|1889}} | score = 0–1 | team2 = {{fb|PAR}} | goals1 = | goals2 = [[Илдефонсо Лопес|И. Лопес]] {{гол|56}} | stadium = [[Стадион Гран парк сентрал]], [[Монтевидео]] | attendance = | referee = Сервандо Перес ([[Фудбалски сојуз на Аргентина|Аргентина]]) }} ---- {{footballbox | date = 18 ноември 1923 | team1 = {{fb-rt|ARG}} | score = 2–1 | team2 = {{fb|BRA|1889}} | goals1 = [[Цесарео Онзари|Онзари]] {{гол|11}} <br> [[Блас Сарупо|Сарупо]] {{гол|76}} | goals2 = [[Нило Брага|Нило]] {{Goal|15}} | stadium = [[Стадион Гран парк сентрал]], [[Монтевидео]] | attendance = | referee = Мигел Барба ([[Фудбалски сојуз на Парагвај|Парагвај]]) }} ---- {{footballbox | date = 25 ноември 1923 | team1 = {{fb-rt|URU}} | score = 2–1 | team2 = {{fb|BRA|1889}} | goals1 = [[Педро Петроне|Петроне]] {{гол|56}} <br> [[Хозе Кеја|Кеја]] {{гол|75}} | goals2 = [[Нило Брага|Нило]] {{гол|59}} | stadium = [[Стадион Гран парк сентрал]], [[Монтевидео]] | attendance = | referee = Сервандо Перес ([[Фудбалски сојуз на Аргентина|Аргентина]]) }} ---- {{footballbox | date = 2 декември 1923 | team1 = {{fb-rt|URU}} | score = 2–0 | team2 = {{fb|ARG}} | goals1 = [[Педро Петроне|Петроне]] {{гол|28}} <br> [[Паскал Сома|Сома]] {{Goal|88}} | goals2 = | stadium = [[Стадион Гран парк сентрал]], [[Монтевидео]] | attendance = | referee = Антонио Карнеро де Кампос ([[Фудбалски сојуз на Бразил|Бразил]]) }} ==Голгетери== '''3 гола''' {{col-begin}} {{col-3}} * {{flagicon|ARG}} [[Висенте Агире|Агире]] {{col-3}} * {{flagicon|URU}} [[Педро Петроне|Петроне]] {{col-3}} {{col-end}} '''2 гола''' {{col-begin}} {{col-3}} * {{flagicon|ARG}} Сарупо {{col-3}} * {{flagicon|BRA|1889}} [[Нило Брага|Брага]] {{col-3}} {{col-end}} '''1 гол''' {{col-begin}} {{col-3}} * {{flagicon|ARG}} [[Цесарео Онзари|Онзари]] * {{flagicon|PAR}} Фретес * {{flagicon|PAR}} И. Лопес {{col-3}} * {{flagicon|PAR}} Ривас * {{flagicon|PAR}} Зелада * {{flagicon|URU}} [[Хозе Кеја|Кеја]] {{col-3}} * {{flagicon|URU}} [[Хектор Скароне|Скароне]] * {{flagicon|URU}} [[Паскал Сома|Сома]] {{col-end}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски== {{портал|Фудбал}} {{Commonscat|Copa América}} * [http://www.rsssf.com/tables/23safull.html ''Јужноамериканско првенство во фудбал 1923 rsssf.com''] {{Копа Америка}} [[Категорија:Копа Америка|1923]] [[Категорија:Фудбалот во 1923 година]] [[Категорија:Фудбалот во Уругвај]] 5u94gciq4u0k1gnvuebltqdmft7tdzx Лукас Окампос 0 1310529 5567594 5360748 2026-05-31T07:50:25Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567594 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 |name = Лукас Окампос |image = [[Податотека:Lucas Ocampos 2020.jpg|300п]] |caption = Лукас Окампос во дресот на Севиља во 2020 година |fullname = Лукас Ариел Окампос<ref name=official>{{cite web| url = http://www.cariverplate.com/futbol/plantel/ocampos-lucas | title = Ocampos, Lucas Ariel | website=CA River Plate | access-date = 18 October 2010}}</ref> |birth_date = {{birth date and age|1994|7|11|df=y}} |birth_place = [[Килмес]], [[Аргентина]] |height = 1.88 м<ref>{{cite web |url=https://sevillafc.es/equipos/primer-equipo/l-ocampos |title=Lucas Ocampos |publisher=Sevilla FC |access-date=16 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220716161519/https://sevillafc.es/equipos/primer-equipo/l-ocampos |archive-date=16 July 2022}}</ref> |currentclub = [[ФК Ајакс|Ајакс]]<br>(позајмен од [[ФК Севиља|Севиља]]) |clubnumber = 11 |position = напад |youthyears1 = 2000–2009 |youthclubs1 = [[ФК Килмес|Килмес]] |youthyears2 = 2009–2011 |youthclubs2 = {{Fb team River Plate}} |years1 = 2011–2012 |clubs1 = {{Fb team River Plate}} |caps1 = 39 |goals1 = 7 |years3 = 2012–2015 |clubs3 = {{Fb team Monaco}} |caps3 = 80 |goals3 = 10 |years4 = 2015 |clubs4 = → {{Fb team Olympique Marseille}} (п) |caps4 = 14 |goals4 = 2 |years5 = 2015–2019 |clubs5 = {{Fb team Olympique Marseille}} |caps5 = 82 |goals5 = 14 |years6 = 2016–2017 |clubs6 = → {{Fb team Genoa}} (п) |caps6 = 14 |goals6 = 3 |years7 = 2017 |clubs7 = → {{Fb team Milan}} (п) |caps7 = 12 |goals7 = 0 |years8 = 2019– |clubs8 = {{Fb team Sevilla}} |caps8 = 100 |goals8 = 25 |years9 = 2022– |clubs9 = → {{Fb team Ajax}} (п) |caps9 = 4 |goals9 = 0 |nationalyears1 = 2009 |nationalteam1 = Аргентина 15 |nationalcaps1 = 4 |nationalgoals1 = 2 |nationalyears2 = 2011 |nationalteam2 = [[Фудбалска репрезентација на Аргентина под 17 години|Аргентина 17]] |nationalcaps2 = 12 |nationalgoals2 = 3 |nationalyears3 = 2019– |nationalteam3 = [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]] |nationalcaps3 = 10 |nationalgoals3 = 2 |club-update = 23:58, 1 октомври 2022 (UTC) |nationalteam-update = 29 март 2022 }} '''Лукас Ариел Окампос''' (роден на {{роден на|11|јули|1994}} година) — [[Аргентина|аргентински]] професионален [[фудбал]]ер кој игра како [[Напад (фудбал)|крилен напаѓач]] за [[ФК Ајакс|Ајакс]] од [[Ередивиси]], како позајмен од [[Примера Дивисион (Шпанија)|Ла Лига]] клубот Севиља и за [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|репрезентацијата на Аргентина]]. Окампос ја започнал својата сениорска кариера во Аргентина во [[Клуб Атлетико Ривер Плејт|Ривер Плата]] пред да се приклучи на [[ФК Монако|Монако]] за рекордна сума од 11 милиони евра во Лига 2 во 2012 година. Тој поминал две и пол сезони во кнежевството и бил номиниран за [[Златно момче (награда)|европската награда Златно момче]] пред да се приклучи на [[ФК Олимпик Марсеј|Марсеј]]. Таму, тој поминал четири сезони, од двете страни на позајмица во Италија со [[ФК Џенова|Џенова]] и [[ФК Милан|Милан]], пред да се приклучи на Севиља во 2019 година. == Клупска кариера == === Рана кариера === Окампос почнал да игра фудбал во академијата на Килмес на шестгодишна возраст, каде за прв пат играл како напаѓач. Токму со Килмес, Окампос бил забележан од [[Клуб Атлетико Ривер Плејт|Ривер Плата]]. Во младинскиот натпревар против клубот од Буенос Аирес, Окампос постигнал два гола, што го натерало раководството на Ривер да го следи неговиот напредок.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.les-transferts.com/etranger/futur-crack-ocampos-la-pepite-de-river-plate.html|title=Futur Crack: Ocampos la pépite de River Plate|date=5 January 2011|work=Les-Transferts|access-date=2 February 2013|language=fr}}</ref> Тие го комплетирале неговото потпишување по Судамерикано до 15 години во кој Окампос бил одличен за Аргентина, потпишувајќи го на 50% договор за косопственост со Квилмес.<ref name="GFN">{{Наведени вести|url=http://www.getfootballnewsfrance.com/2013/prospect-lucas-ocampos/|title=Prospect: Lucas Ocampos|last=Faure|first=Nico (15 April 2013)|work=Get French Football News|access-date=20 August 2016}}</ref> === Ривер Плата === [[Податотека:River_Plate_2012_(cropped).jpg|лево|мини|289x289пкс| Окампос за време на неговиот престој со [[Клуб Атлетико Ривер Плејт|Ривер Плата]] во Аргентина.]] Првата можност на Окампос со високиот тим на Ривер Плата се појавил во 2011 година по испаѓањето на клубот во Национал Б за прв пат во нивната историја. Своето деби за првиот тим му било доделено од менаџерот Матија Алмејда на [[16 август]] [[2011]] година, на 17-годишна возраст, против Чакарита Јуниорс и го постигнал својот прв гол за клубот на следниот натпревар, постигнувајќи го првиот гол на Ривер во победата од 3–1 над Индепендиенте Ривадавија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://soccernet.espn.go.com/match?id=328107&cc=5901|title=Match: Ind. Riv. v River|date=21 August 2011|work=ESPN|accessdate=20 August 2016}}{{Мртва_врска|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Патеките на Окампос и Алмејда претходно се вкрстувале во Килмес каде што Алмејда бил играч во времето на пристигнувањето на Окампос во академијата.<ref name="GFN"/> Окампос набрзо се етаблирал како редовен играч во стартните единаесет и бил клучен за Ривер да се обезбеди промоција на клубот назад во [[Примера Дивисион (Аргентина)|Примера дивисион]], завршувајќи ја сезоната со 7 гола со 38 настапи. Неговата форма во текот на целата сезона, исто така, го прогласила ФИФА како еден од играчите што треба да се гледаат во 2012 година.<ref name="fifa-2012-01-13">{{Наведени вести|url=https://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=1567609.html|title=Players to watch in 2012|date=13 January 2012|work=FIFA|access-date=17 February 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120116094511/http://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=1567609.html|archive-date=16 January 2012}}</ref> Тој го направил своето деби во Примера дивисион на првиот ден од следната сезона против Белграно.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.ole.com.ar/river-plate/futbol/ocampos-river_0_1494450710.html|title="River está siempre en mi cabeza"|date=30 December 2015|work=Olé|access-date=20 August 2016|language=es|archive-date=2017-06-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20170610004529/http://www.ole.com.ar/river-plate/futbol/ocampos-river_0_1494450710.html|url-status=dead}}</ref> Сепак, тоа ќе биде неговиот последен настап за клубот, бидејќи на [[6 август]] [[2012]] година го завршил трансферот во францускиот клуб [[ФК Монако|Монако]]. === Монако === [[Податотека:Zenit-Monako_(10).jpg|мини|200x200пкс| Окампос играјќи за [[ФК Монако|Монако]] во 2014 година]] На 6 август 2012 година, тимот од Лига 2, [[ФК Монако|Монако]], во сопственост на рускиот милијардер Дмитри Риболовлев и управуван од [[Клаудио Раниери]], го завршил потпишувањето на Окампос за пријавена сума од 11 милиони евра, при што надоместокот бил поделен помеѓу Килмес, Ривер и група инвеститори.<ref name="GFN"/> По завршувањето на договорот, Окампос станал најскапото потпишување во Лига 2 на сите времиња.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.calciomio.fr/lucas-ocampos-derniere-chance-id-19649|title=Lucas Ocampos, la dernière chance|last=Matta|first=Antoine (17 August 2016)|work=Calciomio|access-date=28 August 2016|language=fr}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/football/blog/2013/may/02/monaco-paris-saint-germain-ligue-1|title=Monaco's free-spending ascent has French sides fearing for their future|last=Doyle|first=Paul|date=2 May 2013|work=Guardian|access-date=28 November 2016}}</ref> Тој го направил своето деби за клубот на [[31 август]] [[2012]] година, влегувајќи како замена во второто полувреме за Емир Бајрами во поразот со 2–1 против Ле Авр.<ref name="GFN" /> Потоа, Окампос го постигнал својот прв гол за клубот во неговиот втор настап во третото коло од Купот на Лига кога Монако го победил Валенсиен со 4-2.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.lfp.fr/coupeLigue/feuille_match/76913|title=Monaco v Valenciennes|date=26 September 2012|work=Ligue 1|access-date=2 February 2013|language=fr}}</ref> Голот, подоцна бил избран од страна на поддржувачите на Монако за гол на сезоната на клубот.<ref name="SK">{{Наведени вести|url=http://www.sportskeeda.com/football/lucas-ocampos-monaco-speed-merchant-replace-raheem-sterling-liverpool|title=Lucas Ocampos: Can Monaco's speed merchant replace Raheem Sterling at Liverpool?|last=Coates|first=Peter (27 November 2015)|work=Sportskeeda|access-date=20 August 2016}}</ref> Неговиот прв првенствен гол за клубот дошол на [[18 јануари]] [[2013]] година кога постигнал еден и забележал асистенција за Гери Кагелмахер во победата од 2–0 над Истрес .<ref>{{Наведени вести|url=http://www.asmonaco.com/en/article/janvier-2013-or-the-month-ocampos-grew-wings-63876.html|title=Janvier 2013 or the month Ocampos grew wings|last=Pelayo|first=Yannick (20 December 2013)|work=AS Monaco|access-date=20 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170903211558/http://www.asmonaco.com/en/article/janvier-2013-or-the-month-ocampos-grew-wings-63876.html|archive-date=3 September 2017|language=fr}}</ref> Окампос на крајот настапил на 29 натпревари во текот на првенството, постигнувајќи четири гола додека Монако го обезбедил своето враќање во [[Лига 1 (Франција)|Лига 1]].<ref name="Stats">{{Наведени вести|url=https://int.soccerway.com/players/lucas-ocampos/180846/|title=Lucas Ocampos|work=Soccerway|access-date=20 August 2016}}</ref> Промоцијата на Монако во [[Лига 1]] било придружено со бран трошење од Риболовлјев. Рускиот сопственик ги комплетирал засилувањата со големи пари на [[Хамес Родригес|Џејмс Родригес]], [[Радамел Фалкао]] и [[Жоао Мутињо]], меѓу другите, со ефектот што Окампос сфатил дека неговото влијание во тимот на Монако се намалува.<ref name="SK"/> И покрај тоа што играл повеќе од клупата отколку од самиот почеток, Окампос сепак успеал да постигне 5 гола во 34 настапи а Монако ја завршил сезоната како второпласиран пред [[ФК Париз Сен Жермен|ПСЖ]].<ref name="Stats"/> Неуспехот на Монако да ја обезбеди титулата во лигата и покрај големите инвестиции довело до отказ на Раниери на крајот на сезоната и замена со Леонардо Жардим.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.independent.co.uk/sport/football/european/claudio-ranieri-sacked-monaco-dismiss-manager-despite-finishing-second-in-ligue-1-and-qualifying-for-9404471.html|title=Claudio Ranieri sacked: Monaco dismiss manager despite finishing second in Ligue 1 and qualifying for Champions League|date=20 May 2014|work=Independent|access-date=20 August 2016}}</ref> И покрај тоа што знаел дека неговото време за игра дополнително се намалува под Жардим, Окампос бил номиниран за [[Златно момче (награда)|европската награда „Златно момче“]] во октомври 2014 година, иако наградата на крајот ја освоил [[Рахим Стерлинг]] од [[ФК Ливерпул|Ливерпул]].<ref>{{Наведени вести|url=http://www.asmonaco.com/pt/article/lucas-ocampos-nomeado-para-golden-boy-2014-66230.html|title=Lucas Ocampos nomeado para Golden Boy 2014|last=Pelayo|first=Yannick (25 October 2014)|work=AS Monaco|access-date=20 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170903211347/http://www.asmonaco.com/pt/article/lucas-ocampos-nomeado-para-golden-boy-2014-66230.html|archive-date=3 September 2017|language=fr}}</ref> На 26 ноември, Окампос го постигнал својот прв гол во [[Лига на шампиони во фудбал|Лигата на шампионите]] во победата од 1–0 на гости против [[ФК Бајер Леверкузен|Баер Леверкузен]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.goal.com/en/news/1716/champions-league/2014/11/26/6525121/bayer-leverkusen-0-1-monaco-ocampos-steals-win-for-visitors|title=Bayer Leverkusen 0-1 Monaco: Ocampos steals win for visitors|date=26 November 2014|work=Goal.com}}</ref> Откако започнал само седум натпревари до крајот на јануари 2015 година, Окампос побарал да се оддалечи од кнежевството и му била исполнета желбата со трансфер во ривалите од Лига 1, [[ФК Олимпик Марсеј|Марсеј]]. === Марсеј === На 3 февруари 2015 година, Окампос потпишал за ривалите од [[Лига 1 (Франција)|Лига 1]] на Монако, [[ФК Олимпик Марсеј|Марсеј]], на позајмица до крајот на сезоната, каде што се здружил со сонародникот и менаџер, Марсело Биелса. Четири дена подоцна, тој дебитирал со голови за клубот, постигнувајќи во ремито 1-1 со Рен.<ref name="ESPN">{{Наведени вести|url=http://www.espnfc.com/story/2904326/genoa-sign-lucas-ocampos-on-loan-from-marseille|title=Genoa sign Lucas Ocampos on loan from Marseille|date=29 June 2016|work=ESPN|access-date=20 August 2016}}</ref> Тој на крајот забележал четиринаесет настапи и постигнал два гола за време на неговата позајмица бидејќи Марсеј ја завршил сезоната на четвртото место. На [[30 јуни]] [[2015]] година, Марсеј објавил дека Окампос потпишал за клубот на постојан договор за сума за која се верува дека изнесува околу 7 милиони евра.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.goal.com/en/news/90/france/2015/07/03/13257682/ocampos-seals-permanent-marseille-move|title=Ocampos seals permanent Marseille move|last=Huguenin|first=Michael|date=3 July 2015|work=Goal.com|accessdate=27 August 2015}}</ref> Тој го постигнал својот прв гол во сезоната во победата со 6-0 над Троа на 23 август.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ligue1.com/ligue1/article/michel-s-marseille-hit-troyes-for-six.htm|title=Michel's Marseille Hit Troyes For Six|last=Scott|first=A|date=23 August 2015|work=Ligue 1|accessdate=27 August 2015|archive-date=2017-09-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20170903211449/http://www.ligue1.com/ligue1/article/michel-s-marseille-hit-troyes-for-six.htm|url-status=dead}}</ref> Голот подоцна бил номиниран за наградата гол на сезоната во Лига 1, која на крајот ја освоил Пјерик Капеле од Анже <ref>{{Наведени вести|url=http://lapaginamillonaria.com/river-plate/32914/golazo-tijera-lucas-ocampos-nominado-mejor-gol-de-francia-olympique-marsella|title=Un golazo de Lucas Ocampos, nominado al mejor del año en Francia|last=Szwarc|first=Daniel|date=20 May 2016|work=La Pagina Millonaria|access-date=20 August 2016|language=fr|archive-date=2017-09-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20170903205035/http://lapaginamillonaria.com/river-plate/32914/golazo-tijera-lucas-ocampos-nominado-mejor-gol-de-francia-olympique-marsella|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=http://www.tropheesunfp.com/|title=Pierrick Capelle ,Auteur du Plus Beau But de la Saison!|work=Trophées UNFP|access-date=20 August 2016|language=fr}}</ref> Тоа бил неговиот единствен придонес и по оставката на Биелса во почетокот на кампањата, Окампос се борел да импресионира под водство на новиот менаџер Мишел, и забележал само 17 настапи во текот на сезоната во лигата.<ref name="Stats"/> ==== Позајмици ==== На 29 јуни 2016 година, тимот од [[Серија А]], [[ФК Џенова|Џенова]], го објавил потпишувањето на Окампос на сезонска позајмица, со вклучена опција за купување.<ref name="ESPN"/> Тој го направил своето деби за клубот на 12 август, влегувајќи како замена во второто полувреме во победата од 3–2 во [[Фудбалски куп на Италија|Купот на Италија]] над [[УС Лече|Лече]], и го направил своето деби во Серија А на 21 август во победата со 3–1 над новопромовираниот [[ФК Каљари Калчо|Каљари]].<ref>{{Наведени вести|url=http://www.lephoceen.fr/infos-om/saison/pretes-trois-defaites-et-des-debuts-148483|title=Prêtés : trois défaites et des débuts|date=20 August 2016|work=Le Phoceen|access-date=21 August 2016|language=fr}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=http://www.espnfcasia.com/report?gameId=461290|title=Genoa 3–1 Cagliari|date=21 August 2016|work=ESPN|access-date=28 August 2016}}</ref> Во септември, Окампос ги повредил лигаментите на коленото поради што го исклучило еден месец од терените.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.lequipe.fr/Football/Actualites/Sampdoria-un-mois-sans-lucas-ocampos/731227|title=Sampdoria : Un mois sans Lucas Ocampos|date=26 September 2016|work=L'Équipe|access-date=17 October 2016|language=fr}}</ref> Тој се вратил на 6 ноември и го постигнал својот прв гол за Џенова во ремито 1–1 со [[Удинезе Калчо|Удинезе]].<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/football/2016/nov/06/mohamed-salah-roma-juventus-bologna-milan-serie-a|title=Mohamed Salah hat-trick keeps Roma in touch with leaders Juventus|date=6 November 2016|work=Guardian|access-date=7 November 2016}}</ref> Тој го постигнал својот втор гол следната недела во поразот со 3-1 од [[СС Лацио|Лацио]] пред да го постигне својот трет и последен гол за клубот на [[22 јануари]] [[2017]] година, постигнувајќи го вториот гол за Џенова во ремито 2-2 со [[ФК Кротоне|Кротоне]].<ref>{{Наведени вести|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Lazio/20-11-2016/lazio-genoa-3-1-felipe-anderson-biglia-wallace-ocampos-inzaghi-terzo-posto-milan-170930279255.shtml|title=Lazio-Genoa 3-1: a segno Felipe Anderson, Biglia, Wallace e Ocampos|date=20 November 2016|work=La Gazetta dello Sport|access-date=30 January 2017|language=it}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/22-01-2017/genoa-cholito-ocampos-non-bastano-crotone-c-finisce-2-2-180521972377.shtml|title=Genoa, Cholito e Ocampos non bastano. Il Crotone c'è: finisce 2-2|date=22 January 2017|work=La Gazetta dello Sport|language=it|accessdate=30 January 2017}}</ref> Кон крајот на јануари, Џенова и Марсеј постигнале договор да му дозволат на Окампос да му се приклучи на [[ФК Милан|Милан]] за остатокот од неговата позајмица за пријавена сума од 500 илјади евра.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.caughtoffside.com/2017/01/30/ac-milan-transfer-news-e500k-loan-deal-imminent-as-22-year-old-undergoes-medical/|title=AC Milan transfer news: €500k loan deal imminent as 22-year-old undergoes medical|last=Paul|first=Sumeet|date=30 January 2017|work=Caught Offside|accessdate=30 January 2017}}</ref> На 30 јануари 2017 година, [[ФК Милан|Милан]] го потврдил потпишувањето на позајмица на Окампос до крајот на сезоната, при што Џенова ја задржала опцијата да го купи од Марсеј на крајот од позајмицата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.acmilan.com/en/news/official-statement/2017-01-30/ac-milan-official-statement-197533|title=AC Milan Official Statement|date=30 January 2017|work=AC Milan|accessdate=31 January 2017}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://gianlucadimarzio.com/en/milan-set-to-acquire-ocampos-the-latest|title=Milan set to acquire Ocampos: the latest|date=29 January 2017|work=Gianluca Dimarzio|accessdate=30 January 2017|archive-date=2017-02-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20170201142922/http://gianlucadimarzio.com/en/milan-set-to-acquire-ocampos-the-latest|url-status=dead}}</ref> Тој бил позајмен како замена за Французинот [[М'Баје Нијанг]], кој се преселил на позајмица во [[Премиер лига на Англија|Премиер лигата]] за екипата на [[ФК Вотфорд|Вотфорд]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gazzetta.it/Calciomercato/30-01-2017/milan-ocampos-anche-ufficiale-galliani-chiude-3-innesti-180631810275.shtml?refresh_ce-cp|title=Milan-Ocampos: è anche ufficiale. Galliani chiude con 3 innesti|date=30 January 2017|work=La Gazetta dello Sport|language=it|accessdate=30 January 2017}}</ref> Окампос го направил своето деби за клубот на 5 февруари, влегувајќи како замена во доцното второ полувреме наместо [[Андреја Бертолачи]] во поразот од [[ФК Сампдорија|Сампдорија]] со 1–0.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.footmarseille.com/news-35455/ocampos-a-fait-ses-debuts-avec-le-milan-ac.html|title=Ocampos a fait ses débuts avec le Milan AC|date=5 February 2017|work=Foot Marseille|language=fr|accessdate=5 February 2017}}</ref> Сепак, тој настапувал спорадично за клубот, а на крајот на сезоната се вратил во Марсеј, играјќи вкупно 29 натпревари и постигнувајќи 3 гола во сите натпреварувања за време на неговиот престој со Џенова и Милан. ==== Враќање во Марсеј ==== [[Податотека:FC_Salzburg_vs_Olympique_Marseille_(3._Mai_2018)_04_(cropped).jpg|десно|мини|247x247пкс| Окампос за [[ФК Олимпик Марсеј|Марсеј]] во 2018 година]] Окампос постигнал гол на својот прв настап во Лига 1 по неговото враќање во Марсеј, постигнувајќи го единствениот гол во победата од 1-0 над Нант на 12 август 2017 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.eurosport.fr/football/ligue-1/2017-2018/ligue-1-l-om-s-impose-a-nantes-grace-a-un-but-de-lucas-ocampos-0-1_sto6286296/story.shtml|title=Ligue 1 : L'OM s'impose à Nantes grâce à un but de Lucas Ocampos (0-1)|last=Bregevin|first=Vincent|date=12 August 2017|work=Eurosport|language=fr|accessdate=12 August 2017}}</ref> На 1 октомври, тој постигнал гол на натпреварот против [[ФК Ница|Ница]], победувајќи во натпреварот за [[ФК Олимпик Марсеј|Марсеј]] со 4–2.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.skysports.com/football/news/11800/11063937/lucas-ocampos-brace-helps-marseille-stun-nice|title=campos brace helps Marseille stun Nice|date=1 October 2017|publisher=skysports.com|language=en|accessdate=13 October 2017}}</ref> Тој ја одржувал својата форма во текот на првата половина од сезоната, постигнувајќи 6 гола во 15 лигашки настапи до крајот на годината, поради што бил поврзан со преселба во [[ФК Торино|Торино]] за време на јануарскиот трансфер пазар.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.lequipe.fr/Football/Actualites/Que-vaut-lucas-ocampos-vise-par-le-torino/865933|title=Que vaut Lucas Ocampos, visé par le Torino ?|date=11 January 2018|work=LÉquipe|language=fr|accessdate=16 January 2018}}</ref> Сепак, тој останал во Марсеј и на 7 февруари 2018 година го постигнал својот прв професионален [[хет-трик]] во победата од 9-0 на Купот на Франција над Бург-ан-Брес. Резултатот бил и најголемата победа на Марсеј во последните 70 години.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://za.as.com/za/2018/02/07/football/1518017764_683010.html|title=Marseille record biggest win in 70 years with Coupe de France demolition job|date=7 February 2018|work=AS|accessdate=8 February 2018|archive-date=2018-02-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20180209004219/https://za.as.com/za/2018/02/07/football/1518017764_683010.html|url-status=dead}}</ref> Тој, исто така, редовно настапувал во кампањата на клубот во [[УЕФА Лига Европа|Лига Европа]] и му помогнал на тимот да стигне до финалето на натпреварувањето, каде што загубиле со 3–0 од шпанскиот тим, [[ФК Атлетико Мадрид|Атлетико Мадрид]] .<ref>{{Наведени вести|url=https://www.lejdd.fr/sport/football/lucas-ocampos-sur-leuropa-league-je-me-vois-soulever-la-coupe-3650852|title=PREMIUMAvant la finale de l'Europa League entre l'Atletico Madrid et l'OM, le milieu de terrain argentin Lucas Ocampos a répondu aux questions du JDD.|date=15 May 2018|access-date=21 May 2018|publisher=le JDD|language=fr|archive-date=2021-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20211024023530/https://www.lejdd.fr/Sport/Football/lucas-ocampos-sur-leuropa-league-je-me-vois-soulever-la-coupe-3650852|url-status=dead}}{{Претплата}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=http://www.uefa.com/uefaeuropaleague/season=2018/matches/round=2000895/match=2022218/postmatch/report/|title=Griezmann inspires Atlético to Europa League glory|date=16 May 2018|access-date=21 May 2018|publisher=UEFA}}</ref> Тој останал во Марсеј следната сезона пред да замине за Шпанија, постигнувајќи 28 гола на 135 натпревари за време на неговиот престој во клубот.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.goal.com/en/news/lucas-ocampos-becomes-sevillas-latest-summer-signing-after/13docw862fn5c102pgu81sh77p|title=Lucas Ocampos becomes Sevilla's latest summer signing after €15m switch|last=Sheridan|first=Dan|date=3 July 2019|access-date=4 July 2019|publisher=Goal}}</ref> === Севиља === На [[3 јули]] [[2019]] година, Окампос потпишал петгодишен договор со Севиља од [[Примера Дивисион (Шпанија)|Ла Лига]] за необјавена сума.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.sevillafc.es/actualidad/noticias/acuerdo-fichaje-lucas-ocampos|title=Lucas Ocampos refuerza al Sevilla FC procedente des Olympique de Marsella|date=3 July 2019|access-date=4 July 2019|publisher=[[Sevilla FC|sevillafc.es]]}}</ref> На 11 август 2020 година, тој го постигнал победничкиот гол за Севиља во 88-та минута, во победата со 1-0 против [[ФК Вулверхемптон Вондерерс|Вулверхемптон Вондерерс]] во четврт-финалето на УЕФА Лига Европа 2019-20 .<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.com/sport/football/53727188|title=Wolverhampton Wanderers 0–1 Sevilla|date=11 August 2020|work=BBC Sport}}</ref> Во својата дебитантска сезона со Севиља, Окампос постигнал 14 гола во Ла Лига за да заврши на 4-то место на табелата,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.football-espana.net/2020/09/03/lucas-ocampos-and-sevilla-have-proven-the-perfect-match|title=Lucas Ocampos and Sevilla have proven the perfect match|date=3 September 2020|work=Football Espana}}</ref> и на крајот ја освоил Лигата на Европа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/match/2030143/|title=Sevilla 3–2 Inter Milan|date=21 August 2020|work=UEFA}}</ref> На 24 септември 2020 година, тој постигнал гол од пенал во поразот од 1–2 против [[Бајерн Минхен|Баерн Минхен]] во Суперкупот на [[Суперкуп на УЕФА 2020|УЕФА 2020 година]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.com/sport/football/54270055|title=Bayern Munich 2–1 Sevilla|date=24 September 2020|work=BBC Sport}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.givemesport.com/1602103-uefa-super-cup-sevillas-lucas-ocampos-scores-nolook-penalty-vs-bayern-munich|title=UEFA Super Cup: Sevilla's Lucas Ocampos scores no-look penalty vs Bayern Munich|date=24 September 2020|work=GiveMeSport}}</ref> === Ајакс === На [[31 август]] [[2022]] година, Окампос потпишал за Ајакс на позајмица со вклучена опција за купување во вредност од 16 милиони евра.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ajax.nl/articles/ajax-loans-lucas-ocampos-from-sevilla-fc|title=Ajax loans Lucas Ocampos from Sevilla FC|work=www.ajax.nl|language=en-US|accessdate=2022-09-02}}</ref> Окампос бил доведен како директна замена за Антони, кој штотуку му се приклучил на Манчестер Јунајтед за рекордна сума од [[Ередивиси]] од 100 милиони евра.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://english.ajax.nl/articles/transfer-antony-matheus-dos-santos-completed/|title=Transfer Antony Matheus dos Santos completed|work=english.ajax.nl|language=en-US|accessdate=2022-09-02}}</ref> == Меѓународна кариера == Откако претходно ја претставувал својата нација на младинско ниво, Окампос го имал своето деби за сениорската репрезентација на [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]] на 9 октомври 2019 година за време на пријателскиот натпревар против [[Фудбалска репрезентација на Германија|Германија]], влегувајќи како замена на полувремето за [[Анхел Кореја]] и постигнувајќи доцно израмнувачки гол во ремито 2-2.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.espn.com/soccer/report?gameId=539008|title=Germany v Argentina game report|date=9 October 2019|publisher=[[ESPN]]}}</ref> == Статистика == === Клупска === {{Updated|12 октомври 2022}}<ref>{{Worldfootball.net|lucas-ocampos}}</ref><ref name=SW /> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+Настапи и голови по клуб, сезона и натпреварување !rowspan="2"|Клуб !rowspan="2"|Сезона !colspan="3"|Лига !colspan="2"|Национален Куп !colspan="2"|Лига Куп !colspan="2"|Континентално !colspan="2"|Останато !colspan="2"|Вкупно |- !Лига !Нат !Гол !Нат !Гол !Нат !Гол !Нат !Гол !Нат !Гол !Нат !Гол |- | rowspan="3" |[[Клуб Атлетико Ривер Плејт|Ривер Плејт]] |2011–12 |Насионал Б |38 |7 |1 |0 | colspan="2" |— |0 |0 | colspan="2" |— |39 |7 |- |2012–13 |[[Примера Дивисион (Аргентина)|Примера Дивисион]] |1 |0 |0 |0 | colspan="2" |— |0 |0 | colspan="2" |— |1 |0 |- ! colspan="2" |Вкупно !39 !7 !1 !0 ! colspan="2" |— !0 !0 ! colspan="2" |— !40 !7 |- | rowspan="4" |[[ФК Монако|Монако]] |2012–13 |Лига 2 |29 |4 |1 |0 |2 |1 | colspan="2" |— | colspan="2" |— |32 |5 |- |2013–14 | rowspan="2" |[[Лига 1 (Франција)|Лига 1]] |34 |5 |4 |2 |1 |0 |0 |0 | colspan="2" |— |39 |7 |- |2014–15 |17 |1 |2 |1 |1 |0 |6{{Efn|Appearance(s) in [[UEFA Champions League]]}} |1 | colspan="2" |— |26 |3 |- ! colspan="2" |Вкупно !80 !10 !7 !3 !4 !1 !6 !1 ! colspan="2" |— !97 !15 |- |[[ФК Олимпик Марсеј|Марсеј]] (п) |2014–15 |Лига 1 |14 |2 |2 |1 |1 |0 |0 |0 | colspan="2" |— |17 |3 |- | rowspan="4" |Марсеј |2015–16 | rowspan="3" |Лига 1 |17 |1 |1 |0 |1 |1 |6{{Efn|Appearance(s) in [[UEFA Europa League]]}} |2 | colspan="2" |— |25 |4 |- |2017–18 |31 |9 |4 |3 |1 |0 |17 |4 | colspan="2" |— |53 |16 |- |2018–19 |34 |4 |1 |0 |1 |0 |4 |1 | colspan="2" |— |40 |5 |- ! colspan="2" |Вкупно !96 !16 !8 !4 !4 !1 !27 !7 ! colspan="2" |— !135 !28 |- |[[ФК Џенова|Џенова]] (п) |2016–17 |[[Серија А]] |14 |3 |3 |0 | colspan="2" |— | colspan="2" |— | colspan="2" |— |17 |3 |- |[[ФК Милан|Милан]] (п) |[[ФК Милан сезона 2016–2017|2016–17]] |[[Серија А]] |12 |0 |0 |0 | colspan="2" |— | colspan="2" |— |0 |0 |12 |0 |- | rowspan="5" |Севиља |2019–20 | rowspan="4" |[[Примера Дивисион (Шпанија)|Ла Лига]] |33 |14 |4 |2 | colspan="2" |— |7 |1 | colspan="2" |— |44 |17 |- |2020–21 |34 |5 |4 |2 | colspan="2" |— |7 |0 |1{{Efn|Appearance in [[UEFA Super Cup]]}} |1 |46 |8 |- |2021–22 |30 |6 |3 |1 | colspan="2" |— |9{{Efn|Six appearances and one goal in UEFA Champions League, three appearances and one goal in UEFA Europa League}} |2 | colspan="2" |— |42 |9 |- |2022–23 |3 |0 |0 |0 | colspan="2" |— |0 |0 | colspan="2" |— |3 |0 |- ! colspan="2" |Вкупно !100 !25 !11 !5 ! colspan="2" |— !23 !3 !1 !1 !135 !34 |- |[[ФК Ајакс|Ајакс]] (п) |2022–23 |[[Ередивиси]] |4 |0 |0 |0 | colspan="2" |— |2 |0 | colspan="2" |— |6 |0 |- ! colspan="3" |Вкупно !345 !61 !30 !12 !8 !2 !58 !11 !1 !1 !442 !87 |} === Меѓународна === {{Updated|29 март 2022|<ref>{{NFT|75668}}</ref>}} {| class="wikitable" style="text-align:center" |+Настапи и голови по репрезентација и година ! Репрезентација ! Година ! Натпревари ! Голови |- | rowspan="4" | [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]] | 2019 | 3 | 2 |- | 2020 | 4 | 0 |- | 2021 | 1 | 0 |- | 2022 | 2 | 0 |- ! colspan="2" | Вкупно ! 10 ! 2 |} == Почести == === Клупска === '''Ривер Плата''' <ref name="SW">{{Soccerway|lucas-ocampos/180846}}</ref> * Примера Б Национал : 2011–12 * Лига 2 : 2012–13 * [[УЕФА Лига Европа|Вицешампион на УЕФА Лига Европа]] : 2017–18 <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.com/sport/live/football/44052050|title=Atletico Madrid win Europa League with 3-0 victory over Marseille|date=16 May 2018|work=BBC|accessdate=11 June 2020}}</ref> * Лига Европа на УЕФА: 2019–20 <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.espn.com/soccer/lineups?gameId=573711|title=Sevilla FC vs. Internazionale - Football Match Line-Ups - August 21, 2020 - ESPN|work=ESPN.com|accessdate=21 August 2020}}</ref> * [[Суперкуп на УЕФА|Вицешампион на УЕФА Суперкупот]] : [[Суперкуп на УЕФА 2020|2020 година]] === Поединечни === * Состав на сезоната на [[УЕФА Лига Европа]] : 2019–20 <ref>{{Наведени вести|url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/0260-10391fbb6c62-2c8b46747bf5-1000--uefa-europa-league-squad-of-the-season/|title=UEFA Europa League Squad of the Season|date=26 August 2020|work=UEFA.com|access-date=26 August 2020|publisher=Union of European Football Associations}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Soccerway|lucas-ocampos/180846}} * {{Nfteams|75668}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Окампос, Лукас}} [[Категорија:Фудбалери на ФК Ајакс]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Севиља]] [[Категорија:Фудбалери на Милан]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Џенова]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Олимпик Марсеј]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Монако]] [[Категорија:Фудбалери од Ла Лига]] [[Категорија:Фудбалери во Серија А]] [[Категорија:Фудбалери од Примера Дивисион (Мексико)]] [[Категорија:Аргентински фудбалери]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1994 година]] 4kwjiogyt76hq0gtd9p6wqsu4ppn122 Предлошка:Состав на Бразил на СП фудбал 2022 10 1311238 5567740 5242597 2026-05-31T11:38:53Z Carshalton 30527 5567740 wikitext text/x-wiki {{National squad | name = Состав на Бразил на СП фудбал 2022 | bg = #FBEC5D | fg = #008000 | bordercolor = Blue | country = Бразил | comp link = Светско првенство во фудбал 2022 | comp = СП 2022 | p1 = [[Алисон Бекер|Алисон]] | p2 = [[Данило Луис да Силва|Данило]] | p3 = [[Тијаго Силва]]&nbsp;{{Капитен}} | p4 = [[Маркос Аоас Кореја|Маркињос]] | p5 = [[Каземиро]] | p6 = [[Алекс Сандро]] | p7 = [[Лукас Пакета|Пакета]] | p8 = [[Фред (фудбалер 1993)|Фред]] | p9 = [[Ришарлисон]] | p10 = [[Нејмар]] | p11 = [[Рафиња (фудбалер 1996)|Рафиња]] | p12 = [[Вевертон (фудбалер 1987)|Вевертон]] | p13 = [[Дани Алвеш]] | p14 = [[Едер Милитао|Милитао]] | p15 = [[Фабињо (фудбалер 1993)|Фабињо]] | p16 = [[Алекс Телес|Телес]] | p17 = [[Бруно Гимараеш]] | p18 = [[Габриел Жезус]] | p19 = [[Антони (фудбалер 2000)|Антони]] | p20 = [[Винисиус Жуниор|Винисиус]] | p21 = [[Родриго Гоес|Родриго]] | p22 = [[Евертон Рибеиро|Рибеиро]] | p23 = [[Едерсон Мораеш|Едерсон]] | p24 = [[Глеисон Бремер|Бремер]] | p25 = [[Педро (фудбалер 1997)|Педро]] | p26 = [[Габриел Мартинели|Мартинели]] | coach = [[Тите (фудбалски тренер)|Тите]] }}<noinclude> {{Squad maintenance}} [[Категорија:Предлошки за бразилски фудбал|ФИФА СП 2022]] [[Категорија:Предлошки за земјите учеснички на СП 2022|Бразил]] </noinclude> g236oqxjo5i9y4yydaqey14h3ejw1e4 Лаура Баси 0 1311934 5567537 5553134 2026-05-31T02:25:02Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567537 wikitext text/x-wiki '''Лаура Марија Катерина Баси Верати''' (29 октомври 1711 – 20 февруари 1778) била италијански физичар и академик. Признаена и прикажана како „ [[Минерва]] “ (божица на мудроста), таа била првата жена која докторирала наука и втората жена во светот која добила диплома доктор по филозофија .<ref name=":3">{{Наведено списание|last=Findlen|first=Paula|date=1993|title=Science as a career in Enlightenment Italy: The strategies of Laura Bassi|url=https://www.journals.uchicago.edu/doi/pdfplus/10.1086/356547|journal=Isis|language=en|volume=84|issue=3|pages=441–69|doi=10.1086/356547|jstor=235642}}</ref><ref name=":12">{{Наведување|last=Frize|first=Monique|title=Famous Women in Science in Laura Bassi's Epoch|date=2013|url=http://link.springer.com/10.1007/978-3-642-38685-5_10|journal=Laura Bassi and Science in 18th Century Europe|pages=137–62|publisher=Springer Berlin Heidelberg|language=en|doi=10.1007/978-3-642-38685-5_10|isbn=978-3-642-38684-8|access-date=2020-05-22}}</ref> Работејќи на Универзитетот во Болоња, таа била и првата наставничка со плата на универзитет. Некогаш најплатената вработена на универзитетот, до крајот на животот Баси имала уште две професорски места.<ref name=":5"/> Таа, исто така, била првата жена членка на која било научна институција, кога била избрана за Академијата на науките на Институтот во Болоња во 1732 година на 21 година. Баси немала формално образование и била приватно подучувана од петтата до дваесеттата година. Дотогаш била добро обучена во главните дисциплини, вклучувајќи ги науките и математиката. Забележувајќи ја нејзината способност, Просперо Ламбертини, надбискупот од Болоња (подоцна [[папа Бенедикт XIV]]), станал нејзин покровител. Со аранжманот на Ламбертини таа јавно одбранила четириесет и девет тези пред професорите на Универзитетот во Болоња на 17 април 1732 година, за што и била доделена докторска диплома на 12 мај. Еден месец подоцна, била назначена од универзитетот за прва професорка, иако со ограничување дека не ѝ било дозволено да предава на часови само од машки пол. Ламбертини, дотогаш Папа, и помогнал да добие дозволи за приватни часови и експерименти, кои биле доделени од универзитетот во 1740 година. Баси станала најважниот популаризирач на [[Класична механика|Њутновата механика]] во Италија.<ref name=":3"/> Таа била примена од папата во Бенедетини (слично на модерната Папска академија на науките) како дополнителен член во 1745 година. Таа ја презела Катедрата за експериментална физика во 1776 година, на позицијата што ја имала до нејзината смрт. Таа е погребана во црквата Корпус Домини, Болоња. == Живот == [[Податотека:Laura_Bassi_-_Carlo_Vandi.jpg|мини|247x247пкс| Портрет на Лаура Баси на Универзитетот во Болоња .]] Баси била родена во 1711 година во [[Болоња]], како ќерка на просперитетен адвокат Џузепе Баси и неговата сопруга Марија Роза Цезари.<ref name=":5"/> Точниот датум на нејзиното раѓање е различно даден како 20 октомври,  29 октомври,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.encyclopedia.com/science/dictionaries-thesauruses-pictures-and-press-releases/bassi-verati-veratti-laura-maria-caterina|title=Bassi Verati (Veratti), Laura Maria Caterina|date=2020|work=www.encyclopedia.com|accessdate=2020-05-20}}</ref> 31 октомври,<ref name=":6"/><ref name=":7">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.britannica.com/biography/Laura-Bassi|title=Laura Bassi {{!}} Italian scientist|work=Encyclopedia Britannica|language=en|accessdate=2020-05-20}}</ref> и 29 ноември.<ref name=":8">{{Наведена мрежна страница|url=https://biography.yourdictionary.com/laura-bassi|title=Laura Bassi Facts|work=biography.yourdictionary.com|accessdate=2020-05-20}}{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Но, Универзитетот во Болоња и научните трудови се согласуваат на 29 октомври.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.unibo.it/en/university/who-we-are/our-history/famous-people-guests-illustrious-students/laura-bassi/laura-bassi|title=Laura Bassi - University of Bologna|work=www.unibo.it|language=en|accessdate=2020-05-20|archive-date=2014-05-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20140519203816/https://www.unibo.it/en/university/who-we-are/our-history/famous-people-guests-illustrious-students/laura-bassi/laura-bassi|url-status=dead}}</ref><ref name=":2">{{Наведување|last=Frize|first=Monique|title=Laura Bassi: Her Education and Her Marriage|date=2013|url=http://link.springer.com/10.1007/978-3-642-38685-5_4|journal=Laura Bassi and Science in 18th Century Europe|pages=39–46|publisher=Springer Berlin Heidelberg|language=en|doi=10.1007/978-3-642-38685-5_4|isbn=978-3-642-38684-8}}</ref><ref name=":9"/> Баси била приватно образована. Нејзиниот братучед отец Лоренцо Стегани и предавал латински, француски и математика од петгодишна возраст.<ref name=":8"/> Од тринаесеттата до дваесеттата година, таа слушала предавања по филозофија, метафизика, логика и природна филозофија од Гаетано Такони,<ref name=":2"/><ref>{{Наведени вести|url=http://www.italoamericano.org/story/2016-1-18/laura-bassi|title=Laura Bassi: Paving the Way for Female Academics|date=2016-01-18|access-date=2018-01-30|language=en|archive-date=2018-01-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20180130204213/http://www.italoamericano.org/story/2016-1-18/laura-bassi|url-status=dead}}</ref> матичен лекар и професор по медицина на Универзитетот во Болоња.<ref name=":5">[http://www.encyclopedia.com/women/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/bassi-laura-1711-1778 Laura Bassi] at Encyclopedia.com</ref> Таа и Такони почнале да се оддалечуваат откако Баси откри интерес за [[Класична механика|Њутновата наука]], и покрај претпочитањето на Такони таа да се фокусира на помалку контроверзните Декартови учења .<ref name=":13"/> Образованието и интелектот на Баси биле забележани од Просперо Лоренцини Ламбертини, кој станал надбискуп на Болоња во 1731 година (подоцна [[папа Бенедикт XIV]]). Ламбертини станал официјален покровител на Баси. Тој организирал јавна дебата помеѓу Баси и четворица професори од Универзитетот во Болоња на 17 април 1732 година.<ref name=":6"/> Во 1732 година, Баси, на возраст од дваесет, јавно ги одбранила своите четириесет и девет тези за ''Филозофика Студија'' <ref name=":4">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.encyclopedia.com/humanities/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/women-history-philosophy|title=Women In The History Of Philosophy|date=2020|work=www.encyclopedia.com|accessdate=20 May 2020}}</ref> во Сала дегли Анзиани на Палацо Публико. Универзитетот во Болоња и доделил докторат на 12 мај.<ref name=":9"/> Таа станала првата жена што добила докторат по наука и втората жена во светот која докторирала филозофија по Елена Корнаро Пископија во 1678 година, педесет и четири години претходно. Таа тогаш била популарно позната како Болоњска [[Минерва]] .<ref name=":12"/><ref name=":5"/> Станала првата жена избрана во Академијата на науките на Институтот во Болоња на 20 март 1732 година.<ref name=":7"/> На 7 февруари 1738 година, Баси се омажила со Џузепе Верати, доктор по медицина и колега-предавач по анатомија на Универзитетот во Болоња.<ref name=":9">{{Наведено списание|last=Elena|first=Alberto|date=1991|title="In lode della filosofessa di Bologna": An Introduction to Laura Bassi|url=https://www.journals.uchicago.edu/doi/10.1086/355839|journal=Isis|language=en|volume=82|issue=3|pages=510–18|doi=10.1086/355839}}</ref> Тие споделувале софистициран работен однос; се тврди дека преку нивниот брак Баси била инспирирана да започне да студира експериментална физика. Точниот број на нивните деца не е јасен, бидејќи некои извештаи велат дека е осум, додека други велат дека е дванаесет.<ref name=":6">{{Наведена мрежна страница|url=http://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Bassi.html|title=Laura Bassi (1711 - 1778)|work=mathshistory.st-andrews.ac.uk|accessdate=2020-05-20}}</ref> Записите за крштевање имале само за осум деца. Катерина (родена 1739 година), Катерина (родена 1742 година) и Фламинио (роден 1751 година) умреле во детството. Но, петмина го преживеале детството: Џовани (1738–1800), кој станал канон на Сан Петронио и професор по теологија во Колеџо Монталто; Чиро (1744–1827); Катерина (1745–1768), која станала калуѓерка; Џакомо (1749–1818), кој стана канон; и Паоло (1753–1831), кој станал доктор и професор по експериментална физика на Институтот за наука и единствениот што создал наследници.<ref name=":9" /> == Кариера == === Универзитетот во Болоња === На 27 јуни 1732 година,<ref name=":7"/> Баси одбранила дванаесет дополнителни тези во Архигимназио, главната зграда на Универзитетот во Болоња. Ова била петиција за наставно место до Сенатот на универзитетот. Нејзините тези опфатиле широк спектар на предмети како што се хемија, физика, хидраулика, математика, механика и техники. На 29 октомври 1732 година, Сенатот и Универзитетот во Болоња ја одобриле кандидатурата на Баси и била назначена за професор по природна филозофија (современ еквивалент на почесна позиција) во декември.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://physicsworld.com/a/laura-bassi-and-the-city-of-learning/|title=Laura Bassi and the city of learning|last=Findlen|first=Paula|date=2013-08-29|work=Physics World|language=en-GB|accessdate=2020-05-20}}</ref> Таа станала првата платена жена предавач во светот,<ref name=":10">{{Наведена книга|url=http://link.springer.com/10.1007/978-3-642-38685-5|title=Laura Bassi and Science in 18th Century Europe|last=Frize|first=Monique|date=2013|publisher=Springer Berlin Heidelberg|isbn=978-3-642-38684-8|location=Berlin, Heidelberg|pages=173–81|language=en|chapter=Epilogue|doi=10.1007/978-3-642-38685-5}}</ref> со што ја започнала својата академска кариера. Првото предавање што таа го одржала било насловено како „Водата како природен елемент на сите други тела“. Универзитетот сепак сметал дека жените треба да водат приватен живот, така што таа била поограничена од машките наставници да одржува јавни предавања.<ref name=":9"/> Потоа се борела за наставни права еднакви на оние на мажите, но безуспешно.<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.unibo.it/en/university/who-we-are/our-history/famous-people-guests-illustrious-students/laura-bassi|title=Laura Bassi – University of Bologna|work=www.unibo.it|language=en|accessdate=2018-01-27|archive-date=2019-05-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20190506074038/https://www.unibo.it/en/university/who-we-are/our-history/famous-people-guests-illustrious-students/laura-bassi|url-status=dead}}</ref> Од 1746 до 1777 година давала само една формална дисертација годишно, која се движела на теми од проблемот на гравитацијата до електричната енергија.<ref name=":11"/> Се известува дека таа му создала најмалку триесет и една дисертација.<ref name=":13"/> Во 1739 година нејзината молба за нормална наставна должност била поддржана од Ламбертини и Фламино Скарсели, секретарот на Болоњскиот амбасадор во папскиот двор.<ref name=":6"/> Повторно ѝ било одбиено, но ѝ било дозволено да започне приватни часови и ѝ биле доделени средства за експерименти во нејзиниот дом во 1759 година. Ова и овозможило да ги избегне ограничувањата на универзитетот и да истражува нови идеи.<ref name=":11" /> Сенатот очекувал Баси да присуствува на различни настани бидејќи таа била симбол и политичка фигура. Карневалската анатомија, јавна дисекција со билети отворени за секого, бил настан на кој се очекувало да присуствува бидејќи бил централна одлика на јавниот живот на универзитетот што го привлекувало вниманието на многу странци и важни членови на заедницата. Таа започнала да присуствува на овој настан секоја година во 1734 година <ref name=":3"/> Во 1772 година ненадејно починал Паоло Балби, професор по експериментална физика. Иако сопругот на Баси, Верати бил долгогодишен асистент на Балби, Баси верувала дека таа може да го пополни празното место, и во 1776 година, на 65-годишна возраст, таа била назначена на Катедрата за експериментална физика од страна на Институтот за науки во Болоња, со нејзиниот сопруг како асистент. .<ref name="Findlen, Paula">Findlen, Paula. "Science as a Career in Enlightenment Italy : The Strategies of Laura Bassi." ''Isis'', vol. 84, no. 3, 1993: 441–69.</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=G6BLAAAAcAAJ&q=laura+bassi|title=Repertorio di tutti i professori antichi, e moderni della famosa Università, e del celebre Istituto delle Scienze di Bologna|last=Mazzetti|first=Serafino|date=1847|publisher=Tip. di San Tommaso d'Aquino|pages=43|language=it}}</ref> Две години подоцна, таа починала, откако науката ја претворила во доживотна кариера и го унапредила статусот на жените во академските кругови.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=POa9BAAAQBAJ&q=bassi+death+1778&pg=PA68|title=Laura Bassi and Science in 18th Century Europe: The Extraordinary Life and Role of Italy's Pioneering Female Professor|last=Frize|first=Monique|publisher=Springer|year=2013|isbn=978-3642386855|page=68|access-date=28 October 2017}}</ref> === Експериментална работа === По бракот со Џузепе Верати, таа можела редовно да држи предавања од дома. Во текот на 1760-тите, Баси и нејзиниот сопруг работеле заедно на експериментално истражување за електрична енергија. Ова го привлекло талентот на Абе Нолет и другите во Болоња за да студираат електрична енергија.<ref name=":11"/> Таа главно се интересирала за Њутновата физика и предавала курсеви на оваа тема 28 години. Таа била една од клучните фигури во воведувањето на идеите на Њутн за физиката и природната филозофија во Италија. Таа, исто така, спроведувала сопствени експерименти во сите аспекти на физиката. Со цел да предава Њутнова физика и Франклин електрицитет, теми кои не биле дел од наставната програма на универзитетот, Баси одржувувала приватни часови.<ref name=":13">{{Наведено списание|last=Logan|first=Gabriella Berti|date=2003|title=Women and the Practice and Teaching of Medicine in Bologna in the Eighteenth and Early Nineteenth Centuries|url=http://muse.jhu.edu/content/crossref/journals/bulletin_of_the_history_of_medicine/v077/77.3logan.html|journal=Bulletin of the History of Medicine|language=en|volume=77|issue=3|pages=506–35|doi=10.1353/bhm.2003.0124|jstor=44447792|pmid=14523259}}</ref> За време на нејзиниот живот, таа била автор на 28 трудови, повеќето од нив за физика и хидраулика, иако таа не објавила ниту една книга. Испечатени се само четири нејзини трудови.<ref name=":11">{{Наведено списание|last=Findlen|first=Paula|date=1993|title=Science as a career in Enlightenment Italy: The strategies of Laura Bassi|url=https://www.journals.uchicago.edu/doi/10.1086/356547|journal=Isis|language=en|volume=84|issue=3|pages=441–69|doi=10.1086/356547|jstor=235642}}</ref> Баси се соочувала со финансиски ограничувања за нејзините експерименти, кои ги спомнала во писмо до Фламинио Скарсели на 16 јули 1755 година, велејќи: „Што се однесува до моите физички експерименти, и со оглед на фактот дека постојаниот трошок што произлегува бара некаква форма на помош ако јас ги унапредувам и усовршувам, речиси сум во очај“. Но, таа и Доменико Галеаци во тоа време биле платени со највисоки плати (1.200 лири) на универзитетот.<ref name=":9"/> === Кореспонденција === Одбраната на нејзината диплома, церемонијата на доделување и првото предавање во 1732 година биле значајни бидејќи се одржале во Палацо Публико, една од најважните владини згради во Болоња.<ref name="Findlen, Paula"/> На овие настани присуствувале „не само универзитетскиот факултет и студенти, туку и главните политички и религиозни фигури на градот - папскиот легат и вицелегат, архиепископот од Болоња, [[Гонфалониер]]от, старешините, сенаторите и судиите. Дополнително, „сите дами од Болоња и целото благородништво““ <ref name="Findlen, Paula" /> Еден од нејзините најважни покровители бил кардиналот Просперо Ламбертини, кој ја поттикнувал нејзината научна работа. Тој постојано го поддржувал Универзитетот во Болоња и интервенирал кога другите членови на институтот се обиделе да ја одвојат Баси од останатите професори.<ref name=":11"/> Во 1745 година, Ламбертини (сега Папа Бенедикт XIV) основал елитна група од 25 научници познати како Бенедетини („бенедиктини“, именувана по него. ) Баси силно притискала да биде назначен во оваа група, но имало мешана реакција од другите академици. На крајот, Бенедикт ја назначил како дополнителен член, единствената жена во групата, но без право на глас како мажи.<ref name=":13"/> Преживеале само ограничен број нејзини научни дела, но нејзиното научно влијание е видливо преку нејзините многубројни дописници, вклучувајќи ги [[Франсоа Волтер|Волтер]], Чезаре Бекарија, Франческо Алгароти, [[Руѓер Бошковиќ|Роџер Боскович]], Чарлс Боне, Жан-Антоан Ноле, Паоло Фризи, Лазаро Спаланзани и [[Алесандро Волта]]. Волтер еднаш ѝ напишал велејќи: „Нема Баси во Лондон, и јас би бил многу посреќен да бидам додаден на вашата академија во Болоња отколку на Англичаните, иако таа го произведе Њутн“.<ref name=":11"/> Франческо Алгароти напишал неколку песни во врска со нејзините церемонии.<ref name=":11"/> == Смрт == Баси починалаа на 20 февруари 1778 година на 66-годишна возраст. Таа имала влошено здравје поради нејзините многубројни бремености и компликации по породувањето. Причината за нејзината смрт е забележана како „напад во градите“, најверојатно срцев удар. Нејзиниот погреб се одржал во црквата Корпус Домини, Болоња, каде и биле ставени сребрени ловорики на главата и ѝ оддале почит од членовите на Бенедетина. Таа била погребана во црквата во Виа Таљапиетре, пред гробот на нејзиниот колега научник [[Лујџи Галвани]].<ref name=":10"/> == Почести и награди == Бронзен медал ѝ бил доделен на Баси од сликарот Доменико Марија Фрата и граверот Антонио Лазари, за да ја прослави нејзината прва серија часови насловена „Pubblica Docente e Collegiata“. На медалот на едната страна бил прикажан ликот на Баси, а на другата фразата „Soli cui fas vidisse Minervam“. Фразата грубо може да се преведе како „Само вие можете да ја видите [[Минерва]] “.<ref name=":9"/> По нејзината смрт, направена е мермерна статуа во нејзин спомен и поставена над Наутичката соба во институтот.<ref name=":11"/> Таа била избрана за член на многу книжевни друштва и водела опсежна кореспонденција со најеминентните европски писатели. Таа имала членство во Академија на науките на Институтот во Болоња (1732),Академија на дисонантите од Модена (1732), Универзитет на апастити, Фиренца (1732), Академија на Аркадијците од Рим (1737), Академија на флуктуанти од Финале од Модена (1745), Академија на хипохондриците на Реџо Емилија (1750), Академија на Ардентите од Болоња (1752), Академија на Агиати од Роверето (1754), Академија на Емонија од Бусето (1754), Академија на еранти од Фермо (1755), Академија на љубителите од Ботеница од Кортона (1758 година). ), Академија Фулгинија од Фолињо (1760 и 1761 година), Академија на Теопнеусти од Кореџо (1763) и Академија на Плациди од Реканати (1774)..<ref name=":10"/> Добро ја познавала класичната литература, како и литературата на Франција и Италија.<ref name=":13"/> == Наследство == Кратер на Венера со дијаметар од 31 километар го носи нејзиното име,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.lpi.usra.edu/resources/vc/vcinfo/?refnum=165|title=Venus Crater Database|work=www.lpi.usra.edu|accessdate=2020-05-22}}</ref> заедно со средно училиште и градска улица, Виа Лаура Баси Верати, во Болоња.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.italyonthisday.com/2016/02/laura-bassi-scientist-physicist-bologna-university.html|title=Laura Bassi – scientist|date=2016|work=Italy on This Day|accessdate=2020-05-22}}</ref> Едитинг прес нуди стипендија за Лаура Баси трипати годишно од 2018 година на помлади академици, магистерски и докторски кандидати.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://editing.press/bassi.php|title=Editing Press {{!}} Editorial Funding {{!}} Laura Bassi Scholarship|work=editing.press|accessdate=2020-05-22}}</ref> Истражувачкиот брод [[мразокршач]] РРС ''[[Ернест Шеклтон]]'' од [[Британско антарктичко истражување]] бил купен од Национален институт за океанографија и експериментална геофизика на 9 мај 2019 година и бил преименуван во ''Лаура Баси'' .<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.waponline.it/italian-icebreaker-named-in-honor-of-laura-bassi/|title=Italian Icebreaker named in honor of Laura Bassi|last=Varetto|first=Gianni|date=7 June 2019|work=www.waponline.it|accessdate=2020-05-22}}</ref> На 17 април 2021 година, Google покажал Doodle во кое се слави Лаура Баси и нејзините многубројни достигнувања.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.google.com/doodles/celebrating-laura-bassi|title=Celebrating Laura Bassi|date=17 April 2021|work=Google}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.youtube.com/watch?v=EWxtLdD7WsM|title=Laura Bassi Google Doodle &#124; Short biography of first female university professor|archive-url=https://web.archive.org/web/20221221150543/https://www.youtube.com/watch?v=EWxtLdD7WsM&feature=youtu.be|archive-date=2022-12-21|accessdate=2022-12-21|url-status=bot: unknown}}</ref> == Објавени дела == Поради нејзините административни должности, семејните проблеми и честите болести за време на породувањето, Баси објавила само неколку дела, кои одразуваат мал дел од нејзиниот придонес на Универзитетот во Болоња.<ref name=":4"/> Нејзините научни трудови најдобро се сумирани во трактатот на Доменико ''Пиани Каталог на делата на Антика Академија, собрани под поединечни автори'', објавен во 1852 година <ref name=":9"/> Нејзините објавени дела се: * ''Во врска со водните тела како природни елементи на другите делови на универзумот'', збирка тези за назначување на универзитет, објавена во 1732 година) * Четири дела што се појавија во ''Коментари на Болоњскиот институт и Академијата за уметности и науки'' , имено <ref>{{Наведено списание|last=Cavazza|first=Marta|date=2009|title=Laura Bassi and Giuseppe Veratti: an electric couple during the Enlightenment|url=https://www.raco.cat/index.php/Contributions/article/view/188422/251344|journal=Contributions to Science|volume=5|issue=1|pages=115–24|doi=10.2436/20.7010.01.67}}</ref> # ''Во врска со воздушниот притисок'', 1745 # ''Во врска со одредени проблеми во хидрометријата'', 1757 # ''Во врска со одредени проблеми во механиката'', 1757 # ''Во врска со измешаната гасовита течност'', постхумно објавена во 1792 година == Поврзано == * [[Исак Њутн]] * [[Луиза де Медрано]] * [[Марија Гаетана Ањези|Марија Гаетана Агнези]] * [[Марија Пелегрина Аморети]] * [[Марија Кири|Марија Склодовска-Кири]] * [[Софија Бренер|Софија Елизабет Бренер]] * [[Времеплов на жените во науката]] == Наводи == <references responsive="1"></references> == Дополнителна литература == * {{Наведена книга|url=https://www.studocu.com/it/document/universita-di-bologna/educatore-sociale-e-culturale/saggi/eredi-di-laura-bassi/6832987/view|title=Eredi di Laura Bassi : docenti e ricercatrici in Italia tra età moderna e presente|last=Cavazza|first=M|last2=Govoni|first2=P|last3=Pironi|first3=T|publisher=Frnaco Angeli|year=2014|isbn=978-8891705839|language=it}}{{Мртва_врска|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{DSB|title=Bassi Verati (Veratti), Laura Maria Caterina}} * {{Наведена книга|title=Laura Bassi : young prodigy|last=Baily|first=Ellen|date=2006|publisher=Great Neck Publishing|isbn=978-1429806787|location=Toledo, Ohio}} * {{Наведена книга|url=https://archive.org/details/isbn_9780313293030|title=Notable women in the physical sciences: a biographical dictionary|last=Shearer|first=Benjamin F|last2=Shearer|first2=Barbara Smith|date=1997|publisher=Greenwood Press|isbn=978-0313293030|location=Westport, CT|url-access=registration}}  * [https://unibo.academia.edu/MartaCavazza Marta Cavazza], Laura Bassi, in A. Clericuzio e S. Ricci, (direttori), Il contributo italiano alla storia del pensiero, Appendice VIII della Enciclopedia Italiana di Scienze, Lettere ed Arti, vol. IV, Scienze, Roma, Istituto della Enciclopedia Italiana, 2013, pp.&nbsp;376–379.6832987/view {{In lang|it}} * Marta Cavazza, The Biographies of Laura Bassi, in [https://www.academia.edu/10663606/Writing_about_Lives_in_Science_Auto_Biography_Gender_and_Genre_edited_by_P_Govoni_and_Z_A_Franceschi_G%C3%B6ttingen_2014_ Writing about Lives in Science]:(Auto)Biography, Gender, and Genre, P. Govoni, Z.A. Franceschi, eds., V&Runipress GmbH, Goettingen, 2014, pp.&nbsp;67–86. * Paula Findlen, [https://www.academia.edu/16235106/Eredi_di_Laura_Bassi_Docenti_e_ricercatrici_in_Italia_tra_et%C3%A0_moderna_e_presente_a_cura_di_Marta_Cavazza_Paola_Govoni_e_Tiziana_Pironi_Angeli_Milano_2014 La Maestra di Bologna. Laura Bassi], una donna del Settecento in cattedra, in Eredi di Laura Bassi. Docenti e ricercatrici in Italia tra età moderna e presente, a cura di Marta Cavazza, Paola Govoni e Tiziana Pironi, Angeli, Milano, 2014, pp.&nbsp;63–96. * Marta Cavazza, [https://www.amazon.it/Laura-Bassi-Marta-Cavazza/dp/8893571161/ref=sr_1_1?__mk_it_IT=%C3%85M%C3%85%C5%BD%C3%95%C3%91&dchild=1&keywords=cavazza+bassi&qid=1618642024&sr=8-1 Laura Bassi]. Donne, genere e scienza nell’Italia del Settecento, Milano, Bibliografica, 2020. * Paola Govoni, [https://www.academia.edu/43795706/Laura_Bassi Laura Bassi] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20221221150524/https://www.academia.edu/43795706/Laura_Bassi |date=2022-12-21 }}, in ''Icone di scienza. Autobiografie e ritratti di naturalisti bolognesi della prima età moderna'', a cura di M. Beretta, Bologna, Bononia University Press, pp.&nbsp;131–35. == Надворешни врски == * [https://www.catholicscientists.org/catholic-scientists-of-the-past/laura-bassi/ Профил со Друштвото за католички научници] * [http://www.projectcontinua.org/laura-bassi/ Биографија на Лаура Баси во Project Continua] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20191206194909/http://www.projectcontinua.org/laura-bassi/ |date=2019-12-06 }} * [https://bv.stanford.edu/en/inventory#box6-folder8 Колекцијата Баси-Верати на Универзитетот Стенфорд] * [https://collection.sciencemuseumgroup.org.uk/people/cp94978/laura-maria-caterina-bassi Профил на Групата на научниот музеј] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Баси, Лаура}} [[Категорија:Римокатолички христијани од Италија]] [[Категорија:Починати во 1778 година]] [[Категорија:Родени во 1711 година]] aavge9te572ix4nl43yu0k47gk7j35e Лазар Лазаревски 0 1312774 5567526 5392605 2026-05-31T01:43:30Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567526 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност|име=Лазар Лазаревски|портрет=Lazar Lazarevski - Goce.jpg|родено-име=|роден-дата=[[1926]] година|роден-место=[[Леуново]], [[Кралство СХС]]|починал-дата=1 октомври [[1943]] година|починал-место=[[Буковиќ (планина)|Буковиќ]], [[Кралство Албанија (1943-1944)|Кралство Албанија]]|починал-причина=|народност=[[Македонец]]|наставка=|наставка1=|наставка2=|познат=}}'''Лазар Лазаревски - Гоце''' ({{роден во|Леуново}}, {{роден на|||1926}} - {{починал во|Буковиќ (планина)|Кичевско|}}, {{починал на|1|октомври|1943}}) — [[Македонци|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија (регион)|Македонија]], учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Трите мавровски села|last=Синадиновски|first=Јаким|last2=Груевски|first2=Зоге|publisher=Заедница на научните дејности|year=1976|location=Скопје|pages=267}}</ref> == Животопис == [[Податотека:Fusillade_Monument_in_Leunovo_(5).jpg|лево|мини|269x269пкс|Споменик на борците за слобода и жртвите на фашизмот од Леуново, меѓу кои се имињата на Лазар Лазаревски и неговиот татко Гаве.]] По капитулацијата на [[Кралство Југославија|стара Југославија]], му пристапил на народноослободителното движење во селото, прво како младинец, а потоа како член на една од скоевските групи. Како скоевец активно учествувал во сите акции што ги преземала партиската организација. На првиот повик од партијата за оружена борба, тој бил меѓу првите кои доброволно и без колебање се приклучиле на [[Мавровско-гостиварски партизански одред „Кораб“|Првиот мавровски партизански одред]] на [[30 август]] [[1942]] година. При стапувањето во одредот го земал името на легендарниот [[Македонци|македонски]] [[револуционер]] [[Гоце Делчев]]. Запаметен е како храбар и пожртвуван борец, не само во Првиот мавровски партизански одред, туку и во другите одреди и партизански единици. Дисциплинирано и без колебање ги извршувал сите задачи. Подоцна станал командир на младинската чета која била испратена на Буковиќ да ја чува заднината на тукушто ослободеното [[Кичево]]. На [[1 октомври]] [[1943]] година на [[Буковиќ (планина)|Буковиќ]], [[Балисти|балистичките]] банди на [[Џемаил Хасани|Џемо]] и [[Мефаил Шеху|Мефаил]] заедно со [[Трет Рајх|Германците]] ја опколиле четата, при што се развила жестока борба. Борците охрабрени од својот командир Лазар, гинеле еден по друг, но не ги напуштале позициите. Под притисок на огромен број балисти и Германци четата била речиси десеткувана. Притоа херојски загинал и командирот Лазар Лазаревски.<ref name=":0" /> == Поврзано == * [[Гаве Лазаревски]] == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://kicevo.mk/p1098/ „Годишнина од загинувањето на Мирко Милески и неговите соборци на Буковиќ“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20230102190827/http://kicevo.mk/p1098/ |date=2023-01-02 }}, Kicevo.mk {{DEFAULTSORT:Лазаревски, Лазар}} [[Категорија:Македонски партизани]] [[Категорија:Учесници во НОБ]] [[Категорија:Мавровско-гостиварски партизански одред „Кораб“]] d3iadsb68xrd1jb6lukmhm50ldbvzoq Исток (врв) 0 1312799 5567629 4916078 2026-05-31T09:34:14Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Исток (планински врв)]] на [[Исток (врв)]] 4916043 wikitext text/x-wiki {{Infobox mountain | name = Исток | photo = | photo_caption = | elevation_m = 1.663 | elevation_ref = | prominence_m = | prominence_ref = | map = Republic of Macedonia | map_caption = | label_position = | listing = | location = | range = [[Галичица]] | lat_d = 41 | lat_m = 06 | lat_s = 16.6 | lat_NS = N | long_d = 20 | long_m = 53 | long_s = 08.1 | long_EW = E | coordinates = {{Coord|41|06|16.6|N|20|53|08.1|E|type:mountain}} | coordinates_ref = | topo = | type = | age = | first_ascent = непознато | easiest_route = }} '''Исток''' — највисок врв на Петринска Планина, северна огранка на планината [[Галичица]], со висина од 1.663 м. Врвот се наоѓа меѓу градовите [[Охрид]] и [[Ресен]], западно од селото [[Петрино]].<ref>Петрушевски, Илија. (2012). ''Попис на врвовите во Република Македонија''. Скопје. стр. 19.</ref> == Поврзано == * [[Петрино]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Галичица]] [[Категорија:Врвови во Македонија]] j72kiax27ca7tv4qsgs3i1w8v4ih36j Разговор:Исток (врв) 1 1312800 5567631 4916080 2026-05-31T09:34:14Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Разговор:Исток (планински врв)]] на [[Разговор:Исток (врв)]] 4916044 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} {{ВПГ}} {{ВПМ}} 4ojb2as2zwv5g66r5bp6dncn1mnaz4h Јаворец (врв) 0 1312807 5567621 4916058 2026-05-31T09:33:46Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Јаворец (планински врв)]] на [[Јаворец (врв)]] 4916058 wikitext text/x-wiki {{Infobox mountain | name = Јаворец | photo = | photo_caption = | elevation_m = 1.240 | elevation_ref = | prominence_m = | prominence_ref = | map = Republic of Macedonia | map_caption = | label_position = | listing = | location = | range = [[Галичица]] | lat_d = 41 | lat_m = 04 | lat_s = 34.9 | lat_NS = N | long_d = 20 | long_m = 56 | long_s = 43.1 | long_EW = E | coordinates = {{Coord|41|04|34.9|N|20|56|43.1|E|type:mountain}} | coordinates_ref = | topo = | type = | age = | first_ascent = непознато | easiest_route = }} '''Јаворец''' — врв на Петринска Планина, северна огранка на планината [[Галичица]], со висина од 1.240 м. Врвот се наоѓа на источната падина на Петринска Планина, западно од селото [[Евла (Ресенско)|Евла]] и градот [[Ресен]].<ref>Петрушевски, Илија. (2012). ''Попис на врвовите во Република Македонија''. Скопје. стр. 19.</ref> == Поврзано == * [[Евла (Ресенско)|Евла]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Галичица]] [[Категорија:Врвови во Македонија]] gum4jw2syrbkutiknrjraqjjwqwnts2 Разговор:Јаворец (врв) 1 1312808 5567623 4916056 2026-05-31T09:33:46Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Разговор:Јаворец (планински врв)]] на [[Разговор:Јаворец (врв)]] 4916056 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} {{ВПГ}} {{ВПМ}} 4ojb2as2zwv5g66r5bp6dncn1mnaz4h Бигла (врв) 0 1312810 5567625 4916070 2026-05-31T09:34:10Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Бигла (планински врв)]] на [[Бигла (врв)]] 4916070 wikitext text/x-wiki {{Infobox mountain | name = Бигла | photo = | photo_caption = | elevation_m = 1.232 | elevation_ref = | prominence_m = | prominence_ref = | map = Republic of Macedonia | map_caption = | label_position = | listing = | location = | range = [[Галичица]] | lat_d = 41 | lat_m = 10 | lat_s = 30 | lat_NS = N | long_d = 20 | long_m = 53 | long_s = 19.2 | long_EW = E | coordinates = {{Coord|41|10|30|N|20|53|19.2|E|type:mountain}} | coordinates_ref = | topo = | type = | age = | first_ascent = непознато | easiest_route = }} '''Бигла''' — врв на Петринска Планина, северна огранка на планината [[Галичица]], со висина од 1.232 м. Врвот се наоѓа во северниот дел на Петринска Планина, северно од селото [[Скребатно]], североисточно од градот [[Охрид]] и од десната страна на патот Охрид-Ресен.<ref>Петрушевски, Илија. (2012). ''Попис на врвовите во Република Македонија''. Скопје. стр. 19.</ref> == Поврзано == * [[Скребатно]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Галичица]] [[Категорија:Врвови во Македонија]] 1rlsfm1kfqyi650htyrtx8idlkl5w89 Разговор:Бигла (врв) 1 1312811 5567627 4916072 2026-05-31T09:34:10Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Разговор:Бигла (планински врв)]] на [[Разговор:Бигла (врв)]] 4916072 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} {{ВПГ}} {{ВПМ}} 4ojb2as2zwv5g66r5bp6dncn1mnaz4h Даниел Спронг 0 1314937 5567516 5323375 2026-05-31T01:32:55Z Bjankuloski06 332 Правописна исправка, replaced: Кеа → Кеја 5567516 wikitext text/x-wiki {{Infobox ice hockey player|name=Даниел Спронг|image=Daniel Sprong 2018-05-05.jpg|image_size=230px|caption=Спронг 2018|birth_date={{birth date and age|1997|03|17}}|birth_place=[[Амстердам]], Холандија|height_ft=6|height_in=0|weight_lb=183|position=[[Winger (ice hockey)|Десно крило]]|shoots=Десно|league=[[НХЛ]]|team=[[Сиетл Кракен]]|prospect_team=|prospect_league=|former_teams=[[Писбург Пенуинс]] <br>[[Анахајм Дакс]] <br>[[Важингтон Капиталс]]|draft=46th overall|draft_year=2015|draft_team=[[Питсбург Пенгуинс]]|career_start=2015|career_end=}} '''Даниел Спронг''' (роден на 17 март 1997 година) е холандски професионален напаѓач [[Хокеј на мраз|за хокеј на мраз]] кој моментално е под договор со Сиетл Кракен од [[Национална хокеарска лига|Националната хокеарска лига]] (НХЛ). Спронг првично бил избран од Питсбург Пенгуинс во второто коло (46-то вкупно) на драфтот за влез во НХЛ во 2015 година, откако играл две сезони со Островите Шарлоттаун од Големата јуниорска хокеарска лига во Квебек (КјуМЏХЛ), и потоа со Пенгуинс веднаш по драфтот, иако тој ќе се вратил во КјуМЏХЛ и играл уште две сезони со Ајлендерите. Тој играл на повеќе делови од четирите сезони со Питсбург и нивната филијала во Американската хокеарска лига пред да биде разменет во Анахајм Дакс во 2018 година, каде што поминал две сезони пред да биде разменет во Вашингтон Капиталс во 2020 година. Тој бил разменет во Сиетл во 2022 година. Роден е во Холандија, а Спронг се преселил во Канада со своето семејство во 2005 година со цел да ја продолжи својата хокеарска кариера. Иако е холандски државјанин, Спронг одбил да игра меѓународно за холандската репрезентација со надеж дека наместо тоа ќе игра за [[Репрезентација на Канада во хокеј на мраз|канадската репрезентација]]. == Играчка кариера == === Јуниор === Спронг првпат играл хокеј како дете во неговиот роден град Амстердам. Поради недостаток на развиена програма за хокеј во Холандија, на четири и пет години, Спронг играл во тимови со играчи постари од дванаесет или тринаесет години.<ref name="Sprong hoping">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nhl.com/ice/news.htm?id=768163|title=Sprong Hoping to be next Dutch-born player|last=Morreale|first=Mike G.|date=May 21, 2015|publisher=NHL.com|accessdate=October 3, 2015}}</ref> За да помогне во понатамошниот развој на Спронг во хокејот, неговото семејство се преселило во Л'Иле-Бизар, Квебек во 2005 година кога тој имал осум години.<ref name="Sprong hoping" /> Во Квебек, Спронг играл во неколку локални помали лиги во хокеј на мраз додека бил член на програмата Ду-Риве, вклучувајќи ги и меѓународните турнири во Квебек Пи-Ви во хокеј со нив во 2008 и 2009 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.publicationsports.com/ressources/files/439/Joueurs_Pro.pdf|title=Pee-Wee players who have reached NHL or WHA|year=2018|work=Quebec International Pee-Wee Hockey Tournament|archive-url=https://web.archive.org/web/20190306085544/https://www.publicationsports.com/ressources/files/439/Joueurs_Pro.pdf|archive-date=March 6, 2019|accessdate=2019-01-02}}</ref> Меѓутоа, за сезоната 2011-12, Спронг се приклучил на Вилкс-Баре/Скрантон Најтс, патувачки тим со седиште во Пенсилванија.<ref name="Tournaments">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sportsnet.ca/hockey/juniors/why-islanders-sprong-wont-play-in-tourneys/|title=Why promising Sprong won't feature in tournaments|last=Joyce|first=Gare|date=November 3, 2014|publisher=Sportsnet.ca|accessdate=October 3, 2015}}</ref> Назад во Квебек следната сезона, со Сент Луис Тајгрс, Спронг ја поставил Квебек Миџет Еспоар АА лигата (второлигашна лига во Квебек; бидејќи Спронг што не бил државјанин и немал право да игра во највисокото ниво) <ref name="Tournaments" /> постигнувајќи рекорд со 104 поени во 30 натпревари.<ref name="Sprong hoping"/> Потоа, тој бил избран за тринаесетти во генералниот пласман од островите Шарлоттаун во драфтот за влез во КјуМЏХЛ во 2013 година, и му се приклучи на тимот за сезоната 2013-14 КјуМЏХЛ .<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://theqmjhl.ca/rookie-sprong-making-an-early-impact-with-charlottetown-islanders-2|title=Rookie Sprong making an early impact with the Islanders|date=November 2, 2013|publisher=TheQMJHL.ca|accessdate=June 19, 2015}}</ref> Тој ги водел Ајлендерите во постигнувањето со 68 поени во 67 натпревари и неговата извонредна игра била препознаена кога бил именуван во 2013–14 КјуМЏХЛ целосно новиот тим.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sportsnet.ca/hockey/nhl/penguins-daniel-sprong-no-stranger-to-battling-for-respect/|title=Penguins' Daniel Sprong no stranger to battling for respect|last=Johnston|first=Christ|date=October 6, 2015|publisher=Sportsnet.ca|accessdate=October 7, 2015}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.charlottetownislanders.com/article/sprong-and-goulet-named-all-stars-|title=Sprong and Goulet named All-Stars|date=March 18, 2014|publisher=ChartlottetownIslanders.com|accessdate=June 19, 2015}}</ref> Следната сезона, Спронг повторно ги предводел Ајлендерите во постигнувањето, и бил дванаесетти севкупно во КјуМЏХЛ, со 88 поени.<ref name="Sprong hoping" /> Тој, исто така, бил поканет да учествува во 2015 година КХЛ/НХЛ Игра со врвни изгледи .<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.thehockeynews.com/blog/ten-players-to-watch-for-at-the-chl-top-prospects-game/|title=Ten players to watch for at CHL top prospects game|date=September 2, 2014|publisher=TheHockeyNews.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20150626104245/http://www.thehockeynews.com/blog/ten-players-to-watch-for-at-the-chl-top-prospects-game/|archive-date=June 26, 2015|accessdate=June 19, 2015}}</ref> Во конечниот список на играчи на драфтот на Централното извидничко биро на НХЛ, Спронг бил наведен како 20-ти најдобар северноамерикански лизгач.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nhl.com/ice/news.htm?id=761663|title=NHL Central Scouting's 2015 final rankings|last=NHL|date=April 8, 2015|publisher=NHL.com|accessdate=October 7, 2015}}</ref> Тој на крајот бил избран во вториот круг, вкупно 46-ти, од страна на Питсбург Пингвинс .<ref name="Entry level">{{Наведена мрежна страница|url=http://penguins.nhl.com/club/news.htm?id=777803|title=Penguins Sign Top Draft Pick Daniel Sprong to a Three-Year, Entry-Level Contract|last=Pittsburgh Penguins|date=August 28, 2015|publisher=Penguins.nhl.com|accessdate=August 28, 2015}}</ref> [[Податотека:Daniel_Sprong_2015-10-28_1.JPG|мини|Спронг со Пенгуинс во 2015 година]] По неговиот престој со Пенгуинс во 2015 година, Спронг повторно им се придружил на Ајлендерите до крајот на сезоната 2015-16 . За Ајлендерите одиграл 33 натпревари и постигнал 46 поени. Тимот се пласирал во плејофот, каде што Спронг постигнал дополнителни 15 поени пред тимот да биде елиминиран во второто коло.<ref name="Sprong joins AHL Penguins">{{Наведени вести|url=http://www.theguardian.pe.ca/Sports/Hockey/2016-04-19/article-4503172/Sprong-joins-AHL-Penguins/1|title=Sprong joins AHL Penguins|last=The Guardian|date=April 19, 2016|work=[[The Guardian (Charlottetown)|The Guardian]]|access-date=May 2, 2016|location=Charlottetown}}</ref> Повредата здобиена за време на тренинзите со Пенгуинс за време на плејофот на Стенли Купот во 2016 година го задржал Спронг надвор до јануари 2017 година, кога тој повторно се приклучил на Шарлоттаун.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.theguardian.pe.ca/sports/hockey/2017/1/6/screaming-eagles-defeat-islanders.html|title=Screaming Eagles defeat Islanders|last=Malloy|first=Jason|date=January 6, 2017|work=The Guardian|access-date=January 7, 2017|location=Charlottetwon}}</ref> Тој одиграл само 31 натпревар таа сезона, но завршил со 59 поени, највисок просек на поени по натпревар во целата лига.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nhl.com/penguins/news/sprong-qmjhl-first-star/c-287973588|title=Daniel Sprong Named QMJHL 'First Star' for March|last=Pittsburgh Penguins|date=March 23, 2017|publisher=NHL.com|accessdate=April 9, 2017}}</ref> Кариерата кај Ајлендерите ја завршил на трето место според дадени голови и второ место според најмногу поени во историјата на тимот, а за време на плеј-офот го израмнил рекордот за најмногу голови во кариерата и ги соборил рекордите за најмногу асистенции и поени.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.theguardian.pe.ca/sports/hockey/2017/3/2/sprong-nearing-milestone-goal--point-as-charlottetown-islander.html|title=Sprong nearing milestone goal, point as Charlottetown Islander|last=Malloy|first=Jason|date=March 2, 2017|work=The Guardian|access-date=April 9, 2017|location=Charlottetown, Prince Edward Island}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://theqmjhl.ca/article/daniel-sprong-ties-franchise-record-for-playoff-goals|title=Daniel Sprong ties franchise record for playoff goals|last=Cudmore|first=Darcy|date=April 7, 2017|publisher=TheQMJHL.ca|accessdate=April 9, 2017}}</ref> Спронг ги предводел Ајлендерите во постигнувањето со 20 поени во 12 натпревари, бидејќи тимот загуби во третото коло од плеј-офот, завршувајќи ја својата јуниорска кариера.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.journalpioneer.com/sports/hockey/2017/5/1/_there_s-no-coming-back-for-sprong.html|title='There's no coming back' for Sprong|last=Malloy|first=Jason|date=May 1, 2017|work=[[Journal Pioneer]]|access-date=May 9, 2017|location=[[Summerside, Prince Edward Island]]|archive-date=2017-06-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20170615222516/http://www.journalpioneer.com/sports/hockey/2017/5/1/_there_s-no-coming-back-for-sprong.html|url-status=dead}}</ref> После тоа, тој повторно бил повикан од Пенгуинс да тренира со нив за време на нивното време во плејофот во НХЛ.<ref>{{Наведени вести|url=http://triblive.com/sports/penguins/12261526-74/penguins-murray-gets-into-full-gear-workout|title=Penguins notebook: Sheary returns to practice as recovery from concussion continues|last=West|first=Bill|date=May 5, 2017|work=[[Pittsburgh Tribune-Review]]|access-date=May 9, 2017|location=Pittsburgh}}</ref> === Професионален === Спронг потпишал тригодишен договор на почетно ниво со Пенгуинс на 28 август 2015 година.<ref name="Entry level"/> Откако го импресионирал раководството на Пенгуинс во кампот за обука, Спронг го составил воведниот список на Пенгуинс за сезоната 2015-2016.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://penguins.nhl.com/club/news.htm?id=781639|title=Sprong Earned His Spot|last=Crechio|first=Michelle|date=October 4, 2015|publisher=Penguins.nhl.com|accessdate=October 7, 2015}}</ref> Притоа, Спронг станал првиот играч од вториот круг или подоцна кој се нашол во списокот на воведната вечер веднаш откако бил драфтуван по Брендон Саад во 2011 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.iihf.com/home-of-hockey/news/news-singleview/?tx_ttnews%5Btt_news%5D=10155&cHash=22230adb25ef922575c11c41c57a3c9a|title=Dreamin' red and white|last=Mahiban|first=Dhiren|date=December 12, 2015|publisher=IIHF.com|accessdate=December 13, 2015}}</ref> Неговиот прв натпревар бил на 8 октомври против Далас Старс.<ref>{{Наведени вести|url=http://triblive.com/sports/penguins/9230164-74/maatta-season-dallas#axzz3o3Gb5j2l|title=Penguins notebook: Superstitious Sprong begins with confidence|last=Mackey|first=Jason|date=October 8, 2015|work=[[Pittsburgh Tribune-Review]]|access-date=October 9, 2015|location=Pittsburgh}}</ref> Спронг го забележал својот прв гол на 15 октомври, неговиот четврти натпревар, против голманот на Отава Сенаторс, Крег Андерсон.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nhl.com/gamecenter/en/recap?id=2015020051|title=Penguins shut out Senators for first win of season|last=Crosby|first=Wes|date=October 15, 2015|publisher=NHL.com|accessdate=October 17, 2015}}</ref> Спронг одиграл 18 натпревари за Пенгуинс, постигнувајќи два гола, пред тимот да одлучи да го врати во Шарлоттаун до крајот на сезоната.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://penguins.nhl.com/club/news.htm?id=793511|title=Daniel Sprong Assigned to Charlottetown of the Quebec Major Junior Hockey League|last=Pittsburgh Penguins|date=December 19, 2015|publisher=PittsburghPenguins.com|accessdate=December 19, 2015}}</ref> Кога ја завршил сезоната на Спронг КјуМЏХЛ, тој бил прекомандуван во филијалата на помалата лига на Пенгуинс, Вилкс-Баре/Скрантон Пенгуинс од Американската хокеарска лига за нивниот плејоф.<ref name="Sprong joins AHL Penguins"/> Тој се појавил на 10 натпревари и забележал 7 поени пред тимот да биде елиминиран во третото коло; Спронг потоа бил повикан во Питсбург за да служи како резервен играч за нивните последни натпревари во плејофот.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.theguardian.pe.ca/Sports/Hockey/2016-05-19/article-4534204/Penguins-recall-Sprong,-seven-others-after-AHL-team-eliminated/1|title=Penguins recall Sprong, seven others after AHL team eliminated|last=The Guardian|date=May 19, 2016|work=The Guardian|access-date=May 27, 2016|location=Charlottetown}}</ref> За време на тренинг во плеј-офот, Спронг го повредил рамото; последователната операција и заздравувањето значеле дека тој нема да може повторно да игра околу 7-8 месеци.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.post-gazette.com/sports/penguins/2016/06/17/Penguins-rookie-Daniel-Sprong-out-seven-to-eight-months-after-shoulder-surgery/stories/201606170189|title=Penguins rookie Daniel Sprong out seven to eight months after shoulder surgery|last=Menendez|first=Jenn|date=June 17, 2016|work=[[Pittsburgh Post-Gazette]]|access-date=November 26, 2016|location=Pittsburgh}}</ref> На 3 декември 2018 година, Пенгуинс го размениле Спронг во Дакс на Анахајм во замена за Маркус Петерсон.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nhl.com/ducks/news/ducks-acquire-sprong-from-pittsburgh-in-exchange-for-pettersson/c-302561144|title=Ducks Acquire Sprong from Pittsburgh in Exchange for Pettersson|date=December 3, 2018|work=NHL.com|accessdate=December 3, 2018}}</ref> Останувајќи со Дакс во текот на сезоната 2018-19, Спронг забележал нов врв во кариерата со 14 гола и 19 поени на 47 натпревари. По подеднаков тренинг-камп со Дакс, Спронг добил отказ пред сезоната 2019-2020 и откако бил прекомандуван во Сан Диего Галс .<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://pucksofafeather.com/2019/09/30/anaheim-ducks-daniel-sprong-waivers/|title=Anaheim's Daniel Sprong on waivers|date=September 30, 2019|publisher=pucksofafeather.com|accessdate=September 30, 2019}}</ref> Со насока да се одигра поцелосен двонасочен натпревар, Спронг одговорил со 11 голови и 27 поени на 39 натпревари.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ocregister.com/2020/01/04/ducks-want-daniel-sprong-devoted-to-defense-and-offense/|title=Ducks want Daniel Sprong devoted to defense and offense|date=January 4, 2020|publisher=[[OC Register]]|accessdate=January 4, 2020}}</ref> Спронг бил отповикан од Дакс; сепак, тој не можел да го повтори својот претходен офанзивен настап со Дакс, придонесувајќи со 2 поени во 8 натпревари пред да се врати во Галебите. Спронг бил тргуван во Вашингтон Капиталс на 24 февруари 2020 година во замена за Кристијан Џоос.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nhl.com/capitals/news/capitals-acquire-daniel-sprong-from-anaheim-ducks/c-315489052|title=Capitals Acquire Daniel Sprong from Anaheim Ducks|work=[[Washington Capitals]]|accessdate=February 24, 2020}}</ref> Тој бил доделен во филијалата на Капиталс, Херши Медведи. Потпишал двегодишно продолжување на договорот од 1,45 милиони долари на 18 септември 2020 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nhl.com/capitals/news/capitals-sign-daniel-sprong/c-319091486|title=Capitals Sign Daniel Sprong|work=[[Washington Capitals]]|accessdate=September 18, 2020}}</ref> Бил разменет во Сиетл Кракен, заедно со два избора на драфтот, на 21 март 2022 година за Маркус Јохансон .<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.seattletimes.com/sports/kraken/kraken-trade-marcus-johansson-to-capitals-for-daniel-sprong-draft-picks/|title=Kraken trade Marcus Johansson to Capitals for Daniel Sprong, draft picks|last=Baker|first=Geoff|date=March 21, 2022|publisher=Seattle Times|accessdate=March 21, 2022}}</ref> По завршувањето на неговиот договор со Кракен, Спронг како слободен агент не потпишал во текот на летото. Приближувајќи се до сезоната 2022–23, повторно се приклучил на Кракен во потпишувањето на професионален договор за проба за да присуствува на тренинг кампот. Тој подоцна бил потпишан за време на претсезоната на едногодишен, двонасочен договор со Кракен на 3 октомври 2022 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.tsn.ca/seattle-kraken-re-sign-daniel-sprong-1.1857283|title=Kraken re-sign Sprong to a one-year, two-way contract|date=October 3, 2022|publisher=[[The Sports Network]]|accessdate=October 3, 2022}}</ref> == Личен живот == Спронг е роден во Амстердам, Холандија. Неговиот татко, Хани, бил професионален хокеар во Холандија во раните 1990-ти, а подоцна таму раководел со тим.<ref name="Sprong hoping"/> На седумгодишна возраст, Спронг се преселил од Холандија во Канада со своето семејство со цел да помогне во развојот на својата хокеарска кариера. Семејството се населило во Ил Бизард, Квебек, заедница во близина на [[Монтреал]].<ref name="Tournaments"/> Спронг останува холандски државјанин, но поднел барање за канадско државјанство; заклучно со 2016 година, тој сè уште не го добил.<ref name="Tournaments" /> Како резултат на тоа, Спронг не учествувал на никакви меѓународни турнири, бидејќи одбил да игра за холандската репрезентација, претпочитајќи да остане подобен за [[Репрезентација на Канада во хокеј на мраз|канадската репрезентација]].<ref>IIHF rules stipulate a player is eligible to change national teams once, so long as they have citizenship of the new team and have played at least four consecutive years in that country's domestic league</ref> Спронг е третиот играч на НХЛ роден во Холандија; првите двајца, Ед Кеја и Ед Бирс, исто така биле израснати во Канада.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sportsnet.ca/hockey/nhl/prospect-of-interest-the-411-on-daniel-sprong/|title=Prospect of Interest: The 411 on Daniel Sprong|last=Johnston|first=Mike|date=16 June 2015|publisher=Sportsnet.ca|accessdate=8 March 2022}}</ref> == Статистика за кариера == {| border="0" cellpadding="1" cellspacing="0" style="text-align:center; width:60em" ! colspan="3" bgcolor="#ffffff" | ! rowspan="100" bgcolor="#ffffff" | ! colspan="5" |Регуларна сезона ! rowspan="100" bgcolor="#ffffff" | ! colspan="5" |Плеј-оф |- bgcolor="#e0e0e0" !Сезона !Тим !Лига !ГП !Г !A !Поени !Пенали !ГП !Г !A !Поени !Пенали |- |2011–12 |Ду Ривес Дофинс Бантам АА |ЛСЛБАА |19 |30 |8 |38 |32 |— |— |— |— |— |- bgcolor="#f0f0f0" |2011–12 |Вилкс-Бер/Скрентон Најтс Бантам |АЈБХЛ |11 |9 |23 |32 |24 |4 |7 |4 |11 |4 |- |2012–13 |Лак Сент Луис Тајгрс Еспоир |КјуМЕАА |30 |48 |56 |104 |36 |3 |5 |3 |8 |0 |- bgcolor="#f0f0f0" |2013–14 |Шарлоттаун Ајлендерс |КјуМЏХЛ |67 |30 |38 |68 |20 |4 |4 |1 |5 |0 |- |2014–15 |Шарлоттаун Ајлендерс |КјуМЏХЛ |68 |39 |49 |88 |18 |10 |7 |4 |11 |6 |- bgcolor="#f0f0f0" |2015–16 |Питсбург Пенгуинс |[[Национална хокеарска лига|НХЛ]] |18 |2 |0 |2 |0 |— |— |— |— |— |- |2015–16 |Шарлоттаун Ајлендерс |КјуМЏХЛ |33 |16 |30 |46 |22 |12 |4 |11 |15 |12 |- bgcolor="#f0f0f0" |2015–16 |Вилкс-Бер/Скрентон Пенгуинс |АХЛ |— |— |— |— |— |10 |5 |2 |7 |2 |- |2016–17 |Шарлоттаун Ајлендерс |КјуМЏХЛ |31 |32 |27 |59 |29 |12 |9 |11 |20 |17 |- bgcolor="#f0f0f0" |2017–18 |Вилкс-Бер/Скрентон Пенгуинс |АХЛ |65 |32 |33 |65 |28 |3 |1 |0 |1 |0 |- |2017–18 |Питсбург Пенгуинс |НХЛ |8 |2 |1 |3 |0 |— |— |— |— |— |- bgcolor="#f0f0f0" |2018–19 |Питсбург Пенгуинс |НХЛ |16 |0 |4 |4 |0 |— |— |— |— |— |- |2018–19 |Анахајм Дакс |НХЛ |47 |14 |5 |19 |10 |— |— |— |— |— |- bgcolor="#f0f0f0" |2019–20 |Санд Диего Галс |АХЛ |39 |11 |16 |27 |24 |— |— |— |— |— |- |2019–20 |Анахајм Дакс |НХЛ |8 |1 |1 |2 |0 |— |— |— |— |— |- bgcolor="#f0f0f0" |2019–20 |Херши Берс |АХЛ |5 |1 |5 |6 |2 |— |— |— |— |— |- |2020–21 |Вашингтон Капиталс |НХЛ |42 |13 |7 |20 |12 |3 |0 |1 |1 |4 |- bgcolor="#f0f0f0" |2021–22 |Вашингтон Капиталс |НХЛ |47 |8 |6 |14 |8 |— |— |— |— |— |- |2021–22 |Сиетл Кракен |НХЛ |16 |6 |0 |6 |0 |— |— |— |— |— |- bgcolor="#e0e0e0" ! colspan="3" |НХЛ вкупно !202 !46 !24 !70 !30 !3 !0 !1 !1 !4 |} == Награди и почести == {| class="wikitable" !Награда ! година |- ! colspan="3" | КјуМЏХЛ |- | Тим на сите-дебитанти | 2013–14 |} == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * Biographical information and career statistics from НХЛ.com, or Eliteprospects.com, or Eurohockey.com, or Hockey-Reference.com, or The Internet Hockey Database {{Почетна кутија}} {{S-ach}} {{succession box|before=[[Дилан Строум]]|title=[[Американска хокеарска лига|AHL]] Дебитант на месецот|years=[[2017–18 сезона AHL|декември 2017 година]]|after=[[Мичел Стивенс (хокеј на мраз)|Мичел Стивенс]]}} {{s-end}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Спронг, Даниел}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1997 година]] [[Категорија:Хокеари по националност]] gjc42jofwsw6wh5pn51pa3i7aukgdp5 Рав Алехандро 0 1315845 5567522 5240814 2026-05-31T01:34:14Z Bjankuloski06 332 /* Животот и кариерата */ Правописна исправка, replaced: Кеа → Кеја 5567522 wikitext text/x-wiki {{Музичар | Name = Рав Алехандро | Img = Raw alejandro.jpg | caption = Рав Алехандро 2021 | Birth_name = Рав Алехандро | Occupation = пејач, текстописец | birth_date= {{роден на|10|јануари|1993}} | birth_place= {{роден во|Сан Јуан|Порторико}}</small> | Genre = [[Поп музика|поп]]<br /> [[регатон]]<br /> [[латинска Р&Б]]<br />[[балади]] | Years_active = 2014-денеска | instrument = [[Вокали]] | label = {{Hlist|Дуарс|[[Сони Мјузик]]<ref>{{cite web|url=https://sonymusiclatin.com/artist/rauw-alejandro/|title=Rauw Alejandro|publisher=[[Sony Music Latin]]|access-date=July 5, 2020|archive-date=July 6, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200706004107/https://sonymusiclatin.com/artist/rauw-alejandro/|url-status=live}}</ref>}} }} '''Раул Алехандро Окасио Руиз''' (роден на 10 јануари 1993 година), професионално познат како '''Рау Алехандро''', е пејач и текстописец од Порторико. Наведен како „ Крал на модерниот регетон (латино-урбана музика)“,<ref>{{Наведени вести|url=https://www.euphoriazine.com/blog/2021/06/covers-rauw-alejandro/|title=Rauw Alejandro|date=June 25, 2021|work=Euphoria|access-date=December 14, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211214101021/https://www.euphoriazine.com/blog/2021/06/covers-rauw-alejandro/|archive-date=December 14, 2021|language=es}}</ref> тој припаѓа на „новата генерација“ на урбани музичари од Порторико.<ref name=":0">{{Наведен нестручен часопис|access-date=February 7, 2019}}</ref> Неговиот деби (прв) студиски албум, ''Afrodisíaco'', бил објавен во ноември 2020 година. Неговиот втор студиски албум, ''Vice Versa'', објавен во јуни 2021 година, го содржи водечкиот сингл „Todo de Ti“. Добитник е на две Латински Греми награди од дванаесет номинации. == Животот и кариерата == Раул Алехандро Окасио Руиз е роден на 10 јануари 1993 година во [[Сан Хуан]], Порторико и израснал во Канованас и [[Каролина (Порторико)|Каролина]].<ref name=":0"/><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://los40.com/los40/2020/02/19/los40urban/1582114461_610396.html|title=40 cosas sobre Rauw Alejandro, por Rauw Alejandro|last=Coca|first=Laura|date=April 14, 2020|work=Los 40|language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20201128055639/https://los40.com/los40/2020/02/19/los40urban/1582114461_610396.html|archive-date=November 28, 2020|accessdate=December 4, 2020}}</ref> Неговиот татко, гитаристот Раул Окасио и неговата мајка, придружен вокал Марија Нели Руиз, го запознале со некои од неговите музички влијанија како [[Елвис Пресли|Елвис Присли]], [[Мајкл Џексон]] и [[Крис Браун]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.primerahora.com/horizonte/entretenimiento/musica/nota/rauwalejandroselanzaalaconquistadelasnenasconsumusica-1200938/|title=Rauw Alejandro se lanza a la conquista "de las nenas" con su música|last=Del Toro|first=Jackeline|date=January 19, 2017|work=Primera Hora|language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20190209180047/https://www.primerahora.com/horizonte/entretenimiento/musica/nota/rauwalejandroselanzaalaconquistadelasnenasconsumusica-1200938/|archive-date=February 9, 2019|accessdate=February 7, 2019}}</ref> Долги години, Алехандро и неговиот татко живееле во Соединетите Држави, главно во Мајами и Њујорк Сити, каде што добивал инспирација од жанровите [[Ритам и блуз|R&B]] и денсхол.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pronto.com.ar/articulo/espectaculos/rauw-alejandro-junto-nicky-jam-son-nueva-sensacion-verano/20190125120025312600.html|title=Rauw Alejandro junto a Nicky Jam son la nueva sensación del verano|date=January 25, 2019|work=Pronto|language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20190209124010/https://www.pronto.com.ar/articulo/espectaculos/rauw-alejandro-junto-nicky-jam-son-nueva-sensacion-verano/20190125120025312600.html|archive-date=February 9, 2019|accessdate=February 7, 2019}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://umomag.com/revista/entrevistas/rauw-alejandro-siempre-trato-de-mantener-mi-esencia-en-lo-que-hago/|title=Entrevista Rauw Alejandro: "Siempre trato de mantener mi esencia en lo que hago"|last=Rivera|first=Jose|date=January 25, 2019|work=UMOMAG™|language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20210119121255/https://umomag.com/revista/entrevistas/rauw-alejandro-siempre-trato-de-mantener-mi-esencia-en-lo-que-hago/|archive-date=January 19, 2021|accessdate=December 4, 2020}}</ref> Алехандро и неговиот колега Порториканскиот рапер Ануел АА , се пријатели од детството. Двајцата завршиле во исто училиште и заедно имале часови.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.idolator.com/7916145/interview-rauw-alejandro-talks-debut-album-afrodisiaco|title=Interview: Rauw Alejandro Talks Debut Album 'Afrodisíaco'|date=November 18, 2020|work=idolator|archive-url=https://web.archive.org/web/20211222114347/https://www.idolator.com/7916145/interview-rauw-alejandro-talks-debut-album-afrodisiaco|archive-date=December 22, 2021|accessdate=December 4, 2020}}</ref><ref name=":1">{{Наведен нестручен часопис|access-date=December 4, 2020}}</ref> Како дете, Алехандро се натпреварувал во училишни талент натпревари бидејќи имал страст за танцување.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mtv.com/news/3171868/rauw-alejandro-interview-afrodisiaco-latin-grammys/|title=How Rauw Alejandro Blends R&B And Reggaetón As An Afrodisíaco|last=Villa|first=Lucas|date=November 19, 2020|work=MTV News|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20201130205252/http://www.mtv.com/news/3171868/rauw-alejandro-interview-afrodisiaco-latin-grammys/|archive-date=November 30, 2020|accessdate=December 4, 2020}}</ref> По завршувањето на средното училиште, тој се запишал на Универзитетот во Порторико. Од шестата година па сè до дваесеттата играл фудбал, но подоцна се откажал бидејќи не бил задоволен од својот перформанс и се повредил на 20-годишна возраст. Тој се преселил во [[Орландо|Орландо, Флорида]] за да се обиде да биде скаутиран за да игра во Премиер Лигата за развој (ПДЛ), но на крајот не успеал.<ref name=":1" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://remezcla.com/features/music/rauw-alejandro-profile-urbano/|title=Rauw Alejandro is the Rising Artist Bringing Dance Showmanship to Urbano|last=Lopez|first=Julyssa|date=March 12, 2019|work=Remezcla|archive-url=https://web.archive.org/web/20200811131143/https://remezcla.com/features/music/rauw-alejandro-profile-urbano/|archive-date=August 11, 2020|accessdate=December 3, 2020}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://tidal.com/magazine/article/rauw-alejandro-interview-2/1-54908|title=Rauw Alejandro Brings Dance to Latin Urban|last=Alarcon|first=Jesus Triviño|date=April 19, 2019|work=[[Tidal (service)|Tidal Magazine]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624205933/https://tidal.com/magazine/article/rauw-alejandro-interview-2/1-54908|archive-date=June 24, 2021|accessdate=December 4, 2020}}</ref> Откако го напуштил фудбалот, тој останал со низок степен на депресија, па за да го подобри своето расположение решил да се префрли на музичка кариера и почнал да објавува песни преку SoundCloud во 2014 година.<ref name="Vocero">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.elvocero.com/rauw-se-abre-paso/article_246f9548-808d-11e8-95ce-83e3f38c0470.html|title=Rauw se abre paso|last=Rodríguez|first=Yomaris|date=July 6, 2018|work=[[El Vocero]]|language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20200503022829/https://www.elvocero.com/rauw-se-abre-paso/article_246f9548-808d-11e8-95ce-83e3f38c0470.html|archive-date=May 3, 2020|accessdate=February 7, 2019}}</ref> Во ноември 2016 година, тој го објавил својот деби (прв) микс со наслов ''Punto de Equilibrio'' .<ref name="Vocero" /> Во јануари 2017 година, тој потпишал музички договор со Duars Entertainment.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.primerahora.com/entretenimiento/musica/nota/rauwalejandrolanzavideodesunuevosencillo-1313054/|title=Rauw Alejandro lanza vídeo de su nuevo sencillo|date=November 21, 2018|work=Primera Hora|language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20190209124123/https://www.primerahora.com/entretenimiento/musica/nota/rauwalejandrolanzavideodesunuevosencillo-1313054/|archive-date=February 9, 2019|accessdate=February 7, 2019}}</ref> Додека во 2018 година, тој бил избран од Sony Music Latin да биде дел од „Los Próximos“, музички проект каде се обидувале да привлечат нови музички таленти.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.primerahora.com/entretenimiento/musica/nota/cepadeexponentesurbanosquepromete-1298284/|title=Cepa de exponentes urbanos que promete|last=Escribano Carrasquillo|first=Rosa|date=August 21, 2018|work=Primera Hora|language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20190209124442/https://www.primerahora.com/entretenimiento/musica/nota/cepadeexponentesurbanosquepromete-1298284/|archive-date=February 9, 2019|accessdate=February 7, 2019}}</ref> Музичкиот проект му помогнал да стане попознат. Како резултат на тоа други значајни уметници го забележале и станал дел во повеќе соработки како што се Кевин Ролдан и Кеја „Pa' Tu Casa“,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cmtv.com.ar/noticias/noticia_completa.php?bnid=1657&nid=21986&artista=CMTV&titulo=Colaboracion_de_Khea_con_Kevin_Roldan|title=Colaboración de Khea con Kevin Roldán|date=October 17, 2018|work=CMTV Argentina|language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20190210152633/https://www.cmtv.com.ar/noticias/noticia_completa.php?bnid=1657&nid=21986&artista=CMTV&titulo=Colaboracion_de_Khea_con_Kevin_Roldan|archive-date=February 10, 2019|accessdate=February 10, 2019}}</ref> и „Luz Apaga“ од Ozuna, Lunay. и Лијано таа година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.metro.pr/pr/entretenimiento/2018/11/19/ozuna-se-une-a-nuevos-exponentes-del-genero-en-sencillo-musical.html|title=Ozuna se une a nuevos exponentes del género en sencillo musical|date=November 19, 2018|work=Diario Metro de Puerto Rico|language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20190210152601/https://www.metro.pr/pr/entretenimiento/2018/11/19/ozuna-se-une-a-nuevos-exponentes-del-genero-en-sencillo-musical.html|archive-date=February 10, 2019|accessdate=February 10, 2019}}</ref> Во декември 2017 година, тој го издал својот прв сингл како главен изведувач, насловен „Toda“ со Алекс Роуз. Се искачил на 29-то место на топ листите на ''Billboard'' најдобри латински песни во ноември 2018 година. Ремиксот на „Toda“ со Казу, Лени Таварез и Лајано бил објавен во мај 2018 година. Песната се покажала успешна, со спотот кој има над 1&nbsp;милијарди прегледи на YouTube од ноември 2020 година. Во јануари 2019 година, тој го издал својот сингл „Que le dé“ со Ники Џем.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.billboard.com.ar/noticia/6716/rauw-alejandro-lanza-que-le-d-con-la-bendicin-de-nicky-jam|title=Rauw Alejandro lanza "Que le dé" con la bendición de Nicky Jam|date=January 30, 2019|work=[[Billboard Argentina]]|language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20190214233440/http://www.billboard.com.ar/noticia/6716/rauw-alejandro-lanza-que-le-d-con-la-bendicin-de-nicky-jam|archive-date=February 14, 2019|accessdate=February 14, 2019}}</ref> Во декември 2019 година, неговата песна „Fantasias“ со Фаруко се искачила на 12-то место на американската латино-табела, што е воедно и највисоката позиција што неговите песни ја достигнале на топ-листата, заедно со „Tattoo“. Двете песни останале на топ-листите во период од 20 недели, што е највисоко времетраење за една од песните на Алехандро досег.Ја освоиле наградата Латино Греми за најдобра урбана фузија/изведба во 2021 година.<ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=November 19, 2021}}</ref> Деби албумот на Алехандро, ''Afrodisíaco'', бил објавен на 13 ноември 2020 година. Му претходеле објавувањето на песните и музичките спотови, „Enchule“, ремиксот „Elegí“ и „Reloj“, со Ануел А.А.<ref name="Reloj">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.complex.com/music/2020/10/rauw-alejandro-anuel-aa-reloj-video|title=Rauw Alejandro Enlists Anuel AA for New Video "Reloj"|last=C. Mahadevan|first=Tara|date=October 23, 2020|work=[[Complex (magazine)|Complex]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20211222114348/https://www.complex.com/music/2020/10/rauw-alejandro-anuel-aa-reloj-video|archive-date=December 22, 2021|accessdate=February 6, 2021}}</ref> На 20 мај 2021 година, тој го издал „Todo de Ti“, кој се искачил на второто место на глобалната топ листа на Топ песни на Spotify. На 25 јуни 2021 година, тој го издал својот албум, ''Vice Versa ,'' преку Sony Music Latin. ''Афродиако'' му придонел за номинација за најдобар музички албум Урбана на 64-тото доделување на Греми наградите.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.grammy.com/grammys/news/2022-grammys-complete-winners-nominees-nominations-list|title=2022 GRAMMYs Awards Show: Complete Nominations List|date=November 23, 2021|work=Grammys.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125170413/https://www.grammy.com/grammys/news/2022-grammys-complete-winners-nominees-nominations-list|archive-date=November 25, 2021|accessdate=November 23, 2021}}</ref> == Уметност == Во музичкиот стил на Рав Алехандро спаѓаат латинско Р&Б, [[Регетон|регатон]], поп-музика и балади. ''Billboard'' вели дека ова му помогнало "го издвои од растечкиот број на музичари кои се занимаваат со поп-музика".<ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=October 22, 2021}}</ref> Тој на почетокот бил инспириран од Присли и Јаксон, а подоцна од [[Рики Мартин]], [[Деди Јенки]] и [[Крис Браун]].<ref>{{Наведени вести|url=https://www.allmusic.com/artist/rauw-alejandro-mn0003799664/biography|title=Artist Biography by Thom Jurek|last=Jurek|first=Thom|access-date=December 16, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211216142224/https://www.allmusic.com/artist/rauw-alejandro-mn0003799664/biography|archive-date=December 16, 2021|publisher=[[AllMusic]]}}</ref> Тој исто така ја спомнува Ciara како негова инспирација за музика.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.facebook.com/ciaramusic/videos/rauw-alejandro-on-levelupradio/1937345009760337/|title=Rauw Alejandro on #LevelUpRadio|work=Facebook|accessdate=February 10, 2022|quote='It's a pleasure to be talking with you. I'm a big fan. Thankyou for inspiring, y'know, males & females cuz' .... you've been killing the game for awhile & you're a superstar so it's an honor to be talking with you'}}</ref> == Личен живот == Од 2020 година е во врска со шпанската пејачка Росалија.<ref name="ReferenceA">{{Наведен нестручен часопис|access-date=January 24, 2023}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.today.com/popculture/music/rosalia-rauw-alejandro-relationship-timeline-rcna56277|title=Rosalía and Rauw Alejandro's relationship, in their own words|date=November 17, 2022|work=Today|accessdate=January 24, 2023|quote=Together since 2021}}</ref> Двајцата работеле заедно на неговиот деби студиски албум, ''Afrodisíaco'', кој бил објавен на 13 ноември 2020 година.<ref name="ReferenceA"/> == Дискографија == * ''Afrodisíaco'' (2020) * ''Vice Versa'' (2021) * ''Saturno'' (2022) == Филмографија == * ''Sky Rojo'' (2023) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://remezcla.com/film/rauw-alejandro-netflix-sky-rojo/|title=Rauw Alejandro To Star in Final Season of Netflix's 'Sky Rojo'|last=Martínez|first=Kiko|date=February 11, 2022|work=[[Remezcla]]|accessdate=February 13, 2022}}</ref> == Тури == * Фантазијас турнеја (2020) * Светска турнеја Рау Алехандро (2021) * Турнеја Vice Versa (2022) * Светска турнеја Saturno(2023) == Надворешни врски == *Rauw Alejandro at AllMusic * [https://www.cmtv.com.ar/biografia/show.php?bnid=2575&banda=Rauw_Alejandro Rauw Alejandro] at CMTV == Наводи == [[Категорија:Статии со hCards]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1993 година]] 2qbh3l2wgqgb4g3cxwifbz5ev888ko4 Еринија 0 1316561 5567505 4943414 2026-05-31T01:28:36Z Bjankuloski06 332 5567505 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Место во Грција|name=Ериниа|name_local=Ερηνιά|lat_deg=38.83|lon_deg=24.433|elevation_max=15|population=0|population_as_of=2011|area=0,55|periph=[[Централна Грција]]|periphunit=[[Евбеја]]}} '''Еринија''' ([[Грчки јазик|грчки]]: ''Ερηνιά'') — мал [[Список на острови во Грција|грчки остров]], кој е дел од [[Споради|Спорадите]]. == Наводи == {{наводи}} {{Егејско Море}} [[Категорија:Острови во Грција]] [[Категорија:Споради]] lcjbiqoyvjfajvmd5mn8quc0bbo4vw3 5567508 5567505 2026-05-31T01:29:47Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Ериниа]] на [[Еринија]] 5567505 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Место во Грција|name=Ериниа|name_local=Ερηνιά|lat_deg=38.83|lon_deg=24.433|elevation_max=15|population=0|population_as_of=2011|area=0,55|periph=[[Централна Грција]]|periphunit=[[Евбеја]]}} '''Еринија''' ([[Грчки јазик|грчки]]: ''Ερηνιά'') — мал [[Список на острови во Грција|грчки остров]], кој е дел од [[Споради|Спорадите]]. == Наводи == {{наводи}} {{Егејско Море}} [[Категорија:Острови во Грција]] [[Категорија:Споради]] lcjbiqoyvjfajvmd5mn8quc0bbo4vw3 Македонија Парк (стадион) 0 1321259 5567606 5489735 2026-05-31T09:12:14Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567606 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија здание | stadium_name = Македонија Парк | nickname = | image = [[File:Macedonia_Park_Stirling.jpg|270п]] | location = 273 Алберт Стрит, [[Балката (Западна Австралија)|Балката]] | coordinates = {{coord|-31.888388|115.822038|display=title,inline}} | broke_ground = | opened = | renovated = 1985 | expanded = | closed = | demolished = | owner = | operator = | surface = Трева | construction_cost = | architect = | former_names = | tenants = [[ФК Стирлинг Македонија]] (1986–) <br>[[ФК Перт Кенгарус]] (1994)<br>[[ФК Перт Глори]] (A-Лига мажи) (2022-2023) <br>[[ЖФК Перт Глори]] (A-Лига жени) (2021–) | capacity = 5,000 седишта<ref>{{cite web |title=Macedonia Park |url=https://www.austadiums.com/stadiums/macedonia-park |website=Austadiums |access-date=2 октомври 2022}}</ref><br/> (4,500 за [[А Лига на Австралија во фудбал|А-лигата]]) | dimensions = }} '''Македонија Парк''' — мултифункционален [[стадион]] во [[Перт]], [[Западна Австралија]]. Главно се користи за [[фудбал]]ски натпревари и претставува домашен терен на фудбалскиот клуб [[ФК Стирлинг Македонија|Стирлинг Македонија]]. Стадионот има сместивост од 5,000 гледачи. Стадионот бил развиен од страна на [[Македонци во Австралија|македонската заедница]] во Западна Австралија во средината на 1980. години по добивањето на финансиски средства од владата со која раководел премиерот [[Боб Хоук]]. Стадионот бил изграден заедно со соседните објекти на заедницата.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article249891213 |title=Macedonia Park |newspaper=Vesnik |volume=IX |issue=27 |location=Перт|date=1 декември 1985 |access-date=17 септември 2022 |page=8 |via=[[Национална библиотека на Австралија]]}}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article249890982 |title=Macedonia Park Balcatta|newspaper=Vesnik|volume=7 |issue=19 |location=Перт |date=1 април 1983 |access-date=17 септември 2022 |page=14 |via=National Library of Australia}}</ref> Македонија Парк официјално бил пуштен во употреба во 1986 година, за натпреварот од првото коло од националниот фудбалски лига куп 1986 помеѓу екипите на Стирлинг Македонија и [[ФК Аделаида Сити|Аделаида Сити]], пред 5,000 гледачи.<ref>{{Cite news |title=History |language=en-US |url=http://www.stirlinglions.com.au/history/ |publisher=Stirling Lions Soccer Club |access-date=2022-09-17 |archive-date=2022-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220920215222/http://www.stirlinglions.com.au/history/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article249891230 |title=Official Opening of the Macedonian Sporting Complex|newspaper=Vesnik|volume=X |issue=28 |location=Перт|date=1 јуни 1986 |access-date=17 септември 2022 |pages=1, 2, 15 |via=National Library of Australia}}</ref><ref>{{Cite web |title=1986 National League Cup Results |url=http://www.ozfootball.net/ark/NSL/1986/ncup86.html |access-date=2022-09-17 |website=OzFootball}}</ref> Во 2012 година, стадионот добил надградба во вредност од 1,1 милиони долари, финансирана од владата на [[Џулија Гилард]], вклучително и надградба на теренот и осветлувањето.<ref>{{Cite news |date=1 мај 2012 |title=Macedonia Park renewal |pages=50 |work=Stirling Times}}</ref> Македонија Парк бил домашен терен на женскиот фудбалски клуб [[ЖФК Перт Глори|Перт Глори]] за сезоната 2021–22 во А-лигата на Австралија.<ref>{{Cite web |last=Gilby |first=Ben |date=17 април 2022 |title=Rigby reflects on A-League season like no other at Glory |url=https://thewomensgame.com/news/rigby-reflects-on-a-league-season-like-no-other-at-glory-578844 |access-date=2022-09-17 |website=The Women's Game |archive-date=2022-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220920170452/https://thewomensgame.com/news/rigby-reflects-on-a-league-season-like-no-other-at-glory-578844 |url-status=dead }}</ref> Во септември 2022 година, било објавено дека на [[ФК Перт Глори|Перт Глори]] ќе одигра 10 натпревари на домашен терен на стадионот Македонија Парк во сезоната 2022–23 од А-лигата на Австралија, поради тековни работи за обнова на [[Перт Овал]], нивниот вообичаен домашен терен.<ref>{{Cite web |last=Morgan|first=Gareth|date=2022-09-21 |title=A stadium update from CEO Anthony Radich |url=https://perthglory.com.au/news/a-stadium-update-from-ceo-anthony-radich |access-date=2022-09-21 |publisher=Perth Glory FC}}</ref> Дополнително, стадионот станал домашен терен за женската екипа на Перт Глори за целата сезона во А-лигата на Австралија за жени.<ref>{{Cite web|date=2022-09-14 |title='Goal Rush' style show and free junior passes put fans at heart of Liberty A-League season |url=https://keepup.com.au/news/goal-rush-style-show-and-free-junior-passes-put-fans-at-heart-of-liberty-a-league-season |access-date=2022-09-21 |website=Keepup|publisher=Australian Professional Leagues}}</ref><ref>[https://sport1.mk/fudbal/svet/makedonec-i-makedonka-vo-pert-glori-kje-trchaat-po-pobedi-na-makedonija-park Македонец и Македонка во Перт Глори ќе трчаат по победи на – „Македонија Парк“] sport1.mk; 26 ноември 2022</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == *[http://www.stirlinglions.com.au/ Официјално мрежно место на Стирлинг Македонија] *[https://int.soccerway.com/venues/australia/macedonia-park/v4087/ Профил на стадионот на Soccerway] [[Категорија:Фудбалски стадиони во Австралија]] [[Категорија:Македонска дијаспора]] o0t3k1cnvdr9jtlkovh764aam3my1ye Лидија Заменхоф 0 1321547 5567553 4972368 2026-05-31T04:35:24Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567553 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Лидија Заменхоф | image = Lidia Zamenhof (1904-1942).jpg | alt = | caption = Лидија Заменхоф пред <br />нацистичката инвазија на Полска | birth_date = {{birth date|1904|1|29|df=y}} | birth_place = [[Варшава]], [[Конгресна Полска]], [[Руска Империја]] | death_date = {{death year and age|1942|1904}} | death_place = [[Треблинка]] | other_names = Lidja | nationality = [[Полјаци|Полска]] | known_for = Активност во<br/>[[Есперанто]] движењето и [[Бахаизам|Бахаизмот]] | parents = [[Лудвик Заменхоф]] (1859&ndash;1917)<br/>[[Клара Заменхоф]] (1863&ndash;1924) }} '''Лидија Заменхоф''' (Esperanto: Lidja Zamenhofo; 29 јануари 1904 &#x2013; 1942) била еврејска писателка, издавач, преведувач и најмладата ќерка на Клара (Силберник) и [[Лудвик Заменхоф]], творецот на [[есперанто]]. Таа била активен промотор на есперанто, како и на [[Хомаранизам|хомаранизмот]], форма на [[религиозен хуманизам]] за прв пат опишан од нејзиниот татко. Околу 1925 година таа станала [[Бахаизам|бахаистка]].<ref name="smith">{{cite encyclopedia |last= Smith |first= Peter |encyclopedia= A concise encyclopedia of the Baháʼí Faith |title= Zamenhof, Lidia |year= 2000 |publisher= Oneworld Publications |location= Oxford |isbn= 1-85168-184-1 |pages= [https://archive.org/details/conciseencyclope0000smit/page/368 368] |url= https://archive.org/details/conciseencyclope0000smit/page/368 }}</ref> Кон крајот на 1937 година таа заминала во [[Соединети Американски Држави|САД]] за да ја шири религијата, како и есперанто. Во декември 1938 година се вратила во Полска, каде што продолжила да предава и преведува многу бахаистички засписи.<ref name="adherents">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.adherents.com/largecom/fam_bahai.html|title=Famous Baha'is|date=2005-12-06|publisher=adherents.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20001019005329/http://www.adherents.com/largecom/fam_bahai.html|archive-date=October 19, 2000|accessdate=2008-03-16}}</ref> ֿТаа била убиена во [[Треблинка|логорот Треблинка]] за време на [[Холокауст|Холокаустот]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://blogs.bl.uk/european/2017/01/lidia-zamenhof-a-cosmopolitan-woman-and-victim-of-the-holocaust.html|title=Lidia Zamenhof, a cosmopolitan woman and victim of the Holocaust|work=blogs.bl.uk|language=en|accessdate=2022-10-11}}</ref> == Животопис == Лидија Заменхоф го научила есперанто како деветгодишно девојче. На возраст од четиринаесет години, таа преведувала од полската литература; нејзините први публикации биле објавени неколку години подоцна. Откако ги завршила универзитетските студии по [[право]] во 1925 година, таа целосно се посветила на есперанто. Истата година, за време на 17-тиот [[Светски конгрес на есперанто]] во [[Женева]], таа се запознала со [[Бахаизам|Бахаизмот]]. Лидија Заменхоф станала секретарка на хомаранското есперанто-друштво ''Конкорд'' во [[Варшава]] и често подготвувала настани за говорници и курсеви. Почнувајќи од [[Виена|виенскиот]] Светски конгрес за есперанто во 1924 година, таа присуствувала на речиси секој Светски конгрес (таа само ја пропуштила Universala Kongreso во Англија во 1938 година). Како инструкторка на [[Андрео Чех|чехскиот метод]] на учење есперанто, таа направила повеќе промотивни патувања и предавала курсеви во разни земји. Таа активно ја координирала својата работа со студентското есперанто движење &#x2014; во Меѓународната студентска лига, во УЕА, во [[International Cseh Institute of Esperanto|Чехскиот институт]] и во бахајската верата. Дополнително, Лидија пишувала за списанието ''Literatura Mondo'' (главно студии за полската книжевност), а исто така и за ''[[Pola Esperantisto]]'', ''[[La Praktiko]]'', ''Heroldo de Esperanto'' и ''Enciklopedio de Esperanto''. Нејзиниот превод на ''[[Кво вадис (роман)|Quo Vadis]]'' од [[Хенрик Шенкевич]] бил објавен во 1933 година и е добро познат. Во 1937 година таа заминала за САД, но во декември 1938 година, таа морала да го напушти бидејќи Службата за имиграција одбила да ѝ ја продолжи визата за туристички посетител поради нејзината наводно нелегална „платена работа“ предавајќи есперанто. Таа ги одбила понудите за брак што можеле да ѝ дозволат да остане. Откако се вратила во Полска, нејзината татковина, таа патувала низ земјата студирајќи есперанто и Бахаизам. Под германскиот окупациски режим од 1939 година, нејзиниот дом во Варшава станал дел од [[Варшавско гето|Варшавското гето]]. Таа била уапсена под обвинение дека отишла во САД за да шири антинацистичка пропаганда,<ref>Heller, Wendy ''Lidia, The Life of Lidia Zamenhof Daughter of Esperanto'', 1985, pp. 234-235</ref> но по неколку месеци, била ослободена и вратена во нејзиниот роден град каде што таа и остатокот од нејзиното семејство останале затворени. Таму се трудела да им помогне на другите да добијат лекови и храна. Полските есперантисти неколкупати ѝ понудиле помош при бегство, но во секој случај одбила. На еден [[Полјаци|Полјак]], добро познатиот есперантист [[Józef Arszennik|Јозеф Арсеник]], кој ѝ понудил засолниште во неколку наврати, таа му објаснила: „ти и твоето семејство би можеле да ги загубите животите затоа што секој што крие Евреин ќе загине заедно со Евреинот што ќе биде откриен“.<ref>[[Joanna Iwaszkiewicz]], Wtedy Kwitły Forsycje, 1993, pp.113</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.getto.pl/index.php?mod=view_record&rid=07091998002105000001&tid=osoby|title=Getto Warszawskie|archive-url=https://web.archive.org/web/20141214234611/http://www.getto.pl/index.php?mod=view_record&rid=07091998002105000001&tid=osoby|archive-date=2014-12-14}}</ref> На друг, нејзиното објаснување било содржано во нејзиното последно познато писмо: „Не помислувајте да се ставате во опасност; знам дека морам да умрам, но чувствувам дека е моја должност да останам со мојот народ. Дај Боже од нашите страдања да излезе подобар свет. Верувам во Бог. Јас сум бахаистка и ќе умрам како таква. Сè е во Негови раце.“<ref>Heller, Wendy ''Lidia, The Life of Lidia Zamenhof Daughter of Esperanto'', 1985, pg. 240</ref> Таа била дел од масовниот транспорт што се упатувал кон логорот во [[Треблинка]] во текот на Варшавската Гросакција. Таму била убиена некаде по летото 1942 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://blogs.bl.uk/european/2017/01/lidia-zamenhof-a-cosmopolitan-woman-and-victim-of-the-holocaust.html|title=Lidia Zamenhof, a cosmopolitan woman and victim of the Holocaust|work=blogs.bl.uk|language=en|accessdate=2022-10-11}}</ref> == Спомен == Во нејзина чест, во 1995 година бил одржан состанок во Меморијалниот музеј на Холокаустот на [[Втора светска војна|САД]] во [[Вашингтон]]. == Творештво == * Лидија Заменхоф (1931), ''Хомо, Дио, Профето'' (Човек, Бог, пророк) {{OCLC|718419298}} == Драма == Документарната драма ''Ni vivos!'' (''Ќе живееме!'') од [[Julian Modest|Џулијан Модест]] ја прикажува судбината на семејството Заменхоф во варшавското гето. == Наводи == {{Наводи}} == Библиографија == * На [[Англиски јазик|англиски]]: Венди Хелер, ''Лидија: Животот на Лидија Заменхоф, ќерка на есперанто'' * На [[есперанто]]: Венди Хелер, ''Lidia: La vivo de Lidia Zamenhof, filino de Esperanto'' ({{ISBN|978-90-77066-36-2}} ) * На [[есперанто]]: Исај Дратвер, ''Lidia Zamenhof. Vivo kaj agado'' * Опширно поглавје за Лидија Заменхоф во ''La familio Zamenhof'', од Зофија Банет-Форналова == Надворешни врски == * (на англиски) [http://bahai-library.com/dale_lidia_zamenhof John Dale - Notes on the life of Lidia Zamenhof] * (на есперанто) [http://klausjames.tripod.com/lidiatradukoj.html Esperanto Translations by Lidia Zamenhof and Roan Orloff Stone] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20230605111019/https://klausjames.tripod.com/lidiatradukoj.html |date=2023-06-05 }} ''Преводи на неколку важни бахаистички засписи на есперанто.'' [[Категорија:Полски јазичари]] [[Категорија:Починати во 1942 година]] [[Категорија:Родени во 1904 година]] [[Категорија:Полски Евреи]] [[Категорија:Есперанто]] [[Категорија:Бахаисти]] [[Категорија:Духовни учители]] ower81z7p8unkweiwx17j5jqyj1fepb Контроверзност на браната Френклин 0 1322827 5567366 5354804 2026-05-30T14:04:16Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567366 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Настан|title=Контроверзност на браната Френклин|image=|image_size=280|image_alt=|caption=|native_name=|native_name_lang=|English_name=|time=|duration=|date=1978-1981|venue=|Location=[[Тасманија]], [[Австралија]]|coordinates=<!-- {{coord|LAT|LON|region:XXXX_type:event|display=inline,title}} -->|also known as=|type={{unbulleted list|[[Список на австралиски политички контроверзии|Политичка контроверзност]]|[[Висок суд на Австралија|Предизвик на]] [[Устав на Австралија|уставни овластувања]]}}|theme=[[Еколошко движење|Еколошка дебата]]|cause=|first reporter=|budget=|patron=<!-- or |patrons= -->|organisers=<!-- or |organizers= -->|filmed by=|participants={{bulleted list|[[The Wilderness Society (Австралија)]]|[[Тасманиска фондација за заштита на природата]]|[[Австралиска фондација за заштита на природата]]|[[Тасманска влада]]|[[Австралиска влада]]}}|outcome=[[Висок суд на Австралија|Високиот суд]] пресудил дека ''Прописите за светско наследство (Дивината на Западна Тасманија)'' (Cth) и [[Закон за заштита на имотите на светското наследство 1983|''Закон за заштита на имотите на светското наследство, 1983 година '' (Cth)]] биле во рамките на [[Устав на Австралија|уставните овластувања]], што го прави незаконски за [[Хидро Тасманија|Хидро-електрична комисија на Тасманија]] да ја изгради браната, освен со согласност на Комонвелтскиот министер.<ref name=hca>{{cite AustLII|litigants=Commonwealth v. Tasmania|link=|HCA|21|1983|pinpoint=|parallelcite=The Tasmanian Dam Case|date=1 July 1983|courtname=[[High Court of Australia|High Court]]|juris=Australia}}</ref>|casualties1=|casualties2=|casualties3=|reported deaths=|reported injuries=|reported missing=|reported property damage=|burial=|inquiries=|inquest=|coroner=|arrests=1,217|suspects=|accused=|convicted=|charges=|verdict=|convictions=|publication bans=|litigation=''[[Комонвелт против Тасманија]]'' или „Случај Тасманска брана"|awards=|url=|blank_label=<!-- or |blank_data= -->|blank1_label=<!-- or |blank1_data= -->|blank2_label=<!-- or |blank2_data= -->|website=<!-- {{URL|example.com}} -->|notes=}} Проектот на '''браната Френклин''' или '''Браната Гордон-под Френклин''' бил предложен [[Брана (градба)|брана]] на реката Гордон во [[Тасманија]], [[Австралија]], која никогаш не била изградена. Движењето кое на крајот довело до откажување на проектот станало едно од најзначајните еколошки кампањи во австралиската историја. Браната била предложена за производство на хидроелектрична енергија. Добиениот нов капацитет за производство на електрична енергија требало да изнесува 180 мегават во час .<ref>{{Наведени вести|url=http://tasmaniantimes.com/index.php?/weblog/comments/professor-west-reminds-tasmania-that-hydro-past-constrains-future/|title=Professor West reminds Tasmania that hydro past constrains future|work=Tasmanian Times|access-date=12 August 2010}}</ref> Предложената градба последователно би влијаела на еколошки чувствителната река Френклин, која се спојува со реката Гордон во нејзина близина. За време на кампањата против браната, двете области биле вклучени во регистарот на [[Светско наследство на УНЕСКО|областа на светското наследство]] [[УНЕСКО|на УНЕСКО]]. Кампањата што следела довела до консолидација на малото зелено движење кое било родено како резултат на кампањата против изградбата на три брани на езерото Педер кон крајот на 1960-тите и почетокот на 1970-тите. Во текот на петте години помеѓу објавувањето на предлогот за браната во 1978 година и укинувањето на плановите во 1983 година, имало енергична дебата помеѓу лобистите за и против браната, со големи протести од двете страни. Во декември 1982 година, местото на браната било окупирано од демонстранти, што довело до широко распространети апсења и поголем публицитет.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://commonslibrary.org/franklin-river-campaign/|title=Franklin River Campaign|last=Commons Librarian|date=2022-08-31|work=The Commons Social Change Library|language=en-AU|accessdate=2022-10-05}}</ref> Спорот станал федерално прашање следниот март, кога кампањата во националните печатени медиуми, потпомогната од сликите на фотографот Питер Домбровскис, помогнале да се собори владата на Малколм Фрејзер на изборите во 1983 година. Новата влада, под Боб Хок, ветила дека ќе ја спречи изградбата на браната. Следела правна битка помеѓу федералната влада и владата на Тасманија, што резултирало со значајна пресуда на Високиот суд во корист на федералната влада. == Објавување на плановите == Во 1978 година, Тасманиската хидроелектрична комисија (HEC) ги објавила намери за изградба на браната. Оригиналниот предлог бил за две брани: * Гордон под браната Френклин{{Цп}}105 метри висока, сместена на {{Coord|-42.584|145.732|type:landmark_region:AU-TAS}} .<ref>{{Наведено списание|last=Bandler|first=H.|date=1987|title=Gordon Below Franklin Dam, Tasmania, Australia: Environmental Factors in a Decision of National Significance|journal=The Environmentalist|publisher=Springer Netherlands|volume=7|issue=1|pages=43–54|doi=10.1007/BF02277205|quote={{convert|1|km}} downstream of the junction with the Franklin River, {{convert|105|m}} maximum height above normal river level}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.walkabout.com.au/locations/TASStrahan.shtml|title=Walkabout - Strahan|publisher=Fairfax Digital|archive-url=https://web.archive.org/web/20080208173103/http://www.walkabout.com.au/locations/TASStrahan.shtml|archive-date=8 February 2008|accessdate=7 March 2008}}</ref> Ова била најниската точка на реката можна за брана, бидејќи плимната зона се протега на 1 км понатаму низводно. * Брана #2{{Цп}}200 метри висока, сместена на {{Coord|-42.376|145.757|type:landmark_region:AU-TAS}} . Се пристапува преку патеката Маунт Мекол (Патот на реката Френклин).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.aph.gov.au/hansard/senate/dailys/ds240297.pdf|title=Senate Hansard 24&nbsp;February 1997 pp857|archive-url=https://web.archive.org/web/20101011002940/http://www.aph.gov.au/hansard/senate/dailys/ds240297.pdf|archive-date=11 October 2010|accessdate=12 August 2010}}</ref> Идејата ја поларизирала заедницата на [[Тасманија]]. Таа идеја добила поддршка од некои делови од заедницата за создавање работни места во област на државата која се бори економски. Било предложено дека изградбата на браната ќе помогне во доведувањето на индустријата во Тасманија, покрај работните места што таа директно ќе ги создаде. Првичните анкети покажале околу 70% поддршка за изградба на браната. Сепак, протестното движење кое се собрало да се бори против изградбата на браната на езерото Педер претходно во 1970-тите почнало повторно да се консолидира како одговор на најавата. Друштвото за дивина во Тасманија, кое било формирано од акционите групи против езерската брана Педер и Југозападна Тасманија, Тасманискиот фонд за заштита на природата и Австралиската фондација за заштита на природата, започнале да организираат кампања од јавен интерес за реката. Фотографиите на Домбровскис и неговиот колега Олегас Труханас привлекле значително внимание. Кампањата генерирала 30.000 писма за поддршка за две недели. Филмот „''Последната дива река“'' бил прикажан на двете комерцијални телевизиски станици во [[Тасманија]]. Во јуни 1980 година, околу 10.000 луѓе марширале низ улиците на [[Хобарт]], барајќи владата да не продолжи со изградбата. Ова бил најголемиот митинг во историјата на државата.<ref>{{Наведување|last=Stephen|first=Sarah|title=10th anniversary of the Franklin blockade|journal=Green Left Weekly|number=80|place=Sydney|date=18 November 1992|url=http://www.greenleft.org.au/node/2601|access-date=9 August 2011}}</ref> == Обиди за компромис == Лабуристичката државна влада, на чело со премиерот Даг Лоу, се повлекла од првичниот предлог и се согласила да ја смести реката Френклин во нов национален парк „Диви Реки“ . Наместо оригиналниот предлог „''Гордон под Френклин''“, Лоу поддржал алтернатива, шемата „Гордон над Олга“.<ref>For maps of the proposed schemes see - Thompson, Peter (1981) ''Power In Tasmania'' ACF {{ISBN|0858020645}} pp.36 noting the potential confusion for which schemes was what -''Integrated'' meant damming the King and Franklin as one, and the Lower Franklin and Oga rivers as the other. ''Separate'' meant Gordon above the Olga, and The King and Fraklin dammed the same as in the Integrated scheme</ref> Иако ова било над спојот на Гордон со Френклин, сепак проектот ќе навлегол во области на дивината. Овој компромис не ги смирило еколошките здруженија, кои одржувале политика на „без брани во југозападна Тасманија“. Во јули, и групите за брана и против брана (од кои првата го вклучувала и синдикалното движење) иницирале рекламен блиц во Тасманија. ХЕЦ тврдел дека доколку не се изгради браната, ќе бидат изгубени до 10.000 потенцијални работни места. Потоа, Законодавниот совет во кој доминирале конзервативците го блокирала компромисот „Гордон над Олга“ на лабуристичката влада, наместо тоа инсистирајќи тие да продолжат со првичниот предлог. Двете партии не можеле да се договорат за решение, што довело до [[застој]] меѓу двата дома на парламентот.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.wilderness.org.au/history-franklin-river-campaign-1976-83|title=History of the Franklin River Campaign 1976-83 {{!}} The Wilderness Society|date=15 June 2001|work=The Wilderness Society|access-date=13 February 2017|language=en|archive-date=2018-03-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20180330083247/https://www.wilderness.org.au/history-franklin-river-campaign-1976-83|url-status=dead}}</ref> == Истрага, референдум и државни избори во Тасманија == Во 1981 година, сенаторот на австралиските демократи Дон Чип иницирал истрага на Сенатот за „''природните вредности на југозападна Тасманија за Австралија и светот''“ и „''федералната одговорност да и помогне на Тасманија да ги зачува нејзините диви области од национално и меѓународно значење''“. Од почетокот на 1981 година, археолозите откриле докази за човечко населување кое датира од околу 15.000 години [[Пред сегашноста|претходно, присутно]] во пештери кои би биле поплавени доколку се изгради браната. Најзначајната пештера била повторно откриена од страна на студентот по геоморфологија Кевин Киран во јануари 1977 година,<ref name="Griffiths">{{Наведена книга|title=Deep Time Dreaming: Uncovering Ancient Australia|last=Griffiths|first=Billy|date=2018|publisher=Black Inc.|pages=200–232|chapter=Chapter 8: You have Entered Aboriginal Land: The Franklin River Campaign and the fight for Kutikina}}</ref> и тој прв ја нарекол пештерата Фрејзер по тогашниот премиер Малколм Фрејзер, бидејќи ''... се обидувавме да го насочиме вниманието на политичарите кон областа.''..<ref>[http://www.janesoceania.com/australia_aboriginal_iceage_walktotasmania/index1.htm AUSTRALIA, An Ice Age - Walk to Tasmania]</ref> Бил преименуван во Кутикина во средината на 1982 година, како што било предложено од Центарот за Абориџините на Тасманија. Кирнан и група [[Спелеологија|спелеолози]] пронашле над 100 пештери во регионот. Исто така, започнало да се зголемува загриженоста за губење на живеалиштата за загрозените видови. На 12 декември 1981 година, државната влада одржала [[референдум]], ''Референдум за моќ 1981 година'', во обид да се скрши застојот.<ref name="tas-ref">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.parliament.tas.gov.au/tpl/InfoSheets/referendums.htm|title=Referendums in Tasmania|date=5 August 2003|work=Tasmanian Parliamentary Library|publisher=Computer Services, Parliament of Tasmania|accessdate=27 August 2009|archive-date=2023-06-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20230604183425/https://www.parliament.tas.gov.au/tpl/InfoSheets/referendums.htm|url-status=dead}}</ref> Референдумот на гласачите им давал право само два избора, по еден за секој предлог за брана. Во заокружени бројки, 47% гласале за оригиналната шема на Гордон под Френклин, 8% за компромисот Гордон над шемата на Олга и 45% гласале неформално.<ref name="tas-ref" /> Имало значајна кампања за гласачите да напишат „''Без брани''“ на нивните гласачки ливчиња, а вкупно повеќе од 33% од гласачите го направиле тоа; тие првично биле преброени во неформалното гласање, но некои подоцна биле преброени како формални бидејќи вклучувале и валидно гласање за една од двете опции за браната. Тековната криза резултирала со замена на Лоу како премиер од Хари Холгејт, лабуристички политичар кој значително повеќе ги поддржувал предлозите за браната. Како одговор на тоа, и Лоу и Мери Вили, друга пратеничка од Лабуристите, поднеле оставка од партијата и продолжиле во парламентот како независни пратеници. Ова резултирало со губење на лабуристичкото мнозинство во Долниот дом. Норм Сандерс, пратеник на австралиските демократи и борец против браните, поднел барање за недоверба, а државните избори биле распишани за 15 мај.<ref>{{Наведени вести|url=http://nla.gov.au/nla.news-article126912448|title=Tasmanian Government falls|date=27 March 1982|work=[[The Canberra Times]]|access-date=11 July 2020|issue=16,982|location=Australian Capital Territory, Australia|volume=56|page=1|via=National Library of Australia}}</ref> Во мај 1982 година, лабуристичката влада на Холгејт била поразена од силно пробраната Либерална партија под водство на Робин Греј . Новиот премиер веднаш наредил да се реализира првичниот план и ја донел потребната легислатива. Греј се обидел да ја одврати федералната влада да интервенира со закана дека ќе се отцепи од Комонвелтот доколку го сторат тоа. Федералната влада првично одбила да интервенира во спорот. == Проширување на кампањите == Во текот на 1982 година, активното членство во организациите против брани се зголемило стократно. Била испечатена иконската налепница во форма на триаголник со натпис „''Без брани''“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.australiaforvisitors.com/franklin-gordon-wild-rivers-national-park.html|title=Franklin-Gordon Wild Rivers National Park|date=2005–2011|publisher=Australia for Visitors|accessdate=29 October 2012|archive-date=2023-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20230303120711/https://www.australiaforvisitors.com/franklin-gordon-wild-rivers-national-park.html|url-status=dead}}</ref> Во градовите низ Австралија се одржале митинзи и настани. Боб Браун ја обиколил земјата собирајќи поддршка за кампањата против браната, обидувајќи се да го убеди либералниот премиер Малколм Фрејзер да интервенира и да го отфрли државното законодавство кое дозволува изградба на браната. Британскиот ботаничар и телевизиски водител, професорот Дејвид Белами им се обратил на 5.000 луѓе на митингот во [[Мелбурн]]. До крајот на 1982 година, секоја перцепција дека „''зелените''“ се поистоветуваат со хипиците била многу оспорена, на пример во [[Сиднеј]], Боб Браун и Белами им се обратиле на 500 луѓе на вечера осветлена со свеќи и серенадирале преку гудачки квартет,<ref>The [[The Sydney Morning Herald|SMH]]'s ''Stay In Touch'' column plugged this dinner a couple of days before.</ref><ref>Tim Lamble[?spelling] operated his programmed slide show with dual projectors fading in and out 35mm slides of Tasmanian wilderness photographs, set to recorded music.</ref> Радио станицата за класична музика ABC's прикажала „Концерт за Френклин“, а електронскиот претприемач Дик Смит се обврзал на граѓанска непослушност. Многу луѓе кои претходно не размислувале за прашањата за зачувување одлучиле дека дивината е прашање кое вреди да се гласа, како што било потврдено од следните кампањи за пишување на гласачките ливчиња. На федералните дополнителни избори во Лоу во Сиднеј, март 1982 година, волонтерите <ref>Volunteers were co-opted from the Australian Conservation Foundation by the NSW South West Tasmania Committee.</ref> на секое избирачко место ги охрабрувале гласачите да напишат „''Без брани''“ на своето гласачко ливче, а 9% го сториле тоа.<ref>Scrutineers issued this figure in a press release, suggesting a headline like "Franklin River comes 3rd in by-election". The following day's [[The Sydney Morning Herald|SMH]]'s ''Stay In Touch'' column reported this as 91% of voters refusing to write "No Dams" on their ballot paper.</ref> Во таа прва кампања „''Напиши''“, малку луѓе знаеле дека можат да напишат порака на нивното федерално гласачко ливче без да го поништат нивниот глас.<ref>The federal law was that as long as additional writing on a ballot paper does not identify the voter or obscure their validly expressed intentions, then the vote remains valid.</ref> На изборите за Домот на Собранието на АКТ во средината на 1982 година, до 40% од гласачите напишале „Без брани“ на своето гласачко ливче.<ref>{{Наведени вести|url=http://nla.gov.au/nla.news-article126884319|title='No dams' on ballot papers|date=15 July 1982|work=[[The Canberra Times]]|access-date=11 July 2020|issue=17,092|location=Australian Capital Territory, Australia|volume=56|page=22|via=National Library of Australia}}</ref> На федералните дополнителни избори на Флиндерс во Викторија во декември 1982 година, 40% од гласачите напишале „''Без брани''“ на нивните гласачки ливчиња.<ref>{{Наведени вести|url=http://nla.gov.au/nla.news-article130834310|title=No-dams committee expects action|date=6 December 1982|work=[[The Canberra Times]]|access-date=11 July 2020|issue=17,236|location=Australian Capital Territory, Australia|volume=57|page=1|via=National Library of Australia}}</ref> == Блокада == [[File:Rock_island_bend.jpg|мини|300x300пкс| Фотографијата ''Morning Mist, Rock Island Bend, Franklin River'', од Питер Домбровскис била искористена од Tasmanian Wilderness Society во рекламирање против изградбата на браната]] Во ноември 1982 година, судирот се засилил кога Браун објавил дека блокадата на местото на браната ќе започне да се гради на 14 декември. Истиот ден, Комитетот на УНЕСКО во Париз требало да ги вклучи дивите реки на Тасманија како место на светско наследство. Блокадата, кај „''Warners Landing''“ ({{Coord|42|34|7|S|145|41|24|E|type:mountain_region:AU-TAS}} ) привлекла околу 2.500 луѓе, не само од Тасманија, туку и од меѓудржавни и прекуокеански држави.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://commonslibrary.org/treesits-lock-ons-and-barricades-environmental-blockading-in-the-1980s/|title=Treesits, lock-ons and barricades: Environmental blockading in the 1980s|last=3CR|last2=McIntyre|first2=Iain|date=2018|work=Commons Social Change Library}}</ref> Ова резултирало со последователно прогласување на областа на светското наследство на тасманската дивина, која ги покривала и реките Френклин и Гордон. Сепак, самата Тасманија сè уште била поделена, со митинг за браната во [[Хобарт]], кој привлекол околу 2.500 луѓе. Додека блокадата била во тек, Норм Сандерс поднел оставка од Домот на собранието на Тасманија за да се избори за место во австралискиот Сенат. Тој бил заменет во Собранието со Боб Браун, кој бил ослободен од затвор претходниот ден откако поминал деветнаесет дена зад решетки за неговата улога во блокадата. Во текот на целиот јануари 1983 година околу педесет луѓе пристигнувале на блокадата секој ден. Државната влада им ги отежнала работите на демонстрантите, донесувајќи неколку закони и спроведувајќи посебни услови за кауција за уапсените. На местото од шлеп под заштита на полицијата биле истоварени булдожери. Исто така биле извршени вкупно 1.217 апсења, многумина едноставно поради присуство на блокадата. Демонстрантите ги попречиле машините и ги окупирале местата поврзани со градежните работи. Скоро 500 луѓе биле затворени поради прекршување на условите за кауција. Тоа предизвикало прелевање на затворите во регионот. Британскиот ботаничар Дејвид Белами бил затворен, што му дало меѓународно внимание на спорот. Авторот Џон Марсден, откако бил уапсен на блокадата, бил сместен во одделението за максимална безбедност на затворот Рисдон една недела бидејќи немало каде да биде задржан. Во февруари, собирот во Хобарт против браната привлекол приближно 20.000 луѓе. На 1 март, движењето започнало ден на акција, кој го нарекол „''Ден Г''“. 231 лица биле уапсени додека флотила со чамци се упатила кон реката Гордон. Во Хобарт, знамето на Друштвото за дивина биол развеано над зградата на ХЕЦ. На 2 март Друштвото за дивина го поддржало објавувањето на тогашните ретки огласи во боја на цела страница во весниците ''The Sydney Morning Herald'' и ''The Age'' од Мелбурн за она што наскоро ќе стане иконична фотографија:<ref>[http://www.nla.gov.au/pub/gateways/archive/63/p08a02.html Pictures Collection: Peter Dombrovskis Wilderness Images], National Library of Australia. "The photograph made the Franklin River a household word, and became an icon of the environmentalist cause."</ref> ''Morning Mist, Rock Island Bend, Franklin River'' од Питер Домбровскис . Тоа било придружено со натпис „''Можете ли да гласате за партија која ќе го уништи ова''? . Фолк рок пејачот Шејн Хауард од бендот Гоана ја напишал „<nowiki><i>Нека тече Френклин</i></nowiki>“,<ref name="APRA">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.apra-amcos.com.au/worksearch.axd?q=Let%20the%20Franklin%20Flow|title="Let the Franklin Flow" at APRA search engine|publisher=[[Australasian Performing Right Association]] (APRA)|accessdate=19 August 2010}}</ref><ref name="NLAFranklin">{{Наведена книга|url=http://catalogue.nla.gov.au/Record/2382087|title=Let the Franklin flow [<nowiki>music]</nowiki> / by Gordon Franklin and the Wilderness Ensemble ; music and lyrics by F. River|work=catalogue|publisher=[[National Library of Australia]]|year=1983|access-date=19 August 2010}}</ref> и ја издал во април 1983 година. Песната била изведена од членовите на неговиот бенд и членовите на фолк бендот Редгум под псевдонимот Гордон Френклин и ансамблот Wilderness.<ref name="AllFiredUp">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.milesago.com/Recommend/fired.htm|title=All Fired Up: Lost Treasures of Australian Music – Various artists|last=Hogan|first=David|last2=Kimball|first2=Duncan|year=2002|work=Milesago: Australasian Music and Popular Culture 1964–1975|publisher=Ice Productions|accessdate=19 August 2010}}</ref> Издаден е како сингл со Б-страна, „Реката Френклин – светско наследство“, напишана и снимена од Боб Браун.<ref name="Brown80s">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.powerhousemuseum.com/the80sareback/index.php/2010/01/senator-bob-brown-leader-of-the-greens/|title=Senator Bob Brown, Leader of the Greens : The 80s Are Back|last=Havlicek|first=Irma|year=2010|publisher=[[Powerhouse Museum]]|accessdate=19 August 2010}}</ref> == Резолуција == На 5 март 1983 година, Австралиската Лабуристичка партија победила на федералните избори со голем замав. Новиот премиер, Боб Хок, ветил дека ќе ја спречи изградбата на браната,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://envlaw.com.au/tasmanian-dam-case/|title=Environmental Law Australia {{!}} Tasmanian Dam Case|work=envlaw.com.au|language=en-AU|accessdate=13 February 2017}}</ref> и гласањето против браната го зголемило мнозинството на Хок - некои федерални викторијански места биле значајни по тоа што имале силен интерес за ова прашање. Меѓутоа, во Тасманија, гласањето отишло против националниот тренд и либералите ги задржале сите пет места. Владата на Хок најпрво ги усвоила регулативите според постоечкиот ''Закон за зачувување на националните паркови и дивиот свет'' од 1975 година, а потоа го усвоила ''Законот за заштита на својствата на светското наследство од'' 1983 година, кој забранил активности за расчистување, ископување и градење поврзани со браната на реката Френклин, кои биле одобрени со законодавството на државата Тасманија. Сепак, владата на Тасманија ги игнорирала и федералните регулативи и законодавството и продолжило да наредува работа на браната. Во април 1983 година, австралиската влада испратила авион Мираж, а подоцна и RF-111,<ref>[http://airpower.airforce.gov.au/HistoryRecord/HistoryRecordDetail.aspx?rid=158 Second ‘spy’ mission to Tasmania], 8 April 1983, Air Power Development Centre,Department of Defence</ref> од Кралските австралиски воздухопловни сили, за да преземе извидничка мисија над браната за да собере докази дека владата на Тасманија не се придржувала кон федералното законодавство за да престане работа.<ref>{{Cite interview|subject=Lowe, Doug|subject2=Brown, Bob|subject3=Gray, Robin|subject4=Holgate, Harry|interviewer=Maura Angle|title=We look back at one of Tasmania's most defining periods in history, the Franklin dam dispute|url=http://www.abc.net.au/stateline/tas/content/2003/s890008.htm|type=Interview: Transcript|location=[[Tasmania]]|date=27 June 2003|access-date=11 July 2015}}</ref><ref>[http://www.aph.gov.au/SENATE/pubs/pops/pop04/pop4.pdf Papers on Parliament 1989] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20091001024544/http://www.aph.gov.au/senate/pubs/pops/pop04/pop4.pdf|date=1 October 2009}} ''"In preparing the Commonwealth's case for the inevitable High Court challenge by Tasmania, Evans earned the popular title of 'Biggles' for arranging to have Royal Australian Air Force planes fly 'spy flights' over the dam site to collect court evidence."'' (p27)</ref> Прашањето било изнесено пред Високиот суд со првиот ден од расправата на 31 мај 1983 година. Владата на Тасманија тврдела дека федералната влада нема овластувања според Уставот да ги усвои ниту регулативите ниту законодавството. Тие тврделе дека со оглед на тоа што правото на законодавство за животната средина не било именувано во Уставот, а со тоа било преостаната моќ на државите, дека ''Законот за заштита на имотите на светското наследство'' од 1983 година бил неуставен. Федералната влада, сепак, тврдела (успешно) дека тие имаат право да го сторат тоа, според одредбата за „надворешни работи“ од Уставот, бидејќи со донесување закон за блокирање на изградбата на браната, тие ги исполнуваат своите одговорности според меѓународниот договор (на Конвенција [[УНЕСКО|на УНЕСКО]] ''за заштита на светското културно и природно наследство'', [[Австралија]] ја потпишала и ратификувала таа конвенција и реката Френклин е наведена на неа). Владата на Комонвелтот, исто така, тврдела (успешно) дека федералното законодавство било поддржано од уставните овластувања на федералната влада да донесува закони за корпорации и за луѓето од која било раса (во овој случај абориџинската раса, чии свети пештери покрај Френклин би биле поплавени). Резултирачкиот судски случај станал познат како Комонвелтот против Тасманија. На 1 јули 1983 година, во значајна одлука, Високиот суд во [[Бризбејн]] пресудил со гласови од 4 спрема 3 во корист на федералната влада. Судиите Мејсон, Марфи, Бренан и Дин биле мнозинство, а судиите Вилсон и Досон со главниот судија Гибс биле во малцинство. Оваа пресуда ѝ дало на федералната влада овластување да донесува закони за кое било прашање доколку е потребно за да спроведе меѓународен договор и оттогаш е предмет на контроверзии. Судијата Лајонел Марфи најшироко напишал за пошироките еколошки и социјални импликации на одлуката за браната Френклин во однос на принципот за заедничко наследство на човештвото на Конвенцијата [[УНЕСКО|на УНЕСКО]], наведувајќи дека „''Зачувувањето на светското наследство не смее да се гледа изолирано, туку како дел од ко -Операција меѓу народите која е пресметана да постигне интелектуална и морална солидарност на човештвото и на тој начин да ги зајакне врските меѓу луѓето кои промовираат мир и ги поместуваат оние на тесниот национализам и отуѓување кои промовираат војна...[т]охрабрувањето на луѓето да размислуваат на меѓународно ниво, да се смета културата на сопствената земја како дел од светската култура, да се зачне физичко, духовно и интелектуално светско наследство, е важно во настојувањето да се избегне уништување на човештвото''“.<ref>Commonwealth v Tasmania (1983) 46 ALR 625 at 733 and 734.</ref> Пресудата на Високиот суд ја завршила изградбата на браната, а плановите никогаш не биле оживеани. Сепак, изградбата на браната од страна на Хидро не била завршена. Корпорацијата сè уште можела да изгради „компромисна“ шема за развој на електрична енергија на блиските Кинг Ривер и реката Хенти за да се компензира загубата на потенцијалното производство на енергија од шемата Френклин. Понатаму со текот на времето, железницата на Западниот брег - реконструкцијата на старата железница на планината Лајел Абт помеѓу Квинстаун и точката Регата, главно била финансирана од средства за компензација доделени на владата на Тасманија за „''загубата''“ на браните на реката Френклин или реката Гордон. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://web.archive.org/web/20110302033105/http://www.wilderness.org.au/campaigns/forests/frankin-river-campaign-part1 Историја на кампањата на реката Френклин] - ( ''од Друштвото за дивина'' ) * [https://maps.google.com/maps?q=tasmania&ll=-42.572365,145.748405&spn=0.115133,0.162100&t=k&hl=en Предложена локација на браната Френклин на Google Maps] * [https://web.archive.org/web/20060819224348/http://sandarac.com.au/frb.htm Страна за блокада на реката Френклин на Греам] * [https://web.archive.org/web/20060821115426/http://www.parks.tas.gov.au/wha/wherein/detail.html Контекст на областа на светското наследство] * [http://law.ato.gov.au/atolaw/view.htm?DocID=JUD%2F158CLR1%2F00002 {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170623100442/http://law.ato.gov.au/atolaw/view.htm?DocID=JUD%2F158CLR1%2F00002 |date=2017-06-23 }} Комонвелт v.] [http://law.ato.gov.au/atolaw/view.htm?DocID=JUD%2F158CLR1%2F00002 {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170623100442/http://law.ato.gov.au/atolaw/view.htm?DocID=JUD%2F158CLR1%2F00002 |date=2017-06-23 }} Пресуда од Тасманија (Случајот Тасманиска брана) - правна база на податоци на АТО] * [http://www.abc.net.au/stateline/tas/content/2003/s890008.htm Спорот за браната Френклин], Stateline Tasmania, ABC, 27 јуни 2003 година * [http://www.envlaw.com.au/tasmanian_dam.html {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140815202619/http://www.envlaw.com.au/tasmanian_dam.html |date=2014-08-15 }} Објавување на законот за животна средина: Случај Тасманиска брана (оригинални правни документи)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140815202619/http://www.envlaw.com.au/tasmanian_dam.html |date=2014-08-15 }} * [http://nla.gov.au/nla.pic-vn3991445a-s414 Карта на Гордон над Олга шема] [[Категорија:Тасманија]] [[Категорија:Еколошки контроверзии]] gtlj7dcgilajt4vnrggs1kpmpclcww3 Срѓан Захариевски 0 1326883 5567725 5380975 2026-05-31T11:00:22Z P.Nedelkovski 47736 репрезентативна наместо меѓународна 5567725 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3|name=Срѓан Захариевски|image=|birth_date={{birth date and age|1973|9|12|df=y}}|birth_place=[[Крива Паланка]], [[СР Македонија]], [[СФРЈ]]|height=1.77 м|position=[[Среден ред (фудбал)|Среден ред]]|currentclub=|youthyears1=|youthclubs1=[[ФК Осогово (Крива Паланка)|Осогово]]|youthyears2=|youthclubs2=[[ФК Силекс|Силекс]]|years1=1994–1998|years2=1999–2000|years3=2000–2001|years4=2001–2004|years5=2004–2005|years6=2005–2006|years7=2006–2009|years8=2009–2011|years9=2011–2012|clubs1=[[ФК Силекс|Силекс]]|clubs2=[[ФК Штутгарт II|Штутгарт II]]|clubs3=[[ФК Кампомајоренсе|Кампомајоренсе]]|clubs4=[[ФК Вардар|Вардар]]|clubs5=[[ФК Докса Драма|Докса Драма]]|clubs6=[[ФК Родос|Родос]]|clubs7=[[ФК Анагениси Кардица|Анагениси Кардица]]|clubs8=[[ФК Тетекс|Тетекс]]|clubs9=[[ФК Металург (Скопје)|Металург]]|caps1=21|caps2=1|caps3=8|caps4=98|caps5=24|caps6=15|caps7=80|caps8=53|caps9=5|goals1=0|goals2=0|goals3=0|goals4=19|goals5=4|goals6=1|goals7=8|goals8=4|goals9=0|nationalyears1=1996–2002|nationalteam1=[[Фудбалска репрезентација на Македонија|Македонија]]|nationalcaps1=22|nationalgoals1=3|manageryears1=2012–2015|managerclubs1=[[ФК Металург (Скопје)|Металург]]|manageryears2=2017|managerclubs2=[[ФК Пелистер|Пелистер]]|manageryears3=2020–2023|managerclubs3=[[ФК Струга|Струга Трим - Лум]]|pcupdate=4 мај 2013|ntupdate=31 јули 2008}} '''Срѓан Захариевски''' (роден 12 септември 1973 година) ― [[Македонија|македонски]] [[фудбал]]ски тренер и поранешен фудбалер кој играл како [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот ред]]. == Играчка кариера == === Клупска кариера === Захариевски кариерата ја започнал во [[ФК Силекс]]. Тој одиграл еден натпревар во вториот клуб на [[ФК Штутгарт|Штутгарт]]<ref>[https://www.stuttgarter-zeitung.de/gallery.vfb-stuttgart-die-tops-und-flops-des-vfb-auf-dem-transfermarkt-param~29~28~0~30~false.06f61b3d-76d9-4261-8da0-cbfc828a9ba0.html Fehleinkäufe und vergessene Spieler]{{Мртва_врска|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - Stuttgarter Zeitung {{In lang|de}}</ref> и исто така играл во Кампомајоренсе во [[Португалија|португалската]] [[Примеира лига]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.foradejogo.net/player.php?player=197309120001|title=Zaharievski (Srđan Zaharievski)|publisher=Fora de Jogo|language=pt|accessdate=27 јули 2023}}</ref> === Репрезентативна кариера === Захариевски го имал своето сениорско деби за [[Фудбалска репрезентација на Македонија|Македонија]] на [[Пријателски натпревар|пријателскиот натпревар]] против Малта во март 1996 година и има стекнато вкупно 22 натпревари, постигнувајќи 3 гола.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rsssf.org/miscellaneous/fyrom-recintlp.html|title=Macedonia - Record International Players|last=Mamrud, Roberto|date=16 јули 2009|publisher=[[Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation]]|accessdate=27 јули 2023}}</ref> Неговиот последен меѓународен натпревар бил пријателскиот натпревар во март 2002 година против [[Фудбалска репрезентација на Босна и Херцеговина|Босна и Херцеговина]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eu-football.info/_player.php?id=24655|title=Player Database|work=eu-football.info|accessdate=27 јули 2023}}</ref> ==== Голови ==== {| class="wikitable" style="font-size:95%;" !# ! Датум ! Место на одржување ! Противник ! Резултат при гол ! Краен резултат ! Натпреварување |- | 1. | 24 април 1996 година | [[Национална арена „Филип II Македонски“|Градски стадион]], [[Скопје]], [[Македонија]] |{{Fb|LIE}} | 3–0 | 3–0 | Квалификации за Светско првенство 1998 |- | 2. | 29 септември 1998 година | [[Градски стадион Куманово|Градски стадион]], [[Куманово]], [[Македонија]] |{{Fb|EGY}} | 2–0 | 2–2 | [[Пријателски натпревар]] |- | 3. | 18 ноември 1998 година | Национален стадион Та' Кали, Та' Кали, [[Малта]] |{{Fb|MLT}} | 0–2 | 1–2 | Квалификации за Европско првенство 2000 |- | colspan="12" | <small>''Точно од 13 јануари 2017 година''<ref>[http://eu-football.info/_player.php?id=23242 Football PLAYER: Srgjan Zaharievski]</ref></small> |- |} == Тренерска кариера == Захариевски бил назначен за тренер на [[ФК Пелистер|Пелистер]] во летото 2017 година.<ref>[https://macedonianfootball.com/zaharievski-named-as-new-coach-of-pelister/ Zaharievski named as new coach of Pelister] - Macedonian Football</ref> На крајот на февруари 2023 година, Захариевски добил отказ од [[ФК Струга|Струга Трим - Лум]].<ref>{{нмс | author= | title=Неочекуван потег на Струга, му дадоа отказ на Срѓан Захариевски | url=https://m.mkd.mk/node/506145 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20230727165511/https://m.mkd.mk/node/506145 | work= | publisher=mkd.mk | archivedate=2023-07-27 | date=27 февруари 2023 | accessdate=27 јули 2023 | url-status=live }}</ref> == Почести == ;Играчки титули * '''Силекс''' ** [[Прва македонска фудбалска лига]]: 2 *** Првак: [[Прва фудбалска лига на Македонија 1995/1996|1995/96]], [[Прва фудбалска лига на Македонија 1996/1997|1996/97]] ** [[Фудбалски куп на Македонија|Куп на Македонија]]: 2 *** Првак: [[Фудбалски куп на Македонија 1993-1994|1993/94]], [[Фудбалски куп на Македонија 1996-1997|1996/97]] * '''Штутгарт II''' ** Оберлига Баден-Виртемберг: 1 *** Првак: 1997/98 ** Куп на Виртемберг : 1 *** Првак: 1999/00 * '''Вардар''' ** [[Прва македонска фудбалска лига]]: 2 *** Првак: [[Прва фудбалска лига на Македонија 2001/2002|2001/02]], [[Прва фудбалска лига на Македонија 2002/2003|2002/03]] * '''Тетекс''' ** [[Фудбалски куп на Македонија|Куп на Македонија]]: 1 *** Првак: [[Фудбалски куп на Македонија 2009-2010|2009/10]] ;Тренерски титули * '''Силекс''' ** [[Прва македонска фудбалска лига]]: 2 *** Првак: [[Прва фудбалска лига на Македонија 1995/1996|1995/96]], [[Прва фудбалска лига на Македонија 1996/1997|1996/97]] == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{NFT player|pid=16096}} * [https://www.transfermarkt.com/srgjan-zaharievski/profil/spieler/393 Профил] на Transfermarkt.com {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Захариевски, Срѓан}} [[Категорија:Фудбалски тренери од Крива Паланка]] [[Категорија:Фудбалери од Крива Паланка]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Металург (Скопје)]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Тетекс]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Вардар (Скопје)]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Силекс]] [[Категорија:Македонски фудбалски репрезентативци]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1973 година]] [[Категорија:Тренери на ФК Пелистер]] [[Категорија:Тренери на ФК Металург (Скопје)]] [[Категорија:Македонски иселеници спортисти во Грција]] [[Категорија:Иселеници фудбалери во Грција]] [[Категорија:Македонски иселеници спортисти во Португалија]] [[Категорија:Иселеници фудбалери во Португалија]] [[Категорија:Македонски иселеници спортисти во Германија]] [[Категорија:Иселеници фудбалери во Германија]] [[Категорија:Македонски иселенички фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери во грчката Фудбалска лига]] [[Категорија:Фудбалери во Гама етники]] [[Категорија:Фудбалери во Примеира лигата]] [[Категорија:Фудбалери во Првата македонска фудбалска лига]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Анагениси Кардица]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Родос]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Докса Драма]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Кампомајоренсе]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Штутгарт II]] [[Категорија:Машки фудбалски средишници]] 6ss7oxmuln977edqy4cws5tg12f0qdd Македонска алпинистичка експедиција „Анди '82“ 0 1329059 5567614 5566115 2026-05-31T09:30:02Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567614 wikitext text/x-wiki {{Експедиција | име = Прва македонска алпинистичка експедиција „Анди '82“ | слика = Учесниците во Македонската Алпинистичка Експедиција „Анди '82“.jpg | големина_на_слика = 260px | upright = 1 | алт = Учесниците во Македонската алпинистичка експедиција „Анди '82“ | опис = Учесниците во експедицијата пред тргнувањето | спонзор = | земја = {{МКД}} | водач = [[Јован Попоски - Јове|Јован Попоски]] | почеток_место = | почеток_датум = 1982 г. | крај_место = | крај_датум = 1982 г. | цел = искачување на врвовите Чопикалки (6.345 м), Јужен Уаскаран (6.746 м) и Северен Уаскаран (6.655 м) | бродови = | учесници = 14 учесници | преживеани = | жртви = | достигнувања = успешно искачување на трите планирани врвови на планинскиот масив Анди во Јужна Америка | маршрута_слика = | маршрута_големина = | маршрута_опис = | белешки = Во 1984 година за експедицијата е снимен документарниот филм „Хуаскаран - Анди '82“ во режија на Кирил Ценевски. }} '''Прва македонска алпинистичка експедиција „Анди '82“''' (позната и како '''I МАЕ „Анди '82“''') — алпинистичка експедиција на македонските алпинисти што се одржала во 1982 г. на планинскиот масив Анди во [[Јужна Америка]]. Главна цел на експедицијата била искачување на врвовите Чопикалки (6.345 м), Јужен Уаскаран (6.746 м) и Северен Уаскаран (6.655 м).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://macedonism.org/%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0-%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0/%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8-%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%80/|title=ИЛИЕВСКИ, Димитар|work=Македонска Енциклопедија|language=mk-MK|accessdate=2026-03-10}}</ref> Водач на експедицијата бил алпинистот [[Јован Попоски - Јове|Јован Попоски]]. == Учесници == Во експедицијата учествувале вкупно 14 соработници и алпинисти: * [[Јован Попоски - Јове|Јован Попоски]] (водач на експедицијата) * [[Панче Ѓорѓиевски]] * Иван Жежовски * Иво Ивчевски * [[Димитар Илиевски - Мурато|Димитар Илиевски]] * Ѓорѓи Костовски * [[Слободан Јованоски]] * [[Борче Јовчевски]] * Благојче Лазаров * Цветан Павловски * Горазд Росоклија * Слободан Стојков (снимател) * Љупчо Поп Стефанија * [[Васил Франговски]] == Документарен филм == За време на одвивањето на експедицијата бил снимен обемен видеоматеријал. Врз основа на тие снимки, во 1984 г. продуцентската куќа „Вардар филм“ го издала документарниот филм „Хуаскаран - Анди '82“ во режија на Кирил Ценевски. Екипата зад филмот го сочинувале: * '''Сценарио:''' Слободан Стојков, Кирил Ценевски * '''Снимател:''' Слободан Стојков * '''Монтажа:''' Лазар Петковски * '''Тон:''' Глигор Паковски * '''Текст и говор:''' Јован Попоски<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://maccinema.com/Catalog.aspx?p=452|title=Хуаскаран - Анди '82|work=Кинотека на Македонија|accessdate=2026-03-10|archive-date=2026-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20260305083126/https://maccinema.com/Catalog.aspx?p=452|url-status=dead}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title|0344836|Хуаскаран - Анди '82}} [[Категорија:Македонски алпинистички експедиции]] [[Категорија:Настани во 1982 година]] [[Категорија:Македонија во 1982 година]] dzxdx3aibkco8c9gs8a497vy9frt6s2 Википедија:Уредувачки натпревари/Поранешни држави/евиденција/Chnitke 4 1330415 5567699 5110202 2026-05-31T10:27:02Z Bjankuloski06 332 5567699 wikitext text/x-wiki {{:ВП:УНЗ|Chnitke}} {{:ВП:УНС|Баџини|1|0|1|нова статија}} {{:ВП:УНС|Укинувањето на Прусија|0|0|0|нова статија}} {{:ВП:УНС|Сандао|1|1|1|нова статија}} {{:ВП:УНС|Ифатски Султанат|1|1|1|нова статија}} {{:ВП:УНС|Северна Нигерија|2|2|2|нова статија}} {{:ВП:УНС|Кафрарија|1|1|1|нова статија}} {{:ВП:УНС|Секухунланд|1|1|1|нова статија}} {{:ВП:УНС|Провинција Натал|0|0|0|нова статија}} {{:ВП:УНС|Кваква|0|0|0|нова статија}} {{:ВП:УНС|Провинција на Слободната држава Оринџ|0|0|0|нова статија}} {{:ВП:УНК}} cxmw6v64ouv62bb2acpxkp8p2yvrdl3 Лидија 0 1330984 5567552 5430670 2026-05-31T04:35:03Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567552 wikitext text/x-wiki {{Infobox | bodyclass = geography | abovestyle = background:#DEB887; | above = Лидија (𐤮𐤱𐤠𐤭𐤣𐤠) | subheader = Древен регион и држава во Анадолија | image = [[File:The_Bath-Gymnasium_complex_at_Sardis,_late_2nd_-_early_3rd_century_AD,_Sardis,_Turkey_(17098680002).jpg|250px]] | caption = Гимназиски комплекс во Сард, главниот град на Лидија | label1 = Местоположба | data1 = Западна [[Анадолија]], [[Салихли]], [[Маниса]], [[Турција]] | label2 = Државата постоела | data2 = 1200–546 г.п.н.е. | label3 = Јазик | data3 = [[Лидиски јазик|Лидиски]] | label4 = Главен град | data4 = [[Сард]]<br />(денешен Сарт во [[Маниса (покраина)|Маниса]], [[Турција]]) | label5 = Позначајни владетели | data5 = [[Гиг од Лидија|Гиг]], [[Крез (митологија)|Крез]] | label6 = Персиски сатрап | data6 = Лидија | label7 = [[Римска провинција]] | data7 = [[Азија (римска провинција)|Азија]], Лидија }} '''Лидија''' ([[Лидиски јазик|Лидиски]]:𐤮𐤱𐤠𐤭𐤣𐤠, ''Śfarda''; [[Арамејски јазик|арамејски]]: ''Lydia''; {{langx|el|Λυδία}}, ''Lȳdíā''; {{langx|tr|Lidya}}) ― древно [[Монархија|кралство]] од [[Железно време|железното време]] во западниот дел од [[Мала Азија]] кое се наоѓало источно од античка [[Јонија]], односно во денешните [[Турција|турски]] покраини [[Ушак (покраина)|Ушак]], [[Маниса (покраина)|Маниса]] и средишниот дел од [[Измир (покраина)|Измир]]. Жителите од ова кралство биле познати како Лидијци и зборувале [[Лидиски јазик|лидиски]] јазик, дел од [[Анадолски јазици|анадолската]] гранка од [[Индоевропски јазици|семејството на индоевропски јазици]]. Главен град на Лидија бил [[Сардис|Сард]].<ref name="rhodes">Rhodes, P.J. ''A History of the Classical Greek World 478–323 BC''. 2nd edition. Chichester: Wiley-Blackwell, 2010, p. 6.</ref> Кралството Лидија постоело од околу 1200 г.п.н.е. до 546 г.п.н.е. Во текот на VII век п.н.е., кралството зафаќало најголема територија и ја покривала цела западна [[Мала Азија|Анадолија]]. Во 546 г.п.н.е., Лидија станала провинција на [[Ахеменидско Царство|Ахеменидското Персиско Царство]], позната како [[Лидија (сатрап)|Лидиски Сатрап]] или ''Спарда'' на [[Староперсиски јазик|староперсиски]]. Во 133 г.п.н.е., таа станала дел од [[Римска Република|римската]] [[Азија (римска провинција)|провинција Азија]]. Лидиските сребрени монети се меѓу најстарите досега пронајдени монети и датираат од околу VII век п.н.е.<ref>"Lydia" in ''Oxford Dictionary of English''. Oxford University Press, 2010. Oxford Reference Online. 14 October 2011.</ref><ref name="coins">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.britishmuseum.org/explore/themes/money/the_origins_of_coinage.aspx|title=The origins of coinage|publisher=britishmuseum.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924051955/http://www.britishmuseum.org/explore/themes/money/the_origins_of_coinage.aspx|archive-date=September 24, 2015|accessdate=September 21, 2015}}</ref> == Дефинирање на Лидија == [[Податотека:Temple_of_Artemis_Sardis_Turkey4.jpg|лево|мини| Храмот на Артемида во Сард .]] [[Податотека:Sardis_Synagogue,_late_3rd_century_AD,_Sardis,_Lydia,_Turkey_(19331773400).jpg|лево|мини| Синагога во [[Сардис|Сард]]]] [[Егзоним или ендоним|Ендонимот]] ''Śfard'' (името со кое Лидијците се нарекувале себеси) е напишан на двојазичните и тријазичните записи вклесани во камен од [[Ахеменидско Царство|Ахеменидското Царство]]: [[сатрап]]ијата ''Спарда'' ([[Староперсиски јазик|стар персиски]]), ''Сапарда'', [[Акадски јазик|вавилонски]] ''Сапарду'', еламитски ''Ишбарда'', хебрејски{{Хебрејски|סְפָרַד}} ʃˈfarˌɛd].<ref>{{Наведена книга|title=Iranica in the Achaemenid period (ca. 530–330 B.C.): Texts|last=Tavernier|first=J.|publisher=Peeters|year=2007|isbn=978-90-429-1833-7|pages=91}}</ref> Името се поврзува со Сард, главен град на кралот [[Гигес од Лидија|Гигес]], изграден во текот на 7 век п.н.е. Хетон од Корика (во ''Цветот на историјата од истокот'') Лидија ја нарекува под името ''Киситан''. Во текот на 15-14 век п.н.е. територијата на Лидиското Кралство била дел од кралството [[Арзава]]. Сепак, лидискиот јазик обично не е категоризиран како дел од лувичката подгрупа, за разлика од другите блиски анадолски јазици [[Лувиски јазик|лувиски]], [[Кариски јазик|кариски]] и [[Ликиски јазик|ликиски]].<ref>I. Yakubovich, Sociolinguistics of the Luvian Language, Leiden: Brill, 2010, p. 6</ref> [[Податотека:Croesus_portrait.jpg|мини| Портрет на [[Крез (митологија)|Крез]], последниот крал на Лидија, атичка црвена амфора, насликана околу. 500–490 г.п.н.е.]] [[Податотека:Tripolis_on_the_Meander,_Lydia,_Turkey_(18876932524).jpg|лево|мини| Триполи на Меандер бил антички лидиски град во денешна Турција.]] == Географија == Границите на Древна Лидија се менувале низ вековите. Прво се граничела со [[Мизија]], [[Карија]], [[Фригија]] и крајбрежниот дел од [[Јонија]]. Подоцна, [[Алијат II|Алијат]] и [[Крез (митологија)|Крез]] територијално ја прошириле Лидија, која, со главен град Сард, ја зафаќала цела Мала Азија западно од реката Халис, освен [[Ликија]]. По персиското освојување, реката Мендерес се сметала за нејзина јужна граница, а за време на царското римско време Лидија ја зафаќала територијата меѓу Мизија и Карија од една страна и Фригија и [[Егејско Море]] од друга страна. == Јазик == [[Лидиски јазик|Лидискиот јазик]] бил [[Индоевропски јазици|индоевропски јазик]] <ref>{{Наведена книга|title=The Etruscan Language: An Introduction|last=Bonfante|first=Giuliano|last2=Bonfante|first2=Larissa|publisher=Manchester University Press|year=1983|page=50|quote="..confirmed by an analysis of the Lydian language, which is Indo-European.."}}</ref> во [[Анадолски јазици|семејството на анадолски јазици]], поврзан со [[Лувиски јазик|лувискиот]] <ref>{{Наведена книга|title=Luwian Identities: Culture, Language and Religion Between Anatolia and the|publisher=Brill|year=2013|editor-last=Mouton|editor-first=Alice|page=4|quote="Although the Lydian language is only distantly related to Luwian..."|editor-last2=Rutherford|editor-first2=Ian|editor-last3=Yakubovich|editor-first3=Ilya}}</ref> и [[Хетски јазик|хетитскиот]]. Поради фрагментираноста на достапните извори за него, значењата на многу зборови се непознати, но утврден е значителен дел од неговата граматика. Како и другите анадолски јазици, тој се одликувал со честа употреба на [[Претставка|префикси]] и [[Честичка (граматика)|граматички честички]] за поврзување на клаузули.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.allaboutturkey.com/lidya.htm|title=Lydia – All About Turkey|work=Allaboutturkey.com}}</ref> Лидискиот, исто така, претрпел обемна [[Синкопа (фонологија)|синкопација]], што довело до појава на многу групи на согласки нетипични за повеќето индоевропски јазици. Лидискиот јазик [[Изумрен јазик|изумрел]] во текот на 1 век п.н.е. == Историја == === Рана историја: Мејонија и Лидија === Лидија се развила по падот на [[Хетити|Хетитското Царство]] во 12 век п.н.е. За време на Хетитите, регионот бил нарекуван [[Арзава]]. Според грчки извор, првобитно име на Лидиското Кралство било ''Мајонија'' (Μαιονία), или ''Меонија'': [[Хомер]] (''[[Илијада]]'' II. 865; т. 43, xi. 431) жителите на Лидија ги нарекува ''Мајонци'' (Μαίονες). Хомер нивниот главен град го нарекува не како Сард, туку како ''Хајд'' (''Илијада'' xx. 385); Хајд можеби било името на областа во која се наоѓал Сард.<ref>See Strabo xiii.626.</ref> Подоцна, [[Херодот]] (''[[Истории (Херодот)|Истории]]'' i. 7) додава дека „Мејонците“ биле преименувани во Лидијци по нивниот крал [[Лидус|Лид]] (Λυδός), син на [[Атис од Лидија|Атис]], за време на митската епоха која ѝ претходела на династијата Хераклеиди. [[Хебрејски јазик|Хебрејскиот]] термин за Лидијците, ''Lûḏîm'' (לודים), кој може да се најде во [[Еремија|Книгата на Еремија]] (46.9), исто така се смета дека (почнувајќи од [[Јосиф Флавиј]]) е изведен од [[Луд, син на Сем]];<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/dictionaryholyb00calmgoog|title=Dictionary of the Holy Bible|last=Calmet|first=Augustin|publisher=Crocker and Brewster|year=1832|page=648}}</ref> сепак, [[Иполит Римски]] (234 н.е.) понудил алтернативно мислење дека Лидијците потекнуваат од [[Лудим]], син на [[Мизраим]]. Во библиските времиња, лидиските воини биле познати стрелци. === Во грчката митологија === За лидиската митологија не се знае речиси ништо, а нивните пишани документи и ритуали се изгубени поради отсуството на споменици или археолошки наоѓалишта со обемни натписи; затоа митовите за Лидија претежно се од [[Старогрчка митологија|грчката митологија]]{{Се бара извор|date=August 2023}} Според грчката митологија, [[Тантал (митологија)|Тантал]] бил исконски владетел на митската Лидија. Неговата ќерка [[Ниоба]] се омажила со тебанскиот крал [[Амфион (митологија)|Амфион]]; така Лидија се поврзала со [[Теба (Грција)|Теба]] во Грција. Преку [[Пелопс]] лозата на Тантал била дел од втората династија на [[Микена]]. [[Податотека:Πακτωλός.jpg|мини| Реката [[Пактолус|Пактол]], од која Лидија добивала [[електрум]], легура на сребро и злато.]] Лидија го усвоила и симболот со двојна секира, кој исто така се појавува во микенската цивилизација.<ref>Sources noted in Karl Kerenyi, ''The Heroes of the Greeks'' 1959, p. 192.</ref> [[Омфал]]а, ќерка на реката Јардан, била кралица на Лидија; неа требало одредено време да ѝ служи [[Херакле]]. Неговите авантури во Лидија се авантури на јунак во туѓа земја: за време на неговиот престој Херакле ги поробил Итоните; го убил Силеј, кој ги принудувал минувачите да му го копаат лозјето; ја убил [[Змија (митологија)|змијата]] на реката Сангариј (која на небото се појавува како соѕвездието [[Змијоносец (соѕвездие)|Змијоносец]])<ref>Hyginus, ''Astronomica'' ii.14.</ref> и ги заробил симиските измамници, [[Церкопи]]те. Според преданијата Херакле имал барем еден син со Омфала или со робинка; Херодот (''Истории'' i. 7) вели дека тоа бил [[Алкеј (митологија)|Алкеј]] кој ја започнал лидиската династија [[Heracleidae|Хераклеиди]] која завршила по смртта на [[Кандаули|Кандаул]] о. 687 г.п.н.е. [[Диодор Сицилиски]] (4.31.8) и [[Овидиј]] (''Хероиди'' 9.54) споменуваат син наречен Лам, Аполодор (''Библиотека'' 2.7.8) го дава името Агелај, а [[Павзанија (географ)|Павзаниј]] (2.21.3) го именува Тирсен како син на Херакле со „ Лидијка“. Сите тие укажуваат на лидиска династија која потекнува од Херакле. Херодот (1.7) се повикува на Хераклидската династија на кралеви кои владееле со Лидија, но можеби не потекнувале од Омфала. Тој исто така ја споменува (1.94) легендата дека [[Етрурци|етрурската цивилизација]] била основана од колонисти од Лидија предводени од [[Тирен]], брат на Лид. [[Дионисиј Халикарнасски|Дионисиј од Халикарнас]] бил скептичен за оваа приказна, затоа што [[Етрурски јазик|етрурскиот јазик]] и обичаите биле сосема различни од оние на Лидијците. Освен тоа, приказната за „лидиско“ потекло на Етрурците не му била позната на [[Ксант од Лидија]], авторитет за историјата на Лидијците.<ref>[[Robert Drews]], ''Herodotus 1.94, the Drought Ca. 1200 B.C., and the Origin of the Etruscans'', in ''Historia: Zeitschrift Für Alte Geschichte'', vol. 41, no. 1, 1992, pp. 14–39.</ref> Подоцнежните хронолози го занемариле пишувањето на Херодот дека [[Агрон од Лидија|Агрон]] бил прв Хераклид кој станал крал и во нивната листа на кралеви на Лидија ги вклучуваат неговите непосредни предци Алкеј, Бел и Нин. Страбон (5.2.2) го именува Атис, татко на Лид и Тирен, како син на Херакле и Омфала, но тоа е во спротивност со скоро сите други записи кои ги именуваат Атис, Лид и Тирен меѓу пред-Хераклидските кралеви и принцови на Лидија. Според преданијата, златото во реката [[Пактолус|Пактол]], кои биле извор на огромното богатство на [[Крез (митологија)|Крез]] (последниот крал на Лидија), било оставено таму кога легендарниот крал [[Мида]] од [[Фригија]] го измил „мидиевиот допир“ во нејзините води. Во трагедијата од [[Еврипид]] ''„Бахки“'', [[Дионис]], додека на себе има човечка маска, изјавува дека негова земја е Лидија.<ref>Euripides. ''The Complete Greek Tragedies Vol IV.'', Ed by Grene and Lattimore, line 463</ref> === Први кованици === [[Податотека:BMC_06.jpg|мини|Лидиска монета од електрум од почетокот на 6 век п.н.е.(деноминирана на една третина статер).]] Според [[Херодот]], Лидијците биле први луѓе кои користеле златни и сребрени [[Монета|монети]] и први кои основале продавници за малопродажба на постојани локации.<ref>Herodotus. ''Histories'', I, 94.</ref> Меѓутоа, не е познато дали Херодот сакал да каже дека Лидијците биле првите кои користеле монети од чисто злато и чисто сребро или воопшто првите монети од благородни метали.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.worldhistory.org/coinage/|title=Coinage|work=worldhistory.org}}</ref> И покрај оваа двосмисленост, оваа изјава на Херодот е еден од доказите кои најчесто се наведуваат за поткрепа на аргументот дека Лидијците го измислиле ковањето монети, барем на Запад, иако првите монети (за време на [[Алијат II|Алјат I]], владеел околу 591 -560 г.п.н.е.) не биле ниту златни ниту сребрени, туку од легура од двата метала наречена [[електрум]].<ref>Carradice and Price, Coinage in the Greek World, Seaby, London, 1988, p. 24.</ref> Од кога потекнуваат овие први ковани монети е една од најчесто дебатираните теми за античката нумизматика,<ref>N. Cahill and J. Kroll, "New Archaic Coin Finds at Sardis," American Journal of Archaeology, Vol. 109, No. 4 (October 2005), p. 613.</ref> и временскиот период се движи од 700 г.п.н.е. до 550 г.п.н.е., но најчесто е мислењето дека биле ковани за време или непосредно пред почетокот на владеењето. на кралот Алијат.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://iranicaonline.org/articles/croesus|title=CROESUS – Encyclopaedia Iranica|work=iranicaonline.org|accessdate=Sep 28, 2020}}</ref><ref>A. Ramage, "Golden Sardis," King Croesus' Gold: Excavations at Sardis and the History of Gold Refining, edited by A. Ramage and P. Craddock, Harvard University Press, Cambridge, 2000, p. 18.</ref> Првите монети биле изработени од [[електрум]], природна [[легура]] на злато и сребро, но на која Лидијците ѝ додавале сребро и бакар.<ref>M. Cowell and K. Hyne, "Scientific Examination of the Lydian Precious Metal Coinages," King Croesus' Gold: Excavations at Sardis and the History of Gold Refining, Harvard University Press, Cambridge, 2000, pp. 169–174.</ref>   [[Крез (митологија)|Крез]] (владеел околу 560 -.546 г.п.н.е.) се смета дека располагал со големо богатство. Крез издавал ''[[Крезид]]и'', први вистински [[Златник|златници]] со стандардизирана чистота за општа циркулација, и првиот [[Биметалистички стандард|биметалистики монетарен систем]] во светот околу 550 г.п.н.е. Требало да помине извесно време пред античките монети да се користат за трговија. Дури и монетите од електрум со најмала деноминација, можеби биле вредни за околу еден ден егзистенција и би биле премногу вредни за да се купи леб.<ref>"Hoards, Small Change, and the Origin of Coinage," Journal of the Hellenistic Studies 84 (1964), p. 89</ref> Сард бил познат како прекрасен град. Околу 550 п.н.е., во близина на почетокот на неговото владеење, Крез платил за изградба на [[Храм на Артемида во Ефес|храмот на Артемида]] во [[Ефес]], кој станал едно од [[Седум светски чуда на античкиот свет|седумте чуда на античкиот свет]]. Крез бил поразен во битка од [[Кир Велики|Кир II]] [[Ахеменидско Царство|од Персија]] во 546 п.н.е., при што лидиското кралство ја изгубило својата автономија и станало персиска [[сатрап]]ија. === Автохтони династии === Според [[Херодот]], со Лидија, од вториот милениум п.н.е. до 546 г.п.н.е., управувале три династии. Првите две династии се легендарни, а третата е историска. Херодот споменува три рани мејонски кралеви: [[Манес од Лидија|Ман]], неговиот син [[Атис од Лидија|Атис]] и неговиот внук [[Лидус|Лид]]. {{Sfn|Herodotus|1975}} Земјата и народот своето име го добиле по Лид. Еден од неговите потомци бил [[Јардан Лидиски|Јардан]], со кого [[Херакле]] во еден период бил на служба. Херакле имал афера со една од робинките на Јардан, а нивниот син [[Алкеј (митологија)|Алкеј]] бил родоначалник на лидиските Хераклиди. {{Sfn|Herodotus|1975}} [[Heracleidae|Хераклеидите]] владееле со Мејонците; Херодот пишува дека тие владееле низ 22 генерации и вкупно 505 години од околу 1192 г.п.н.е. Првиот хераклидски крал бил [[Агрон од Лидија|Агрон]], правнук на Алкеј.{{Sfn|Herodotus|1975}} Него го наследиле 19 Хераклидски кралеви, со непознати имиња, сите наследувања биле од татко на син.{{Sfn|Herodotus|1975}} Во 8 век п.н.е., [[Мелес од Лидија|Мелес]] станал 21-виот и претпоследниот хераклидски крал, а последен бил неговиот син [[Кандаули|Кандаул]] (починал околу 687 г. п.н.е.).{{Sfn|Herodotus|1975}} <ref name="BM82">{{Harvnb|Bury|Meiggs|1975}}</ref> ==== Мермнадско Царство ==== [[Податотека:Gyges_Tablet,_British_Museum.jpg|лево|мини| Таблица ог Гиг, Британски музеј]] ===== Гиг ===== Достапните историски докази наведуваат дека Кандаул бил соборен од човек по име Гигес, за чие потекло ништо не се знае освен она што го навел Херодот дека тој бил син на човек по име [[Даскилус|Даскил]].{{Sfn|Mellink|1991}} На Гиг во државниот удар против Кандаул му помогнал карискиот принц од [[Милес|Миласа]] по име Арселис,{{Sfn|Braun|1982}} {{Sfn|Mellink|1991}} и затоа се претпоставува дека Мермнадската династија на Гиг имала добри односи со кариските аристократи. Доаѓањето на Гиг на власт се случил за време на превирања по инвазијата на [[Кимеријците]], номадски народ од [[Понтско-касписка Степа|Понтската Степа]] кој ја нападнал [[Југозападна Азија|Западна Азија]], и кој околу 675 г.п.н.е. ја уништил претходната голема сила во Анадолија, кралството Фригија.{{Sfn|Cook|1988}} Гиг го искористил вакуумот на моќ кој настанал по кимериските напади за да го консолидира своето кралство и да го направи воена сила. Тој стапил во контакт со [[Новоасирско Царство|новоасирскиот]] двор и во Ниневија пратил делегати за да побараат помош против кимериските напади,<ref name="Spalinger1978">{{Наведено списание|last=Spalinger|first=Anthony J.|date=1978|title=The Date of the Death of Gyges and Its Historical Implications|url=https://www.jstor.org/stable/599752|journal=Journal of the American Oriental Society|volume=98|issue=4|pages=400–409|doi=10.2307/599752|jstor=599752|access-date=25 October 2021}}</ref> и ги нападнал [[Јонците|Јонските]] градови [[Милет]], [[Смирна]] и [[Колофон (град)|Колофон]]. {{Sfn|Cook|1988}} Сојузот на Гиг со кариските династии му овозможиле да мобилизира кариски и јонски војници и ги пратил да му помогнат на [[Стар Египет|египетскиот]] крал [[Псамтик I]] од градот [[Саис]], со кого воспоставил контакти околу 662 година г.п.н.е. Со помош на овие војници, Псамтик I го обединил Египет под своја власт, откако претходно ги елиминирал единаесетте други кралеви со кои заедно владеел со [[Долен Египет]].{{Sfn|Braun|1982}} <ref name="Spalinger1978" /><ref name="Spalinger1976">{{Наведено списание|last=Spalinger|first=Anthony|date=1976|title=Psammetichus, King of Egypt: I|url=https://www.jstor.org/stable/40001126|journal=Journal of the American Research Center in Egypt|volume=13|issue=|pages=133–147|doi=10.2307/40001126|jstor=40001126|access-date=2 November 2021}}</ref> {{Sfn|Mellink|1991}} Во 644 г.п.н.е., Лидија се соочила со трет напад од Кимеријците, предводени од нивниот крал [[Тугдам|Лигдам]]. Лидијците овој пат биле поразени, Сард бил освоен, а Гиг бил убиен.<ref name="Spalinger1978"/><ref name="Spalinger1976"/> ===== Ардис и Садјатес ===== [[Ардис од Лидија|Ардис]], син на Гиг, станал нов крал на Лидија и тој ја продолжил дипломатската активност со Асирија, а исто така требало да се соочи со Кимерите.<ref name="Spalinger1978"/><ref name="Spalinger1976"/> Ардис го нападнал [[Јонците|јонскиот]] град [[Милет]] и успеал да го заземе градот [[Приена]], по што Приена ќе остане под директна власт на лидиското кралство до неговото пропаѓање.<ref>'Miletos, the ornament of Ionia: history of the city to 400 BCE' by Vanessa B. Gorman (University of Michigan Press) 2001</ref> Владеењето на Ардис било краткотрајно,<ref name="Dale">{{Наведено списание|last=Dale|first=Alexander|date=2015|title=WALWET and KUKALIM: Lydian coin legends, dynastic succession, and the chronology of Mermnad kings|url=https://www.academia.edu/29719834|journal=Kadmos|volume=54|issue=|pages=151–166|doi=10.1515/kadmos-2015-0008|access-date=10 November 2021}}</ref> и во 637 г.п.н.е., односно во седмата година од владеењето на Ардис, [[Тракијци|тракиското]] племе [[Трери]] го преминало [[Босфор]] и ја нападнало [[Мала Азија|Анадолија]].{{Sfn|Diakonoff|1985}} На чело на Трерите бил кралот Коб. Тој бил во сојуз со [[Кимеријците]] и [[Ликијците]] и заедно ја нападнале Лидија.<ref name="Spalinger1978"/> Откако успеале да ги поразат Лидијците, тие по втор пат го ограбиле лидискиот главен град [[Сардис|Сард]], освен неговата тврдина. Најверојатно Ардис бил убиен за време на овој кимериски напад.<ref name="Dale" /><ref>{{Наведена книга|title=Who were the Cimmerians, and where did they come from?: Sargon II, and the Cimmerians, and Rusa I|last=Kristensen|first=Anne Katrine Gade|publisher=The Royal Danish Academy of Science and Letters|year=1988|location=Copenhagen Denmark}}</ref> Ардис бил наследен од неговиот син Садјатес, кој владеел уште пократко.<ref name="Dale"/> Садјатес умрел во 635 г.п.н.е., и можно е, како и неговиот дедо Гиг, а можеби и неговиот татко Ардис, да умрел во битка со [[Кимеријците]].<ref name="Dale" /> ===== Алијат ===== Среде екстремни превирања, Садјатес бил наследен во 635 п.н.е. од неговиот син [[Алијат II|Алијат]], кој од Лидија направил моќно кралство.{{Sfn|Herodotus|1975}} <ref name="Dale"/> Откако Алијат дошол на власт, добил одобрување од [[Новоасирско Царство|Асирците]]<ref>{{Harvnb|Grousset|1970}}</ref> за [[Скити]]те на чело со нивниот крал [[Медис|Мадиј]] и во сојуз со Лидијците,{{Sfn|Diakonoff|1985}} за влезат во Анадолија. Заедно ги протерале Трерите од Мала Азија и ги поразиле Кимерите, така што тие веќе не претставувале закана за Лидија. Скитите, пак, ја прошириле својата територија во Средна Анадолија,<ref>{{Наведено списание|last=Phillips|first=E. D.|date=1972|title=The Scythian Domination in Western Asia: Its Record in History, Scripture and Archaeology|url=https://www.jstor.org/stable/123971|journal=World Archaeology|volume=4|issue=2|pages=129–138|doi=10.1080/00438243.1972.9979527|jstor=123971|access-date=5 November 2021}}</ref> додека во 590-тите п.н.е. не биле протерани од [[Мидијци|Медијците]] кои дошле од Западна Азија.<ref name="Spalinger1978"/> Овој конечен пораз на Кимеријците бил извршен од здружените сили на Мадиј, на кого [[Страбон]] му припишува заслуга за протерувањето на Трерите и Кимерите од Мала Азија, и на Алијат, за кои [[Херодот|Херодот од Халикарнас]] и [[Полиен]] тврдат дека конечно ги победил Кимерите.{{Sfn|Ivantchik|1993}} {{Sfn|Ivantchik|2006}} [[Податотека:Alyattes.png|мини|Гробницата на Алијат]] Алијат ги проширил границите на Лидија на исток сѐ до [[Фригија]]. Потоа, Алијат ја продолжил својата експанзионистичка политика на исток и завладеал со сите народи западно од реката Халис. Херодот пишува дека наследникот на Алијат, Крез, владеел со Лидијците, Фригијците, Мизијците, Мариандините, Халибите, [[Пафлагонија|Пафлагонците]], Тинијците и Битите, [[Тракијци]]те, Каријците, Јонците, Доријците, Еолците и Памфилијанците и многу е веројатно дека дел од овие народи претходно биле покорени од Алијат, а не е невозможно Лидијците да ја потчинеле Ликија, имајќи предвид дека ликискиот брег бил важен за Лидијците затоа што бил блиску до трговски пат кој ги поврзувал [[Егејско Море|егејскиот]] регион, [[Левант]] и [[Кипар]].<ref name="Leloux-2" /><ref name="livius.org">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.livius.org/articles/person/alyattes/|title=Alyattes of Lydia|last=Lendering|first=Jona|authorlink=Jona Lendering|date=2003|work=Livius|publisher=|accessdate=7 May 2022}}</ref> [[Податотека:Bin_Tepe,_funeral_mound.jpg|лево|мини| Кралската [[Могила (археологија)|могила]] [[Бин Тепе]] (гроб на [[Алијат II|Алијат]], татко на [[Крез (митологија)|Крез]]), Лидија, 6 век п.н.е.]] [[Податотека:Kroisos_stake_Louvre_G197.jpg|лево|мини| Крез на клада. Страна А од атичка црвена амфора, ок. 500–490 п.н.е]] [[Податотека:Map_of_Lydia_ancient_times.jpg|десно|мини|300x300пкс| Границите на Лидија за време на владеењето на Крез]] Поради освојувањата на Алијат на исток Лидиското Царство во 590-тите п.н.е. влегло во судар со [[Мидијци|Медијците]].<ref>{{Наведена книга|url=|title=The Cambridge Ancient History|last=Sulimirski|first=Tadeusz|last2=Taylor|first2=T. F.|date=1991|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-139-05429-4|editor-last=Boardman|editor-first=John|editor-link=John Boardman (art historian)|volume=3|location=[[Cambridge]]|pages=547–590|chapter=The Scythians|author-link=Tadeusz Sulimirski|author-link2=Timothy Taylor (archaeologist)|editor-last2=Edwards|editor-first2=I. E. S.|editor-link2=I. E. S. Edwards|editor-last3=Hammond|editor-first3=N. G. L.|editor-link3=N. G. L. Hammond|editor-last4=Sollberger|editor-first4=E.|editor-link4=Edmond Sollberger|editor-last5=Walker|editor-first5=C. B. F.|issue=2}}</ref> Во 590 г.п.н.е. избувнала војна помеѓу Медијското и Лидиското Царство која се водела во источна Анадолија и траела 5 години. Во 585 п.н.е. за време на битка ([[Битка на затемнувањето]]) меѓу лидиските и медиските војски имало [[затемнување на сонцето]], двете страни ова го протолкувале како лош предзнак и ја завршиле војната. Вавилонскиот крал [[Навуходонозор II]] и кралот Синез од [[Киликија]] биле посредници во мировниот договор, а кој бил запечатен со бракот на синот од медискиот крал Кјаксар [[Астијаг]] со ќерката на Алијат, [[Аренис|Аренида]], и можната венчавка на ќерката на Кјаксар или со Алијат или со неговиот син Крез.{{Sfn|Diakonoff|1985}} <ref name="The Battle of the Eclipse">{{Наведено списание|last=Leloux|first=Kevin|date=December 2016|title=The Battle of the Eclipse|url=https://orbi.uliege.be/handle/2268/207259|journal=Polemos: Journal of Interdisciplinary Research on War and Peace|publisher=Polemos|volume=19|issue=2|access-date=2019-04-30}}</ref><ref name="academia.edu">{{Наведена книга|title=Continuity of Empire (?) Assyria, Media, Persia|last=Rollinger|first=Robert|date=2003|publisher=S.a.r.g.o.n. Editrice e Libreria|isbn=978-9-990-93968-2|editor-last=Lanfranchi|editor-first=Giovanni B.|location=[[Padua]]|pages=1–12|chapter=The Western Expansion of the Median ‘Empire’: A Re-Examination|author-link=Robert Rollinger|editor-last2=Roaf|editor-first2=Michael|editor-link2=Michael Roaf|editor-last3=Rollinger|editor-first3=Robert|editor-link3=Robert Rollinger|chapter-url=https://www.academia.edu/13842356}}</ref> ===== Крез ===== Алијат починал во 585 г.п.н.е.,<ref name="Dale"/> а во Лидија имало борба за престолот меѓу неговиот син Панталеон, роден од Гркинка, и неговиот друг син [[Крез (митологија)|Крез]], роден од Кариска благородничка. Крез го наследил престолот.{{Sfn|Mellink|1991}} Крез ја ставил [[Карија]] под директна контрола на Лидиското Царство, потоа ги потчинил цела копнена [[Јонија]], [[Еолија]] и [[Дорски Хексаполис|Дорија]], но се откажал од своите планови за освојување на грчките градови-држави на островите во [[Егејско Море]]. Наместо да ги освојува, тој со нив склучил договор за пријателство, што му помогнало да земе дел од исплатливата трговија меѓу егејските градови-држави со [[Наукратис]] воЕгипет.<ref name="Leloux-1" /> Според Херодот, Крез владеел со сите народи западно од реката Хал, иако вистинската граница на неговото кралство била многу подалеку на исток од Хал, на неодредена точка во источна Анадолија.{{Sfn|Diakonoff|1985}} <ref name="livius.org"/><ref name="The Battle of the Eclipse"/><ref name="academia.edu"/> Крез ги продолжил пријателските односи со [[Мидијци|Медијците]]. За време на владеењето на Крез, Лидија ги продолжила своите добри односи со египетското кралство [[Саис|Саит]] (кои ги започнал Гиг), подоцна управувано од [[фараон]]от [[Амасис II]].<ref name="Leloux-2" /> Крез, исто така, воспоставил трговски и дипломатски односи со кралот [[Набонид]] од [[Нововавилонско Царство|Нововавилонското Царство]],<ref name="Leloux-2" /> и уште повеќе ги зајакнал односите со грчките градови-држави на европскиот континент преку воспоставување односи со [[Спарта]]. Во 550 п.н.е., шурата на Крез, медискиот крал Астијаг, бил соборен престолот од неговиот сопствен внук, персискиот крал [[Кир Велики]]. Крез на ова одговорил со напад на [[Птериа (Кападокија)|Птерија]], главен град на фригиската држава која во тоа време ѝ била вазал на Лидија. Се смета дека Крез ја нападнал Фригила затоа што таа можеби се обидела да ја објави својата верност кон новата персиска империја на Кир. Кир за возврат ја нападнал Кападокија. Тој ги победил Лидијците во [[Битка кај Птерија|Битката кај Птерија]], и уште еднаш [[Битката кај Тимбра|кај Тимбра]]. Конечно, [[Опсада на Сард (547 п.н.е.)|ја опседнал]] и ја зазел лидиската престолнина [[Сардис|Сард]], со што се ставило крај на владеењето на династијата Мермнад и на Лидиското Царство. Лидија никогаш повеќе не станала независна држава, а нејзината територија со текот на времето била освојувана од многу царства.<ref name="Leloux-2" /> Иако, најчесто како година за одигрување на битките кај Птерија и Тимбра и падот на Лидиското Царство обично се зема 547 г.п.н.е.,<ref name="Evans">{{Наведено списание|last=Evans|first=J. A. S.|author-link=James Allan Stewart Evans|date=1978|title=What Happened to Croesus?|url=https://www.jstor.org/stable/3296933|journal=The Classical Journal|volume=74|issue=1|pages=34–40|doi=|jstor=3296933|access-date=11 May 2022}}</ref> од понови проценки се заклучило дека извештајот на Херодот за падот на Лидија не е хронолошки веродостоен; ова значи дека моментално нема начини за одредување на точната година на крајот на Лидиското Кралство; теоретски, настанот можеби се случил дури по падот на [[Вавилон]] во 539 г.п.н.е.<ref name="Evans" /><ref>{{Наведено списание|last=Rollinger|first=Robert|author-link=Robert Rollinger|date=2008|title=The Median 'Empire', the End of Urartu and Cyrus the Great's Campaign in 547 BC|url=https://www.researchgate.net/publication/250139462|journal=Ancient West & East|volume=7|issue=|pages=51–66|doi=10.2143/AWE.7.0.2033252|access-date=12 May 2022}}</ref> == Поврзано == * [[Лидиски јазик]] * [[Азија (римска провинција)]] * [[Храм на Артемида во Ефес]] == Наводи == {{Наводи}} == Извори == {{Refbegin}} *{{cite book |editor1-last=Boardman |editor1-first=John |editor1-link=John Boardman (art historian) |editor2-last=Hammond |editor2-first=N. G. L. |editor2-link=N. G. L. Hammond |last=Braun |first=T. F. R. G. |author-link= |date=1982 |title=The Cambridge Ancient History |volume=3 |chapter=The Greeks in Egypt |issue=3 |url= |location=[[Cambridge]] |publisher=Cambridge University Press |pages=32–56 |isbn=978-0-521-23447-4}} * {{cite book | last1=Bury | first1=J. B. | author1-link=J. B. Bury | last2=Meiggs | first2=Russell | author2-link=Russell Meiggs | title=A History of Greece | year=1975 | orig-year=first published 1900 | publisher=MacMillan Press | location=London | isbn=0-333-15492-4| edition=Fourth }} *{{cite book |editor1-last=Boardman |editor1-first=John |editor1-link=John Boardman (art historian) |editor2-last=Hammond |editor2-first=N. G. L. |editor2-link=N. G. L. Hammond |last=Cook |first=J. M. |author-link=John Manuel Cook |date=1988 |title=The Cambridge Ancient History |volume=3 |chapter=The Eastern Greeks |issue=3 |url= |location=[[Cambridge]] |publisher=Cambridge University Press |pages=196–221 |isbn=978-0-521-23447-4}} * {{cite book |last=Diakonoff |first=I. M. |author-link=Igor M. Diakonoff |editor-last=Gershevitch |editor-first=Ilya |editor-link=Ilya Gershevitch |date=1985 |title=The Cambridge History of Iran |volume=2 |chapter=Media |url= |location=[[Cambridge]] |publisher=Cambridge University Press |page=36-148 |isbn=978-0-521-20091-2 }} *{{cite book |editor1-last=Boardman |editor1-first=John |editor1-link=John Boardman (art historian) |editor2-last=Hammond |editor2-first=N. G. L. |editor2-link=N. G. L. Hammond |last=Graham |first=A. J. |author-link= |date=1988 |title=The Cambridge Ancient History |volume=3 |chapter=The Colonial Expansion of Greece |issue=3 |url= |location=[[Cambridge]] |publisher=Cambridge University Press |pages=83–162 |isbn=978-0-521-23447-4}} *{{Cite book |last=Grousset |first=René |author-link=René Grousset |title=The Empire of the Steppes |publisher=Rutgers University Press |year=1970 |isbn=0-8135-1304-9 |pages=[https://archive.org/details/empireofsteppesh00prof/page/8 9] |url=https://archive.org/details/empireofsteppesh00prof }} * {{cite book | last=Herodotus | author-link=Herodotus | title=The Histories | editor1-last=Burn | editor1-first=A. R. | editor2-last=de Sélincourt | editor2-first=Aubrey | publisher=Penguin Books | location=London | year=1975 | orig-year=first published 1954 | isbn=0-14-051260-8}} * {{cite book |last=Ivantchik |first=Askold |author-link=Askold Ivantchik |date=1993 |title=Les Cimmériens au Proche-Orient |trans-title=The Cimmerians in the Near East |url=https://www.zora.uzh.ch/id/eprint/151019/1/Ivantchik_1993_Les_Cimmerians_au_Proche-Orient.pdf |language=fr |location=[[Fribourg]], Switzerland; [[Göttingen]], Germany |publisher=Editions Universitaires (Switzerland); [[Vandenhoeck & Ruprecht]] (Germany) |isbn=978-3-727-80876-0 |access-date=2023-09-15 |archive-date=2022-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220813130153/https://www.zora.uzh.ch/id/eprint/151019/1/Ivantchik_1993_Les_Cimmerians_au_Proche-Orient.pdf |url-status=dead }} * {{cite book |editor-last1=Aruz |editor-first1=Joan |editor-last2=Farkas |editor-first2=Ann |editor-last3=Fino |editor-first3=Elisabetta Valtz |last=Ivantchik |first=Askold |author-link=Askold Ivantchik |date=2006 |title=The Golden Deer of Eurasia: Perspectives on the Steppe Nomads of the Ancient World |url= |location=[[New Haven, Connecticut]], [[United States]]; [[New York City]], [[United States]]; [[London]], [[United Kingdom]] |publisher=[[The Metropolitan Museum of Art]]; Yale University Press |page=146-153 |isbn=978-1-588-39205-3 }} *{{cite book |editor1-last=Boardman |editor1-first=John |editor1-link=John Boardman (art historian) |editor2-last=Edwards |editor2-first=I. E. S. |editor2-link=I. E. S. Edwards |editor3-last=Hammond |editor3-first=N. G. L. |editor3-link=N. G. L. Hammond |editor4-last=Sollberger |editor4-first=E. |editor4-link=Edmond Sollberger |editor5-last=Walker |editor5-first=C. B. F. |last=Mellink |first=M. |author-link=Machteld Mellink |date=1991 |title=The Cambridge Ancient History |volume=3 |chapter=The Native Kingdoms of Anatolia |issue=2 |url= |location=[[Cambridge]] |publisher=Cambridge University Press |pages=619–665 |isbn=978-1-139-05429-4}} {{Refend}} == Дополнителна литература == * [http://rg.ancients.info/lion/article.html Рид Голдсборо.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20131117011653/http://rg.ancients.info/lion/article.html |date=2013-11-17 }} [http://rg.ancients.info/lion/article.html „Првата монета во светот“.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20131117011653/http://rg.ancients.info/lion/article.html |date=2013-11-17 }} == Надворешни врски == * [https://www.livius.org/articles/place/lydia/ Livius.org: Лидија] {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Азија (римска провинција)]] [[Категорија:Маниса (покраина)]] [[Категорија:Историја на Турција]] [[Категорија:Древни народи]] [[Категорија:Историски области во Мала Азија]] [[Категорија:Статии со извори на француски (fr)]] [[Категорија:Поранешни монархии во Азија]] [[Категорија:Држави од железното доба]] qomr9k6e3s26tidx70ehvn05fe6jd9f Ифатски Султанат 0 1331081 5567696 5080878 2026-05-31T10:26:37Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Султанат на Ифат]] на [[Ифатски Султанат]] 5080878 wikitext text/x-wiki {{внимание}} {{Infobox Former Country | native_name = | conventional_long_name = Ифат султанат<br /> سلطنة عفت | common_name = Ифат султанат | year_start = 1275 | year_end = 1403 | p1 = Султанат Шева | p2 = | s1 = Адал султанат | image_map = The_Sultanate_of_Ifat.png | image_map_caption = Султанатот Ифат во 14 век. | capital = *[[Ifat (historical region)|Вафат]] (1275–1387) *[[Зеила]] (1387–1403) | official_languages = [[арапски]] | common_languages = {{unbulleted list|[[Argobba language|Аргоба]] |[[Harari language|Харари]]/[[Harla_people|Харла]]}} [[Somali language|Сомалијци]] | government_type = [[Монархија]] | leader1 = [[Умар Валасма]] | leader2 = [[Саад ад-Дин II]] | year_leader1 = 1185–1228 (прво) | year_leader2 = 1376–1403 (последен) | title_leader = [[султанот]] | religion = {{Plainlist| * [[Sunni Islam]] ([[state religion|state]]) * [[Madhab|School]]: [[Shafi'i school|Shafi'i]] * [[Islamic theology|Creed]]: [[Ash'arism|Ashʿari]]}} | currency = [[динар]] и [[Дирхами]] | today = [[Џибути]]<br />[[Етиопија]]<br />[[Сомалиленд]] | demonym = | area_km2 = | area_rank = | GDP_PPP = | GDP_PPP_year = | HDI = | HDI_year = }} '''Султанат на Ифат''',познат како „Вафат“ или „Авфат“ во арапски текстови, била средновековна [[сунитски ислам|сунитски]] [[муслимани|муслимански]] држава во источните региони на [[Рогот на Африка]] помеѓу крајот на 13 век и почетокот на 15 век<ref>[https://www.britannica.com/place/Ifat / Ifat ]</ref>. Првиот познат владетел на династијата Валашма е Омар ибн Дуња-хуз, кој според историчарот Макризи, бил назначен од кралот на Етиопија Јекуно Амлак кој владеел помеѓу 1270 и 1285 година. Тој починал околу 1275 година и неговите четири или пет деца, вклучително и неговата ќерка Mä'ät-läylä, секои по ред го наследувале. Нивното владеење било прилично кратко, со исклучок на она на Безиту, кое траело приближно од 1279 до 1299 година. Последниот од нив, Сабр ад-Дин, достигмал подлабока возраст. Неговиот син Али бил првиот што се побунил против етиопскиот јарем. Нов конфликт избувнал околу 1320 година кога Мамлукиот султан од Каиро Ан-Насир Мухамед бен Кала'ун ги прогонувал Коптите, а императорот Амда Сејон I се заканувал со одмазда. Султанот на Ифат Хак-ед-Дин напаѓа христијански територии, пали цркви и ги принудува верниците да преминат во ислам. Еден пратеник на царот е убиен. Амда-Сјон реагирал и во 1328 година ги освоил Ифат и Фатаџар. Тој ги ставил под власт на братот на поразениот султан, Сабр ад-Дин, но вториот пак се побунил и објавил света војна во 1332 година со тоа што се здружил со Хадија, Дауаро и јудаизираниот Агао од северно од езерото Тана. Амда-Сјон ги предвидува коалициите, пустоши Хадија, Фатаџар и Дауаро и во целина воспоставува друг брат на поразените султани, Џамал ​​ад-Дин во 1335 година. Тој ќе мора да порази две други коалиции пред да реши да го уништи главниот град на Ифатот. со своите џамии. Бунтот на Али, синот на Сабр-ед-Дин, бил потиснат за време на владеењето на кралот на Етиопија Саифа-Арад (1344-1372). Али е затворен, а неговиот син Ахмад е назначен за гувернер од кралот на Етиопија. Ослободен осум години подоцна, Али ја врати власта. Својот син Ахмад го смета за предавник и го исклучува од власта. Синот на Ахмад ибн Али, Хак ад-Дин II, исклучен од остатокот од Валашма, собрал поддржувачи околу него и се побунил против неговиот дедо и неговиот вујко Мола Асфах. Тие апелираа до Саифа-Арад, но кралот на Етиопија беше претепан од бунтовниците и Мола Асфах беше убиен. Хак ад-Дин II го опседнува и го зазема градот Ифат каде што се засолнил неговиот дедо. Великодушен, тој тоа го потврди во својата титула и замина да основа нова престолнина во Чоа, Вахал. Градот Ифат тогаш почнува да опаѓа. Али, од своја страна, ја загубил наклоноста на императорот на Етиопија и поминал триесет години во затвор. Се вели дека Хак ад-Дин II умрел за време на рација против императорот Неуја-Маријам во 1376 година.<ref>[https://courses.lumenlearning.com/atd-herkimer-worldcivilization/chapter/the-sultanates-of-somalia/ The Sultanates of Somalia ]</ref>. Неговиот брат Саад ад-Дин II го наследил и ја продолжил војната против императорот. Неговите успеси му овозможија да ги зголеми силите и да го зголеми бројот на рации. Ги потчини и соседните народи и ја прошири својата област на влијание. Императорот Давид I од Етиопија тогаш собрал војска која ја започнал против муслиманите, но која била поразена. Втората експедиција предводена од етиопскиот генерал Барва продира во Ифат и ги скрши силите на султанот. Саад ад-Дин мора да се засолни во Зеила. Тој бил убиен во 1415 година од царот Јешак, кој го опсадил и го зазел пристаништето Зеила и го анектирал Ифат. Династијата Валашма отиде во егзил извесно време меѓу Расулидите од Јемен, потоа повторно ја нападна Етиопија и го зазеде главниот град Џедаја во 1424 година. Таа се насели во Дакар и нејзините членови сега ја земаа титулата султан на Адал. ==Наводи== {{наводи}} == Библиографија == * E. Cerulli: ''Studi Etiopici, I'', 5; ''Documenti Arabi per la storia dell'Etiopia'', 1931; ''Il soldanato dello Scioa nel secolo XIII'' a ''Resegna di studi Etiopici'', 1941 * J. Perruchon, ''Histoire des guerres d'Amda Syon'', 1889 * J. F. Ade Ajayi & Michael Crowder, ''Historical Atlas of Africa'' == Надворешни врски == [https://web.archive.org/web/20070314101610/http://concise.britannica.com/ebc/article-9367783 Concise Encyclopaedia Britannica] [[Категорија:Поранешни монархии на Африка]] [[Категорија:Средновековна Етиопија]] [[Категорија:Историја на Џибути]] [[Категорија:Историја на Сомалиленд]] [[Категорија:Поранешни султанати во средновековниот рог на Африка]] [[Категорија:Установи од 1275 година]] [[Категорија:Установи од 13 век во Африка]] [[Категорија:Средновековна Сомалија| ]] [[Категорија:распаднати во 1415 година]] [[Категорија:Разгради од 15 век во Африка]] [[Категорија:Држави и воспоставени територии во 1180-тите|Ифат]] [[Категорија:Држави и територии распаднати во 1410-тите|Ифат]] [[Категорија:Поранешни држави]] 6a3kzkchtsjf9zo6mxb5ek30xuhp31r Лакалака 0 1332245 5567529 5080932 2026-05-31T01:53:34Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567529 wikitext text/x-wiki '''Лакалака''' - групно танцување од Тонга каде изведувачите главно стојат во место и прават гестови само со рацете. Се смета за национален танц на [[Тонга]] и дел од [[Список на нематеријално културно наследство на УНЕСКО|нематеријалното човечко наследство]]. Идеален танц е за свечени прилики, како роденден на кралот или отворање на црква. == Историја == Се чинело дека сегашната лакалака била сосема еднаква на античкиот танц со раширени раце, чии описи постоеле од раните европски истражувачи, но танцот бил забранет од мисионерите поради тоа што бил премногу „незнабожечки“. Ова било потврдено во 1850 година од кралот Џорџ Тупоу I. Во секој случај, не било прецизирано што точно се подразбирало под „пагански танц“. Има извештаи за некои огромни танцови фестивали од овие времиња, а нема извештаи за какви било апсења. Лакалака, како што е позната во денешно време, се смета дека била измислена кон крајот на 19 век од висок поглавар, кој бил и методистички проповедник. Со оглед на тоа дека танцот никогаш не престанал да се практикува, веројатно би било подобро да се каже дека тој го ревитализирал.<ref>{{Наведена книга|url=https://atenisi.edu.to/documents/otuhaka.4.5.6.7.8.9.pdf?|title=ʻOtuhaka, a Tongan Dance|last=Firitia Velt|date=1991|publisher=Atensi Institute|location=Nukuʻalofa|page=5|chapter=The ʻotuhaka among the other Tongan dances|access-date=18 January 2022}}{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Се родил нов танц, кој сепак задржал многу од неговите оригинални карактеристики и бил одобрен од мисионерите. == Кореографија == Танцовите движења на мажите и жените биле различни. Најчесто жените правеле мали чекори само лево и десно, а движењата на рацете им се мали и течни. Сепак, движењата на рацете биле подалеку од телото. Движењата на мажите се подиви и поенергични. Покрај малите чекори, тие понекогаш можеле да се свртат, да седнат или дури и да легнат. Играчите стоеле во еден или повеќе редови, во зависност од бројот на учесници. Мажите десно, жените лево како што ги гледале од јавноста. Зад нив стои хорот. Лакалака нема многу инструментална придружба. Понекогаш среде некоја лакалака има строфи со поинаков тип на текст и музика од останатите. Танцот обично започнувал со пеење на првата строфа и од играорците и од хорот, што е почит кон богот, кралот и началниците на земјата. На следната строфа започнува танцувањето. Прво мирно и придушено, но кон крајот станува сè подиво, а темпото на ритамот исто така се зголемува. Сите се возбудуваат, и изведувачите и јавноста. == Изведувачи == [[Податотека:Lakalaka.jpg|лево|мини| Лакалаката од Канокуполу за 70-ти роденден на кралот на Тонга. ]] Личностите во средината на првиот ред, на линијата на поделба меѓу двата рода се централни изведувачи. Тоа биле лицата со највисок ранг од групата, често принц или принцеза. Тие обично носеле униформа различна од останатите. Двете последни позиции, односно на самите краеви на првиот ред, исто така биле резервирани за високи лица. За танцовата група била голема чест ако принц или принцеза или благородник учествува на централна позиција. Ова можело да се направи само во прилики кога кралот е почесен гостин, за неговиот роденден или стогодишнината од црквата, и слично. Затоа што сите тонгански танци, особено оние формалните како лакалака, се всушност почит кон поглаварите. Во тонганското општество секој има одреден ранг. == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Култура на Тонга]] [[Категорија:Танци]] [[Категорија:Нематеријално културно наследство]] j1915lpxy7z436h7iar109egelr28a7 ЛАСИК 0 1334176 5567484 5279258 2026-05-31T00:52:23Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567484 wikitext text/x-wiki [[Податотека:US Navy 070501-N-5319A-007 Capt. Joseph Pasternak, an ophthalmology surgeon at National Naval Medical Center Bethesda, lines up the laser on Marine Corps Lt. Col. Lawrence Ryder's eye before beginning LASIK IntraLase surgery.jpg|мини|334x334пкс|Ласерска операција во Националниот воен медицински центар Волтер Рид]] '''ЛАСИК''' (LASIK, акроним '''L'''aser-'''A'''ssisted in '''Si'''tu '''K'''eratomileusis — „Ласерска кератомилеоза“) — вид поправање на видот со помош на ексимерен ласер. Оваа операција ви овозможува да поправите разни оштетувања на видот: [[далекувидост]] (до +4,00 [[Диоптер|диоптрија]]), [[кратковидост]] (до -15,00 диоптрија), [[астигматизам]] (до ± 6,00 диоптрија). Операцијата се изведува брзо и му овозможува на лицето да го врати нормалниот вид.<ref name="lovisolo">{{cite journal|date=Nov–Dec 2005|title=Phakic intraocular lenses|journal=Survey of Ophthalmology|volume=50|issue=6|pages=549–87|doi=10.1016/j.survophthal.2005.08.011|pmid=16263370|vauthors=Lovisolo CF, Reinstein DZ}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.laserskakorekcija.com/blog/5b6b4f69e45|title=Дали ЛАСИК е безбедна постапка?|work=Дали ЛАСИК е безбедна постапка?|language=en|accessdate=2023-10-14}}</ref><ref>{{cite journal|date=May 2003|title=Comparison of implantable contact lens and laser assisted in situ keratomileusis for moderate to high myopia|journal=Cornea|volume=22|issue=4|pages=324–31|doi=10.1097/00003226-200305000-00009|pmid=12792475|vauthors=Sanders DR, Vukich JA|s2cid=21142105}}</ref><ref name="EW-20160401">{{cite web|url=https://www.eyeworld.org/article-lasik-worldwide|title=LASIK worldwide|last=Stodola|first=Ellen|date=April 1, 2016|work=EyeWorld.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612162458/https://www.eyeworld.org/article-lasik-worldwide|archive-date=June 12, 2018|access-date=June 12, 2018|url-status=dead}}</ref> == Мерила == Успешноста на постапката ЛАСИК во голема мера се утврдува од тоа дали се исполнети одредени очекувања на пациентот и дали операцијата е соодветна за миговната состојба на очите на пациентот и општата здравствена состојба. Резултатите од ЛАСИК се скоро секогаш предвидливи и очекувано одлични, но сепак не секој е добар кандидат за ласерско отстранување на диоптрија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.laserskakorekcija.com/blog/9-lasik|title=9 критериуми за соодветен кандидат за ЛАСИК — ласерско отстранување на диоптрија|work=9 критериуми за соодветен кандидат за LASIK – ласерско отстранување на диоптрија|language=en|accessdate=2023-10-14}}</ref> # '''Очите мора да бидат здрави:''' Ако имате каква било состојба што може да го попречи заздравувањето после операцијата, ќе мора состојбата да се излекува пред да се оди на ласерско поправање. Примери се тежок синдром на суво око, конјуктивит (розово око), зараза и секаков вид повреда на окото или некое друго заболување. Ако имате постојано суви очи, така што не се произведуваат доволно [[Солза|солзи]] да ги држат очите подмачкани и [[Здравје|здрави]], операцијата ЛАСИК може само да ја влоши состојбата на [[Око|очите]]. Вообичаени симптоми на суви очи вклучуваат печење или боцкање, силна чувствителност на окото, намалена толерантност на [[Ветар|ветер]], повремено матен вид и дури и прекумерна количина на солзи во некои случаи. Ако ги имате некои од овие [[симптом]]и, не заборавајте да ги нагласите на вашиот [[лекар]] пред операцијата. Вашиот очен лекар може да утврди дали имате суви очи за време на вашиот предоперативен преглед и обично може успешно да се излечи таа состојба, па потоа може да се продолжи со ласерската операција на очите. [[Перде (заболување)|Перде]], [[глауком]], кератоконус и амблиопија исто така се дијагнози кај кои не се прави ЛАСИК и секако ќе ве спречат да бидете добар кандидат. # '''Вашата рожница мора да има доволна дебелина:''' Повеќето ласерски рефракциски постапки за добивање [[видна острина]] се прават преку преобликување на предната површина на окото ([[рожница]]та). Ласерска операција на рожница што е премногу тенка или има површина што е со неправилен облик (на пример, кератоконус) може да ги влоши резултатите и да го наруши вашиот вид. За среќа сите тие параметри се предвидливи, односно мерливи пред самата операција и на основа на овие параметри се одлучува какви резултати ќе има пациентот по операцијата. # '''Вашите зеници не смеат да бидат премногу големи:''' Ако [[Зеница|зениците]] се природно големи, пациентот може да се стави на голем ризик од несакани ефекти како што се ореоли и одблесоци при слаба осветленост, особено при возење во текот на ноќта. # '''Вашата диоптрија мора да биде во рамките на одредени граници:''' Ако [[Диоптер|диоптријата]] ви е превисока — без разлика дали се должи на [[кратковидост]], [[далекувидост]] или [[астигматизам]] — вашиот очен хирург може да ве советува да не ја направите постапката ЛАСИК. # '''Морате да бидете над одредена возраст:''' Дозволена возраст за ласерско поправање на диоптрија е над 18 години, а најсигурна е над 21 година. Пациенти помлади од овие возрасти можат да се сметаат за исклучок по проценка на ЛАСИК-хирург со дозвола од родителот на пациентот и/или старателот. По принцип не постои горна возрасна граница за ласерско поправање на очите. Треба да се знае дека [[Жена|жените]] се повеќе изложени на ризик за суви очи по [[менопауза]]та, додека пак [[маж]]ите имаат поголем ризик за суви очи подоцна во [[живот]]от. Како што е наведено погоре, состојбата на суви очи треба да се излечи пред постапката ЛАСИК. # '''Морате да имате стабилен вид најмалку една година''': Младинците и многу млади [[Човек|луѓе]] често доживуваат промени во диоптриите на нивните контактни леќи и очила од година на година. Од голема важност е рефракциските грешки да бидат стабилни најмалку 12 месеци пред подложување на ЛАСИК.   # '''Морате да бидете во добра здравствена состојба''': Противукажувањата за ласерско поправање на диоптрија можат да вклучат одредени неконтролирани дегенеративни услови или неконтролирани автоимуни заболувања како што е [[Сјогренов синдром]], [[ревматоиден артритис]], [[шеќерна болест]] вид 1 и [[Синдром на стекнат имунолошки дефицит|СИДА]]. Луѓето со [[ХИВ]] што имаат добар број на имунолошки [[Клетка|клетки]] можат да бидат кандидати за ЛАСИК. Во суштина, ако вашето тело има какви било проблеми со лекување, ќе има поголем ризик со незадоволителен исход од постапката ЛАСИК. Мислењата се разликуваат меѓу хирурзите на ЛАСИК за тоа кои [[болест]]и се автоматски исклучени, а кои би можеле да претставуваат прифатливи ризици во одредени случаи. # '''Ако сте бремени, треба да се одложи ласерското отстранување на диоптрија''': Постапката ЛАСИК не е соодветна ако сте бремени или доите. Хормоналните промени можат да го сменат обликот на рожницата, што доведува до привремени промени во вашиот вид. Бремените жени често имаат суви очи, што е уште една причина зошто можеби ќе треба да се одложи постапката ЛАСИК за неколку месеци по бременоста, додека да се стабилизира состојбата на мајката. Исто така, некои лекови што нормално ќе се користат пред или по операцијата за побрзо заздравување (како што се антибиотици) можат да бидат ризични за вашето бебе било да е уште неродено или при доење. Доколку пациентките немаат дополнителни заболувања на очите како што се заболувања на [[Очно дно|очното дно]], [[мрежница]]та и [[Очен нерв|очниот нерв]], би можеле слободно да го направат ласерското поправање и пред да станат мајки или бремени. # '''Имате ли вистински очекувања?''' Додека поголемиот дел од резултатите при ЛАСИК-постапките се одлични, пациентите треба да бидат целосно свесни за можните несакани дејства, можните ризици и усложнувања од ЛАСИК пред да изберат да се подложат на постапката. Искусен хирург на ЛАСИК ќе ве извести дали сте добар кандидат за ласерско поправање на очите, а доколку не сте, тоа ќе ви го посочи на јасен и разбирлив начин. Затоа е важно да му кажете на вашиот [[Хирургија|хирург]] за сите важни информации во врска со вашата здравствена и медицинска историја со цел да се обезбедат и да се постигнат најдобрите можни потврдни резултати. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{commons category}} * [https://sistinaoftalmologija.mk/ Систина офталмологија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20231014212132/https://sistinaoftalmologija.mk/ |date=2023-10-14 }} — Една од болниците каде што можете да направите очен преглед за ЛАСИК во [[Македонија]], како и самата операција. Има и ценовник. {{Нормативна контрола}} __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ [[Категорија:ЛАСИК]] [[Категорија:Пронајдоци]] [[Категорија:Ласерско поправање на видот]] n6cqbhdg9rmivdet6s64ts2fe2dqf2r Return of the Obra Dinn 0 1334243 5567311 5431049 2026-05-30T12:10:10Z Andrew012p 85224 5567311 wikitext text/x-wiki {{Infobox video game | title = Return of the Obra Dinn | image = Return of the Obra Dinn logo-title.jpg | developer = <!--Wikidata--> | publisher = 3909 LLC. | designer = [[Лукас Поуп]] | artist = Лукас Поуп | engine = [[Unity (играчки погон)|Unity]] | platforms = {{Unbulleted list|[[macOS]]|[[Windows]]|[[Nintendo Switch]]|[[PlayStation 4]]|[[Xbox One]]}} | released = {{Unbulleted list|'''macOS''', '''Windows'''||[[18 октомври]] [[2018]] г.|'''Switch''', '''PS4''', '''Xbox One'''|[[18 октомври]] [[2019]] г.}} | genre = [[авантуристичка игра|авантуристичка]], загатка | modes = [[Едноиграчка игра|едноиграчки]] }}'''''Return of the Obra Dinn''''' ({{langx|mk|Враќањето на Обра дин}})<ref name="steam">{{cite web|url=https://store.steampowered.com/app/653530/Return_of_the_Obra_Dinn/?l=russian|title=Return of the Obra Dinn|publisher=[[Steam (софтвер)|Steam]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20201003195509/https://store.steampowered.com/app/653530/Return_of_the_Obra_Dinn/?l=russian|archive-date=2020-10-03|accessdate=2020-08-06|lang=ru|deadlink=no}}</ref> — [[авантуристичка игра]] развиена и издадена од играчкиот дизајнер Лукас Поуп во [[2018]] г. за [[Microsoft Windows|Windows]] и [[MacOS]]. Ова е втора трговска игра на Поуп, по ''[[Papers, Please]],'' од [[2013]] г. Играта се одвива на измислениот [[призрачен брод]] „Обра дин“, кој се вратил во домашното [[пристаниште]] без екипаж и патници неколку години по неговото таинствено исчезнување. Играчот, во улога на осигурителен истражител за Британската источноиндиска компанија, мора да ја одреди судбината на секој од шеесетте [[луѓе]] на [[брод]]от — местото и околностите на нивната [[смрт]] или исчезнување.<ref name="pc-gamer-preview">{{Cite news|url=http://www.pcgamer.com/papers-please-creator-lucas-pope-details-his-next-game/|title=Papers, Please creator Lucas Pope details his next game|author=|date=|work=[[PC Gamer]]|accessdate=2017-11-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210109123638/https://www.pcgamer.com/papers-please-creator-lucas-pope-details-his-next-game/|archivedate=2021-01-09|language=en}}</ref> Играта користи [[Двоична слика|еднобитен еднобоен графички стил]] вдахнат од [[Видеоигра|игрите]] на раните системи Macintosh.<ref name="kotaku review2">{{cite web|url=https://kotaku.com/return-of-the-obra-dinn-the-kotaku-review-1829797772|title=Return of the Obra Dinn: The Kotaku Review|last=Kohler|author=|first=Chris|date=2018-10-18|work=[[Kotaku]]|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20210118143920/https://kotaku.com/return-of-the-obra-dinn-the-kotaku-review-1829797772|archive-date=2021-01-18|accessdate=2018-10-18|lang=en|deadlink=no}}</ref> ''Return of the Obra Dinn'' добил исклучително високо признание од критичарите и бил удостоен со неколку награди во играчката [[индустрија]], како и постојано прогласуван за една од најдобрите игри на [[година]]та и [[деценија]]та. == Содржина == {{Разоткривање}}Трговскиот брод „Обра дин“ ([[Англиски јазик|англ]]. ''The Obra Dinn''), под заповед на капетанот Роберт Витерел, во 1802 г. испловува со 52 члена на екипажот и 8 патници од Фалмут, Корнвол, кон [[Ориент]]. Бродот не успева да стигне до собирното место кај [[’Рт на Добрата Надеж|’Ртот на Добрата Надеж]] и е прогласен за исчезнат. Пет години подоцна, бродот ненадејно повторно се појавува покрај брегот на [[Англија]], со сите души мртви или исчезнати. Британската источноиндиска компанија испраќа новоименуван „Главен инспектор“ за да утврди што се случило на бродот. Инспекторот добива примерок од дневникот на „Обра дин“, цртежи на патниците и екипажот, како и „Memento Mortem“ од Хенри Еванс, бродскиот хирург. „Мортемот“, кога се користи на труп или негови траги, му овозможува на корисникот да го набљудува точниот миг на смртта на трупот, замрзнат во времето. Со ова и со дневникот, инспекторот се зафаќа да ја расветли судбината на сите 60 души на бродот. „Обра дин“ превезувал голем број патници, вклучувајќи патувачки музичар, богата Англичанка со нејзината придружничка, и двајца формосански благородници со нивните чувари што превезувале извонреден ковчег со богатство. Првата несреќа се случила само неколку дена по почетокот на пловидбата, кога еден член на екипажот и еден шверцер биле згмечени до смрт од необезбеден [[товар]], а други двајца починале од [[пневмонија]] и покрај најдобрите обиди на Еванс да ги спаси. Кратко по пристигнувањето на [[Канарски Острови|Канарските Острови]], вториот офицер на „Обра дин“, Едвард Николс, се обидува да го украде ковчегот на формосанските благородници во товарниот простор, кога музичарот го фаќа на дело; Николс го прободува и го наместува еден од формосанските чувари. Витерел, обврзан да ги почитува прописите на Компанијата, наредува човекот да биде погубен од стрелачки вод. Николс потоа организира мала група мажи да го украдат ковчегот и да ги земат благородниците како заложници на два од бродските чамци. Три сирени потоа ги напаѓаат чамците, убивајќи го поголемиот дел од групата. Нападот на сирените е запрен само кога еден од благородниците користи волшебна школка извлечена од ковчегот за да ги зашемети сирените, по цена на сопствениот живот. Николс ги врзува чамците и се враќа на „Обра дин“ заедно со заробените сирени, само за да биде смртно застрелан од преживеаниот формосански чувар додека се приближува. Кога се донесени на бродот, сирените, кои имаат свои школки, беснеат и убиваат неколку членови на екипажот пред да бидат безбедно заклучени во лазаретот. Капетанот Витерел наредува бродот да се врати во Англија. Сирените користат волшепство за да повикаат страшна бура, дозволувајќи пар морски демони качени на џиновски пајакови ракови да се обидат да ги спасат. Демоните се убиени, но екипажот претрпува тешки загуби. Кратко потоа, сирените повикуваат [[кракен]], кој убива повеќе членови на екипажот и сериозно го оштетува бродот. Капетанот, откако ја сфатил вистината, оди во лазаретот и убива две од сирените пред третата да го испрати кракенот. Преживеаната сирена е ослободена, но дури откако се согласува да го води бродот назад кон дома. Преживеаните патници и дел од екипажот одлучуваат да го напуштат „Обра дин“ и да се упатат кон западниот брег на [[Африка]], но само Еванс и неговиот чамец стигнуваат на безбедно. Пред да замине, Еванс го убива своето милениче [[мајмун]] во лазаретот и ја задржува неговата шепа. Малата група преживеани, кои сѐ уште се на бродот, постепено се свртуваат еден против друг, пред конечно да се обидат да го преземат управувањето над бродот преку бунт. Витерел успева да ги убие сите во борба еден на еден, но бидејќи неговата [[Сопруга|жена]] веќе е мртва од повредите здобиени за време на нападот на кракенот, тој извршува самоубиство со пиштол. Инспекторот на крајот ги каталогизира судбините на 58 од 60-те души на бродот, заминувајќи кратко пред ненадејна бура да го потопи оштетениот „Обра дин“. Целосниот дневник е испратен назад до Еванс, а изготвен е извештај за осигурување, со кој се обесштетуваат или казнуваат имотите на изгубените членови на екипажот, во зависност од нивното поведение. Една година подоцна, Џејн Бирд, една од преживеаните што побегнале со Еванс, ја испраќа книгата назад до инспекторот заедно со шепата од мајмунот и писмо во кое пишува дека Еванс починал кратко по добивањето на дневникот. Инспекторот го користи „Мортемот“ на шепата од мајмунот за да заклучи што се случило во лазаретот и да ги каталогизира последните две судбини, со што ја завршува целата приказна на „Обра дин“ за негова лична колекција. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons category|Boston Massacre}}{{IMDb title|9433398}} * {{official website|obradinn.com/}} __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ {{Лукас Поуп}} [[Категорија:Игри за Windows]] [[Категорија:Игри за Mac OS]] [[Категорија:Игри за Xbox One]] [[Категорија:Авантуристички игри]] [[Категорија:Игри за Nintendo Switch]] [[Категорија:Игри за PlayStation 4]] [[Категорија:Игри за Mac OS X]] ahe9fvdxnx4gylzm91u9wo4pxxb6ohb 5567312 5567311 2026-05-30T12:10:29Z Andrew012p 85224 /* Содржина */ 5567312 wikitext text/x-wiki {{Infobox video game | title = Return of the Obra Dinn | image = Return of the Obra Dinn logo-title.jpg | developer = <!--Wikidata--> | publisher = 3909 LLC. | designer = [[Лукас Поуп]] | artist = Лукас Поуп | engine = [[Unity (играчки погон)|Unity]] | platforms = {{Unbulleted list|[[macOS]]|[[Windows]]|[[Nintendo Switch]]|[[PlayStation 4]]|[[Xbox One]]}} | released = {{Unbulleted list|'''macOS''', '''Windows'''||[[18 октомври]] [[2018]] г.|'''Switch''', '''PS4''', '''Xbox One'''|[[18 октомври]] [[2019]] г.}} | genre = [[авантуристичка игра|авантуристичка]], загатка | modes = [[Едноиграчка игра|едноиграчки]] }}'''''Return of the Obra Dinn''''' ({{langx|mk|Враќањето на Обра дин}})<ref name="steam">{{cite web|url=https://store.steampowered.com/app/653530/Return_of_the_Obra_Dinn/?l=russian|title=Return of the Obra Dinn|publisher=[[Steam (софтвер)|Steam]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20201003195509/https://store.steampowered.com/app/653530/Return_of_the_Obra_Dinn/?l=russian|archive-date=2020-10-03|accessdate=2020-08-06|lang=ru|deadlink=no}}</ref> — [[авантуристичка игра]] развиена и издадена од играчкиот дизајнер Лукас Поуп во [[2018]] г. за [[Microsoft Windows|Windows]] и [[MacOS]]. Ова е втора трговска игра на Поуп, по ''[[Papers, Please]],'' од [[2013]] г. Играта се одвива на измислениот [[призрачен брод]] „Обра дин“, кој се вратил во домашното [[пристаниште]] без екипаж и патници неколку години по неговото таинствено исчезнување. Играчот, во улога на осигурителен истражител за Британската источноиндиска компанија, мора да ја одреди судбината на секој од шеесетте [[луѓе]] на [[брод]]от — местото и околностите на нивната [[смрт]] или исчезнување.<ref name="pc-gamer-preview">{{Cite news|url=http://www.pcgamer.com/papers-please-creator-lucas-pope-details-his-next-game/|title=Papers, Please creator Lucas Pope details his next game|author=|date=|work=[[PC Gamer]]|accessdate=2017-11-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210109123638/https://www.pcgamer.com/papers-please-creator-lucas-pope-details-his-next-game/|archivedate=2021-01-09|language=en}}</ref> Играта користи [[Двоична слика|еднобитен еднобоен графички стил]] вдахнат од [[Видеоигра|игрите]] на раните системи Macintosh.<ref name="kotaku review2">{{cite web|url=https://kotaku.com/return-of-the-obra-dinn-the-kotaku-review-1829797772|title=Return of the Obra Dinn: The Kotaku Review|last=Kohler|author=|first=Chris|date=2018-10-18|work=[[Kotaku]]|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20210118143920/https://kotaku.com/return-of-the-obra-dinn-the-kotaku-review-1829797772|archive-date=2021-01-18|accessdate=2018-10-18|lang=en|deadlink=no}}</ref> ''Return of the Obra Dinn'' добил исклучително високо признание од критичарите и бил удостоен со неколку награди во играчката [[индустрија]], како и постојано прогласуван за една од најдобрите игри на [[година]]та и [[деценија]]та. == Приказна == {{Разоткривање}}Трговскиот брод „Обра дин“ ([[Англиски јазик|англ]]. ''The Obra Dinn''), под заповед на капетанот Роберт Витерел, во 1802 г. испловува со 52 члена на екипажот и 8 патници од Фалмут, Корнвол, кон [[Ориент]]. Бродот не успева да стигне до собирното место кај [[’Рт на Добрата Надеж|’Ртот на Добрата Надеж]] и е прогласен за исчезнат. Пет години подоцна, бродот ненадејно повторно се појавува покрај брегот на [[Англија]], со сите души мртви или исчезнати. Британската источноиндиска компанија испраќа новоименуван „Главен инспектор“ за да утврди што се случило на бродот. Инспекторот добива примерок од дневникот на „Обра дин“, цртежи на патниците и екипажот, како и „Memento Mortem“ од Хенри Еванс, бродскиот хирург. „Мортемот“, кога се користи на труп или негови траги, му овозможува на корисникот да го набљудува точниот миг на смртта на трупот, замрзнат во времето. Со ова и со дневникот, инспекторот се зафаќа да ја расветли судбината на сите 60 души на бродот. „Обра дин“ превезувал голем број патници, вклучувајќи патувачки музичар, богата Англичанка со нејзината придружничка, и двајца формосански благородници со нивните чувари што превезувале извонреден ковчег со богатство. Првата несреќа се случила само неколку дена по почетокот на пловидбата, кога еден член на екипажот и еден шверцер биле згмечени до смрт од необезбеден [[товар]], а други двајца починале од [[пневмонија]] и покрај најдобрите обиди на Еванс да ги спаси. Кратко по пристигнувањето на [[Канарски Острови|Канарските Острови]], вториот офицер на „Обра дин“, Едвард Николс, се обидува да го украде ковчегот на формосанските благородници во товарниот простор, кога музичарот го фаќа на дело; Николс го прободува и го наместува еден од формосанските чувари. Витерел, обврзан да ги почитува прописите на Компанијата, наредува човекот да биде погубен од стрелачки вод. Николс потоа организира мала група мажи да го украдат ковчегот и да ги земат благородниците како заложници на два од бродските чамци. Три сирени потоа ги напаѓаат чамците, убивајќи го поголемиот дел од групата. Нападот на сирените е запрен само кога еден од благородниците користи волшебна школка извлечена од ковчегот за да ги зашемети сирените, по цена на сопствениот живот. Николс ги врзува чамците и се враќа на „Обра дин“ заедно со заробените сирени, само за да биде смртно застрелан од преживеаниот формосански чувар додека се приближува. Кога се донесени на бродот, сирените, кои имаат свои школки, беснеат и убиваат неколку членови на екипажот пред да бидат безбедно заклучени во лазаретот. Капетанот Витерел наредува бродот да се врати во Англија. Сирените користат волшепство за да повикаат страшна бура, дозволувајќи пар морски демони качени на џиновски пајакови ракови да се обидат да ги спасат. Демоните се убиени, но екипажот претрпува тешки загуби. Кратко потоа, сирените повикуваат [[кракен]], кој убива повеќе членови на екипажот и сериозно го оштетува бродот. Капетанот, откако ја сфатил вистината, оди во лазаретот и убива две од сирените пред третата да го испрати кракенот. Преживеаната сирена е ослободена, но дури откако се согласува да го води бродот назад кон дома. Преживеаните патници и дел од екипажот одлучуваат да го напуштат „Обра дин“ и да се упатат кон западниот брег на [[Африка]], но само Еванс и неговиот чамец стигнуваат на безбедно. Пред да замине, Еванс го убива своето милениче [[мајмун]] во лазаретот и ја задржува неговата шепа. Малата група преживеани, кои сѐ уште се на бродот, постепено се свртуваат еден против друг, пред конечно да се обидат да го преземат управувањето над бродот преку бунт. Витерел успева да ги убие сите во борба еден на еден, но бидејќи неговата [[Сопруга|жена]] веќе е мртва од повредите здобиени за време на нападот на кракенот, тој извршува самоубиство со пиштол. Инспекторот на крајот ги каталогизира судбините на 58 од 60-те души на бродот, заминувајќи кратко пред ненадејна бура да го потопи оштетениот „Обра дин“. Целосниот дневник е испратен назад до Еванс, а изготвен е извештај за осигурување, со кој се обесштетуваат или казнуваат имотите на изгубените членови на екипажот, во зависност од нивното поведение. Една година подоцна, Џејн Бирд, една од преживеаните што побегнале со Еванс, ја испраќа книгата назад до инспекторот заедно со шепата од мајмунот и писмо во кое пишува дека Еванс починал кратко по добивањето на дневникот. Инспекторот го користи „Мортемот“ на шепата од мајмунот за да заклучи што се случило во лазаретот и да ги каталогизира последните две судбини, со што ја завршува целата приказна на „Обра дин“ за негова лична колекција. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons category|Boston Massacre}}{{IMDb title|9433398}} * {{official website|obradinn.com/}} __СОСОДРЖИНА____ИНДЕКС__ {{Лукас Поуп}} [[Категорија:Игри за Windows]] [[Категорија:Игри за Mac OS]] [[Категорија:Игри за Xbox One]] [[Категорија:Авантуристички игри]] [[Категорија:Игри за Nintendo Switch]] [[Категорија:Игри за PlayStation 4]] [[Категорија:Игри за Mac OS X]] dznxmqwcafsvtfv7mc0zaziq07of9v0 Крез (департман) 0 1336234 5567393 5492960 2026-05-30T16:42:34Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567393 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions --> | name = Крез<br/>Creuse | native_name = ([[Окситански јазик|Окситански]]): Cruesa или Crosa | native_name_lang = fr<!-- ISO 639-2 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{lang}} instead --> | type = [[Департмани во Франција|Департман]] | image_skyline = Guéret - Préfecture de la Creuse.jpg | image_alt = | image_caption = Зградата на [[Префектури во Франција|префектурата]] на департманот Крез во Гере | image_flag = Drapeau fr département Creuse.svg | flag_alt = | image_shield = Blason Bourbon-La Marche.svg | shield_alt = | nickname = | motto = | image_map = Creuse-Position.svg | map_alt = | map_caption = Местоположба на Крез во Франција | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|46|07|20|N|1|54|46|E|region:FR_type:adm2nd_scale:2000000|display=inline,title}} | coor_pinpoint = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = Франција | subdivision_type1 = [[Региони во Франција|Регион]] | subdivision_name1 = [[Нова Аквитанија]] | established_title = | established_date = | founder = | seat_type = [[Префектури во Франција|Префектура]] | seat = [[Гере]] | parts_type = [[Потпрефектури во Франција|Потпрефектури]] | parts_style = para | p1 = [[Обисон (Крез)|Обисон]] | government_footnotes = | leader_party = [[Републиканци (Франција)|Републиканци]] | leader_title = [[Претседател на департманскиот совет]] | leader_name = Валери Симоне<ref>{{cite web|title=Répertoire national des élus: les conseillers départementaux|url=https://www.data.gouv.fr/fr/datasets/r/601ef073-d986-4582-8e1a-ed14dc857fba|website=data.gouv.fr, Plateforme ouverte des données publiques françaises|date=4 May 2022|language=fr}}</ref> | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> | area_magnitude = | area_footnotes = {{ref|area|1}} | area_total_km2 = 5565 | area_note = | elevation_footnotes = | elevation_m = | elevation_min_m = | elevation_max_m = | population_total = {{France metadata Wikidata|population_total}} | population_as_of = {{France metadata Wikidata|population_as_of}} | population_footnotes = {{France metadata Wikidata|population_footnotes2}} | population_rank = [[Список на француски департмани според население|101.]] | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | blank_name_sec1 = [[Департмани во Франција|Број на департманот]] | blank_info_sec1 = 23 | blank_name_sec2 = [[Арондисмани во Франција|Арондисмани]] | blank_info_sec2 = [[Ароднисмани во департманот Крез|2]] | blank1_name_sec2 = [[Кантони во Франција|Кантони]] | blank1_info_sec2 = [[Кантони во департманот Крез|15]] | blank2_name_sec2 = [[Општини во Франција|Општини]] | blank2_info_sec2 = [[Општини во департманот Крез|256]] | timezone1 = [[Средноевропско време|СЕВ]] | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = [[Средноевропско летно време|СЕЛВ]] | utc_offset1_DST = +2 | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = | area_code = | iso_code = | website = | footnotes = {{note|area|1}} Француски катастар на земјиште кој не ги вклучува естуарите, езерата, вештачките езера и ледниците поголеми од 1&nbsp;km<sup>2</sup> }} '''Крез''' ({{Langx|fr|Creuse}}; {{Langx|oc|Cruesa}} или {{Јаз|oc|Crosa}}) — [[Департмани во Франција|департман]] во Средна Франција именуван по реката [[Крез (река)|Крез]]. По [[Лозер (департман)|Лозер]], тој е втор најмалку населен департман во [[Франција]]. Се граничи со [[Ендр (департман)|Ендр]] и [[Шер (департман)|Шер]] на север, [[Алие]] и [[Пиј де Дом|Пуи-де-Дом]] на исток, [[Корез]] на југ и [[Горна Вјена|Горна Виена]] на запад. Во 2020 година, департманот броел 115.995 жители, додека официјалните проценки за 2022 година се 113.711 жители. [[Гере]], [[Префектура (Франција)|префектурата]] на Крез има околу 12.000 жители, што ја прави најголемата населба во департманот. Следниот најголем град е [[Ла Сутерен]], а потоа следи [[Обисон (Крез)|Обисон]]. Департманот се наоѓа во поранешната [[Покраини во Франција|покраина]] [[Ла Марш]]. Крез е еден од најруралните и најретко населените департмани во Франција, со [[густина на населеност]] од 21 жител/км<sup>2</sup> и население од 116.617 жители во 2019 година - втор најмал од сите [[Департмани во Франција|департмани]] во [[Франција]].<ref name="pop2019">[https://www.insee.fr/fr/statistiques/fichier/6011060/dep23.pdf Populations légales 2019: 23 Creuse], INSEE</ref> Земјиштето е претежно земјоделско, а департманот е добро познат по производството на [[костен]]и и [[Лешник|лешници]], како и по расите на говеда шароле и [[Лимузина говеда|лимузен]]. == Историја == Крез е еден од првичните 83 департмани основани за време на [[Француска револуција|Француската револуција]] на 4 март 1790 година. Создаден бил од поранешната [[Покраини во Франција|покраина]] [[Ла Марш]]. '''Ла Марш''' бил округ во средновековна Франција што приближно одговара на денешниот ''департман'' Крез. Ла Марш првпат се појавил како посебен феуд околу средината на 10 век, кога [[Вилијам III Аквитански]], му ја дал на еден од неговите вазали што се викал Босо, кој ја добил титулата гроф. Во 12 век, грофството преминало во семејството Лузињан. Тие, исто така, биле грофови на Ангулем и грофови на Лимузен. Со смртта на бездетниот гроф Ги во 1308 година, неговиот имот во Ла Марш го запленил [[Филип IV Убавиот]]. Во 1316 година, кралот го направил Ла Марш ''[[апанажа]]'' за својот најмлад син, принцот, потоа [[Шарл IV]]. Неколку години подоцна во 1327 година, Ла Марш преминал во рацете на [[Бурбонци]]те. Семејството Армањак го држеше од 1435 до 1477 година, кога им се врати на Бурбоните. Во 1527 година, Ла Марш бил запленет од [[Франсоа I]] и станал дел од доменот на француската круна. Бил поделен на ''Горен Марш'' и ''Долен Марш'', што продолжуваат до 17 век. Од 1470 година до револуцијата, покраината била под јурисдикција на Парламентот на Париз. Во 1886 година, „Бурганев вил лимјер“ ([https://fr.wikipedia.org/wiki/Bourganeuf%20ville%20lumière][[:fr:Bourganeuf ville lumière|Bourganeuf ville lumière]]), кој се наоѓал во оддалечениот дел на Крез, станал неверојатно третиот град во Франција што добил јавно снабдување со електрична енергија. Три години подоцна, во 1889 година, изградбата на примитивна хидроелектрична фабрика во [[:fr:Cascade des Jarrauds|Каскада на Жаро (''Cascade des Jarrauds'']] на малата река [[:fr:Maulde (rivière)|Молд]] кај Сен-Мартен-Шато, 14 километри подалеку, обезбедила посигурно снабдување со електрична енергија за малиот град. Создавањето на [[далновод]] од централата до Бурганеф било под надзор на иновативен инженер по име Марсел Депре. Тој бил првиот далновод во Франција изграден на толку голема оддалеченост. Достигнувањето било крунисано со првата телефонска линија во регионот, која била воспоставена за да овозможи мигновена комуникација помеѓу производната станица и новоосветлениот град. == Географија == [[Податотека:Paysage_creusois.jpg|лево|мини| Крајолик во Крез]] Крез е дел од [[Региони во Франција|регионот]] [[Нова Аквитанија]]. Департманот се наоѓа на [[Централен Масив|Средишниот Масив]] и е испресечен од Крез и нејзините притоки. На реката се изградени брани на неколку места и водата се користи за водоснабдување и за производство на хидроелектрична енергија. Како што е типично за внатрешните области на континентална Европа, Крез има релативно студени зими со можни врнежи од снег и во април, но и топли лета. Дожд паѓа во текот на целата година заради релативно високата [[надморска височина]]. Топографијата е главно ридеста со често стрмни долини. Растителниот свет е типичен за студена [[Умерена клима|умерена]] клима со мешавина на видови како [[даб]], [[јасен]], [[костен]], [[леска]] и [[Слива (род)|слива]] кои преовладуваат во шумите. Нема комерцијални лозја. Сточарството е главна гранка на земјоделството, со говеда од видовите шароле и лимузен, а исто така и овци. === Главни градови === Најнаселена општина е [[Гере]], која е и префектура на департманот. Од 2019 година, има 5 општини со повеќе од 2.000 жители:<ref name="pop2019"/> {| class="wikitable" !Општина ! Население (2019) |- | Гере | style="text-align: center;" | 12.734 |- | Ла Сутерен | style="text-align: center;" | 4.982 |- | Обисон | style="text-align: center;" | 3.248 |- | Сент-Фејр | style="text-align: center;" | 2.482 |- | Бурганеф | style="text-align: center;" | 2.478 |} == Демографија == {{Население низ историјата|11=1791|12=238,352|13=1801|14=218,041|15=1806|16=226,283|17=1821|18=248,785|19=1831|20=265,384|21=1841|22=278,029|23=1851|24=287,075|25=1861|26=270,055|27=1872|28=274,663|29=1881|30=278,782|31=1891|32=284,660|33=1901|34=277,831|35=1911|36=266,235|37=1921|38=228,244|39=1931|40=207,882|41=1936|42=201,844|43=1946|44=188,669|45=1954|46=172,702|47=1962|48=163,515|49=1968|50=156,876|51=1975|52=146,214|53=1982|54=139,968|55=1990|56=131,349|57=1999|58=124,470|59=2006|60=124,354|61=2011|62=122,560|63=2016|64=119,502|65=2019|66=116,617|67=2020|68=115,995|69=2022 (estimate)|70=113,711}}Бројот на жители во департманот е приближно еднаков на бројот на жители во [[Кирибати]]. По [[Лозер]], Крез е вториот најмалку населен департман во Франција. Покрај тоа, овој департман, спротивно на некои од неговите соседи (како што е [[Алие]] итн.), има позитивен миграциски биланс, дури и ако неговата стапка на наталитет не е никако споредлива. Всушност, населението опаѓа поради многу негативната природна рамнотежа (многу висока стапка на смртност и многу ниска стапка на наталитет) што му дава на Крез многу старо население. Оваа ситуација е нагласена со фактот што младите често одат да ги продолжат студиите надвор од департманот (понекогаш од [[Средно образование|средно училиште]]) во соседните градови ([[Лимож]], [[Монлисон]], [[Клермон Феран|Клермон-Феран]], [[Шатору]]) и не секогаш се враќаат. Населението го достигнало својот врв од 287.075 жители во 1851 година, по што полека се намалувало до [[Првата светска војна]]. За време и по војната, падот на населението станал многу побрз и поради смртноста во воените години и заради иселувањето предизвикано од повисоките плати достапни за работниците со пазарни вештини во економски подинамичните градови вон Крез. До 1921 година, населението се намалило за речиси 38.000 (приближно 14%) за десет години на 228.244, а падот продолжил во текот на дваесеттиот век. Во текот на последните четири децении од дваесеттиот век Крез доживеал најголем сразмерен пад на населението од сите француски департмани, од 164.000 во 1960 на 124.000 во 1999 година - намалување од 24%. == Политика == Претседател на департманскиот совет е Валери Симоне од Републиканците. {| border="1" cellpadding="6" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" ! colspan="2" |Партија ! Советници |- ! style="background-color: {{party color|Socialist Party (France)}}" | <span style="color:white; font-size:190%;">•</span> | Социјалистичка партија | align="right" | 12 |- ! style="background-color: {{party color|Union for a Popular Movement}}" | | Сојуз за народно движење | align="right" | 8 |- ! style="background-color: {{party color|Miscellaneous Left}}" | <span style="color:white; font-size:190%;">•</span> | Разни леви | align="right" | 5 |- ! style="background-color: {{party color|French Communist Party}}" | <span style="color:white; font-size:190%;">•</span> | Француска комунистичка партија | align="right" | 1 |- ! style="background-color: {{party color|Left Radical Party}}" | <span style="color:white; font-size:190%;">•</span> | Лева радикална партија | align="right" | 1 |- |} === Сегашен претставник во Националното собрание === {| class="wikitable" ! colspan="2" |Изборна единица ! Пратеник<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.assemblee-nationale.fr/|title=Assemblée nationale ~ Les députés, le vote de la loi, le Parlement français|last=Nationale|first=Assemblée|work=Assemblée nationale}}</ref> ! Партија |- | style="background-color: {{party color|La France Insoumise}}" | | Изборна единица Крез | Катрин Кутирие | Непокорена Франција |} == Култура == === Јазик === До 1980-тите, [[Окситански јазик|окситанскиот]] бил прв јазик во селските области. Останати се три различни окситански дијалекти во употреба во Лимузен, иако нивната употреба брзо се намалува. Тие се: * [[Лимузенски дијалект|Лимузен]]<nowiki/>ски ({{Langx|oc|Lemosin}}) дијалект * [[Оверњски дијалект|Оверњски]] ({{Langx|oc|Auvernhat}}) дијалект на исток * на север, преодната област на полумесечина помеѓу окситанскиот и францускиот понекогаш се смета како посебен (во основа окситански) дијалект наречен Marchois ( {{Langx|oc|Marchés}}). === Кујна === Тортата „крез“ е десерт именуван по регионот. Се прави со путер и лешници.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.jedecouvrelafrance.com/f-1019.creuse-gateau-creusois.html|title=Creuse cake - Creuse - Limousin - Discover - I Discover France|archive-url=https://web.archive.org/web/20160917131933/http://www.jedecouvrelafrance.com/f-1019.creuse-gateau-creusois.html|archive-date=17 September 2016|accessdate=15 November 2016}}</ref> Има многу сорти, а се продаваат низ цела Франција.<ref>[http://www.encreuse.com/traditions/cuisine/#ancre255143 Recettes de Cuisine].</ref> == Познати луѓе == * [[Жорж Санд]] (1804–1878) Таа сместила дел од дејствијата на нејзиниот роман ''„Жана“'' од 1844 година во руралниот Бусак. * [[Пјер д'Обисон]] (1423–1503), [[Список на големи мајстори на витешкиот ред|Голем мајстор]] од [[Болничари|редот на Свети Јован Ерусалимски]] ([[Болничари|Витези болничари]]). * [[Жан де Брос]] (1375–1433) советник на [[Шарл VII Победникот]] * [[Гистав Кајбот]] (1848-1894) импресионистички сликар, поседувал замок во Крез * [[Арман Гијомен]] (1841–1927) импресионистички сликар * [[Жан Гитон]] (1901–1999) католички филозоф и теолог * [[Марсел Жухандо|Марсел Жуандо]] (1888–1979) писател * [[Пјер Леру]] (1797-1871) филозоф и политички економист * [[Пјер Мишон]] (1945-) романописец * [[Ремон Пулидор]] (1936–2019) велосипедист * [[Морис Ролинат|Морис Ролина]] (1846–1903) поет * [[Жил Сандо]] (1811–1883) романописец * [[Хуберт Ведрин|Ибер Ведрин]] (1947-) министер за надворешни работи * [[Жак Лафит]] (1943-) возач во Формула 1 * [[Жан-Пјер Жабуј]] (1942-) натпреварувач во автомобилизам * [[Натали Бај]] (1948-) глумица * [[Клод Шаброл]], режисер, поминал дел од своето детство во Сардан со својата баба == Туризам == [[Податотека:Gentioux_monument_aux_morts_pacifiste.JPG|мини| Познат [[Пацифизам|мировни]] споменик од Првата светска војна во Жантиу]] Како традиционално селско и слабо населено подрачје, со древна и типична ''уметност на живеење (art de vivre)'', изворна камена архитектура, без големо градско средиште и многу културно наследство како [[Замок|замоци]], опатии и [[Долмен|келтски камени споменици]], департманот Крез станал зелена туристичка дестинација од крајот на 1990-тите. Крез се одликува [[Умерена клима|со]] блага пролет и есен, прилично студени и снежни, но сончеви зими и релативно топли и сончеви лета, но не толку жешки како во јужните делови на Франција. Благодарение на зачуваниот пошумен крајолик, малото загадување и прекрасните камени градби, многу странци (особено Британци и Холанѓани, но и Германци и Белгијци) барале да купат викендички во Крез. Главните туристички атракции се музејот на [[таписерија]] во [[Aubusson, Creuse|Обисон]] и многуте замоци, особено оние на Вилмонтеи, [[Бусак, Креуз|Бусак]] и Банизет. Манастирот Мутје д'Aен има исклучителни дрвени резби од 17 век. По Првата светска војна, некои градови во Франција поставиле мировни воени споменици. Наместо комеморација на славните мртви, овие споменици ја осудуваат војната со ликови на ужалени вдовици и деца, а не со војници. Ваквите споменици предизвикале гнев кај ветераните и војската воопшто. Најпознатиот таков споменик се наоѓа во Жантиу-Пижерол во департманот (види слика лево). Под колоната во која е наведено името на паднатиот, стои сирак во бронза покажувајќи на натписот „Maudite soit la guerre“ (Проклета да е војната). Чувствата се зголемиле толку многу што споменикот официјално бил отворен дури во 1990 година, а војниците во блискиот армиски камп добиле наредба да ги свртат главите кога ќе поминуваат покрај него. == Галерија == == Поврзано == * [[Кантони на одделот Креуз|Кантони во департманот Крез]] * [[Комуни на одделот Креуз|Општини во департманот Крез]] * [[Арондисмани на одделот Креуз|Арондисмани во депатманот Крез]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{In lang|fr}} [https://www.creuse.fr/ Departmental Council website] * {{In lang|fr}} [https://www.creuse.gouv.fr/ Prefecture website] * [http://www.tourisme-creuse.com Official Tourism Website] * {{In lang|fr}} [http://www.portail-paysdegueret.com/ Land of Gueret Portal (Portail du Pays de Guéret)] * [http://www.pontnoir.com The English Language Portal for La Creuse] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240111051328/https://pontnoir.com/ |date=2024-01-11 }} * [http://www.creuse-news.eu News from the Creuse and practical advice about living there, in English] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20141011213342/http://www.creuse-news.eu/ |date=2014-10-11 }} {{Департмани во Франција}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Држави и територии настанати во 1790 година]] [[Категорија:Департмани во Нова Аквитанија]] [[Категорија:Централен Масив]] [[Категорија:Крез]] [[Категорија:Статии со извори на француски (fr)]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] gwwh60siu9f1tv2odoc482e8cwfnf5a Македонски претседателски избори (2024) 0 1338234 5567688 5467267 2026-05-31T10:23:14Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567688 wikitext text/x-wiki {{Infobox Election |election_name = Македонски претседателски избори (2024) | country = Република Македонија | type = presidential <!-- шаблонот подобро функционира со англискиот параметар --> | ongoing = no | previous_election = Македонски претседателски избори (2019) | previous_year = 2019 | next_election = | next_year = ''2029'' | election_date = 24 април (прв круг)<br>8 мај (втор круг) |image1 = {{CSS image crop|Image = MK presidential office handover 2024 - Cropped.jpg|bSize = 90|cWidth = 90|cHeight = 120|oTop = 0|oLeft = 0}} |nominee1 = [[Гордана Сиљановска-Давкова]] |party1 = ВМРО-ДПМНЕ |popular_vote1 = Прв круг<br>'''363.086'''<br>Втор круг<br>'''561.000''' |percentage1 = Прв круг<br>'''40,08%'''<br>Втор круг<br>'''65,14%''' |color1 = FFA500 |image2 = {{CSS image crop|Image = Stevo Pendarovski (29-10-2023).jpg|bSize = 90|cWidth = 90|cHeight = 120|oTop = 0|oLeft = 0}} |nominee2 = [[Стево Пендаровски]] |party2 = СДСМ |popular_vote2 = Прв круг<br>180.500<br>Втор круг<br>251.899 |percentage2 = Прв круг<br>19,92%<br>Втор круг<br>29,25% |image3 = {{CSS image crop|Image = Bujar Osmani official portrait 2020 (cropped 1).jpg|bSize = 90|cWidth = 90|cHeight = 120|oTop = 0|oLeft = 0}} |nominee3 = [[Бујар Османи]] |alliance3 =Европски Фронт |party3 = [[Демократска унија за интеграција|ДУИ]] |color3 = 344b9b |popular_vote3 =Прв круг<br>121.088 |percentage3 =Прв круг<br>13,37% |image4 = {{CSS image crop|Image = Максим_Димитриевски2024.jpg |bSize = 200|cWidth = 90|cHeight = 120|oTop = 0|oLeft = 50}} |nominee4 = [[Максим Димитриевски]] |alliance4 = |party4 = [[ЗНАМ]] |color4 = 669ddf |popular_vote4 =Прв круг<br>83.856 |percentage4 =Прв круг<br>9,26% |image5 = {{CSS image crop|Image = Arben Taravari (2023).jpg|bSize = 90|cWidth = 90|cHeight = 120|oTop = 0|oLeft = 0}} |nominee5 = [[Арбен Таравари]] |alliance5 = Вреди |party5 = [[Алијанса за Албанците|АА]] |color5 = 6EC1E4 |popular_vote5 =Прв круг<br>83.393 |percentage5 =Прв круг<br>9,20% |image6 = {{CSS image crop|Image = BiljanaVankovskalevica.jpg|bSize = 90|cWidth = 90|cHeight = 120|oTop = 0|oLeft = 0}} |nominee6 = [[Билјана Ванковска]] |party6 = [[Левица (политичка партија)|Левица]] |color6 = FF0000 |popular_vote6 =Прв круг<br>41.331 |percentage6 =Прв круг<br>4,56% |image7 = {{CSS image crop|Image = Stevco Profuilna slika za Wikipedia.JPG|bSize = 90|cWidth = 90|cHeight = 120|oTop = 0|oLeft = 0}} |nominee7 = [[Стевчо Јакимовски]] |alliance7 =Храбро за Македонија |party7 = [[Граѓанска опција за Македонија|ГРОМ]] |color7 = 5C625C |popular_vote7 =Прв круг<br>8.121 |percentage7 =Прв круг<br>0,90% |map_image=Претседателски_избори_2024_втор_круг.png |map_size=400px |map_caption= |title=[[Претседател на Македонија|претседател]] |before_election=[[Стево Пендаровски]] |before_party=СДСМ |after_election=[[Гордана Сиљановска-Давкова]] |after_party=ВМРО-ДПМНЕ |alliance1=Твоја Македонија|alliance2=За европска иднина|turnout=Прв круг: 905.971 (49,93%)<br>Втор круг: 861.218 (47,47%)|registered=1.814.317|map2_image=Претседателски_избори_2024_втор_круг_19_часот.png|last_update=10.5.2024|map2_size=400px|map3_image=Претседателски_избори_2024_прв_круг.png|map3_size=400px|map4_size=400px|map4_image=Претседателски_избори_2024_прв_круг_19_часот.png}}{{Политика на Македонија}}'''Македонски претседателски избори (2024)''' — [[Избори во Македонија|седми]] по ред претседателски избори во [[Македонија]]. Претседателските избори кои се одржале на [[24 април]], и [[8 мај]], [[2024|2024 година]] истовремено со [[Македонски парламентарни избори (2024)|парламентарните избори]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.slobodnaevropa.mk/a/na-8-maj-kje-se-glasa-na-dvojni-izbori-padna-dogovor-na-liderskata/32713325.html|title= На 8 мај ќе се гласа на двојни избори – падна договор на лидерската |work=Радио Слободна Европа |date=2023-12-04 |access-date=2024-02-07}}</ref> Гласачите избирале претседател со мандат од пет години. Актуелниот претседател [[Стево Пендаровски]], поддржан од [[Социјалдемократски сојуз на Македонија|СДСМ]], се кандидирал за реизбор. Неговиот противкандидат на претходните [[Македонски претседателски избори (2019)|избори во 2019 година]], професорката [[Гордана Силјановска|Гордана Сиљановска-Давкова]], повторно се кандидирала за позицијата претседател. Ова бил првиот претседателски реванш во македонската историја, а [[Стево Пендаровски]] станал прв кој се кандидрал за претседател на три последователни изборни циклуси (изборите во [[Македонски претседателски избори (2014)|2014]] и [[Македонски претседателски избори (2019)|2019]]). Заедно со [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на овие избори имало најголем број на кандидати во првиот круг, вкупно седум. [[Европска Унија|ЕУ]] интеграциите, надворешната политика, Францускиот предлог и уставните измени, владеењето на правото, одбраната и безбедноста на државата, како и изборот на претседател да се одвива во Собранието се очекува да бидат водечки теми во кампањата. По убедлива победа со освоени 561.000 гласови, победила професорката Гордана Сиљановска-Давкова и станала шести претседател во историјата на [[Македонија|Република Македонија]]. == Вовед == На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]] победил [[Стево Пендаровски]], кандидат на [[Социјалдемократски сојуз на Македонија|Социјалдемократскиот сојуз на Македонија]] (СДСМ). Тесно водејќи во првиот круг додека во вториот ја победил кандидатката на [[Внатрешна македонска револуционерна организација - Демократска партија за македонско национално единство|ВМРО-ДПМНЕ]], [[Гордана Силјановска-Давкова|Гордана Сиљановска-Давкова]] со повеќе од 53 отсто од гласовите. Кампањата била обележана со потпишувањето на оспорениот [[Преспански договор|Преспанскиот договор]] неколку месеци порано, одобрен на неуспешниот [[Референдум во Македонија (2018)|референдум]] во [[2018|2018 година]]. Потпишан од владата предводена од СДСМ, договорот бил силно оспоруван од ВМРО-ДПМНЕ, при што Гордана Сиљановска-Давкова за време на кампањите ветила дека ќе распише референдум за враќање на името „Македонија“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dw.com/mk/%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%98%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0-%D1%9C%D0%B5-%D0%B8%D0%B3%D1%80%D0%B0-%D0%B2%D1%82%D0%BE%D1%80-%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC-%D0%B7%D0%B0-%D0%B4%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%BE%D1%82-%D0%BE%D0%B4-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%BF%D0%B0/a-47560769|title=Силјановска ќе игра „втор референдум“ за Договорот од Преспа – DW – 18.02.2019|work=dw.com|language=mk|accessdate=2024-04-28}}</ref> Со победата на Стево Пендаровски се ратификувала промената на името и имплементацијата на договорот, што и овозможило на владата на премиерот [[Зоран Заев]] да ја внесе земјата во [[НАТО]] на [[27 март]] [[2020|2020 година]] и да го обнови процесот на пристапувањето во [[Европска Унија|Европската унија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nato.int/cps/en/natohq/news_174589.htm|title=North Macedonia joins NATO as 30th Ally|last=NATO|work=NATO|language=fr|accessdate=2024-04-28}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.france24.com/fr/20180617-skopje-athenes-grece-macedoine-signent-accord-appellation-macedoine-nord|title=Skopje et Athènes signent l'accord pour l'appellation de la "Macédoine du Nord"|date=2018-06-17|work=France 24|language=fr|accessdate=2024-04-28}}</ref> На [[Македонски парламентарни избори (2020)|Македонските парламентарни избори во 2020 година]] победила коалицијата „Можеме“, составена од [[Социјалдемократски сојуз на Македонија|Социјалдемократскиот сојуз на Македонија]] и [[Движење Беса|Движењето Беса]]. Ова било првпат од [[2002|2002 година]] СДСМ да излезе на врвот на ваков тип на избори. Овој настап сепак бил оквалификуван како тесна победа поради малата разлика во гласови и местата што ја делеле коалицијата од таа на „Обнова на Македонија“ предводена од [[Внатрешна македонска револуционерна организација - Демократска партија за македонско национално единство|ВМРО-ДПМНЕ]]. Бидејќи ниту една партија немала апсолутно мнозинство, требало да се преговара за формирање на коалициска влада. [[Демократска унија за интеграција|Демократската унија за интеграција]], која се наоѓала на третото место, се нашла на позицијата на креатор на владата, а со тоа туркала да го потврди своето барање во кампањата за добивање на функцијата претседател на владата или „Албанец премиер“, нешто што и [[Зоран Заев]] и [[Христијан Мицкоски]] го оцениле како неприфатливо.<ref name=":03">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.lemonde.fr/international/article/2020/07/16/en-macedoine-du-nord-maigre-avance-electorale-des-sociodemocrates_6046316_3210.html|title=En Macédoine du Nord, les sociaux-démocrates au défi de former un nouveau gouvernement|date=2020-07-16|work=Le Monde.fr|language=fr|accessdate=2024-04-06}}</ref> По тешкиот пораз на Социјалдемократскиот сојуз на [[Локални избори во Македонија (2021)|локалните избори]], на [[31 октомври]] [[2021|2021 година]], Зоран Заев најавил намера да поднесе оставка од раководството на партијата и владата. Една недела подоцна, лидерот на најголемата опозициска партија Христијан Мицкоски најавил дека ќе поднесе предлог за гласање на недоверба со поддршка на [[Движење Беса|Движењето Беса]], досега член на парламентарното мнозинство, но не успеал со еден глас на гласањето во [[11 ноември|11-ти ноември]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.euronews.com/2021/11/11/north-macedonia-government-facing-no-confidence-vote-in-parliament|title=North Macedonia coalition blocks no confidence vote in parliament|date=2021-11-11|work=euronews|language=en|accessdate=2024-04-06}}</ref> На [[6 декември]], Зоран Заев склучил договор со албанската [[Алтернатива (политичка партија)|Алтернатива]] за замена на Беса во парламентарното мнозинство, со што обезбедил стабилност на владината коалиција. [[Димитар Ковачевски]] бил избран во декември за претседател на СДСМ со комфорно мнозинство, а на [[29 декември]] му бил доверен мандатот за состав на нова влада откако Заев и формално поднел оставка.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.euronews.com/2021/12/30/social-democrat-leader-dimitar-kovacevski-elected-as-new-north-macedonia-pm|title=North Macedonia's Dimitar Kovacevski elected as new Prime Minister|date=2021-12-30|work=euronews|language=en|accessdate=2024-04-06}}</ref> Тој ја презентирал својата програма и неговиот тим пред пратениците на [[16 јануари]] [[2022|2022 година]], кои му ја дале довербата со 62 гласа „за“. На [[28 јануари]] [[2024|2024 година]], [[Талат Џафери]] станал технички [[Претседател на Владата на Македонија|претседател на владата на Македонија]], првиот [[Македонски Албанци|албанец во земјата]] што стигнал до таа функција. Тој бил избран од [[Собранието на Македонија|Собранието]] со 65 гласа за, 3 против и ниту еден воздржан. [[Влада на Талат Џафери|Џафери бил на чело на техничка влада]] која ја водел за сто дена, до парламентарните избори на [[8 мај]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.koha.net/fr/arboretum/407433/Talat-Xhaferi-devient-aujourd%27hui-Premier-ministre-de-la-Mac%C3%A9doine-du-Nord|title=Talat Xhaferi prend aujourd'hui ses fonctions de Premier ministre de la Macédoine du Nord|date=2024-01-29|work=KOHA.net|language=fr|accessdate=2024-04-06}}</ref> == Изборен систем == Според [[Устав на Македонија|македонските закони]], кандидатот за претседател можел да победи во прв круг доколку освоел над 50% од гласовите на сите регистрирани гласачи во избирачкиот список. Доколку ова не се случи, се одржува втор круг на избори, во кој се натпреваруваат двата кандидати со најмногу гласови од првиот круг. Одзивот во вториот круг треба да биде над 40% за гласањето да се смета за важечко.<ref name=":13">{{Наведена мрежна страница|url=https://mk.wikisource.org/wiki/%D0%A3%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2_%D0%BD%D0%B0_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%A1%D0%B5%D0%B2%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0|title=Устав на Република Северна Македонија - Викиизвор|work=mk.wikisource.org|language=mk|accessdate=2024-04-22}}</ref> Доколку и во вториот круг на гласање ниту еден од кандидатите не го добил потребното мнозинство гласови, се повторува целата изборна постапка.<ref name=":13" /> Според Уставот, претседателскиот кандидат треба да има над 40 години и да биде жител на државата најмалку 10 од последните 15 години. Еден мандат на претседателот трае 5 години, а најмногу еден претседател може да биде на должноста два мандати.<ref name=":13" /> Карактеристично за овие избори е што тие наместо во [[недела]], се спроведиле во [[среда]], ден што [[Влада на Македонија|Владата]] го прогласил како неработен. Исто така, овие избори се поклопиле со изборите за пратеници, а идентификацијата на гласачите повторно била со апарати за биометриска идентификација.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://24.mk/details/od-polnokj-pochnuva-molkot-za-pretsedatelskite-izbori-na-24-april|title=Од полноќ почнува молкот за претседателските избори на 24 април|work=24.mk|language=en|accessdate=2024-04-22}}</ref> За изборите за претседател во Избирачкиот список биле запишани 1.814.317 избирачи. Дијаспората, затворениците, лицата во старските домови, болните и изнемоштените лица гласале ден пред изборите односно во вторник на [[23 април]]. Во дијаспората се спровело гласање во дипломатските претставништва и конзуларни канцеларии во [[Абу Даби]], [[Белград]], [[Берлин]], [[Берн]], [[Бон]], [[Брисел]], [[Вашингтон]], [[Венеција]], [[Виена]], [[Детроит]], [[Загреб]], [[Канбера]], [[Копенхаген]], [[Лондон]], [[Љубљана]], [[Минхен]], [[Мелбурн]], [[Њујорк]], [[Осло]], [[Париз]], [[Прага]], [[Рим]], [[Стокхолм]], [[Торонто]], [[Хаг]], [[Чикаго]], [[Анкара]], [[Варшава]], [[Мадрид]], [[Пекинг]] и [[Софија]]. == Кандидати == Кандидат за претседател на Републиката можат да предложат најмалку 10.000 избирачи или најмалку 30 пратеници. [[ВМРО-ДПМНЕ]] на партиската конвенција во [[Скопје]] за свој претседателски кандидат ја избрале професорката [[Гордана Силјановска|Гордана Сиљановска-Давкова]]. Таа ја добила довербата на 444 од присутните 448 делегати, друг кандидат немало. Сиљановска-Давкова била кандидат на ВМРО-ДПМНЕ и на претходните [[Македонски претседателски избори (2019)|избори во 2019 година]]. [[Социјалдемократски сојуз на Македонија|СДСМ]] на свој конгрес ја потврдиле кандидатурата за втор мандат за претседател на [[Стево Пендаровски]]. === Кандидати во прв круг === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;font-size:90%;line-height:14px;" |+ ! colspan="3" |Кандидат, години, политичка партија ! colspan="2" |Поддржан од !Бр. !Политички позиции !Објавена кандидатура !Начин на кандидатура |- | rowspan="8" |[[Стево Пендаровски|Стево Пендаровски]] ({{age|1963|4|3|df=y}}) [[Независен политичар|Независен]] | rowspan="8" bgcolor="bf1e24" | | rowspan="8" |[[Податотека:Stevo Pendarovski (29-10-2023).jpg|алт=Stevo Pendarovski|144x144пкс]] | bgcolor="bf1e24" | |[[Социјалдемократски сојуз на Македонија|СДСМ]] | rowspan="8" |'''1''' | rowspan="8" | * Советник за национална безбедност {{small|{{nowrap|(2001–2004)}}}} * Претседател на [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]] {{small|{{nowrap|(2004–2005)}}}} * Советник за национална безбедност и надворешна политика {{small|{{nowrap|(2005–2009)}}}} * Пратеник во [[Собрание на Македонија|Собранието на РМ]] {{small|{{nowrap|(2016–2019)}}}} * [[Претседател на Македонија|Претседател на РМ]] {{small|{{nowrap|(2019–2024)}}}} | rowspan="8" |[[28 февруари]]<ref name=":1">{{cite web|url=https://telma.com.mk/2024/02/21/pretsedatelski-izbori-pendarovski-protiv-siljanovska-po-vtorpat-stevche-jakimovski-objavi-kandidatura-bujar-osmani-ke-istrcha-utre-na-listata-na-koja-veke-gi-cheka-vankovska/|title=Пендаровски против Силјановска по вторпат, Стевче Јакимовски објави кандидатура, Бујар Османи ќе истрча утре на листата на која веќе ги чека Ванковска|date=21 февруари 2024|language=mk-MK|website=[[Телма]]}}</ref> | rowspan="8" |10.000 потписи |- | bgcolor="ffff00" | |[[Либерално-демократска партија|ЛДП]] |- | bgcolor="33cc33" | |[[Демократска обнова на Македонија|ДОМ]] |- | bgcolor="0039e6" | |[[Нова социјалдемократска партија|НСДП]] |- | bgcolor="red" | |[[Партија за движење на Турците во Македонија|ПДТ]] |- | bgcolor="red" | |[[Внатрешна македонска револуционерна организација - Народна партија|ВМРО-НП]] |- | bgcolor="884dff" | |[[Партија на обединети пензионери и граѓани на Македонија|ПОПГМ]] |- | bgcolor="ac00e6" | |[[Сојуз на Ромите од Македонија|СРМ]] |- | rowspan="2" |[[Гордана Силјановска-Давкова|Гордана Сиљановска-Давкова]] ({{age|1953|5|11|df=y}}) [[Независен политичар|Независна]] | rowspan="2" bgcolor="#FFA500" | | rowspan="2" |[[Податотека:GordanaSiljanovskaDavkovka1.jpg|125x125пкс]] | bgcolor="#FFA500" | |[[Внатрешна македонска револуционерна организација - Демократска партија за македонско национално единство|ВМРО-ДПМНЕ]] | rowspan="2" |'''2''' | rowspan="2" | * Член на Уставна комисија на [[Собрание на Македонија|Собранието на РМ]] {{small|{{nowrap|(1990–1992)}}}} * [[Министер без ресор]] {{small|{{nowrap|(1992–1994)}}}} * Пратеничка во Собранието на РМ {{small|{{nowrap|(2020–2024)}}}} | rowspan="2" |[[22 февруари]]<ref name=":1" /> | rowspan="2" |30 пратеници |- | bgcolor="red" | |[[Социјалистичка партија на Македонија|СПМ]] |- | rowspan="2" |[[Стевчо Јакимовски]] ({{age|1960|8|27|df=y}}) [[Граѓанска опција за Македонија|ГРОМ]] | rowspan="2" bgcolor="5C625C" | | rowspan="2" |[[Податотека:Stevco Profuilna slika za Wikipedia.JPG|алт=Stevco Jakimovski|134x134px]] | bgcolor="5C625C" | |[[Граѓанска опција за Македонија|ГРОМ]] | rowspan="2" |'''3''' | rowspan="2" | * Градоначалник на [[Општина Карпош]] {{small|{{nowrap|(2000–2003; 2009–2017; 2021–денес)}}}} * [[Министер за економија на Македонија|Министер за економија]] {{small|{{nowrap|(2004–2004)}}}} * [[Министер за труд и социјална политика на Македонија|Министер за труд и социјална политика]] {{small|{{nowrap|(2004–2006)}}}} | rowspan="2" |[[21 февруари]]<ref name=":6">{{cite web|url=https://24.mk/details/stevcho-jakimovski-kandidat-za-pretsedatel-na-grom|title=Стевчо Јакимовски, кандидат за претседател на ГРОМ|date=21 февруари 2024|language=mk|website=[[Телевизија 24]]}}</ref> | rowspan="2" |10.000 потписи |- | bgcolor="ff8000" | |[[Интегра]] |- |[[Бујар Османи]] ({{age|1979|9|11|df=y}}) [[Демократска унија за интеграција|ДУИ]] | bgcolor="344b9b" | |[[Податотека:Bujar Osmani official portrait 2020 (cropped 1).jpg|алт=Bujar Osmani|133x133пкс]] | bgcolor="344b9b" | |[[Демократска унија за интеграција|ДУИ]] |'''4''' | * [[Министер за здравство на Македонија|Министер за здравство]] {{small|{{nowrap|(2008–2011)}}}} * Вицепремиер задолжен за европски прашања {{small|{{nowrap|(2017–2020)}}}} * [[Министер за надворешни работи на Македонија|Министер за надворешни работи]] {{small|{{nowrap|(2020–2024)}}}} |22 февруари<ref name=":2">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.evropaelire.org/a/zgjedhjet-maqedoni-bujar-osmani-kandidat-president-bdi/32830735.html|title=Osmani prezantohet si kandidat për president të Maqedonisë së Veriut|last=Кадриу|first=Исуф|date=22 февруари 2024|work=Радио Европа}}</ref> |10.000 потписи |- |[[Билјана Ванковска]] ({{age|1959|11|14|df=y}}) [[Независен политичар|Независна]] | bgcolor="FF0000" | |[[Податотека:BiljanaVankovskalevica.jpg|алт=BiljanaVankovskalevica|150x150пкс]] | bgcolor="FF0000" | |[[Левица (политичка партија)|Левица]] |'''5''' | * ''Нема (професорка на [[Филозофскиот факултет во Скопје]])'' |[[7 февруари]]<ref name=":5">{{cite web|url=https://24.mk/details/levica-ja-odbra-profesorkata-biljana-vankovska-za-kandidat-za-pretsedatel|title=Левица ја одбра професорката Билјана Ванковска за кандидат за претседател|date=7 февруари 2024|language=mk|website=[[Телевизија 24]]}}</ref> |10.000 потписи |- | rowspan="4" |[[Арбен Таравари]] ({{age|1973|4|9|df=y}}) [[Алијанса за Албанците]] | rowspan="4" bgcolor="#6EC1E4" | | rowspan="4" |[[Податотека:Arben Taravari (2023).jpg|алт=Arben Taravari|133x133пкс]] | bgcolor="purple" | |[[Алијанса за Албанците|АА]] | rowspan="4" |'''6''' | rowspan="4" | * [[Министер за здравство на Македонија|Министер за здравство]] {{small|{{nowrap|(2017–2017)}}}} * Градоначалник на [[Општина Гостивар]] {{small|{{nowrap|(2017–денес)}}}} | rowspan="4" |[[15 февруари]]<ref name=":3">{{cite web|url=https://www.dw.com/mk/esp-i-frla-rakavica-na-dui-arben-taravari-ke-bide-pretsedatelski-kandidat/a-68261119|title=ЕСП ѝ фрла ракавица на ДУИ|last=Блажевска|first=Катерина|date=15 февруари 2024|language=mk|website=[[Дојче Веле]]}}</ref> | rowspan="4" |10.000 потписи |- | bgcolor="ff0000" | |[[Движење Беса|Беса]] |- | bgcolor="ff9933" | |[[Алтернатива (политичка партија)|Алтернатива]] |- | bgcolor="0066ff" | |[[Демократско движење]] |- |[[Максим Димитриевски]] ({{age|1975|11|29|df=y}}) [[За наша Македонија|ЗНАМ]] | bgcolor="669ddf" | |[[Податотека:Максим Димитриевски2024.jpg|алт=Максим Димитриевски|120x120пкс]] | bgcolor="669ddf" | |[[За наша Македонија|ЗНАМ]] |'''7''' | * Претседател на совет на [[Општина Куманово]] {{small|{{nowrap|(2012–2016)}}}} * Пратеник во [[Собрание на Македонија|Собранието на РМ]] {{small|{{nowrap|(2016–2017)}}}} * Градоначалник на [[Општина Куманово]] {{small|{{nowrap|(2017–денес)}}}} |22 февруари<ref name=":4">{{Наведена мрежна страница|url=https://360stepeni.mk/maksim-dimitrievski-e-kandidat-za-pretsedatel-na-znam-vreme-e-za-promena-na-politichkata-stsena-vo-makedonija/|title=Максим Димитриевски е кандидат за претседател на ЗНАМ – време е за промена на политичката сцена во Македонија|last=360степени|date=22 февруари 2024|work=360 Степени}}</ref> |10.000 потписи |} === Кандидати кои не успеале да ги соберат потребните потписи === {| class="wikitable" !Кандидат ! colspan="2" |Партија/Коалиција !Објавена кандидатура !Собрани потписи |- |Вело Марковски | bgcolor="c7cccc" | |Независен{{efn|Член на [[ВМРО-ДПМНЕ]] кој се кандидирал без поддршка од неговата партија}} |[[19 октомври]] [[2023]]<ref>{{cite web|url=https://360stepeni.mk/velo-markovski-najavi-nezavisen-nastap-na-pretsedatelskite-izbori-no-veli-oti-ochekuva-poddrshka-od-vmro-dpmne/|title=Вело Марковски најави независен настап на претседателските избори, но вели оти очекува поддршка од ВМРО-ДПМНЕ|date=19 октомври 2023|language=mk-MK|website=360 степени}}</ref> |1.668 |- |Господин Попоски | bgcolor="c7cccc" | |Независен |[[15 февруари]] |147 |- |Ѓорѓи Манасков | bgcolor="c7cccc" | |Независен{{efn|Член на [[ВМРО-ДПМНЕ]] кој се кандидирал без поддршка од неговата партија}} |[[16 февруари]] |496 |- |[[Мерсиха Смаиловиќ]] | bgcolor="00cc00" | |[[Бошњачки демократски сојуз]] |[[21 февруари]]<ref>{{cite web|url=https://mk.tv21.tv/prv-pat-vo-istorijata-boshnatsite-ke-imaat-svoj-kandidat-za-pretsedatel-na-makedonija-mersiha-smailovik/|title=Прв пат во историјата Бошњаците ќе имаат свој кандидат за претседател на Македонија – Мерсиха Смаиловиќ|last=Деск|date=21 февруари 2024|language=mk-MK|website=[[ТВ 21]]}}</ref> |3.246 |- |Зорица Цветковска | bgcolor="ffcc00" | |Десна |[[24 февруари]] |293 |- |Гоце Ристов | bgcolor="c7cccc" | |Независен |[[4 март]] |6 |- |Драган Николовски | bgcolor="c7cccc" | |Независен |[[6 март]] |8 |} === Кандидати кои се повлекле од претседателската трка === {| class="wikitable" !Кандидат ! colspan="2" |Партија/Коалиција !Објавена кандидатура !Повлечена кандидатура !Собрани потписи<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://makfax.com.mk/makedonija/%d0%b4%d0%b8%d0%ba-%d0%ba%d0%b0%d0%ba%d0%be-%d1%81%d1%82%d0%be%d1%98%d0%b0%d1%82-%d0%bf%d0%be%d1%82%d0%b5%d0%bd%d1%86%d0%b8%d1%98%d0%b0%d0%bb%d0%bd%d0%b8%d1%82%d0%b5-%d0%ba%d0%b0%d0%bd%d0%b4%d0%b8/|title=Над 1000 потписи имаат Османи, Ванковска и Димитриевски, ДИК од утре еднаш дневно ќе известува за собраните потписи|last=Макфакс|first=А. П. /|date=2024-02-24|work=МАКФАКС|language=mk-MK|accessdate=2024-03-01}}</ref> |- |Томе Николоски | bgcolor="c7cccc" | |Независен |[[22 февруари]] |[[23 февруари]] |0 |} == Партиски гесла == [[Податотека:11 Oktomvri Skopje 1.jpg|мини|350x350px|Реклами за претседателски избори во Скопје.]] {| class="wikitable" style="text-align:right" ! colspan="2" |Кандидат !Гесло |- | bgcolor="#bf1e24" | | align="left" |[[Стево Пендаровски]] |„''Нашиот претседател Стево''“ |- | bgcolor="#FFA500" | | align="left" |[[Гордана Силјановска-Давкова|Гордана Сиљановска-Давкова]] |„''Македонија повторно горда''“ |- | bgcolor="#5C625C" | | align="left" |[[Стевчо Јакимовски]] |„''Храбро за Македонија''“ |- | bgcolor="#344b9b" | | align="left" |[[Бујар Османи]] |„''Искуство, искреност и посветеност''“ |- | bgcolor="#ED1C24" | | align="left" |[[Билјана Ванковска]] |„''Го враќаме достоинството на нацијата''“ |- | bgcolor="#6EC1E4" | | align="left" |[[Арбен Таравари]] |„''Промената е важна''“ |- | bgcolor="#669ddf" | | align="left" |[[Максим Димитриевски]] |„''Максимум за Македонија''“ |} == Дебати == {| class="wikitable" |- ! colspan="11" style="background:#B0C4DE" | Претседателски избори (прв круг) |- ! rowspan="3" | {{small|Датум}} ! rowspan="3" | {{small|Организатор}} ! rowspan="3" | {{small|Канал}} ! rowspan="3" | {{small|Видео запис}} ! colspan="7" | {{small|&nbsp;&nbsp;}} {{боја на фонт|black|#90ff90|&nbsp;П&nbsp;}} {{small|Присутен &nbsp;}} {{боја на фонт|black|#FF8|&nbsp;O&nbsp;}} {{small|Поканет, но отсутен&nbsp;}} {{боја на фонт|black|#ff9090|&nbsp;НП&nbsp;}} {{small|Непоканет&nbsp;}} |- !{{vert header|[[Стево Пендаровски|Пендаровски]]}} !{{vert header|[[Гордана Силјановска-Давкова|Силјановска-Давкова]]}} !{{vert header|[[Стевчо Јакимовски|Јакимовски]]}} !{{vert header|[[Бујар Османи|Османи]]}} !{{vert header|[[Билјана Ванковска|Ванковска]]}} !{{vert header|[[Арбен Таравари|Таравари]]}} !{{vert header|[[Максим Димитриевски|Димитриевски]]}} |- ! style="background:#bf1e24;" width="30px;" | ! style="background:#FFA500;" width="30px;" | ! style="background:#5C625C;" width="30px;" | ! style="background:#344b9b;" width="30px;" | ! style="background:#ED1C24;" width="30px;" | ! style="background:#6EC1E4;" width="30px;" | ! style="background:#669ddf;" width="30px;" | |- |4 април |Клик плус |ТВ 21 |[https://www.facebook.com/arbentaravari.mk/videos/2121718524850902 врска] |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{да|'''П'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{да|'''П'''}} |{{не|'''НП'''}} |- |21 април |360 степени |[[МРТ]] |[https://play.mrt.com.mk/play/572614 врска] |{{да|'''П'''}} |{{да|'''П'''}} |{{да|'''П'''}} |{{да|'''П'''}} |{{да|'''П'''}} |{{да|'''П'''}} |{{да|'''П'''}} |} {| class="wikitable" |- ! colspan="11" style="background:#B0C4DE" | Претседателски избори (втор круг) |- ! rowspan="3" | {{small|Датум}} ! rowspan="3" | {{small|Организатор}} ! rowspan="3" | {{small|Канал}} ! rowspan="3" | {{small|Видео запис}} ! colspan="5" | {{small|&nbsp;&nbsp;}} {{боја на фонт|black|#90ff90|&nbsp;П&nbsp;}} {{small|Присутен &nbsp;}} {{боја на фонт|black|#FF8|&nbsp;O&nbsp;}} {{small|Поканет, но отсутен&nbsp;}} {{боја на фонт|black|#ff9090|&nbsp;НП&nbsp;}} {{small|Непоканет&nbsp;}} |- !{{vert header|[[Стево Пендаровски|Пендаровски]]}} !{{vert header|[[Гордана Силјановска-Давкова|Силјановска-Давкова]]}} |- ! style="background:#bf1e24;" width="60px;" | ! style="background:#FFA500;" width="60px;" | |- |30 април |Клик плус |ТВ 21 |[https://www.facebook.com/SPendarovski/videos/959881482072522 врска] |{{да|'''П'''}} |{{да|'''П'''}} |- |1 мај |Топ Тема |[[Телма]] |[https://www.youtube.com/watch?v=kOHFHRD029s&t=5s врска] |{{да|'''П'''}} |{{да|'''П'''}} |- |2 мај |МРТ 1 |[[МРТ 1]] |[https://play.mrt.com.mk/play/573028 врска] |{{maybe|'''О'''}} |{{да|'''П'''}} |- |6 мај |Само вистина |[[Канал 5]] |[https://www.youtube.com/watch?v=nkN5MYjo1Rs&t=5s прв дел]<br>[https://www.youtube.com/watch?v=F1XBSGfLzvo втор дел] |{{да|'''П'''}} |{{да|'''П'''}} |} === Интервјуа и емисии === {| class="wikitable" |- ! colspan="11" style="background:#B0C4DE" | Претседателски избори (2024) |- ! rowspan="3" | {{small|Датум}} ! rowspan="3" | {{small|Организатор}} ! rowspan="3" | {{small|Канал}} ! rowspan="3" | {{small|Видео запис}} ! colspan="7" | {{small|&nbsp;&nbsp;}} {{боја на фонт|black|#90ff90|&nbsp;П&nbsp;}} {{small|Присутен &nbsp;}} {{боја на фонт|black|#FF8|&nbsp;O&nbsp;}} {{small|Поканет, но отсутен&nbsp;}} {{боја на фонт|black|#ff9090|&nbsp;НП&nbsp;}} {{small|Непоканет&nbsp;}} |- !{{vert header|[[Стево Пендаровски|Пендаровски]]}} !{{vert header|[[Гордана Силјановска-Давкова|Силјановска-Давкова]]}} !{{vert header|[[Стевчо Јакимовски|Јакимовски]]}} !{{vert header|[[Бујар Османи|Османи]]}} !{{vert header|[[Билјана Ванковска|Ванковска]]}} !{{vert header|[[Арбен Таравари|Таравари]]}} !{{vert header|[[Максим Димитриевски|Димитриевски]]}} |- ! style="background:#bf1e24;" width="30px;" | ! style="background:#FFA500;" width="30px;" | ! style="background:#5C625C;" width="30px;" | ! style="background:#344b9b;" width="30px;" | ! style="background:#ED1C24;" width="30px;" | ! style="background:#6EC1E4;" width="30px;" | ! style="background:#669ddf;" width="30px;" | |- |4 март |[[Стефан Лазаров|Лазаров]] |Лазаров |[https://www.youtube.com/watch?v=_KldcqcDU-M&t=129s врска] |{{не|'''ПН'''}} |{{да|'''П'''}} |{{не|'''ПН'''}} |{{не|'''ПН'''}} |{{не|'''ПН'''}} |{{не|'''ПН'''}} |{{не|'''ПН'''}} |- |18 март |Мој став |ЕМ Телевизија |[https://www.youtube.com/watch?v=JdWPhiJeCGY&t=1708s врска] |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{да|'''П'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |- |18 март |[[Стефан Лазаров|Лазаров]] |Лазаров |[https://www.youtube.com/watch?v=Z76oDuHUqj4&t=10s врска] |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{да|'''П'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |- |22 март |Мој став |ЕМ Телевизија |[https://www.youtube.com/watch?v=oTE4kvApu9A&t=12s врска] |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{да|'''П'''}} |- |4 април |МИА |МИА |[https://www.youtube.com/watch?v=wgTPr0BFVz0&ab_channel=MIAMediaInformationAgencyVIDEO врска] |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{да|'''П'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |- |5 април |МИА |МИА |[https://www.youtube.com/watch?v=ZcbBvnMZrM8&ab_channel=MIAMediaInformationAgencyVIDEO врска] |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{да|'''П'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |- |6 април |МИА |МИА |[https://www.youtube.com/watch?v=ytNg-1CAqSw&ab_channel=MIAMediaInformationAgencyVIDEO врска] |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{да|'''П'''}} |- |6 април |МИА |МИА |[https://www.youtube.com/watch?v=jrJNSi6DZ7E&ab_channel=MIAMediaInformationAgencyVIDEO врска] |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{да|'''П'''}} |{{не|'''НП'''}} |- |8 април |МИА |МИА |[https://www.youtube.com/watch?v=WEATRMTfZdc&ab_channel=MIAMediaInformationAgencyVIDEO врска] |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{да|'''П'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |- |8 април |Ја сакам Македонија |[[Сител]] |[https://www.youtube.com/watch?v=yqE0kI6magc&t=224s&ab_channel=%D0%A1%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%A2%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D1%98%D0%B0 врска] |{{не|'''НП'''}} |{{да|'''П'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{да|'''П'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |- |8 април |Клик плус |ТВ 21 |[https://www.facebook.com/SPendarovski/videos/392720797017685/ врска] |{{да|'''П'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |- |8 април |Аргумент плус |[[Телевизија 24]] |[https://www.youtube.com/watch?v=ZKpdF4ul6E8&ab_channel=Televizija24Vesti врска] |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{да|'''П'''}} |- |8 април |Топ тема |[[Телма]] |[https://www.youtube.com/watch?v=HWQjAjmtqP0&ab_channel=%D0%A2%D0%B5%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%A2%D0%92%2FTelmaTV врска] |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{да|'''П'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |- |8 април |360 степени |[[Македонска радио-телевизија|МРТ]] |[https://www.youtube.com/watch?v=2HHRV21_BPs&ab_channel=360Stepeni врска] |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{да|'''П'''}} |{{не|'''НП'''}} |- |8 април |360 степени |[[Македонска радио-телевизија|МРТ]] |[https://www.youtube.com/watch?v=2HHRV21_BPs&ab_channel=360Stepeni врска] |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{да|'''П'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |- |9 април |МИА |МИА |[https://www.youtube.com/watch?v=D5rOuW5n3rg&ab_channel=MIAMediaInformationAgencyVIDEO врска] |{{да|'''П'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |- |9 април |Топ тема |[[Телма]] |[https://www.youtube.com/watch?v=akl1Iv-C858&ab_channel=%D0%A2%D0%B5%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%A2%D0%92%2FTelmaTV врска] |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{да|'''П'''}} |{{не|'''НП'''}} |- |10 април |Топ тема |[[Телма]] |[https://www.youtube.com/watch?v=Z680G5v05CM&ab_channel=%D0%A2%D0%B5%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%A2%D0%92%2FTelmaTV врска] |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{да|'''П'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |- |10 април |Ја сакам Македонија |[[Сител]] |[https://www.youtube.com/watch?v=GNTxn6Wcd5g&ab_channel=%D0%A1%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%A2%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D1%98%D0%B0 врска] |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{да|'''П'''}} |- |10 април |Зум анализа |Телевизија M |[https://www.facebook.com/mnethd/videos/298927696579124 врска] |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{да|'''П'''}} |- |10 април |Клик плус |ТВ 21 |[https://www.facebook.com/tv21.mk/videos/449759460953168 врска] |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{да|'''П'''}} |- |11 април |Топ тема |[[Телма]] |[https://www.youtube.com/watch?v=WFhCSjpIcYQ&ab_channel=%D0%A2%D0%B5%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%A2%D0%92%2FTelmaTV врска] |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{да|'''П'''}} |- |11 април |Само интервју |[[Канал 5]] |[https://www.facebook.com/arbentaravari.mk/videos/1098993391368922 врска] |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{да|'''П'''}} |{{не|'''НП'''}} |- |11 април |Алсат |[[Алсат]] |[https://www.facebook.com/alsatnmk/videos/437064388702694 врска] |{{да|'''П'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |- |11 април |Аргумент плус |[[Телевизија 24]] |[https://www.facebook.com/24vesti.mk/videos/447000631325234 врска] |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{да|'''П'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |- |12 април |Инфомакс |[[Инфомакс]] |[https://www.facebook.com/jakimovskis/videos/1144569870294805 врска] |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{да|'''П'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |- |12 април |МИА |МИА |[https://www.youtube.com/watch?v=qPXB96CFAYQ&ab_channel=MIAMediaInformationAgencyVIDEO врска] |{{не|'''НП'''}} |{{да|'''П'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |- |15 април |360 степени |[[МРТ]] |[https://www.facebook.com/PartijaLevica/videos/978694969773331 врска] |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{да|'''П'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |- |15 април |Аргумент плус |[[Телевизија 24]] |[https://www.facebook.com/24vesti.mk/videos/1442994693289551 врска] |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{да|'''П'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |- |15 април |360 степени |[[МРТ]] |[https://www.youtube.com/watch?v=0zWCPEXCcns&ab_channel=360Stepeni врска] |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{да|'''П'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |- |17 април |Зум |[[ТВМ2]] |[https://www.facebook.com/61556216793619/videos/3854143451483104 врска] |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{да|'''П'''}} |- |17 април |Топ тема |[[Телма]] |[https://www.facebook.com/TVTelma/videos/389957457271668 врска] |{{да|'''П'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |- |17 април |Радио Лидер |[[Радио Лидер]] |[https://www.youtube.com/watch?v=EfkNsFwBYYE&ab_channel=%D0%A0%D0%90%D0%94%D0%98%D0%9E%D0%9B%D0%98%D0%94%D0%95%D0%A0 врска] |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{да|'''П'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |- |19 април |Радио Лидер |[[Радио Лидер]] |[https://www.youtube.com/watch?v=nrk8iTM4bPE&t=1905s врска] |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{да|'''П'''}} |- |22 април |Инфомакс |[[Инфомакс]] |[https://www.youtube.com/watch?v=7L3sQL-3TRM&ab_channel=%D0%98%D0%BD%D1%84%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D1%81 врска] |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{да|'''П'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |- |22 април |Само интервју |[[Канал 5]] |[https://www.youtube.com/watch?v=Jluqya1pLRc&ab_channel=%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB5%D0%A2%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D1%98%D0%B0 дел 1] <br /> [https://www.youtube.com/watch?v=7YFGAzGEeZ0&ab_channel=%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB5%D0%A2%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D1%98%D0%B0 дел 2] |{{да|'''П'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |- |22 април |Само интервју |[[Канал 5]] |[https://www.youtube.com/watch?v=41RkB_PMqIU&ab_channel=%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB5%D0%A2%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D1%98%D0%B0 дел 1] <br /> [https://www.youtube.com/watch?v=mXatPGJTvD8&ab_channel=%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB5%D0%A2%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D1%98%D0%B0 дел 2] |{{не|'''НП'''}} |{{да|'''П'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |- |22 април |Аргумент плус |[[Телевизија 24]] |[https://www.youtube.com/watch?v=tT8nNcD4has&ab_channel=Televizija24Vesti врска] |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{да|'''П'''}} |{{не|'''НП'''}} |- |25 април |Радио Лидер |[[Радио Лидер]] |[https://www.youtube.com/watch?v=HjmY1DSBl80&t=15s врска] |{{не|'''НП'''}} |{{да|'''П'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |- |25 април |Заспиј ако можеш |[[Телевизија Алфа]] |[https://www.youtube.com/watch?v=NUOB0ash1fY врска] |{{не|'''НП'''}} |{{да|'''П'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |{{не|'''НП'''}} |} == Митинзи и средби со граѓани == Актуелниот претседател [[Стево Пендаровски]] и професорката [[Гордана Силјановска-Давкова|Гордана Сиљановска-Давкова]] своите програми ги претставиле на поголеми митинзи и средби со граѓани во големите градови и центри на општини, додека другите кандидати тоа го правеле на помали настани и средби, учествувале на отворени дискусии, конвенции, семинари и оддржувале голем број на прес-конференции. Кандидатите од албанската националност своите средби ги воделе најчесто во општините и населени места со значително [[Македонски Албанци|албанско население]]. === Прв круг === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;font-size:90%;line-height:14px;" ! rowspan="2" |Кандидат ![[Стево Пендаровски]] ![[Гордана Силјановска-Давкова|Гордана Сиљановска-Давкова]] ![[Стевчо Јакимовски]] ![[Бујар Османи]] |- | | bgcolor="#bf1e24" | | bgcolor="#FFA500" | | bgcolor="#5C625C" | | bgcolor="#344b9b" | |- !Датум !Локација !Локација !Локација !Локација |- |4 април |Кривогаштани, Крушево, Прилеп |Скопје |Тетово |Липково |- |5 април |Пробиштип, Штип |Вевчани, Струга, Ресен |Гостивар, Кичево |Студеничани, Шуто Оризари |- |6 април |Македонски Брод, Кичево |Демир Капија, Неготино, Кавадарци |Крушево |Брвеница, Боговиње, Гостивар |- |7 април |Белчишта, Вевчани, Струга, Охрид |Зрновци, Виница, Кочани |Ѓорче Петров |Скопје, Теарце, Шемшево |- |8 април |Кисела Вода, Аеродром |Новаци, Демир Хисар, Битола |Кичево |Шуто Оризари |- |9 април |Македонска Каменица, Пехчево, Берово, Делчево |Теарце, Јегуновце, Брвеница, Ѓорче Петров, Куманово |Неготино, Кавадарци, Прилеп |Чаир |- |10 април |Демир Капија, Градско, Росоман, Неготино, Кавадарци |Босилово, Василево, Радовиш, Струмица | style="text-align:center" |— | style="text-align:center" |— |- |11 април |Дојран, Богданци, Валандово, Гевгелија |Долнени, Македонски Брод, Кичево | style="text-align:center" |— |Радовиш, Штип |- |12 април |Илинден, Петровец, Карпош, Центар |Дебар, Гостивар, Тетово |Карпош |Скопје |- |13 април |Желино, Јегуновце, Теарце, Брвеница, Тетово |Зелениково, Бутел, Карпош |Крива Паланка |Охрид |- |14 април |Старо Нагоричане, Кратово, Ранковце, Крива Паланка, Куманово |Петровец, Центар, Кисела Вода |Прилеп |Долнени, Крушево |- |15 април |Сарај, Чаир, Ѓорче Петров, Гази Баба |Кривогаштани, Крушево, Прилеп | style="text-align:center" |— |Дебар, Центар Жупа |- |16 април |Чашка, Свети Николе, Велес |Дојран, Валандово, Гевгелија |Скопје |Дебар |- |17 април |Дебар, Ростуше, Гостивар |Чашка, Свети Николе, Велес |Струга, Охрид, Битола |Пласница, Кичево |- |18 април |Чешиново-Облешево, Виница, Кочани |Охрид |Гевгелија, Ново Село, Струмица |Скопје, Куманово |- |19 април |Чучер-Сандево, Шуто Оризари, Бутел |Ранковце, Кратово, Крива Паланка |Скопје |Врапчиште |- |20 април |Ново Село, Босилово, Василево, Радовиш, Струмица |Македонска Каменица, Пехчево, Берово, Делчево |Карпош |Тетово |- |21 април |Скопје |Сарај, Чаир, Аеродром, Гази Баба |Скопје |Скопје |- |22 април |Демир Хисар, Ресен, Битола |Лозово, Карбинци, Пробиштип, Штип |Ѓорче Петров, Карпош |Чаир |- |23 април | align="center" colspan="4" |Изборен молк |- |24 април | align="center" colspan="4" |Изборен ден (прв круг) |} {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;font-size:90%;line-height:14px;" ! rowspan="2" |Кандидат ![[Билјана Ванковска]] ![[Арбен Таравари]] ![[Максим Димитриевски]] |- | | bgcolor="#ED1C24" | | bgcolor="#6EC1E4" | | bgcolor="#669ddf" | |- !Датум !Локација !Локација !Локација |- |4 април |Струмица | rowspan="2" |Дебар |Крушево |- |5 април |Штип |Берово, Делчево, Македонска Каменица, Виница, Кочани |- |6 април |Прилеп, Демир Хисар |Скопје, Куманово |Валандово, Богданци, Дојран, Гевгелија |- |7 април |Волково, Тетово |Тетово, Попова Шапка |Вевчани, Струга, Охрид |- |8 април |Богданци, Гевгелија |Тетово |Охрид, Дебрца, Велмеј, Лешани |- |9 април |Гази Баба |Скопје |Јегуновце, Брвеница, Теарце, Тетово |- |10 април |Карпош, Лисиче | style="text-align:center" |— |Лозово, Свети Николе, Штип |- |11 април |Гази Баба, Куманово |Чаир | style="text-align:center" |— |- |12 април | style="text-align:center" |— |Чаир, Тетово |Демир Капија, Неготино, Росоман, Кавадарци |- |13 април |Струга, Охрид |Сарај, Куманово |Кичево, Демир Хисар, Кривогаштани, Прилеп |- |14 април |Кавадарци | style="text-align:center" |— |Скопје |- |15 април |Центар, Кисела Вода |Велес, Желино |Скопје, Гостивар |- |16 април |Виница, Кочани |Струга, Дебар |Скопје |- |17 април | style="text-align:center" |— |Чаир, Липково |Чучер-Сандево, Бутел |- |18 април |Велес |Скопје, Струга |Куманово |- |19 април |Берово |Берлин (Германија) |Велес, Скопје |- |20 април |Битола |Цирих (Швајцарија) |Ресен, Новаци, Могила, Битола |- |21 април |Скопје |Приштина (Косово), Гостивар |Илинден |- |22 април |Кичево, Гостивар |Скопје |Радовиш, Василево, Ново Село, Босилово, Струмица |- |23 април | align="center" colspan="3" |Изборен молк |- |24 април | align="center" colspan="3" |Изборен ден (прв круг) |} === Втор круг === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;font-size:90%;line-height:14px;" ! rowspan="2" |Кандидат ![[Стево Пендаровски]] ![[Гордана Силјановска-Давкова|Гордана Сиљановска-Давкова]] |- | | bgcolor="#bf1e24" | | bgcolor="#FFA500" | |- !Датум !Локација !Локација |- |25 април | align="center" colspan="2" |— |- |26 април |Крушево |Крушево, Кривогаштани |- |27 април |Пештани, Охрид |Маврово и Ростуше, Дебар, Вевчани |- |28 април |Велебрдо, Маврово и Ростуше |Могила, Демир Хисар |- |29 април |Желино, Тетово |Јегуновце, Куманово |- |30 април |Арачиново, Куманово |Кавадарци, Струмица |- |1 мај |Студеничани, Штип |Ново Село |- |2 мај |Центар |Велес |- |3 мај | style="text-align:center" colspan="2" |— |- |4 мај |Гостивар |Валандово |- |5 мај |Струга |Скопје |- |6 мај |Центар |Скопје, Прилеп |- |7 мај | align="center" colspan="2" |Изборен молк |- |8 мај | align="center" colspan="2" |Изборен ден (втор круг) |} == Претседателска програми и кампањи == === Стево Пендаровски === [[Податотека:Stevo Pendarovski (29-10-2023).jpg|мини|289x289пкс|[[Стево Пендаровски]]]]Програмата на [[Стево Пендаровски|Пендаровски]] била составена од пет клучни столба, односно Глас на граѓаните – заштита на правата и слободите, промоција на младите, ранливите и маргинализираните заедници, заштита на демократијата и соработката меѓу заедниците во македонското општество, борба за правна држава ослободена од канџите на организираниот криминал и корупција и европска интеграција како двигател на целосната трансформација.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://nashiotpretsedatel.mk/|title=Нашиот Претседател - Стево|work=Нашиот Претседател - Стево|language=mk-MK|accessdate=2024-04-22|archive-date=2024-04-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20240422122130/https://nashiotpretsedatel.mk/|url-status=dead}}</ref> Кампањата во главно го содржела неговиот силен став и посветеност за патот кон [[Евроинтеграција|евроинтеграцијата]] во секој аспект, како и ветувањето дека тој и понатаму би бил претседател кој својот мандат ќе го завршил без дамка, и дека доколку граѓаните го изберат повторно, тој и понатаму би бил претседател на сите граѓани, без исклучок. За разлика од минатите претседателски избори, оваа кампања ја водел со посмирена динамика. Пендаровски за главен противкандидат ја сметал професорката [[Гордана Силјановска-Давкова|Гордана Сиљановска-Давкова]], па со тоа и кампањата била насочена најмногу против неа.<ref name=":10">{{Наведена мрежна страница|url=https://civilmedia.mk/politichki-katalog-site-pretsedatelski-kandidat-k-i/|title=ПОЛИТИЧКИ КАТАЛОГ: Сите претседателски кандидат(к)и|last=Tahiri|first=Diana|date=2024-04-22|work=CivilMedia|language=en-US|accessdate=2024-04-22}}</ref> [[Стево Пендаровски|Пендаровски]] бил поддржан од својата матична партија [[Социјалдемократски сојуз на Македонија|СДСМ]], министрите, пратениците и градоначалниците од СДСМ заедно со поранешни [[Премиер на Македонија|премиери на Македонија]] од истата партија, [[Зоран Заев]] и [[Владо Бучковски]], но основачот на СДСМ и поранешен [[Претседател на Македонија|претседател на Република Македонија]], [[Бранко Црвенковски]], останал неутрален. Пендаровски бил поддржан и од партиите кои биле дел од коалицијата предводена од [[Социјалдемократски сојуз на Македонија|СДСМ]], како [[Либерално-демократска партија|ЛДП]], [[Нова социјалдемократска партија|НСДП]], [[Внатрешна македонска револуционерна организација - Народна партија|ВМРО-НП]], [[Партија за движење на Турците во Македонија|ПДТ]], [[Сојуз на Ромите од Македонија|СРМ]], [[Демократска обнова на Македонија|ДОМ]], [[Партија на обединети пензионери и граѓани на Македонија|ПОПГМ]], [[Партија за демократски просперитет на Ромите|ПДПР]], [[Српска странка во Македонија|ССМ]] и други. Сепак не добил поддршката од [[Демократска унија за интеграција|ДУИ]] во првиот круг, кого го поддржале во [[Македонски претседателски избори (2019)|изборите во 2019 година]] и биле дел од владата предводена од СДСМ. === Гордана Сиљановска-Давкова === [[Податотека:GordanaSiljanovskaDavkovka1.jpg|мини|245x245px|[[Гордана Силјановска-Давкова|Гордана Сиљановска-Давкова]]]]Професорката [[Гордана Сиљановска-Давкова|Сиљановска-Давкова]] во нејзината кампања ја водела под геслото „''да ја направиме Македонија повторно горда''“, па и програмата се насочила кон таа тематика. Својата програма ја поделила на неколку подтеми, а најмногу внимание посветила на владеење на правото, надворешната политика и односи со соседните држави, дипломатијата, безбедноста и одбраната на државата, животната средина, дијаспората и културата.<ref name=":11">{{Наведена мрежна страница|url=https://drive.google.com/file/d/1D6cfO_TyHrLtSr7PEss4a-gHgEpm9Cnj/view?usp=embed_facebook|title=programa GSD 2024.pdf|work=Google Docs|accessdate=2024-04-22}}</ref> Во делот за владеење на правото, професорката предложила враќање на практиката на отворени канцеларии и директен контакт со граѓаните, вклучително и можност за поднесување на граѓански иницијативи и петиции. Повеќе обраќања пред пратениците, со цел градење на национален консензус за важни прашања. Предложила употреба на вето за подобрување на квалитетот на законите, не како израз на претседателска сила, туку за заштита на [[Устав на Македонија|Уставот]] и правата на граѓаните. Ја истакнала важноста на консултации и сигурни гаранции пред давање на мандат за основање на влада, како и конструктивни односи со владата и реакција во случај на кршење на Уставот. Дополнително најавила создавање на експертски тим за обезбедување на транспарентност и отчетност во преговорите со [[Европска Унија|Европската Унија]], како и барање за влез во единствениот пазар.<ref name=":11" /> Покрај тоа се залага за иницирање постапки за пристап до европските фондови и усогласување со стандардите на Организацијата за економска соработка и развој. Во однос на европската интеграција ја нагласува потребата за заштита на [[Македонство|македонскиот идентитет и интегритет]], како и за спроведување на промени според копенхагенските критериуми, без измени на Уставот.<ref name=":11" /> Во однос на безбедноста, се залагала за проактивната улога на [[Совет за безбедност на Македонија|Советот за безбедност]], потребата за центар за извонредност за жени, мир и безбедност, како и соработка со [[НАТО]] за промоција на улогата на жените во безбедносните и одбранбените системи, прецизирање на условите за промоција во [[АРМ]] и обезбедување на тренинзи за реинтеграција на војниците во цивилната служба, како и поставувањето на воени аташе во македонските дипломатско-конзуларни претставништва. Во однос на дипломатијата, најавила целосна професионализација на дипломатската служба, како и влез на македонските дипломати во меѓународните организации, потоа разработка на централен конзуларен центар за координирање на конзуларните активности и заштита на интересите на македонските граѓани низ светот и кампања за лобирање за непостојан член во Советот за безбедност.<ref name=":11" /> Сиљановска-Давкова најавила на подобрување на односот кон [[Македонски Роми|ромската заедница]] и лицата со попреченост, воведување на позиција во Кабинетот – советник за млади, основање форум за млади под покровителство на претседателот и основање на меѓународно училиште за лидери. Во однос на [[Македонска дијаспора|дијаспората]], Гордана најавила основање на национален совет за соработка со дијаспората, македонски бизнис хаб, како и годишна меѓународна конференција и инвестициски форум.<ref name=":11" /> Предизборната кампања на кандидатката Сиљановска-Давкова помалку наликува на [[Македонски парламентарни избори (2024)|кампања за парламентарни избори]], на која најчесто, наместо кандидатката за претседателка на државата, на собирите и средбите со граѓаните, главен промотор на нејзината кампања бил претседателот на партијата, [[Христијан Мицкоски]]. И кампањата на кандидатката Сиљановска Давкова се водела против, или во натпревар со противкандидатот [[Стево Пендаровски|Пендаровски]], како и на претходните избори, и покрај другите кандидати.<ref name=":10" /> Сите пратеници и градоначалници од редовите на [[ВМРО-ДПМНЕ]], како и голем број на поранешни функционери, меѓу нив и четвртиот претседател на Македонија, [[Ѓорге Иванов]], веднаш ја поддржале кандидатурата на [[Гордана Силјановска|Сиљановска-Давкова]], додека поранешниот премиер и претседател на [[ВМРО-ДПМНЕ]], [[Никола Груевски]] останал неутрален. Од друга страна пак, првиот претседател и основач на [[ВМРО-ДПМНЕ]], [[Љупчо Георгиевски]] му дал поддршка на [[Стево Пендаровски]]. Голем број на помали политички партии како [[Социјалистичка партија на Македонија]], [[Демократска партија на Србите во Македонија|ДПСМ]], [[Движење за национално единство на Турците во Македонија|ДНЕТ]], [[Партија на обединети демократи на Македонија|ПОДЕМ]], [[Нова либерална партија]], [[Демократски сојуз]], [[Глас за Македонија]], [[МААК - Конзервативна партија|МААК]], [[Српска напредна странка во Македонија|СНСМ]], [[Демократски сили на Ромите|ДСР]], [[Роми обединети од Македонија]] и други, кои биле во коалиција со [[ВМРО-ДПМНЕ]], дале поддршка на професорката Гордана Сиљановска-Давкова. Била поддржана и од голем број пратеници и функционери од десничарски ориентирани партии во [[Европа]], членови на [[Европска народна партија|Европската народна партија]], како [[Маргарета Седерфелт]], пратеник на шведскиот [[Риксдаг]], која учествувала на некои од митинзите организирани од [[ВМРО-ДПМНЕ]]. === Стевчо Јакимовски === [[Податотека:Stevco Profuilna slika za Wikipedia.JPG|мини|252x252px|[[Стевчо Јакимовски]]]]Како [[претседател на Република Македонија]], [[Стевчо Јакимовски|Јакимовски]] имал желба на јакнењето на позициите на државата во [[НАТО]] и почит кон македонските граѓани од страна на НАТО, како и стратешките партнери [[Соединети Американски Држави|САД]] и [[Европска Унија|ЕУ]].<ref name=":12">{{Наведена мрежна страница|url=https://grom.mk/wp-content/uploads/2024/04/jakimovski_programa_compressed-1.pdf|title=Изборна програма 2024 - Храбро за Македонија|last=Јакимовски|first=Стевчо|authorlink=Стевчо Јакимовски|date=2024|work=[[ГРОМ]]|accessdate=2024-04-22|archive-date=2024-04-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20240428164534/https://grom.mk/wp-content/uploads/2024/04/jakimovski_programa_compressed-1.pdf|url-status=dead}}</ref> Јакимовски наведил дека би ставил до знаење дека за влезот во Европската унија би биле подготвени да чекаме најкасно до [[2030|2030 година]], би ги направил сите реформи кои се потребни, а доколку по 2030 година не би биле примени во ЕУ, не би се откажале од европскиот пат, но би барале сопствен пат за развој на државата, а пред сѐ за носење на инвестиции и за отворање на работни места.<ref name=":12" /> Тој исто така се залагал за јакнење на економската дипломатија, а во исто време би инсистирал Македонија да подготви проекти за најмалку 50 милијарди евра со коишто би се побарале директни странски инвестиции и би се подготвиле да учестуваат во обновата на [[Украина]].<ref name=":12" /> Кандидатот за претседател од редовите на [[Граѓанска опција за Македонија|ГРОМ]], Стевчо Јакимовски, кој е и единствениот кандидат кој е на американската црна листа за корупција, водел кампања дека Македонија треба да има и други алтернативи, а не само [[Европската Унија]]. [[Стевчо Јакимовски]] како кандидат на [[Граѓанска опција за Македонија|ГРОМ]], заедно со неговата партија бил поддржан и од партиите [[Интегра]] и [[Партија за целосна еманципација на Ромите|ПЦЕР]] со кој бил заедно во коалицијата „''Храбро за Македонија''“. === Бујар Османи === [[Податотека:Bujar Osmani official portrait 2020 (cropped 1).jpg|мини|266x266пкс|[[Бујар Османи]]]]Кандидатот на Европскиот фронт, [[Бујар Османи]] се залагал за еднаква држава за сите, каде што и покрај ограничената моќ, како иден претседател би станал авторитет кој би ги обединил различните политички и етнички наративи и активен адвокат на правата на граѓаните, во борба против било која форма на дискриминација.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://lider.mk/bujar-osmani-veli-deka-kje-se-zalaga-za-ednakva-drzava-za-site/|title=Бујар Османи вели дека ќе се залага за еднаква држава за сите|work=Радио Лидер|language=mk-MK|accessdate=2024-04-08}}</ref> Османи се залагал изборот на претседател да се одвива во Собранието со двојно мнозинство, за партнерство и стратешки дијалог со [[Соединети Американски Држави|САД]], основање на меѓународен одбор со САД, [[Европска Унија|ЕУ]] и [[НАТО]] за сертифицирање на сите носители на јавни функции, зајакнување на Армијата согласно стандардите на НАТО, соодветното меѓународно етаблирање преку надворешната политика, задржувањето на младите, образованието и иновациите и зелената агенда.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mk.tv21.tv/10-zalozhbi-na-bujar-osmani-gi-pretstavi-pred-liderite-na-evropskiot-front/|title=10-заложби на Бујар Османи – ги претстави пред лидерите на Европскиот фронт|date=2024-03-31|work=mk.tv21.tv|language=en|accessdate=2024-04-08}}</ref> Кампањата на Османи за овие претседателски избори главно се состела од тоа што земјата немала друга алтернатива освен членството во [[Европска Унија|Европската Унија]] и силно партнерство со [[Соединети Американски Држави|САД]]. Според него, членството би се случило само со неговата политичка коалиција промовирајќи ја мултиетничноста, каде што биле застапени сите етнички заедници освен македонската. Кампањата ја водел главно во [[Македонски Албанци|албанските средини]]. Во јавните настапи настапувал со мотото „''искуство, чесност и посветеност''“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://civilmedia.mk/politichki-katalog-site-pretsedatelski-kandidat-k-i/|title=ПОЛИТИЧКИ КАТАЛОГ: Сите претседателски кандидат(к)и|last=Tahiri|first=Diana|date=2024-04-22|work=CivilMedia|language=en-US|accessdate=2024-04-22}}</ref> [[Бујар Османи]] како член на [[Демократска унија за интеграција|ДУИ]] бил поддржан од коалицијата „Европски Фронт“ предводена од [[Демократска унија за интеграција|ДУИ]], која ги вклучувала и партиите [[Алијанса за Албанците]] (фракцијата на [[Зијадин Села]]), [[Демократска партија на Албанците|ДПА]], [[Европска демократска партија|ЕДП]], [[Народно движење|НД]], [[Демократска партија на Турците на Македонија|ДПТ]], [[Унија на Ромите (политичка партија)|Унија на Ромите]] и [[Бошњачки демократски сојуз (политичка партија)|БДС]]. === Билјана Ванковска === [[Податотека:BiljanaVankovskalevica.jpg|мини|300x300пкс|[[Билјана Ванковска]]]]Најважните насоки во кои [[Билјана Ванковска|Ванковска]] би била ангажирана за време на вршењето на претседателската функција според нејзе би биле: иницијативата за создавање Македонска платформа за обединување околу националните интереси, иницијатива за донесување на граѓански устав заснован на принципите на социјална правда, за ставање на крај на бинационалната држава и процесот на федерализација како и раскинувања на [[Преспански договор|Преспанскиот договор]] и [[Договор за пријателство, добрососедство и соработка меѓу Република Македонија и Република Бугарија|договорот за пријателство, добрососедство и соработка со Бугарија]].<ref name=":7">{{Наведена мрежна страница|url=https://levica.mk/izborna-programa-2024/|title=ИЗБОРНА ПРОГРАМА 2024}}</ref> Во однос на надворешната политика, Ванковска била главен поборник за напуштање на членството во [[НАТО]] и преиспитување на политиката на асоцијација во [[Европска Унија|ЕУ]] по секоја цена и прогласување воена неутралност и одржување на сопствен систем за самоодбрана согласно со повелбата на [[Обединети нации|ОН]]. Од друга страна била главен застапник за приближување до земјите на [[БРИКС]] заради поголема економска соработка, барање на посматрачки статус во [[Движење на неврзаните|Движењето на неврзаните]], поголема економска агилност во рамки на иницијативата Појас и пат, како и вклучување во глобалните еколошки иницијативи за заштита на животот на планетата.<ref name=":7" /> Ванковска имала и иницијатива за поголемо вклучување на [[Македонска дијаспора|дијаспората]] во реализација на националните проекти за економски и технолошки развој како и мерки за јакнење на соработката со македонското и другите малцинства во соседните држави.<ref name=":7" /> Како нов проект, Ванковска се залагала за доделување на посебни награди и признанија за најдобрите во повеќе области и категории на годишно ниво (најдобри студенти, научници, иноватори, земјоделци, уметници, спортисти), доделување на признанија на професионални групи и организации, како и посебно признание за борбата против корупцијата.<ref name=":7" /> Кандидатката Билјана Ванковска во својата изборна програма наведила дека доколку би била избрана за претседател на Република Македонија, ќе се води од неколку фундаментални принципи, кои произлегувале од заедничката нишка во која се преплетуваат патриотизмот и [[Левица (политика)|левата идеологија]]. ==== Поддржувачи ==== Профсорката [[Билјана Ванковска]] како независен кандидат била поддржана од [[Левица (политичка партија)|политичката партија Левица]]. [[Билјана Ванковска|Ванковска]] добила поддршка и од ирските европратеници Клер Дејли и Мик Волас. === Арбен Таравари === [[Податотека:Arben Taravari (2023).jpg|мини|266x266пкс|[[Арбен Таравари]]]]Изборната програма на [[Арбен Таравари|Таравари]] се темелела на четири главни столба: интеграција со [[Европска Унија|Европската Унија]], безбедност, владеење на правото и консезуалната демократија.<ref name=":8">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.arbentaravari.mk/wp-content/uploads/2024/04/TaravariPresident_Programi_MK-2.pdf|title=Арбен Таравари Програма}}</ref> Надборешната политика би се засновала на европски и прозападни вредности и стремеж кон зачленување на Македонија во Европската Унија најкасно до [[2030|2030 година]]. [[Арбен Таравари|Таравари]] се залагал за излегување од иницијативата [[Отворен Балкан]], а бил застапник на имплементација на [[Преспански договор|Преспанскиот договор]] и [[Договор за пријателство, добрососедство и соработка меѓу Република Македонија и Република Бугарија|договорот за пријателство, добрососедство и соработка со Бугарија]].<ref name=":8" /> Таравари се залагал за обезбедување на стабилен буџет за одбрана на ниво од 2% од БДП, како и развој на нови капацитети и модернизација на силите во согласност со критериумите на НАТО. Бил застапник за зголемување на придонесот на Македонија во мировните мисии и операции на ЕУ во светот, јакнење на улогата на земјата во регионалните безбедносни структури, како и ставање на крај на енергетската зависност од [[Русија]].<ref name=":8" /> Како претседател на државата, Таравари би се борел против корупцијата на политичкиот систем, би превзел конкретни чекори за враќање на довербата на граѓаните во правосудниот систем и би ја заштитил консензуалната демократија, слободата на изразување и владеењето на правото во сите ситуации.<ref name=":8" /> Предизборната кампања на Таравари била насочена на силната поддршка на евроинтеграциите на Република Македонија, јасна определеност и поддршка на членството во НАТО, со ветувања за уредување на правниот систем, Таравари ветил дека доколку стане претседател, би работел на излегување од иницијативата Отворен Балкан и на избирање претседател на државата во Собранието. Забележително во кампањата на Таравари било дека се натпреварувал со кандидатот на ДУИ и коалицијата „Европски фронт“, [[Бујар Османи]]. ==== Поддржувачи ==== [[Арбен Таравари]] бил поддржан од [[ВРЕДИ (коалиција)|коалицијата „Вреди“]], која била составена од партиите [[Движење Беса|Беса]], [[Алтернатива (политичка партија)|Алтернатива]] и [[Демократско Движење (политичка партија)|Демократско Движење]] како и фракцијата на Арбен Таравари од [[Алијанса за Албанците]]. Таравари добил поддршка и од премиерот на [[Република Косово|Косово]], [[Албин Курти]] и неговата партија Движење за самоопределување, кои активно се вклучиле во кампањата на Таравари. === Максим Димитриевски === [[Податотека:Максим Димитриевски2024.jpg|мини|240x240пкс|[[Максим Димитриевски]]]][[Максим Димитриевски|Димитриевски]] поддршката и довербата од граѓаните ја побарал со својата програма наречена ''Манифест за Македонија''. Во неа биле наведени пет стратешки начела и на пет, приоритети во првите 200 дена од преземањето на претседателската функција. Прво, зајакнување на улогата на претседателот во надворешните односи, влез во [[ЕУ]] само со заштита и почитување на [[Македонство|националните интереси]], развивање на односи со сите соседни држави и со [[Балкан|државите од регионот]] и зајакнување на улогата на [[Македонија]] на глобалната сцена. Глас на разумот и обединувањето, поттикнување и одржување редовен, конструктивен и аргументиран дијалог со политичките субјекти за да постигнеме разбирање и согласност за клучните цели на државата – во надворешната и внатрешната политика, развој на меѓуетничките односи и реален соживот во Македонија и залагање за солидарно општество,со почитување на слободите и правата, без дискриминација, со развиена демократија и владеење на правото. Поцврстување во одбраната и безбедноста, зајакнување на капацитетите на [[Армија на Македонија|македонската армија]] и вложување напори за да се валоризира членството во [[НАТО]]. Силни институции за заштита на граѓанинот и државата. Вклученост и одговорност, транспарентност и јавност на своето дејствување како [[Претседател на Републиката]], како и отчетност и одговорност на носителите на јавните функции, како основа за искоренувањето на корупцијата. ==== Поддржувачи ==== [[Максим Димитриевски]] како лидер и основач на партијата [[За наша Македонија|ЗНАМ]], најголемата поддршка ја добил од својата партија. == Анкети на јавното мислење == === Прв круг === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;font-size:90%;line-height:14px;" ! rowspan="4" |Анкета ! rowspan="4" |Период ! rowspan="4" |Големина на примерок ![[Податотека:Stevo Pendarovski (29-10-2023).jpg|алт=Stevo Pendarovski|94x94px]] ![[Податотека:GordanaSiljanovskaDavkovka1.jpg|алт=Stevo Pendarovski|94x94пкс]] ![[Податотека:Stevco Profuilna slika za Wikipedia.JPG|алт=Stevco Jakimovski|93x93px]] ![[Податотека:Bujar Osmani official portrait 2020 (cropped 1).jpg|алт=Bujar Osmani|93x93px]] ![[Податотека:BiljanaVankovskalevica.jpg|алт=BiljanaVankovskalevica|98x98px]] ![[Податотека:Arben Taravari (2023).jpg|алт=Arben Taravari|93x93px]] ![[Податотека:Максим Димитриевски2024.jpg|алт=Максим Димитриевски|96x96px]] ! rowspan="4" |Водство |- ![[Стево Пендаровски|Пендаровски]] ![[Гордана Сиљановска-Давкова|Сиљановска-Давкова]] ![[Стевчо Јакимовски|Јакимовски]] ![[Бујар Османи|Османи]] ![[Билјана Ванковска|Ванковска]] ![[Арбен Таравари|Таравари]] ![[Максим Димитриевски|Димитриевски]] |- ![[Социјалдемократски сојуз на Македонија|СДСМ]] ![[Внатрешна македонска револуционерна организација - Демократска партија за македонско национално единство|ВМРО-ДПМНЕ]] ![[Граѓанска опција за Македонија|ГРОМ]] ![[Демократска унија за интеграција|ДУИ]] ![[Левица (политичка партија)|Левица]] ![[Алијанса за Албанците|АА]] ![[ЗНАМ]] |- ! style="background:#bf1e24;" | ! style="background:#FFA500;" | ! style="background:#5C625C;" | ! style="background:#344b9b;" | ! style="background:#ED1C24;" | ! style="background:#6EC1E4;" | ! style="background:#669ddf;" | |- !Резултати !24 април 2024 !905.971 !19.92 ! style="background:#FFE8BF;"|40.08 !0.90 !13.37 !4.56 !9.20 !9.26 ! style="background:#FFA500;color:#FFFFFF;"|20.16 |- |[https://www.facebook.com/photo?fbid=926432709179397&set=a.577860554036616 CRPC] |8–13 април 2024 |1210 |28.8 | style="background:#FFE8BF;" |'''35.0''' |2.1 |11.5 |4.5 |13.6 |4.6 | style="background:#FFA500;color:#FFFFFF;" |6.2 |- |[https://play.mrt.com.mk/play/572444 МКД.мк] |април 2024 |1200 |16 | style="background:#FFE8BF;" |'''26.2''' |1.1 |7.7 |3.7 |7.2 |5.2 | style="background:#FFA500;color:#FFFFFF;" |10.2 |- |[https://mkd.mk/davkova-ubedlivo-pred-pendarovski-osmani-tesno-pred-taravari/ МКД.мк]{{Мртва_врска|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |15–24 март 2024 |1200 |19.8 | style="background:#FFE8BF;" |'''36.5''' |1.5 |14.3 |4.9 |10.5 |12.1 | style="background:#FFA500;color:#FFFFFF;" |16.7 |- |[https://twitter.com/EuropeElects/status/1772056759902875714 CRPC] |4–7 март 2024 |1085 |29.3 | style="background:#FFE8BF;" |'''35.5''' |2.0 |9.6 |4.3 |14.3 |5.1 | style="background:#FFA500;color:#FFFFFF;" |6.2 |- |[https://play.mrt.com.mk/play/570506 IPIS]{{efn|Анкетата била спроведена пред некој од кандидатите да се квалификува да биде на гласачкото ливче}} |20 февруари 2024 |1212 |22.3 | style="background:#FFE8BF;" |'''39.2''' |– |12.2 |6.4 |13.4 |5.8 | style="background:#FFA500;color:#FFFFFF;" |16.9 |- | style="background:#e6e6e6;" |[[Македонски претседателски избори (2019)|Претседателски избори]] | style="background:#e6e6e6;" |21 април 2019 | style="background:#e6e6e6;" |— | style="background:#F2D2D4;" |'''44.8''' | style="background:#e6e6e6;" |44.2 | style="background:#e6e6e6;" |– | style="background:#e6e6e6;" |– | style="background:#e6e6e6;" |– | style="background:#e6e6e6;" |11.1{{efn|Различен кандидат ([[Блерим Река]]), поддржан од сите партии од коалицијата Вреди, освен од Демократско движење, која не постоела во 2019 година}} | style="background:#e6e6e6;" |– | style="background:#bf1e24;color:#FFFFFF;" |0.6 |} === Втор круг === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;font-size:90%;line-height:14px;" ! rowspan="4" |Анкета ! rowspan="4" |Период ! rowspan="4" |Големина на примерок ![[Податотека:Stevo Pendarovski (29-10-2023).jpg|алт=Stevo Pendarovski|94x94px]] ![[Податотека:GordanaSiljanovskaDavkovka1.jpg|алт=Stevo Pendarovski|94x94пкс]] ! rowspan="4" |Водство |- ![[Стево Пендаровски|Пендаровски]] ![[Гордана Сиљановска-Давкова|Сиљановска-Давкова]] |- ![[Социјалдемократски сојуз на Македонија|СДСМ]] ![[Внатрешна македонска револуционерна организација - Демократска партија за македонско национално единство|ВМРО-ДПМНЕ]] |- ! style="background:#bf1e24;" | ! style="background:#FFA500;" | |- !Резултати !8 мај 2024 !812.899 !30.99 ! style="background:#FFE8BF;"|69.01 ! style="background:#FFA500;color:#FFFFFF;"|38.02 |- |[https://mkd.mk/davkova-ubedlivo-pred-pendarovski-osmani-tesno-pred-taravari/ МКД.мк] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240406132751/https://mkd.mk/davkova-ubedlivo-pred-pendarovski-osmani-tesno-pred-taravari/ |date=2024-04-06 }} |15–24 март 2024 |1200 |44.2 | style="background:#FFE8BF;" |'''55.8''' | style="background:#FFA500;color:#FFFFFF;" |11.6 |- | style="background:#e6e6e6;" |[[Македонски претседателски избори (2019)|Претседателски избори]] | style="background:#e6e6e6;" |5 мај 2019 | style="background:#e6e6e6;" |— | style="background:#F2D2D4;" |'''53.6''' | style="background:#e6e6e6;" |46.4 | style="background:#bf1e24;color:#FFFFFF;" |7.2 |} == Изборен ден == === Прв круг === Гласањето во првиот круг започнато во 07:00 часот на [[24 април]] и траело до 19:00 часот на 3477 избирачки места низ целата земја. Право на глас имале околу 1.8 милиони луѓе. ==== Набљудувачи и излезеност ==== Вкупно 942 набљудувачи, странски новинари и преведувачи се акредитирале за следење на Претседателските избори. Според [[Државна изборна комисија|ДИК]], заклучно до [[19 април]] биле акредитирани 342 домашни и 568 странски набљудувачи и преведувачи, од кои најбројни биле од [[Организација за безбедност и соработка на Европа|ОБСЕ]]/[[ОДИХР]] – 375. Од домашните најбројни биле набљудувачите на Здружението за развој на општествено – социјални иновации „ВАКЕ УП“ – [[Скопје]] со 182 набљудувачи.<gallery mode="nolines" widths="250"> Податотека:Претседателски избори 2024 прв круг 9 часот.png|Излезеност во 9 часот Податотека:Претседателски избори 2024 прв круг 11 часот.png|Излезеност во 11 часот Податотека:Претседателски избори 2024 прв круг 13 часот.png|Излезеност во 13 часот Податотека:Претседателски избори 2024 прв круг 15 часот.png|Излезеност во 15 часот Податотека:Претседателски избори 2024 прв круг 17 часот.png|Излезеност во 17 часот Податотека:Претседателски избори 2024 прв круг 19 часот.png|Излезеност во 19 часот </gallery>Излезноста до 9 часот на претседателските избори била 4.06%, односно 70.997 гласачи, според податоците од Државната изборна комисија, по обработени 95.15% од изборните места.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk/pres/t1|title=iVote Demokra|work=rezultati.sec.mk|accessdate=2024-04-24|archive-date=2024-04-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20240424080508/https://rezultati.sec.mk/mk/pres/t1|url-status=dead}}</ref> Излезноста до 11 часот била 12.76%, односно 229.417 гласачи, пресметана врз основа на 97.43% од обработените избирачки места. Најголема излезност според податоците имало во [[Општина Крива Паланка|Крива Паланка]] каде гласале 24.5% од избирачите, односно 4.016 луѓе. Во апсолутни бројки, најмногу луѓе гласале во [[Општина Битола|Битола]], 12.450. Најмалку излезност имало во општините [[Општина Студеничани|Студеничани]] (3.82%) и [[Општина Пласница|Пласница]] (3.97%).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk/pres/t2|title=iVote Demokra|work=rezultati.sec.mk|accessdate=2024-04-24|archive-date=2024-04-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20240424144624/https://rezultati.sec.mk/mk/pres/t2|url-status=dead}}</ref> Излезноста до 13 часот била 24.65%, односно 438.840 гласачи. Најголема излесност имало во [[Општина Новаци|Новаци]] (42.87%) и [[Општина Крива Паланка|Крива Паланка]] (42.00%), најмала во [[Општина Пласница|Пласница]] (8.27%) и [[Општина Центар Жупа|Центар Жупа]] (9.12%).<ref name=":15">{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk/pres/t3|title=iVote Demokra|work=rezultati.sec.mk|accessdate=2024-04-24|archive-date=2024-04-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20240424133801/https://rezultati.sec.mk/mk/pres/t3|url-status=dead}}</ref> Излезноста до 15 часот на претседателските избори била 34.59%, односно 614.053 гласачи, по обработени 96.61% од изборните места. [[Општина Новаци]] имала најголема излезност од 57.69%, а во апсолутни бројки најмногу гласале во [[Општина Аеродром|Аеродром]] – 29.852. Во однос на [[Македонски претседателски избори (2019)|изборите од 2019 година]] излезеноста во 15 часот била за 6% поголема.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.radiomof.mk/izleznosta-na-pretsedatelskite-izbori-do-15-chasot-e-za-6-3-pogolema-od-izborite-vo-2019-godina/|title=Излезноста на претседателските избори до 15 часот е за 6% поголема од изборите во 2019 година|date=2024-04-24|work=Радио МОФ|language=en-US|accessdate=2024-04-24}}</ref> Најмала излесност имало во [[Општина Пласница|Пласница]] (12.57%) каде правото на глас го искористиле само 661 гласач. Излезноста до 17 часот била 42.38%, односно 747.059 гласачи. Најголема излесност имало во [[Општина Новаци|Новаци]] (67.19%), а најмала во [[Општина Пласница|Пласница]] (15.35%) и [[Општина Центар Жупа|Центар Жупа]] (15.57%).<ref name=":16">{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk/pres/t5|title=iVote Demokra|work=rezultati.sec.mk|accessdate=2024-04-24|archive-date=2024-04-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20240424162207/https://rezultati.sec.mk/mk/pres/t5|url-status=dead}}</ref> Во однос на [[Македонски претседателски избори (2019)|изборите од 2019 година]] излезеноста во 17 часот била за 9% поголема. Излезноста на крајот на изборниот ден била 49.91%, односно 905.971 гласачи. Најголема излесност имало во [[Општина Новаци|Новаци]] (74.06%), а најмала во [[Општина Центар Жупа|Центар Жупа]] (17.36%). Во однос на [[Македонски претседателски избори (2019)|изборите од 2019 година]] излезеноста била за 8% поголема.<ref name=":14">{{Наведена мрежна страница|url=https://telma.com.mk/2024/04/24/dik-izleznosta-do-17-chasot-e-4418-otsto-ili-devet-otsto-poveke-od-pretsedatelskite-izbori-vo-2019-godina/|title=telma.com.mk}}</ref> ==== Неправилности и анализа ==== Гласањето не било започнато на неколку места во предвиденото време, а на неколку било почнато со задоцнување или прекинато, на различни подрачја, сите поради технички проблем со читачот на отпечаток на прст.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.slobodenpecat.mk/vo-zhivo-pretsedatelski-izbori-vo-makedonija/|title=ВО ЖИВО {{!}} Претседателски избори во Македонија|last=Ивановска|first=Кристина|date=2024-04-24|work=Слободен печат|language=mk-MK|accessdate=2024-04-24}}</ref> Во [[Општина Чаир]] била пронајдена испукана димна бомба, која од страна на тим за антитероризам била отстранета. Биле забележани и помали инциденти, како фотографирање на гласачки ливчиња, организирано гласање, како и кршење на предизборниот молк. На 3 места во [[Куманово]] гласањето било прекинато поради технички проблеми, но затоа што станувало збор за мал број на гласови кои немале влијание врз крајниот исход, [[Државна изборна комисија|ДИК]] го поништило гласањето и соопштило дека нема да има прегласување.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://telma.com.mk/2024/04/25/dik-nema-da-ima-preglasuvane-na-trite-glasachki-mesta-vo-kumanovo/|title=ДИК: Нема да има прегласување на трите гласачки места во Куманово|last=Дејан|first=Дејан|date=2024-04-25|work=telma.com.mk|language=mk-MK|accessdate=2024-04-25}}</ref> Првиот круг забележал зголемување на излезноста, која достигнала речиси 50% во споредба со 41% во [[Македонски претседателски избори (2019)|2019]] година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.lexpress.fr/monde/presidentielle-en-macedoine-du-nord-la-droite-tres-largement-en-tete-au-premier-tour-VVRQWSIRKZDK5GE5T4FSWV4GG4/|title=Présidentielle en Macédoine du Nord : la droite très largement en tête au premier tour|date=2024-04-25|work=L'Express|language=fr|accessdate=2024-04-28}}</ref> [[Гордана Силјановска-Давкова|Гордана Сиљановска-Давкова]] со освоени 41 отсто од гласовите, била со повеќе од двојна предност наспрема [[Стево Пендаровски]], кој завршил втор. Опишувајќи го резултатот како „нов почеток“, таа изјавила дека „време е владата да си оди“ и ги повикала гласачите да докажат дека Македонија „отсекогаш била дел од Европа“. Стево Пендаровски, од своја страна, изразил изненадување и разочарување од неговите резултати, но се изјаснил дека е уверен во шансите да стигне во вториот круг, особено со поддршката на [[Македонски Албанци|албанското малцинство]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://apnews.com/article/north-macedonia-presidential-elections-d7c0cc09c0712de5175a6d34eacb8d83|title=EU hopeful North Macedonia to hold May 8 presidential runoff with center-right candidate in the lead|date=2024-04-24|work=AP News|language=en|accessdate=2024-04-28}}</ref> Завршувајќи на третото и петтото место, кандидатите [[Бујар Османи]], од [[Демократска унија за интеграција|Демократската унија за интеграција]] (ДУИ) и [[Арбен Таравари]], од [[Алијанса за Албанците|Алијансата за Албанците]] (АА) ги претставувале интересите на албанското малцинство. Бујар Османи предложил да се поддржи кандидатот кој ветил дека ќе го измени Уставот со цел претседателот на Републиката во иднина да биде избран со индиректно гласање од пратениците во Собранието, што според него би овозможило да се промовира изборот на припадник на албанското малцинство на чело на државата. Неговиот предлог, сепак, бил отфрлен од Гордана Сиљановска-Давкова и Стево Пендаровски, кои сметале дека изборот со директно гласање е подемократски.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.france24.com/en/europe/20240425-n-macedonia-s-right-wing-candidate-wins-first-round-presidential-election|title=Right-wing challenger wins first round in North Macedonia presidential election|date=2024-04-25|work=France 24|language=en|accessdate=2024-04-28}}</ref> Како четврти, кандидатот на [[За наша Македонија]] (ЗНАМ), [[Максим Димитриевски]], претставувал одлучувачки фактор, бидејќи неговите гласови би можеле да го одлучат победникот во вториот круг. === Втор круг === Во вториот круг на изборите влегле кандидатите [[Гордана Силјановска-Давкова|Гордана Сиљановска-Давкова]] и [[Стево Пендаровски]], по освоени најголем број на гласови во првиот круг. Гласањето во првиот круг започнало во 07:00 часот на [[24 април]] и траело до 19:00 часот на 3477 избирачки места низ целата земја. Право на глас имале околу 1.8 милиони луѓе. ==== Излезеност ==== <gallery mode="nolines" widths="250"> Податотека:Претседателски избори 2024 втор круг 9 часот.png|Излезеност во 9 часот Податотека:Претседателски избори 2024 втор круг 11 часот.png|Излезеност во 11 часот Податотека:Претседателски избори 2024 втор круг 13 часот.png|Излезеност во 13 часот Податотека:Претседателски избори 2024 втор круг 15 часот.png|Излезеност во 15 часот Податотека:Претседателски избори 2024 втор круг 17 часот.png|Излезеност во 17 часот Податотека:Претседателски избори 2024 втор круг 19 часот.png|Излезеност во 19 часот </gallery>[[Податотека:Gordana Siljanovska-Davkova ballot 2024.jpg|мини|десно|Претседателскиот кандидат Гордана Силјановска-Давкова гласа во вториот круг.|250x250пкс]]Излезноста до 9 часот на претседателските избори била 4.34%, односно 77.203 гласачи, според податоците од [[Државна изборна комисија|Државната изборна комисија]]. Излезноста до 11 часот била 12.47%, односно 222.633 гласачи, а до 13 часот била 22.61%, односно 407.942 гласачи. Најголема излесност имало во [[Општина Крива Паланка|Крива Паланка]] (46.25%), најмала во [[Општина Липково|Липково]] (3.28%).<ref name=":15" /> Излезноста до 15 часот на претседателските избори била 31.52%, односно 561.363 гласачи, по обработени 98.16% од изборните места, а излезноста до 17 часот била 39.36%, односно 706.417 гласачи. Најголема излесност имало во [[Општина Новаци|Новаци]] (66.47%), а најмала во [[Општина Липково|Липково]] (6.49%).<ref name=":16" /> Излезноста на крајот на изборниот ден била 47.47%, односно 861.218 гласачи. Најголема излесност имало во [[Општина Новаци|Новаци]] (75.18%), а најмала во [[Општина Липково|Липково]] (7.65%). Во однос на првиот круг излезеноста била за 2.5% помала. Тоа најмногу се должело поради тивкиот бојкот на коалицијата предводена од [[Демократска унија за интеграција|ДУИ]], која се надевала да не се исполни потребниот цензус од 40%. ==== Неправилности и анализа ==== Во вториот круг на денот на изборите биле забележани помалку неправилности во однос на првиот круг. Во општини со поголемо албанско население биле забележани притисоци за бојкотирање на изборите. Во деновите кои претходеле на изборниот ден биле приведени или повикани на разговор неколку членови на политичките партии [[Социјалдемократски сојуз на Македонија|СДСМ]] и [[Демократска унија за интеграција|ДУИ]], поради вршење на поткуп на гласачи. Сфатен како референдум за европската иднина на земјата, во вториот круг победила професорката [[Гордана Силјановска-Давкова|Гордана Сиљановска-Давкова]] со голема разлика со повеќе од две третини од гласовите. Таа била првата жена избрана на оваа функција во [[Македонија]]. Новиот претседател ќе има корист и од поволното мнозинство во Собранието, бидејќи нејзината партија, [[Внатрешна македонска револуционерна организација - Демократска партија за македонско национално единство|ВМРО-ДПМНЕ]], исто така победила на парламентарните избори со огромна разлика. == Резултати == {{Election results |cand1=[[Гордана Сиљановска-Давкова]]|party1=[[ВМРО-ДПМНЕ]]|votes1=363085|color1=#FFA500|votes1_2=561000 |cand2=[[Стево Пендаровски]]|party2=[[СДСМ]]|votes2=180499|color2=#bf1e24|votes2_2=251899 |cand3=[[Бујар Османи]]|party3=[[ДУИ]]|votes3=120811 |cand4=[[Максим Димитриевски]]|party4=[[За наша Македонија]]|votes4=83855 |cand5=[[Арбен Таравари]]|party5=[[Алијанса за Албанците]]|votes5=83337 |cand6=[[Билјана Ванковска]]|party6=[[Левица (политичка партија)|Левица]]|color6=red|votes6=41331 |cand7=[[Стевчо Јакимовски]]|party7=[[Граѓанска опција за Македонија]]|votes7=8121 |invalid=24560||invalid2=48289 |electorate=1814317||electorate2=1814317 |source=ДИК [https://drive.google.com/file/d/19p92UR04jpFuXlr7cQYGIxTRjwZaNHNy/view Прв круг], [https://drive.google.com/file/d/1CD9ZULhaQBDXOCOUIM7RBWUQrVAlcTtn/view Втор круг] |color3=#190165|color4=#669ddf|color5=purple|color7=#5C625C}} == Последици == По објавувањето на резултатите, [[Стево Пендаровски]] го признал поразот, додека [[Гордана Силјановска-Давкова|Гордана Сиљановска-Давкова]] потврдила дека е првата жена што е избрана за [[претседател на Македонија]] и ветила дека „''ќе застане со жените во правењето на овој голем чекор напред, чекор кон реформите''“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://apnews.com/article/north-macedonia-election-corruption-european-union-bulgaria-ac12182171ed7d46f160feeb469c7aa4|title=North Macedonia elects first woman president as center-left incumbents suffer historic losses|date=2024-05-08|work=AP News|language=en|accessdate=2024-05-10}}</ref> Според меѓународните набљудувачи, изборите биле „конкурентни и обемната и плуралистичка кампања им помогнала на гласачите да направат информиран избор, но бгила нарушена со негативна реторика со националистички слогани, како и со недостатоци во законодавството и недоволен надзор над финансиите на кампањата“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.osce.org/odihr/elections/north-macedonia/568306|title=North Macedonia’s elections were competitive and voters well informed, although the process remains insufficiently regulated: international observers|work=www.osce.org|language=en|accessdate=2024-05-10}}</ref> == Реакции == * {{flag|Hungary}} — Премиерот [[Виктор Орбан]] и честитал на Сиљановска-Давкова и на нејзината партија, [[Внатрешна македонска револуционерна организација - Демократска партија за македонско национално единство|ВМРО-ДПМНЕ]] за „заслужената и историска победа“ на претседателските и парламентарните избори. Орбан додал дека со нетрпение очекува да работи заедно за да и даде на Македонија „нов моментум во процесот на пристапување во ЕУ“.<ref>{{Cite web|url=https://hungarytoday.hu/viktor-orban-welcomes-the-conservatives-win-in-the-north-macedonian-elections/|title=Viktor Orbán Welcomes a Conservative Win in North Macedonian Elections|date=2024-05-09|language=en|access-date=2024-05-09|website=Hungary Today}}</ref> * {{flag|Croatia}} — Премиерот [[Андреј Пленковиќ]] и ја честитал победата на Сиљановска-Давкова.<ref>{{Cite web|url=https://netpress.com.mk/orban-vuchi-plenkovi-so-chestitki-za-izbornata-pobeda-na-vmro-dpmne-i-sil-anovska-davkova/|title=Орбан, Вучиќ, Пленковиќ со честитки за изборната победа на ВМРО-ДПМНЕ и Силјановска-Давкова|last=Ваљакова|first=Гордана Милошевска|date=2024-05-09|work=NetPress|language=mk-MK|access-date=2024-05-09}}</ref> * {{flag|Serbia}} — Претседателот [[Александар Вучиќ]] упатил честитки до Сиљановска-Давкова, велејќи дека е „уверен дека заедно ќе продолжиме да работиме на зајакнување на врските помеѓу [[Србија]] и [[Македонија]]“.<ref>{{Cite web|url=https://sitel.com.mk/vuchikj-i-ja-chestita-izbornata-pobeda-na-siljanovska-davkova|title=Вучиќ и ја честита изборната победа на Сиљановска-Давкова|language=mk|archive-url=https://web.archive.org/web/20240509152808/https://sitel.com.mk/vuchikj-i-ja-chestita-izbornata-pobeda-na-siljanovska-davkova|archive-date=9 May 2024|access-date=2024-05-09|website=Сител Телевизија|url-status=live}}</ref> * {{flag|Montenegro}} — Претседателот Јаков Милатович и ја честитал победата на Сиљановска-Давкова, и изјавил дека „пријателските односи меѓу [[Македонија]] и [[Црна Гора]] се засноваат на взаемна доверба меѓу народите“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://twitter.com/JakovMilatovic/status/1788503641399198065|title=JakovMilatovic}}</ref> * {{flag|Slovenia}} — Претседателката [[Наташа Пирц Мусар]] и ја честитала победата на Сиљановска-Давкова како прва жена пртседател, како и дека „со нетрпение очекувам да работиме заедно во градењето на европската иднина за вашата земја, народот и регионот на [[Западен Балкан]].“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://twitter.com/nmusar/status/1788495474376270300|title=Nataša Pirc Musar}}</ref> * {{flag|Ukraine}} — Претседателот [[Володимир Зеленски]] и честитал на Сиљановска-Давкова и изразил оптимизам во соработката со Македонија за обезбедување мир и стабилност во Европа.<ref>{{Cite web|url=https://kyivindependent.com/zelensky-congratulates-newly-elected-north-macedonian-president/|title=Zelensky congratulates newly elected North Macedonian president|language=en|access-date=2024-05-09|website=The Kyiv Independent}}</ref> * {{flag|France}} — Претседателот [[Емануел Макрон]] изјавил дека „се отвора нова страница кај нашите македонски пријатели“ и упатил срдечни честитки кон Сиљановска-Давкова за изборот за Претседател.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.facebook.com/search/top?q=emmanuel%20macron|title=Emmanuel Macron}}</ref> * {{flag|United States}} — Амбасадорката [[Ангела Агелер]] и изразила „срдечни честитки“ на Сиљановска-Давкова за нејзиниот „историски избор за прва жена претседател“. Таа упатила и честитки „до сите оние граѓани кои го искористија своето право на глас на претседателските и парламентарните избори“.<ref>{{Cite web|url=https://vecer.mk/makedonija/ageler-so-srdechni-chestitki-do-siljanovska-davkova-23c530a2-be58-49fc-b03a-cf8064b89451|title=Агелер со срдечни честитки до Силјановска-Давкова|last=Тимковска|first=Александра|date=2024-05-09|language=mk|archive-url=https://web.archive.org/web/20240509152804/https://vecer.mk/makedonija/ageler-so-srdechni-chestitki-do-siljanovska-davkova-23c530a2-be58-49fc-b03a-cf8064b89451|archive-date=9 May 2024|access-date=2024-05-09|website=Вечер, прв дознава.|url-status=live}}</ref> * {{flag|Kosovo}} — Претседателката [[Вјоса Османи]] и ја честитала победата на Сиљановска-Давкова.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://twitter.com/VjosaOsmaniPRKS/status/1788536615926636777|title=VjosaOsmani}}</ref> * {{flag|European Union}} — Амбасадорот [[Дејвид Гир]] и честитал на Гордана Сиљановска-Давкова за изборот, истакнувајќи дека „се радува на блиска соработка со неа за европската иднина на земјата“. Дополнително, [[Оливер Вархеји]], европскиот комесар за соседство и проширување, упатил честитки до Сиљановска-Давкова и ја истакнал потребата „да се забрзаат неопходните реформи за да се придвижи напред во процесот на преговори за пристапување во ЕУ“.<ref>{{Cite web|url=https://mia.mk/en/story/v%C3%A1rhelyi-congratulates-siljanovska-davkova-on-election-victory|title=Várhelyi congratulates Siljanovska Davkova on election victory|last=Kocovska|first=Silvana|date=2024-05-09|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20240509152804/https://mia.mk/en/story/v%C3%A1rhelyi-congratulates-siljanovska-davkova-on-election-victory|archive-date=9 May 2024|access-date=2024-05-09|website=Mia.mk|url-status=live}}</ref> == Поврзано == * [[Претседател на Македонија]] == Белешки == {{notelist}} == Наводи == {{наводи}} {{Македонски избори}} {{Добра статија}} [[Категорија:Претседателски избори во Македонија]] [[Категорија:Македонија во 2024 година]] o3utvqxip6dxj6e4m96w4fa3cjhj6ok Предлошка:Лукас Поуп 10 1338545 5567314 5120785 2026-05-30T12:12:02Z Andrew012p 85224 5567314 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Лукас Поуп | title = [[Лукас Поуп]] | listclass = hlist | state = {{{state|}}} | image = <!--| group1 = Games--> | list1 = * ''[[The Republia Times]]'' (2012) * ''[[Papers, Please]]'' (2013) * ''[[Return of the Obra Dinn]]'' (2018) * ''[[Mars After Midnight]]'' (2024) * ''[[Moida Mansion]]'' (2024) }}<noinclude>[[Категорија:Предлошки за луѓе од видеоигри]]</noinclude> jtlkhhr6fb3rfpu3r5rtdre77hphhm5 Лизгалки 0 1341304 5567555 5457533 2026-05-31T04:44:49Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567555 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Dodge_Stahl_-_Les_Patins_d_argent_page_181.jpg|десно|мини|250x250пкс| Лизгачи. Гравура од 1876 година.]] '''Лизгалки'''<ref>{{ДРМЈ|лизгалка}}</ref><ref>{{ОДРМЈ|лизгалка}}</ref> — [[обувка|обувки]] поставени на сечила што се користат за движење по [[мраз]]. == Потекло == [[Податотека:Medieval-skates-London.jpg|десно|мини|206x206пкс| Коскени лизгалки во [[Музеј на Лондон|Лондонскиот музеј]].]] Лизгањето настанало околу 5 000 г. пр. н.е. во [[Финска]]. Заради големиот број езера на подрачјето, луѓето наоѓаат начин да ги преминуваат замрзнатите езера наместо да ги обиколуваат.<ref name=":0"/> Постојат лизгалки чие сечило е изработено од пластика во Северна Европа и Русија. Најстариот пар пронајдени лизгалки потекнува од езеро во [[Швајцарија]] и се смета дека биле изработени околу 3 000 г. пр. н.е. Овие лизгалки се направени од коски од [[говеда]] или [[коњи]], со дупка на секој крај, што се користи за нивно прицврстување на обувките со кожни ремени.<ref name=":0" /> Лизгалките од Сен Дени е потврдено дека потекнуваат од [[Каролинзи|каролиншкото]] раздобје (751 г.). Откриени при археолошките ископувања, тие се составени од: * ''сечило'' направено од [[палечна коска]] на говедо или коњ; * од кожен чевел поставен на сечилото и понекогаш прицврстен со ремен. [[Податотека:Netherlands_ice_skates,_19th_century_-_Bata_Shoe_Museum_-_DSC00252.JPG|алт=|лево|мини| Холандски лизгалки од XIX век.]] Во четиринаесеттиот век, Холанѓаните почнале да додаваат парче остар челик на нивните лизгалки. На овој начин, тие можат да го сечат мразот и да ја искористат силата на своите нозе наместо да се туркаат со помош на стапови за да се движат напред. Страничното туркање станува норма за лизгањето, тоа е почеток на модерната ера на лизгалки.<ref name=":0">{{Наведено списание|last=|date=28 août 2018|title=Where Did Figure Skating and Ice Skates Originate?|url=https://www.thoughtco.com/history-of-ice-skates-1991654|journal=ThoughtCo|language=en|page=|issn=|access-date=2018-10-25|archive-date=2018-10-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20181025145953/https://www.thoughtco.com/history-of-ice-skates-1991654|url-status=dead}}</ref> До средината на XIX век, металниот дел од лизгалката бил прикачен на парче дрво, а тој пак со помош на кожни ремени прикачен на обувката. Во 1850 година, во [[Филаделфија]] Е. В. Бушнел ја измислил целосно металната лизгалка.<ref name=":1"/> == Видови лизгалки == === Уметничко лизгање === [[Податотека:American_Athletic_Figure_Skate.jpg|мини|Лизгалка за уметничко лизгање.]] Џексон Хејнс, американски лизгач, е основач на [[Уметничко лизгање|уметничкото лизгање]]. Во 1870-тите тој ги додал запците на предниот крај на сечилото, со што можело да изведуваат скокови.<ref name=":0"/> Во 1914 година, [[Џон Штраус]], производител на сечила од [[Сент Пол (Минесота)|Сент Пол]], го измислил првото сечило изработено од еден блок, што ги направило лизгалките посилни и полесни.<ref name=":0"/> Уметничко лизгање, кое најчесто се користи за рекреативно лизгање, се одликува со запци на врвот на предниот крај на сечилото. Сечилото е дебело приближно 4 милиметри. Тоа е малку издлабено во средината, со наострени страни. Сечилото е со приближно иста должина како и обувката на која е прикачено, а обувката е традиционално бела за жените и црна за мажите. Лизгалката е зајакната под лакот на стапалото и петицата.<ref name=":1"/> Чизмичката е до висина на глуждот и најчесто е изработена од кожа, а се стреми да биде што е можно полесна.<ref name=":2">{{Наведено списание|last=|date=7 septembre 2018|title=Can You Play Hockey in Figure Skates?|url=https://www.thoughtco.com/difference-between-hockey-skate-and-figure-skate-1281914|journal=ThoughtCo|language=en|page=|issn=|access-date=2018-10-29|archive-date=2018-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20181029191543/https://www.thoughtco.com/difference-between-hockey-skate-and-figure-skate-1281914|url-status=dead}}</ref> Некои лизгалки за [[танц на мраз]], дисциплина без скокови што бара поголема флексибилност, се исечени пониско за да дадат поголема подвижност на глуждот.<ref name=":2"/> === Брзо лизгање === ==== На долги патеки ==== [[Податотека:Clap-skate.jpeg|мини|Клап-лизгалка]] Лизгалката за брзо лизгање има многу низок крој што му овозможува на [[глужд]]от речиси целосна подвижност. Нејзиното сечило е многу подолго од обувката,<ref name=":1">{{Наведено списание|date=janvier 2000|title=ice skating {{!}} History, Rules, & Facts|url=https://www.britannica.com/sports/ice-skating|journal=Encyclopedia Britannica|language=en|access-date=2018-10-25}}</ref> за мажи неговата должина изнесува околу 45 сантиметри.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://gdt.oqlf.gouv.qc.ca/ficheOqlf.aspx?Id_Fiche=8869320|title=patin clap|language=fr|accessdate=2018-10-29}}</ref> Дебелината е само еден милиметар.<ref name=":3">{{Наведено списание|last=|date=2018|title=Découvrez l’équipement haute technologie de PyeongChang 2018|url=http://enroute.aircanada.com/fr/articles/technologie-pyeongchang-olympiques-2018|journal=En Route - Air Canada|language=fr|page=|issn=|access-date=2018-10-29|archive-date=2018-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20181029152336/http://enroute.aircanada.com/fr/articles/technologie-pyeongchang-olympiques-2018|url-status=dead}}</ref> [[Клап-лизгалка]]та настанала во 1981 година како теза на холандскиот докторанд [[Герит Јан ван Инген Шенау]].<ref name=":3"/> Во 1984 година, клап-лизгалката се појавила на натпреварите во [[брзо лизгање]].<ref name=":4"/> Во текот на сезоната 1996–1997, Факултетот за науки за движење на Слободниот универзитет во Амстердам дизајнирал функционални клап-лизгалки што ги користела холандската репрезентација. Во август 1997 година, [[Меѓународна лизгачка организација|Меѓународната лизгачка организација]] ги прифатила клап-лизгалките навреме за [[Брзо лизгање на Олимписките игри 1998|Олимписките игри во 1998 година]].<ref name=":4"/> За време на овие игри, на девет од десетте настани биле срушени светските рекорди со клап-лизгалки.<ref name=":3"/> Сечилото е прицврстено за обувката само на предниот дел со помош на шарка,<ref name=":5">{{Наведена мрежна страница|url=https://ici.radio-canada.ca/actualite/decouverte/dossiers/61_capsolymp/no9_patvit-longuep.html|title=Le patinage de vitesse : longue piste|date=|language=|accessdate=2018-10-29}}</ref> според урнекот кај [[Скијачко трчање|скијачкото трчање]]. Звукот од кликнување што се создава кога петата ќе се спушти на сечилото на крајот од секое притискање го добива скејтот името клап-лизгалка. Предноста на овој единствен стисок е да обезбеди продолжен допир на сечилото со мразот.<ref name=":4">{{Наведено списание|last=|date=2010-02-17|title=Patinage de vitesse : le matériel qui clap|url=https://www.culture-generale.fr/sciences/3662-quest-ce-qui-claque-dans-les-patinoires|journal=Culture générale|language=fr-FR|page=|issn=|access-date=2018-10-29}}</ref> ==== На кратки патеки ==== [[Податотека:Apolo_Ohno's_speed_skates.jpg|алт=|лево|мини| Лизгалки за брзо лизгање на кратки патеки од Аполо Оно.]] Лизгалката за кратки патеки се разликува од клап-лизгалката во тоа што се прицврстува на предниот и задниот дел на лизгалката. Причините за оваа разлика се од практична и безбедносна природа. Вртењата на кратки патеки се поостри и бараат помала моќност, но поголема прецизност.<ref name=":4"/> Сечилата на лизгалките за кратки патеки се закривени во насока на свијоците за да се олесне нивното совладување. Тие се поместени налево, така што лизгалката не го допира мразот во свијоците во кои се влегува брзо.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.youtube.com/watch?v=mmkFKL7KbwI|title=Special Skates and Gloves for Short Track|date=2016-12-30|language=en|accessdate=2018-10-29}}</ref> === Хокеј на мраз === [[Податотека:Nike_Bauer_Supreme_One_90_Skates.jpg|мини|Лизгалки за хокеј на мраз]] [[Податотека:Patin_hockey_goalie.jpg|мини|Лизгалка за голман во хокеј на мраз]] Во текот на последната четвртина од дваесеттиот век, обликот на хокејските лизгалки доживеал огромни промени. Сечилата биле заменети со синтетички материјали прицврстени на лизгалката<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.iceskatesmuseum.com/e-ho-div-1.htm|title=Various hockey skates|last=Voorbergen|first=Bert van|date=|language=en|accessdate=2018-10-29|archive-date=2018-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20181029152419/http://www.iceskatesmuseum.com/e-ho-div-1.htm|url-status=dead}}</ref>, што ги прави единствени натпреварувачки лизгалки каде што сечилата и обувката се неразделни.<ref name=":2"/> Самата чизма е направена од кожа или пластика, понекогаш најлон.<ref name=":2" /> Хокеарската лизгалка е многу тешка обувка. Нејзината цврстина ја намалува нејзината подвижност, но ја зголемува заштитата на лизгачите од удар од стап, сечило или [[пак]].<ref name=":2" /> Нејзиното сечило е малку пократко од обувката и е многу закривено,<ref name=":1"/> што му овозможува на лизгачот да изведува многу остри свртувања.<ref name=":5"/> За да се овозможи подвижност на глуждот, неопходен за остри вртења што се изведуваат во хокеј на мраз, лизгалката е „потсечена“ на внатрешните и надворешните страни на чизмата на нејзиното ниво.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.tuckerhockey.com/tucker-tips-the-importance-of-ankle-flex-in-skating/|title=Tucker Tips - The Importance of Ankle Flex in Skating|date=2013-09-22|language=en-CA|accessdate=2019-01-10}}</ref> Лизгалките што ги користат голманите се различни. На глуждот тие се скроени пониско од вообичаените хокеарски лизгалки и чизмата се наоѓа поблиску до мразот за тежиштето да биде пониско. Самата чизма е обвиткана со зацврстена пластика за да го заштити стапалото во случај на удар. Сечилото е подолго и е помалку закривено за да му овозможи на голманот полесно да се движи од едната до другата страна на голот. == Лизгалки во уметноста == На една од неговите слики, [[Хиеронимус Бош]] вклучува лик што носи лизгалки од тоа раздобје, направени од дрво и коска.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.thisiscolossal.com/2018/09/hieronymus-bosch-costume/|title=A Peculiar Character From a Hieronymus Bosch Painting Comes to Life on the New York City Subway|date=2018-09-19|language=en|accessdate=2019-01-10}}</ref> [[Податотека:Lisbon,_Museum_Nacional_de_Arte_Antiga,_Hieronymus_Bosch,_the_Temptation_of_Saint_Anthony-1.JPG|алт=Peinture médiévale aux personnages colorés, dont un avec un entonnoir sur la tête et des patins à glace aux pieds.|мини| На оваа слика на [[Јероним Бос|Хиеронимус Бош]], долниот десен лик носи лизгалки.]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Брзо лизгање]] [[Категорија:Уметничко лизгање]] 3s5flluh17wy72va513tmiunhvgeo4b Магнат 0 1344386 5567602 5433061 2026-05-31T08:37:36Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567602 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Bacciarelli Jan Zamoyski.jpg|мини|[[Јан Замојски]] — важен полски магнат од XVI век]] '''Магнат''' ({{langx|la|magnas}}, т.е. „голем човек“) — благородник што зазема висока положба по раѓање, богатство или други квалитети. Во [[средновековието]], изразот се користел за да се разликуваат големите земјопоседници и богатите војсководци (херцози, [[гроф]]ови итн.) од [[Барон (титула)|бароните]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://en.natmus.dk/historical-knowledge/denmark/prehistoric-period-until-1050-ad/the-viking-age/power-and-aristocracy/magnates-and-kings/|title=Magnates and kings|work=National Museum of Denmark|language=en|accessdate=2024-03-21}}</ref><ref>{{ДРМЈ|магнат}}</ref><ref>{{ОДРМЈ|магнат}}</ref> Во [[Англија]], магнати биле исклучително богатите благородници што се појавиле откако [[Едвард III]] го раскинал кралството меѓу неговите синови наместо да го остави на еден син. Зголемениот судир меѓу овие благородници (и нивните наследници) и спорот околу кралската титула довеле до внатрешни војни, како [[Војна на розите|Војната на розите]].<ref name="ChrimesRoss1972">{{cite book|title=Fifteenth-Century England, 1399–1509: Studies in Politics and Society|last=Pugh|first=T. B.|publisher=Manchester University Press|year=1972|isbn=9780064911269|editor=S. B. Chrimes, C. D. Ross and R. A. Griffiths|page=86|chapter=The magnates, knights and gentry|access-date=17 July 2013|chapter-url=https://books.google.com/books?id=7US8AAAAIAAJ&pg=PA86}}</ref> Во денешно време, изразот магнат (со синоними како [[тајкун]], голем индустријалец, барон) се користи за [[Бизнис|деловен]] магнат — исклучително богат и влијателен стопанственик. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons category}} * [https://www.magnet-shop.com/magnets-throughout-the-history Magnets throughout the history] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240321195647/https://www.magnet-shop.com/magnets-throughout-the-history |date=2024-03-21 }} __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ [[Категорија:Титули]] ht8xcwv9o4f8wq69aohsx3qw0fglwho Лукас Долега 0 1344480 5567593 5522859 2026-05-31T07:47:06Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567593 wikitext text/x-wiki '''Лукас Долега''' (19 август 1978 – 17 јануари 2011 година), роден '''како Лукас фон Забиенски-Меброук''' и исто така наречен '''Лукас Меброук Долега''', бил [[Французи|француско]] / [[Германци|германски]] [[Фотоновинарство|фоторепортер]]. Тој наводно бил убиен од туниската полиција додека фотографирал протест во [[Тунис (град)|Тунис]]. Како што е објавено во Гардијан (Велика Британија), Долега бил првиот новинар убиен за време на [[Јасминова револуција|протестите во Тунис 2010-2011 година]], според Репортери без граници. Тој исто така бил првиот новинар кој починал додека бил на задача за време на востанијата [[Арапска пролет|на Арапската пролет]].<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2011/jan/16/french-photographer-dies-tunisia-protests|title=French photographer dies after being hit by police teargas canister in Tunisia|date=2011-01-16|work=The Guardian|access-date=2011-01-23}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://cpj.org/killed/2011/lucas-mebrouk-dolega.php|title=Lucas Mebrouk Dolega|date=2011-01-17|publisher=Committee to Protect Journalists|accessdate=2011-10-16}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://en.rsf.org/tunisia-french-photographer-dies-from-18-01-2011,39342.html|title=French photographer dies from injury sustained on day of Ben Ali's departure|date=2011-01-18|publisher=Reporters without Borders|accessdate=2011-01-23|archive-date=2011-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20110123015858/http://en.rsf.org//tunisia-french-photographer-dies-from-18-01-2011,39342.html|url-status=dead}}</ref> Тој бил смртно повреден истиот ден кога Зин Ел Абидин Бен Али побегнал од Тунис во егзил. == Лични податоци == Долега е роден во Париз на 19 август 1978 година од мајка Германка и татко Французин, соодветно новинар и лекар. Тој пораснал во Париз, пред да се пресели во Тангер во Мароко. Имал француско и германско државјанство, а почнал да работи како фотограф во Европската агенција за пресфото во април 2006 година.<ref>"[http://www.lefigaro.fr/flash-actu/2011/01/16/97001-20110116FILWWW00194-tunisie-le-photographe-francais-vivant.php Tunisie: le photographe français vivant]", AFP story, ''Le Figaro,'' 16 January 2011. {{In lang|fr}} Accessed 25 January 2011.</ref> <ref name="laurent">Olivier Laurent, "[http://www.bjp-online.com/british-journal-of-photography/news/1937417/french-photographer-dies-tunisia <nowiki>UNESCO, French government call for investigation of Lucas Dolega's death [update 7]</nowiki>] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110119010423/http://www.bjp-online.com/british-journal-of-photography/news/1937417/french-photographer-dies-tunisia|date=2011-01-19}}", ''British Journal of Photography,'' 16 January 2011. Accessed 22 January 2011.</ref> Било со седиште во Париз, покривал различни приказни во Европа, а во 2008 година го фотографирал Конго.<ref>"[http://www.epa.eu/en/article/1711897.html Remembering Lucas Dolega]", European Pressphoto Agency, 17 January 2011. Accessed 22 January 2011.</ref> Долега имал 32 години кога починал.<ref>"[https://web.archive.org/web/20110122080744/http://af.reuters.com/article/tunisiaNews/idAFLDE70G25R20110117 French photographer hurt in Tunisia protests dies]", Reuters, 17 January 2011. Accessed 22 January 2011.</ref> == Смрт == На 14 јануари 2011 година, еден ден откако Долега пристигнал во Тунис, и на крајот од демонстрациите на авенијата Бургиба, тој бил во групата новинари на аголот на улицата Ганди и улицата Марсеј. Во главата бил погоден со [[солзавец]], околу 20см долг и со дијаметар од 5см, наводно пукано од полицијата на краток дострел и хоризонтално кон група фотографи. Тој бил однесен прво во клиника, а потоа во невролошката болница во Тунис Рабта каде што бил опериран, но починал на 17 јануари. <ref name="pdn">David Walker, "[http://www.pdnonline.com/pdn/news/Photographer-Dies-of-1505.shtml Photographer dies of injuries in Tunis]", ''Photo District News,'' 18 January 2011. Accessed 22 January 2011.</ref> Колегата фотограф и пријател Оливие Лабан-Матеј го донел трупот на Долега во Франција.<ref name="nytimes2013">{{Наведени вести|url=http://lens.blogs.nytimes.com/2012/02/22/parting-glance-remi-ochlik/|title=Parting glance: Rémi Ochlik|last=MacDonald|first=Kerri|date=2013-02-22|work=New York Times|access-date=2013-03-03|type=blog}}</ref> == Влијание == Долега бил првиот од голем број новинари кои биле убиени во текот на бунтовите на Арапската пролет во 2011 година. Тој бил убиен додека бил на задача. Тој е меѓу групата фоторепортери кои биле убиени додека известувале за протести, како што е Хиро Мурамото, снимател и новинар застрелан од војник во Бангкок, 2010 година, или Кенџи Нагаи, фоторепортер кој бил застрелан од војник во Рангун, 2007 година. == Наследство == Наградата Лукас Долега (Prix Lucas Dolega) е основана во 2011 година за да им оддаде чест на фоторепортерите кои известувале под тешки околности. == Во популарната култура == Лукас Долега се спомнува во песната „Љубовно писмо од Емили Блашер до Реми Очлик“, напишана од новинарката на „Париз Меч“, Емили Блашер, по повод првата годишнина од смртта на Реми Очлик.<ref name="poem">{{Наведена мрежна страница|url=http://lejournaldelaphotographie.com/entries/10393/a-love-letter-from-emilie-blachere-to-remi-ochlik|title=A love letter from Emilie Blachère to Rémi Ochlik|last=Blachère|first=Emilie|date=2013-03-04|publisher=Le journal de la photographie|accessdate=2013-03-03|archive-date=2013-03-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20130308073904/http://lejournaldelaphotographie.com/entries/10393/a-love-letter-from-emilie-blachere-to-remi-ochlik|url-status=dead}}</ref> Таа пишува: „Ангеле мој, бакни ми го Лукас. Грижи се за себе. Грижи се за нас“.<ref name="poem" /> Откако ја прочитала песната на информативната програма на Радио 4 на BBC Радио 4, радио водителот Педи О'Конел се распаднал емотивно и не можел да се натера да го продолжи емитувањето на вестите околу 12 секунди. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/tvandradio/bbc/9905627/Choked-BBC-presenter-falls-silent-after-hearing-love-letter-to-photographer-killed-in-Syria.html|title=Choked BBC presenter falls silent after hearing love letter to photographer killed in Syria|last=Marsden|first=Sam|date=2013-03-03|work=The Telegraph (UK)|access-date=2013-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20130303205745/http://www.telegraph.co.uk/culture/tvandradio/bbc/9905627/Choked-BBC-presenter-falls-silent-after-hearing-love-letter-to-photographer-killed-in-Syria.html|archive-date=2013-03-03}}</ref> Реми Очлик бил пријател и колега на Лукас Долега, тој бил со Долега кога умрел Долега, а работел на формирање на наградата во чест на Долега по смртта на неговиот пријател.<ref name="nytimes2013"/> == Наводи == <references /> == Надворешни врски == * Лукас Долега: [http://www.lucasdolega.com/en/ веб-страница] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240324163749/http://www.lucasdolega.com/en/ |date=2024-03-24 }} на Фоторепортер * [https://archive.today/20120312065617/https://webgate.epa.eu/index.php?SEARCHMODE=SERIES&SHOWSERIES=49.LUC_DOL_obit Фотографии на Лукас Долега], Европска агенција Пресфото * Мишел Пуех, „ [http://www.mediapart.fr/club/blog/michel-puech/140111/tunis-le-photographe-lucas-dolega-de-lagence-epa-est-decede Тунис: фотографијата на Лукас Долега од агенцијата ЕПА е децеде] “. Mediapart, јануари 2011. {{In lang|fr}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Долега, Лукас}} [[Категорија:Погребани на гробиштата „Пер Лашез“]] [[Категорија:2011 во Тунис]] [[Категорија:Починати во 2011 година]] [[Категорија:Родени во 1978 година]] [[Категорија:Новинарство]] [[Категорија:Француски новинари]] [[Категорија:Новинари убиени додека известувале за револуцијата во Тунис]] [[Категорија:Писатели од Париз]] [[Категорија:Француски фотографи од 21 век]] riabux68rc9tbtlxvvcc4m5zvcvyhi8 Лело Бурти 0 1346012 5567542 5443988 2026-05-31T03:01:46Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567542 wikitext text/x-wiki {{внимание}} [[Податотека:Shukhuti_Cemetery.jpg|мини|Лело топка на гробиштата Шухути.]] '''Лело''' или '''лело бурти''' ({{Langx|ka|ლელო ბურთი}}), буквално „топка на терен [играње]“, е [[Грузија|грузиски]] народен спорт, кој е целосна контактна игра со топка и многу слична на [[рагби]].<ref name="Completerugby">Bath, Richard (ed.) ''The Complete Book of Rugby'' (Seven Oaks Ltd, 1997 {{ISBN|1-86200-013-1}}) p67</ref> Во рамките на терминологијата на грузискиот рагби сојуз, зборот ''лело'' се користи да значи обид, а популарноста на рагби сојузот во Грузија исто така му се припишува на тоа.<ref>Louis, p39</ref> Во 2014 година, лело бурти, заедно со хридоли, традиционална боречка вештина, бил впишан од владата на Грузија како „нематеријален споменик“ на културата.<ref>{{Наведени вести|url=http://vestnikkavkaza.net/articles/culture/54072.html|title=Khridoli and leloburti are nonmaterial monuments of Georgia|last=Kalatozishvili|first=Georgy|date=16 April 2014|work=Vestnik Kavkaza|access-date=1 May 2016|archive-date=2016-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20160603024758/http://vestnikkavkaza.net/articles/culture/54072.html|url-status=dead}}</ref> Лело Бурти е посебен спортски настан и културен фестивал што се одржува еднаш годишно на православната Велигденска недела во Шухути, село во регионот Гурија во Западна Грузија. Имав доволно среќа да присуствувам на Лело Бурти во 2022 година. Беше интензивно искуство, но многу забавно! Во овој пост, ќе споделам малку за историјата на Лело, нашето искуство на фестивалот и моите совети за присуство, вклучително и како да стигнете до Шухути, каде да останете во близина и други совети. Се појавува во грузиската епска поема од 12 век ''„Витез во кожата на Пантер“'' во која ликовите го играат Лело Бурти. == Традиционални сорти == Лело се играло во Грузија од античко време и сè уште се игра во прилики во руралните области. Ќе се избере поле („Лело“) и : „ ''Во претходните времиња,'' лело ''тимовите се состоеја од по неколку десетици играчи, а теренот понекогаш требаше да биде пречекан со поток, кој играчите требаше да го истуркаат во потера по топката.'' “ <ref name="Lukashin1">Lukashin, p24</ref> Понекогаш полето за игра било помеѓу два водни текови. Двата тима, обично составени од машката популација од соседните села, ќе се соочат еден со друг. Бројот на играчи од секоја страна не беше традиционално поставен, туку ги вклучуваше сите способни мажи кои секое село можеше да ги повика.<ref name="Lukashin1">Lukashin, p24</ref> Голема, тешка топка беше поставена на средината на теренот и целта на играта беше да се пренесе преку реката на „половина“ од противничката страна. : „ ''Играта се одвиваше на широк простор понекогаш кој се протега на неколку километри на многу груб терен. Натпреварувачите требаше да се борат со ридови, ридови, долини, шуми. каскадни потоци и мочуришта. Нивната задача беше да внесат топка на одредено место, да речеме, преку границата на населбата или до подножјето на планината може да се употребат сите потребни средства за да се вози топката напред - стапалата или рацете.'' “ <ref name="Lukashin1">Lukashin, p24</ref> Се веруваше дека победничкиот тим ќе обезбеди подобра жетва за нивното село. == Стандардизирана верзија == За време на [[Советски Сојуз|советскиот период]], ''лело'' станало стандардизирано: : „ ''Денес'' лело ''се игра според строго дефинирани правила на соодветен терен од 90-135 метри во должина и 60-90 метри во ширина. кг и е долга 85-90 см.'' “ <ref name="Lukashin2">Lukashin, 104</ref> Оваа стандардизирана верзија има тимови со петнаесет страни (како на рагби сојузот ) и додавање напред (за разлика од рагби фудбалот).<ref name="Lukashin3">Lukashin, 105</ref> На играчите им е дозволено да ја исфрлат топката од рацете на противниците, но за разлика од американскиот фудбал, блокирањето на противниците без топка не е дозволено.<ref name="Lukashin3" /> Туркањето и сопнувањето (или хакирањето) на противниците исто така е забрането, а играчите не смеат да скокаат врз нив.<ref name="Lukashin3" /> Целта е да се внесе топката во голманската уста, која е позната како ''мак'' .<ref name="Lukashin3" /> На играчите исто така им е дозволено да ја носат топката само пет секунди пред додавање. Играта се состои од две полувремиња по триесет минути, со интервал од десет минути.<ref name="Lukashin3">Lukashin, 105</ref> Историја на Лело Бурти Лело Бурти („топка од терен“) е традиционална игра со топка со целосен контакт со повеќе од 300 години историја. Се споменува дури и во епот „Витез во кожата на Пантер“ од националниот поет на Грузија, Шота Руставели. Според некои извори, лело за прв пат се појавило за време на Отоманската Империја, поточно по жестока битка каде што мала група Гуриски борци успеале да поразат отомански баталјон. Првите лело натпревари беа одиграни за да ја одбележат нивната победа - нешто како реконструкција. == Грузија: „Лавовите“ == Лелос (како што се нарекуваат) се националниот рагби сојуз на Грузија . Едно стандардно навивање на љубителите на грузискиот рагби сојуз е ''Лело, Лело, Сакартвело'' (Обиди, пробај, Грузија). == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.youtube.com/watch?v=scQcgvuEMh4] - Играта Лело * https://wander-lush.org/lelo-burti-shukhuti-georgia/ {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240516122335/https://wander-lush.org/lelo-burti-shukhuti-georgia/ |date=2024-05-16 }} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Грузија]] j9uq1ohb2d32xcsjy6294rx5qoalq14 М. Левент Курназ 0 1346229 5567601 5489643 2026-05-31T08:12:28Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567601 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" |+ !М. Левент Курназ |- |'''Роден''' 1965 |- |'''Националност''' Турчин |- |'''Образование''' Б.С. Електроинж., Универзитетот Богазици (1988), Б.С. Физика, Универзитетот Богазици, (1990), Б.А. Меѓународни односи, Универзитетот Анадолу (2015), М.С. Електроинж., Универзитетот Богазици (1990), М.С. Физика, Универзитетот во Питсбург (1991), д-р. Физика, Универзитетот во Питсбург (1994). |- |'''Професија(и)''' академик, климатски научник |} '''М. Левент Курназ''' (роден 1965 година) бил турски научник за климата,<ref name=":5">{{Наведени вести|url=http://www.theguardian.com/world/2021/jul/30/turkish-fires-sweeping-through-tourist-areas-are-the-hottest-on-record|title=Turkish fires sweeping through tourist areas are the hottest on record|date=2021-07-30|work=[[The Guardian]]|access-date=2022-04-22|language=en}}</ref><ref name=":6">{{Наведени вести|url=https://apnews.com/article/climate-science-business-droughts-environment-137e6f52a8fe14db981a45d19e8907d1|title=Turkey's Lake Tuz dries up due to climate change, farming|date=2021-10-28|work=[[AP NEWS]]|access-date=2022-04-22|language=en}}</ref><ref name=":8">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.voanews.com/a/science-health_un-chief-climate-change-report-code-red-humanity/6209343.html|title=UN Chief: Climate Change Report 'Code Red for Humanity'|date=2021-08-09|work=[[Voice of America]]|language=en|accessdate=2022-04-23}}</ref> член на факултетот [[Физика|за физика]] [[Универзитет Богазичи|на Универзитетот Богазичи]],<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://phys.boun.edu.tr/people/faculty|title=Bogazici University Physics Department Faculty Members}}</ref> и директор на Центарот за климатски промени и политички студии (iklimBU).<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=http://climatechange.boun.edu.tr/en/about-us/board-of-management/|title=Boğaziçi University Center for Climate Change and Policy Studies (iklimBU) Board of Management|accessdate=2024-04-18|archive-date=2023-12-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20231204163246/http://climatechange.boun.edu.tr/en/about-us/board-of-management/|url-status=dead}}</ref> == Академски живот == Курназ работел како [[професор]] на Катедрата [[Физика|за физика]] на [[Универзитет Богазичи|Универзитетот Богазичи]].<ref name=":0"/> Во 2014 година, тој го основал Центарот за климатски промени и политички студии на Универзитетот Богазичи (iklimBU).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.climatescorecard.org/2020/01/turkey-climate-leader-2019-prof-dr-levent-kurnaz/|title=Turkey Climate Leader 2019: Prof. Dr. Levent Kurnaz|last=Duyan|first=Özlem|date=2020-01-27|work=Climate Scorecard|language=en-US|accessdate=2022-04-23}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://arastirma.boun.edu.tr/tr/iklim-degisikligi-ve-politikalari-uygulama-ve-arastirma-merkezi-2014|title=İklim Değişikliği ve Politikaları Uygulama ve Araştırma Merkezi (Center for Climate Change and Policy Studies) (2014)|work=Boğaziçi University Research|language=tr|accessdate=2022-04-23}}</ref> Курназ бил директор<ref name=":1"/> и iklimBU придонесувал во регионите на [[Средна Азија]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://cordex.org/domains/region-8-central-asia/|title=CORDEX, Region 8: Central Asia}}</ref> Блискиот Исток Северна Африка (МЕНА),<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mena-cordex.cyi.ac.cy/index.php/contributors|title=CORDEX, Region 13: Middle East North Africa (MENA)}}</ref> и [[Австралазија|Австралија]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://cordex-australasia.wikidot.com/groups|title=CORDEX, Region 9: Australasia}}</ref> за Меѓународниот координиран регионален експеримент за намалување на регулацијата на климата (CORDEX)<ref>{{Наведено списание|last=Turp|first=M. Tufan|last2=An|first2=Nazan|last3=Collu|first3=Kamil|last4=Kurnaz|first4=M. Levent|date=2022-03-25|title=Prospective Changes in Climatology of the CORDEX Domain of Australasia: A Dynamical Downscaling Approach Using RegCM4.6|url=https://meetingorganizer.copernicus.org/EGU22/EGU22-10104.html|language=en}}</ref> предводена од Светската програма за истражување на климата. Бил основач копретседавач и член на одборот на Мрежата за решенија за одржлив развој на Обединетите нации ([[Обединети нации|ОН]] СДСН) Турција.<ref name=":3">{{Наведена мрежна страница|url=http://unsdsn.boun.edu.tr/hakkimizda/|title=UNSDSN Turkey Management|accessdate=2024-04-18|archive-date=2018-11-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20181101173030/http://unsdsn.boun.edu.tr/hakkimizda/|url-status=dead}}</ref><ref name=":11">{{Наведена мрежна страница|url=https://globalcenters.columbia.edu/news/prof-levent-kurnaz-bogazici-university-using-prof-jeff-sachss-online-sdsnedu-course-age|title=Prof. Levent Kurnaz of Boğaziçi University on using Prof. Jeff Sachs's online SDSNedu course, 'The Age of Sustainable Development'|date=2016-02-29|work=Columbia Global Centers|language=en|accessdate=2022-04-23|archive-date=2022-03-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20220308185707/https://globalcenters.columbia.edu/news/prof-levent-kurnaz-bogazici-university-using-prof-jeff-sachss-online-sdsnedu-course-age|url-status=dead}}</ref> Неговите научни студии биле главно за науката за климата и [[одржливост]]а.<ref name=":2">{{Наведена мрежна страница|url=https://scholar.google.com/citations?user=fI98pUsAAAAJ&hl=en&oi=ao|title=Levent Kurnaz's Google Scholar Page}}</ref> == Други активности == Курназ зборувал на различни меѓународни и национални состаноци и организации, како што се Social Good Summit<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sgsistanbul.org/?lang=en|title=Social Good Summit|language=en|accessdate=2022-04-23|archive-date=2021-06-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20210617143645/http://www.sgsistanbul.org/?lang=en|url-status=dead}}</ref> и [[ТЕД (конференција)|TEDx Talks]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ted.com/talks/levent_kurnaz_ya_mevsimler_degisirse|title=Ya Mevsimler Değişirse? (What if the Seasons Change?)|work=TED Talks|language=tr|accessdate=2022-04-23}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ted.com/talks/levent_kurnaz_ucuruma_tam_gaz_iklim_degisikligi|title=Uçuruma Tam Gaz: İklim Değişikliği (Full Throttle into the Abyss: Climate Change)|work=TED Talks|language=tr|accessdate=2022-04-23}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ted.com/talks/levent_kurnaz_iklim_degisikligi_dunyayi_ve_insanlari_degistirecek|title=İklim Değişikliği Dünyayı Ve İnsanları Değiştirecek (Climate Change Will Change the World and People)|work=TED Talks|language=tr|accessdate=2022-04-23}}</ref> и имал значително влијание надвор од академската заедница, особено за да се зголеми свеста за [[Климатски промени во Турција|климатските промени во Турција]].<ref name=":10">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cevko.org.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=362:ipcc-iklim-degisikligi-raporu-nu-turkiye-ye-bogazici-universitesi-nde-tanitti&catid=11&Itemid=131&lang=tr|title=IPCC İklim Değişikliği Raporu'nu Türkiye'ye Boğaziçi Üniversitesi'nde Tanıttı (IPCC Introduced the Climate Change Report to Turkey at Boğaziçi University)|date=2014-07-11|work=ÇEVKO Stiftung|language=tr|accessdate=2022-04-23}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://m.bianet.org/bianet/kitap/213585-iklim-krizini-haber-basligindan-cikaran-kitap-son-buzul-erimeden|title=İklim Krizini Haber Başlığından Çıkaran Kitap: Son Buzul Erimeden (The Book That Removed the Climate Crisis from the Headline: Before the Last Ice Melt)|work=Bianet|language=tr|accessdate=2022-04-23}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.iklimin.org/en/youtubeda-iklim-degisikliginin-etkileri-bircok-boyutlariyla-prof-dr-levent-kurnaz-tarafindan-anlatiliyor/|title=Grant Program of Capacity Development in the Field of Climate Change in Turkey|work=iklimin - The “Capacity Building in the Field of Climate Change in Turkey Grant Scheme”|language=en|accessdate=2022-04-26|archive-date=2023-10-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20231003234717/https://www.iklimin.org/en/youtubeda-iklim-degisikliginin-etkileri-bircok-boyutlariyla-prof-dr-levent-kurnaz-tarafindan-anlatiliyor/|url-status=dead}}</ref> Курназ бил многу цитиран од националните медиуми, како што биле ''Anadolu Agency''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aa.com.tr/tr/search/?s=levent+kurnaz|title=Levent Kurnaz Haberleri|work=Anadolu Ajansı Arama (Anadolu Agency Search)|language=tr|accessdate=2022-04-26}}</ref> и ''Hürriyet.''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.hurriyet.com.tr/haberleri/levent-kurnaz|title=Levent Kurnaz Haberleri - Son Dakika Levent Kurnaz Hakkında Güncel Haber ve Bilgiler (Levent Kurnaz News - Latest News and Information About Levent Kurnaz)|work=HÜRRİYET - ARAMA (SEARCH)|language=tr|accessdate=2022-04-26}}</ref> == Корпоративни одбори и непрофитни организации == * [[Обединети нации|ОН]] СДСН Турција Основачки копретседавач, член на одборот<ref name=":3"/> * Идна земја членка на регионалниот советодавен комитет на МЕНА<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cyi.ac.cy/index.php/future-earth-mena-regional-center-at-cyi.html|title=Future Earth MENA}}</ref> == Избрани публикации == === Книги === * „Син Бузул Еримеден“ (Пред да се стопи последниот ледник),<ref name=":12">{{Наведена мрежна страница|url=https://atolye.io/en/event/before-the-last-glacier-melts/|title=Talk organized in collaboration with ATÖLYE and Columbia Global Centers Istanbul|date=2019-10-30|work=Atölye|language=en|accessdate=2022-04-23|archive-date=2022-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20220123085830/https://atolye.io/en/event/before-the-last-glacier-melts/|url-status=dead}}</ref> М.Л. Курназ, Доган Китап (2019). [[ISBN (identifier)|ISBN]][[Special:BookSources/978-605-09-6611-4|978-605-09-6611-4]] === Научни статии === * Спинони, Ј; Барбоса, П; Букињани, Е; Касано, Ј; Кавазос, Т; Цескати А; Досио, А; (2021). Глобална изложеност на населението и користењето на земјиштето на метеоролошки суши под различни нивоа на затоплување и SSP: Студија заснована на CORDEX. ''Меѓународен весник за климатологија'', ''41'' (15), 6825-6853. <nowiki>https://doi.org/10.1002/joc.7302</nowiki> * Спинони, Ј; Барбоса, П; Букињани, Е; Касано, Ј; Кавазос, Т; Кристенсен, Џ.Х; Досио, А. (2020). Идни глобални метеоролошки жаришта на суша: Студија заснована на податоци од CORDEX. ''Весник за климата'', ''33'' (9), 3635-3661. <nowiki>https://doi.org/10.1175/JCLI-D-19-0084.1</nowiki> * Озтурк, Т; Турп, МТ; Туркеш, М; и Курназ, МЛ (2017). Проектирани промени во температурата и климатологијата на врнежите на Средна Азија CORDEX Регион 8 со користење на RegCM4.3.5. ''Атмосферски истражувања'', ''183'', 296-307. <nowiki>https://doi.org/10.1016/j.atmosres.2016.09.008</nowiki> * Озтурк, Т; Кебер, ЗП; Туркеш, М; Курназ, МЛ (2015). Проекции на климатските промени во медитеранскиот басен со користење на намалени резултати од глобалниот климатски модел. ''Меѓународен весник за климатологија'', ''35'' (14), 4276-4292. <nowiki>https://doi.org/10.1002/joc.4285</nowiki> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{Google Scholar id|fI98pUsAAAAJ}} {{DEFAULTSORT:Kurnaz, M. Levent}} [[Категорија:Турски научници]] [[Категорија:Климатолози]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1965 година]] [[Категорија:Климатски промени во Турција]] dbagnbqten9a7dwppzctowk63hzou76 Лу Рид 0 1346791 5567583 5501948 2026-05-31T07:00:07Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567583 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | image = Lou reed (cropped).jpg | caption = Рид на настап во живо во во [[Портланд (Орегон)|Портланд]] во 2004 година | background = solo_singer | birth_name = Луис Алан Рид | birth_date = {{Birth date|1942|3|2|df=yes}} | birth_place = Њујорк, САД<!--No boroughs/neighborhoods, just cities per format.--> | origin = Фрипорт, Њујорк, САД | death_date = {{Death date and age|2013|10|27|1942|3|2|df=yes}} | death_place = Ист Хемптон, Њујорк, САД | genre = {{hlist|Рок|[[арт-рок]]|[[прото-панк]]|[[глам-рок]]}} | occupation = {{hlist|Музичар|пејач|текстописец|композитор|фотограф}}<!--Please do not add to this list without first discussing your proposal on the talk page. --> | instrument = {{hlist|Пеење|гитара}}<!--- If you think an instrument should be listed or removed, a discussion to reach consensus is needed first per: https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Infobox_musical_artist#instrument---> | discography = | years_active = 1958–2013 | label = {{hlist|[[Pickwick Records|Pickwick]]|[[Verve Records|Verve]]|[[MGM Records|MGM]]|[[Cotillion Records|Cotillion]]|[[RCA Records|RCA]]|[[Arista Records|Arista]]|[[Sire Records|Sire]]|[[Warner Records|Warner Bros.]]}} | past_member_of = {{hlist|[[The Velvet Underground]]|[[Metal Machine Trio]]}} | spouse = {{plainlist| * {{marriage|Bettye Kronstad|1973|1973|end=divorce}} * {{marriage|Sylvia Morales|1980|1994|end=divorce}} * {{marriage|[[Laurie Anderson]]|2008}} }} }} '''Луис Алан Рид''' (англ. ''Lewis Allan Reed''; 2 март 1942 {{Цп}}27 октомври 2013) ― американски музичар и текстописец. Тој бил гитарист, пејач и главен текстописец на рок-групата [[The Velvet Underground]] и имал петдецениска соло-кариера. Иако Velvet Underground не била успешна за време на своето постоење, групата станала една од највлијателните групи во историјата на [[Андерграунд музика|андерграунд]] и [[Алтернативен рок|алтернативната рок-музика]]. Неговиот карактеристичен сериозен глас, поетските и табу-стихови во песните и експерименталното свирење гитара биле негов заштитен знак во текот на неговата долга кариера. По дипломирањето на [[Универзитетот Сиракуза|Универзитетот во Сиракуза]], тој работел како текстописец и сесиски музичар во Pickwick Records во Њујорк. Таму се запознал со Џон Кејл; тие, заедно со Стерлинг Морисон и Ангус Меклајс, во 1965 година ја основале групата Velvet Underground. Групата го привлекла вниманието на [[Енди Ворхол]] и тој станал нивен менаџер; за возврат тие станале „куќен бенд“ уметничкото студио на Ворхол, The Factory. Групата го издала првиот албум заедно со германската пејачка [[Нико]], во 1967 година. Набргу потоа се разделиле со Ворхол. Рид ја напуштил групата во 1970 година. По напуштањето на групата, Рид имал комерцијално поуспешна соло-кариера и објавил дваесет соло студиски албуми. Рид учествувал во возобнувањето на Velvet Underground во 1990-тите и направил уште неколку албуми. Починал во 2013 година од [[заболување на црниот дроб]]. Рид двапати бил примен во [[Куќата на Славните на Рокенролот|Куќата на славните на рокенролот]]: како член на Velvet Underground во 1996 година и како соло-пејач во 2015 година. == Животопис == === 1942–1957: Детство === Луис Алан Рид е роден на 2 март 1942 година во [[Бруклин]] во семејство на руски Евреи кои избегале од антисемитизмот;{{Sfnp|Beeber|2006}} неговиот татко го променил презимето од Рабиновиц во Рид.{{Sfnp|DeCurtis|2017}} Детството го поминал во Фрипорт на Лонг Ајленд.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bloomberg.com/news/2013-10-27/lou-reed-rocker-who-sang-walk-on-the-wild-side-dies-at-71.html|title=Lou Reed, 'Walk on the Wild Side' Rocker, Dies at 71|date=October 27, 2013|work=Bloomberg.com|access-date=October 28, 2013}}</ref> Рид учел во основното училиште Аткинсон во Фрипорт и продолжил во средното училиште Фрипорт. Неговата сестра Мерил, родена Маргарет Рид, рекла дека како млад човек имал [[Паничен напад|напади на паника]], станал социјално непријатен и „поседувал кревок темперамент“, но бил многу насочен на работи што му се допаѓаат, најмногу на музиката.<ref name="medium">{{Наведена мрежна страница|url=https://medium.com/cuepoint/a-family-in-peril-lou-reed-s-sister-sets-the-record-straight-about-his-childhood-20e8399f84a3|title=A Family in Peril: Lou Reed's Sister Sets the Record Straight About His Childhood|last=Weiner|first=Merrill Reed|date=April 11, 2015|work=[[Medium.com]]|accessdate=June 6, 2017}}</ref> Откако преку слушање радио научил да свири гитара, уште од најрана возраст се заинтересирал за [[рокенрол]] и [[ритам и блуз]], а додека бил во средното училиште свирел во неколку групи. Рид бил [[Дислексија|дислексичен]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.youtube.com/watch?v=fHB0YVZvz1U|title=Elvis Costello and Lou Reed}}</ref> === 1958–1964: Образование и почетоци на музичката кариера === [[Податотека:Lou_Reed_HS_Yearbook_(cropped).jpg|десно|мини| Лу Рид како матурант, 1959 година]] Почнал да зема дрога на 16-годишна возраст.<ref name="medium"/> Првите снимени песни на Рид биле како член на ду-воп-триото Jades, каде што Рид свирел на гитара и пеел придружни вокали.{{Sfnp|DeCurtis|2017}} Според кажувањата на неговата сестра, додека бил прва година на факултет на [[Њујоршки универзитет|Њујоршкиот универзитет]], тој бил донесен дома откако претходно доживеал [[Душевно растројство|нервен слом]].<ref>{{Cite book|title=Lou Reed: the King of New York|last=Hermes|first=Will|date=2023|publisher=Farrar, Straus and Giroux|isbn=978-0-374-19339-3|edition=1st|location=New York|publication-date=2023|pages=24–31}}</ref> Откако закрепнал, Рид своето образование го продолжил на [[Универзитет во Сиракуза|Универзитетот во Сиракуза]] во 1960 година,<ref name="medium"/> каде што студирал новинарство, филмска режија и креативно пишување. На факултетот, Рид свирел во различни музички групи и исто така свирел во централен Њујорк.<ref name="lasting legacy at Syracuse">{{cite news|url=https://www.syracuse.com/entertainment/2013/10/lou_reed_syracuse_university.html|title=Lou Reed's lasting legacy at Syracuse University: A criminal, a dissident and a poet|last1=Baker|first1=Chris|date=October 31, 2013|work=[[The Post-Standard]]|access-date=May 9, 2022|language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://dailyorange.com/2021/11/velvet-underground-brilliantly-recalls-music-innovative-bands-documentary-lou-reed-screentime/|title='The Velvet Underground' brilliantly recalls one of music's most innovative bands|last1=Lieberman|first1=Michael|date=November 2, 2021|work=[[The Daily Orange]]|access-date=May 9, 2022|archive-date=2023-12-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20231216194944/https://dailyorange.com/2021/11/velvet-underground-brilliantly-recalls-music-innovative-bands-documentary-lou-reed-screentime/|url-status=dead}}</ref> Во 1961 година бил водител на ноќна радио-емисија под наслов ''Excursions on a Wobbly Rail''.<ref name="Costello interview2">{{cite episode|title=Lou Reed and Julian Schnabel|url=http://www.sundancechannel.com/films/500328617|series=Spectacle|airdate=2008|season=1|number=2|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090415182218/http://www.sundancechannel.com/films/500328617|archive-date=April 15, 2009}}</ref><ref name="Wobbly rail at WAER">{{cite news|url=https://dailyorange.com/2013/11/excursions-on-a-wobbly-rail-alumna-remembers-lou-reeds-time-at-waer/|title='Excursions on a Wobbly Rail': Alumna remembers Lou Reed's time at WAER|last1=Segelbaum|first1=Dylan|date=November 4, 2013|work=[[The Daily Orange]]|access-date=May 9, 2022|last2=van Rheenan|first2=Erik|archive-date=2023-12-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20231212102023/https://dailyorange.com/2013/11/excursions-on-a-wobbly-rail-alumna-remembers-lou-reeds-time-at-waer/|url-status=dead}}</ref> Додека бил на факултетот во Сиракуза, Рид почнал со интравенозна употреба на дрога и за брзо се заболел од [[хепатит]]ис.{{Sfnp|Clapton|2012}} Рид диломирал на Универзитетот во Сиракуза во јуни 1964 година.<ref name="Salon.com_LouReed_Syracuse_BA">{{Наведена мрежна страница|url=http://dir.salon.com/people/bc/2000/05/16/reed|title=Lou Reed|last=Colin|first=Chris|work=[[Salon (website)|Salon]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20101107125917/http://dir.salon.com/people/bc/2000/05/16/reed|archive-date=November 7, 2010|accessdate=June 23, 2010}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://news.syr.edu/statement-from-syracuse-university-regarding-the-passing-of-lou-reed-59708|title=Statement from Syracuse University Regarding the Passing of Lou Reed|date=October 28, 2013|accessdate=October 28, 2013|archive-date=2016-11-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20161108234847/http://news.syr.edu/statement-from-syracuse-university-regarding-the-passing-of-lou-reed-59708/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Levy|first=Renée Gearhart|date=December 1989|title=On Our Short List: From the Wild Side|url=https://surface.syr.edu/sumagazine/vol6/iss2/3/|journal=Syracuse University Magazine|publisher=[[Syracuse University]]|volume=6|issue=2|pages=5–6|access-date=May 9, 2022}}</ref> === 1964–1970: Пиквик и the Velvet Underground === [[Податотека:Velvet_Underground_1968_by_Billy_Name.png|лево|мини|290x290пкс| The Velvet Underground, 1968 година ''<small>(од лево кон десно: Рид, Такер, Јул, Морисон)</small>'']] Рид се вратил во Њујорк во 1964 година, каде што работел како текстописец за издавачката куќа [[Pickwick Records]]. За Pickwick, Рид, го напишал и го снимил синглот „The Ostrich“, пародија на популарните денс-песни од тоа време. Продуцентите од издавачката куќа го воочиле музичкиот потенцијал на Рид и направиле група која требало да биде негова поддршка во промовирањето на песните. Ад-хок групата била наречена the Primitives и во неа членувале: Рид; велшкиот музичар Џон Кејл, кој неодамна се преселил во Њујорк за да студира музика и свирел виола во Театарот на вечната музика на композиторот [[Ла Монте Јанг]], на бас; Тони Конрад, виолинист од Театарот на вечната музика, на гитара; и скулпторот Волтер Де Марија на удирачки инструменти. Кога Кејл го слушнал репертоарот со композиции на Рид - вклучувајќи ја и раната верзија на ''Хероин'' - двајцата решиле да работат заедно и да создадат проект за група.<ref name="documentary">"Rock and Roll Heart", documentary on the life of Lou Reed, ''American Masters''</ref> Рид и Кејл, на кои им се придружиле Стерлинг Морисон и Мо Такер, за прв пат настапиле под името [[The Velvet Underground]] во 1965 година. И покрај подоцнежната успешна соло-кариера на Рид, оваа група го одредила неговиот музички стил и денес е сè уште нераскинливо поврзан со неговото име. Иако групата не била комерцијално успешна за време на нејзиното постоење, The Velvet Underground се смета за еден од највлијателните андерграунд бендови на сите времиња и пионер на подоцнежната [[Инди-рок|инди]] и [[Панк-рок|панк-музика]].<ref name="nrr-loc">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.loc.gov/today/pr/2007/07-039.html|title=News from the Library of Congress|date=March 6, 2007|work=National Recording Registry|publisher=Library of Congress|quote=For decades this album has cast a huge shadow over nearly every sub-variety of avant-garde rock, from 1970s art-rock to No Wave, New Wave and Punk. Referring to their sway over the rock music of the '70s and '80s, critic Lester Bangs stated, 'Modern music starts with the Velvets, and the implications and influence of what they did seem to go on forever.'}}</ref><ref name="rrhallbio">{{Наведена мрежна страница|url=https://rockhall.com/inductees/the-velvet-underground/bio/|title=The Velvet Underground Biography|work=Rock & Roll Hall of Fame|quote=The influence of the Velvet Underground on rock greatly exceeds their sales figures and chart numbers. They are one of the most important rock and roll bands of all time, laying the groundwork in the Sixties for many tangents rock music would take in ensuing decades.}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bbc.com/culture/story/20131125-do-the-velvets-beat-the-beatles|title=The Velvet Underground: As influential as The Beatles?|last=Kot|first=Greg|date=October 21, 2014|publisher=BBC|accessdate=November 25, 2016}}</ref> Рид бил главен пејач и текстописец во групата.<ref name="bio">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.allmusic.com/artist/the-velvet-underground-mn0000840402/biography|title=The Velvet Underground – Biography & History|last=Unterberger|first=Richie|work=[[AllMusic]]|accessdate=March 26, 2017}}</ref> Групата наскоро го привлекла вниманието на [[Енди Ворхол]]. Тој станал нивен менаџер во 1966 година и The Velvet Underground наредните години биле куќен состав во студиото на Ворхол, The Factory. Нивниот прв албум, ''The Velvet Underground & Nico,'' со германската пејачка и манекенка [[Нико]], бил објавен во 1967 година. Рид напишал неколку песни кои требало да ги испее Нико, а двајцата накратко биле љубовници.{{Sfnp|Bockris|1994}} Потоа издале уште три албуми, ''White Light/White Heat'' (1968), ''The Velvet Underground'' (1969) и ''Loaded'' (1970). Рид го напуштил Velvet Underground во август 1970 година.{{Sfnp|Bockris|1994}} Групата се распаднала по заминувањето на Морисон и Такер во 1971 година, а нивниот последен албум <nowiki><i id="mwAT0">Squeeze</i></nowiki> речиси целосно бил дело на Јул.{{Sfnp|Unterberger|2009}} === 1970–1975: Глам-рок и пробив === Откако ги напуштил Velvet Underground, Рид се преселил во домот на неговите родители на [[Лонг Ајленд]] и се вработил како дактилограф во сметководствената фирма на татко му.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.well.com/conf/inkwell.vue/topics/354/Richie-Unterberger-White-Light-W-page03.html#post58|title=Topic 354: Richie Unterberger, White Light / White Heat|date=May 30, 2009|work=The WELL|page=3|archive-url=https://web.archive.org/web/20121202055654/http://www.well.com/conf/inkwell.vue/topics/354/Richie-Unterberger-White-Light-W-page03.html#post58|archive-date=December 2, 2012|accessdate=November 4, 2013}}</ref> Тој почнал да пишува поезија, која била објавена во 2018 година од Anthology Editions.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://anthology.net/book/do-angels-need-haircuts/|title=Do Angels Need Haircuts?|work=Anthology|language=en-US|accessdate=July 6, 2023}}</ref> Во 1971 година потпишал договор за снимање со [[RCA Records]] и го снимил неговиот прв соло-албум. Албумот, ''Lou Reed'', содржел верзии од необјавени песни од Velvet Underground. Албумот бил занемарен од повеќето поп-музички критичари и не се продавал добро. Од албумот биле објавени два сингла: ''Going Down'' и ''Wild Child''. Во ноември истата година, Рид го издаде глам-рок-албумот ''Transformer'', со кој конечно се пробил на музичката сцена. ''Transformer'' бил копродуциран од [[Дејвид Боуви]] и [[Мик Ронсон]], и со него Рид стекнал поширока публика, особено во Обединетото Кралство. Синглот „Walk on the Wild Side“ е познат како химна на контракултурата.<ref>{{Cite web|url=https://faroutmagazine.co.uk/arctic-monkeys-lou-reed-walk-on-the-wild-side-cover-video-2013/|title=Arctic Monkeys cover of Lou Reed's 'Walk on the Wild Side'|date=July 12, 2020}}</ref> Песната била често емитувана на радио<ref>{{Cite web|url=https://www.nova.ie/the-classic-album-at-midnight-lou-reeds-transformer-212376/|title=The Classic Album at Midnight – Lou Reed's Transformer|last=Hillis|first=Eric|date=October 27, 2021}}</ref> и станала најголем хит<ref name="Times" /><ref>{{Cite web|url=https://whatculture.com/music/10-lou-reed-songs-better-than-walk-on-the-wild-side|title=10 Lou Reed Songs Better Than "Walk on the Wild Side"|last=Tuttle|first=William|date=October 2, 2012|website=WhatCulture.com}}</ref> и најпрепознатлива песна на Рид<ref>{{Cite web|url=https://www.kkbox.com/sg/en/column/reviews-0-59-1.html|title=Lou Reed: Taking a Walk on the Wild Side|website=KKBOX|accessdate=2024-04-23|archive-date=2021-11-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20211102181430/https://www.kkbox.com/sg/en/column/reviews-0-59-1.html|url-status=dead}}</ref> која задира во теми кои се сметале за табу во тоа време, како: трансродови луѓе, дрога, машка проституција и орален секс.<ref>{{Cite news|url=https://www.ft.com/content/b7d3069c-91e0-11e5-bd82-c1fb87bef7af|title=The Life of a Song: 'Walk on the Wild Side'|last=Cheal|first=David|date=November 27, 2015|newspaper=Financial Times|access-date=2019-11-12|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221211181236/https://www.ft.com/content/b7d3069c-91e0-11e5-bd82-c1fb87bef7af|archive-date=2022-12-11|url-access=subscription|url-status=live}}</ref> Трансгресивниот текст на песната ја избегна радио цензурата. „Walk on the Wild Side“ била единствена песна на Рид која се пласирала на топ-листата за синглови - [[Billboard Hot 100|''Billboard'' Hot 100]], на 16-то место.<ref name="Caulfield">{{Наведен нестручен часопис|access-date=February 17, 2018}}</ref> Рид се оженил со Бети Кронстад во 1973 година. Таа подоцна рекла дека тој бил насилен пијаница додека бил на турнеја.<ref name="nyt">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nytimes.com/2015/11/01/fashion/who-was-the-real-lou-reed.html|title=Who Was the Real Lou Reed?|last=Williams|first=Alex|date=November 1, 2015|work=The New York Times}}</ref> ''Berlin'' (јули 1973 година) бил [[Концептен албум|концептуален албум]] за љубовта меѓу двајца зависници од дрога од овој град. Песните се однесуваат на [[семејно насилство]] („Caroline Says I“, „Caroline Says II“), зависност од дрога („How Do You Think It Feels“), прељуба и проституција („The Kids“) и самоубиство („The Bed“). Приемот на ''Berlin'' во времето на неговото објавување бил претежно негативен, а ''Ролинг Стоун'' го прогласил за „катастрофа“.{{Sfnp|Bockris|1994}} Рид сметал дека лошите критики што ги добил биле многу обесхрабрувачки.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.ft.com/content/8e40a4de-4245-11e3-bb85-00144feabdc0|title=Lou Reed: rock 'n' roll animal|last=Morley|first=Paul|date=November 1, 2013|work=[[Financial Times]]|access-date=February 17, 2018|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/8e40a4de-4245-11e3-bb85-00144feabdc0|archive-date=December 10, 2022}}</ref> Оттогаш, албумот бил критички преоценет, а во 2003 година ''Ролинг Стоун'' го вклучил на нивниот список од „500 најдобри албуми на сите времиња“.<ref name="ReferenceA">{{Наведен нестручен часопис|access-date=September 4, 2017}}</ref> Албумот ''Berlin'' се искачил на 7-мо место на [[Табела за албуми во Велика Британија|топ-листата за албуми во Велика Британија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.officialcharts.com/artist/14017/lou-reed/|title=Lou Reed full Official Chart History|date=May 12, 1973|work=[[Official Charts Company]]|accessdate=February 18, 2018}}</ref> По разочарувањето од продажбата на ''Berlin'', Рид се спријателил со Стив Кац од [[Blood, Sweat & Tears]] (кој бил брат на неговиот тогашен менаџер Денис Кац) и тој му предложил на Рид да состави „одлична група за настапи во живо“ и да издаде албум во живо со песни од Velvet Underground.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://bedfordandbowery.com/2013/10/he-treads-kind-of-softly-musicians-remember-working-with-lou-reed/|title='He Treads Kind of Softly': Two Musicians Remember Working with Lou Reed|date=October 28, 2013|work=Bedfordandbowery.com}}</ref> Кац бил продуцент, а албумот ''Rock 'n' Roll Animal'' (февруари 1974) содржел изведби во живо на песните на Velvet Underground: „Sweet Jane“, „Heroin“, „White Light/White Heat“ и „Rock and Roll“. Албумот се искачил на 45-то место на [[Билборд 200|''Билборд'' 200]] и на топ-листата се задржал цели 28 недели. Набрзо станал најпродаван албум на Рид. Во 1978 година, со 500 000 сертифицирани продажби, албумот добил златен сертификат.<ref name="riaa">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=default-award&se=lou+reed#search_section|title=RIAA|publisher=Record Industry Association of America|accessdate=February 17, 2018}}</ref> Албумот ''Sally Can't Dance'', издаден во август 1974 година, станал негов албум со највисок пласман на топ-листите во Соединетите Американски Држави; во октомври 1974 година стигнал до 10-то место за време на 14-неделниот престој на топ-листата за албуми, [[Билборд 200|''Билборд'' 200]].<ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=February 9, 2018}}</ref> === 1975–1979: Зависност и креативни дела === [[Податотека:Lou_Reed_1977.JPG|десно|мини| Рид во 1977 година]] Во текот на 1970-тите, Рид бил тежок зависник од [[метамфетамин]] и алкохол.<ref name="nyt"/><ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/music/rockandpopmusic/10092969/Lou-Reed-saved-by-liver-transplant-after-years-of-drugs-and-alcohol-take-their-toll.html|title=Lou Reed saved by liver transplant after years of drugs and alcohol take their toll - Telegraph|last=Sawer|first=Patrick|date=June 1, 2011|work=[[The Daily Telegraph]]|access-date=February 17, 2018|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/culture/music/rockandpopmusic/10092969/Lou-Reed-saved-by-liver-transplant-after-years-of-drugs-and-alcohol-take-their-toll.html|archive-date=January 10, 2022}}</ref> Летото 1975 година, тој во Европа требало да настапи на [[рок-фестивал]]от Startruckin' 75.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=pfqACgAAQBAJ&q=startruckin'+75+lou+reed+turner&pg=PA59|title=Sting and The Police: Walking in Their Footsteps|last=West|first=Aaron J.|date=October 1, 2015|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-0-8108-8491-5|language=en}}</ref> Но, поради зависноста од дрога, организаторот сметал дека настапот на Рид е несигурен и затоа го замениле со [[Ајк и Тина Тарнер]].<ref name=":0" /> Двојниот албум на Рид, ''Metal Machine Music'' (1975), бил едночасовна гитарска модулација и ефекти. Опишан од ''Ролинг Стоун'' како „брмчење на вселенски фрижидер“,<ref name="Dayal2013">{{Наведени вести|url=https://slate.com/culture/2013/10/lou-reeds-metal-machine-music-the-artist-was-a-rock-god-he-was-also-a-big-nerd.html|title=Lou Reed Was a Rock God and the Epitome of Cool. He Was Also a Big Nerd.|last=Geeta Dayal|date=October 28, 2013|work=Slate|access-date=November 16, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190311073715/https://slate.com/culture/2013/10/lou-reeds-metal-machine-music-the-artist-was-a-rock-god-he-was-also-a-big-nerd.html|archive-date=March 11, 2019|language=en}}</ref> многу критичари го протолкувале како гест на презир, обид да се прекине неговиот договор со RCA или да побегне од неговите помалку софистицирани обожаватели. Рид тврдел дека албумот е вистински уметнички труд инспириран од дрон-музиката на [[Ла Монте Јанг]].<ref>[[Alan Licht]], ''Common Tones: Selected Interviews with Artists and Musicians 1995-2020'', [[Blank Forms]] Edition, ''Interview with Lou Reed'', pp.155-172</ref> Албумот, кој некои музички критичари денес го сметаат за визионерско гитарско ремек-дело,<ref name="McGonigal2015">{{Наведени вести|url=https://www.metrotimes.com/city-slang/archives/2015/09/04/coming-to-cranbrook-nov-21-3-d-installation-of-lou-reeds-1975-feedback-masterpiece-metal-machine-music|title=Coming to Cranbrook Nov. 21: '3-D installation' of Lou Reed's 1975 feedback masterpiece 'Metal Machine Music'|last=Mike McGonigal|date=September 4, 2015|work=Detroit Metro Times|access-date=November 16, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191116160623/https://www.metrotimes.com/city-slang/archives/2015/09/04/coming-to-cranbrook-nov-21-3-d-installation-of-lou-reeds-1975-feedback-masterpiece-metal-machine-music|archive-date=November 16, 2019|language=en}}</ref> наводно бил вратен во продавница од илјадници негови купувачи и по неколку недели бил повлечен од продажба.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://92yondemand.org/lou-reed-with-anthony-decurtis|title=Lou Reed with Anthony DeCurtis - 92Y On Demand|date=September 18, 2006|accessdate=February 16, 2018|archive-date=2019-03-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20190315212414/http://92yondemand.org/lou-reed-with-anthony-decurtis|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.co.uk/music/reviews/wzwx/|title=Review of Lou Reed - Metal Machine Music: Re-mastered|access-date=February 17, 2018|publisher=BBC}}</ref> Албумот ''Coney Island Baby'' од 1975 година бил посветен на тогашната партнерка на Рид, Рејчел Хемфрис, [[Трансродност|трансродова]] жена со која Рид бил во врска и со која три години живеел заедно.{{Sfnp|DeCurtis|2017}} Хемфрис се појавува и на фотографиите од насловната страница од албумот со најголеми хитови од Рид од 1977 година, ''Walk on the Wild Side: The Best of Lou Reed''. ''Rock and Roll Heart'' (1976) бил негов прв албум со неговата нова издавачка куќа [[Arista Records|Arista]], а ''Street Hassle'' (1978) бил првиот комерцијално објавен поп-албум кој користи технологија за бинаурално снимање.<ref name="billboard">{{cite magazine|last=Nusser|first=Dick|url=https://books.google.com/books?id=piQEAAAAMBAJ&pg=PP1|title=Arista Has 1st Stereo/Binaural Disk|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|volume=90|issue=2|date=January 14, 1978|accessdate=October 25, 2020|pages=1, 18}}</ref> Во 1978 година, Рид го издал неговиот трет албум во живо, ''Live: Take No Prisoners''; некои критичари сметале дека тоа е негово „најхрабро дело досега“, а други го сметале за негово „најглупаво“ дело.<ref name="Gilmore">{{Наведен нестручен часопис|access-date=February 16, 2018}}</ref> ''Ролинг Стоун'' го опишал како „еден од најсмешните албуми во живо кои воопшто биле снимени“, а монолозите на Рид ги споредил со оние на [[Лени Брус]].<ref name="Gilmore" /> Рид сметал дека тоа е негов најдобар албум дотогаш.<ref name="Gilmore" /> ''The Bells'' (1979) бил снимен со џез-трубачот [[Дон Чери (трубач)|Дон Чери]]. Во текот на 1979 година, Рид имал интензивна турнеја низ Европа и низ Соединетите Американски Држави. Во тоа време Рид бил и продуцент на музиката за филмот со [[Пол Симон|Пол Сајмон]], ''One-Trick Pony''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.imdb.com/title/tt0081280/fullcredits?ref_=tt_ov_st_sm|title=One-Trick Pony (1980)|publisher=IMDb}}</ref> Од 1979 година Рид почнал да се одвикнува од дрога.<ref name="nyt"/> === 1980–1989: Брак и преоден период === [[Податотека:Lou_Reed-Conspiracy_of_Hope-by_Steven_Toole.jpg|лево|мини| Рид настапува во живо за време на хуманитарен концерт во Источен Радерфорд, Њу Џерси, 1986 година]] Рид се оженил со британската дизајнерка Силвија Моралес во 1980 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/features/bettye-kronstad-speaks-for-the-first-time-about-her-marriage-to-lou-reed-fame-is-a-fiend-it-turns-10166659.html|title=Bettye Kronstad has spoken about her marriage to Lou Reed for the first time|date=April 10, 2015|work=The Independent|accessdate=November 8, 2017}}</ref><ref name="timesonline">{{Наведени вести|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/life_and_style/article860207.ece|title=Lou Reed: Walk on the mild side|last=Sandall|first=Robert|date=February 9, 2003|work=[[The Sunday Times]]|access-date=December 20, 2008|location=London|archive-date=2010-05-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20100531190342/http://www.timesonline.co.uk/tol/life_and_style/article860207.ece|url-status=dead}}{{Претплата}}</ref> Моралес го инспирирала на Рид да напише неколку песни, особено: „Think It Over“ од албумот ''Growing Up in Public'' (1980){{Sfnp|Reed|1991}} и „Heavenly Arms“ од албумот ''The Blue Mask'' (1982). По ''Legendary Hearts'' (1983) и ''New Sensations'' (1984), Рид повторно се истакнал како јавна личност и станал портпарол за скутерите од[[Хонда]].{{Sfnp|Bockris|1994}} На неговиот многу успешен албум ''New York'' (1989), Рид ги пренесол проблемите на неговиот роден град: загадувањето, социјалната неправда, расизмот, криминалот и [[Синдром на стекнат имунолошки дефицит|СИДА-та]], а не престанал да споменува имиња во неговите песни: активистот за граѓански права [[Џеси Џексон]], тогашниот претседател на Австрија [[Курт Валдхајм]], [[Стиви Вондер]] и [[Јован Павле II|папата Јован Павле II]]. Во 1997 година, станал негов втор албум со златен сертификат.<ref name="riaa"/> Рид бил номиниран за [[Награди Греми|Греми награда]] за најдобра машка рок вокална изведба за албумот.<ref name="Caulfield"/> === 1990–1999: Обединување на Velvet Underground и други проекти === Рид за прв пат по неколку години се сретнал со Џон Кејл на погребот на Ворхол во 1987 година. Тие заедно работеле на албумот ''Songs for Drella'' (април 1990), циклус на песни за Ворхол.<ref name="ReferenceB">{{Наведен нестручен часопис|access-date=February 18, 2018}}</ref> На албумот, Рид ја опева неговата љубов кон покојниот пријател и ги критикува и лекарите кои не можеле да го спасат животот на Ворхол и обидот за убиство на Ворхол од страна на [[Валери Соланас]]. Во 1990 година, првата постава на Velvet Underground била повторно составане за да настапи на хуманитарниот концерт [[Фондација Картие|на Фондацијата Картие]] во Франција.<ref name="ReferenceB"/> Во јуни и јули 1993 година, Velvet Underground повторно биле заедно и тргнале на турнеја низ Европа; плановите за турнеја во Северна Америка биле откажани по спорот меѓу Рид и Кејл.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/1993/06/05/arts/older-but-still-hip-the-velvet-underground-rocks-again.html|title=Older but Still Hip, the Velvet Underground Rocks Again|last=Rockwell|first=John|date=June 5, 1993|work=The New York Times|access-date=February 18, 2018}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://dangerousminds.net/comments/the_velvet_underground_live_paris_1993|title=Their Last Tour: The Velvet Underground - Live in Paris, 1993|date=January 16, 2011|work=Dangerous Minds|accessdate=February 18, 2018}}</ref> Рид го издал неговиот шеснаесетти соло-албум, ''Magic and Loss'', во јануари 1992 година. Во 1994 година, тој се развел од Моралес.{{Sfnp|Brown|2013}} Velvet Underground беа примени во [[Куќата на Славните на Рокенролот|Куќата на славните на рокенролот]] во 1996 година. На церемонијата за внесување, Рид, Кејл и Такер извеле песна под наслов „Last Night I Said Goodbye to My Friend“, посветена на Стерлинг Морисон, кој починал претходниот август.<ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=February 15, 2018}}</ref> Во февруари 1996 година, Рид го издал ''Set the Twilight Reeling'', а подоцна истата година, Рид придонел со песни и музика за ''Time Rocker'', театарска интерпретација на ''[[Времеплов (роман)|Времеплов]]'' од [[Херберт Џорџ Велс]]. Претставата премиерно била прикажана во [[Театар Талија (Хамбург)|театарот Талија во Хамбург]], а подоцна била изведена и на [[Академија за музика Бруклин|Музичката академија во Бруклин]] во Њујорк.<ref>{{Наведени вести|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9404E5D81738F937A25752C1A961958260&sec=&spon=|title=Next Wave Festival: Echoes of H. G. Wells, Rhythms of Lou Reed|last=Pareles|first=Jon|date=November 14, 1997|work=The New York Times}}</ref> Од 1992 година, Рид бил во врска со авангардната музичарка Лори Андерсон, и тие соработувле на неколку композиции. Тие се венчале на 12 април 2008 година.<ref>{{Наведени вести|url=http://observer.com/2008/04/morning-memo-lou-reed-and-laurie-anderson-make-it-legal-suri-cruises-100000-birthday/|title=Morning Memo: Lou Reed and Laurie Anderson Make it Legal|last=Aleksander|first=Irina|date=April 23, 2008|work=The New York Observer|access-date=August 5, 2015}}</ref> === 2000–2012: Експериментирање со рок и амбиентална музика === Во февруари 2000 година, Рид повторно соработувал со Роберт Вилсон, за претставата ''ПОезија'', сценско дело инспирирано од делата на уште еден писател од 19 век, овој пат [[Едгар Алан По]]. Во април 2000 година, Рид го издал албумот ''Ecstasy''. Во јануари 2003 година, Рид објавил сет од 2 ЦД-а, ''The Raven'', заснован на ''ПОезија''. Албумот се состоел од песни напишани од Рид и читање на преработени и препишани стихови од поемите од Едгар Алан По од страна на глумци во чија позадина се слуша [[електронска музика]] компонирана од Рид. Во албумот учествувале: [[Вилем Дефо]], [[Дејвид Боуви]], [[Стив Бушеми]] и [[Орнет Колман]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.vh1.com/artists/news/1459300/20021226/reed_lou.jhtml|title=Lou Reed's Obsession With Edgar Allan Poe Spawns ''The Raven''|date=December 27, 2002|publisher=VH1|archive-url=https://web.archive.org/web/20110605030102/http://www.vh1.com/artists/news/1459300/20021226/reed_lou.jhtml|archive-date=June 5, 2011}}</ref> Во 2003 година, Рид објавил книга со фотографии, ''Емоции во акција''. Во јануари 2006 година, тој ја издал втората книга со фотографии, ''Лу Ридовиот Њујорк''.<ref>{{Наведена книга|url=http://www.artbook.com/3865211526.html|title=Lou Reed's New York|archive-url=https://web.archive.org/web/20090908102734/http://www.artbook.com/3865211526.html|archive-date=September 8, 2009|via=Artbook.com}}</ref> Третиот том, ''Романтизам'', бил објавен во 2009 година.{{Sfnp|DeCurtis|2017}} <ref>{{Наведени вести|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/art/features/lou-reed-photographer-1817676.html|title=Lou Reed: Photographer|date=November 10, 2009|work=The Independent|access-date=February 18, 2018}}</ref> [[Податотека:Lou_Reed_Malaga,_Spain_1.jpg|мини| Рид на настап во [[Малага]], Шпанија, 2008 година]] Во октомври 2006 година, Рид се појавил на концертот за оддавање почит на [[Леонард Коен]] во [[Даблин]]. Тој отсвирал [[Хеви-метал музика|хеви-метал]] верзија на песната од Коен „The Stranger Song“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.leonardcohenfiles.com/dublin.html|title="Came so far for Beauty" in Dublin|work=Leonardcohenfiles.com|accessdate=September 28, 2014}}</ref> Во април 2007 година, Рид го издал ''Hudson River Wind Meditations'', албум со [[Амбиентална музика|амбиентална]] и [[Медитација|медитациска]] музика. Во август 2007 година, со групата [[The Killers]], Рид ја снимил песната „Tranquilize“ [[Податотека:Lou_Reed_at_the_Hop_Farm_Music_Festival.jpg|лево|мини| Рид на Hop Farm Festival во Падок Вуд, Кент, 2011 година]] На 2 октомври 2008 година, во комплексот од концертни сали „Волт Дизни“ во Лос Анџелес, тој ја претставил неговата нова група која подоцна била наречена Metal Machine Trio. На 30 октомври 2009 година, Рид ги свирел „Sweet Jane“ и „White Light/White Heat“ со [[Металика]] во [[Медисон Сквер Гарден]] за време на јубилејната прослава за 25-годишнината од основањето на Куќата на славата на рокенролот. Во 2010 година, Рид пеел во песната „Some Kind of Nature“ со виртуелната група [[Gorillaz]], од нивниот трет студиски албум ''[[Plastic Beach]]''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://2009.lollapalooza.com/band/lou-reed|title=Lou Reed at Lollapalooza 2009|publisher=Lollapalooza 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20100328163729/http://2009.lollapalooza.com/band/lou-reed|archive-date=March 28, 2010|accessdate=March 26, 2010}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.roadrunnerrecords.com/blabbermouth.net/news.aspx?mode=Article&newsitemID=129623|title=Metallica with Ozzy, Lou Reed, Ray Davies at Rock Hall Concert: More Video Footage Available|publisher=Roadrunner Records|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104034032/http://www.blabbermouth.net/news/metallica-with-ozzy-lou-reed-ray-davies-at-rock-hall-concert-more-video-footage-available/|archive-date=November 4, 2013|accessdate=March 26, 2010}}</ref> Во октомври 2011 година, Металика и Рид го издале заедничкиот албум <nowiki><i id="mwAyo">Lulu</i></nowiki>.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.metallica.com/news/20110615_news.asp|title=Secret Recording Project?|date=June 15, 2010|work=Metallica.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20110619190555/http://www.metallica.com/news/20110615_news.asp|archive-date=June 19, 2011|accessdate=June 18, 2011}}</ref> Албумот бил заснован на драмите „Лулу“ од германскиот драматург [[Франк Ведекинд|Френк Ведекинд]] (1864–1918). Албумот добил мешани и претежно негативни критики од музичките критичари.<ref name="meta">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.metacritic.com/music/lulu|title=''Lulu'' Reviews, Ratings, Credits, and More|publisher=[[Metacritic]]|accessdate=January 28, 2012}}</ref><ref name="Sputnik">{{Наведена мрежна страница|url=http://sputnikmusic.com/review/46170/Lou-Reed-and-Metallica-Lulu/|title=Lou Reed and Metallica - Lulu (staff review)|date=October 21, 2011|work=Sputnikmusic|accessdate=October 25, 2011}}</ref> Во 2012 година, Рид соработувал со [[инди-рок]] групата Metric за песната „The Wanderlust“, од нивниот петти студиски албум ''Synthetica''. Ова било последна оригинална композиција на која работел.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.huffingtonpost.ca/2013/10/28/metric-lou-reed-wanderlust_n_4170594.html|title=Metric On Recording Lou Reed Duet 'The Wanderlust'|last=Joshua Ostroff|date=October 28, 2013|work=HuffPost|access-date=December 12, 2013}}</ref> == Смрт, наследство и почести == Рид неколку години имал [[хепатит]] и [[Шеќерна болест|дијабетес]]. Тој вежбал [[Тај чи чуан|таи чи]] во последните години од животот.<ref name="nyt"/><ref name="andersonrs" /> Бил лекуван со [[интерферон]]и, но развил [[рак на црниот дроб]].<ref name="andersonrs">{{Наведен нестручен часопис|access-date=September 28, 2014}}</ref> Во мај 2013 година, тој бил подложен на [[трансплантација на црн дроб]] во клиника во Кливленд.<ref name="andersonrs"/><ref>{{Наведени вести|url=http://www.cleveland.com/metro/index.ssf/2013/06/cleveland_clinic_confirms_rock.html|title=Cleveland Clinic confirms rock legend Lou Reed underwent liver transplant at hospital|last=Feran|first=Tom|date=June 11, 2013|work=[[The Plain Dealer]]|access-date=October 31, 2013}}</ref> По операцијата на неговата веб-страница напишал дека никогаш не се чувствувал „поголем и посилен“. Сепак, тој починал од заболување на црниот дроб на 27 октомври 2013 година во неговиот дом во Ист Хемптон, Њујорк, на 71-годишна возраст.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.verbicidemagazine.com/2013/10/29/lou-reed-cause-of-death-liver-disease-transplant/|title=Lou Reed's Cause of Death Confirmed|date=October 29, 2013|work=Verbicide Magazine|archive-url=https://web.archive.org/web/20190401105000/https://www.verbicidemagazine.com/2013/10/29/lou-reed-cause-of-death-liver-disease-transplant/|archive-date=April 1, 2019|accessdate=September 28, 2014}}</ref> Беше кремиран, а пепелта ѝ била дадена на неговото семејство.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2013/10/28/arts/music/lou-reed-dies-at-71.html|title=Outsider Whose Dark, Lyrical Vision Helped Shape Rock 'n' Roll|last=Ratliff|first=Ben|date=October 27, 2013|work=[[The New York Times]]|access-date=October 28, 2013}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.rollingstone.com/music/news/lou-reed-velvet-underground-leader-and-rock-pioneer-dead-at-71-20131027|title=Lou Reed, Velvet Underground Leader and Rock Pioneer, Dead at 71|last=Dolan|first=Jon|date=October 27, 2013|work=[[Rolling Stone]]|access-date=October 27, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304055132/http://www.rollingstone.com/music/news/lou-reed-velvet-underground-leader-and-rock-pioneer-dead-at-71-20131027|archive-date=March 4, 2016}}</ref> Неговата вдовица, Лори Андерсон, рекла дека неговите последни денови биле мирни и го опишала како „принц и борец“.<ref name="andersonrs"/> [[Дејвид Бирн]],<ref name="andersonrs"/> [[Пети Смит]],<ref name="andersonrs"/> [[Дејвид Боуви]], [[Морисеј|Мориси]], [[Мајли Сајрус]], [[Иги Поп]], [[Кортни Лав]], [[Лени Кравиц]] и многу други исто така му оддале почит на Рид.<ref name="BBC-Bowie">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-24703353|title=David Bowie leads tributes to 'master' Lou Reed|date=October 28, 2013|work=[[BBC News]]|access-date=September 28, 2014}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/features/just-wild-about-lou-tributes-pour-in-for-rock-pioneer-reed-8909458.html|title=Just wild about Lou: Tributes pour in for rock pioneer Lou Reed|date=October 28, 2013|work=The Independent|access-date=December 3, 2013}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://pitchfork.com/news/52786-david-bowie-morrissey-john-cale-release-statements-on-lou-reeds-death/|title=David Bowie, Morrissey, John Cale Release Statements on Lou Reed's Death|last=Battan|first=Carrie|date=October 28, 2013|work=[[Pitchfork Media]]|accessdate=October 29, 2013}}</ref> Поранешните членови на Велвет андерграунд, Мо Такер<ref>{{Наведени вести|url=http://www.cnn.com/2013/10/27/showbiz/lou-reed-obit/index.html|title=Rock legend Lou Reed dies at 71|last=Almasy|first=Steve|date=October 28, 2013|access-date=October 28, 2013|publisher=[[CNN]]|last2=Smith|first2=Matt}}</ref> и Џон Кејл дале изјави за смртта на Рид.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.hollywoodreporter.com/earshot/lou-reed-remembered-by-john-cale-651146|title=John Cale Remembers Friend Lou Reed: 'We Have the Best of Our Fury Laid Out on Vinyl'|date=October 27, 2013|work=[[The Hollywood Reporter]]|access-date=October 28, 2013}}</ref> Воведувањето на Рид во [[Куќата на Славните на Рокенролот|Куќата на славните на рокенролот]] како соло-пејач било објавено на 16 декември 2014 година.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.usatoday.com/story/life/music/2014/12/16/2015-rock-hall-of-fame-inductees/20310347/|title=Green Day, Lou Reed among Rock Hall inductees|date=December 16, 2014|work=[[USA Today]]|access-date=December 18, 2014}}</ref> Тој бил воведен од [[Пети Смит]] на церемонија во Кливленд на 18 април 2015 година.<ref name="ReferenceA"/> Во 2017 година, критичарот од ''Ролинг Стоун,'' Ентони ДеКуртис ја објавил книгата ''Лу Рид: Живот''.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/music/2017/oct/01/my-brilliant-troubled-friend-lou-reed-a-life-anthony-decurtis-berlin|title=My brilliant and troubled friend Lou Reed|last=DeCurtis|first=Anthony|date=October 1, 2017|work=[[The Guardian]]|access-date=February 12, 2018|ref=none|author-link=Anthony DeCurtis}}</ref> Астероидот 270553 Loureed, откриен во 2002 година од Маик Мејер од [[Паломарска опсерваторија|Паломарската опсерваторија]], бил именуван во негова чест. Во 2023 година, ''[[Ролинг стоун|Ролинг Стоун]]'' го ставил Рид на 107-мо место на списокот од „200 најдобри пејачи на сите времиња“.<ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=June 5, 2023}}</ref> == Дискографија == <div class="div-col " style="column-width: 18em;"> '''The Velvet Underground''' * ''The Velvet Underground & Nico'' (1967) * ''White Light/White Heat'' (1968) * ''The Velvet Underground'' (1969) * ''Loaded'' (1970) '''Соло''' * ''Lou Reed'' (1972) * ''Transformer'' (1972) * ''Berlin'' (1973) * ''Sally Can't Dance'' (1974) * ''Metal Machine Music'' (1975) * ''Coney Island Baby'' (1975) * ''Rock and Roll Heart'' (1976) * ''Street Hassle'' (1978) * ''The Bells'' (1979) * ''Growing Up in Public'' (1980) * ''The Blue Mask'' (1982) * ''Legendary Hearts'' (1983) * ''New Sensations'' (1984) * ''Mistrial'' (1986) * ''New York'' (1989) * ''Magic and Loss'' (1992) * ''Set the Twilight Reeling'' (1996) * ''Ecstasy'' (2000) * ''The Raven'' (2003) * ''Hudson River Wind Meditations'' (2007) '''Соработки''' * ''Songs for Drella'' (1990) <small>(Со Џон Кејл)</small> * ''[[Lulu (Lou Reed and Metallica album)|Lulu]]'' (2011) <small>(со [[Metallica]])</small> </div> == Наводи == {{Наводи|30em|refs=<ref name="MPC-object">{{cite web |title = 270553 Loureed (2002 GG178) |work = Minor Planet Center |url = https://www.minorplanetcenter.net/db_search/show_object?object_id=270553 |access-date = September 5, 2019}}</ref> <ref name="MPC-Circulars-Archive">{{cite web |title = MPC/MPO/MPS Archive |work = Minor Planet Center |url = https://www.minorplanetcenter.net/iau/ECS/MPCArchive/MPCArchive_TBL.html |access-date = September 5, 2019}}</ref>}} == Надворешни врски == * {{AllMusic|class=artist|id=mn0000233066}} * {{discogs artist}} * {{IMDb name|0715563}} * {{IBDB name|84104}} * [https://archives.nypl.org/mus/24078 Lou Reed papers, 1958–2015], held by the Music Division, [https://www.nypl.org/locations/lpa New York Public Library for the Performing Arts] {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Рид, лу}} [[Категорија:Пејачи од Њујорк]] [[Категорија:Добитници на наградата „Ајвор Новело“]] [[Категорија:Американски рок пејачи]] [[Категорија:Американски рок-гитаристи]] [[Категорија:Американски поети]] [[Категорија:Починати во 2013 година]] [[Категорија:Родени во 1942 година]] [[Категорија:Американски кантавтори]] [[Категорија:Американски фотографи]] [[Категорија:Луѓе со дислексија]] [[Категорија:ЛГБТ-музичари]] [[Категорија:Арт-рок-музичари]] [[Категорија:Американски ритам-гитаристи]] [[Категорија:Американски протопанк-музичари]] [[Категорија:Американски Евреи]] [[Категорија:Музичари со попреченост]] [[Категорија:Американски баритони]] 27kqhiaj7rig5r2sezpajc8c6j04yon Когува (село) 0 1350862 5567310 5241395 2026-05-30T12:05:23Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567310 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Koguva külavahe.jpg|мини|Когува]] '''Когува''' — село на [[Естонија|естонскиот]] остров [[Муху]].<ref>"Koguva küla" (in Estonian). eestigiid.ee. Retrieved 7 August 2012.</ref> Административно и припаѓа на [[Парохија Муху|парохијата Муху]], [[Саре (округ)|округот Саре]]. Когува се наоѓа на западниот врв на островот, а малото островче [[Кинасту]] се наоѓа на само 2 км северозападно во [[Морски теснец|Морскиот теснец]]. Во 2000 година, Когува имала 30 жители.<ref name="eestigiid">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.eestigiid.ee/?CatID=291&ItemID=3052|title=Koguva küla|publisher=eestigiid.ee|language=et|accessdate=7 August 2012}}</ref> Когува првпат била спомната во 1532 година од [[Волтер фон Плетенберг]] во документ за давање слобода на селанец наречен Ханскен и неговиот син и нивните потомци. Подоцна, потомците на Ханскен се нарекувале со презимето Шмул.<ref name="eestigiid"/> Когува е мало село. Има многу градби стари со векови, кои датираат од феудалното време под [[Војводството Естонија (1561–1721)|шведска власт]], а се користат и денес. Северниот брег на [[Муху]], за кој се тврди дека има најчиста вода каде било во [[Балтичко Море|Балтичкото Море]], е само на кратко растојание. Когува има две големи рурални места за сместување веднаш едно до друго и некои помали. Писателот [[Јухан Смул]] (1922–1971) бил роден во Когува и ја поседувал фармата на неговиот татко таму до неговата смрт. Тој бил потомок на Ханскен, неговото презиме првично било ''Шмул'', но подоцна го поедноставил во ''Смул''. Музејот Јухан Смул бил основан во Когува во 1970-тите и бил претворен во Музеј Муху во 1990-тите. == Галерија == <gallery> File:Muhumuseum.jpg|Населбата на Тома во музејот Муху File:Koguva sadam.JPG|Собирање на пристаниште File:Windmill in Koguva(Estonia).jpg|Една од трите ветерници во Когува File:Koguva küla Välja talu vana elumaja*.JPG|Фарма File:Koguva sadam 2015.jpg|Когува </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://koguva.com Селско друштво Когува]{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{In lang|et}} * [http://www.koguva.ee Пристаништето Когува] * [http://www.muhumuuseum.ee/eng Музеј Муху] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210226133118/http://www.muhumuuseum.ee/eng/ |date=2021-02-26 }} * [http://pano.coptercam.ee/koguva 360° Панорама на Когава]{{Мртва_врска|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} </link>< /link> * [https://web.archive.org/web/20130509142352/http://www.koguva-home.ee/ Куќа за гости Парди] * [http://www.vanatoa.ee Рекреативна фарма Ванатоа] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Населени места во Естонија]] p7lfadbtq22bh5kg7nmacf5y7xpbyr3 Колку покрваво 0 1351074 5567347 5435143 2026-05-30T12:58:53Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567347 wikitext text/x-wiki {{Infobox book|name=Колку покрваво|image=Колку-покрваво.png|alt=|caption=Корицата на македонското издание|author=[[Стивен Кинг]]|audio_read_by=|cover_artist=|country={{САД}}|language=[[англиски]]<br>[[македонски]] (превод)|genre=ужаси|publisher={{знамеикона|САД}} [[Charles Scribner's Sons|Scribner]]<br>{{знамеикона|Македонија}} Арс ламина|pub_date=21 април 2020|media_type=печат (тврд повез)|pages=448|isbn=978-1-9821-3797-7|oclc=1122461355|dewey=|congress=|preceded_by=|followed_by=}}{{Закосен наслов}}'''Колку покрваво''' ({{langx|en|If It Bleeds}}) — збирка од четири повести на американскиот писател [[Стивен Кинг]], објавена на 28 април 2020 г. (првично требала да биде објавена на 5 мај).<ref>{{Cite web|url=https://bloody-disgusting.com/books/3611232/stephen-kings-new-book-bleeds-now-released-april-rather-may/|title=Stephen King’s New Book ‘If It Bleeds’ Now Being Released in April Rather Than May|archive-url=https://web.archive.org/web/20210308045311/https://bloody-disgusting.com/books/3611232/stephen-kings-new-book-bleeds-now-released-april-rather-may/|archive-date=2021-03-08|access-date=2020-08-05|deadlink=no}}</ref> Сите повести вклучени во збирката досега не се објавени, една од нив (''[[Телефонот на господин Хариган]]'') е филмирана по објавувањето на книгата. == Повести == Збирката се состои од четири повести. === Телефонот на господин Хариган === Приказна за едно невообичаено пријателство во кое едно момче му чита книги на неговиот постар богат сосед, кој му плаќа за тоа и за помош низ куќата. Иако е неверојатно богат, соседот не троши пари на непотребни работи, како телевизор, мобилен телефон и други ситници (иако огромната куќа има базен и лифт), но сепак го прифаќа телефонот — подарок од момчето откако добива пари на игра на среќа (грепка, која соседот му ја подарил) и се учи да го користи за повици, а и за интернет и следење на берзата. Нивното пријателство (и работата на мобилниот што е закопан со соседот) продолжува дури и по неговата смрт, кога тој му помага на момчето „од другата страна“... Снимен е [[Телефонот на господин Хариган|истоимен филм]] (на [[Netflix|Нетфликс]]) според оваа повест во 2022 г., во која ја имаме една од последните улоги на [[Доналд Сатерленд]], кој починал на 20 јуни 2024 г. === Животот на Чак === Животопис за главниот лик, Чак, кој останал сирак како дете и го одгледале неговите баба и дедо. Во куќата во која живеат има купола на врвот во која никој не влегува, бидејќи наводно крие духови и други морничави тајни, меѓу кои и покажување на иднината. Кога некој ќе види дел од иднината, чекањето да се случи нештото, кое најчесто е лошо, е многу потешко отколку самиот настан. Интересно за повеста е тоа што се раскажува наопаку: третиот дел е прв, па вториот, па на крај е првиот дел. === Колку покрваво === Повеста според која и целата збирка го добива насловот е втора приказна во која малку поголема улога има Холи, која претходно се појавила во романот ''The Outsider<!-- Потребен е превод на македонски. -->'', а во 2023 добила и свој самостоен роман, насловен едноставно „Холи“. Уште пред овие романи, таа се појавува и во многу помали улоги во друга трилогија на крими-трилери на Кинг (''Mr. Mercedes'', ''Finders Keepers'', ''End of Watch''<!-- Потребен е превод на македонски. -->). Холи најчесто е помошничка на различни детективи, а и самата станува детективка во најновиот роман насловен по неа. Во оваа повест, користејќи ги сите свои способности за справување со натприродното, Холи се обидува да реши случај со бомба во едно основно училиште, каде ништо не е како што изгледа на прв поглед... === Стаорец === Приказна за еден писател, кој иако има издадено повеќе раскази, никако не може да напише (или заврши) цел роман, па затоа решава да замине во една колиба каде нема да има допир со никој и конечно да проба да постигне поголем успех во кариерата. Но иако прво мисли дека е сам, таму „се спријателува“ со еден стаорец, за кој верува дека е дел од неговата [[вообразба]] и мислејќи дека не би имало никакви последици, склучува фаустовски (или доријаногрејовски) договор со него.... == Оценки == Брајан Труит од ''USA Today'', во врска со издавањето на книгата, изјавил дека Кинг „сè уште го поседува бизнисот на стравот како никој друг“ и може да го задржи вниманието на читателот со „приказни за нашите мечти и нашите слабости“. Оценувач за ''Publishers Weekly'' признал дека ''Колку покрваво'' „го претставува мајсторот на ужасите Кинг на најдобар начин, користејќи го чудното и натприродното за да раскажува приказни за смртноста, цената на творештвото и непредвидливите последици од материјалните приврзаности“.<ref>{{Cite web|url=https://www.publishersweekly.com/978-1-982137-97-7|title=If It Bleeds|archive-url=https://web.archive.org/web/20210126193048/https://www.publishersweekly.com/978-1-982137-97-7|archive-date=2021-01-26|access-date=2020-08-05|deadlink=no}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://sakamknigi.mk/product/%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BA%D1%83-%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B2%D0%B0%D0%B2%D0%BE/ Македонското издание „Колку покрваво“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240629155518/https://sakamknigi.mk/product/%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BA%D1%83-%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B2%D0%B0%D0%B2%D0%BE/ |date=2024-06-29 }} __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ [[Категорија:Книги од 2020 година]] [[Категорија:Изданија на Арс ламина - публикации]] p3y732qn6wz7voy7v2795euvh7olyw6 Линдзи Стрингер 0 1357018 5567560 5491026 2026-05-31T05:09:20Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567560 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Lindsay_C_Stringer.jpg|мини| Слика на Линдзи Стрингер]] '''Линдзи Ц. Стрингер''' е професор по животна средина и развој на Универзитетот во [[Јорк]]. Истражувањето на Стрингер е интердисциплинарно и користи теории и методи од природните и општествените науки за да ги разбере односите меѓу човекот и околината, повратните информации и компромисите, испитувајќи ги влијанијата врз човековата благосостојба, еднаквоста и животната средина. == Образование == * Доктор по географија, Универзитетот во Шефилд, Катедра за географија, 2005 година.<ref name="CCEPProfile">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cccep.ac.uk/profile/lindsay-stringer/|title=Lindsay Stringer – Professor in Environment and Development, University of Leeds|publisher=Centre for Climate Change Economics and Policy|accessdate=1 October 2019}}</ref> * Магистер по мониторинг и оцена на животната средина во Сува, Оддел за географија на Универзитетот во Шефилд, 2001г. * Основни академски студии по физичка географија, Оддел за географија на Универзитетот во Шефилд, 2000 година == Кариера == Стрингер е вклучена во истражувања на земјиштето, храната, водата, енергијата и климатските промени со вредност од околу 42 милиони фунти (вкупна вредност) од 2005 година. Таа претседавала со независната меѓународна работна група за Програмата за системи за суво земјиште на Консултативната група за меѓународно земјоделско истражување (КГМЗИ) од 2014 до 2016 година. Таа била главен автор на Меѓувладиниот панел за климатски промени (МПКП) за Специјалниот извештај за климатски промени и користење на земјиштето.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://apps.ipcc.ch/report/authors/report.authors.php?p=&p&q=34&p|title=IPCC Special Report on Climate Change and Land Use|last=|first=|date=|work=|archive-url=|archive-date=|accessdate=}}</ref> Таа во моментов е главен автор на МПКП за 6-тиот Извештај за проценка (АР6), како и координативен главен автор за трудот на МПКП АР6 за пустини, опустинување и полусуви области.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://archive.ipcc.ch/report/authors/report.authors.php?q=36&p=&p|title=IPCC Sixth Assessment Report|last=|first=|date=|work=|archive-url=|archive-date=|accessdate=}}</ref> Таа била координативен главен автор за Меѓувладината научно-политичка платформа за регионална проценка на биолошката разновидност и екосистемски услуги во Африка и главен автор за проценката за деградација и реставрација на земјиштето.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ipbes.net/users/lindsaystringer|title=Intergovernmental Science-Policy Platform on Biodiversity and Ecosystem Services|last=|first=|date=|work=|archive-url=|archive-date=|accessdate=}}</ref> Стрингер е вклучена во Иницијативата за економија на деградација на земјиштето,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eld-initiative.org/en/who-we-are/partners/|title=Economics of Land Degradation|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20210517040715/https://www.eld-initiative.org/en/who-we-are/partners/|archive-date=2021-05-17|accessdate=|url-status=dead}}</ref> како и како избран член на управниот одбор за ДезертНет Интернешанал. Конкурентно била избрана за меѓународна експедиција на Антарктикот, лидерска програма за жени во климатските науки во 2016 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://homewardboundprojects.com.au/hb1-participants/|title=Homeward Bound Project|last=|first=|date=|work=|archive-url=|archive-date=|accessdate=}}</ref> Таа била директорка на Институтот за истражување за одржливост на Факултетот за Земја и животна средина, Универзитетот во Лидс, ОК од 2011 - 2014 година. Директор е на Јорк Институт за одржливост на животната средина. Центарот бил основан од Универзитетот во Јорк за да се олесни и испорача интердисциплинарно истражување за одржливост на животната средина. Таа е член на Меѓународниот научен советодавен одбор на Центарот за суво земјоделство, Универзитетот Баеро Кано.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://cda-buk.edu.ng/vc-inaugurates-reconstituted-cda-international-scientific-advisory-board/|title=VC Inaugurates Reconstituted CDA International Scientific Advisory Board|work=Centre for Dryland Agriculture|language=en-US|accessdate=2023-11-29|archive-date=2023-12-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20231208204215/https://cda-buk.edu.ng/vc-inaugurates-reconstituted-cda-international-scientific-advisory-board/|url-status=dead}}</ref> == Награди == * Награда за заслуги за истражување на Кралското друштво Волфсон, 2017 година<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://environment.leeds.ac.uk/see/news/article/59/professor-lindsay-stringer-receives-royal-society-wolfson-research-merit-award|title=Faculty of Environment, University of Leeds|last=|first=|date=|work=|archive-url=|archive-date=|accessdate=}}</ref> * Награда за жени на достигнувања, 2015 година<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.leeds.ac.uk/forstaff/news/article/4668/celebrating_our_women_of_achievement_2015|title=Leeds University Women of Achievement|last=|first=|date=|work=|archive-url=|archive-date=|accessdate=}}</ref> * Награда Филип Леверхулм за унапредување на одржливоста во сушните предели во светот, 2013 година<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.leverhulme.ac.uk/philip-leverhulme-prizes-2013|title=The Leverhulme Trust|last=|first=|date=|work=|archive-url=|archive-date=|accessdate=}}</ref> == Наводи == {{Наводи}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Стрингер, Линдзи}} [[Категорија:Британски географи]] [[Категорија:Жени научници]] 7vmz66b77z5d43vn5cgf99aj3v1hxde Ленче Стоименова 0 1357682 5567545 5398726 2026-05-31T03:15:24Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567545 wikitext text/x-wiki {{внимание}} {{Инфокутија Личност|name= Ленче Стоименова|image=Ленче Стоимнеова.jpg |birth_date=1958|birth_place=Кочани|nationality=Македонка|religion=православна|occupation=писател, сатиричар}}'''Ленче Стоименова''' е родена е во [[Кочани]] во 1958 година. Стоименова е [[Список на македонски писатели|македонски писател]], [[Сатира|сатиричар]] и афоритичар. Живее и твори во нас.Оризари Кочани. == Животопис == Стоименова пишува афоризми, сатирично-хумористични текстови, драми за деца и возрасни, поезија и проза, кратки текстови за скечеви, црта и карикатури. Рецензент, промотор, илустратор. Соработувала со единствениот весник за хумор и сатира во Македонија „Остен“. Нејзините афоризми биле објавувани и во списанијата: „Шипак“, „Носорог“, „МаксМинус“, „Трудбеник“, „Инфо Кочани“, фејсбук групите „Лига духовитих“, „Скренимо на прави пут“ и др. Афоризми пишувала на почетокот како хоби, а од 1989-та започнала нејзината соработка со повеќе весници.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://balkanium.mk/public/avtor/lenche-stoimenova/|title=Ленче Стоименова — БАЛКАНИУМ|work=balkanium.mk|language=mk-MK|accessdate=2025-05-25}}</ref> Со свои афоризми, како претставник од Македонија учествувала и на фестивалот „Сатира фест“ во [[Белград]] и на фестивалот „Жаока“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://komarec.com.mk/lenche-stoimenova-vo-kacherevo-srbija-go-dobi-priznanieto-aforistichar-so-njkvalitetni-aforizmi/|title=ЛЕНЧЕ СТОИМЕНОВА ВО КАЧЕРЕВО (СРБИЈА) ГО ДОБИ ПРИЗНАНИЕТО „АФОРИСТИЧАР СО НЈКВАЛИТЕТНИ АФОРИЗМИ“|last=Ивановски|first=Славчо|date=2023-11-23|work=Комарец|language=mk-MK|accessdate=2025-05-25}}</ref> [[Качарево]] во Србија. == Творештво == стоименова е автор е следниве книги: Досега ги има објавено следните книги: * * „Жегла“ (2001) афоризми, * „Ледена кока кола“ (2005) роман, * „На Велигден“ (2008) поезија за деца * „Покажи ми ја среќата“(2011) роман * „Зборови се редат, приказни се предат“(2013) приказни за деца * „Буба лази“ (2015) афоризми * „Врзани до последен здив“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://sitel.com.mk/promocija-na-stihozbirkata-vrzani-do-posleden-zdiv-od-lenche-stoimenova|title=Промоција на стихозбирката „Врзани до последен здив“ од Ленче Стоименова|work=Сител Телевизија|language=mk|accessdate=2025-05-25}}</ref> (2016) поезија за возрасни * „Обесена на врата“ (2017) афоризми * „Црвени стени“ (2019) ВИС Оризари, монографија * „Срце и душа“ (2020) поезија за возрасни * „Безобразно голем“ (2021) карикатури * „Среде срцето крвава рана“ (2021) поезија * „Поетски светлини“ (2022) поезија и афоризми * „Протојереј Миладин Михаилов“ <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://kanal8.mk/%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B0-%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%98%D0%B5%D1%80%D0%B5%D1%98-%D0%BC%D0%B8%D0%BB/|title=Промовирана книгата „Протојереј Миладин Михаилов - живот посветен на молитвата“|last=Николов|first=Д.|date=2023-09-26|work=Канал 8 ИПТВ|language=mk-MK|accessdate=2025-05-25|archive-date=2025-04-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20250430171423/https://kanal8.mk/%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B0-%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%98%D0%B5%D1%80%D0%B5%D1%98-%D0%BC%D0%B8%D0%BB/|url-status=dead}}</ref>(2023) Л.Стоименова и М.Гијовски, монографија * „Кога цутат хризантемите“ (2023) поезија === Авторство како група автори === *„Струмичка афоризница“ (2014) афоризми, *„ГЕ-50“ (2015) Алманах на афористи од Македонија *„На врвот од вулканот“ (2015) афоризми *„Будење на петелот“ (2016) афоризми *„Бричење на петелот“ (2017) афоризми *„Жена и афоризам“ <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://daily.mk/vesti/aforizmi-lenche-stoimenova-kochani-zhena-aforizam-srbija|title=Афоризми на Ленче Стоименова од Кочани во „Жена и афоризам“-Србија|work=Daily.MK - Вести|accessdate=2025-05-25}}{{Мртва_врска|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>(2016) алманах на афористи од Југославија. Изготвила: Деана Саиловиќ. *„Женско писмо“ (2018 ) Темпорална Антологија- афоризми, *„Афористички дриблинг Опенфест “ (2021) *„Низ сито и решето“ (2022) Струмица. * „10 Години“ ,,Вечер на македонскиот афоризам, Кочани (2022) == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * https://netpress.com.mk/porta-makedonija-promocija-na-aforizmi-od-lence-stoimenova/ * https://tribuna.mk/izlozhba-na-karikaturi-i-aforizmi-od-lenche-stoimenova-vo-kochani/ * https://time.mk/c/40e6d29d6a/ * https://www.youtube.com/watch?app=desktop&v=yDiHzLzyrJA {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Стоименова, Ленче}} [[Категорија:Македонски писатели]] [[Категорија:Македонски афористи]] . ogmy4ar7je0wl3iu68vk04mstfa8n3i Лук Слејтер 0 1357711 5567591 5392392 2026-05-31T07:39:07Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567591 wikitext text/x-wiki '''Лук Слејтер''' (роден на 12 јуни 1968 година)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.allmusic.com/artist/luke-slater-mn0000320580|title=Luke Slater Songs, Albums, Reviews, Bio & More...|work=[[AllMusic]]|accessdate=12 June 2024}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.factmag.com/2013/11/21/the-messenger-a-comprehensive-guide-to-uk-techno-institution-luke-slater/|title=The messenger: a comprehensive guide to UK techno institution Luke Slater|last=Gonsher|first=Aaron M.|date=2013-11-21|work=Fact Magazine|language=en-US|accessdate=2024-04-23}}</ref> е англиски [[Електронска музика|електронски музичар]], [[Диск-џокеј|диџеј]] и [[Музички продуцент|продуцент на плочи]], кој се концентрирал на [[Техно музика|техното]] од почетокот на 1990-тите. Тој постигнал пробив и комерцијален успех со неговите песни „''Лав''“ (1997) и „''Ол Ексхејл''“ (1999). [[File:Luke Slater 1 24.jpg|thumb]] Освен што објавил многу песни и албуми под свое име, Слејтер снимал и настапувал под голем број псевдоними; има издадено музика под повеќе од 10 различни имиња; најпознати се '''Планетари Асолт Системс''', и '''ЛСД''' . == Ран живот == Роден е во Рединг и израснал во Хорли, раните звуци на Слејтер со магнетофонот на неговиот татко и неговите тапани доведле да работи во локални продавници за плочи, вклучувајќи го и Џели Џем во [[Брајтон]].<ref name="LarkinDM">{{Наведена книга|title=[[Encyclopedia of Popular Music|The Virgin Encyclopedia of Dance Music]]|date=1998|publisher=[[Virgin Books]]|isbn=0-7535-0252-6|editor-last=[[Colin Larkin (writer)|Colin Larkin]]|edition=First|pages=311/2}}</ref> До 1988 година, Слејтер бил ангажиран во раната есид-хаус сцена, диџеј во лондонскиот [[ноќен клуб]] Хејвен. == Музика == Слејтер започнал да објавува оригинални песни под различни псевдоними, по неговото деби [[Сингл (музика)|во сингл]] во 1989 година со „Моментари Вижн“. Следеле изданија на Djax како Клементајн, на Џенерал Продакшн Рекордингс како Севнт Плејн и како Морганистик(со Алан Сејџ), и особено на Писфрог Рекордс,<ref name="Cooper">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.allmusic.com/artist/luke-slater-mn0000320580/biography|title=Artist Biography by Sean Cooper|last=Cooper|first=Sean|publisher=AllMusic|accessdate=15 October 2018}}</ref> со речиси десетина изданија како Д Екс-Тронт и како Планетари Асолт Системс. Откако објавил четири албуми на Писфрог, тој ги издал ''Freek Funk'' од 1997 година <ref name="LarkinDM"/> и ''Wireless'' две години подоцна. Неговите нумери „''Ол Ексхејл''“ (2000) и „''Натинг ет ол''“ (2002) го достигнале бројот 74 и 70. соодветно на [[UK Singles Chart|топ-листата за синглови во Велика Британија]].<ref name="British Hit Singles & Albums">{{Наведена книга|title=British Hit Singles & Albums|last=Roberts|first=David|publisher=Guinness World Records Limited|year=2006|isbn=1-904994-10-5|edition=19th|location=London|page=507}}</ref> Неговиот прв том од микс серијата ''Страв и омраза'' се појавил во 2001 година, на етикетата React. ''Добро на врвот'' (2002) бил „албум со песни“ со вокали од Рики Бароус и други вклучени на секоја песна. Вториот том на ''Страв и омраза'' се појавил кон крајот на 2004 година. Слејтер објавил микс за серијата Фабрик ДиЏеј микс, и повторно измислил безброј песни во ремикси од уметници како што се [[Depeche Mode]] и Кен Иши до поновите ремикси за Рејдијл и Соул Дизајнер. Во 2006 година, Слејтер основал своја сопствена издавачка куќа, Моут-Еволвер, објавувајќи ограничени 12" записи и дигитални преземања преку веб-страниците Моут-Еволвер и NEWS. Во 2014 година, тој лансирал подкаст со наслов Д ''Спејстејшн''. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://soundcloud.com/luke-slater/luke-slater-the-spacestation|title=Luke Slater 'The Spacestation' Radio Show Episode 1 (27th Jan 2014)|last=Luke Slater|date=27 January 2014|work=Luke Slater/'P.A.S. on SoundCloud|publisher=SoundCloud|format=Audio upload|accessdate=1 February 2014}}</ref> == Избрана дискографија == Како '''Лук Слејтер''' * ''X-Tront Vol.'' ''2'' (1993) * ''Фрик Фанк'' (1997) * ''Безжичен'' (1999) * ''Во ред на врвот'' (2002) Како '''7-та рамнина''' * ''Мојот жолт мудар килим'' (1994) * ''Соба со 4 агли'' (1994) Како '''системи за планетарен напад''' * ''Секторот за дронови'' (1997) * ''The Electric Funk Machine'' (1997) * ''Atomic Funkster'' (2001) * ''Привремена суспензија'' (2009) * ''Гласникот'' (2011) * ''Арк Ангел'' (2016) * „Директно пукање“ (2019) Со '''ЛСД''' * ''Процес'' (2017) * ''Втор процес'' (2019) == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.mote-evolver.com Веб-страница Mote-evolver] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240701042823/http://www.mote-evolver.com/ |date=2024-07-01 }} * [http://www.discogs.com/artist/Luke+Slater Лук Слејтер во Discogs] * [https://masvolumenporfavor.com/post/luke-slater/ Лук Слејтер за навивачите на Хиспана] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1968 година]] 28d9oiy9ax8ng4z48f2uqojbb41gsko Лав амонгст руин 0 1357873 5567487 5499971 2026-05-31T01:09:03Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567487 wikitext text/x-wiki {{Музичар|Name=Love Amongst Ruin <br /> Лав амонгст руин|image=[[File:Love Amongst Ruin live in London, November 2015.jpg|250px]]|caption=На концерт во [[Лондон]], 2015.|Origin=[[Лондон]], Англија|Genre=[[Алтернативен рок]], [[хард рок]]|Years_active=2009–сега|Label=Ancient B Records|website=|Current_members=}} '''Лав амонгст руин''' се англиска [[Рок-музика|рок]] супергрупа, предводена од Стив Хјуит по неговиот мандат како тапанар за [[Placebo]]. Бендот го издал својот деби албум со исто име во септември 2010 година, а вториот албум Луз јор веј (анг: ''Lose Your Way)'' бил објавен во јуни 2015 година. == Историја на бендот == === Почетоци и формирање (2007–2009) === По напуштањето на [[Placebo]] по завршувањето на нивната турнеја ''Медс'' во септември 2007 година,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ultimate-guitar.com/news/general_music_news/placebos_drummer_leaves_the_band.html|title=Placebo's Drummer Leaves The Band &#124; News|date=26 December 2007|publisher=Ultimate-guitar.com|accessdate=18 September 2011}}</ref> Стив Хјуит имал визија „да создаде нов бенд, нов албум и нов звук“. Тој веднаш ги ангажирал басистот на Лемб, Џон Торн и неговиот брат Ник Хјуит да почнат да пишуваат и демоираат нова музика во неговото домашно студио.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://community.livejournal.com/loveamongstruin/1045.html#cutid2|title=Love Amongst Ruin – Official Facebook Fan site – The Story – Part I|date=14 August 2009|publisher=Community.livejournal.com|accessdate=18 September 2011}}</ref> Во март 2008 година, соработникот на Џулијан Коуп, Доналд Рос Скинер, бил донесен за да ги надгледува и копродуцира сесиите за снимање. Помеѓу април и август 2008 година, колективот се преселил во студиото Молс во Bath на три сесии за снимање со продуцентот Пол Коркет,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://community.livejournal.com/loveamongstruin/1721.html|title=Love Amongst Ruin – The Story – Part II|date=4 September 2009|publisher=Community.livejournal.com|accessdate=18 September 2011}}</ref> кои дадоа десет песни, при што Хјуит претежно изведувал тапани и водечки вокал. Мешањето започнало во септември и продолжило шест месеци пред албумот да биде мастеринг на Брајан Гарднер на Берни Грундман Мастеринг во април 2009 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://community.livejournal.com/loveamongstruin/1883.html|title=Love Amongst Ruin – The Story – Part III|date=2 October 2009|publisher=Community.livejournal.com|accessdate=18 September 2011}}</ref> Хјуит ја поминал втората половина од 2009 година обезбедувајќи менаџмент, објавување и договори за снимање, покрај тоа што наоѓал постојани членови за бендот. Поранешниот менаџер на турнејата на [[The Cure|Cure]] и [[Depeche Mode]] Дерил Бамонте станал менаџер на бендот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.picturesofcure.com/un-nouveau-single-pour-love-amongst-ruin/|title=Un nouveau single pour Love Amongst Ruin|publisher=Picturesofcure.com|accessdate=26 June 2015|archive-date=2024-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20241130190202/http://www.picturesofcure.com/un-nouveau-single-pour-love-amongst-ruin/|url-status=dead}}</ref> Во ноември, Хјуит открил дека бендот и деби албумот ќе бидат наречени ''Лав амонгст руин'',<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://community.livejournal.com/loveamongstruin/2903.html|title=Love Amongst Ruin – The Story – Part IV|date=6 November 2009|publisher=Community.livejournal.com|accessdate=18 September 2011}}</ref> со името на бендот „многу соодветен опис на местото во кое се најдов откако ме исфрлија од Placebo. Мојот живот, како што беше, се чинеше дека е во урнатини, но добив многу љубов од фановите, пријателите и семејството“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.musicvita.com/music-freak/interviews/6541-the-music-freak-interview-with-steve-hewitt.html|title=The Music Freak interview with Steve Hewitt|publisher=MusicVita|archive-url=https://web.archive.org/web/20140222131254/http://www.musicvita.com/music-freak/interviews/6541-the-music-freak-interview-with-steve-hewitt.html|archive-date=22 February 2014|accessdate=24 April 2014}}</ref> === ''Лав амонгст руин (Лав амонгст руин)'' (2009–2011) === Поставата на бендот била откриена во декември 2009 година и најавени заедно со Стив Хјуит (вокал/гитара) биле Доналд Рос Скинер (гитара), Стив Хов (гитара), Лори Рос (клавијатури и виолончело) и Кит Јорк (тапани). Бендот го направил своето деби во живо на фестивалот Еуросоник во Гронинген, [[Холандија]] на 14 јануари 2010 година,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://eu.virtualfestivals.com/eurosonic-noorderslag-2010/lineup/|title=EuroSonic Festival – EuroSonic Noorderslag 2010 &#124; lineup|publisher=Virtual Festivals|archive-url=https://web.archive.org/web/20110815210541/http://eu.virtualfestivals.com/eurosonic-noorderslag-2010/lineup/|archive-date=15 August 2011|accessdate=18 September 2011}}</ref> со гостин басистот Џонатан Нојс.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://jethrotull.com/the-attic/past-band-members-and-guests/jonathan-noyce/|title=Jonathan Noyce|date=6 February 2011|publisher=Jethrotull.com|accessdate=26 June 2015}}</ref> Басистот Магнус Лунден бил додаден како постојан член навреме за дебито на бендот во Обединетото Кралство во живо во Барфлај во Лондон на 11 мај.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.barflyclub.com/camden/whatson/event/26638.aspx|title=Love Amongst Ruin at Barfly on Tue 11th May|date=6 September 2010|publisher=Barflyclub.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20100419224306/http://www.barflyclub.com/camden/whatson/event/26638.aspx|archive-date=19 April 2010|accessdate=18 September 2011}}</ref> Бендот продолжил со поголема свирка во Скала во јуни.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.skiddle.com/news/all/Review-Love-Amongst-Ruin--The-Scala/6237/|title=Review: Love Amongst Ruin @ The Scala &#124; Latest Clubbing News|date=15 June 2010|publisher=Skiddle.com|accessdate=29 February 2012}}</ref> Магнус Лунден бил заменет со Тереза Морини во јули.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.shakenstir.co.uk/index.php/features/love-amongst-ruin-so-sad/features/19863/|title=Love Amongst Ruin: So Sad!|publisher=Shakenstir|archive-url=https://web.archive.org/web/20120401221548/http://www.shakenstir.co.uk/index.php/features/love-amongst-ruin-so-sad/features/19863/|archive-date=1 April 2012|accessdate=18 September 2011}}</ref> Бендот се појавил на Ред бул бината на фестивалот Сонисфер на 11 август, ден откако претходниот бенд на Хјуит, Placebo, свирел на главната сцена.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://sonisphere.co.uk/news/stage-times-is-it/|title=Stage Times|work=Sonisphere Festival UK|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117031757/http://sonisphere.co.uk/news/stage-times-is-it/|archive-date=17 November 2015|accessdate=14 November 2015}}</ref> Деби синглот на ''Лав амонгст руин,'' ''Соу сед'' (анг:So Sad) бил издаден на 30 август на Ејншнт Би Рекордс (анг: Ancient B Records),<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.aaamusic.co.uk/2010/08/28/love-amongst-ruin-so-sad-fade/|title=Love Amongst Ruin – So Sad (fade)|date=28 August 2010|accessdate=18 September 2011|archive-date=2024-09-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20240916154120/http://www.aaamusic.co.uk/2010/08/28/love-amongst-ruin-so-sad-fade/|url-status=dead}}</ref> проследен со нивниот истоимениот деби албум на 13 септември.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.musicvita.com/music-freak/music-reviews/6148-love-amongst-ruin-debut-album-review-by-katy-garland.html|title=Love Amongst Ruin Debut Album Review|last=Garland|first=Katy|publisher=MusicVita|archive-url=https://web.archive.org/web/20101231112159/http://musicvita.com/music-freak/music-reviews/6148-love-amongst-ruin-debut-album-review-by-katy-garland.html|archive-date=31 December 2010|accessdate=18 September 2011}}</ref> Бендот ја започнал турнејата Хевен енд Хел (анг: Heaven & Hell) од септември до ноември и го објавил својот втор сингл Хоум (анг: Home) на 25 октомври.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://hangout.altsounds.com/news/122679-love-ruin-placebo-man-announces-single-video.html|title=Love Amongst Ruin: Placebo Man Announces New Single, Video & UK Tour|date=10 October 2010|publisher=AltSounds|archive-url=https://web.archive.org/web/20150416233116/http://hangout.altsounds.com/news/122679-love-ruin-placebo-man-announces-single-video.html|archive-date=16 April 2015|accessdate=26 June 2015}}</ref> 2010 година била завршена со свирка на Бирмингемската академија со поддршка на Фидер (анг:Feeder).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://livebrum.co.uk/2010/12/09/the-kerrang-xmas-party|title=The Kerrang! Xmas Party at O2 Academy in Birmingham 9 Dec 2010|publisher=Livebrum.co.uk|location=GB|accessdate=18 September 2011}}{{Мртва_врска|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Кит Јорк го напуштил бендот на крајот на годината, изразувајќи желба да поминува повеќе време со своето семејство.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mudkiss.com/stevehewittinterview.htm|title=Steve Hewitt: (Love Amongst Ruin) Still Running, Still Strong|last=King|first=Phil|publisher=Mudkiss.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20110906102259/http://www.mudkiss.com/stevehewittinterview.htm|archive-date=6 September 2011|accessdate=18 September 2011}}</ref> Тој бил заменет со Рамон Шерингтон. Лори Рос исто така била отстранета од составот во живо, но продолжила да снима со бендот во студио. Бендот ја започнал 2011 година со квартет од свирки кои го поддржувале Фидер,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.musicrooms.net/alternative/26658-love-amongst-ruin-support-feeder-on-uk-tour.html|title=Love Amongst Ruin support Feeder on UK Tour|publisher=Musicrooms.net|archive-url=https://web.archive.org/web/20110720160459/http://www.musicrooms.net/alternative/26658-love-amongst-ruin-support-feeder-on-uk-tour.html|archive-date=20 July 2011|accessdate=18 September 2011}}</ref> пред да го поддржат нивниот трет сингл, Алоун (анг: Alone), со кратка турнеја низ Франција во март. Гиз Бат го пополнил Стив Хов на турнејата за забава за рециклирање во мај,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.facebook.com/loveamongstruin/posts/10150185655542372|title=Due to a previous...|date=4 May 2011|publisher=Facebook|accessdate=18 September 2011}}</ref> додека Џон Торн застанал на местото на Тереза Морини на Фестивал на Музика во Валенс, [[Франција]] во јуни.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.facebook.com/loveamongstruin/photos/a.430392107371.204003.172567927371/10150231611317372/?type=3|title=Getting ready for Fete De La Musique... – Love Amongst Ruin|work=Facebook|accessdate=30 March 2016}}</ref> Бендот поминал два дена на фармата Фишер Лејн на почетокот на август со продуцентот Пол Коркет за да сними акустични верзии на девет песни објавени на нивниот деби албум со исто име.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.facebook.com/media/set/?set=a.10150278329407372.354103.172567927371&type=3|title=Recording session August 1/2 2011|work=Facebook|accessdate=30 March 2016}}</ref> Лори Рос се вратила да свири виолончело на сесиите.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.facebook.com/loveamongstruin/photos/a.10150278329407372.354103.172567927371/10150278819062372/?type=3|title=Love Amongst Ruin added 11 new photos to... – Love Amongst Ruin|work=Facebook|accessdate=30 March 2016}}</ref> Акустична верзија на Бринг ме даун, ју донт (анг: Bring Me Down (You Don't) била дадена од бендот како бесплатно симнување пред објавувањето на акустичниот албум на 5 декември.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://soundcloud.com/loveamongstruin/love-amongst-ruin-bring-me|title=Love Amongst Ruin – Bring Me Down (you don't) by Love Amongst Ruin|publisher=SoundCloud|accessdate=9 July 2012}}</ref> === ''Lose Your Way (Изгуби го патот)'' (2011–2016) === Во јануари 2011 година, Хјуит открил дека почнал да го пишува вториот албум на бендот и дека бендот ќе започнел со снимање по завршувањето на турнејата за нивниот деби албум.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.completemusicupdate.com/article/ssq-love-amongst-ruin/|title=Q&A: Love Amongst Ruin|date=7 January 2011|publisher=Thecmuwebsite.com|accessdate=18 September 2011}}{{Мртва_врска|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Во јуни, Хјуит изјавил дека „Имаме околу девет песни. Се надеваме дека ќе почнеме да снимаме во септември. Ги демотирав повеќето тапани, но ќе видиме кога ќе дојде септември кој што ќе свири. Морам да го внесам моето весло и да одам, би било глупо да не го направам тоа“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.musicradar.com/rhythm/steve-hewitt-i-was-absolutely-sing-my-pants-about-fronting-new-band-457366?cpn=RSS&source=MRRHYTHM|title=Steve Hewitt: I was 'absolutely s****ing my pants' about fronting new band &#124; Rhythm|date=6 June 2011|publisher=MusicRadar.com|accessdate=18 September 2011}}</ref> Процесот на пишување на албумот бил завршен во март 2012 година и бил снимен од Хјуит и Доналд Рос Скинер, со Ден Остин како продуцент.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.stpaulslifestyle.com/blog/?bid=210|title=Love Amongst Ruin|publisher=St Pauls Lifestyle|archive-url=https://web.archive.org/web/20120425232342/http://www.stpaulslifestyle.com/blog/?bid=210|archive-date=25 April 2012|accessdate=29 February 2012}}</ref> Во мај 2012 година било објавено дека Тереза Морини го напуштила бендот за да се приклучи на турнејското шоу на, Амалуна (анг: Amaluna).<ref name="loveamongstruin">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.loveamongstruin.com/|title=Love Amongst Ruin|archive-url=https://web.archive.org/web/20121105160829/http://www.loveamongstruin.com/|archive-date=5 November 2012|accessdate=24 June 2017}}</ref> Нејзината замена бил поранешниот гитарист на Cure , Пери Бамонте.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.facebook.com/loveamongstruin/posts/10151178393932372|title=Working hard, rehearsing hard. We can... – Love Amongst Ruin|publisher=Facebook|accessdate=24 April 2014}}</ref> На 5 јули, бендот ставил достапно бесплатно преземање на нивната [[Преработка на песна|преработка]] на Рајз (анг: Rise) од Паблик Имиџ (анг: Public Image) преку нивната [[Фејсбук]] страница.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.facebook.com/loveamongstruin/posts/328867733865256|title=So here it is, a...|publisher=Facebook|accessdate=9 July 2012}}</ref> На почетокот на септември, основачот на гитаристот Стив Хов го напуштил бендот, што предизвикало враќање на шоуто на 10 септември во Лондон Барфлај да биде откажано.<ref name="loveamongstruin" /> Дејв Вестон бил најавен како замена на Хов во средината на ноември и бендот започнал со пробите.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://loveamongstruin.com/2012/11/13/the-band-is-complete/|title=The Band Is Complete… &#124;|date=13 November 2012|publisher=Loveamongstruin.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20140207023418/http://loveamongstruin.com/2012/11/13/the-band-is-complete/|archive-date=7 February 2014|accessdate=24 April 2014}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.facebook.com/loveamongstruin/posts/133606533456416|title=The band is complete, rehearsals have... – Love Amongst Ruin|publisher=Facebook.com|accessdate=26 June 2015}}</ref> И покрај најавите во јануари 2013 и февруари 2014 година дека имало вести, бендот останал неактивен додека Хјуит работел со Сикс бај Севен (анг: Six by Seven) Полароид Кисс (анг: Polaroid Kiss) и произведувал плочи за Лис (анг: Lys) и Спајрал 69 (анг: Spiral 69)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.facebook.com/loveamongstruin/posts/387506041339149?stream_ref=10|title=Happy New Year everyone, hope you had a... – Love Amongst Ruin|publisher=Facebook|accessdate=24 April 2014}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.facebook.com/photo.php?fbid=10151882744632927&set=a.88809067926.87939.593737926&type=1|title=Paola Rotasso – Tijdlijnfoto's|publisher=Facebook|accessdate=24 April 2014}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.facebook.com/loveamongstruin/posts/10152229651602372?stream_ref=5|title=in December 2013 a certain Mr Hewitt and... – Peteur Von Funkenstein|date=9 April 2014|publisher=Facebook|accessdate=24 April 2014}}</ref> На 13 март 2015 година, бендот објавил краток видео клип, со новата песна Луз јор веј (анг: Lose Your Way)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://vimeo.com/121786219|title=Lose Your Way – Teaser on Vimeo|date=10 March 2015|publisher=Vimeo.com|accessdate=26 June 2015}}</ref> На 9 април, ''магазинот Q'' ја направиле Свон Килер (анг: Swan Killer) нивна песна на денот и бендот го објави насловот на албумот како Луз јор Веј (анг: ''Lose Your Way)'' со датум на издавање на 29 јуни 2015 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.qthemusic.com/9292/love-amongst-ruin-swan-killer/|title=Love Amongst Ruin – Swan Killer|publisher=Q Magazine|archive-url=https://web.archive.org/web/20150627101323/http://www.qthemusic.com/9292/love-amongst-ruin-swan-killer/|archive-date=27 June 2015|accessdate=26 June 2015}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gigslutz.co.uk/interview-steve-hewitt-love-amongst-ruin/|title=Interview: Steve Hewitt (Love Amongst Ruin)|date=5 May 2015|publisher=Gigslutz|accessdate=26 June 2015}}</ref> На албумот му претходел истоимениот ЕП-то на 11 мај,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://loveamongstruin.com/uncategorized/lose-your-way-ep-is-out-now-on-itunes/|title=Love Amongst Ruin {{!}} 'Lose Your Way' EP is out now on iTunes|archive-url=https://web.archive.org/web/20150708231533/http://loveamongstruin.com/uncategorized/lose-your-way-ep-is-out-now-on-itunes/|archive-date=8 July 2015|accessdate=24 June 2017}}</ref> со насловната нумера која се искачила на првото место на табелата за синглови на Дојче Алтернатив (анг: Deutsche Alternative).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.facebook.com/loveamongstruin/posts/10153390480567372|title=Love Amongst Ruin|work=www.facebook.com|language=en|accessdate=24 June 2017}}</ref> Албумот бил проследен со EП-ите Модерн Вор Сонг (анг: Modern War Song) и „Соу Клоус (анг: So Close) на 24 јули и 6 ноември.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://itunes.apple.com/gb/album/modern-war-song-ep/id1015476521|title=Modern War Song – EP by Love Amongst Ruin|work=iTunes|accessdate=23 July 2015}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://itunes.apple.com/gb/album/so-close-single/id1048956031|title=So Close – Single by Love Amongst Ruin on iTunes|date=6 November 2015|work=iTunes|accessdate=6 November 2015}}</ref> Придружната турнеја на албумот започнала на 24 ноември во Лондон Барфлај и ги вклучил Гиз Бат (гитара) и Рави Кесаварам (тапани) како музичари на турнеја заедно со постојаните членови Хјуит, Скинер и Бамонте.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.flechedor.fr/2015/12/14/Pression-Live-presente-Love-Amongst-Ruin-Trumps/|title=Love Amongst Ruin – Du 14/12/2015 19:30 au 15/12/2015 01:00|archive-url=https://web.archive.org/web/20151012055658/http://www.flechedor.fr/2015/12/14/LOVE-AMONGST-RUIN/|archive-date=12 October 2015|accessdate=26 June 2017}}</ref> До април 2021 година, албумот станал сребрен.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.facebook.com/loveamongstruin/posts/10160052642902372?__cft__[0]=AZWrfqu_6kau2FN4Q5zMT9nQ5LgzWEIHecjMXP9Ls6ZBx-5SaPQDDJp2yKVIYd93Q0sIud07uPKGJrajVuZs2q_Fb5OA1mc7WUAqqPImVPBvyUp5IgaT1jGRfv6m3XjGjsP-S62njhEbWhcTVIT6r6FLSBy-PhMOGg6UWnnERSn34LhTWJ4XCQzvx1gjtcum-Ho&__tn__=%2CO%2CP-R|title=We went silver!!! Thank you so, so much, to every single person who has purchased a copy of this album! Honestly cannot believe it made a silver! 🤘|work=www.facebook.com|language=en|accessdate=23 July 2022}}</ref> На 24 март 2016 година, бендот открил дека снима нов материјал.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.facebook.com/loveamongstruin/posts/10154092055572372|title=Hi all, we're currently in the studio... – Love Amongst Ruin|work=Facebook|accessdate=24 March 2016}}</ref> Пет месеци подоцна, било објавено дека Луз јор веј (анг:''Lose Your Way (Acoustic)'' албум со акустични верзии на песни би бил објавен на 2 септември 2016 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.facebook.com/loveamongstruin/posts/10154451187917372|title=Love Amongst Ruin – Timeline|work=Facebook|accessdate=5 August 2016}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://itunes.apple.com/gb/album/lose-your-way-acoustic/id1128305584?app=itunes&ign-mpt=uo%253D4|title=Lose Your Way (Acoustic) by Love Amongst Ruin on Apple Music|work=iTunes|accessdate=5 August 2016}}</ref> На 19 август 2016 година, новата песна, Ејмис Прер (анг: Amy's Prayer), со гостински вокал од Амбер Кинги, била достапна бесплатно преку веб-продавницата на бендот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sonic-seducer.de/index.php/2927-exklusiver-download-love-amongst-ruin-verschenken-neuen-song-amy-s-prayer.html|title=Exklusiver Download: Love Amongst Ruin verschenken neuen Song "Amy's Prayer"|work=www.sonic-seducer.de|accessdate=19 August 2016}}</ref> ЕП, Веј ту јор Харт (анг: Way To Your Heart), било објавено на 9 декември 2016 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.facebook.com/loveamongstruin/posts/10154832867692372|title=Hey Everyone, here is a teaser for our... – Love Amongst Ruin|work=Facebook|accessdate=5 December 2016}}</ref> === Return (Враќање) (2022–) === На 5 ноември 2021 година, било објавено дека Лав амонгст руин ќе го поддржи Пол Дрејпер на неговата турнеја во Велика Британија во февруари и март 2022 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://pauldraperofficial.com/uk-tour-feb-march-now-on-general-sale/|title=Feb–March 2022 UK Tour Tickets Now On General Sale!|date=5 November 2021|work=Paul Draper|language=en-US|accessdate=16 November 2021}}</ref> Намалена во должина поради семејната жалост претрпена од Пауи Дрејпер,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://pauldraperofficial.com/rescheduled-tour-announcement/|title=Rescheduled Tour Announcement|date=24 February 2022|work=Paul Draper|language=en-US|accessdate=23 July 2022}}</ref> турнејата била изведена акустично од Стив Хјуит и Гиз Бат.<ref>{{Наведени вести|url=https://maximumvolumemusic.com/paul-draper-steve-hewitts-love-amongst-ruin-institute-3-birmingham-25-03-2022/|title=Paul Draper, Steve Hewitt's Love Amongst Ruin @ Institute 3, Birmingham 25/03/2022|last=Thorley|first=Andy|date=26 March 2022|work=Maximum Volume Music|access-date=23 July 2022|language=en-US|archive-date=2024-05-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20240526002755/https://maximumvolumemusic.com/paul-draper-steve-hewitts-love-amongst-ruin-institute-3-birmingham-25-03-2022/|url-status=dead}}</ref> Понатамошни акустични свирки се одржале во Довер и Махинлет во април 2022 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.facebook.com/loveamongstruin/posts/10160026276007372?__cft__[0]=AZV_MKODjl2wclMJqoPowKzZJ1EZQyXrIULKhrG81wMwZIW91fvr6_e-KYUghrb91xw6L6nOXdmsLJCqaqlvc4LCDIzhdufreRZ1C8gcQv1T3r7TZQaxPCw7pLs1DOme-VvgJbzuJ8qzzmb_CEacuYyjDaEPi_HADatYcxSAE1DjltcMH-I8pA3OjTAQ87jlPQiW72RZtGWPe1HPm3m1_-tF&__tn__=%2CO%2CP-R|title=See you tonight Dover!!! Who's coming?! 🤘|work=www.facebook.com|language=en|accessdate=23 July 2022}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.facebook.com/loveamongstruin/posts/10160048261122372?__cft__[0]=AZX09DIgEOIzzCMZZJZzcsMi25tDa0KM_iifyxkZNUfex5NOORfSK2heQTtfW6arFtYtRs-Yo6FCb6IK53yKXifO63_Tqi-YJ7vJW6NO7Bnu8JGiHD6xdtOFJmI01Rcj_uoomqUlQaQ4ghoedG7sxFVCnTBNSCCctJLtHvArm1GZfW1l4U-SEnAgavB2ZAnPqHM3j8eH7rCJ3PtElc0EifnD&__tn__=%2CO%2CP-R|title=Come see us Saturday in The Red Lion in Machynlleth!|work=www.facebook.com|language=en|accessdate=23 July 2022}}</ref> == Музички стил и влијанија == Лав амонгст руин се опишуваат себеси како „повеќеслојна рок-група која ветува звук како[[Queens of the Stone Age]], вкрстена привлечност на [[Linkin Park|LInkin Park]] и мелодицизам на најтврдокорните [[Foo Fighters]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.femalefirst.co.uk/music/features/Introducing+Love+Amongst+Ruin-13049.html|title=Introducing : Love Amongst Ruin|publisher=Lights Go Out – A punk fanzine from the UK|accessdate=29 February 2012}}</ref> Тие исто така наведуваат дека имаат елементи на [[New Order]], Depeche Mode, Kasabian, [[Кан (музичка група)|Кан]], The Cure и [[Металика]] на нивниот звук.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.chuffmedia.com/loveamongstruin|title=Love Amongst Ruin|date=21 September 2007|publisher=Chuff Media|archive-url=https://web.archive.org/web/20100929080309/http://www.chuffmedia.com/loveamongstruin|archive-date=29 September 2010|accessdate=9 July 2012}}</ref> == Членови на бендот ==   {| class="wikitable" | ; Сегашни членови * [[Стив Хјуит]] – вокал, главна и ритам гитара, клавијатури, пијано, програмирање (2009–сега), бас (live: 2009–2010, studio: 2009–сега), тапани, перкусии (live: 2014–сега, studio: 2009–сега) * [[Доналд Рос Скинер]] – главна и ритам гитара, клавијатури, пијано, programming (2009–сега), бас (live: 2009–2010, studio: 2009–сега) * [[Пери Бамонте]] – бас (2012–сега) ; Музичари од турнеи * Џонатан Нојс – бас <small>(2010)</small> * Гиз Бат – ритам и главна гитара <small>(2011, 2015–сега)</small> * Џон Торн – бас <small>(2011)</small> * Дејв Вестон – ритам и главна гитара <small>(2012)</small> * Рави Кесаварм – тапани, перкусии <small>(2015–сега)</small> | ; Бивши членови * Стив Хове – ритам и главна гитара <small>(2009–2012, session member: 2012–2015)</small> * Кит Јорк – тапани, перкусии <small>(2009–2011)</small> * Лори Рос – keyboards, piano, programming, cello <small>(2009–2011, session member: 2011–2015)</small> * Магнус Лунден – бас<small>(2010)</small> * Тереза Морини – бас<small>(2010–2012)</small> * Рамон Шерингтон – тапани, перкусии <small>(2011–2014, )</small> ; Музичари од снимања * Ник Хјуит – ритам и главна гитара <small>(2009–2010)</small> * Бет Портер – виолончело <small>(2012–2015)</small> |} == Дискографија == === Студиски албуми === * ''Лав амонгст руин'' (13 септември 2010) * ''Изгуби го патот'' (29 јуни 2015) === Слободни === * 2010: „ So sad (Fade) “ (30 август 2010 година) * 2010: „ Home “ (25 октомври 2010 г.) * 2011: „Alone“ (28 февруари 2011 година) === EPs === * 2010: ''Home (ремикси)'' (25 октомври 2010) * 2015: ''Lose Your Way'' (11 мај 2015) * 2015: ''Modern War Song'' (24 јули 2015 година) * 2015: ''So close'' (6 ноември 2015) * 2016: ''Way to Your Heart'' (9 декември 2016 година) === Други албуми === * 2011: ''Acoustic'' (5 декември 2011) * 2016: ''Lose Your Way (Акустична)'' (2 септември 2016) === Бесплатни преземања === * 2011 година: „ Bring me Down (You Don't) “ (акустична верзија, 8 ноември 2011 година) * 2012: „ Rise “ (насловна на Public Image Ltd, 5 јули 2012 година) * 2016: „Amy's Prayer“ (19 август 2016 година) === Музички видеа === {| class="wikitable" ! style="vertical-align:top; text-align:center; width:40px;" |година ! style="text-align:left; vertical-align:top;" | Видео ! style="text-align:left; vertical-align:top;" | директор ! style="text-align:left; vertical-align:top;" | Врска |- | rowspan="2" style="text-align:center;" | 2010 година | style="text-align:left; vertical-align:top;" | „So Sad (Fade)“ | style="text-align:left; vertical-align:top;" | (ненаведено) | style="text-align:left; vertical-align:top;" | [https://www.youtube.com/watch?v=wnzOJRNBEbc YouTube] |- style="text-align:left; vertical-align:top;" | "Home" | (ненаведено) | [https://www.youtube.com/watch?v=dTVrnhD6Z9I YouTube] |- | style="text-align:center;" | 2011 година | style="text-align:left; vertical-align:top;" | "Alone" | style="text-align:left;" | (ненаведено) | style="text-align:left; vertical-align:top;" | [https://www.youtube.com/watch?v=UuITMD_36eA YouTube] |- | rowspan="3" style="text-align:center;" | 2015 година | style="text-align:left; vertical-align:top;" | „Lose Your Way“ | style="text-align:left;" | Ени Бренднер | style="text-align:left; vertical-align:top;" | [https://www.youtube.com/watch?v=GMeZv5vvG3s YouTube] |- style="text-align:left;" | style="vertical-align:top;" | „Modern War Song“ | Ени Бренднер | style="vertical-align:top;" | [https://www.youtube.com/watch?v=gXjTbPKZCYA YouTube] |- style="text-align:left;" | style="vertical-align:top;" | „So Close“ | Ени Бренднер | [https://www.youtube.com/watch?v=K_6dzHoJRSg YouTube] |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Матична|http://www.loveamongstruin.com/}} * {{YouTube|{{PAGENAMEBASE}}}} [[Категорија:Англиски алтернативни рок-групи]] [[Категорија:Музички групи основани во 2009 година]] 9sshy8t8n9q33v8kor660jzi6534fxl Категорија:Див костен (род) 14 1358912 5567686 5295507 2026-05-31T10:21:22Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Категорија:Див костен]] на [[Категорија:Див костен (род)]] без да остави пренасочување: (преку [[ВП:КМ|КМ]]) 5295507 wikitext text/x-wiki {{Катпов|Див костен (род)}} {{рв|Aesculus}} [[Категорија:Сапунови]] eu6dqcwfd44l9eeqas9p0cvi74si82f Ленка Бражанска 0 1365118 5567543 5398723 2026-05-31T03:09:39Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567543 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност|име=Ленка Бражанска|image_name=Lenka_Brazhanska.jpg|роден-дата=2 јуни 1897 година|роден-место=Штип|националност=[[Македонка]]}} '''Ленка Стевкова Бражанска''' ({{Роден на|2|јуни|1897}} во {{роден во|Штип}} — ) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] и носител на [[Партизанска споменица 1941|Партизанска споменица од 1941 година]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Жените на Македонија во НОВ 1941-1945|last=Весковиќ-Вангели|first=д-р. Вера|last2=Јовановиќ|first2=Марија|publisher=Институт за Национална Историја|year=1976|isbn=|location=Скопје|pages=1006-1007}}</ref> == Животопис == [[Податотека:Partizanska_spomenica_1941,_eksponat_u_muzeju_u_Beloj_Crkvi.jpg|лево|мини|200x200пкс|Партизанската споменица 1941, чиј носител е Ленка Бражанска.]] Од пролетта 1941 година учествувала во [[НОД]] во [[Скопје]]. Во 1941 година носела храна на политичките затвореници. Во нејзиниот дом се одржувале илегални состаноци и престојувале илегалци.<ref name=":0" /> Во нејзиниот дом престојувале [[Мирче Ацев]], [[Страшо Пинџур]], [[Мара Нацева]] и многу други.<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://vidivaka.mk/makedonskite-heroini-zad-senkata-na-patrijarhatot/|title=Македонските хероини зад сенката на патријархатот|last=Gjorgjievska|first=Hristina|date=2024-03-09|work=ВидиВака|language=mk-MK|accessdate=2025-02-22|archive-date=2025-02-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20250226130624/https://vidivaka.mk/makedonskite-heroini-zad-senkata-na-patrijarhatot/|url-status=dead}}</ref> Во текот на 1942 и 1943 година два пати била затворена. Во 1943 година била интернирана во село Болно-[[Крџалиска област|Крџалиско]], [[Бугарија]] на 6 месеци. По враќањето продолжила со поранешната активност. Носител е на Партизанска споменица 1941.<ref name=":0" /> По ослободувањето таа била кандидат на изборите во 1945 година и освоила 6230 гласови.<ref name=":1" /> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://makedonija.rastko.net/cms/files/books/50412a8c1ec31.pdf ЉУБОВ ЗАД РЕШЕТКИ]{{Мртва_врска|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - Киро Урдин (стр.143) {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Бражанска, Ленка}} [[Категорија:Учесници во НОБ]] [[Категорија:Жени во НОБ]] [[Категорија:Носители на Партизанска споменица од 1941]] dxgakiz7wq38031eu1o0o0j6rgneoms Раиса Боровикова 0 1368823 5567418 5469292 2026-05-30T20:47:31Z Rotondus 66338 обновување 5567418 wikitext text/x-wiki {{внимание}} {{Инфокутија за личност |име=Раиса Андреевна Боровикова |портрет= RaisaBaravikova.jpg |роденa-дата= 11.5.1947 |роден-место=[[Регионот Брест]] |починал-дата= |починал-место= |националност = [[Белорусиа]] |народност= [[Белорускиња]] |занимање = [[писател]], [[поетеса]], [[детская литература]] }} '''Раиса Андреевна Боровикова''' ({{langx|be|Раіса Андрэеўна Баравікова}}; [[11 мај]] [[1947]] — [[26 мај]] [[2026]]<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/396087|title=Памерла паэтка Раіса Баравікова|work=Наша Ніва}}</ref>) — таа е белоруска [[писател]]ка, [[поетеса]], [[преведувач]].<ref>[https://nashi-lyudi.by/person/borovikova-raisa-andreevna/ Боровикова Раиса Андреевна]</ref> == Животопис == Родена во селото Пешки [[Округ Березовски (регион Брест)|Округ Березовски]] [[Регион Брест|Регион на Брест]]. Дипломирала на [[Книжевниот институт А. М. Горки]]. Работела како [[уредник]] во филмското студио „[[Беларусфилм]]“, потоа во весници и списанија („[[Литература и Мастство]]“, „Чирвонаја Змена“, „Алесија“, била и главен уредник на книжевното списание „[[Маладостс]] (2002-2011)<ref>[https://www.livelib.ru/author/330350-raisa-borovikovaa/ Боровикова Раиса Андреевна]</ref> == Творештво == Објавила збирки поезија „Брегот од камилица“, „Го слушам срцето“, „Приказни за астронаутот“, „Кахане“, поемата „Барбара Раѓивил“, на која е поставена драма и книга раскази „Вечера на манекени“. Преведувала дела од руски, украински и полски. == Награди и признанија == * [[Медал Франсиск Скарина]] (2007) * Сертификат за чест на Советот на министри на Република Белорусија (11 мај 2007 година) - „за значаен личен придонес во развојот на белоруската литература, пропаганда и ширење на најдобрите примери на националната култура“ * Лауреат на [[Државна награда на Република Белорусија|Државна награда на Белорусија во областа на литературата]] (1994) * Лауреат на книжевната награда [[Сојуз на писатели на БССР]] по име. [[Кулешов, Аркадиј Александрович|А. Кулешова]] (1988) за стихозбирката „Љубов“)<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://library.bsuir.by/ru/borovikova-raisa-andreevna/ |title=18.10.2017 {{!}} В библиотеке БГУИР прошла творческая встреча с Раисой Андреевной Боровиковой |accessdate=2025-04-05 |archive-date=2023-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230130135902/https://library.bsuir.by/ru/borovikova-raisa-andreevna |url-status=dead }}</ref> ==Наводи== {{наводи}} == Надворешни врски == * [knihi.com/Raisa_Baravikova/ Раиса Андреевна Боровикова] на сайте Беларуская палічка {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Боровикова, Раиса Андреевна }} [[Категорија:Членови на Сојузот на писателите на СССР]] [[Категорија:Луреати на книжевната награда Аркадиј Кулешов]] [[Категорија:Лауреати на Државната награда на Република Белорусија]] [[Категорија:Детски писатели од Белорусија]] [[Категорија:Дипломирани студенти на литературниот институт А. М. Горки]] [[Категорија:Главни уредници на Белорусија]] [[Категорија:Награден со Сертификат за чест на Советот на министри на Република Белорусија]] 1gsmuzeicz7r9opzp6mbb69l51i87lc 5567689 5567418 2026-05-31T10:23:37Z Bjankuloski06 332 5567689 wikitext text/x-wiki {{внимание}} {{Инфокутија за личност |име=Раиса Андреевна Боровикова |портрет= RaisaBaravikova.jpg |роденa-дата= 11.5.1947 |роден-место=[[Регионот Брест]] |починал-дата= |починал-место= |националност = [[Белорусија]] |народност= [[Белоруси]]нка |занимање = [[писател]], [[поетеса]], детска писателка }} '''Раиса Андреевна Боровикова''' ({{langx|be|Раіса Андрэеўна Баравікова}}; [[11 мај]] [[1947]] — [[26 мај]] [[2026]]<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/396087|title=Памерла паэтка Раіса Баравікова|work=Наша Ніва}}</ref>) — белоруска [[писател]]ка, [[поетеса]], [[преведувач]].<ref>[https://nashi-lyudi.by/person/borovikova-raisa-andreevna/ Боровикова Раиса Андреевна]</ref> == Животопис == Родена во селото Пешки [[Округ Березовски (регион Брест)|Округ Березовски]] [[Регион Брест|Регион на Брест]]. Дипломирала на [[Книжевниот институт А. М. Горки]]. Работела како [[уредник]] во филмското студио „[[Беларусфилм]]“, потоа во весници и списанија („[[Литература и Мастство]]“, „Чирвонаја Змена“, „Алесија“, била и главен уредник на книжевното списание „[[Маладостс]] (2002-2011)<ref>[https://www.livelib.ru/author/330350-raisa-borovikovaa/ Боровикова Раиса Андреевна]</ref> == Творештво == Објавила збирки поезија „Брегот од камилица“, „Го слушам срцето“, „Приказни за астронаутот“, „Кахане“, поемата „Барбара Раѓивил“, на која е поставена драма и книга раскази „Вечера на манекени“. Преведувала дела од руски, украински и полски. == Награди и признанија == * [[Медал Франсиск Скарина]] (2007) * Сертификат за чест на Советот на министри на Република Белорусија (11 мај 2007 година) - „за значаен личен придонес во развојот на белоруската литература, пропаганда и ширење на најдобрите примери на националната култура“ * Лауреат на [[Државна награда на Република Белорусија|Државна награда на Белорусија во областа на литературата]] (1994) * Лауреат на книжевната награда [[Сојуз на писатели на БССР]] по име. [[Кулешов, Аркадиј Александрович|А. Кулешова]] (1988) за стихозбирката „Љубов“)<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://library.bsuir.by/ru/borovikova-raisa-andreevna/ |title=18.10.2017 {{!}} В библиотеке БГУИР прошла творческая встреча с Раисой Андреевной Боровиковой |accessdate=2025-04-05 |archive-date=2023-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230130135902/https://library.bsuir.by/ru/borovikova-raisa-andreevna |url-status=dead }}</ref> ==Наводи== {{наводи}} == Надворешни врски == * [knihi.com/Raisa_Baravikova/ Раиса Андреевна Боровикова] на сайте Беларуская палічка {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Боровикова, Раиса Андреевна }} [[Категорија:Белоруски писатели]] [[Категорија:Членови на Сојузот на писателите на СССР]] [[Категорија:Луреати на книжевната награда Аркадиј Кулешов]] [[Категорија:Лауреати на Државната награда на Република Белорусија]] [[Категорија:Детски писатели од Белорусија]] [[Категорија:Дипломирани студенти на литературниот институт А. М. Горки]] [[Категорија:Главни уредници на Белорусија]] [[Категорија:Награден со Сертификат за чест на Советот на министри на Република Белорусија]] b93r5keiivwv6e54qj7zd8li4zlhuqn 5567690 5567689 2026-05-31T10:24:37Z Bjankuloski06 332 5567690 wikitext text/x-wiki {{внимание}} {{Инфокутија за личност |име=Раиса Андреевна Боровикова |портрет= RaisaBaravikova.jpg |роденa-дата= 11.5.1947 |роден-место=[[Регионот Брест]] |починал-дата= |починал-место= |националност = [[Белорусија]] |народност= [[Белоруси]]нка |занимање = [[писател]], [[поетеса]], детска писателка }} '''Раиса Андреевна Боровикова''' ({{langx|be|Раіса Андрэеўна Баравікова}}; {{рн|11|мај|1947}} — {{пн|26|мај|2026}}<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/396087|title=Памерла паэтка Раіса Баравікова|work=Наша Ніва}}</ref>) — белоруска [[писател]]ка, [[поетеса]], [[преведувач]].<ref>[https://nashi-lyudi.by/person/borovikova-raisa-andreevna/ Боровикова Раиса Андреевна]</ref> == Животопис == Родена во селото Пешки [[Округ Березовски (регион Брест)|Округ Березовски]] [[Регион Брест|Регион на Брест]]. Дипломирала на [[Книжевниот институт А. М. Горки]]. Работела како [[уредник]] во филмското студио „[[Беларусфилм]]“, потоа во весници и списанија („[[Литература и Мастство]]“, „Чирвонаја Змена“, „Алесија“, била и главен уредник на книжевното списание „[[Маладостс]] (2002-2011)<ref>[https://www.livelib.ru/author/330350-raisa-borovikovaa/ Боровикова Раиса Андреевна]</ref> == Творештво == Објавила збирки поезија „Брегот од камилица“, „Го слушам срцето“, „Приказни за астронаутот“, „Кахане“, поемата „Барбара Раѓивил“, на која е поставена драма и книга раскази „Вечера на манекени“. Преведувала дела од руски, украински и полски. == Награди и признанија == * [[Медал Франсиск Скарина]] (2007) * Сертификат за чест на Советот на министри на Република Белорусија (11 мај 2007 година) - „за значаен личен придонес во развојот на белоруската литература, пропаганда и ширење на најдобрите примери на националната култура“ * Лауреат на [[Државна награда на Република Белорусија|Државна награда на Белорусија во областа на литературата]] (1994) * Лауреат на книжевната награда [[Сојуз на писатели на БССР]] по име. [[Кулешов, Аркадиј Александрович|А. Кулешова]] (1988) за стихозбирката „Љубов“)<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://library.bsuir.by/ru/borovikova-raisa-andreevna/ |title=18.10.2017 {{!}} В библиотеке БГУИР прошла творческая встреча с Раисой Андреевной Боровиковой |accessdate=2025-04-05 |archive-date=2023-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230130135902/https://library.bsuir.by/ru/borovikova-raisa-andreevna |url-status=dead }}</ref> ==Наводи== {{наводи}} == Надворешни врски == * [knihi.com/Raisa_Baravikova/ Раиса Андреевна Боровикова] на сайте Беларуская палічка {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Боровикова, Раиса Андреевна }} [[Категорија:Белоруски писатели]] [[Категорија:Членови на Сојузот на писателите на СССР]] [[Категорија:Луреати на книжевната награда Аркадиј Кулешов]] [[Категорија:Лауреати на Државната награда на Република Белорусија]] [[Категорија:Детски писатели од Белорусија]] [[Категорија:Дипломирани студенти на литературниот институт А. М. Горки]] [[Категорија:Главни уредници на Белорусија]] [[Категорија:Награден со Сертификат за чест на Советот на министри на Република Белорусија]] 4te826z27yyh8b22d53mgas5k0mp5w4 5567692 5567690 2026-05-31T10:24:43Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Раиса Андреевна Боровикова]] на [[Раиса Боровикова]] 5567690 wikitext text/x-wiki {{внимание}} {{Инфокутија за личност |име=Раиса Андреевна Боровикова |портрет= RaisaBaravikova.jpg |роденa-дата= 11.5.1947 |роден-место=[[Регионот Брест]] |починал-дата= |починал-место= |националност = [[Белорусија]] |народност= [[Белоруси]]нка |занимање = [[писател]], [[поетеса]], детска писателка }} '''Раиса Андреевна Боровикова''' ({{langx|be|Раіса Андрэеўна Баравікова}}; {{рн|11|мај|1947}} — {{пн|26|мај|2026}}<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/396087|title=Памерла паэтка Раіса Баравікова|work=Наша Ніва}}</ref>) — белоруска [[писател]]ка, [[поетеса]], [[преведувач]].<ref>[https://nashi-lyudi.by/person/borovikova-raisa-andreevna/ Боровикова Раиса Андреевна]</ref> == Животопис == Родена во селото Пешки [[Округ Березовски (регион Брест)|Округ Березовски]] [[Регион Брест|Регион на Брест]]. Дипломирала на [[Книжевниот институт А. М. Горки]]. Работела како [[уредник]] во филмското студио „[[Беларусфилм]]“, потоа во весници и списанија („[[Литература и Мастство]]“, „Чирвонаја Змена“, „Алесија“, била и главен уредник на книжевното списание „[[Маладостс]] (2002-2011)<ref>[https://www.livelib.ru/author/330350-raisa-borovikovaa/ Боровикова Раиса Андреевна]</ref> == Творештво == Објавила збирки поезија „Брегот од камилица“, „Го слушам срцето“, „Приказни за астронаутот“, „Кахане“, поемата „Барбара Раѓивил“, на која е поставена драма и книга раскази „Вечера на манекени“. Преведувала дела од руски, украински и полски. == Награди и признанија == * [[Медал Франсиск Скарина]] (2007) * Сертификат за чест на Советот на министри на Република Белорусија (11 мај 2007 година) - „за значаен личен придонес во развојот на белоруската литература, пропаганда и ширење на најдобрите примери на националната култура“ * Лауреат на [[Државна награда на Република Белорусија|Државна награда на Белорусија во областа на литературата]] (1994) * Лауреат на книжевната награда [[Сојуз на писатели на БССР]] по име. [[Кулешов, Аркадиј Александрович|А. Кулешова]] (1988) за стихозбирката „Љубов“)<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://library.bsuir.by/ru/borovikova-raisa-andreevna/ |title=18.10.2017 {{!}} В библиотеке БГУИР прошла творческая встреча с Раисой Андреевной Боровиковой |accessdate=2025-04-05 |archive-date=2023-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230130135902/https://library.bsuir.by/ru/borovikova-raisa-andreevna |url-status=dead }}</ref> ==Наводи== {{наводи}} == Надворешни врски == * [knihi.com/Raisa_Baravikova/ Раиса Андреевна Боровикова] на сайте Беларуская палічка {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Боровикова, Раиса Андреевна }} [[Категорија:Белоруски писатели]] [[Категорија:Членови на Сојузот на писателите на СССР]] [[Категорија:Луреати на книжевната награда Аркадиј Кулешов]] [[Категорија:Лауреати на Државната награда на Република Белорусија]] [[Категорија:Детски писатели од Белорусија]] [[Категорија:Дипломирани студенти на литературниот институт А. М. Горки]] [[Категорија:Главни уредници на Белорусија]] [[Категорија:Награден со Сертификат за чест на Советот на министри на Република Белорусија]] 4te826z27yyh8b22d53mgas5k0mp5w4 Разговор:Раиса Боровикова 1 1368955 5567694 5354854 2026-05-31T10:24:44Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Разговор:Раиса Андреевна Боровикова]] на [[Разговор:Раиса Боровикова]] 5354854 wikitext text/x-wiki {{СЗР}}{{СИЕ Пролет 2025|корисник=Chnitke|тема=Жени|земја=Белорусија}} j0p5i3vsim7i1e5jvkh9rckm562s3dv Лебарски занает 0 1369433 5567540 5488694 2026-05-31T02:45:37Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567540 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Macedonian baker's craft.jpg|мини|310x310пкс|Леб]] '''Лебарски занает''' е традиционален занает за рачна подготовка на [[леб]]. Производството на леб долг временски период било фамилијарна или племенска тајна, која се пренесувала од колено на колено. Со милениуми, лебот се правел од пченично брашно со рачно месење [[тесто]] со средство за подигање (дел од тестото) или (обично [[квасец]]) оставајќи го тестото да ферментира пред да се испече. За производство на леб, лебарот<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://drmj.eu/show/%D0%BB%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D1%80/%D0%BC|title=лебар (м.){{!}} Дигитален речник на македонскиот јазик|work=drmj.eu|accessdate=2025-04-12}}</ref> користи разни видови на брашно, квасец, вода и сол. == Историја на лебот == Во Европа, луѓето станале земјоделци дури во VII век Кај античките народи, жените го мелеле житото со рачни мелници. Поминале долги години додека мелењето на зрната почнало да се врши во мелници. За огромното значење на житото и лебот, во животот на луѓето, покажува и фактот дека тие одредиле и  божица на житото [[Деметра]]. Лебот е еден од основните прехранбени производи во употребата на човекот од најстарите времиња<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://phys.org/news/2010-10-prehistoric-ate-flatbread-years.html|title=Prehistoric man ate flatbread 30,000 years ago: study|work=phys.org|language=en|accessdate=2025-04-12}}</ref>, дури и од неолитот. Исто така, има можности да се верува дека и киснатиот леб води од пред историско време. Во историските списанија се среќаваат податоци дека луѓето во камено време, правеле квалитетни бисквити од јачмен и пченица дробени со камен. Според тоа, може да се каже дека историјата на подготовка на лебот е многу долга<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.uniluks.mk/node/101|title=Како настанал лебот? {{!}} Уни - Лукс|work=www.uniluks.mk|accessdate=2025-04-12}}{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Лебот претставувал основна намирница на луѓето во минатото. Нашите предци консумирале различни житарки во подготовка на лебот<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.koha.net/mk/lemsh/origjina-e-bukes-kur-u-zbulua-dhe-ku|title=Потеклото на лебот, кога е откриен и каде|last=Стојановска|first=Соња|date=2022-05-03|work=KOHA.net|language=mk|accessdate=2025-04-12}}</ref>. Тие правеле леб од непросеано [[брашно]] од целото зрно на [[Жито|житото]]. Во археолошките ископини во [[Говрлево]], покрај Скопје, е пронајден леб од [[Камено време|камено доба]]. Во Тумбаџари, исто така, во околината на Скопје откриени се фурни и садови за правење леб. Во националниот музеј во Цирих, Швајцарија е сместен леб, пронајден од археолозите во ископините на едно исушено езеро, стари повеќе од 6000 години. Во [[Метрополитен (музеј)|Метрополитен музеј]]<nowiki/>от на уметноста во новитети, има векна леб, најдена во [[Египет]], стара 3500 години<ref name=":2">{{Наведена мрежна страница|url=https://mrt.com.mk/node/60072|title=лебот низ цивилизациите|work=mrt.com.mk|accessdate=2025-04-12}}</ref>. Исто така, најдени се погачи од [[просо]] од палеолитското време<ref name=":2" />. Античките Македонци правеле над 50 видови леб и места како народни пекарници и фурни. Римјаните продолжиле со идејата за градење на народни фурни. Има документи дека во почетокот на христијанскиот период, [[Рим]] имал над 300 фурни. Римјаните започнале дури и да ја ставаат својата марка на лебот. Преданијата зборуваат дека сиромасите во Израел печеле леб од [[јачмен]], а богатите од [[пченица]]<ref name=":0" />. Низ лебот се рефлектира културата, традицијата и историјата на секој народ. Лебарите одиграле многу важна улога во социјалниот живот. Во многу земји лебот<ref name=":2" /> е традиција неколку милениуми и симбол за егзистенција. == Историја на занетчиското производство на леб == До развој на занаетчиското производство на леб, дошло во триесеттите години на вториот век, а подоцна со развитокот на човештвото преминало во индустриското производство. Денеска претставува силно производство на индустриска гранка. Целосната линиска опрема и автоматизација, овозможува производство на различни видови леб, печива, кондиторски производи и др. Пченичното брашно е едно од најважните намирници во европската и американската култура и важна состојка во многу видови на леб и тесто. Пченичното брашно содржи белковина наречена глутен, која му дава на тестото еластична структура. Лебот во суштината на човекот претставувал и се уште претставува многу значаен производ<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mrt.com.mk/node/60072|title=Лебот низ цивилизациите|work=mrt.com.mk|accessdate=2025-04-12}}</ref> кај сите народи и цивилизации. Тој кај повеќето луѓе е основен прехранбен производ<ref name=":1" /> кој се користи. Многу од рецептите за правење леб, до денес не се изменети, тие се остануваат како и изворите на традиционалните подготовки на леб. Секој вид леб има свои квалитетни карактеристики и посакувани својства. Како посакувани својства за добар леб, пекарите вообичаено ги ценат надворешните и внатрешните својства. Квалитетниот производ се одликува со фина, мека и сјајна текстура. Текстурата на лебот зависи од: квалитетот на брашното, додатоците, ферментацијата и печењето. Вкусот, мирисот и меката структура на лебот се најзначајните својства за уживање при неговото јадење. Кога градовите почнале да се развиваат околу замоците и манастирите, до 12 век во нив се појавиле еснафи на пекари. Секој пекар бил должен да испече одредено количество леб за да нема недостаток на леб, туку да има доволно за сите жители на градот<ref name=":0" />. == Подготовка на тесто за леб == Во почетокот секое домаќинство подготвувало леб за свои потреби, а печењето леб најчесто го правеле жени или робови. Методите за правење леб од пекарски квасец и суво кисело тесто ја следат истата постапка. Водата се меша со брашно, сол, малку шеќер и пекарски квасец или сув кисело тесто. Рачно се меси во тесто. Мешаното тесто се остава да нарасне еднаш или повеќе пати (подолгото време на нараснување резултира со подобар вкус, па лебарите често го „срушуваат“ тестото и го оставаат повторно да нарасне), потоа се обликува во леб и по дополнително нараснување, се пече во фурни или релни. Подготовката на лебот во домаќинствата започнува со сеење на брашното за да се исчисти од лушпи и др нечистотии. Во минатото најчесто се користело пченкарно и р'жано брашно. Подоцна се употребувало пченишното брашно.Најчесто се кор тестото го замесувале и оставале да нарасне во дрвени садови „текме“. Потоа го размесувале и го оформувале во округла форма и го оставале повторно да нараснат врз дрвена штица наредени еден до друг. Ги загревале фурните со помош на гранки од дабови дрва да се создаде доволно жар. Потоа фурната се чисти од пепелта и жарот. Потоа со помош на дрвени лопати ги ставале лебовите да се печат во фурната и ја затвораат фурната. Печењето на лебот трае околу 45 до 60 минути. Лебот се вади од фурната со дрвени лопати и се ставал на дрвената штица и се покривал со бела памучна ткаенина за да остине. Брашното во домаќинставата го чувале во дрвени садови амбари додека лебот го чувале во дрвени садови наречени [[ноќви]]. Во средниот век во Европа, секој [[замок]] и [[манастир]] имал своја [[мелница]] или [[Воденица|водениц]]<nowiki/>а за брашно и фурна за печење на лебот. == Алат == Домаќинките и луѓето кои се занимавале со лебарскиот занает најчесто ги користеле следниве алати за производство на леб: сито, ѓум со топла вода, дрвено корито или текме, дрвен тарон за размесување на тестото, струшка за откинување на тестото, цедила за топлотна заштита на тестото, штица за положување на сомуните леб. == Поврзано == * [[Леб]] * [[Пекарски занает]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.uniluks.mk/node/101 Како настанал лебот] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20250412170634/https://www.uniluks.mk/node/101 |date=2025-04-12 }} * [https://www.aa.com.tr/mk/%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0-%D0%B8-%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82/%D1%82%D1%83%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8-%D0%B3%D0%BE%D1%82%D0%B2%D0%B0%D1%87-%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%80%D0%B5%D0%B8%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B5-%D0%BD%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8-%D0%BB%D0%B5%D0%B1-%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%B4-%D1%80%D0%B5%D1%86%D0%B5%D0%BF%D1%82-%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80-8600-%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B8/3447470 Турски готвач рекреираше неолитски леб] * [https://www.youtube.com/watch?v=Y1KBiNvdyuU Печење леб во фурна на традиционален начин] * [https://www.youtube.com/watch?v=Cb5HP91NIcc ТРАДИЦИОНАЛНО ПЕЧЕЊЕ НА ЛЕБ ВО ДЕМИРХИСАРСКО] * [https://www.aa.com.tr/mk/%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0-%D0%B8-%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82/%D1%84%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B0-%D0%B7%D0%B0-%D0%BB%D0%B5%D0%B1-%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0-1500-%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B8-%D0%BE%D1%82%D0%BA%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D0%B0-%D0%B2%D0%BE-%D1%82%D1%83%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D1%98%D1%83%D0%B3%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%87%D0%BD%D0%B0-%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82-%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD/2428595 Фурна за леб стара 1.500 години] [[Категорија:Храна]][[Категорија:Печива]] {{Занаети}} [[Категорија:Занаети]] om23xzczbjhqsdq603i2qgb1w80rkol Предлошка:Најдобри стрелци на Премиер лигата на Англија 10 1369876 5567411 5472685 2026-05-30T19:36:37Z Carshalton 30527 5567411 wikitext text/x-wiki {{#invoke:Navbox|navbox |name = Најдобри стрелци на Премиер лигата на Англија |title = [[Златна копачка на Премиер лигата на Англија|Најдобри стрелци]] на [[Премиер лига на Англија|Премиер лигата]] |state = {{{state|autocollapse}}} |listclass = hlist |nowrapitems = yes |titlestyle = background: gold; <!-- help prevent overflow outside of the Navbox --> |list1 = * [[Премиер лига на Англија 1992–1993|1993]]: [[Теди Шерингам|Шерингам]] * [[Премиер лига на Англија 1993–1994|1994]]: [[Енди Кол|Кол]] * [[Премиер лига на Англија 1994–1995|1995]]: [[Алан Ширер|Ширер]] * [[Премиер лига на Англија 1995–1996|1996]]: [[Алан Ширер|Ширер]] * [[Премиер лига на Англија 1996–1997|1997]]: [[Алан Ширер|Ширер]] * [[Премиер лига на Англија 1997–1998|1998]]: [[Дион Даблин|Даблин]], [[Мајкл Овен|Овен]] & [[Крис Сатон|Сатон]] * [[Премиер лига на Англија 1998-1999|1999]]: [[Џими Флојд Хаселбајнк|Хаселбајнк]], [[Мајкл Овен|Овен]] & [[Двајт Јорк|Јорк]] * [[Премиер лига на Англија 1999–2000|2000]]: [[Кевин Филипс (англиски фудбалер)|Филипс]] * [[Премиер лига на Англија 2000–2001|2001]]: [[Џими Флојд Хаселбајнк|Хаселбајнк]] * [[Премиер лига на Англија 2001-2002|2002]]: [[Тјери Анри|Анри]] * [[Премиер лига на Англија 2002–2003|2003]]: [[Руд ван Нистелрој|Ван Нистелрој]] * [[Премиер лига на Англија 2003-2004|2004]]: [[Тјери Анри|Анри]] * [[Премиер лига на Англија 2004–2005|2005]]: [[Тјери Анри|Анри]] * [[Премиер лига на Англија 2005–2006|2006]]: [[Тјери Анри|Анри]] * [[Премиер лига на Англија 2006–2007|2007]]: [[Дидје Дрогба|Дрогба]] * [[Премиер лига на Англија 2007–2008|2008]]: [[Кристијано Роналдо|Роналдо]] * [[Премиер лига на Англија 2008-2009|2009]]: [[Никола Анелка|Анелка]] * [[Премиер лига на Англија 2009–2010|2010]]: [[Дидје Дрогба|Дрогба]] * [[Премиер лига на Англија 2010-2011|2011]]: [[Димитар Бербатов|Бербатов]] & [[Карлос Тевес|Тевес]] * [[Премиер лига на Англија 2011-2012|2012]]: [[Робин ван Перси|Ван Перси]] * [[Премиер лига на Англија 2012-2013|2013]]: [[Робин ван Перси|Ван Перси]] * [[Премиер лига на Англија 2013–2014|2014]]: [[Луис Суарес|Суарес]] * [[Премиер лига на Англија 2014-2015|2015]]: [[Серхио Агуеро|Агуеро]] * [[Премиер лига на Англија 2015-2016|2016]]: [[Хари Кејн|Кејн]] * [[Премиер лига на Англија 2016–2017|2017]]: [[Хари Кејн|Кејн]] * [[Премиер лига на Англија 2017–2018|2018]]: [[Мохамед Салах|Салах]] * [[Премиер лига на Англија 2018-2019|2019]]: [[Пјер-Емерик Обамејанг|Обамејанг]], [[Садио Мане|Мане]] & [[Мохамед Салах|Салах]] * [[Премиер лига на Англија 2019–2020|2020]]: [[Џејми Варди|Варди]] * [[Премиер лига на Англија 2020-2021|2021]]: [[Хари Кејн|Кејн]] * [[Премиер лига на Англија 2021-2022|2022]]: [[Мохамед Салах|Салах]] & [[Сон Хеунг-мин|Сон]] * [[Премиер лига на Англија 2022-2023|2023]]: [[Ерлинг Холанд|Холанд]] * [[Премиер лига на Англија 2023-2024|2024]]: [[Ерлинг Холанд|Холанд]] * [[Премиер лига на Англија 2024–2025|2025]]: [[Мохамед Салах|Салах]] * [[Премиер лига на Англија 2025-2026|2026]]: [[Ерлинг Холанд|Холанд]] }}<noinclude> {{navbox documentation}} [[Категорија:Предлошки за Премиер лигата на Англија|Најдобри стрелци]] [[Категорија:Предлошки за фудбалски награди во Англија]] </noinclude> jvp8rz7xbb3qodq2cxmceyuncvaypn2 Корисник:Gurther/Песок 2 1370811 5567398 5567257 2026-05-30T17:25:45Z Gurther 105215 5567398 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Функционер|name=Христо Калајџиев|image=Христо Калајџиев.png|birth_name=Христо Костантинов Калајџиев|birth_date=[[28 август]] [[1886]]|birth_place=[[Пазар (град)|Пазар]], [[Отоманска Македонија]]|death_date=[[26 април]] [[1964]] {{мали|(возр. 77)}}|death_place=[[Софија]], [[Народна Република Бугарија]]|alma_mater=[[Солунската машка гимназија]]|order=Пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|Народното собрание на Бугарија]]|termstart=19 јуни 1927|termend=18 април 1931|monarch=[[Борис III]]|premier=[[Андреј Љапчев]]|party=[[Бугарска комунистичка партија|Комунистичката партија на Бугарија]]|termstart1=7 ноември 1946|termend1=26 април 1964|premier1={{Расклопен список|[[Георги Димитров]]|[[Васил Коларов]]|[[В'лко Червенков]]|[[Антон Југов]]|[[Тодор Живков]]}}|president1={{Расклопен список|[[Васил Коларов]]|[[Минчо Нејчев]]|[[Георги Дамјанов (политичар)|Георги Дамјанов]]|[[Димитар Ганев]]}}|order2=Член на ЦК на [[Бугарска комунистичка партија|Комунистичката партија на Бугарија]]|termstart2=2 јуни 1958|termend2=26 април 1964|president2=[[Георги Дамјанов (политичар)|Георги Дамјанов]]</br>[[Димитар Ганев]]</br>[[Георги Трајков]]|premier2=[[Антон Југов]]</br>[[Тодор Живков]]|children=[[Владимир Калајџиев]]|awards=[[Орден „Георги Димитров“]]}}'''Христо Константинов Калајџиев''' ([[Пазар (град)|Пазар]], [[28 август]] [[1886]] — [[Софија]], [[26 април]] [[1964]]) — [[Македонци|македонски]] револуционер и [[социјалист]], деец на [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуционерна организација]] и [[Комунистичка партија на Бугарија|Комунистичката партија на Бугарија]]. Член и подоцна раководител на [[ВМРО (Обединета)]]. По [[Втората светска војна]], учествувал во културната автономија на [[Пиринска Македонија]]. Во [[1950-тите]] бил претставник на [[Пирински Македонци|Пиринските Македонци]] во Централниот комитет на Комунистичката партија на Бугарија.__NOTOC__ == Животопис == === Период I (1886 — 1906) === Христо Калајџиев е роден на [[28 август]] [[1886|1886 година]] во [[Пазар (град)|градот Ениџе Вардар]], тогаш дел од [[Отоманското Царство]]. Произлегува од сиромашно работничко семејство.{{Sfn|Тодоровски|2009|p=308}} Неговиот татко Константин се занимавал со [[чевларство]], додека мајка му работела дома. Стекнал основно образование во второкласно училиште. Во [[1899|1899 година]] неговиот татко го запишал во Скопското духовно училиште, денес [[ОУ „Св. Кирил и Методиј“ - Центар|ОУ „Св. Кирил и Методиј“ во Центар]]. [[1900|Следната година]] се вратил во неговиот мајчин град.{{Sfn|Тодоровски|2009|p=308}} Таму се запознал со ѓаконот === Период II (1906 — 1912) === === Период III (1912 — 1918) === === Период IV (1918 — 1941) === <ref>[https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=855874 <nowiki>[7]</nowiki>]</ref><ref>[https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=797433 <nowiki>[13]</nowiki>]</ref> === Период V (1941 — 1945) === <ref>[https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=1056999 <nowiki>[5]</nowiki>]</ref><ref>[https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=710903 <nowiki>[9]</nowiki>]</ref><ref>[https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=684974 <nowiki>[18]</nowiki>]</ref> === Период VI (1945 — 1964) === <ref>[https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=1098128 <nowiki>[1]</nowiki>]</ref><ref>[https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=752823 <nowiki>[3]</nowiki>]</ref><ref>[https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=797478 <nowiki>[4]</nowiki>]</ref><ref>[https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=797728 <nowiki>[8]</nowiki>]</ref><ref>[https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=710792 <nowiki>[10]</nowiki>]</ref><ref>[https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=545724 <nowiki>[14]</nowiki>]</ref><ref>[https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=797760 <nowiki>[17]</nowiki>]</ref><ref>[https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=566715 <nowiki>[20]</nowiki>]</ref> == Наводи == {{reflist|3}} == Библиографија == * {{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/en/data/cobib/79798282|title=Мементо: македонски историски реминисценции|last=Тодоровски|first=Зоран|publisher=Македонска реч|year=2009|isbn=978-9989-163-81-4|location=[[Скопје]]|author-link=Зоран Тодоровски}} * {{Наведена книга|url=https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=732442|title=Началото на преоценка на българската политика по македонския въпрос 1948-1963 г.|last=Германов|first=Стојан|publisher=[[Македонски научен институт]]|year=2003|isbn=|location=[[Софија]]|author-link=}} * {{Наведена книга|url=https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=674652|title=Изложения срещу налагането на идеята за „македонска нация“ в България и за необходимостта от съществуване на Македонския научен институт (ноември 1946 — юли 1947), дел 1|last=Греберанов|first=Александар|publisher=[[Македонски научен институт]]|year=2008|isbn=|location=[[Софија]]|author-link=}} * {{Наведена книга|url=https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=652031|title=Изложения срещу налагането на идеята за „македонска нация“ в България и за необходимостта от съществуване на Македонския научен институт (ноември 1946 — юли 1947), дел 2|last=Греберанов|first=Александар|publisher=[[Македонски научен институт]]|year=2008|isbn=|location=[[Софија]]|author-link=}} * {{Наведена книга|url=https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=692320|title=Бежанци и бежански организации в България 1940-1990 г.|last=Арбаке|first=Вемунд|publisher=[[Македонски научен институт]]|year=2006|isbn=|location=[[Софија]]|author-link=}} * {{Наведена книга|url=https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=625571|title=Документи за съдбата на писателя Димитър Талев след 1944 г.|last=Биљарски|first=Цочо|publisher=[[Македонски научен институт]]|year=2008|isbn=|location=[[Софија]]|author-link=Цочо Биљарски}} m09sgo3xvdhh42u7dw0zg38xoi5jhaw 5567399 5567398 2026-05-30T17:32:28Z Gurther 105215 5567399 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Функционер|name=Христо Калајџиев|image=Христо Калајџиев.png|birth_name=Христо Костантинов Калајџиев|birth_date=[[28 август]] [[1886]]|birth_place=[[Ениџе Вардар]], [[Отоманска Македонија]]|death_date=[[26 април]] [[1964]] {{мали|(возр. 77)}}|death_place=[[Софија]], [[Народна Република Бугарија]]|alma_mater=[[Солунската машка гимназија]]|order=Пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|Народното собрание на Бугарија]]|termstart=19 јуни 1927|termend=18 април 1931|monarch=[[Борис III]]|premier=[[Андреј Љапчев]]|party=[[Бугарска комунистичка партија|Комунистичката партија на Бугарија]]|termstart1=7 ноември 1946|termend1=26 април 1964|premier1={{Расклопен список|[[Георги Димитров]]|[[Васил Коларов]]|[[В'лко Червенков]]|[[Антон Југов]]|[[Тодор Живков]]}}|president1={{Расклопен список|[[Васил Коларов]]|[[Минчо Нејчев]]|[[Георги Дамјанов (политичар)|Георги Дамјанов]]|[[Димитар Ганев]]}}|order2=Член на ЦК на [[Бугарска комунистичка партија|Комунистичката партија на Бугарија]]|termstart2=2 јуни 1958|termend2=26 април 1964|president2=[[Георги Дамјанов (политичар)|Георги Дамјанов]]</br>[[Димитар Ганев]]</br>[[Георги Трајков]]|premier2=[[Антон Југов]]</br>[[Тодор Живков]]|children=[[Владимир Калајџиев]]|awards=[[Орден „Георги Димитров“]]}}'''Христо Константинов Калајџиев''' ([[Ениџе Вардар]], [[28 август]] [[1886]] — [[Софија]], [[26 април]] [[1964]]) — [[Македонци|македонски]] револуционер и [[социјалист]], деец на [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуционерна организација]] и [[Комунистичка партија на Бугарија|Комунистичката партија на Бугарија]]. Член и подоцна раководител на [[ВМРО (Обединета)]]. По [[Втората светска војна]], учествувал во културната автономија на [[Пиринска Македонија]]. Во [[1950-тите]] бил претставник на [[Пирински Македонци|Пиринските Македонци]] во Централниот комитет на Комунистичката партија на Бугарија.__NOTOC__ == Животопис == === Период I (1886 — 1906) === Христо Калајџиев е роден на [[28 август]] [[1886|1886 година]] во [[Пазар (град)|градот Ениџе Вардар]], тогаш дел од [[Отоманското Царство]]. Произлегува од сиромашно работничко семејство.{{Sfn|Тодоровски|2009|p=308}} Неговиот татко Константин се занимавал со [[чевларство]], додека мајка му работела дома. Стекнал основно образование во второкласно училиште. Во [[1899|1899 година]] неговиот татко го запишал во Скопското духовно училиште, денес [[ОУ „Св. Кирил и Методиј“ - Центар|ОУ „Св. Кирил и Методиј“ во Центар]]. [[1900|Следната година]] се вратил во неговиот мајчин град.{{Sfn|Тодоровски|2009|p=308}} Таму се запознал со ѓаконот === Период II (1906 — 1912) === === Период III (1912 — 1918) === === Период IV (1918 — 1941) === <ref>[https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=855874 <nowiki>[7]</nowiki>]</ref><ref>[https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=797433 <nowiki>[13]</nowiki>]</ref> === Период V (1941 — 1945) === <ref>[https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=1056999 <nowiki>[5]</nowiki>]</ref><ref>[https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=710903 <nowiki>[9]</nowiki>]</ref><ref>[https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=684974 <nowiki>[18]</nowiki>]</ref> === Период VI (1945 — 1964) === <ref>[https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=1098128 <nowiki>[1]</nowiki>]</ref><ref>[https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=752823 <nowiki>[3]</nowiki>]</ref><ref>[https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=797478 <nowiki>[4]</nowiki>]</ref><ref>[https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=797728 <nowiki>[8]</nowiki>]</ref><ref>[https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=710792 <nowiki>[10]</nowiki>]</ref><ref>[https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=545724 <nowiki>[14]</nowiki>]</ref><ref>[https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=797760 <nowiki>[17]</nowiki>]</ref><ref>[https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=566715 <nowiki>[20]</nowiki>]</ref> == Наводи == {{reflist|3}} == Библиографија == * {{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/en/data/cobib/79798282|title=Мементо: македонски историски реминисценции|last=Тодоровски|first=Зоран|publisher=Македонска реч|year=2009|isbn=978-9989-163-81-4|location=[[Скопје]]|author-link=Зоран Тодоровски}} * {{Наведена книга|url=https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=732442|title=Началото на преоценка на българската политика по македонския въпрос 1948-1963 г.|last=Германов|first=Стојан|publisher=[[Македонски научен институт]]|year=2003|isbn=|location=[[Софија]]|author-link=}} * {{Наведена книга|url=https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=674652|title=Изложения срещу налагането на идеята за „македонска нация“ в България и за необходимостта от съществуване на Македонския научен институт (ноември 1946 — юли 1947), дел 1|last=Греберанов|first=Александар|publisher=[[Македонски научен институт]]|year=2008|isbn=|location=[[Софија]]|author-link=}} * {{Наведена книга|url=https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=652031|title=Изложения срещу налагането на идеята за „македонска нация“ в България и за необходимостта от съществуване на Македонския научен институт (ноември 1946 — юли 1947), дел 2|last=Греберанов|first=Александар|publisher=[[Македонски научен институт]]|year=2008|isbn=|location=[[Софија]]|author-link=}} * {{Наведена книга|url=https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=692320|title=Бежанци и бежански организации в България 1940-1990 г.|last=Арбаке|first=Вемунд|publisher=[[Македонски научен институт]]|year=2006|isbn=|location=[[Софија]]|author-link=}} * {{Наведена книга|url=https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=625571|title=Документи за съдбата на писателя Димитър Талев след 1944 г.|last=Биљарски|first=Цочо|publisher=[[Македонски научен институт]]|year=2008|isbn=|location=[[Софија]]|author-link=Цочо Биљарски}} j70c62e3rfc5lwwc0hm3ehqxbzvt989 5567401 5567399 2026-05-30T18:16:30Z Gurther 105215 5567401 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Функционер|name=Христо Калајџиев|image=Христо Калајџиев.png|birth_name=Христо Костантинов Калајџиев|birth_date=[[28 август]] [[1886]]|birth_place=[[Ениџе Вардар]], [[Отоманска Македонија]]|death_date=[[26 април]] [[1964]] {{мали|(возр. 77)}}|death_place=[[Софија]], [[Народна Република Бугарија]]|alma_mater=[[Солунската машка гимназија]]|order=Пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|Народното собрание на Бугарија]]|termstart=19 јуни 1927|termend=18 април 1931|monarch=[[Борис III]]|premier=[[Андреј Љапчев]]|party=[[Бугарска комунистичка партија|Комунистичката партија на Бугарија]]|termstart1=7 ноември 1946|termend1=26 април 1964|premier1={{Расклопен список|[[Георги Димитров]]|[[Васил Коларов]]|[[В'лко Червенков]]|[[Антон Југов]]|[[Тодор Живков]]}}|president1={{Расклопен список|[[Васил Коларов]]|[[Минчо Нејчев]]|[[Георги Дамјанов (политичар)|Георги Дамјанов]]|[[Димитар Ганев]]}}|order2=Член на ЦК на [[Бугарска комунистичка партија|Комунистичката партија на Бугарија]]|termstart2=2 јуни 1958|termend2=26 април 1964|president2=[[Георги Дамјанов (политичар)|Георги Дамјанов]]</br>[[Димитар Ганев]]</br>[[Георги Трајков]]|premier2=[[Антон Југов]]</br>[[Тодор Живков]]|children=[[Владимир Калајџиев]]|awards=[[Орден „Георги Димитров“]]}}'''Христо Константинов Калајџиев''' ([[Ениџе Вардар]], [[28 август]] [[1886]] — [[Софија]], [[26 април]] [[1964]]) — [[Македонци|македонски]] револуционер и [[социјалист]], деец на [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуционерна организација]] и [[Комунистичка партија на Бугарија|Комунистичката партија на Бугарија]]. Член и подоцна раководител на [[ВМРО (Обединета)]]. По [[Втората светска војна]], учествувал во културната автономија на [[Пиринска Македонија]]. Во [[1950-тите]] бил претставник на [[Пирински Македонци|Пиринските Македонци]] во Централниот комитет на Комунистичката партија на Бугарија.__NOTOC__ == Животопис == === Период I (1886 — 1906) === Христо Калајџиев е роден на [[28 август]] [[1886|1886 година]] во [[Пазар (град)|градот Ениџе Вардар]], тогаш дел од [[Отоманското Царство]]. Произлегува од сиромашно работничко семејство.{{Sfn|Тодоровски|2009|p=308}} Неговиот татко Константин се занимавал со [[чевларство]], додека мајка му работела дома. Стекнал основно образование во второкласно училиште. Во [[1899|1899 година]] неговиот татко го запишал во Скопското духовно училиште, денес [[ОУ „Св. Кирил и Методиј“ - Центар|ОУ „Св. Кирил и Методиј“ во Центар]]. [[1900|Следната година]] се вратил во неговиот мајчин град.{{Sfn|Тодоровски|2009|p=308}} Таму се запознал со ѓакон од градското училиште. Со негов поттик, Калајџиев бил [[Радикализам|радикализиран]] со делата на [[Александар Пушкин]], [[Николај Гогољ]] и [[Алфонс Доде]].{{Sfn|Тодоровски|2009|p=309}} === Период II (1906 — 1912) === === Период III (1912 — 1918) === === Период IV (1918 — 1941) === <ref>[https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=855874 <nowiki>[7]</nowiki>]</ref><ref>[https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=797433 <nowiki>[13]</nowiki>]</ref> === Период V (1941 — 1945) === <ref>[https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=1056999 <nowiki>[5]</nowiki>]</ref><ref>[https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=710903 <nowiki>[9]</nowiki>]</ref><ref>[https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=684974 <nowiki>[18]</nowiki>]</ref> === Период VI (1945 — 1964) === <ref>[https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=1098128 <nowiki>[1]</nowiki>]</ref><ref>[https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=752823 <nowiki>[3]</nowiki>]</ref><ref>[https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=797478 <nowiki>[4]</nowiki>]</ref><ref>[https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=797728 <nowiki>[8]</nowiki>]</ref><ref>[https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=710792 <nowiki>[10]</nowiki>]</ref><ref>[https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=545724 <nowiki>[14]</nowiki>]</ref><ref>[https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=797760 <nowiki>[17]</nowiki>]</ref><ref>[https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=566715 <nowiki>[20]</nowiki>]</ref> == Наводи == {{reflist|3}} == Библиографија == * {{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/en/data/cobib/79798282|title=Мементо: македонски историски реминисценции|last=Тодоровски|first=Зоран|publisher=Македонска реч|year=2009|isbn=978-9989-163-81-4|location=[[Скопје]]|author-link=Зоран Тодоровски}} * {{Наведена книга|url=https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=732442|title=Началото на преоценка на българската политика по македонския въпрос 1948-1963 г.|last=Германов|first=Стојан|publisher=[[Македонски научен институт]]|year=2003|isbn=|location=[[Софија]]|author-link=}} * {{Наведена книга|url=https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=674652|title=Изложения срещу налагането на идеята за „македонска нация“ в България и за необходимостта от съществуване на Македонския научен институт (ноември 1946 — юли 1947), дел 1|last=Греберанов|first=Александар|publisher=[[Македонски научен институт]]|year=2008|isbn=|location=[[Софија]]|author-link=}} * {{Наведена книга|url=https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=652031|title=Изложения срещу налагането на идеята за „македонска нация“ в България и за необходимостта от съществуване на Македонския научен институт (ноември 1946 — юли 1947), дел 2|last=Греберанов|first=Александар|publisher=[[Македонски научен институт]]|year=2008|isbn=|location=[[Софија]]|author-link=}} * {{Наведена книга|url=https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=692320|title=Бежанци и бежански организации в България 1940-1990 г.|last=Арбаке|first=Вемунд|publisher=[[Македонски научен институт]]|year=2006|isbn=|location=[[Софија]]|author-link=}} * {{Наведена книга|url=https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=625571|title=Документи за съдбата на писателя Димитър Талев след 1944 г.|last=Биљарски|first=Цочо|publisher=[[Македонски научен институт]]|year=2008|isbn=|location=[[Софија]]|author-link=Цочо Биљарски}} 3cyci16ik98yc5v76j7ydguqq6tcts1 5567402 5567401 2026-05-30T18:18:49Z Gurther 105215 5567402 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Функционер|name=Христо Калајџиев|image=Христо Калајџиев.png|birth_name=Христо Костантинов Калајџиев|birth_date=[[28 август]] [[1886]]|birth_place=[[Ениџе Вардар]], [[Отоманска Македонија]]|death_date=[[26 април]] [[1964]] {{мали|(возр. 77)}}|death_place=[[Софија]], [[Народна Република Бугарија]]|alma_mater=[[Солунската машка гимназија]]|order=Пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|Народното собрание на Бугарија]]|termstart=19 јуни 1927|termend=18 април 1931|monarch=[[Борис III]]|premier=[[Андреј Љапчев]]|party=[[Бугарска комунистичка партија|Комунистичката партија на Бугарија]]|termstart1=7 ноември 1946|termend1=26 април 1964|premier1={{Расклопен список|[[Георги Димитров]]|[[Васил Коларов]]|[[В'лко Червенков]]|[[Антон Југов]]|[[Тодор Живков]]}}|president1={{Расклопен список|[[Васил Коларов]]|[[Минчо Нејчев]]|[[Георги Дамјанов (политичар)|Георги Дамјанов]]|[[Димитар Ганев]]}}|order2=Член на ЦК на [[Бугарска комунистичка партија|Комунистичката партија на Бугарија]]|termstart2=2 јуни 1958|termend2=26 април 1964|president2=[[Георги Дамјанов (политичар)|Георги Дамјанов]]</br>[[Димитар Ганев]]</br>[[Георги Трајков]]|premier2=[[Антон Југов]]</br>[[Тодор Живков]]|children=[[Владимир Калајџиев]]|awards=[[Орден „Георги Димитров“]]}}'''Христо Константинов Калајџиев''' ([[Ениџе Вардар]], [[28 август]] [[1886]] — [[Софија]], [[26 април]] [[1964]]) — [[Македонци|македонски]] револуционер и [[социјалист]], деец на [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуционерна организација]] и [[Комунистичка партија на Бугарија|Комунистичката партија на Бугарија]]. Член и подоцна раководител на [[ВМРО (Обединета)]]. По [[Втората светска војна]], учествувал во културната автономија на [[Пиринска Македонија]]. Во [[1950-тите]] бил претставник на [[Пирински Македонци|Пиринските Македонци]] во Централниот комитет на Комунистичката партија на Бугарија.__NOTOC__ == Животопис == === Потекло и рани години (1886 — 1906) === Христо Калајџиев е роден на [[28 август]] [[1886|1886 година]] во [[Пазар (град)|градот Ениџе Вардар]], тогаш дел од [[Отоманското Царство]]. Произлегува од сиромашно работничко семејство.{{Sfn|Тодоровски|2009|p=308}} Неговиот татко Константин се занимавал со [[чевларство]], додека мајка му работела дома. Стекнал основно образование во второкласно училиште. Во [[1899|1899 година]] неговиот татко го запишал во Скопското духовно училиште, денес [[ОУ „Св. Кирил и Методиј“ - Центар|ОУ „Св. Кирил и Методиј“ во Центар]]. [[1900|Следната година]] се вратил во неговиот мајчин град.{{Sfn|Тодоровски|2009|p=308}} Таму се запознал со ѓакон од градското училиште. Со негов поттик, Калајџиев бил [[Радикализам|радикализиран]] со делата на [[Александар Пушкин]], [[Николај Гогољ]] и [[Алфонс Доде]].{{Sfn|Тодоровски|2009|p=309}} === Учество во Македонското револуционерно движење (1906 — 1912) === === Балканските војни и Првата светска војна (1912 — 1918) === === Меѓувоен период (1918 — 1941) === <ref>[https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=855874 <nowiki>[7]</nowiki>]</ref><ref>[https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=797433 <nowiki>[13]</nowiki>]</ref> === Втората светска војна (1941 — 1945) === <ref>[https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=1056999 <nowiki>[5]</nowiki>]</ref><ref>[https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=710903 <nowiki>[9]</nowiki>]</ref><ref>[https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=684974 <nowiki>[18]</nowiki>]</ref> === Повоени активности и последни години (1945 — 1964) === <ref>[https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=1098128 <nowiki>[1]</nowiki>]</ref><ref>[https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=752823 <nowiki>[3]</nowiki>]</ref><ref>[https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=797478 <nowiki>[4]</nowiki>]</ref><ref>[https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=797728 <nowiki>[8]</nowiki>]</ref><ref>[https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=710792 <nowiki>[10]</nowiki>]</ref><ref>[https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=545724 <nowiki>[14]</nowiki>]</ref><ref>[https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=797760 <nowiki>[17]</nowiki>]</ref><ref>[https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=566715 <nowiki>[20]</nowiki>]</ref> == Наводи == {{reflist|3}} == Библиографија == * {{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/en/data/cobib/79798282|title=Мементо: македонски историски реминисценции|last=Тодоровски|first=Зоран|publisher=Македонска реч|year=2009|isbn=978-9989-163-81-4|location=[[Скопје]]|author-link=Зоран Тодоровски}} * {{Наведена книга|url=https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=732442|title=Началото на преоценка на българската политика по македонския въпрос 1948-1963 г.|last=Германов|first=Стојан|publisher=[[Македонски научен институт]]|year=2003|isbn=|location=[[Софија]]|author-link=}} * {{Наведена книга|url=https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=674652|title=Изложения срещу налагането на идеята за „македонска нация“ в България и за необходимостта от съществуване на Македонския научен институт (ноември 1946 — юли 1947), дел 1|last=Греберанов|first=Александар|publisher=[[Македонски научен институт]]|year=2008|isbn=|location=[[Софија]]|author-link=}} * {{Наведена книга|url=https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=652031|title=Изложения срещу налагането на идеята за „македонска нация“ в България и за необходимостта от съществуване на Македонския научен институт (ноември 1946 — юли 1947), дел 2|last=Греберанов|first=Александар|publisher=[[Македонски научен институт]]|year=2008|isbn=|location=[[Софија]]|author-link=}} * {{Наведена книга|url=https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=692320|title=Бежанци и бежански организации в България 1940-1990 г.|last=Арбаке|first=Вемунд|publisher=[[Македонски научен институт]]|year=2006|isbn=|location=[[Софија]]|author-link=}} * {{Наведена книга|url=https://www-ceeol-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/search/viewpdf?id=625571|title=Документи за съдбата на писателя Димитър Талев след 1944 г.|last=Биљарски|first=Цочо|publisher=[[Македонски научен институт]]|year=2008|isbn=|location=[[Софија]]|author-link=Цочо Биљарски}} kqwjknz8rfigrf8jn73yatfmcfdw5uj Предлошка:Infobox papal conclave 10 1371169 5567459 5367088 2026-05-30T23:43:28Z Xqbot 10137 Бот: Исправка на двојни пренасочувања → [[Предлошка:Инфокутија Папска конклава]] 5567459 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Предлошка:Инфокутија Папска конклава]] i8jibiysyeoakybijy6tv3v8sr1u6hc Крематориум 0 1371178 5567394 5381240 2026-05-30T16:46:09Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567394 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Maitland Crematorium, Cape Town (South Africa).jpg|мини|Мејтлендски крематориум, [[Јужноафриканска Република]]]] '''Крематориум''' (од [[Латински јазик|лат]]. ''crematio'' — „горење“) — наменски изградена зграда со печка што се користи за [[Кремација|кремирање]] на покојници; Крематорската комора не е наменета да прими повеќе од едно лице истовремено.<ref>{{ДРМЈ|крематориум}}</ref><ref>{{ОДРМЈ|крематориум}}</ref> Кремацијата е процес на согорување на телата. Се изведува пред погребот во посебна печка за кремација. Просечната температура во комората е повеќе од 1000 °C, така што остатоците од една личност се претвораат во прашина. Можат да се чуваат во мала [[урна]]. Во [[Македонија]] моментално нема крематориум.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://religija.mk/ke-ima-li-krematorium-vo-makedonija-zelbi-i-ideja-ima-realizacija-nema/|title=Ќе има ли крематориум во Македонија? Желби и идеја има, реализација нема|last=|date=2019-11-18|work=Религија|language=mk-MK|accessdate=2025-05-09|archive-date=2024-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20240719104110/https://religija.mk/ke-ima-li-krematorium-vo-makedonija-zelbi-i-ideja-ima-realizacija-nema/|url-status=dead}}</ref> == Свечени градби == Иако крематориум може да биде секое место што содржи крематор, современите крематориуми се наменети да исполнуваат повеќе намени. Освен што претставуваат простор за практично, но достоинствено погребување на телата, тие исто така мораат да ги задоволат емоционалните и духовните потреби на тагувачите.<ref name="ar">{{cite web|url=https://www.architectural-review.com/essays/typology/typology-crematorium/10014547.article|title=Typology: Crematorium|date=14 November 2016|publisher=Architectural Review|access-date=2 април 2019}}</ref> Дизајнот на крематориумот често е длабоко обликуван од погребните обичаи на земјата. На пример, крематориумите во [[Обединето Кралство|Обединетото Кралство]] се проектирани со јасно раздвојување меѓу просториите за погребна церемонија и оние за кремација, бидејќи не е вообичаено тагувачите да бидат сведоци на тоа како ковчегот се внесува во крематорот. За да се обезбеди замена за традиционалниот чин на спуштање на ковчегот во [[гроб]], се користи механизам што овозможува ковчегот да исчезне од видик. Од друга страна, во [[Јапонија]], тагувачите присуствуваат додека ковчегот се внесува во крематорот, а потоа се враќаат по завршената кремација за да учествуваат во обичајот на собирање на коските од пепелта.<ref name="ar" /> == Поврзано == * [[Гроб]] * [[Колумбариум]] * [[Гробишта]] * [[Кремација]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{commons category-inline|Crematoria}}{{Нормативна контрола}} [[Категорија:Погребни обичаи]] [[Категорија:Згради и градби]] __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ ct19ybn9qkzwr7cvd6skx94vg6pix5x 3I/ATLAS 0 1375133 5567510 5396902 2026-05-31T01:30:56Z Bjankuloski06 332 Правописна исправка, replaced: Кеа → Кеја 5567510 wikitext text/x-wiki {{Infobox comet | name = 3I/ATLAS | image = 3I-ATLAS Hubble 2025-07-21 4-frame median stack.png | caption = 3I/ATLAS снимена од вселенскиот телескоп „[[Хабл (вселенски телескоп)|Хабл]]“ на 21 јули 2025 г. | discovery_ref = {{r|MPEC-2025-N12}} | discovery_site = ATLAS–CHL | discovery_date = 1 јули 2025 | mpc_name = C/2025 N1 | designations = A11pl3Z | orbit_ref = {{r|jpldata}} | barycentric = | epoch = 15 јули 2025 (JD 2460871.5) | observation_arc = 67 дена | obs = 1,001 | earliest_precovery_date = 21 мај 2025<br/>({{time interval|2025-05-21|2025-07-01|show=d}} пред откритието) | orbit = хиперболична (меѓуѕвездена) | aphelion = | perihelion = {{val|1.3569|0.0004|u=AU}} | next_p = 29 октомври 2025 11:35 ± 00:0 | max_speed = 68,3 км/с @ перихел<br>58 км/с @ <math>v_\infty</math> | semimajor = {{val|-0.26383|0.00006|u=AU}} | eccentricity = {{val|6.143|0.003}} | inclination = {{val|175.11|0.0002}}°<br/>(ретрограден и наклонет 5°) | asc_node = {{val|322.16|0.004}}° | arg_peri = {{val|128.01|0.004}}° | Earth_moid = {{val|0.3662|u=AU}} | Mars_moid = {{val|0.0179|u=AU}} | Jupiter_moid = {{val|0.2466|u=AU}} | physical_ref = | dimensions = | mean_diameter = | rotation = {{val|16.79|0.23|ul=h}} | albedo = | abs_magnitude = {{val|13.7|0.2}} | spectral_type = {{Ubl| |[[Asteroid color indices|B–V]] {{=}} {{val|0.98|0.23}} |V–R {{=}} {{val|0.71|0.09}} |R–I {{=}} {{val|0.14|0.10}} }} | M1 = {{val|12.3|0.7}} | M2 = }} '''3I/ATLAS''', позната и како '''C/2025 N1 (ATLAS)''', а претходно како '''A11pl3Z''' — меѓуѕвездена комета откриена од станицата ATLAS (Систем за последно предупредување за судир на астероиди со Земјата, ''Asteroid Terrestrial-impact Last Alert System'') во Рио Уртадо, [[Чиле]], на 1 јули 2025 г. Тогаш, таа влегувала во внатрешниот [[Сончев Систем]], наоѓајќи се на растојание од 4,5 [[Астрономска единица|астрономски единици]] (670 милиони км) од [[Сонце]]то. Кометата следи неврзана, хиперболична патека покрај Сонцето, со [[орбитално занесување]] од 6,14 и многу брза хиперболична прекумерна брзина од 58 км/[[Секунда|с]] во однос на Сонцето. Таа е третиот меѓуѕвезден објект потврден дека минал низ Сончевиот Систем, по [[1I/Оумуамуа]] (откриен во октомври 2017 г.) и 2I/Борисов (откриен во август 2019 г.).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.universetoday.com/articles/inbound-astronomers-discover-third-interstellar-object|title=Inbound: Astronomers Discover Third Interstellar Object|work=Universe Today|language=en|accessdate=2025-07-30}}</ref> Големината на јадрото на 3I/ATLAS е неизвесна, бидејќи станува збор за активна комета опкружена со кома — дифузна обвивка создадена од ледена прашина исфрлена од површината на кометата поради испуштање гасови. Сонцето е одговорно за активноста на кометата, бидејќи го загрева нејзиното јадро за да го сублимира мразот во гас, кој подига прашина од површината на кометата и бега во вселената. Проценките за пречникот на јадрото на 3I/ATLAS се движат од 0,8 до 11 км, иако пречник кон долниот крај на опсегот е поверојатен. 3I/ATLAS ќе продолжи да развива кома од прашина и опашка додека се приближува кон Сонцето, што ќе ги усложни идните мерења на големината на јадрото на [[комета]]та.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.scientificamerican.com/article/new-interstellar-object-3i-atlass-biggest-mysteries-explained/|title=New Interstellar Object Is Full of Mysteries. Here’s What Scientists Most Want to Learn|last=O'Callaghan|first=Jonathan|work=Scientific American|language=en|accessdate=2025-07-30}}</ref> == Откритие == 3I/ATLAS за првпат е откриен при прегледот на небото од страна на ATLAS на 1 јули 2025 г. Тој се движел по небото по границата на соѕвездијата Змија и Стрелец, во близина на галактичката рамнина. Опсерваториите и [[Љубителска астрономија|љубителските астрономи]] веднаш почнале да го бараат овој објект на поранешни снимки, со цел да го зголемат опсервацискиот лак на 3I/ATLAS за да се прецизира неговата траекторија. Објектот е пронајден на снимки од 25 и 29 јуни 2025 г. Се прогнозира дека 3I/ATLAS ќе пролета на 28 милиони километри од [[Марс (планета)|Марс]] и (без да се земат предвид [[Комета|кометните]] својства) на небото на црвената планета ќе достигне 11-та ѕвездена величина, што ќе го направи одвај видлив за апаратот MRO.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://earthsky.org/space/new-interstellar-object-candidate-heading-toward-the-sun-a11pl3z/|title=Interstellar object Comet 3I/ATLAS: What we know now|last=Whitt|first=Kelly Kizer|date=2025-07-16|work=earthsky.org|language=en-US|accessdate=2025-07-30}}</ref> === Набљудувања === Опсервацискиот лак на 3I/ATLAS, заклучно со 2 јули 2025 г., изнесувал 439,11 часа, а бројот на набљудувања достигнал 110. Судејќи според траекторијата на меѓуѕвездениот објект, тој ќе пролета од другата страна на Сонцето, што ќе ги отежни набљудувањата за време на максималното приближување до [[Земја (планета)|Земјата]] и во блиските денови. Брзината на објектот на небото е голема, што е својствено за меѓуѕвездените тела: 3I/ATLAS се движи по небесната сфера со брзина од 1,2 аголни секунди во минута. 3I/ATLAS бил пронајден на снимки направени со цифрената камера Legacy Survey of Space and Time (LSST), вградена во опсерваторијата Вера Рубин во Чиле, 10 дена пред службеното откривање. Овие набљудувања овозможиле да се одреди пречникот на јадрото на кометата — 11,2 ± 0,7 км. === Откривање на кометните својства === Набљудувањата од 2 јули 2025 г., со помош на Deep Random Survey (X09) во Чиле, Lowell Discovery Telescope (G37) во Аризона и телескопот „Канада-Франција-Хаваи“ (T14) во Мауна-Кеја, покажале кома и кратка опашка од 3 аголни секунди, што укажува дека објектот е комета. На 2 јули 2025 г. во 21:31 UT, [[Меѓународен астрономски сојуз|МАС]] објавил за откривањето на 3I/ATLAS и на астероидот му додели ознака на меѓуѕвезден објект „3I“ (трет меѓуѕвезден објект по Оумуамуа и кометата Борисов). МАС исто така на 3I/ATLAS му доделил ознака на непериодична комета — C/2025 N1 (ATLAS). Возраста на меѓуѕвездената комета 3I/ATLAS може да изнесува повеќе од седум милијарди години.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ras.ac.uk/news-and-press/research-highlights/newly-discovered-interstellar-object-may-be-oldest-comet-ever|title=Newly discovered interstellar object 'may be oldest comet ever seen'|last=Simion @Yonescat|first=Florin|date=2025-07-11|work=The Royal Astronomical Society|language=en|accessdate=2025-07-30}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons category|3I/ATLAS}} * [https://science.nasa.gov/solar-system/comets/3i-atlas/ Comet 3I/ATLAS Frequently Asked Questions], [[:en:NASA|NASA]] * [https://3i-atlas.github.io/index.html 3I/ATLAS Observations Coordination website] * [https://neofixer.arizona.edu/css-orbit-view?Namev=3I/ATLAS&JDTv=2460862.5&av=-0.2633542387819218&Mv=0&ev=6.1602198239867&Iv=175.1128031819561&Periv=127.9680337274674&Nodev=322.1629942737562&Pv=0&qv=1.3589657636934&Tv=2460977.93077878&Cx=0&Cy=0&Cz=999&CZ=285&YYYY=2025&MM=07&DD=10 Interactive orbit animation], by David Rankin, [[:en:Catalina Sky Survey|Catalina Sky Survey]] * [https://www.virtualtelescope.eu/2025/07/03/interstellar-object-3i-atlas-c-2025-n1-atlas-an-image-2-july-2025/ Star Chart], by Gianluca Masi, [[:en:Virtual Telescope Project|Virtual Telescope Project]] * {{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=VRHZUH0RcQ4|title=News: An Interstellar Object in our Solar System|last=Merrifield|first=Mike|date=10 July 2025|work=Sixty Symbols|publisher=[[Brady Haran]]}} __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ [[Категорија:Млечен Пат]] [[Категорија:Астрономски тела откриени во 2025 година]] jp1r0bcb9vwwbxj179bwb129lc2beqk Супермен (филм од 2025) 0 1375458 5567719 5523538 2026-05-31T10:38:28Z Andrew012p 85224 5567719 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | image = Супермен плакат 2025 (МКД).jpg | alt = | caption = Плакатот на македонски јазик | director = [[Џејмс Ган]] | writer = Џејмс Ган | based_on = [[Супермен]] <br /> ([[DC Comics]]) | producer = Питер Сафран<br />Џејмс Ган | starring = [[Дејвид Коренсвет]]<br />[[Рејчел Броснахан]]<br />[[Николас Холт]]<br />[[Еди Гатеги]]<br />[[Ентони Кариган]]<br />[[Нејтан Филион]]<br />[[Изабела Мерсед]] | cinematography = [[Хенри Брахам]] | editing = Вилијам Хој<br />Крег Алперт | music = Џон Марфи<br />Дејвид Флеминг | studio = {{Plainlist| * [[DC Studios]] * Troll Court Entertainment * The Safran Company }} | distributor = [[Warner Bros. Pictures]]<!--Credit per "OfficialCredits" ref--> | released = 11 јули 2025 г. (САД)<br>10 јули 2025 г. (Македонија) | runtime = 129 минути | country = {{САД}} | language = {{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} | budget = 225 милиони долари | gross = 599,5 милиони долари }}'''''Супермен''''' ({{langx|en|Superman}}) — американски долгометражен [[суперхеројски филм]], заснован на стриповите на издавачката куќа [[DC Comics]] за [[Супермен|истоимениот лик]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://screenrant.com/dceu-movie-universe-official-name/|title=DCEU Isn't Franchise's Official Name|last=Auger|first=Andrew|date=2017-09-29|work=ScreenRant|language=en|accessdate=2025-08-08}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.thewrap.com/superman-success-stakes-box-office-dc-studios-warner-bros/|title=Can Warner's DC Studios Rise From the Ashes With 'Superman?' {{!}} Analysis|last=Gonzalez|first=Umberto|date=2025-06-02|work=TheWrap|language=en-US|accessdate=2025-08-08}}</ref> Тоа е првиот филм во медиумската франшиза „Вселената на DC“, која претставува обнова на серијата филмови за Супермен. Производството ја презела компанијата DC Studios, а распределбата — Warner Bros. Pictures. Режисер и сценарист на филмот е [[Џејмс Ган]]. Улогата на Кларк Кент / Супермен ја толкува Дејвид Коренсвет; во филмот глумат и Рејчел Броснахан, Николас Холт, Еди Гатеги, Ентони Кериган, Нејтан Филион и Изабела Мерсед. Според заплетот, откако Лекс Лутор го спроведува својот план и ја насочува јавноста против Супермен, тој ќе мора да докаже дека е заштитник на светот. Премиерата на филмот во [[Соединети Американски Држави|САД]] била на [[11 јули]] [[2025]] г., а во [[Македонија]] на [[10 јули]] истата година. == Содржина == Пред 30 години, Џор-Ел и Лара го испраќаат своето дете Кал-Ел на планетата [[Земја (планета)|Земја]] за да избега од војната што се случува на планетата Криптон. Кал-Ел е одгледан од неговите посвоители, Џонатан и Марта Кент, во малото гратче Смолвил, а неговото име станува Кларк Кент. Кларк добива неверојатна моќ од сончевата светлина. Кларк ја гледа прошталната порака на неговите криптонски родители и решава да им помага на луѓето под маската на Супермен. Три години подоцна, како Кларк Кент, тој работи за месната новинска компанија со својот пријател Џими Олсен. Кларк исто така е во врска со својата колешка од работа, Лоис Лејн. == Улоги == {{список со глумци}} |- |[[Дејвид Коренсвет]] |[[Супермен|Кларк Кент / Супермен]] |- |[[Рејчел Броснахан]] |[[Лоис Лејн]] |- |[[Николас Холт]] |Лекс Лутор |- |[[Еди Гатеги]] |Мајкл Холт / Мистер Терифик |- |[[Ентони Кариган]] |Рекс Мејсон / Метаморфо |- |[[Нејтан Филион]] |[[Зелениот Фенер|Гај Гарднер / Зелениот Фенер]] |- |[[Изабела Мерсед]] |Кендра Сондерс / Хокгерл |- |[[Марија Габриела де Фарија]] |Анџела Спика / Инженерката |- |[[Сара Сампајо]] |Ив Тешмахер |- |[[Скајлер Гисондо]] |Џими Олсен |- |[[Теренс Роузмор]] |Отис |- |[[Шон Ган]] |Максвел Лорд |- |[[Мили Алкок]] |Кара Зор-Ел / Супердевојката |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons category}} * [https://www.supermanmovie.com/ Матична страница] {{IMDb title}} __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови од 2025 година]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Американски суперхеројски филмови]] [[Категорија:Филмови на Warner Bros.]] [[Категорија:Филмови за Супермен]] [[Категорија:Американски научнофантастични филмови]] fx78smsic536qfdbyyz2gcet9g1kw34 Куќа на восокот (филм од 2005) 0 1375475 5567718 5518378 2026-05-31T10:38:18Z Andrew012p 85224 5567718 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Куќа на восокот | image = House of Wax poster 2005.jpg | alt = | caption = Плакатот на филмот | director = [[Жауме Колет-Сера]] | producer = [[Џоел Силвер]]<br />[[Роберт Земекис]]<br />Сузан Дауни | screenplay = | based_on = ''Работа со восок'' | starring = {{plainlist| * [[Елиша Катберт]] * [[Чед Мајкл Мари]] * [[Брајан ван Холт]] * [[Парис Хилтон]] * [[Џаред Падалеки]] * [[Џон Абрахамс]] * [[Роберт Ричард]] }} | music = [[Џон Отман]] | cinematography = Стивен Ф. Виндон | editing = Џоел Негрон | studio = {{plainlist| * [[Village Roadshow Pictures]] * [[Dark Castle Entertainment]] }} | distributor = [[Warner Bros. Pictures]] | released = 6 мај 2005 г. (САД)<br>14 јули 2005 г. (Австралија) | runtime = 113 минути<ref>{{Cite web |date=2005-05-03 |title=''HOUSE OF WAX'' (15) |url=https://www.bbfc.co.uk/releases/house-wax-2005-2 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140201233011/http://www.bbfc.co.uk/releases/house-wax-2005-2 |archive-date=2014-02-01 |access-date=2013-04-15 |website=[[Британски одбор за филмска класификација]]}}</ref> | country = {{plainlist| * {{САД}} * {{знамеикона|Австралија}} [[Австралија]] }} | language = {{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} | budget = 40 милиони долари<ref name="bomojo">{{Cite web |title=House of Wax (2005) |url=https://www.boxofficemojo.com/release/rl1515750913/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200624130537/https://www.boxofficemojo.com/release/rl1515750913/ |archive-date=2020-06-24 |access-date=2007-06-17 |publisher=Box Office Mojo}}</ref> | gross = 70,1 милиони долари<ref name="numbers">{{Cite web |title=House of Wax (2005) |url=https://www.the-numbers.com/movie/House-of-Wax-(2005)#tab=summary |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331131713/http://www.the-numbers.com/movie/House-of-Wax-(2005)#tab=summary |archive-date=2016-03-31 |access-date=2016-03-31 |website=The Numbers}}</ref> |writer=Чарлс Белден<br />Чад Хејз<br />Карли Хејз}}'''''Куќа на восокот''''' ({{langx|en|House of Wax}}) — американско-австралиски [[Хорор (филм)|филм на ужасите]] во жанрот [[Слешер (жанр)|слешер]] од 2005 г., режиран од Жауме Колет-Сера. Филмот е заснован на краткиот расказ „Работа со восок“ од Чарлс С. Белден и е независна преработка на истоимениот филм од 1953 г. и „Мистеријата на музејот на восочни фигури“ (1933). == Содржина == {{Разоткривање}}1974 г. Жена топи восок и го истура во калап за маска. До неа седи момче и јаде житарки. Се појавува таткото на семејството, кој носи второ момче и ѝ вели на [[сопруга]]та да му помогне да го смири. Го ставаат на стол и го врзуваат за него, но тој се ослободува од столот, а мајката го удира по лицето затоа што ѝ ја одрал кожата на раката. 2005 г. (денес). Четири момчиња (Ник, Вејд, Далтон и Блејк) и две девојки (Карли и Пејџ) одат на натпреварот на годината по [[американски фудбал]]. По пат, застануваат за да преноќат. Додека седат покрај огнот, доаѓа [[камионетка]] и им свети со фаровите право во очите. Ник фрла [[шише]] кон камионетката и го крши фарот, по што камионетката заминува. Ноќе, Карли, сестрата на Ник, слуша како некој шета околу шаторот, а наутро Далтон ги прашува сите каде му е камерата. Ужасна смрдеа се шири низ шумата, а Карли и Пејџ одат да видат од каде доаѓа. Следејќи го мирисот, Карли се лизга од карпата и паѓа во дупка со трупови на животни. Пристигнува друга камионетка. Нејзиниот возач е тој што ги носи труповите тука. Карли и нејзиното момче Вејд решаваат да одат со него до најблискиот град Амброуз по каиш за автомобилот, бидејќи стариот некој го расипал. Возачот ги остава Карли и Вејд во Амброуз и заминува. Влегуваат на бензинската пумпа, но таму нема никој. Решаваат да влезат во црквата, но таму се одржува панихида, а кон нив доаѓа сопственикот на бензинската пумпа, Бо, незадоволен што ја прекинале панихидата. Решавајќи малку да прошетаат, парот влегува во куќата со восочни фигури што се наоѓа на крајот на градот. Откако ќе ги разгледаат неверојатно реалистичните фигури, забележуваат дека и самата куќа е направена од [[восок]]. Одеднаш, Карли забележува лице со маска на прозорецот. Се плашат и момчето и девојката ја напуштаат градбата. Карли и Вејд влегуваат во продавницата кај бензинската пумпа, а таму доаѓа и Бо. Вејд не наоѓа каиш со потребната големина, па Бо ги поканува кај себе. Вејд вели дека треба да оди до тоалет, а Бо го носи во својата куќа. Карли останува во камионетката и одеднаш забележува: таа е истата камионетка што дошла ноќеска и им светела со фаровите во очите. Откако излегува од тоалетот, Вејд ги разгледува собите, а одеднаш го сечат со ножици по ногата. Вејд не успева да избега; Винсент (човекот со маската, братот на Бо) го носи во својата подземна работилница и прави восочна фигура од Вејд, давајќи му инјекција за парализа и полевајќи го жив со восок. Во меѓувреме, Карли се заклучува во камионетката и се обидува да им се јави на другите. Бо гледа дека таа се посомневала и се обидува да ја извлече од возилото. Девојката успева да го заврти клучот и да се оддалечи неколку метри, по што камионетката се заглавува бидејќи Карли не успева да управува со неа. Карли излегува од возилото, бега во градот и влегува во црквата, надевајќи се дека ќе најде помош кај парохијаните, но забележува дека сите што се во црквата се исто така восочни фигури. Доаѓа Бо и ја фаќа. Ја врзува девојката за стоматолошка столица со каиши и леплива лента, а устата ѝ ја лепи со лепак. Во меѓувреме, по разделбата кај дупката со трупови на животни, останатите одат во друг град (право на натпреварот), но заглавувајќи во сообраќај, се враќаат на истото место каде што преноќиле заедно. Пејџ останува со Блејк, а Ник и Далтон одат во Амброуз, каде што се договориле да се сретнат. Таму Ник се сретнува со Бо и прашува за своите пријатели, додека Далтон оди во куќата со восочни фигури. Бо одговара дека не видел никој. Карли долу се ослободува од оковите и се обидува да го привлече вниманието на својот брат, но тој не ја слуша. Таа го протнува показалецот низ решетката за да може Ник да ја види, но тоа го забележува Бо и, додека врзува врвка на чевелот, незабележливо за Ник ѝ отсекува дел од прстот со клешти. Девојката успева да си ги раздели [[усни]]те и да вресне. Ник, кој има добра физичка подготовка, со неколку удари го соборува Бо на земја, втрчува во просторијата во бензинската пумпа и се заклучува, а потоа ја ослободува својата сестра. Во меѓувреме, Далтон ја открива восочната фигура на Вејд во куќата. Тој му ја лупи кожата, мислејќи дека е восок. Во тој миг, Винсент го наоѓа и му ја отсекува главата со два вкрстени ножа. Ник и Карли не можат да заминат без пријателите и одат да ги бараат, но набргу сфаќаат дека се убиени и дека треба што побрзо да се извлечат оттаму. Винсент, пак, ги наоѓа Пејџ и Блејк во шумата и ги убива и покрај упатствата на Бо да не излегува од куќата. Во меѓувреме, Ник и Карли, криејќи се од Бо, завршуваат во кино. Откако го рануваат со [[самострел]], бегаат во неговата куќа. Подоцна, Винсент се враќа дома по Бо. На вториот кат од куќата, Ник наоѓа отвор преку кој тој и Карли се спуштаат долу. Братот и сестрата прво влегуваат во работилницата, каде што го наоѓаат Далтон облеан во восок, а потоа во куќата со восочни фигури, каде што се случува последната пресметка меѓу нив и браќата. Се испоставува дека Винсент под восочната маска го криел своето вистинско, изобличено лице. Карли успева да ги убие двајцата браќа, удирајќи го Бо со бејзболска палка и прободувајќи го Винсент со нож. Избувнува пожар, а восочната куќа се урива, топејќи се како свеќа; Карли и Ник во последен миг успеваат да се извлечат надвор. Следниот ден пристигнуваат [[полиција]], [[пожарникар]]и и брза помош. [[Шериф]]от дознава дека има и трет брат, Лестер, за кој никој не знае. Кога Карли и Ник заминуваат со брза помош, на излезот од градот, Карли го гледа возачот што ја возел камионетката со [[Животни|животинските]] трупови, кој и бил третиот брат. Тој ѝ се насмевнува и ѝ мавта со раката. Брзата помош заминува од Амброуз. == Улоги == {{список со глумци}} |- |[[Елиша Катберт]] |Карли Џонс |- |[[Чед Мајкл Мари]] |Ник Џонс |- |[[Брајан ван Холт]] |Бо и Винсент Синклер |- |[[Парис Хилтон]] |Пејџ Едвардс |- |[[Џаред Падалеки]] |Вејд Фелтон |- |[[Џон Абрахамс]] |Далтон Чапман |- |[[Роберт Ричард]] |Блејк Џонсон |- |[[Дејмон Хериман]] |Лестер Синклер |- |[[Енди Андерсон]] |[[шериф]]от |- |[[Драгица Деберт]] |Труди Синклер |- |[[Мари Смит]] |д-р Виктор Синклер |- |[[Ема Ланг]] |Џенифер |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|https://www.warnerbros.com/movies/house-wax-2005}} {{IMDb title|397065}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Австралиски филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Американски хорор-филмови]] [[Категорија:Филмови од 2005 година]] tcqaphl9saie4apryzxwjfh8jjwlh3e Лилијан Гиш 0 1376170 5567557 5450584 2026-05-31T04:54:45Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567557 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Лилијан Гиш | image = Lillian Gish-edit1.jpg | caption = Гиш во 1921 г. | birth_name = Лилијан Дијана Гиш | birth_date = {{birth date|1893|10|14}} | birth_place = Спрингфилд, [[Охајо]], САД | death_date = {{death date and age|1993|2|27|1893|10|14}} | death_place = Њујорк, САД | occupation = глумица | years_active = 1902–1988 | relatives = [[Дороти Гиш]] (сестра) | signature = Lillian Gish signature.png | website = {{URL|lilliangish.com}} }} '''Лилијан Дајана Гиш''' (14 октомври 1893 – 27 февруари 1993) била американска глумица, најпозната по својата работа во неми филмови. Нејзината филмска актерска кариера траела 75 години, од 1912 година, во кратки [[Нем филм|неми филмови]], до 1987 година. Гиш била нарекувана „Прва дама на екранот“ од страна на ''„Венити фер“'' во 1927 година <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://vanityfair-staging.azurewebsites.net/issue/19270601/print|title=Vanity Fair — June 1927|work=Vanity Fair {{!}} The Complete Archive|page=38|language=en-US|accessdate=2024-11-28|archive-date=2024-12-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20241218014426/https://vanityfair-staging.azurewebsites.net/issue/19270601/print|url-status=dead}}</ref> и ѝ се припишуваат пионерските фундаментални техники на филмска изведба.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.afi.com/laa/laa84.aspx|title=American Film Institute|work=afi.com}}</ref> Во 1999 година, [[Американски филмски институт|Американскиот филмски институт]] ја рангирал Гиш како [[АФИ 100 години... 100 ѕвезди|17-та најголема женска филмска ѕвезда]] на класичната американска кинематографија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.afi.com/afis-100-years-100-stars/|title=AFI's 100 YEARS…100 STARS|work=American Film Institute|language=en|accessdate=2024-09-29}}</ref> Откако глумела на сцената со својата сестра како дете, Гиш станала истакната филмска ѕвезда од 1912 до 1920-тите, поврзана со филмовите на режисерот Д.В. Грифит. Ова ја вклучувало нејзина главна улога во најпрофитабилниот филм од ерата на немиот филм, ''[[Раѓањето на нацијата (филм)|Раѓањето на една нација]]'' (1915) на Грифит. Нејзините други големи филмови и изведби од ерата на немиот филм се: ''[[Нетолеранција: Борбата на љубовта низ вековите|Нетолеранција]]''(1916), ''Скршени цветови'' (1919), ''Патот надолу источно'' (1920), ''Сирачиња од бурата'' (1921), ''Боеми'' (1926) и ''Ветерот'' (1928). На почетокот на ерата на звукот, Гиш се вратила на сцената и повремено се појавувала во филмови, со улоги во ''Двобој на Сонце'' (1946) и трилерот ''[[Ноќта на ловецот (филм)|Ноќта на ловецот]]'' (1955). Била номинирана за [[Оскар за најдобра глумица во споредна улога|Оскар за најдобра споредна женска улога]] за ''Двобој на Сонцето''. Гиш, исто така, имала споредни улоги во ''Портрет на Џени'' (1948), ''Свадба'' (1978) и ''Слатка слобода'' (1986). Таа, исто така, работела на телевизија од почетокот на 1950-тите до 1980-тите, а се пензионирала откако играше покрај [[Бети Дејвис]] и [[Винсент Прајс]] во филмот од 1987 година ''Китовите на август''. Во подоцнежните години, Гиш станала посветен застапник за зачувување на немиот филм. И покрај тоа што била попозната по својата филмска работа, таа исто така настапувала и во театар и била примена во Американската театарска куќа на славните во 1972 година. Во 1971 година, добила почесен Оскар за нејзините кариерни достигнувања. Била и наградена со почест од Центарот Кенеди за нејзиниот придонес во американската култура преку сценските уметности во 1982 година. == Поврзано == * [[Список на актери со номинации за Оскар]] == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{Imdb име|0001273}} * [https://wfpp.cdrs.columbia.edu/pioneer/ccp-lillian-gish/ Lillian Gish] at Women Film Pioneers Project * [http://archives.nypl.org/the/21463 Lillian Gish papers, 1909–1992], [[Категорија:Американски театарски глумици]] [[Категорија:Американци со германско потекло]] [[Категорија:Починати во 1993 година]] [[Категорија:Родени во 1893 година]] [[Категорија:Американски филмски глумци]] emozbfz4uqkfx7hxcywgy0do0fttr5e Куќа на ул. „Кочо Рацин“ бр. 11 (Берово) 0 1376524 5567474 5417979 2026-05-31T00:15:05Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567474 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Зграда |name = Куќа на ул. „Кочо Рацин“ бр. 11 |alternate_name = |image = |caption = |map_type = |latitude = |longitude = |location_town = [[Берово]] |location_country = {{знаме|Македонија}} |address = ул. „Кочо Рацин“ бр. 11 |floor_count = 2 |architect = |client = |engineer = |construction_start_date = |date_demolished = |completion_date = средина на XIX век |cost = |structural_system = |building_type = [[куќа]] |owner = |style = [[староградска македонска архитектура|староградски]] |size = |status = [[културно наследство на Македонија|споменик на културата]] }} '''Куќа на ул. „Кочо Рацин“ бр. 11''' — стара [[куќа]] во градот [[Берово]] прогласена за [[културно наследство на Македонија]]. == Историја == Била прогласена за културно наследство на Македонија со решение од 23 април 1976 година од страна на [[Управа за заштита на културното наследство на Македонија|Републичкиот завод за заштита на спомениците на културата]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://uzkn.gov.mk/mk/wp-content/uploads/2024/11/REGISTRIRANO-NEDVIZNO-KULTURNO-NASLEDSTVO-2024-za-web-%D1%84%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB.pdf|title=Национален регистар на културното наследство|date=ноември 2024|work=Управа за заштита на културното наследство|accessdate=31 август 2025}}</ref> == Поврзано == * [[Културно наследство на Македонија во Општина Берово]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://zkn.mk/berovo-k-racin11/ Фотографии од куќата] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20251010145605/https://zkn.mk/berovo-k-racin11/ |date=2025-10-10 }} {{КНМ-Берово}} [[Категорија:Куќи во Берово]] [[Категорија:Македонска староградска архитектура]] 5vnmxobv0zd9pesc6uy8iyt6jtoyv05 The Hidden (игра) 0 1376993 5567716 5476515 2026-05-31T10:37:52Z Andrew012p 85224 5567716 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Видеоигра | developer = Hidden Team | release = 13 јуни 2005 | engine = Source | mode = [[]]fsf | modes = [[повеќеиграчка игра|повеќеиграчки]] | image = The Hidden cover 2005.jpg | genre = [[пукачка игра од прво лице]] | platforms = [[Windows]] | title = The Hidden }}'''''The Hidden''''' ([[Македонски јазик|македонски]]: ''Скриениот''), познат и како '''''The Hidden: Source''''' — [[Повеќеиграчка игра|повеќеиграчки]] бесплатен мод создаден за популарната [[Видеоигра|компјутерска игра]] ''[[Half-Life 2]]''. [[Играчки процес|Начинот на игра]] се сосредоточува на пронаоѓање на избеган истражувачки субјект, кој е исклучително подвижен, неверојатно силен и речиси невидлив. Првата бета-верзија била издадена на 13 јуни 2005 г., а последната верзија на 8 септември 2007 г. == Играчки процес == Играта се заснова на екипа од командоси на I.R.I.S. што ловат еден единствен играч, наречен Скриениот ([[Англиски јазик|англ]]. ''The Hidden''). Додека екипата на I.R.I.S. мора да се потпре на своите оружја и заедничка работа, Скриениот е речиси невидлив и поседува сосема поинаков комплет оружја. Членот на I.R.I.S. што ќе го убие Скриениот ја добива привилегијата самиот да игра како Скриениот во следната рунда. Тој може да победи ако успее да ја убие целата екипа на I.R.I.S. Системот за појавување на играчите е многу сличен на оној во ''Counter-Strike'', па убиените играчи мораат да чекаат до крајот на рундата за повторно да се појават. Скриениот, откако ќе убие противник, може да го изеде и на тој начин да ја врати животната енергија. Суштински дел од играта е стравот. Бидејќи Скриениот може да се забележи само преку лесно прекршување на светлината, може да ги гледа своите противници низ ѕидовите и може да се придвижува по таваните, членовите на I.R.I.S. мораат да бидат сосредоточени во секое време. Единиците на I.R.I.S. имаат избор помеѓу две класи на игра: напаѓачка класа и помошна класа. Покрај тоа, тие мораат да изберат главно оружје, вторично [[оружје]] и дополнителна опрема.<ref>{{cite web|url=http://shelf3d.com/Search/Uploaded%20by%20mchonan1996|title=The Hidden|work=shelf3d|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304224944/http://shelf3d.com/Search/Uploaded%20by%20mchonan1996|archive-date=4 март 2016|access-date=1 февруари 2013|url-status=live}}</ref> == Приказна == Британски научници и генетичари успеале да ја пренасочат [[Светлина|светлината]] околу органски субјект, така што тој станува невидлив за човечкото око. За жал, овој процес води до силни и постојани болки кај испитаникот, што вообичаено завршува со губење на контактот со стварноста. Досега било невозможно да се одржи во живот субјект со способност за пренасочување на светлината. Нивниот пробив, познат само како Субјект 617, избегал, а екипата на I.R.I.S. била испратена да го елиминира. Од неговото бегство, финансирањето е значително зголемено, но британската влада негирала каква било вмешаност во генетскиот опит. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.hidden-source.com/ Матична страница] [[Категорија:Пукачки игри од прво лице]] [[Категорија:Игри за Windows]] __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ i6hqa77vc7ts416waqk5rfxjy3kwb6i Византиска книжевност 0 1377280 5567504 5460393 2026-05-31T01:28:00Z Bjankuloski06 332 /* Енциклопедисти и есеисти */ Правописна исправка, replaced: Кеа → Кеја (2) 5567504 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Anna_comnena,_alexiade,_forse_da_costantinopoli,_XII_secolo_(pluteo_70.2).jpg|мини|''[[Алексијада]]'', историја на [[Ана Комнина]], во ракопис од 12 век. Се чува во [[Библиотека Медичи Лауренцијана]], [[Фиренца]]]] '''Византиската книжевност''' — [[Грчка книжевност|грчката книжевност]] од [[Среден век|средниот век]], без разлика дали е напишана во времето на [[Византија|Византиското Царство]] или надвор од неговите граници. {{Sfn|Browning|2022}} Таа била обележана со лингвистичка [[диглосија]]; се употребувале две различни форми на средновековен грчки јазик, научен дијалект базиран на атичкиот грчки и народен јазик базиран на [[коине]]. {{Sfn|Kazhdan|1991}} {{Sfn|Browning|1991}} Поголемиот број на научници сметаат дека „литературата“ ги вклучува сите средновековни грчки текстови, {{Sfn|Kazhdan|1991}} {{Sfn|Papaioannou|2021a}} но некои ја дефинираат со специфични ограничувања. {{Sfn|Kazhdan|1999}} {{Sfn|van Dieten|1980}} Византиската книжевност е наследник на [[Старогрчка книжевност|старогрчката книжевност]] и ја формира основата на современата [[грчка книжевност]], иако се преклопува со двата периода. {{Sfn|Browning|2022}} Традицијата доживеала конкурентски влијанија од [[Хеленистички период|хеленизмот]], [[Христијанството во средниот век|христијанството]] и порано во историјата на царството, [[паганство]]то. {{Sfn|Kazhdan|1991}} {{Sfn|Browning|2022}} Имало општ процут на гномска поезијаи, [[хагиографија]], проповеди и особено историографија, која станала помалку [[Автобиографија|фокусирана на поединци]]. {{Sfn|Kazhdan|1991}} Поезијата честопати била ограничена на музички форми на химни или на [[епиграм]]ска традиција, додека античките [[Старогрчки театар|драми]] и епови станале застарени. {{Sfn|Kazhdan|1991}} Влијателниот романтичен еп ''Дигенес Акритас'' е голем исклучок. До неодамнешните истражувања од Александар Каждан, Сајмон Франклин и други, византиската книжевност не била почитувана од академијата. {{Sfn|Mullett|1992}} {{Sfn|Kazhdan|Franklin|1984}} Претходно се сметала или за инфериорна варијанта на старогрчката или библиската книжевност, или била важна единствено поради нејзиниот придонес кон современата грчка книжевност. {{Sfn|Kazhdan|1991}} == Жанрови == Следниот извештај ја класифицира византиската книжевност во пет групи. Првите три вклучуваат претставници на оние видови книжевност кои ги продолжиле старите традиции: историчари и хроничари, енциклопедисти и есеисти и писатели на светската поезија. Другите две вклучуваат нови книжевни жанрови, црковна и теолошка книжевност и популарна поезија. === Историчари и аналисти === Двете групи на секуларна прозна книжевност јасно го покажуваат двојниот карактер на византискиот интелектуален живот во неговите социјални, религиозни и јазични аспекти. Од оваа гледна точка, историската и аналистичката книжевност се надополнуваат една со друга; првата е аристократска и световна, втората црковна и манастирска; првата е класична, а втората популарна. Делата на историчарите припаѓаат на научната книжевност, оние на аналистите (или хроничарите) на народната литература. Првите се внимателно разработени, вторите даваат само суров материјал, првите се ограничуваат на описот на сегашноста и најновото минато и затоа имаат карактер на современи записи; вторите ја опфаќаат целата историја на светот познат од средниот век. Првите затоа се повредни за политичката историја; вторите за историјата на цивилизацијата. ==== Историчари ==== [[Податотека:A_Thracesian_woman_kills_a_Varangian.jpg|десно|мини|250x250пкс|Илустрација на сцена од ''Хрониката на Скилица'', на која е прикажана Тракијка како убива Варјаг кој се обидел да ја силува, по што неговите другари ја пофалиле и ѝ ги дале своите поседи.<ref>{{Наведување|editor-last=Wortley|editor-first=John|title=John Skylitzes: A Synopsis of Byzantine History, 811-1057|place=Cambridge, United Kingdom|publisher=Cambridge University Press|year=2010|isbn=978-0-521-76705-7|url=https://books.google.com/books?id=vGE8Xq832A0C|page=372}}</ref>]] Класичната книжевна традиција поставила стандард за византиските историчари во нивното разбирање на целите на историјата, начинот на справување со нивните теми и во стилот на композицијата. Нивните дела се целосно конкретни и објективни по карактер, без страст, па дури и без ентузијазам. Ретко се забележуваат пламен патриотизам и лични убедувања. Тие се дипломатски историчари, експерти во употребата на историски извори и во дотераниот такт што го бара нивната општествена положба; тие не се циосети научници, незнаечки за светот, туку луѓе кои се истакнувале во јавниот живот: правници како [[Прокопиј Кесариски|Прокопиј]], Агатија, Евагриј, [[Михаил Аталијат]], државници како Јован Кинам, [[Никита Хонијат]], [[Георги Пахимер]], Лаоник Халкондил; генерали и дипломати како Никифор Вриениј Помладиот, [[Георги Акрополит]], Георгиј Франтез; па дури и крунисани владетели, како [[Константин Порфирогенит]], [[Ана Комнина]], [[Јован VI Кантакузин|Јован VI Кантакузен]] и други. Византиските историчари, според тоа, го претставуваат не само општествениот, туку и интелектуалниот цвет на своето време, потсетувајќи во ова на нивните грчки претходници, [[Херодот]], [[Тукидид]], [[Ксенофонт]] и Полибиј, кои станале нивни лидери и модели. Понекогаш Византиецот избира класичен писател со цел да го имитира во методот и стилот. Сепак, мнозинството земале како модели неколку автори, обичај што довел до посебен мозаичен стил, доста карактеристичен за Византијците. Иако честопати претставувал резултат на вистинска заедница на чувства, тој ефикасно го спречувал развојот на индивидуален стил. Атистичкото влијание врз византиската книжевност продолжило и во подоцнежните векови. Никифор Вриениј Помладиот и Јован Кинам, во 11 и 12 век, го покажале влијанието на Ксенофонт во нивното пишување; [[Никифор Григора]] од 13 век го зел [[Платон]] како свој модел; а [[Лав Ѓакон]] и [[Георги Пахимер]] го имитирале [[Хомер]]. Иако византиските историчари најчесто зависеле од странски модели и се смета дека формираат продолжена серија во која секој го наследува последниот, тие не се спојуваат во униформна целина. Поголемиот број од историчарите доаѓаат или од периодот што ги опфаќа 6 и 7 век за време на владеењето на источноримските цареви, или од периодот што се протега од 11 до 15 век под [[Комнини]]те и [[Палеолози]]те. На својот зенит под [[Македонска династија|Македонската династија]] (9 и 10 век), византискиот свет создал големи херои, но не и големи историчари, освен единствената фигура на царот [[Константин Порфирогенит|Константин VII Порфирогенит]]. Во првиот период доминира Прокопиј поради неговата тематика и неговото книжевно значење. Типично византиски, неговите дела ''[[Прокопиј Кесариски|„Анекдота“]]'' го потценуваат царот [[Јустинијан I]] исто толку нагласено колку што го апотеизираат неговото дело ''[[Прокопиј Кесариски|„Пери Ктисматон“]]''. Сепак, во книжевноста и историјата, тој ги следи класичните модели, што е очигледно во прецизноста и јасноста на неговата нарација стекната од Тукидид и во веродостојноста на неговите информации, квалитети од посебна вредност кај историчарот. Прокопиј и во голема мера неговиот наследник Агатија останале модели на описен стил дури до 11 век. Прокопиј е првиот претставник на украсен византиски стил во книжевноста и во ова е надминат единствено од Теофилакт Симокат во 7 век. И покрај нивната некласична форма, сепак, тие се приближуваат кон античките во нивната слобода од црковните и догматските тенденции. Помеѓу историските списи од првиот период и оние од вториот, постои изолирана серија на дела кои по содржина и форма кои нудат силен контраст на двете гореспоменати групи. Ова се делата под името на царот [[Константин Порфирогенит|Константин VII Порфирогенит]] (10 век), кои се занимаваат соодветно со администрацијата на царството, неговата политичка поделба и церемониите на византискиот двор. Тие се занимаваат со внатрешните услови на царството, а првиот и третиот се одликуваат со употреба на народен јазик. Првиот е важен извор на етнолошки информации, додека последниот е интересен придонес во историјата на цивилизацијата. Втората група историчари претставуваат класичен еклектицизам кој прикрива некласична пристрасност и теолошки фанатизам. Уживајќи во класични форми, историчарите од периодот на династијата на Комнините и Палеолозите биле лишени од класичниот дух. Иако многумина имале посилни, посимпатични личности од школата на Прокопиј, самата енергија на овие поединци и нивните блиски врски со царската влада служеле да ја попречат нивната објективност, создавајќи субјективни, пристрасни дела. Така, „''[[Алексијада]]''“, педантното дело на принцезата [[Ана Комнина]], го слави нејзиниот татко [[Алексиј I Комнин|Алексиј]] и царската реорганизација што тој ја започнал; историското дело на нејзиниот сопруг, Никифор Вриениј, ги опишува внатрешните судири што го придружувале подемот на Комнините во форма на семејна хроника (крајот на 11 век); Јован VI Кантакузин самозадоволно ги раскажува своите достигнувања (14 век). Оваа група покажува впечатливи спротивности, и лични и објективни. Покрај Кинам, кој искрено мразел сè што е западно, стојат широкомислениот [[Никита Хонијат]] (12 век) и помирливиот, но достоинствен [[Георги Акрополит]] (13 век); покрај теолошкиот полемичар Пахимер (13 век), стои Никифор Григор (14 век), добро упатен во филозофијата и класиците. Иако субјективни во прашањата за внатрешната византиска историја, овие и други од овој период се доверливи во нивните извештаи за надворешни настани, а особено вредни како извори за првото појавување на Словените и Турците. ==== Хроничари ==== [[Податотека:Musee_du_Moyen_Age_A09.JPG|десно|мини|Византиско [[евангелие]] од 13 век, кое го покажува зголемениот тренд кон употребата на [[слонова коска]] како уметничка алатка.]] За разлика од историските дела, византиските хроники биле наменети за пошироката јавност. Овде се гледа и разликата во нивното потекло, развој и ширење, како и во нивниот карактер, метод и стил. Иако корените на хрониките сè уште не се задоволително проследени, нивното релативно доцно појавување (во текот на 6 век) и целосното отстранување од хеленистичката традиција го ставаат нивното потекло како прилично неодамнешно. Хроничната книжевност првично била туѓа на грчката цивилизација, од која првата е составена од необразовани Сиријци. Нејзиниот претпоставен прототип, „Хронографијата“ на Секст Јулиј Африканецот, укажува на ориентален христијански извор. Неповрзана со истакнати личности и без допир со големиот свет, таа ги следи моделите поврзани во својата тесна сфера. 9 век го доживеал зенитот на византиската хроника, за време на најниската точка на историската книжевност. Потоа таа нагло опаднала; помалите хроничари, кои се гледаат дури до 12 век, делумно црпат информации од современи, а делумно, иако ретко, од претходни историчари. Во периодот на Палеолозите не се појавуваат значајни хроничари. Не само важни извори за историјата на византиската цивилизација, туку и самите хроники придонеле за ширењето на цивилизацијата, пренесувајќи ја византиската култура на пристигнатите словенски, [[Унгарци|унгарски]] и [[Туркиски народи|турски народи]]. Прикажувајќи го она што лежи во народната свест - настани прекрасни и страшни, обоени во блескави бои и интерпретирани во христијанска смисла - нивното влијание било значително. Методот на ракување со материјалите е примитивен - под секој дел лежи некој постар извор кој бил во мала мера изменет, така што целта наликува на крпеница од материјали, а не на генијалниот мозаик на историчарите. Тие претставуваат богато богатство за компаративна лингвистика, бидејќи нивниот дикција е чисто народен јазик, зборувајќи за слабото образование на авторот и публиката. Репрезентативни византиски хроники се трите на [[Јован Малала]], [[Теофан Исповедник]] и [[Јован Зонара]], соодветно. Првата е најраната христијанска византиска монашка хроника, составена во Антиохија во 6 век од хеленизиран сириски и [[Монофизитство|монофизитски]] теолог. Првично како градска хроника, таа била проширена во светска хроника. Таа претставува популарно историско дело, полно со историски и хронолошки грешки и прв споменик на чисто популарна хеленистичка цивилизација. Главен извор за поголемиот број на подоцнежни хроничари, како и за неколку црковни историчари, таа е исто така најраната популарна историја преведена на [[Старословенски јазик|староцрковнословенски јазик]] (околу почетокот на 10 век). Супериорна по содржина и форма, и поточно историска, е ''Хрониката'' на Теофан, монах од 9 век од Мала Азија, и пак модел за подоцнежните хроники. Таа содржи голме број на вредни информации од изгубени извори, а нејзината важност за западниот свет се должи на фактот што до крајот на 9 век морала да се преведе на латински. Трет патоказ во историјата на византиските хроники е ''Универзална хроника'' на [[Јован Зонара|Зонара]] од 12 век. Таа донекаде ја одразува атмосферата на ренесансата на династијата на Комнините; не само што наративот е подобар од оној на Теофан, туку во текстот се вметнати и многу пасуси од антички писатели. Преведена е не само на словенски и латински, туку и на [[Италијански јазик|италијански]] и [[француски јазик]] (16 век). === Енциклопедисти и есеисти === [[Податотека:Suda.jpg|десно|мини|Страница од изданието на огромната византиска [[енциклопедија]], ''Суда'', од 16 век.]] Духот на антикварната наука се разбудил во Византија порано отколку на Запад, но започнал од аматерски теолози. Поради оваа причина, тој отсекогаш имал схоластички призвук; византискиот [[Хуманизам|хуманистички]] дух кој во еднаков сооднос ги искусил антиката и средниот век. Првенствено насочен кон систематско собирање и пребарување на [[ракопис]]и, изразен интерес за книжевноста на грчката антика првпат се манифестирал во Цариград кон крајот на 9 век. Со 12 век започнува периодот на оригинални дела што имитираат антички модели, оживување на [[Alexandrian essay|александриската есеистичка]] и [[Реторика|реторичка]] книжевноста, голем број писатели покажуваат енергична оригиналност. Сосем изолиран помеѓу двата периода стои Михаил Псел (11 век), универзален гениј кој ги премостува периодите. Додека хуманизмот од 9 и 10 век задржал теолошка боја и непријателски став кон Западот, од 12 до 14 век се сретнале неколку писатели кои се обидувале да се оттргнат од ортодоксниот класицизам за да постигнат вистински хуманизам, станувајќи претходници на италијанската ренесанса. Новиот дух првпат нашол израз во академија основана за класични изучувања во Цариград во 863 година. Отприлика во исто време, широко обучениот и енергичен [[Фотиј I Цариградски|Фотиј I]], патријарх на градот и најголемиот државник на грчката црква (820–897), ентузијастички собирал заборавени ракописи, ги оживувал заборавените дела од антиката и ги откривал изгубените дела; неговото внимание било главно насочено кон прозни дела, што укажува на неговиот прагматизам. Цариградскиот патријарх направил избори или извадоци од сите дела што ги открил, формирајќи го почетокот на неговата позната ''Библиотека'' („''Bibliotheca''“), која, иако сува и моделирана, останува највредниот литературен компендиум од средниот век, кој содржи доверливи резимеа на многу антички дела кои денес се изгубени, заедно со добри карактеризации и анализи како оние на [[Лукијан]] и Хелиодор. Оваа енциклопедиска активност била поупорно водена во 10 век, особено во систематското собирање материјали поврзани со царот [[Константин Порфирогенит|Константин VII Порфирогенит]]. Научниците, исто така, формирале големи компилации, подредени по тема, врз основа на постари извори. Меѓу нив била и денес фрагментарната енциклопедија на политички науки што содржела извадоци од класичниот, александрискиот и римскиот византиски период. Овие, со збирката антички епиграми познати како ''Антологија Палатина'' и научниот речник познат како ''Суда'', го прават 10 век, век на енциклопедиите. Типичен претставник на периодот се појавува во следниот век во ликот на најголемиот енциклопедист на византиската книжевност, Михаил Псел. Наоѓајќи се помеѓу средниот век и современото време, тој е правник со рецептивно и продуктивно признание. За разлика од Фотиј, кој повеќе се занимавал со индивидуални филозофски аргументи, Псел не ги потценува старите филозофи, туку самиот има филозофски темперамент. Тој станал првиот од неговиот интелектуален круг кој ја издигнал филозофијата на Платон над онаа на Аристотел и предавал филозофија како професор. Надминувајќи го Фотиј по интелект и духовитост, тој нема достоинство и цврстина на карактерот на тој научник. Неговиот живот го карактеризира книжевната брилијантна дејност. Прво адвокат, потоа професор и монах и дворски службеник, тој ја завршил својата кариера како премиер. Тој бил подеднакво вешт и разновиден во своето книжевно дело; во хармонија со дотеруваната, еластична природа на дворјанин е неговиот елегантен [[Платонизам|платонски]] стил на неговите писма и говори. Неговата обемна преписка обезбедува бескраен материјал што го прикажува неговиот личен и литературен карактер. Облагородувачкото влијание на неговите атички модели ги обележува неговите говори, а особено неговите погребни беседи; онаа што ја одржал по смртта на неговата мајка покажува длабока сензибилност. Псел имал повеќе поетски темперамент од Фотиј, како што покажуваат неколку негови песни, иако тие повеќе се должат на сатирична фантазија и повод отколку на длабоко поетско чувство. Иако Псел покажува повеќе формална вештина отколку креативност, неговите дарови блеснале во време особено назадно во естетската култура. Интелектуалната слобода на големите научници (''полихистори''), и црковни и световни, од следните векови би била незамислива без триумфот на Псел над византиската [[схоластика]]. [[Податотека:Horologe1.jpg|лево|мини|Современа копија на византиски Часослов, што го прикажува дневниот циклус на [[Православна црква|Источната православна црква]].]] Додека помеѓу неговите наследници - како што се Никифор Влемид и Хиртакен - постои природи исто толку расипани како и пселовиот, мнозинството се одликуваат со нивната чесност во намерата, искреност во чувствата и нивната благотворно широка култура. Меѓу овие големи интелекти и силни карактери од 12 век, неколку теолози се особено впечатливи, на пример Евстатиј Солунски, Михаил Италик и [[Михаил Хонијат]]; во 13 и 14 век неколку световни научници, како што се Максим Плануд, Теодор Метохит и, пред сè, [[Никифор Григора]]. Тројцата теолози најдобро може да се проценат според нивните писма и помали повремени списи. Евстатиј се смета дека е најважниот, пишувајќи научни коментари за Хомер и [[Пиндар]], заедно со оригинални дела кои сами по себе се искрени, храбри и контроверзни и вклучуваат намера да се исправи секое зло. Во едно од своите дела тој ја напаѓа корупцијата и интелектуалната стагнација на монашкиот живот од тоа време; во друга полемика, тој го напаѓа лицемерието и лажната светост на неговото време; во трето ја осудува суетата и ароганцијата на византиските свештеници. Реторичарот Михаил Италик, кој подоцна станал и епископ, ја нападнал главната слабост на византиската книжевност, надворешната имитација; ова го сторил откако добил дело од еден патријарх, кое се состоело од едноставно неуредни збирки од фрагменти од други писатели, толку лошо составени што изворите биле веднаш препознатливи. Ученик и пријател на Евстатиј бил Михаил Хонијат (12 и 13 век), архиепископ на Атина и брат на историчарот [[Никита Хонијат]]. Неговиот инаугуративен говор, одржан на Акропол, покажува длабока класична наука и висок ентузијазам и покрај материјалното и духовното распаѓање на неговото време. Овие жални услови го поттикнале да состави елегија, позната затоа што е единствена во која се опишува падот на Атина, еден вид поетски и антички апостроф на паднатата величина. Грегоровиј го споредил инаугуративниот говор со говорот на [[Папа Григориј I|Григориј Велики]] до Римјаните, а ова со оплакувањето на епископот Хилдеберт од Тур за рушењето на Рим од страна на [[Нормани]]те (1106). Неговите погребни беседи за Евстатиј (1195) и неговиот брат Никита, иако посложни и реторички, сепак покажувале благородна диспозиција и длабоки чувства. Михаил, како и неговиот брат, останал фанатичен противник на Латините. Тие го протерале во егзил во [[Кеја (остров)|Кеја]], од каде што им испратил многу писма на своите пријатели во кои го прикажал неговиот карактер. Стилски под влијание на Евстатиј, неговиот инаку класичен изговор звучел како црковна нота. Со Теодор Метохит и Максим Плануд се доаѓа до универзалните научници (полиистори) од времето на династијата на Палеолозите. Метохит го покажува својот хуманизам во употребата на хексаметар, а Плануд во познавањето на латинскиот јазик; и двата се инаку непознати во Византија и наговестуваат пошироко разбирање на антиката. И двајцата покажуваат извонредно чувство за поезија, особено за поезијата на природата. Метохит составувал медитации за убавината на морето; Плануд бил автор на долга поетска идила, жанр некултивиран од византиските научници. Додека Метохит бил мислител и поет, Плануд бил главно имитатор и составувач. Метохит бил поспекулативен, како што покажал неговата збирка филозофски и историски зборници; Плануд бил попрецизен, како што докажува неговата склоност кон математиката. Современиот напредок во филозофијата бил во точка каде што Метохит можел отворено да го нападне Аристотел. Тој поотворено се занимава со политички прашања, како што е неговата споредба на демократијата, аристократијата и монархијата. Иако неговиот опсег на интерес бил голем, културата на Метохит целосно се потпира на грчка основа, иако Плануд, со своите преводи од латински ([[Катон Постариот|Катон]], [[Овидиј]], [[Цицерон]], [[Гај Јулиј Цезар|Цезар]] и [[Боетиј]]), значително го проширил источниот интелектуален хоризонт. Оваа склоност кон западот била најзабележителна кај Никифор Григор, големиот ученик на Метохит. Неговиот проект за промена на календарот го рангира помеѓу современите интелектуалци на неговото време, како што би се докажало доколку некогаш се откријат неговите бројни дела во секоја област на интелектуалната активност. Неговите писма, особено, ветуваат богата жетва. Неговиот метод на изложување се основа на оној на Платон, кого го имитирал и во своите црковно-политички расправии, на пр. во неговиот дијалог „''Флоренциј, или за мудроста''“. Овие расправии со Варлам се занимавале со прашањето за црковната унија, во која Григор зазел сојузничкаулога. Ова му донело горчливо непријателство и губење на неговиот учителски живот; тој бил зафатен главно со точните науки, со што веќе ја заработил омразата на православните Византијци. Иако византиските есеисти и енциклопедисти останале целосно под влијание на античката реторика, тие сепак во традиционалните форми го отелотворувале своето карактеристично знаење и со тоа ѝ додавале нов шарм. === Секуларна поезија === Поезијата исто така имала свои прототипови, при што секој жанр го влече своето потекло до антички предок. За разлика од прозата, овие нови жанрови не произлегле од класичниот атички период, бидејќи Византијците не пишувал ниту драми, имитирајќи ги ниту Пиндар ниту Софокле. Имитирајќи ја книжевноста од александрискиот период, тие пишувале романси, [[панегирик]]и, [[епиграм]]и, [[Сатира|сатири]] и дидактичка и олтаристичка поезија, следејќи ги моделите на Хелиодор и Ахил Татиј, Асклепијад и Посидип, Луцијан и Лонг. Дидактичката поезија се потпира на претходен прототип од „ ''Ad Demonicum“'' од [[Исократ]]. Поради тоа, поетскиот темперамент на Византијците е сличен на оној на александриските писатели. Единствено еден нов вид независно еволуирал од Византијците - поемата. Шесте жанрови не се истовремени: најпрвин се развиле епиграмот и панегирикот (6 и 7 век), потоа, во долги интервали, сатирата, потоа дидактичка и молатска поезија, и накрај романсата. Дури по 12 век, периодот на распаѓање на царството, тие се појавувиле еден до друг. Епиграмот бил единствената форма на светска поезија што доживеала независно оживување во византиската книжевност, и тоа токму во времето кога и црковната поезија го достигнала својот највисок совршенство, во 6 и 7 век. Затоа, ова доба е најпроцутениот период на византиската научна поезија; нејзиниот пад во 12 век е современ со подемот на популарната поезија. Главните видови поезија во периодот на опаѓање (11 до 13 век) биле сатирата и пародијата, дидактичката и охрабарската поезија и еротската романса. По форма, оваа литература се карактеризира со широка употреба на популарните форми на говор и стих, од кои вториот е „политичкиот“ стих (грчки ἡμαξευμένοι στίχοι, наречен „таа гнасна измислица од еден метар“ од [[Charles Peter Mason|Чарлс Питер Мејсон]] во ''Речникот'' на Вилијам Смит), стих од петнаесет слога, сè уште стандарден стих на современата грчка популарна поезија. Сепак, по содржина, целата оваа литература продолжува да го носи отпечатокот на византиската ерудиција. ==== Епиграм ==== Епиграмот одговарал на византискиот вкус за додавање на поетски украси и за интелектуална генијалност. Тој точно одговарал на концептот на малите уметности кои достигнале висок развој во византискиот период. Не поставувајќи високи барања за имагинацијата на авторот, неговата главна тешкотија лежела во техниката и постигнувањето на најголема можна зрелост на фразата. Византиските епиграматичари може да се разделат во две групи: едната паганска и хуманистичка, другата христијанска. Првата е претставена главно од Агатија (6 век) и Христофор Митиленски (11 век), втората од свештениците Георгиј Писид (7 век) и Теодор Студит (9 век). Помеѓу двете групи, по временска, како и по карактерна гледна точка, стои [[Јован Геометар]] (10 век). Главните фази во развојот на византискиот епиграм се најочигледни во делата на овие тројца автори. Агатија, кој веќе бил споменат помеѓу историчарите, како епиграматист, ги поседува особеностите на школата на полувизантискиот египетски Нон (околу 400 година од н.е.). Тој пишувал во афектиран и надуен стил, во класичната форма на хексаметарот; сепак, тој изобилува со брилијантни идеи, а во својата вешта имитација на античките, особено во неговите еротски дела, ги надминува повеќето епиграматисти од царскиот период. Агатија, исто така, подготвил збирка епиграми, делумно свои, а делумно од други писатели, од кои некои подоцна влегле во ''Антологија Палатина'' поради која се зачувани. Игуменот Теодор Студит е во секој поглед спротивност на Агатија, побожен човек со длабока искреност, со извонредна моќ на набљудување во природата и животот, полн со сентименталност, топлина и едноставност на изразувањето, ослободен од ропска имитација на античките, иако под влијание на Нон. Иако допираат до најразлични работи и ситуации, неговите епиграми за животот и персоналот на неговиот манастир нудат посебен интерес за историјата на цивилизацијата. [[Јован Геометар]] ги комбинира аспектите од претходните два. Во текот на својот живот извршувал и световни и црковни функции, а неговата поезија имала универзален карактер; со длабоко религиозен темперамент, сепак ја ценел величината на античките Грци. Заедно со епиграмите за античките поети, филозофи, реторичари и историчари, стојат и други за познати црковни отци, поети и светци. Поетски, епиграмите за современи и световни теми се супериорни во однос на оние за религиозни и класични теми. Неговите најдобри дела прикажуваат историски настани и ситуации што самиот ги доживеал и ги покажуваат неговите сопствени духовни расположенија (Крумбахер). [[Податотека:Porphyrogenetus.jpg|десно|мини|Учениот цар [[Константин Порфирогенит|Константин VII]], крунисан од Христос.]] ==== Панегирики ==== Дури и најдобрите византиски литературни дејци честопати не можеле да избегнат да ги напишат официјалните панегирики за царевите и нивните достигнувања. Типични за овој вид книжевност се комеморативната поема на Павле Силентијариски за посветувањето на [[Црква Света Софија (Истанбул)|црквата Света Софија]] и онаа на Георгиј Писид за славата на принцот. Не смеат да се извлечат неповолни заклучоци за карактерот на овие поети, бидејќи вакви пофалби биле составени не само од дворјани како Псел и Мануел Холобол (13 век), туку и од независни ликови како Евстатиј и Михаил Хонијат. Станала традиционална и затоа се пренесувала од царскиот Рим во Византија како дел од античката реторика со целата екстраваганција на една целосно декадентна книжевност (Ф. Грегоровиј). Тоа била еден вид неопходна отстапка кон деспотизмот; народниот вкус генерално не бил навреден од тоа. ==== Сатири ==== Татко на византиската сатира се смета дека е [[Лукијан]]. Неговите прославени „Дијалози на мртвите“ послужиле како модел за две дела, од кои првото, „Тимарион“ (12 век) е обележано со погруб хумор, а другото, „ Мазарис“ (15 век), со остра сатира. Секое од нив опишува патување во подземјето и разговори со мртви современици; во првото нивните недостатоци се напаѓани со добродушна потсмевка; во второто, под маските на мртвите луѓе, живите лица и современите услови, особено на византискиот двор, се остро стигматизирани. Тимарион е повеќе книжевна сатира а Мазарис политички памфлет, со остри лични нагони и без книжевна вредност, но со уште поголем интерес за историјата на цивилизацијата; Тимарион е во вистински популарен тон, Мазарис во вулгарен и груб. Две популарни гранки на „Тимарион“, „Апокопос“ и „Пикаторос“, се дискутирани подолу. Друга група сатири е во форма на дијалози помеѓу животни, очигледно развој од христијанската популарна книга позната како ''Физиолог''. Ваквите сатири опишуваат збирови на четвороножици, птици и риби, и ги рецитираат нивните исмејувачки забелешки за свештенството, бирократијата, странските нации во Византиското Царство итн. Тука спаѓаат и пародиите во форма на црковни песни, а во кои учествувало и самото свештенство, на пример епископот Никита од Сера (11 век). Еден пример за оваа светогрдна книжевност, иако не е целосно разбрана, е „''Потсмев на човекот без брада''“, во форма на непристојна литургија (14 век). ==== Дидактика ==== Дидактичката поезија го пронашла својот модел во „''To Demonikos''“ што му се припишува на Исократ. Најголем пример за овој вид книжевност во Византија е „Спанеј“ (12 век), посланичка песна упатена од царот до својот внук, еден вид „Огледало за принцовите“. Неколку изданоци од ова се наоѓаат во популарната литература на Крит во 15 и 16 век, предадена под имињата на Стефанос Сахликис и Дефаран. Тука спаѓаат и тирадните теолошки поуки слични на оние на капучинот во [[Фридрих Шилер|шилеровиот]] „Валенштајн“. Такви се, на пример, оној на Геогила по големата чума на Родос (1498) и пророчките пророштва за крајот на Византија под името на [[Лав VI Мудриот|царот Лав]] (886–911). (Крумбахер, 332, 336, 343, 352, 366.) ==== Поема за молење ==== Доцновизантиска варијанта на пофалната поема е поемата за молење, поетско оплакување на гладни автори на дворот. Нејзини главни претставници се Теодор Продром и грубо ласкавиот Мануел Филес, од кои првиот живеел под Комнините (12 век), вториот под Палеолозите (13 век). За историчарите, ваквите поетски изрази на тага како оние што Продром ги упатил до царот се вредни бидејќи даваат интересни слики од уличниот и деловниот живот во главниот град. (Крумбахер, 324, 333.) ==== Романтичен роман ==== Старогрчкиот роман го имитирале четири писатели од 12 век: Евстатиј Макремболити, Теодор Продром, Никита Евгенијан и [[Константин Манасиј]]. === Црковна и теолошка литература === Првиот развој на црковната литература на Византија е хеленистички по форма и ориентален по дух. Овој период започнал во 4 век и е тесно поврзан со имињата на грчките отци од Александрија, Палестина, Ерусалим, Кирена и [[Кападокија]]. Нивните дела, кои го опфаќаат целото поле на црковната прозна литература - догма, егзегеза и хомилетика - станале канонски за целиот византиски период; последното важно дело е црковната историја на Евагриј. Освен контроверзните дела против секташите и [[Иконоборство|иконоборците]], подоцнежните дела се состојат само од компилации и коментари, во форма на таканаречените ''Катени''; дури и ''Изворот на знаењето'' на [[Јован Дамаскин]] (8 век), основниот прирачник на грчката теологија, иако систематски разработен од учен и остар интелект, претставува единствено голема збирка материјали. Дури и проповедта се држи до псевдокласична, реторичка основа и повеќе се стреми кон надворешна ширина, а не кон внатрешност и длабочина. Единствено три вида црковна книжевност, кои сè уште не биле развиени во 4 век, подоцна покажуваат независен раст. Тоа биле црковната поезија од 6 век, популарните животи на светците од 7 век и мистичните списи од 11 и 12 век. ''Католичка енциклопедија'' пишува дека класичните форми биле недоволни пволни за најдобро да ја изразат христијанската мисла: во неколку збирки ранохристијанска преписка не се ритмичките закони на грчкиот реторички стил кои го регулираат составот, туку оние на семитската и сириската проза. Кардиналот Питра претпоставува дека ритмичката поезија на Византијците потекнува од еврејските Псалми од Септуагинта. Овој ритмички принцип е во согласност со лингвистичкиот карактер на подоцнежниот грчки, кој користел акцент на нагласок како што веќе бил развиен во сириската поезија, наместо класичниот тонален акцент. [[Роман Слаткопевец]]от бил првиот голем црковен поет на Грците кој целосно го прифатил акцентот како ритмички принцип. Како современик и сонародник на хроничарот Малалас, а воедно и реформатор на грчкиот литературен јазик, Роман бил Сириец од еврејско потекло, христијанизиран уште во својата рана возраст. Она што Малалас претставува за прозата, Роман е за христијанската поезија од грчкиот среден век. Иако не отишол толку далеку како Малалас, тој ја создал поезијата од метри засновани на квантитативна и тонална скенирање; ја довел во хармонија со најновите поетики што преовладувале во Сирија, како и со развојниот карактер на грчкиот јазик. Роман наскоро заминал во Цариград, каде што станал ѓакон на [[Црква Света Софија (Истанбул)|Света Софија]] и каде се вели дека првпат го развил својот дар за пишување химни. [[Податотека:RossanoGospelsFolio007vGoodSamaritan.jpg|лево|мини|Приказ на [[Парабола за милостивиот Самарјанин|Парабола за добриот Самарјанин]], за која се верува дека е најстариот зачуван илустриран Нов завет.]] Роман ја позајмил формата на своите песни, материјалот и многу од нивните теми делумно од Библијата, а делумно од (метричките) проповеди на сирискиот отец [[Ефрем Сирин]] (4 век). Тој пишувал химни за Страста Господова, за предавството на Јуда, за одрекувањето на Петар, за Марија пред крстот, за Вознесението, за Десетте девици и за Страшниот суд, додека неговите старозаветни теми ја споменуваат историјата на Јосиф и тројцата млади мажи во огнената печка. Се вели дека создал околу илјада химни, од кои само осумдесет се зачувани, очигледно затоа што во 9 век таканаречените ''канони'', лингвистички и метрички поуметнички по форма, го замениле голем дел од неговото дело во грчката книжевност. Оттогаш неговите химни се одржале единствено во неколку од подалечните манастири. Карактеристично за неговата техника е големата должина на неговите химни, кои редовно биле составени од дваесет до триесет строфи (τροπάρια) од дванаесет до дваесет и еден стих секоја, многу фино изработени и разновидни по метричка структура, а по конструкција транспарентни и разновидни. Тие не личат толку на современите латински химни колку на ораториумите од почетокот на 20 век, кои исто така употребуваат антифонско изведување од алтернативни хорови. Ова исто така го објаснува драматичниот карактер на многу химни, со нивните вметнати дијалози и хорски песни, како во „''Петровото одрекување''“, мала драма за човечката слабост, и последниот дел од „''Историјата на Јосиф''“, „''Псалмот на апостолите''“ и „''Раѓањето на Исус''“. Други дела, како химната за [[Страшниот суд]], се чисто описни по карактер, иако дури и во нив реторичките и догматските елементи сериозно го нарушуваат уметничкиот ефект. Некои, како Буви и Крумбахер, го сместуваат помеѓу најголемите химничари на сите времиња; други, како кардиналот Питра, се поконзервативни. За конечна пресуда е потребно целосно издание на химните. Во споредба со латинските црковни поети како што се Амброзиј и Пруденциј, неговите преживеани дела се стремат кон пореторички цветни, дигресивни и догматски стихови. Тој е љубител на симболични слики и фигури на говорот, антитези, асонанси, особено духовити ''игри'', кои се во спротивност со неговата карактеристична едноставност на дикција и конструкција. Овие украси го прекинуваат непречениот тек на неговите стихови, а честопати низата на мисли во неговите химни е замаглена од влечењето догматски прашања - во прославената божиќна химна прашањето за чудесното раѓање на Исус се расправа четири пати, со удобен замав што го издава теологот туркајќи го поетот настрана. Теологот е исто така премногу очигледен во своите алузии на Стариот завет кога се занимава со инциденти од Новиот завет; Марија при раѓањето на Исус ја споредува својата судбина со онаа на Сара, мудреците ја споредуваат ѕвездата што одела пред Израелците во пустината и и.т.н.. Честото цитирање на делови од пророците повеќе личи на нестрасни парафрази отколку на инспирирана поезија. Всушност, Роман не поседува изобилство и многу обоени слики како најраните грчки црковни поети, ниту нивното разбирање на природата. Читателот, исто така, стекнува впечаток дека висината на имагинацијата на поетот не е пропорционална со длабочината на неговата побожност - во него често се појавува нешто наивно, речиси домашно, како кога Марија го изразува своето задоволство од мудреците и го привлекува вниманието на нивната корисност за претстојното бегство во Египет. Сепак, постојат делови во кои побожниот жар ја носи имагинацијата заедно со себе и го воздигнува поетскиот тон, како во радосната покана за танцот (во велигденската песна), во кои мислите за Воскресението се хармонично измешани: : Зошто толку малодушност? : Зошто ги покривате лицата? : Подигнете ги вашите срца! : Христос воскресна! : Придружи се на танците, : И со нас прогласи: : Господ е вознесен, : Блескав и славен, : Тој што се роди : На дарителот на светлината. : Престани тогаш со твојата тага, : Радувај се во блаженството: : Пролетта дојде. : Затоа цветајте сега, лилијани, : Цветајте и бидете плодни! : Ништо не носи уништување. : Плескајте со рацете : И извикајте: Воскресна! : Кој им помага на паднатите : Да се кренат повторно. Црковната поезија не останала долго на високото ниво на кое ја подигнал Роман. „Химната Акатист“ (со непознат автор) од 7 век, еден вид Te Deum во слава на Богородица, е последниот голем споменик на грчката црковна поезија, споредлив со химните на Роман, кои дури и ги надживеле во слава. Постоеле бројни имитатори и дури во 17 век била преведена на латински. Брзиот пад на грчката химнологија започнува уште во 7 век во периодот на Андреј Критски. Религиозните чувства во химните биле задушени од класичен формализам кој ја задушувал сета виталност. Преценувањето на техниката во деталите го уништило чувството за пропорција во целина. Ова се смета дека е единственото објаснување за таканаречените канони првпат пронајдени во збирката на Андреј Критски. Додека канонот епретставува комбинација од голем број химни или песнопенија (обично девет) од по три или четири строфи, „Големиот канон“ на Андреј всушност брои 250 строфи каде, „''една идеја е испреплетена во змиски арабески''“. Псевдокласичната вештачка природа пронашла уште понапреден претставник преку [[Јован Дамаскин]], според мислењето на Византијците, најистакнатиот писател на канони, кој го зел како модел [[Григориј Богослов]], дури и повторно го вовел принципот на квантитет во црковната поезија. Религиозната поезија на овој начин била сведена на обична безначајност, бидејќи во 11 век, кога се случил падот на грчката химнологија и оживувањето на паганскиот хуманизам, Михаил Псел започнал да изведува црковни химни, практика која се вкоренила во популарната култура. Дидактичките песни ја добиле оваа форма без да се сметаат за богохулни. Религиозната драма не напредувала во византискиот период. Единствен пример е ''Христовото Страдање'' (''Christus Patiens'', ''Χριστὸς πάσχων'' ), напишано во 11 или 12 век; од неговите 2.640 стихови, околу една третина биле позајмени од антички драми, главно од оние на [[Еврипид]], а Марија, главниот лик, понекогаш рецитира стихови од „Медеја“ на Еврипид, повторно од „Електра“ на [[Софокле]] или „Прометеј“ на [[Есхил]]. Композицијата е очигледно дело на теолог обучен во класиците, но без ни најмала идеја за драмска уметност. Таа е составена главно од оплакувања и извештаи за гласници. Дури и најефективните сцени, оние што му претходат на Распнувањето Христово, се опишани од гласници; речиси две третини од текстот се посветени на слегувањето од крстот, оплакувањето на Марија и јавувањето на Христос. (Ван Клиф, „Псевдогрегоријанската драма ''Христос пашон'' во нејзината релација со текстот на Еврипид“ во ''Transactions of the Wisconsin Academy of Sciences'', VIII, 363–378; Krumbacher, 312.) Помеѓу црковната поезија и црковната проза се наоѓа теолошко-дидактичката поема, омилен вид на античката христијанска литература. Еден од нејзините најдобри примери е „''Хексаемерон''“ од Георгиј Писид, продуховена химна за вселената и неговите чуда, односно сите живи суштества. Земена како целина, таа е донекаде се смета дека е конвенционална; единствено описот на помалите форми на живот, особено на животните, ја открива вештината на епиграматикот и љубителот на природата, дар за нежно набљудување. Освен сакралната поезија, [[хагиографија]]та била развиена во периодот од 6 до 11 век. Овој вид литература се развил од старите маченичарства и станал омилена форма на популарна литература. Таа цветала од 8 до 11 век и се занимавала главно со манастирскиот живот. За жал, реторичкиот јазик бил во силен контраст со едноставната природа на содржината, така што главната вредност на оваа литература е историска. Попопуларни по стил се биографите на светците во периодот од 6 и 7 век. Најстариот и најважен од нив е Кирил Скитополски (во Палестина), чии биографии на светци и монаси се одликуваат со веродостојноста на нивните факти и датуми. Од голем интерес претставуваат и за нивниот придонес во историјата на културата и етиката и за нивниот вистински популарен јазик списите на Леонтиј, архиепископ Кипарски (7 век), особено неговото житие на патријархот Јован Милостив, Елемосинариј Александриски. (Спореди Хајнрих Гелцер, ''Kleine Schriften'', Лајпциг, 1907.) Овој живот ни опишува човек кој и покрај своите особености искрено се обидел „да оствари чисто библиско христијанство на саможртвена љубов“, и чиј живот ни ги носи пред себе обичаите и идеите на пониските класи на луѓето од Александрија. Романсата за Валам и Јоасаф (исто така и за Варлам и Јосафат ) претставува уште едно популарно дело од византиско потекло, денес воздигнато до универзална литература. Тоа е „''Песна над песните''“ на христијанскиот аскетизам, прикажана со искуството на индискиот принц Јоасаф, кој е наведен од пустиникот Варлам да ги напуштил радостите на животот и, како вистински христијанин, да се откаже од светот. Материјалот на приказната е првично индиски, всушност [[Будизам|будистички]], бидејќи потеклото на Јоасаф бил [[Гаутама Буда|Буда]]. Грчката верзија потекнува од манастирот Сава во Палестина околу средината на 7 век. Не циркулирала широко сè до 11 век, кога станала позната во цела Западна Европа преку латински превод [види Ф.К. Конибер, „Легендата за Варлаам и Јосафат“, во ''Фолк-лор'' (1896), VII, 101 sq.] Аскетската концепција за животот била вградена во византискиот карактер и била зацврстена со високиот развој на манастирските институции. Вторите, пак, донеле широка аскетска литература, иако не го продлабочуваат дополнително аскетизмот на својот голем претставник, Свети Василиј Кесариски. Помалку обработувани, но со висок квалитет, се византиските мистични списи. Вистинскиот основач на еден препознатлив ''византиски'' [[мистицизам]] бил [[Максим Исповедник]] (7 век), кој ја продлабочил традицијата на христијанскиот неоплатонизам, како што се наоѓа во Псевдо-Дионисиј, со ресурсите на православната христологија. Ниеден друг писател во источнохристијанската традиција не го надминува Максим во спекулативниот опсег и оригиналност. Подоцнежните претставници на оваа мистична традиција биле [[Симеон Нов Богослов]] и Никита Стетат во 11 век, и Никола Кавасила во 14 век. Византиските мистични писатели се разликуваат од оние од Западна Европа главно во нивниот став кон црковните обреди, на кои имплицитно се придржувале, гледајќи во нив длабок симбол на духовниот живот на црквата, каде што запдните свештеници гледаат обид да се замени внатрешниот живот со надворешна помпа. Според тоа, Симеон строго ги почитувал церемонијалните правила на црквата, сметајќи ги само како средство за постигнување на етичко совршенство. Неговото главно дело (објавено единствено на латински) претставува збирка прозни дела и химни за заедништвото со Бога. Тој е сличен на главните германски мистици во својата склонетост кон пантеизмот. За подеднакво истакнатиот ученик на Симеон, Никита Стетат, се споменува дека тој ги отфрлил [[Пантеизам|пантеистичките]] тенденции на својот учител. Последниот голем мистик Кавасила, архиепископ Солунски, го оживеал учењето на Дионисиј Псевдоареопагит, но во планот на неговото главно дело, „''Животот во Христа''“, покажува целосна независност од сите други светови и е без паралела во византискиот аскетизам. === Популарна поезија === Освојувањето на Цариград и воспоставувањето на латинските кралства во 1204 година ги променило или заменило аристократските и црковните надзори врз литературниот вкус и стил. Како одговор на новите влијанија од латинскиот Запад, византиската популарна книжевност се движела во различни насоки. Додека литературната поезија извира од рационалистичката, класична атмосфера на хеленистичкиот период, популарната поезија, или народната песна, е резултат на идиличната, романтична книжевност од истиот период. Бидејќи литературните дела имале свои прототипови кај Лукијан, Хелиодор, Ахил Татиј и Нон, популарните дела ги имитирале Аполониј од Родос, Калимах, Теокрит и Музај. Главната карактеристика на народната песна низ целиот грчки среден век претставува нејзината лирска нота, која постојано наоѓа израз во емоционални пресврти. Во византиската книжевност, од друга страна, префинетоста на еротската поезија се должела на влијанието на љубовната поезија на [[витештво]]то воведена од франкските витези започнувајќи од 13 век и подоцна. Византијците ги имитирале и адаптирале романтичните и легендарните материјали што ги донеле овие западњаци. Италијанските влијанија довеле до оживување на драмата. Таа прослава на достигнувањата на грчките херои во популарната литература била резултат на судирите кои Грците ги претрпеле во текот на средниот век со граничните народи источно од царството. Популарните книги што ги раскажуваат делата на античките херои имале долгогодишна и широко распространета употреба низ целиот Исток; и тие ја оживеале херојската поезија, иако им била дадена длабока романтична нијанса. Резултатот бил целосен пресврт на популарните идеали и проширување на популарниот хоризонт, бидејќи атистичките тенденции постепено биле еродирани. Следствено, се случила целосна реконструкција на литературните видови на Византија. Од сите видови уметничка поезија преживела единствено романсата, иако таа станала посериозна во своите цели, а нејзината област се проширила. Од метричките форми останал само политичкиот (петнаесетсложен) стих. Од овие едноставни материјали се појавило изобилство од нови поетски видови. Заедно со наративната романса за хероизам и љубов, се појавиле и популарните љубовни лирики, па дури и почетоците на современата драма. [[Податотека:Troodos_mountains.jpg|десно|мини|Планинскиот масив Тродос, од кои Дигенис Акрит скокал во [[Мала Азија]] во епската поема]] Единствениот вистински херојски еп на Византијците е ''Дигенис Акрит'', популарна поетска кристализација на судирите од 10 и 11 век помеѓу византиските чувари на маршевите (ακρίτης, акрити) и Сарацените во источниот дел на Мала Азија. Јадрото на овој еп датира од 12 или 13 век, а неговата последна литературна форма до 15 век. Иако [[Схоластика|учените]] ги уредувале оригиналните песни до непрепознатливост, приближна претстава за оригиналната песна може да се добие од бројните нејзини одгласи што постојат во популарната поезија. Постоечките верзии покажуваат мешавина од неколку циклуси, моделирани според хомеровите песни. Нејзините главни теми се љубовта, авантурите, битките и патријархалното, идилично уживање во животот; тоа е мешавина од ''[[Илијада]]'' и ''[[Одисеја]]'', при што поголемиот дел од материјалот е извлечен од втората, исполнет со христијанска атмосфера. Вистинската побожност и силното семејно чувство се комбинирани со интимна симпатија кон природата. Уметнички, на делото му недостасуваат драматичниот квалитет и разновидните ликови на германските и класичните грчки епови; мора да се спореди со словенските и ориенталните херојски песни, меѓу кои и со право припаѓа. Љубовната романса од грчкиот среден век е резултат на спојувањето на софистицираната александро-византиска романса и средновековната француска популарна романса, врз основа на хеленистички поглед на животот и природата. Ова го докажуваат нејзините три главни дела, составени во 13 и 14 век. ''Калимах и Хрисороја'', ''Белтандрос и Хрисанца'', ''Либистрос и Родамна''. Додека првата и последната од нив се значително под влијание на византиската романса во однос на мислата и начинот на обработка, втората почнува да го покажува естетското и етичкото влијание на старофранцуската романса; всушност, нејзината приказна често потсетува на легендата за Тристан. Стилот е појасен, дејството подраматично, отколку во постојните верзии на легендата за Дигенис. Етичката идеја е романтичната идеја за витештво - освојување на саканата личност со храброст и смелост, а не со слепа случајност како во византиските книжевни романси. Заедно со овие независни адаптации на француски материјал, постојат и директни преводи од „''Флор и Бланшфлер''“, „''Пјер и Магелон''“ и други, кои преминале во доменот на универзалната литература. На периодот на [[Франкократија|франкското освојување]] припаѓа и метричката ''Хроника на Мореја'' (14 век). Таа била создадена од страна на некој Франк кој бил воспитан во Грција, иако непријател на Грците. Нејзината цел била, среде постојаното напредување на хеленизацијата на западните освојувачи, да ги потсети на духот на нивните предци. Затоа, таа е само грчка по јазик; по литературна форма и дух е целосно франкска. Авторот „детално ги опишува феудалните обичаи што биле пресадени на почвата на Грција, и ова можеби е неговата главна заслуга; размислувањата на Високиот суд се дадени со најголема точност, а тој е доста запознаен со практиката на феудалното право“ (Ј. Шмит). Уште во 14 век ''Хроника на Мореја'' била преведена на шпански, а во 15 век на француски и италијански јазик. Приближно во исто време и на иста местоположба, на малите острови покрај брегот на Мала Азија, се појавила најраната збирка неогрчки љубовни песни, позната како „ ''Родски љубовни песни''“. Освен песни од различни видови и потекло, тие содржат и комплетна романса, раскажана во форма на игра на броеви, при што еден млад човек е должен да состави сто стихови во чест на девојката на која ѝ се поклонува пред таа да му ја возврати љубовта, при што секој стих одговара на броевите од еден до сто. == Наводи == {{наводи}} == Извори == * {{cite encyclopedia |last=Browning |first=Robert |author-link=Robert Browning (Byzantinist) |editor-last=Kazhdan |editor-first=Alexander |year=1991 |encyclopedia=[[Oxford Dictionary of Byzantium]] |title=Language |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |isbn=978-0-19-504652-6 |url-access=subscription |url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195046526.001.0001/acref-9780195046526-e-3001 }} {{subscription required}} * {{cite encyclopedia |last=Browning |first=Robert |author-link=Robert Browning (Byzantinist) |editor-last1=Lucas |editor-first1=Donald William |editor-link1=D. W. Lucas |editor-last2=Mackridge |editor-first2=Peter A. |editor-link2=Peter Mackridge |year=2022 |title=Greek literature: Byzantine literature |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] |publisher=[[Encyclopædia Britannica, Inc.]] |location=Chicago |url=https://www.britannica.com/art/Greek-literature/Byzantine-literature#ref299806 }} *{{Cite journal |last=Chatterjee |first=Paroma |date=2024-12-01 |title=The erotic kiss in ancient and Byzantine novels |url=https://doi.org/10.1057/s41280-024-00343-0 |journal=postmedieval |language=en |volume=15 |issue=4 |pages=991–1014 |doi=10.1057/s41280-024-00343-0 |issn=2040-5979|url-access=subscription }} * {{cite journal |last=van Dieten |first=Jan Louis |year=1980 |title=Die Byzantinische Literatur - Eine Literatur Ohne Geschichte? |journal=[[Historische Zeitschrift]] |volume=231 |issue=H 1 |pages=101–109 |doi=10.1524/hzhz.1980.231.jg.101 |jstor=27621785 }} * {{cite book |last1=Kazhdan |first1=Alexander |author-link1=Alexander Kazhdan |last2=Franklin |first2=Simon |author-link2=Simon Franklin |year=1984 |title=Studies on Byzantine Literature of the Eleventh and Twelfth Centuries |series=Past and Present Publications |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |isbn=978-0-511-73542-4 |doi=10.1017/CBO9780511735424 }} * {{cite encyclopedia |last=Kazhdan |first=Alexander |author-link=Alexander Kazhdan |editor-last=Kazhdan |editor-first=Alexander |year=1991 |encyclopedia=[[Oxford Dictionary of Byzantium]] |title=Literature |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |isbn=978-0-19-504652-6 |url-access=subscription |url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195046526.001.0001/acref-9780195046526-e-3156 }} {{subscription required}} * {{cite book |last=Kazhdan |first=Alexander |year=1999 |title=A History of Byzantine Literature (650–850) |publisher=Institute for Byzantine Research |location=Athens |url=https://archive.org/details/Kazhdan1999ByzLit01/mode/2up |url-access=registration |isbn=960-371-010-5 }} * {{cite journal |last=Mullett |first=Margaret |year=1992 |title=The Madness of Genre |journal=[[Dumbarton Oaks Papers]] |volume=46 |issue=Homo Byzantinus: Papers in Honor of Alexander Kazhdan |pages=233–243 |url=https://archive.org/details/DOP46_23_Mullett/mode/2up |jstor=1291656 |doi=10.2307/1291656 |doi-access=free }} * {{cite book |editor-last=Papaioannou |editor-first=Stratis |year=2021 |title=The Oxford Handbook of Byzantine Literature |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |isbn=978-0-19-935176-3 |doi=10.1093/oxfordhb/9780199351763.001.0001 }} {{subscription required}} ** {{harvc |last=Papaioannou |first=Stratis |year=2021 |anchor-year=2021a |chapter=What Is Byzantine Literature? An Introduction |in=Papaioannou }} ==Понатамошно читање== *R. Beaton, ''The medieval Greek romance'' (Cambridge, 1989). {{ISBN|0-521-33335-0}}. *H.-G. Beck, ''Kirche und theologische Literatur im byzantinischen Reich'' (=''Handbuch der klassischen Altertumswissenschaft'' 12,2,1) (Munich, 1977). {{ISBN|3-406-01416-X}}. *G. Horrocks, ''Greek: a history of the language and its speakers'' (London, 1997). {{ISBN|0-582-30709-0}}. *[[Herbert Hunger|H. Hunger]], ''Die hochsprachliche profane Literatur der Byzantiner'' (=''Handbuch der klassischen Altertumswissenschaft'' 12,5) (Munich, 1978) [two volumes]. {{ISBN|3-406-01427-5}}; {{ISBN|3-406-01428-3}}. *[[Karl Krumbacher|K. Krumbacher]], ''Geschichte der byzantinischen Litteratur'' (Munich, 1897). *M.D. Lauxtermann, ''Byzantine poetry from Psides to Geometres'' (Vienna, 2003). {{ISBN|3-7001-3150-X}}. *G. Moravcsik, ''Byzantinoturcica'' (Berlin, 1958) [two volumes] (A deceptive title: in fact the most important history of Byzantine secular literature before Hunger). *[[Panagiotis Roilos]], '''Amphoteroglossia': A Poetics of the Twelfth-Century Medieval Greek Novel'' (Cambridge, Mass., 2005). *J. Rosenqvist, ''Die byzantinische Literatur: vom 6. Jahrhundert bis zum Fall Konstantinopels 1453'' (Berlin, 2007). {{ISBN|978-3-11-018878-3}}. == Надворешни врски == {{Library resources box |about=yes |by=no }} {{Византиско Царство}} [[Категорија:Книжевноста по јазик]] [[Категорија:Грчки јазик]] [[Категорија:Историја на книжевноста]] [[Категорија:Грчка книжевност]] [[Категорија:Византиска култура]] [[Категорија:Средновековна книжевност]] [[Категорија:Византиска книжевност| ]] [[Категорија:Статии со текст од Католичката енциклопедија 1913 со навод за Викиизвор]] c6bjyv1jg9gjbq3ly47rljugiks27qy Кој го уби Едгар Алан По (роман) 0 1377554 5567383 5472976 2026-05-30T15:57:16Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567383 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за книга | image = | author = [[Владо Јаневски (писател)|Владо Јаневски]] | cover_artist = | country = {{МКД}} | language = [[македонски јазик|македонски]] | genre = роман | media_type = печатено издание | publisher = [[Или-или]], [[Скопје]] | release_date = 2024 | pages = 462 | ISBN = 978-608-261-125-9 |name=Кој го уби Едгар Алан По }} {{Закосен наслов}}'''„Кој го уби Едгар Алан По“''' — [[роман]] од [[Македонија|македонскиот]] писател и поет [[Владо Јаневски (писател)|Владо Јаневски]]. Издаден е во 2024 година во [[Скопје]], од издавачката куќа [[Или-или|„Или-или“]]. Ликовните прилози во книгата и илустрацијата на корицата се дело на [[Владо Јаневски (писател)|Јаневски]]. Романот бил финалист за [[Награда „Стале Попов“|наградата „Стале Попов“]] <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://dpm-pisateli.mk/nagradi-dpm-2024-site-finalisti/|title=Награди на ДПМ за 2024 г. – сите 15 финалисти – Друштво на писателите на Македонија|language=mk-MK|accessdate=2025-09-18}}{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> на [[Друштво на писателите на Македонија|Друштвото на писателите на Македонија]] и во најтесен избор за наградата „[[Роман на годината (Македонија)|Роман на годината]]“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://umno.mk/osum/|title=Осум романи во игра за „Роман на годината“ за 2024 - УМНО.МК|last=Умно.мк|date=2025-03-03|language=mk-MK|accessdate=2025-09-18}}</ref> за 2024 година. == Содржина == „Кој го уби Едгар Алан По“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://iliili.com.mk/knigi/koj-go-ubi-edgar-alan-po/|title=Кој го уби Едгар Алан По|last=ili-ili|work=ИЛИ-ИЛИ|language=mk-MK|accessdate=2025-09-18}}</ref> се состои од 6 дела (и 69 глави): * Протнување низ иглени уши * Барање помош * Што е најстрашно * Должината на мојата черга * Таков е животот * Што можев друго да сторам Во романот владее атмосфера на [[магичен реализам]] со повеќе слоеви и теми, едната од нив е и темата за смртта на [[Едгар Алан По]]. Романот е посветен на животот на младиот писател и сликар, Феликс Рејнолдс, кој и самиот објавил роман за смртта на Едгар Алан По. Станува збор за два романа, игра на роман во романот, или на вистина во една друга поинаква вистина што ја крие и играта на животот. Во одреден момент и самиот писател, Феликс, во романот на [[Владо Јаневски (писател)|Владо Јаневски]] не може да знае дали пишува за тоа што го живее, или го живее тоа што го пишува. Нема граница, иако се чини дека постојано се обидува да ја најде: каде завршува реалното во неговиот живот, до каде има смисла, каде започнува [[Илузија|илузијата]], реалистичното, лудилото, бесмислата. Феликс доаѓа дотаму што еден ден почнува да се сомнева дека многу „личности“ од неговиот живот се всушност плод на неговата имагинација, желба, потреба да бидат таму, како и самиот тој, кој тешко разбира дали е дел од книгата што некој друг писател ја напишал, или ја напишал самиот за себе, мислејќи дека е некој друг кого постојано има потреба да го најде. Самиот наслов, „Кој го уби Едгар Алан По“, интригира и фрла сенка врз смртта на еден од главните претставници на американскиот [[романтизам]] и предвесник на [[Симболизам|симболизмот]], [[Едгар Алан По|По]] — дали тој починал од природна смрт или можеби е убиен? — чин што и ден-денес е завиткан со мистериозност. Се знае само дека По бил пронајден во пијана состојба откако неколку денови лежел на некоја клупа во парк, носејќи туѓи алишта и, според некои тврдења, последните зборови му биле повторување на името „Рејнолдс“. Дали е можно тоа да е истиот Рејнолдс, ликот на писателот Феликс Рејнолдс од романот на [[Владо Јаневски (писател)|Јаневски]], кој живее во дваесет и првиот век? Во романот се среќаваме со ликови кои се обидуваат да го докажат тоа. Се сретнуваме и со [[Психијатрија|психијатарот]] на писателот Феликс, во чија канцеларија, сместена во замок како излезен од делата на [[Франц Кафка|Кафка]], оживуваат критични моменти од комплексниот живот на писателот и се испреплетуваат цела низа на ликови, времиња и судбини. Писателот Феликс е под постојана опсервација на т.н. „Кафкависти“, со улога на егзистенционалисти кои се грижат за функционирањето на светот. Тие се доволно моќни да бидат насекаде и во секое време и да ја одредуваат судбината на луѓето, вклучително и таа на писателот лично. Останува да се види кој ќе биде покажан со прст како убиец на Едгар Алан По и, дали благодарение на моќта на „Кафкавистите“, ќе биде осуден и ќе заврши во затвор. == Осврт кон делото == Во освртот<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://literatur.review/en/reviews/fiction/running-away-life-fighting-death|title=Running away from life, fighting death {{!}} literatur.review|last=Tasova|first=Aneta|date=2024-09-20|work=literatur.review|language=en|accessdate=2025-10-05}}</ref> на [[Анета Тасова]], меѓу другото се вели – да се биде писател и да се одбере патот по кој тој оди не е лесно, особено затоа што повикот е неотповиклив и затоа што тоа и не е нешто што можеш да го избереш или да не го избереш. Сите предизвици што ги носи оваа, за некого професија, за некого [[благослов]], но за некого и проклетство, може најдобро да се разберат читајќи го романот на [[Владо Јаневски (писател)|Владо Јаневски]] каде има многу интересно претставување на луѓето што го опкружуваат главниот јунак, Феликс, кој и самиот е писател — ја искористуваат неговата несигурност и го злоупотребуваат неговиот талент и успех. Стилот наликува како да раскажува самиот Кафка, кој сега се бори против „Кафкавистите“ на модерното, новото време. Тоа го прави овој роман особено привлечен и несомнено ќе ја збогати [[Македонска книжевност|македонската литературна]] ризница. Во „Кој го уби Едгар Алан По“ постои жесток и испреплетен судир помеѓу имагинацијата, [[Интелигенција|интелигенцијата]], [[Стварност|реалноста]], [[Филозофија|филозофијата]], природното и она што можеби личи на природно, како и она што луѓето го нарекуваат лудило, а всушност е само секојдневно бегање од животот и борба со смртта. Ова го гледаме постојано и насекаде, во нас и луѓето околу нас, но изгледа дека станува сè потешко да се најде излезот или да се биде победникот. За секој љубопитен читател „Кој го уби Едгар Алан По“ е интересно патување во еден магичен лавиринт на умот и предизвик да се открие дали крајот на романот дава надеж и можност за спас. == Технички одлики == Романот „Кој го уби Едгар Алан По“, со обем од 462 страници и со димензии од 20 сантиметри, каталогизиран е во библиографско-каталошката база на податоци COBIB.MK<ref>{{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/bib/63737349#full|title=Кој го уби Едгар Алан По: роман|last=Јаневски|first=Владо|date=2024|publisher=Или-или|isbn=978-608-261-125-9|series=Едиција Проаза|location=Скопје}}</ref> и ја носи меѓународната ознака ISBN 978-608-261-125-9. Издаден е во 2024 година во [[Скопје]], од издавачката куќа „[[Или-или]]“. Издавањето на романот финансиски е помогнато од [[Министерство за култура и туризам на Македонија|Министерството за култура]]. Ликовните прилози во книгата и илустрацијата на корицата се дело на [[Владо Јаневски (писател)|Владо Јаневски]]. == Наводи == {{наводи}} == Поврзано== * [[Владо Јаневски (писател)|Владо Јаневски]] * [[Награда „Стале Попов“]] * [[Роман на годината (Македонија)|Награда „Роман на годината“]] * [[Едгар Алан По]] * [[Франц Кафка]] * [[Македонска книжевност]] == Надворешни врски == * [https://www.brif.mk/promoviran-koj-go-ubi-edgar-alan-po-na-vlado-janevski-psiholoshki-roman-so-magichna-realistichnost/ Психолошки роман со магична реалистичност] * [https://literatur.review/en/reviews/fiction/running-away-life-fighting-death?fbclid=IwY2xjawM4aQtleHRuA2FlbQIxMQBicmlkETFMTldSR2R2aVpGUHhGcFQ0AR70E8HZkpiXitv0mLH9DJb_c4cjcmLmWb8C7IsgjjxEFd_hdgZDNfU2xDQ5_g_aem_okcjaiPd4Jyc9XCDU2LzzA Running away from life, fighting death] * [https://literatur.review/en/buch/who-killed-edgar-allan-poe Reviewed book: Who Killed Edgar Allan Poe] * [https://dpm-pisateli.mk/nagradi-dpm-2024-site-finalisti/ Финалисти за наградата „Стале Попов“]{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://iliili.com.mk/knigi/koj-go-ubi-edgar-alan-po/ Кој го уби Едгар Алан По] * [https://umno.mk/osum/ Осум романи во игра за „Роман на годината“ за 2024] * [https://www.brif.mk/promocija-na-koj-go-ubi-edgar-alan-po-noviot-roman-na-vlado-janevski-utrevecher-vo-bukva/ Промоција на „Кој го уби Едгар Алан По“ – новиот роман на Владо] * [https://www.sbs.com.au/language/macedonian/mk/podcast-episode/a-new-novel-by-vlado-janevski/dpgtamyu6 "Кој го уби Едгар Алан По" — поткаст-интервју со писателот Владо Јаневски] [[Категорија:Македонски романи]] [[Категорија:Дела на Владо Јаневски]] [[Категорија:Македонска книжевност]] [[Категорија:Книги од 2024 година]] [[Категорија:Македонски дела од 2024 година]] [[Категорија:Појавено во 2024 година во Македонија]] [[Категорија:Изданија на Или-или]] 20b7sul8eor9c7fwvbh2pubbet2f38p Луис Мекнис 0 1378203 5567589 5480518 2026-05-31T07:32:27Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567589 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Луис Мекнис|honorific_suffix=|image=|image_size=|alt=|caption=|birth_name=Фредерик Луис Мекнис|birth_date={{Birth date|1907|9|12|df=yes}}|birth_place=[[Белфаст]], Ирска|death_date={{Death date and age|1963|9|3|1907|9|12|df=yes}}|death_place=[[Лондон]], Англија|children=Даниел Мекнис, Бриџид Корина Мекнис|resting_place=Црква на Ирска, Каровдор|resting_place_coordinates=<!-- {{coord|LAT|LONG|display=inline,title}} -->|citizenship=Ирец, Британец|education=|alma_mater=Оксфордски универзитет|occupation=поет и драматург|spouse=Хедли Андерсон (родена 1942–1960), Мери Езра (родена 1930–1936)|relations=}} '''Фредерик Луис Мекнис''' (роден на [[12 септември]] [[1907]] - починал на [[3 септември]] [[1963]]) — [[Ирци|ирски]] [[поет]], [[драматург]] и [[продуцент]] на [[Би-би-си|Би-Би-Си]]. Познат по истражувањето на интроспекција, емпиризам и припадност, неговото поетско дело денес се смета за меѓу најголемите на [[20 век]]. И покрај тоа што е познат како член на Оденската Група, тој бил и независно успешен (иако повремено занемарен) поет со влијателен опус, кој е полн со теми почнувајќи од верата до смртноста. Неговото творештво било ценето од јавноста за време на неговиот живот, делумно поради неговиот опуштен, но социјално и емоционално свесен стил. Никогаш толку отворено или едноставно политички како некои од неговите современици, тој изразиил хумано противење на [[Тоталитаризам|тоталитаризмот]], како и акутна свест за своите корени. Мекнис бил награден соорденот [[Ред на Британската Империја]] на новогодишниот список на почести во 1958 година. == Живот == === Ирска, 1907–1917 === [[Податотека:Louis_Macneice_plaque,_Carrickfergus_-_geograph.org.uk_-_324837.jpg|мини|Плоча на местото каде што се наоѓал домот од детството на Мекнис во Карикфергус]] Луис Мекнис (познат како Фреди до тинејџерските години, кога го усвоил средното име) е роден во [[Белфаст]], како најмлад син на [[Џон Фредерик]] и Елизабет Маргарет („Лили“) Мекнис. И двајцата потекнувале од западна Ирска. Таткото на Мекнис, англикански свештеник, подоцна станал епископ во [[Црква на Ирска|Црквата на Ирска]], а неговата мајка Елизабет, моминско презиме Клешан, потекнувала од Балимаконри, Конемара, [[Голвеј (грофовија)|Голвеј]] и била учителка. Семејството се преселило во [[Карикфергус]], [[Антрим (грофовија)|Антрим]], набргу по раѓањето на Мекнис. Кога Мекнис имал шест години, неговата мајка била примена во дом за стари лица во [[Даблин]], страдајќи од тешко [[Депресивни растројства|депресивно растројство]] и тој повеќе не ја видел. Таа преживеала рак на матката, но починала од [[туберкулоза]] во декември 1914 година. Мекнис подоцна ја опишал причината за смртта на неговата мајка како „''нејасна''“ и го обвинил ракот на неговата мајка поради неговото тешко породување. Неговиот брат Вилијам, кој имал [[даунов синдром]], бил испратен да живее во институција во [[Шкотска]] за време на [[Терминална болест|терминалната болест]] на неговата мајка. Во 1917 година, неговиот татко се преженил со Џорџина Грир, а сестрата на Мекнис, Елизабет, била испратена да се смести во подготвително училиште во [[Шерборн]], Англија. Мекнис ѝ се придружила во подготвителното училиште подоцна истата година. === Училиште, 1917–1926 === Мекнис генерално бил среќен во Шерборн, каде што му се давало образование фокусирано на класиците (грчки и латински) и книжевноста (вклучувајќи меморирање на поезија). Тој бил ентузијастички спортист, нешто што продолжило кога се преселил во Марлборовскиот колеџ во 1921 година, откако добил класична стипендија. Марлборо бил помалку среќно место, со хиерархиска, а понекогаш и сурова општествена структура, но интересот на Мекнис за античката книжевност и цивилизација се продлабочил и проширил за да ги вклучи [[Староегипетска митологија|египетската]] и [[Нордиска митологија|нордиската митологија]]. Во 1922 година, бил поканет да се приклучи на тајното „''Друштво на пријатели''“ на Марлборо каде што бил современик на [[Џон Бетџеман]] и [[Ентони Блант]], формирајќи доживотно пријателство со вториот. Тој исто така пишувал поезија и есеи за училишните списанија. <ref name="BBC1">{{Наведена книга|title=Louis MacNeice|last=Stallworthy|first=Jon|publisher=Faber|year=1995|isbn=0-571-16019-0|location=London|pages=480}}</ref> До крајот на своето време во училиштето, Мекнис ја делел студијата со Блант и ги споделувал неговите естетски, но не и неговите сексуални вкусови; Блант рекол дека Мекнис бил „''тотално, непоправливо хетеросексуален''“. Во ноември 1925 година, на Мекнис му била доделена позиција на постмастер на Мертонскиот колеџ во Оксфорд, <ref name="MCreg">{{Наведена книга|title=Merton College Register 1900-1964|date=1964|publisher=Basil Blackwell|editor-last=Levens|editor-first=R.G.C.|location=Oxford|page=184}}</ref> и го напуштил Марлборо во летото следната година. Тој го оставил зад себе своето родено име Фредерик, својот акцент и верата на татко му, иако никогаш не го изгубил чувството за својата ирска припадност; (радио премиерата на Би-Би-Си на ''„Темната кула“'' од Мекнис во јануари 1946 година, претходела од десетминутното претставување на поетот со неговиот препознатлив [[Алстер|алстерски]] акцент.) === Оксфорд, 1926–1930 === За време на неговата прва година како студент на Оксфорд, Мекнис првпат го запознал [[Вистан Хју Оден]], кој стекнал репутација како најистакнат поет на универзитетот во текот на претходната година. [[Стивен Спендер]] и [[Сесил Деј-Луис]] веќе биле дел од т.н. Оденов круг, но најблиските пријатели на Мекнис од Оксфорд биле Џон Хилтон, Кристофер Холм и [[Греам Шепард]], кои биле со него во Марлборо. Мекнис се фрлил во естетската култура, објавувајќи поезија во книжевните списанија ''„The Cherwell“'' и ''„Sir Galahad“'', организирајќи читања на [[Перси Биш Шели|Шели]] и [[Кристофер Марлоу|Марлоу]] под свеќи и посетувајќи го [[Париз]] со Хилтон. Оден станал доживотен пријател кој го инспирирал Мекнис сериозно да се занимава со поезија. <ref name="BBC1"/> Во 1928 година, тој бил запознаен со класичниот дон [[Џон Бизли]] и неговата посвоена ќерка Мери Езра. Една година подоцна, тој помислил да ја ублажи веста дека бил уапсен поради пијанство, така што му телеграфирал на својот татко дека е свршен со Мери. Џон Мекнис (до тој момент [[архиѓакон]] од Конор, а неколку години подоцна епископ) бил ужаснат кога открил дека неговиот син е свршен со [[Евреи|Еврејка]], додека семејството на Езра барало гаранции дека [[Даунов синдром|дауновиот синдром]] на братот на Луис не е наследен. Среде овие превирања, Мекнис објавил четири песни во ''„Оксфордска поезија“ во 1929 година'' и неговата прва збирка за додипломски студии „''Слепиот огномет“'' (1929). Објавена од ''Gollancz'', томот бил посветен на „Џована“ (целото име на Мери било Џована Мери Тереза Бабет). Во 1930 година, двојката се венчала во Оксфордската матична служба, при што ниту еден од родителите не присуствувал на церемонијата. Тој бил награден со диплома од прва класа по ''[[хуманитарна книжевност]]'', <ref>{{Наведени вести|url=https://www.irishtimes.com/news/in-memory-of-macneice-1.959544|title=In memory of MacNeice|last=Russell|first=Mary|date=1 September 2007|work=The Irish Times|access-date=2023-08-28|language=en}}</ref> и веќе бил назначен за асистент предавач по класични студии на [[Бирмингемски универзитет|Бирмингемскиот универзитет]]. === Бирмингем, 1930–1936 === На младенците им било пронајдено сместување во [[Бирмингем]] од Ерик Додс (професор по грчки јазик и иден книжевенизвршител на Мекнис) и неговата сопруга Бет. Бет била предавач на Катедрата за [[англиски јазик]]. Мекнисеви живееле куќа во Сели Парк што му припаѓала на друг професор, Филип Сарџант Флоренс. [[Бирмингем]] бил многу различен универзитет (и град) од [[Оксфорд]], Мекнис не бил роден предавач и му било тешко да пишува поезија. Наместо тоа, тој се свртел кон полуавтобиографски роман, „''Кружен пат“'', кој бил објавен во 1932 година под името Луис Малоун, бидејќи се плашел дека роман од академик нема да биде позитивно оценет. Тој сметал дека брачниот живот не му помага на неговата поезија: „''Да се пишуваат песни што изразуваат сомнеж или меланхолија, анархистичка концепција за слобода или носталгија за отворените простори (а тоа беа работите што сакав да ги изразам), ѝ изгледаше нелојално на Мариет. Наместо тоа, бев нелојален кон себе, напишав роман кој наводно е идила на семејна среќа. Како што предвидовме, романот не беше добро примен''.“ Во местното класично здружение членувал Џорџ Августус Оден, професор по јавно здравје и татко на [[Вистан Хју Оден]], а до 1932 година, познанството на Мекнис и Оден од Оксфорд се претворило во блиско пријателство. Оден познавал многу [[Марксизам|марксисти]], а Блант дотогаш станал и [[Комунистичка партија|комунист]], но Мекнис, иако симпатизер на левицата, секогаш бил скептичен кон лесните одговори и „''реформистите од фотелја''“. ''„Синовите се лажни“'' (напишана во времето на [[Пакт Рибентроп-Молотов|пактот Молотов-Рибентроп]]) ја опишува неговата желба за промена во општеството, па дури и револуција, но и неговото интелектуално спротивставување на марксизмот, а особено на комунизмот што го прифатиле многу негови пријатели. Мекнис повторно започнал да пишува поезија, а во јануари 1933 година, тој и Оден го предводеле првото издание на списанието ''„New Verse“'' на [[Џефри Григсон]]. Мекнис, исто така, почнал да испраќа песни до [[Т. С. Елиот|омас Елиот]] во тоа време, и иако Елиот не сметал дека тие заслужуваат Фабер и Фабер да објават збирка песни, неколку биле објавени во списанието на Елиот „''The Criterion''“. На [[15 мај]] [[1934]] година, се родил синот на Луис и Мери, Даниел Џон Мекнис. Во септември истата година, Мекнис заминал во [[Даблин]] со Додс, кој имал републикански симпатии, и се сретнал со [[Вилијам Батлер Јејтс]]. По неуспешните обиди за пишување драма и уште еден роман, во септември 1935 година следувала ''„Поеми“'', првата од неговите збирки за Фабер и Фабер, кои ќе останат негови издавачи. Ова му помогнало на Мекнис да се етаблира како еден од новите поети од 1930-тите. Во ноември, Мери ги оставила Мекнис и нивниот син кој бил уште мал, поради еден руско-американски постдипломски студент по име Чарлс Кацман, кој престојувал кај семејството. Мекнис ангажирал медицинска сестра да се грижи за Ден, а неговата сестра и маќеа исто така помагале повремено. На почетокот на 1936 година, Блант и Мекнис ја посетиле [[Шпанија]], кратко по изборот на владата на [[Народен фронт (Шпанија)|Народниот фронт]]. Оден и Мекнис заминале во [[Исланд]] во летото истата година, што резултирало со издавање на ''„Писма од Исланд“'', збирка песни, писма (некои во стихови) и есеи. Во октомври, Мекнис го напуштил [[Бирмингем]] за да работи како предавач на Одделот за грчки јазик на [[Женски бедфордски колеџ,|Женскиот бедфордски колеџ,]] дел од [[Лондонски универзитет|Лондонскиот универзитет]]. === Лондон, 1936–1940 === Мекнис бил претставен во две високопрофилни збирки со современа поезија од 1936 година. ''Книгата на современи стихови на Фабер'', уредена од младиот писател и критичар [[Мајкл Робертс (писател)|Мајкл Робертс]], ги печати „Еклога за Божиќ“, „Неделно утро“, „Персеј“, „Доверителот“ и „Снег“ од Мекнис кон крајот на приближно хронолошката книга. <ref name="Anthologies">Korte, Schneider and Lethbridge (2000), ''Anthologies of British Poetry: Critical Perspectives from Literary and Cultural Studies'', ''Faber Book of Modern Verse'' (1936). Editions Rodopi B.V. pp.&nbsp;156–164 {{ISBN|90-420-1301-X}}</ref> Во книгата, Мекнис е сместен меѓу другите од новата Оденова група, претставувајќи верзија на [[Модернизам|модернизмот]] во која Елиот е ѕвездата. Мекнис и неговата група биле претставени и во ''„Оксфордската книга на современи стихови 1892–1935“'', уредена од [[Вилијам Батлер Јејтс|Јејтс]]. Оваа збирка генерално ги исклучувала американските поети и била помалку добро прифатена од критиката, но веднаш станала бестселер. Мекнис се преселил во поранешниот стан на Џефри Григсон во Хемпстед со Даниел и неговата медицинска сестра. Неговиот превод на ''„Агамемнон“'' од [[Есхил]] бил објавен кон крајот на 1936 година, а во продукција на „Груп Театар“. Кратко потоа бил финализиран неговиот развод од Мери. Тие продолжиле да си пишуваат чести писма еден на друг, иако Мери се омажила за Кацман кратко по разводот. Мекнис започнал афера со [[Ненси Колдстрим]]. Ненси, како и нејзиниот сопруг Бил, била сликарка и пријателка на Оден, кој го запознал парот со Мекнис додека биле во Бирмингем. Мекнис и Ненси ги посетиле [[Хебриди|Хебридите]] во 1937 година, што резултирало со издавање на прозна книга и стихови напишана од Мекнис со илустрации од Ненси, ''„Го преминав Минч“''. <ref>На стр. 157 од „Го преминав Минч“, Мекнис пишува дека ја напишал „Напуштајќи ја Бара“ (Поеми, 1937) седејќи на лежалка во крмата на брод. Завршните стихови, а особено завршниот ред на оваа песна, „Додека си жив без прашање, како сјајот на морето, моја мила“, се совпаѓа со неговиот текст во „Синовите се лажни“, стр. 171, за времето поминато во 1937 година со некого „од сите луѓе што ги познавав, таа би можела да биде најсјајна“. Тој исто така пишува дека таа „можела да биде тажна како затемнет Лондон“, но дека „не жалам за часовите и часовите расправии и меланхолија, неодговорливите оплакувања на некој што сакал да биде среќен на начин што едноставно не бил практичен“.</ref> Ненси насликала портрет од Мекнис. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://artuk.org/discover/artworks/frederick-louis-macneice-157930/search/actor:sharp-nancy-19092001/page/1/view_as/grid|title=(Frederick) Louis MacNeice &#124; Art UK}}{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.npg.org.uk/collections/search/person/mp09539|title=Nancy Culliford Spender (Née Sharp) - National Portrait Gallery}}</ref> Во август 1937 година се појавила „''Писма од Исланд“'' (која двајцата автори ја завршиле во домот на Мекнис во [[Лондон]] претходната година), а кон крајот на годината била објавена и продуцирана претстава „''Надвор од сликата“'' од „Груп театар“. Музиката за продукцијата ја напишал [[Бенџамин Бритен]], како што претходно направил и за ''„Агамемнон“''. Во 1938 година, Фабер и Фабер објавиле втора збирка песни, ''„Земјата наметнува“'', „''Oxford University Press''“ ја објавил ''„Современа поезија“'', а Ненси повторно придонел со илустрации за книга за зоолошката градина во Лондон, наречена едноставно ''„Зоолошка градина“''. Како што годината – и неговата врска со Ненси – се приближувале кон крајот, тој започнал да работи на ''„Есенски дневник“''. До Божиќ, Ненси се заљубила во братот на [[Стивен Спендер]], Мајкл, со кого подоцна ќе се омажи, и на крајот од годината Мекнис ја посетил [[Барселона]] кратко пред градот да падне во рацете на [[Франциско Франко|Франко]]. Поемата била завршена до февруари 1939 година и објавена во мај. Таа се смета за ремек-дело на Мекнис, во кое се запишани неговите чувства додека беснеела [[Шпанска граѓанска војна|Шпанската граѓанска војна]] и Обединетото Кралство се движело кон [[Втора светска војна|војна]] со Германија, како и неговите лични грижи и размислувања во текот на изминатата деценија. За време на велигденските празници таа година, Мекнис направил кратка турнеја со предавања на разни американски универзитети, каде што се сретнал и со Мери и Чарлс Кацман и одржувал читање со Оден и Кристофер Ишервуд во Њујорк, на кое присуствувал и [[Џон Бериман]], и на кое Оден за прв пат се сретнал со [[Честер Калман]]. Мекнис, исто така, се сретнал со писателката Елеонор Кларк во Њујорк и се договорил да ја помине следната академска година на пауза за да може да биде со неа. Организиран е предавачки престој на Корнелскиот универзитет, а во декември 1939 година Мекнис отпловил за Америка, оставајќи го својот син во [[Ирска]]. Корнел се покажал како успешен, но односот со Елеонор не, и Мекнис се вратил во [[Лондон]] до крајот на 1940 година. Фабер и Фабер ја објавиле ''„Избрани песни“'' во март 1940 година, која содржела 20 песни извлечени од ''„Песни 1935“'', ''„Земјата ги принудува“'' и ''„Есенски дневник“''. До 1945 година книгата поминала шест отпечатоци и се смета за негово најпознато дело. <ref>{{Наведена книга|url=|title=Ireland: A Cultural Encyclopedia|last=De Breffny|first=Brian|date=1983|publisher=Thames and Hudson|isbn=|location=London|page=148|author-link=}}</ref> Мекнис работел како новинар на слободна пракса (тој дал отказ од својата позиција како предавач на Бедфордскиот колеџ додека бил во Америка) и чекал објавување на ''„Планта и фантом“'', кое му било посветено на Кларк (претходната година, „Куала Прес“ го објавил ''„Последниот ров“'', ограничено издание кое содржело некои песни што ќе се појават во новиот том). На почетокот на 1941 година, Мекнис се вработил во [[Би-би-си|Би-Би-Си]]. === Војна и потоа, 1941–1963 === Работата на Мекнис за Би-Би-Си првично вклучувало пишување и продуцирање радио програми наменети за градење поддршка за [[Соединети Американски Држави|САД]], а подоцна и за Русија - културни програми што нагласуваат врски меѓу земјите, а не за директна пропаганда. Критичко дело за [[Вилијам Батлер Јејтс]] (на кое работел од смртта на поетот во 1939 година) било објавено на почетокот на 1941 година, како и ''„Плант и Фантом“'' и ''„Поеми 1925–1940“'' (американска антологија). На крајот од годината, Мекнис започнал врска со Хедли Андерсон и тие се венчале во јули 1942 година, три месеци по смртта на неговиот татко. Бриџит Корина Мекнис (позната по нејзиното второ име како и нејзините родители, или како „Бимба“) била родена една година подоцна. До крајот на војната, Мекнис напишал над шеесет сценарија за Би-Би-Си и уште една збирка песни, ''„Спрингборд“''. Радио-драмата ''„Кристофер Колумбо“'', продуцирана во 1942 година и подоцна објавена како книга, содржела музика од [[Вилијам Волтон]], диригирана од Сер Адријан Болт, а во главната улога ја играл [[Лоренс Оливие]]. ''„Тој имаше состанок“'' од 1943 година (лабаво базирана на животот и смртта на пријателот на Мекнис, [[Греам Шепард]], но исто така полуавтобиографска) била исто така објавена, како и ''„Темната кула“'' (1946, повторно со музика од Бритен). [[Дилан Томас]] глумел во некои од драмите на Мекнис во овој период, а двајцата поети, двајцата тешки пијачи, станале и друштвени другари. Мекнис раскажувал (и пишувал песни за) филмот „Насликани чамци“ од 1945 година. Во 1947 година, Би-Би-Си го испратил Мекнис да известува за независноста и [[Поделба на Индија|поделбата]] на [[Индија]], а тој продолжил да продуцира претстави за корпорацијата, вклучувајќи и радио адаптација од шест дела на ''[[Фауст од Гете|Фауст]]'' од [[Јохан Волфганг фон Гете|Гете]] во 1949 година. Збирката песни од 1948 година, ''„Дупки на небото“'', наишла на помалку поволен прием од претходните книги. Во 1950 година му било дадено осумнаесетмесечно отсуство за да стане директор на Британскиот институт во [[Атина]], управуван од Британскиот совет. [[Патрик Ли Фермор]] претходно бил заменик-директор на Институтот, а тој и неговата идна сопруга, почитуваната Џоан Елизабет Рејнер (родена Ејрес Монсел), станале блиски пријатели на Мекнисови. ''„Ten Burnt Offerings“'', песни напишани во [[Грција]], биле емитувани од Би-Би-Си во 1951 година и објавени следната година. Семејството се вратило во [[Англија]] во август 1951 година, а Ден (кој бил во англиски интернат) заминал за [[Америка]] на почетокот на 1952 година за да остане со својата мајка, за да избегне воена служба. Ден се вратил во Англија во 1953 година, но заминмал да живее трајно со својата мајка по правна битка со Мекнис. Во 1953 година, Мекнис ја напишал ''„Есенско продолжение“'', долга автобиографска поема in terza rima (во терца рима), која критичарите ја споредиле неповолно со ''„Есенски дневник“''. Смртта на Дилан Томас се случила на пола пат од пишувањето на поемата, а Мекнис се вклучил во комеморации за поетот и се обидел да собере пари за неговото семејство. 1953 и 1954 година донеле турнеи со предавања и настапи низ САД (сопругот и сопругата одржале вечер со песни, монолози и поетски читања) и средби со [[Џон Бериман]] (на бродот за враќање во 1953 година, а подоцна и во Лондон) и Елеонор Кларк (која веќе била во брак со [[Роберт Пен Ворен]]). Мекнис заминал во [[Египет]] во 1955 година и во [[Гана]] во 1956 година на долги задачи за Би-Би-Си. Друга лошо прифатена збирка песни, ''„Посети“'', била објавена во 1957 година, а Мекнисови купиле куќа за одмор на [[Остров Вајт|островот Вајт]] од [[Џон Пристли]] (познаник од пристигнувањето на Мекнис во Лондон дваесет години претходно). Сепак, бракот почнал да се затегнува. Мекнис пиел сè повеќе и имал повеќе или помалку сериозни афери со други жени. Во тоа време, Мекнис станувал сè понезависен од алкохолот, поминувајќи време со други писатели, вклучувајќи го и Доминик Беан со кого редовно пиел до заборав; двајцата мажи поминале особено пијана ноќ во домот на Сесил Вудхам-Смит за време на една чудна средба во Ирска, додека Беан работела на задача како писател за списанието „''Life''“, а Мекнис на задача за Би-Би-Си. За време на патувањето, кое наводно траело неколку недели, ниту еден писател не успеал успешно да го поднесе својот примерок. [[Податотека:The_grave_of_Louis_Macneice_near_Carrowdore_-_geograph.org.uk_-_437068.jpg|мини|Мекнис бил погребан во Кароудор со неговата мајка.]] Мекнис бил награден со медал од [[Ред на Британската Империја|редот на Британското Царство]] на списокот на новогодишни почести во 1958 година. Патувањето во [[Јужноафриканска Република|Јужна Африка]] во 1959 година било проследено со почетокот на неговата последна врска, со актерката Мери Вимбуш, која глумела во неговите драми уште од четириесеттите години. Хедли го замолил Мекнис да го напушти семејниот дом кон крајот на 1960 година. На почетокот на 1961 година, била објавена ''„Сонцестој“'', а во средината на годината Мекнис станал вработен со скратено работно време во Би-Би-Си, оставајќи му шест месеци годишно да работи на свои проекти. До тогаш тој „живеел на алкохол“ и јадел многу малку, но сè уште пишувал (вклучувајќи нарачана работа за астрологијата, која ја сметал за „хакерска работа“). Во август 1963 година, тој заминал во пештерски истражувања во Јоркшир за да собере звучни ефекти за неговата последна радио претстава, ''„Лица од Порлок“''. Фатен во бура на мочуриштата, тој не се пресоблекол од мократа облека сè додека не се вратил дома во [[Хартфордшир]]. Бронхитисот се развил во вирусна [[пневмонија]], и тој бил примен во болница во [[Лондон]] на 27 август, каде што починал на 3 септември, на 55-годишна возраст. <ref>{{Наведена книга|url=http://books.openedition.org/puc/544|title=Studies on Louis MacNeice|last=Mahon|first=Derek|date=20 December 2012|publisher=Presses universitaires de Caen|isbn=9782841334414|editor-last=Genet|editor-first=Jacqueline|series=Littérature et civilisation irlandaises|pages=63–77|chapter=MacNeice, the war and the BBC|access-date=8 December 2018|editor-last2=Hellegouarc'h|editor-first2=Wynne|via=OpenEdition Books}}</ref> Неговата пепел била погребана на гробиштата Кароудор во [[Даун|округот Даун]], со неговата мајка и дедо по мајчина линија. <ref name="BBC1"/> Неговата последна книга песни, ''„Горењето на седалото“'', била објавена неколку дена по неговиот погреб - Оден, кој одржал читање на комеморацијата на Мекнис, ги опишал песните од неговите последни две години како „''меѓу неговите најдобри''“. == Влијание == Мекнис напишал во воведот на својот ''„Есенски дневник“'': „''Поезијата, според мене, мора да биде искрена пред сè друго и одбивам да бидам „објективен“ или јасен по цена на искреноста''.“ <ref>{{Наведена книга|title=Autumn Journal|last=MacNeice|first=Louis|date=1996|publisher=Faber & Faber|isbn=9780571177769|page=7}}</ref> Тој инспирирал многу поети по неговата смрт, особено оние од [[Северна Ирска]], како што се [[Пол Малдун]] и [[Мајкл Лонгли]]. <ref name="Archive">{{Наведена мрежна страница|url=https://poetryarchive.org/poet/louis-macneice/|title=Louis MacNeice|work=Poetry Archive|language=en-GB|accessdate=2024-07-03}}</ref> Имало движење за да се врати како ирски писател, а не како сателит на Оден. <ref>K. Devine and A. J. Peacock, ''Louis MacNeice and His Influence'', {{ISBN|0-86140-391-6}}</ref> Лонгли има уредено два избора од своите дела, а Малдун му дава повеќе простор на Мекнис отколку на кој било друг автор во неговата книга од „Фабер“ за современа ирска поезија, која го опфаќа периодот од смртта на [[Вилијам Батлер Јејтс|Вилијам Б. Јејтс]] до 1986 година. Малдун и Дерек Махон напишале елегии за Мекнис, а елегијата на Махон доаѓа по поклонението на гробот на поетот во друштво на Лонгли и [[Шејмас Хини|Шејмус Хини]] во 1965 година. Во времето на смртта на Мекнис, Џон Бериман го опишал како „''еден од моите најдобри пријатели''“ и напишал елегија во ''„Песна за соништата“ #267''. == Архива == Архивата на Луис Мекнис била основана во Центарот „Хари Ренсом“ на [[Тексашки универзитет во Остин|Тексашкиот универзитет во Остин]] во 1964 година, една година по смртта на Мекнис. Колекцијата, која во голема мера доаѓа од сестрата на Мекнис, Елизабет Николсон, вклучува ракописи од поетски и драмски дела, голем број книги, преписка и книги од библиотеката на Мекнис. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://norman.hrc.utexas.edu/fasearch/findingAid.cfm?eadid=01208|title=Louis MacNeice: An Inventory of His Collection at the Harry Ransom Center|work=norman.hrc.utexas.edu|accessdate=2017-11-06}}</ref> == Дела == === Збирки поезија === * ''Слеп огномет'' (1929, главно сметан од Мекнис за јувенилија и исклучен од ''Собраните песни од'' 1949 година) * ''Поеми'' (1935) * ''Писма од Исланд'' (1937, со [[Вистан Хју Оден|В.Х. Оден]], поезија и проза) * ''Земјата ги принудува'' (1938) * ''Есенски дневник'' (1939) * ''Последниот ров'' (1940) * ''Избрани песни'' (1940) * ''Планта и Фантом'' (1941) * ''Отскочна штица'' (1944) * ''Молитва пред раѓање'' (1944) * ''Дупки на небото'' (1948) * ''Собрани песни, 1925–1948'' (1949) * ''Десет жртви паленици'' (1952) * ''Есенско продолжение'' (1954) * ''Посети'' (1957) * ''Сонцестој'' (1961) * ''Горечкиот костур'' (1963) * ''Набљудувач на ѕвезди'' (1963) * ''Избрани песни'' (1964, уредено од В.Х. Оден) * ''Собрани песни'' (1966, уредено од Е.Р. Додс) * ''Избрани песни'' (1988, уредено од [[Мајкл Лонгли]], редизајнирано и повторно објавено од Wake Forest University Press, 2009) * ''Собрани песни'' (2007, уредено од Питер Мекдоналд) === Претстави === * ''Агамемнон од Есхил'' (1936, превод) * ''Надвор од сликата'' (1937) * ''[[Christopher Columbus (radio)|Кристофер Колумбо]]'' (1944, радио) и настапи, Брајтон Доум (2002) * ''Тој имаше состанок'' (1944, радио, не е објавено посебно) * ''Темната кула и други радио сценарија'' (1947) * ''[[Фауст од Гете|„Фауст“ од Гете]]'' (1949, објавено 1951, превод) * ''„Напредокот на затвореникот“'' (радио претстава, емитувана на 27 април 1954 година, <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://genome.ch.bbc.co.uk/793274119c1d4c4daeaf3b773304123c|title=Prisoner's Progress|date=27 April 1954|work=[[BBC Genome Project|BBC Programmes Index]]|publisher=BBC|archive-url=https://web.archive.org/web/20250915030957/https://genome.ch.bbc.co.uk/793274119c1d4c4daeaf3b773304123c|archive-date=15 September 2025|accessdate=29 July 2025}}</ref> добитник на наградата RAI за драмски дела на Prix Italia во Фиренца во 1954 година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rai.it/dl/doc/2025/04/24/1745502034846_prix_italia_1948_2024.pdf|title=Prix Italia 1948 2024 - The Winners|last=Polignieri|first=Riccardo|date=3 April 2025|work=Prix Italia - RAI|accessdate=29 July 2025}}</ref> ) * ''Лудите Острови'' [1962] ''и Администраторот'' [1961] (1964, радио) * ''„Лица од Порлок“'' [1963] ''и други драми за радио'' (1969) * ''Еден за гробот: современа драма за моралот'' [1958] (1968) * ''Избрани драми од Луис Мекнис'', уредници Алан Хојзер и Питер Мекдоналд (1993) Мекнис, исто така, напишал неколку драми кои никогаш не биле продуцирани, а многу за Би-Би-Си кои никогаш не биле објавени. === Книги (фикција) === * ''Кружен тек'' (1932, како „Луис Малоун“) * ''Монетата што се тркала'' (1956, за деца) === Книги (нефикција) === [[Податотека:Zoo_first_edition_dust_jacket.jpg|мини|Прво издание од ''„Зоолошка градина“'' (1938), илустрации од Ненси Шарп]] * ''Ја преминав реката Минч'' (1938, патувања, проза и поезија) * ''Современа поезија: Личен есеј'' (1938, критика) * ''Зоолошка градина'' (1938) * ''Поезијата на В.Б. Јејтс'' (1941) * „''Струните се лажни“'' (1941, објавена 1965, автобиографија) * ''Запознајте ја американската армија'' (1943) * ''Астрологија'' (1964) * ''Разновидни параболи'' (1965, критика) * ''Избрана проза од Луис Мекнис'', уредник Алан Хојзер (1990) == Наводи == {{наводи}} ==Извори== * Louis MacNeice, ''Collected Poems'', ed. by [[Peter McDonald (critic)|Peter McDonald]], [[Faber and Faber]], 2007. * ''Louis MacNeice: Selected Poems'', [[Michael Longley|Longley, Michael]] (ed. and Introduction), [[Faber and Faber]]. {{ISBN|0-571-15270-8}}; published in the United States by Wake Forest University Press. * Louis MacNeice, ''Letters of Louis MacNeice'', ed. by Jonathan Allison, Faber and Faber, 2010. {{ISBN|978-0571-22441-8}} * Louis MacNeice, ''The Strings are False'' (autobiography), [[Faber and Faber]], 1965. {{ISBN|0-571-11832-1}} * [[Jon Stallworthy]] ''Louis MacNeice'' [[Faber and Faber]], 1995. {{ISBN|0-571-17687-9}} == Надворешни врски == {{wikiquote}} {{commons category}} * [http://norman.hrc.utexas.edu/fasearch/findingAid.cfm?eadid=01208 Louis MacNeice Papers] at the [[Harry Ransom Center]] * [https://www.bbc.co.uk/northernireland/learning/getwritingni/wh_macneice.shtml Local Writing Legends – Louis MacNeice] at bbc.co.uk * [https://web.archive.org/web/20060907122011/http://www.poetryarchive.org/poetryarchive/singlePoet.do?poetId=1559 Profile at the Poetry Archive] * [http://www.poets.org/poet.php/prmPID/755 Profile at Poets.org] * [http://www.poetryfoundation.org/bio/louis-macneice Profile at Poetry Foundation] * [http://www.npg.org.uk/collections/search/person.php?search=ss&firstRun=true&sText=macneice&LinkID=mp09538 MacNeice at portraits at National Portrait Gallery] * Arthur Strain, [https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/northern_ireland/6989261.stm "Writer's life celebrated"], BBC News, 12 September 2007. Text and audio file. * [http://www.kpfahistory.info/dandl/macniece_memorial.mp3 Louis MacNeice Memorial Programme] BBC Radio, 1963 * [https://rose.library.emory.edu/ Stuart A. Rose Manuscript, Archives, and Rare Book Library], Emory University: [http://pid.emory.edu/ark:/25593/8zm16 Louis MacNeice collection, 1926-1959]{{Мртва_врска|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://findingaids.library.columbia.edu/ead/nnc-rb/ldpd_4079073 Finding aid to Louis MacNeice papers at Columbia University. Rare Book & Manuscript Library.] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Мекнис, Луис}} [[Категорија:Заповедници на Редот на Британската Империја]] [[Категорија:Починати во 1963 година]] [[Категорија:Родени во 1907 година]] [[Категорија:Ирски поети]] [[Категорија:Ирски романописци]] [[Категорија:Британски романописци]] 356sk5vz1g0lik2pv5jnkfbvkldkh97 Кражба 0 1379682 5567389 5465866 2026-05-30T16:13:46Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567389 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Paul-Charles Chocarne-Moreau The Cunning Thief.jpg|мини|''Итриот крадец'', слика од Пол-Шарл Шокарн-Моро, која прикажува крадец што се подготвува да украде печиво]] '''Кражба''' — [[кривично дело]] што се состои во тајно одземање на туѓ имот.<ref name="WEAL">{{cite book|title=West's Encyclopedia of American Law Vol. 10|last1=Lehman|first1=Jeffrey|last2=Phelps|first2=Shirelle|date=2005|publisher=Thomson/Gale|edition=2|location=Detroit}}</ref> Кражбата претставува одземање што сторителот го врши со очекување дека тоа ќе остане незабележано од оштетениот или од други лица. Кражбата е еден вид одземање, која од другите видови се разликува по начинот на одземање на имотот — тајност. Тајноста како обележје се состои во тоа што лицето што ја врши кражбата смета дека го одзема имотот незабележливо за оштетениот. Суштинско обележје е токму фактот дека сторителот ја свестува тајноста, па дури и кога кражбата била забележана од оштетениот или од други лица, а сторителот сметал дека постапува незабележливо од нив — таквото дејство и понатаму ќе се смета токму за кражба. == Кражба според македонското законодавство == Во [[Република Македонија]], кривичното дело кражба е регулирано во Глава XXIII — Кривични дела против имотот од Кривичниот законик (КЗ).<ref name="КЗ_МКД">[https://nacionalnakomisija.gov.mk/wp-content/uploads/2016/11/%D0%9A%D1%80%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B5%D0%BD-%D0%B7%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BA-%D0%BE%D1%81%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%BD-%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82.pdf Кривичен законик на Република Македонија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20250803002527/http://nacionalnakomisija.gov.mk/wp-content/uploads/2016/11/%D0%9A%D1%80%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B5%D0%BD-%D0%B7%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BA-%D0%BE%D1%81%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%BD-%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82.pdf |date=2025-08-03 }} (актуелен текст, Глава XXIII). Указот за прогласување е од 23 јули 1996 година. Прогласен од Претседателот Киро Глигоров и Претседателот на Собранието Тито Петковски.</ref> === Кривични дела против имотот === Кражбата е определена во Членот 235 од КЗ.<ref name="КЗ_МКД" /> * '''Основна кражба (Член 235, став 1)''': Тој што тајно ќе одземе туѓ подвижен предмет со намера противправно да го присвои, ќе се казни со парична казна или со [[затвор]] до три години. * '''Полесна форма (Член 235, став 2)''': Ако вредноста на украдениот предмет е помала и сторителот одел кон тоа да присвои предмет од таква вредност, ќе се казни со парична казна или со затвор до една година. * '''Тешка кражба (Член 236)''': Законот предвидува и тешка кражба, која вклучува квалификаторни околности (на пр. употреба на [[насилство|сила]], употреба на [[оружје]], извршена од повеќе лица или извршена со провалување).<ref name="КЗ_МКД"/> * '''Разбојничка кражба (Член 237)''': Предвидена е за сторителот што е затечен при извршување на кражба и употреби сила или закана со цел да го задржи украдениот предмет.<ref name="КЗ_МКД"/> === Дело од мало значење (ситно одземање) === Случаите на таканаречена „ситна кражба“ се регулирани преку концептот Дело од мало значење (Член 8 од КЗ, Општ дел — Глава II). Оваа одредба се применува кога:<ref>[https://nacionalnakomisija.gov.mk/wp-content/uploads/2016/11/%D0%9A%D1%80%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B5%D0%BD-%D0%B7%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BA-%D0%BE%D1%81%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%BD-%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82.pdf Кривичен законик на Република Македонија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20250803002527/http://nacionalnakomisija.gov.mk/wp-content/uploads/2016/11/%D0%9A%D1%80%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B5%D0%BD-%D0%B7%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BA-%D0%BE%D1%81%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%BD-%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82.pdf |date=2025-08-03 }} (актуелен текст, Глава II). Указот за прогласување е од 23 јули 1996 година. Прогласен од Претседателот Киро Глигоров и Претседателот на Собранието Тито Петковски.</ref> {{Цитатник|Делото, иако содржи обележја на кривично дело, претставува дело од мало значење поради отсуството или незначителноста на штетните последици и нискиот степен на кривична одговорност на сторителот.}} Во пракса, за да се утврди дали кражбата е кривично дело или прекршок, се зема предвид вредноста на украдениот имот и околностите на сторувањето. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://nacionalnakomisija.gov.mk/wp-content/uploads/2016/11/%D0%9A%D1%80%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B5%D0%BD-%D0%B7%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BA-%D0%BE%D1%81%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%BD-%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82.pdf КРИВИЧЕН ЗАКОНИК НА РМ 23 ЈУЛИ 1996 Г.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20250803002527/http://nacionalnakomisija.gov.mk/wp-content/uploads/2016/11/%D0%9A%D1%80%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B5%D0%BD-%D0%B7%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BA-%D0%BE%D1%81%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%BD-%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82.pdf |date=2025-08-03 }} [[Категорија:Кражба| ]] __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ h8i5o84lu4jaophkh4ajy3k8qg1cznw Малоречки манастир 0 1380367 5567760 5471833 2026-05-31T11:52:40Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567760 wikitext text/x-wiki {{Infobox monastery | name = Малоречки манастир | image = Малоречки манастир 2.jpg | caption = Манастирскиот конак | full = Манастир „Св. Ѓорѓи“ - Мала Речица | other_names = Малоречички манастир | order = [[МПЦ - ОА]] | established = {{римски|13}} век<br/>1936<br/>2017 | disestablished = 2001 | abbot = | diocese = [[Тетовско-гостиварска епархија|Тетовско-гостиварска]] | churches = [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Мала Речица|„Св. Ѓорѓи“]] | founder = | dedication = [[Свети Георги|Свети Ѓорѓи]] | people = | location = [[Мала Речица]], [[Општина Тетово]], {{МКД}} | coord = {{coord|41|59|44|N|20|56|40|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} | oscoor = | remains = 1 црква, конак, камбанарија, помошни објекти | public_access = да | other_info = ([[Трета тетовска парохија]]) }} '''Малоречки манастир''' — [[манастир]] во тетовското село [[Мала Речица]].<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> == Местоположба == Манастирот се наоѓа во подножјето на [[Шар Планина]], над последните куќи во селото [[Мала Речица]], во непосредна близина на градот [[Тетово]].<ref name="историја"/> == Историја == Во 1920 година биле вршени ископувања и биле пронајдени темелите на старата манастирска црква,<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.scribd.com/document/460319681/%D0%88%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD-%D0%A2%D1%80%D0%B8%D1%84%D1%83%D0%BD%D0%BE%D1%81%D0%BA%D0%B8-%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3|title=Полог|last=Трифуноски|first=Јован|authorlink=Јован Трифуноски|page=374-376|date=1976|publisher=[[Српска академија на науките и уметностите]]|isbn=|location=[[Белград]]|oclc=}}</ref> која според црковните книги се споменува уште во [[13 век]], додека фрескоживописите потекнуваат од [[14 век]]. За време на турското владеење, црквата била во два наврати уништувана.<ref name="историја"/> Во 1936 година врз темелите на старата црква била возобновена денешната црква, од ктиторот Ѓоце Митрушевски, трговец од [[Тетово]]. По смртта на ктиторот, за манастирот и неговото одржување, се грижел неговиот син Круме, заедно со многу родољубиви и чесни [[христијани]]. Црквата по [[Втора светска војна|Втората светска војна]] била во лоша состојба.<ref name=":0" /> Во 1965 година биле изградени конаците и придружните објекти.<ref name="историја"/> Во овој манастир престојувал и неговото високопреосвештенство митрополитот [[Полошко - кумановска епархија|Полошко-кумановски]] г. [[Кирил Полошко-кумановски|Кирил]]. Грижата за манастирот во 1970 година ја презел Тодор Петрушевски, зет на покојниот Круме Митрушевски. Во 1971 година во манастирот заживува монашкиот живот и за старешина на манастирот е поставен јеромонахот Пантелејмон кој во овој манастир живеел и работел сè до својата смрт, односно до 1981 година.<ref name="историја"/> === Настани од 2001 === Со почетокот на [[Воен конфликт во Македонија, 2001|конфликтот од 2001]], во март 2001 година, црквата и манастирот биле оштетувани во неколку наврати.<ref name="историја"/> Во манастирската црква бил подметнат пожар спроти празникот „Св. Ѓорѓи“ на 8 декември 2001 година, а пред самиот пожар црквата и конаците биле ограбени и целосно демолирани. Конаците биле опожарени наредниот ден, но пожарот бил спречен со интервенција на пожарникарите, така што оштетувањата биле значително, но не и целосни. Била оштетена столаријата, а на дрвените делови на кровот имало локални оштетувања. Сепак, поради временските услови и неможноста за обнова, штетите биле поголеми. Била уништена целата опрема и инвентар. Пожарот ги уништил сите помошни простории, кујната, игуменската соба, како и летната кујна со визбата.<ref name="историја"/> === Обнова === После пожарот на манастирскиот комплекс веднаш започнала иницијатива за возобновување на манастирот. Првите чекори се случиле во 2010 година, кога група од неколку локални [[македонски Албанци|Албанци]] започнале со иницијатива за изградба. Според месните жители, се смета дека повторната изградба на црквата ќе го разбиел „малерот“ - да се раѓаат деца со аномалии, за кој велат дека ги бие откако овој верски објект бил уништен.<ref>{{наведени вести|url=http://www.novamakedonija.com.mk/NewsDetal.asp?vest=1229102136277&id=9&setIzdanie=22171|title=И Албанците и се радуваат на црквата во Мала Речица|date= 30 декември 2010|publisher=Нова Македонија|language=македонски|accessdate=2011-02-18}}</ref> По седумгодишна обнова, манастирската црква била осветена на 8 октомври 2017 година.<ref>[https://sdk.mk/index.php/magazin/po-16-godini-obnoven-zapaleniot-manastir-vo-mala-rechitsa/ ''ПО 16 ГОДИНИ ОБНОВЕН ЗАПАЛЕНИОТ МАНАСТИР ВО МАЛА РЕЧИЦА'']</ref> == Градби во манастирот == Манастирскиот комплекс е составен од: главната манастирска црква, манастирските конаци, како и други помошни објекти.<ref name="историја">{{Наведена мрежна страница|url=https://svetapetka.tripod.com/Mansvgeorgijrecica.html|title=Манастир Свети Ѓорѓи село Мала Речица|work=svetapetka.tripod.com|accessdate=2025-11-10|archive-date=2025-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20250222044957/https://svetapetka.tripod.com/Mansvgeorgijrecica.html|url-status=dead}}</ref> === Црква „Св. Ѓорѓи“ === {{главна|Црква „Св. Ѓорѓи“ - Мала Речица}} Главната манастирска црква е посветена на Свети Ѓорѓи, по која е и наречен целиот манастир. == Галерија == <gallery mode="packed" heights="120px"> Податотека:Малооречички манастир 7.jpg|Sид со икони во дворот Податотека:Малоречички манастир 3.jpg|Трпезаријата Податотека:Малоречички манастир 4.jpg|Влезната порта Податотека:Малоречички манастир 5.jpg|Гроб во дворот Податотека:Малоречички манастир 6.jpg|Чешма во дворот Податотека:Малоречки манастир 8.jpg|Стар ѕид Податотека:Малоречки манастир 9.jpg|Македонскиот крст </gallery> == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Mala Rečica Monastery}} [[Категорија:Малоречки манастир| ]] [[Категорија:Мала Речица]] [[Категорија:Манастири во Македонија]] [[Категорија:Манастири на МПЦ]] [[Категорија:Манастири во Тетовско-гостиварската епархија]] [[Категорија:Манастири во Тетовското архијерејско намесништво]] rndeqkwxz3l67k7lfldn0oal4doulq8 Слава (ТВ-серија) 0 1380612 5567715 5552952 2026-05-31T10:36:42Z Andrew012p 85224 5567715 wikitext text/x-wiki {{Infobox television | image = The Glory TV series.jpg | caption = Плакатот на серијата | native_name = 더 글로리 | genre = одмазда<br>[[психолошки трилер]] | writer = [[Ким Ун Сук]] | director = Ан Гил Хо | starring = Сонг Хје Кјо<br>[[Ли До Хјун]]<br>[[Лим Џи Јон]]<br>[[Јом Хје Ран]]<br>Парк Сунг Хун<br>Џунг Сунг Ил | music = Ким Џун Сок<br>Џунг Се Рин | country = {{знамеикона|Јужна Кореја}} [[Јужна Кореја]] | language = [[корејски]] | num_episodes = 16 | executive_producer = {{ubl|Ким Сон Те|Ким Бом Ре|Ким Ун Сук|Ан Гил Хо}} | producer = {{ubl|Јун Ха Рим|Ким Јонг Кју}} | editor = {{ubl|Хан Џи Ву|Парк Ун Ми}} | cinematography = Џанг Џонг Кјунг | runtime = 47 — 72 минути | company = [[Hwa&Dam Pictures]]<br />[[Studio Dragon]] | network = [[Netflix]] | first_aired = 30 декември 2022 | last_aired = 10 март 2023 }}'''''Слава''''' ({{Langx|ko|더 글로리}}, {{Langx|en|The Glory}}) — јужнокорејска [[телевизиска серија]] во жанрот одмазднички психолошки трилер, напишана од Ким Ун Сук и режирана од Ан Гил Хо за [[Netflix]]. Во главните улоги се појавуваат Сонг Хје Кјо, Ли До Хјун, Лим Џи Јон, Јом Хје Ран, Парк Сунг Хун и Џунг Сунг Ил. Серијата била поделена на два дела: Дел 1 бил објавен на 30 декември 2022 г., а Дел 2 на 10 март 2023 г. И двата дела добиле критичко признание и постигнале голем успех во гледаноста. Серијата добила осум номинации на 59-та церемонија на доделување на наградата „Пексанг“, освојувајќи три награди: „Најдобра драма“, „Најдобра глумица“ за Сонг Хје Кјо и „Најдобра споредна глумица“ за Лим Џи Јон. == Содржина == Мун Донг Ун, поранешна жртва на училишно насилство, планира и бара одмазда против нејзините насилници откако ќе се вработи како класна раководителка во основното училиште на детето на водачот на насилниците (Ха Је Сол).<ref>{{cite web|url=https://www.nme.com/news/tv/song-hye-kyo-lee-do-hyun-to-star-in-new-netflix-k-drama-the-glory-3274606|title=Song Hye-kyo, Lee Do-hyun to star in new Netflix K-drama 'The Glory'|last=Carmen|first=Chin|date=22 фјули 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220925211443/https://www.nme.com/news/tv/song-hye-kyo-lee-do-hyun-to-star-in-new-netflix-k-drama-the-glory-3274606|archive-date=25 септември 2022|website=[[NME]]|access-date=July 25, 2022|url-status=live}}</ref> Некои сцени се засновани на вистински настан од 2006 г., кога група средношколци од Чонгџу, [[Јужна Кореја]], изнудувале пари од својата соученичка околу еден месец, постојано тепајќи ја и горејќи ја користејќи предмети во тој процес.<ref>{{Cite web|url=https://www.insider.com/bullying-netflix-kdrama-the-glory-inspired-by-real-cases-2023-2|title=Part 2 of Korean drama 'The Glory' is hitting Netflix in March — one of its most gruesome scenes is based on a real case of school violence that gripped Korea 2 decades ago|last=Koh|first=Reena|date=27 февруари 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230818141019/https://www.insider.com/bullying-netflix-kdrama-the-glory-inspired-by-real-cases-2023-2|archive-date=18 август 2023|website=Insider|access-date=5 мај 2023|url-status=live}}</ref><ref name=":5">{{Cite magazine|last=Burt|first=Kayti|date=10 март 2023|title=The Real Stories of Bullying Behind Netflix's 'The Glory'|url=https://time.com/6261820/the-glory-netflix-true-story/|magazine=Time|access-date=5 мај 2023|archive-date=5 мај 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230505003620/https://time.com/6261820/the-glory-netflix-true-story/|url-status=live}}</ref> == Улоги == {{Список со глумци}} |- | Сонг Хје Кјо | Мун Донг Ун |- | Ли До Хјун | Џу Јо Џонг |- | Лим Џи Јон | Парк Јонг Џин |- | Јом Хје Ран | Канг Хјон Нам |- | Парк Сунг Хун | Џон Џе Џун |- | Џунг Сунг Ил | Ха До Јонг |- |} == Епизоди == {{Преглед на серии | објавено = да | премиераодеднаш = да | сезонаT = Сезона | боја1 = #0000CD | линкT1 = 1. дел | епизоди1 = 8 | премиера1 = 30 декември 2022 | финале1 = премиера | боја2 = #882D17 | линкT2 = 2. дел | епизоди2 = 8 | премиера2 = 10 март 2023 | финале2 = премиера }} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title}} [[Категорија:Оригинални програми на Netflix]] [[Категорија:Телевизиски серии на корејски јазик]] [[Категорија:Јужнокорејски телевизиски серии]] __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ ekfnzj7xe4tjmvirak3y9itxvtpghgz Лентаста јагула 0 1381220 5567544 5560065 2026-05-31T03:13:19Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567544 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|name=Лентаста јагула|image=Ribbon Moray (Rhinomuraena quaesita) (6052858389) (cropped).jpg|image2=Female Ribbon eel (Rhinomuraena quaesita) (2).jpg|image2_caption=Машка (горе) и женска (долу) јагула|status=LC|status_system=IUCN3.1|status_ref=<ref name=IUCN>{{Cite journal | author = McCosker, J.E. | title = ''Rhinomuraena quaesita'' | journal = [[The IUCN Red List of Threatened Species]] | volume = 2010 | page = e.T155301A115297865 | publisher = [[IUCN]] | date = 2010 | url = http://www.iucnredlist.org/details/155301/0 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2010-4.RLTS.T155301A4770176.en| doi-access = free }}</ref>|parent_authority=[[Самуел Гарман|Гарман]], 1888|taxon=Rhinomuraena quaesita|authority=[[Самуел Гарман|Гарман]], 1888|range_map=|range_map_caption=|synonyms=''Rhinomuraena amboinensis''}} '''Лентеста јагула''' ('''''Rhinomuraena quaesita'''''), позната и како '''мурена со листен нос''' — е [[Вид (биологија)|вид]] мурена, единствениот член на [[Род (биологија)|родот]] ''Rhinomuraena''. Лентестата јагула се наоѓа во песочни јами и гребени во Индо-Тихиот Океан. Иако генерално се сместува во семејството муренки ''[[Muraenidae]]'', таа има неколку посебни карактеристики што ги наведуваат некои да ја сместат во посебно семејство, ''Rhinomuraenidae''.<ref name=":12">{{Наведено списание|last=Wang|first=Feng Yu|last2=Tang|first2=Meng Yun|last3=Yan|first3=Hong Young|date=2011|title=A comparative study on the visual adaptations of four species of moray eel|journal=Vision Research|volume=51|issue=9|pages=1099–1108|doi=10.1016/j.visres.2011.02.025|issn=0042-6989|pmid=21385593}}</ref> == Развој == Лентастите јагули се дневни видови (активни преку ден). Видот се карактеризира со долго, тенко тело и високи грбни перки. Лентастата јагула лесно може да се препознае според нејзините раширени предни ноздри и широко отворени вилици. Овие јагули можат да имаат до 255 пршлени во грбната коска, поради кое ги прави еден од најтесните и издолжени познати видови јагули.<ref name=":0">{{Наведено списание|last=Fishelson|first=L.|date=1990-06-01|title=Rhinomuraena spp. (Pisces: Muraenidae): The first vertebrate genus with post-anally situated urogenital organs|journal=Marine Biology|language=en|volume=105|issue=2|pages=253–257|bibcode=1990MarBi.105..253F|doi=10.1007/BF01344294|issn=1432-1793}}</ref> [[Податотека:Ribbon_Eel.jpg|лево|мини|Црна јувенилна фаза]] [[Податотека:Ribbon_Moray_Rhinomuraena_quaesita_(7963681710).jpg|лево|мини|Целосна слика на телото]] Ларвата на лентастата јагула е опишана како голем, зеленикав [[лептоцефал]].<ref>{{Наведено списание|last=Miller|first=Michael J.|last2=Rutgers|first2=Rob|last3=Haythorne|first3=Barry|last4=Yavuzdoğan|first4=Tunç|last5=Obata|first5=Seishoku|last6=Wu|first6=Tony|last7=Rutgers|first7=Henny|last8=Powell|first8=Jerry|last9=Tsukamoto|first9=Katsumi|date=2013|title=Observations of large muraenid leptocephali in coastal Indonesia: locations of sightings and behaviour of the larvae|url=http://www.journals.cambridge.org/abstract_S1755267213000079|journal=Marine Biodiversity Records|language=en|volume=6|bibcode=2013MBdR....6E..82M|doi=10.1017/S1755267213000079|issn=1755-2672|url-access=subscription}}{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Врз основа на забележаните промени во бојата, генерално се смета за [[Хермафродит|протандичен хермафродит]] (преобразба од машка во женка).<ref>{{Наведено списание|last=De Mitcheson|first=Yvonne Sadovy|last2=Liu|first2=Min|date=2008|title=Functional hermaphroditism in teleosts|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1467-2979.2007.00266.x|journal=Fish and Fisheries|language=en|volume=9|issue=1|pages=1–43|bibcode=|doi=10.1111/j.1467-2979.2007.00266.x|issn=1467-2960|url-access=subscription}}</ref> Кога е потребно, машките јагули ќе развијат репродуктивни органи, ќе положат јајца, а потоа ќе умрат. Оваа фаза на развој се случува во рок од околу еден месец.<ref name=":22">{{Наведена книга|title=World of Wonders: In Praise of Fireflies, Whale Sharks, and Other Astonishments|last=Nezhukumatathil|first=Aimee|publisher=Milkweed Editions|year=2020|isbn=978-1-57131-365-2|location=Minneapolis|pages=123–125}}</ref> Во нивната младешка фаза, лентестите јагули изгледаат претежно црни со жолта грбна перка. Кај возрасните мажјаци, црната боја е заменета со живописен сино-жолт изглед на лицето. Возрасната женка е целосно жолта или жолта со малку сина боја на задниот дел.<ref name=":32">{{Наведена книга|title=Coral reef fishes: Caribbean, Indian Ocean, and Pacific Ocean including the Red Sea|last=Lieske|first=Ewald|last2=Myers|first2=Robert F.|date=1999|publisher=Princeton university press|isbn=978-0-691-00481-5|location=Princeton (N.J.)}}</ref> Промената на бојата поврзана со промената на полот не е позната кај ниту еден друг вид [[мурена]]. Сините возрасни мажјаци се движат од 65 до 94 сантиметри во должина, додека поголемите жолти женки можат да достигнат до 130 сантиметри.<ref>{{Наведена книга|title=Fishes of the Great Barrier Reef and Coral Sea|date=1990|publisher=University of Hawaii Press|isbn=978-0-8248-1346-8|editor-last=Randall|editor-first=John E.|series=A CHP book|location=Honolulu|editor-last2=Allen|editor-first2=Gerald R.|editor-last3=Steene|editor-first3=Roger}}</ref> Се претпоставува дека дури и со нејзините значајни промени во бојата во текот на нејзиниот развој, бојата не игра значајна улога во парењето бидејќи јагулите се [[Далтонизам|далтонисти]] (поседуваат само една од двете [[Фоторецептор|фоторецепторни клетки]] потребни за гледање бои). Во нивното природно живеалиште, лентастата јагула може да живее до дваесет години. [[Податотека:Blue_ribbon_eel_(Rhinomuraena_quaesita)_(16059233369).jpg|мини|Покажување заби, во Индонезија]] == Живеалиште == Лентастите јагули претпочитаат области со поплитки води во споредба со другите мурени, често живеејќи во длабочина од 1 до 57 метри. Овој вид е широко распространет и нуркачите го гледаат во индонезиските води со главите и предните тела што штрчат од пукнатините во песочните и шутливите живеалишта, како што се коралните гребени, низ кои можат да се протнат со својата лигава обвивка.<ref>{{Наведено списание|last=Pfaff|first=Cathrin|last2=Zorzin|first2=Roberto|last3=Kriwet|first3=Jürgen|date=2016-08-11|title=Evolution of the locomotory system in eels (Teleostei: Elopomorpha)|journal=BMC Evolutionary Biology|volume=16|issue=1|page=159|bibcode=2016BMCEE..16..159P|doi=10.1186/s12862-016-0728-7|issn=1471-2148|pmc=4981956|pmid=27514517|doi-access=free}}</ref> Типично, овој вид на јагули може да се најде во тропските делови на Индискиот и Тихиот Океан, почнувајќи од Источна Африка до јужна Јапонија, Австралија и [[Француска Полинезија]]. == Таксономија == Лентестата јагула е единствениот вид во својот род, ''[[Rhinomuraena]]'', во потсемејството ''[[Muraeninae]]'' од семејството мурени. Нејзината единствена морфологија, како што се структурата и функцијата на [[Гонада|гонадите]], не се споделуваат со многу други главни родови во семејството и претставуваат доказ за одвојување. Типично, јагулите следат заден модел кон анусот на јагулата, но системот ''Rhinomuraena'' ги има своите полови клетки кои се движат напред''.'' Се претпоставува дека оваа промена се должи на некоја еволутивна причина, како што е перипатричната видообразба. Претходно, ''R. quaesita'' се користела за идентификување на сините лентести јагули, а ''R. amboinensis'' се користела за црните лентести јагули, но тие денес се препознаваат како ист вид, ''R. quaesita.'' Негов најблизок познат роднина е розовоусната мурена (''Echidna rhodochilus''), која не формира монофилетска група со другите видови ''[[Echidna]]''.<ref>{{Наведено списание|last=Reece|first=Joshua S.|last2=Bowen|first2=Brian W.|last3=Smith|first3=David G.|last4=Larson|first4=Allan|date=2010-11-01|title=Molecular phylogenetics of moray eels (Muraenidae) demonstrates multiple origins of a shell-crushing jaw (Gymnomuraena, Echidna) and multiple colonizations of the Atlantic Ocean|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S105579031000312X|journal=Molecular Phylogenetics and Evolution|volume=57|issue=2|pages=829–835|doi=10.1016/j.ympev.2010.07.013|issn=1055-7903|url-access=subscription}}</ref> == Зачувување == Лентастите јагули се означени како „најмалку загрозени“ на [[Црвен список на МСЗП|Црвениот список на МСЗП на загрозени видови]] од 2009 година. Неодамнешните испитувања за ефектите од различните фактори на животната средина врз морските јагули претставиле потенцијални закани за популацијата на лентастите јагули. Морските јагули кои претпочитаат да останат во поплитки води, особено околу живеалиштата на коралните гребени, се најмногу изложени на ризик од страдање од влијанијата на белењето на коралите и други штети на морските живеалишта предизвикани од [[Климатски промени|климатските промени]] или човековата активност (т.е. загадувањето). Промената во структурата и разновидноста на живеалиштата би можела да им отежни на лентастите јагули да најдат доволно плен за да преживеат и да се размножуваат. [[Прекумерен риболов|Прекумерниот риболов]] е уште една загриженост бидејќи може да доведе до намалување на бројот на лентасти јагули и нивниот достапен плен.<ref name=":13">{{Наведено списание|last=Miller|first=M. J.|last2=Wouthuyzen|first2=S.|last3=Aoyama|first3=J.|last4=Sugeha|first4=H. Y.|last5=Watanabe|first5=S.|last6=Kuroki|first6=M.|last7=Syahailatua|first7=A.|last8=Suharti|first8=S.|last9=Hagihara|first9=S.|date=2021|title=Will the High Biodiversity of Eels in the Coral Triangle be Affected by Climate Change?|journal=IOP Conference Series: Earth and Environmental Science|language=en|volume=789|issue=1|bibcode=2021E&ES..789a2011M|doi=10.1088/1755-1315/789/1/012011|issn=1755-1315|doi-access=free}}</ref> == Заробеништво == Поголемиот дел од лентестите јагули не живеат подолго од една година во заробеништво. Во повеќе случаи било забележано дека лентестите јагули престануваат да јадат откако ќе бидат заробени и ставени во домашни аквариуми. Повисоки нивоа на успех биле постигнати во јавни аквариуми, каде што има неколку пријавени случаи на мрестење во објекти во Европа и Северна Америка. Во заробеништво, разликите во бојата не се поврзани со зрелоста или полот.<ref name="Preininger">{{Наведено списание|last=Preininger|first=D.|last2=Halbauer|first2=R.|last3=Bartsch|first3=V.|last4=Weissenbacher|first4=A.|year=2015|title=First observations of fertilized eggs and preleptocephalus larvae of Rhinomuraena quaesita in the Vienna Zoo.|journal=Zoo Biol.|volume=34|issue=1|pages=85–88|doi=10.1002/zoo.21184|pmid=25385394}}</ref> Иако се лови за потребите на аквариумската индустрија, останува вообичаен и широко распространет вид и не се смета за загрозен. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Wikispecies|Rhinomuraena quaesita}} {{Говорна статија|Ribbon_eel.ogg}} [[Категорија:Мурени]] [[Категорија:Говорни статии]] 4q3gl3jbyzoe8ga0q09b1v9obdw0rrx Корајско свилено сари 0 1381885 5567371 5486528 2026-05-30T14:17:45Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567371 wikitext text/x-wiki '''Свиленото корајско сари'''<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/dli.chennai.173|title=TEXTILES AND TEXTILE BLOCKS|last=M.N. PUSHPA|date=2006|publisher=The Commissioner Of Museums, Government Museum, Chennai.|language=English}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=yHgsAAAAYAAJ&dq=kornad+cloth&pg=PA426|title=Directory of Protestant Indian Christians|last=Modak|first=S.|date=1900|publisher=Printed at the Bombay Education Society's Steam Press|language=en}}</ref> е традиционално сари од 8.2 м кое потекнува од Коранад во Мајиладутураи, [[Тамил Наду]], [[Индија]]. Традиционално го носат невестите<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=10IwAQAAIAAJ&q=koorai+pudavai|title=Global Encyclopaedia of the South Indian Dalit's Ethnography|last=Singh|first=Nagendra Kr|date=2006|publisher=Global Vision Publishing House|isbn=978-81-8220-170-5|language=en}}</ref> за време на хинду свадбените церемонии,<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=HsDtDwAAQBAJ&dq=koorai+pudavai&pg=PT661|title=Thus Spake The Divine - Vol. 1: (Translation of Deivattin Kural)|last=Thyagarajan|first=Ms Padmaa|date=2018-01-01|publisher=Giri Trading Agency Private Limited|isbn=978-81-7950-788-9|language=en}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://tamil.news18.com/photogallery/lifestyle/fashion-why-red-has-almost-always-been-the-colour-of-indian-brides-esr-ghta-750533-page-5.html|title=பெண்கள் திருமணத்தின் போது முகூர்த்தத்திற்கு சிவப்பு நிற புடவை அணிவதில் இத்தனை விஷயங்கள் இருக்கா..!|date=2022-05-26|work=tamil.news18.com|language=ta|accessdate=2025-05-18|archive-date=2025-08-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20250830004141/https://tamil.news18.com/photogallery/lifestyle/fashion-why-red-has-almost-always-been-the-colour-of-indian-brides-esr-ghta-750533-page-5.html|url-status=dead}}</ref> сарито е препознатливо по своите уникатни модели на ткаење и културно значење. Го произведува ткајачката заедница Салијан со мешавина од [[свила]] и памук и обично се карактеризира со карирани дизајни и живописни бои како што се зелена и жолта, кои традиционално се поврзуваат со просперитет и плодност.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://zeenews.india.com/tamil/photo-gallery/importance-of-the-koorai-pudavai-in-tamil-culture-and-its-essential-background-in-marriage-573536/%E0%AE%87%E0%AE%A9%E0%AF%8D%E0%AE%B1%E0%AF%81-%E0%AE%92%E0%AE%B0%E0%AF%81-%E0%AE%AE%E0%AE%B0%E0%AE%AA%E0%AF%81-%E0%AE%A8%E0%AE%BE%E0%AE%B3%E0%AF%88-%E0%AE%92%E0%AE%B0%E0%AF%81-%E0%AE%A8%E0%AF%86%E0%AE%9E%E0%AF%8D%E0%AE%9A%E0%AE%BF%E0%AE%A9%E0%AE%AE%E0%AF%8D-573537|title=இன்று ஒரு மரபு, நாளை ஒரு நெஞ்சினம்|work=Zee Hindustan Tamil|language=ta|accessdate=2025-05-18}}</ref> == Историја == Корајско свилено сари потекнува од Кораи Наду - денешен Коранад, населба во Мајиладутураи, Тамил Наду, Индија. <ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/dli.chennai.173|title=TEXTILES AND TEXTILE BLOCKS|last=M.N. PUSHPA|date=2006|publisher=The Commissioner Of Museums, Government Museum, Chennai.|language=English}}</ref><ref name="verandah">{{Наведена мрежна страница|url=https://theverandahclub.com/article/the-garb-from-koranad-koorai-pattu-pudavai-482|title=The Garb from Koranad - Koorai Pattu Pudavai|work=The Verandah Club|accessdate=2025-04-12}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/dli.chennai.173|title=TEXTILES AND TEXTILE BLOCKS|last=M.N. PUSHPA|date=2006|publisher=The Commissioner Of Museums, Government Museum, Chennai.|language=English}}</ref> Традицијата е поврзана со Света Неса Најанар, светец од Најанар познат по ткаењето облека за верниците на [[Шива]], и ткајачката заедница Салијан, кои го следат своето потекло до Салија Маха Риши, според ''Сталапуранам'' од храмот Наладаи. Се смета дека датира од пред речиси 5.000 г.<ref name=":2">{{Наведено списание|last=Sathiaram|first=Sarvadh|last2=Venkataraman|first2=Ramanujan|year=2022|title=Revitalization of the Koorainadu Saree Industry of Mayiladuthurai, Tamil Nadu|url=https://www.academia.edu/104686976|journal=International Journal of Arts, Humanities and Social Sciences Studies|volume=7|issue=9|issn=2582-1601|access-date=2025-04-23}}</ref><ref name="gaatha">{{Наведена мрежна страница|url=https://gaatha.com/koorainadu-sari/|title=Koorai Pattu Pudavai|date=20 August 2018|work=Gaatha|accessdate=2025-04-12}}</ref> сарито првично било ткаено од [[памук]]. До почетокот на дваесеттиот век, преминало на [[свила]] и станало истакната облека за невестата, особено до 1950тите.<ref name="deccan">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.deccanherald.com/features/go-that-extra-yard-793245.html|title=Go that extra yard|work=Deccan Herald|accessdate=2025-04-12}}</ref> Иницијативите за оживување, како оние предводени од Т.Н.Венкатеш од Ко - Оптекс во 2014 г. имале за цел да го одржат занаетот во услови на намалување на бројот на традиционални ткајачи.<ref name="verandah" /> == Ткаење и материјали == Корајско свилено сари традиционално се ткае рачно со употреба на разбои со јами, разбои со подигната јама или разбои со рамка, при што секое сари бара приближно шест до десет дена за да се заврши и вклучува околу 13 000 движења на рацете и нозете.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://isha.sadhguru.org/en/outreach/save-the-weave/indian-weaves/koorainadu-sari|title=Koorainadu {{!}} Isha Sadhguru|work=isha.sadhguru.org|language=en|accessdate=2025-04-12}}</ref> Самото поставување на разбојот обично трае до 1 недела.<ref name=":0" />Сарито се произведува со користење на чиста свила и фино извиткана мерсеризирана памучна преѓа во сооднос 2:1,<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/dli.chennai.173|title=TEXTILES AND TEXTILE BLOCKS|last=M.N. PUSHPA|date=2006|publisher=The Commissioner Of Museums, Government Museum, Chennai.|language=English}}</ref>што резултира со лесна ткаенина со текстура слична на свила.<ref name=":0" /> Се карактеризира со мали карирани шари создадени преку преплетување на конци од основа и ткаење, и вклучува декоративен краен дел често ткаен во контрастни бои.<ref name=":0" /> Синтетички бои се користат за производство на живи нијанси како што се зелена, жолта, темноцрвена и црвена, кои традиционално се поврзуваат со културен симболизам.<ref name=":0" /> == Културно значење == На свадбите на Тамилските Хинду, Корајско свилено сари традиционално се носи за време на ''мухуртам'' - поволниот момент кога се врзува ''мангалсутрата''-настан за кој се верува дека промовира брачна хармонија.<ref name="verandah"/> Боите на сарито се културно симболични: зелената е поврзана со плодност и раст, додека жолтата претставува просперитет. Варијанти со широки рабови често се нудат во храмовите како молитвени приноси. И покрај еволуирачките модни трендови, сарито продолжува да се цени во одредени заедници како дел од невестинската облека, придонесувајќи за зачувување на текстилното наследство на Тамил Наду.<ref name="crimson2">{{Наведено списание|last=Meena|first=Chet Ram|last2=Janani|first2=T.|date=10 April 2018|title=Threads of Tradition: Koorai Nadu Saree|url=https://crimsonpublishers.com/tteft/fulltext/TTEFT.000536.php|journal=Trends in Textile Engineering & Fashion Technology|publisher=Crimson Publishers|volume=2|issue=3|pages=1–4|doi=10.31031/TTEFT.2018.02.000536|access-date=2025-04-12|doi-access=free}}</ref> == Пад и оживување == Ткајачката индустрија „Кораи Пату“ се соочила со значителни предизвици, при што бројот на ткајачи се намалил од илјадници на околу 20 - 30 до 2020тите. Некои извештаи сугерираат дека само пет ткајачи останале во локалните задруги. Факторите што придонесуваат за падот вклучуваат недостаток на свест, намалена побарувачка и помлади генерации кои се стремат кон алтернативни кариери. Иницијативите за оживување се фокусираат на промотивни кампањи, дизајнерски иновации и поддршка на задругите, но опстанокот на занаетот зависи од пошироко признавање и покровителство. Економската одржливост на занаетот останува несигурна поради ограничениот дострел на пазарот и конкуренцијата од модерниот текстил. == Галерија == <gallery widths="200px"> Податотека:Koorai_silk_saree_1.jpg|алт=Koorai silk saree checked pattern| Кариран дезен од Корајско свилено сари Податотека:Koorai_silk_saree_2.jpg|алт=Koorai silk saree| Корајско свилено сари Податотека:Koorai_silk_saree_3.jpg|алт=Koorai silk saree inside design| Внатрешен дизајн на свилено сари Податотека:Koorai_silk_saree_4.jpg|алт=Koorai silk saree pattern| Модел на Корајско свилено сари Податотека:Koorai_silk_saree_5.jpg|алт=Koorai silk saree| Корајско свилено сари Податотека:Koorai_silk_saree_6.jpg|алт=Koorai silk saree| Корајско свилено сари </gallery> == Поврзано == * [[Свилено сари од Канчипурам]] * [[Сари (облека)|Сари]] * [[Свила од Мајсур]] * [[Свилени сари од Тирубуванам]] == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Тамилска култура]] [[Категорија:Индиски ракотворби]] [[Категорија:Народни носии]] msqw7o74vdck177ucw2gn0cn5xrv72b Фолаут (ТВ-серија) 0 1383799 5567714 5541449 2026-05-31T10:35:09Z Andrew012p 85224 5567714 wikitext text/x-wiki {{Infobox television | name = Фолаут | image = Фолаут плакат (МКД).jpg | genre = {{Plainlist| * [[Акција (жанр)|акција]] * [[Драма (филмски жанр)|драма]] * [[постапокалиптика]] * [[научнофантастичен вестерн]] }} | creator = {{Plainlist| * Греам Вагнер * [[Џенива Робертсон-Дуорет]] }} | based_on = серијалот ''[[Fallout (серијал)|Fallout]]'' од [[Bethesda Softworks]] | showrunner = {{Plainlist| * Греам Вагнер * Џенива Робертсон-Дуорет }} | starring = {{Plainlist| * [[Ела Пернел]] * [[Арон Мотен]] * [[Кајл Маклахлан]] * [[Мојзес Аријас]] * [[Кселија Мендес-Џонс]] * [[Волтон Гогинс]] * [[Френсис Тарнер]] }} | composer = [[Рамин Џавади]] | country = {{САД}} | language = {{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} | num_seasons = 2 | num_episodes = 16 | executive_producer = {{Plainlist| * [[Џонатан Нолан]] * [[Лиза Џој]] * Џенива Робертсон-Дуорет * Грем Вагнер * Атина Викам * [[Тод Хауард]] * Џејмс Алтман * Марго Лулик * Џејмс В. Скочдопол * [[Фредерик И. О. Тој]] }} | producer = {{Plainlist| * Кристал Вилан * Хали Филипс * Гурсимран Санду * Џејк Бендер * Зак Дан }} | editor = {{Plainlist| * Али Комперчио * Јони Рајс * Мика Гарднер * Даниел Раџ Кубир }} | cinematography = {{Plainlist| * [[Стјуарт Драјбург]] * [[Теодоро Манијачи]] * Алехандро Мартинес * Ден Столоф * [[Џонатан Фриман]] * Џон Конрој }} | runtime = 45 — 74 минути | company = {{Plainlist| * Kilter Films * Big Indie Pictures * [[Bethesda Game Studios]] * [[Amazon MGM Studios]] }} | network = [[Amazon Prime Video]] | first_aired = 10 април 2024 | last_aired = сѐ уште |image_size=}}'''''Фолаут''''' ({{Langx|en|Fallout}}) — американска постапокалиптична [[телевизиска серија]], заснована на [[Fallout (серијал)|истоимената франшиза видеоигри]] создадена од Тим Кејн и Леонард Бојарски. Главните улоги ги толкуваат [[Ела Пернел]], Арон Мотен, [[Кајл Маклахлан]], Мојзес Аријас, Кселија Мендес-Џонс и Волтон Гогинс. Премиерата на првата сезона се одржала на преносната платформа Prime Video на 10 април 2024 г. Истиот месец, серијата била обновена за втора сезона, чија премиера се одржала на 16 декември 2025 г.<ref name="hines 2015">{{cite web|url=https://www.gamespot.com/articles/why-there-hasnt-been-a-fallout-or-elder-scrolls-mo/1100-6428537/|title=Why There Hasn't Been a Fallout or Elder Scrolls Movie...Yet|last=Makuch|first=Eddie|date=30 јуни 2015|work=[[GameSpot]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240407160342/https://www.gamespot.com/articles/why-there-hasnt-been-a-fallout-or-elder-scrolls-mo/1100-6428537/|archive-date=7 април 2024|access-date=7 април 2024|url-status=live}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gamespot.com/articles/why-there-hasnt-been-a-fallout-or-elder-scrolls-mo/1100-6428537/|title=Why There Hasn't Been a Fallout or Elder Scrolls Movie...Yet|work=GameSpot|language=en-US|accessdate=2026-01-07}}</ref> Компанијата Amazon ги купила правата за производство на серија заснована на серијалот видеоигри ''Fallout'' во 2020 г. Творци на серијата се Џенива Робертсон-Дуорет и Греам Вагнер. Првата сезона добила високи оценки од критичарите, кои ги пофалиле глумечката игра, сценариото, визуелните ефекти, сценографијата и верноста кон изворниот материјал. == Содржина == Настаните во серијата се случуваат на територијата на [[Западно Крајбрежје (САД)|Западното Крајбрежје на САД]], приближно 219 години по светскиот јадрен судир во 2077 г. Иако ги користи средината, визуелниот дизајн и митологијата на серијалот компјутерски игри, дејството на серијата е целосно оригинално. Таа раскажува за патешествијата и судбините на тројца главни јунаци: искушеникот на Братството на челикот, Максимус; жителката на Засолништето 33, Луси Маклин; и гулот Купер Хауард, кој некогаш бил познат глумец. Нивните судбини се испреплетени како со настаните во сегашноста, каде што владее хаосот на пустошот, така и со длабоките корени на случувањата што потекнуваат од светот на алтернативната Америка пред [[Јадрена пропаст|јадрената пропаст]]. Причините за настаните му се откриваат на гледачот преку навраќања во минатото на ликовите (од кои некои се постари од 200 години), како и преку многубројните наводи кон играчката франшиза. == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Ела Пернел]] | Луси Маклин |- | Арон Мотен | Максимус |- | [[Кајл Маклахлан]] | Хенк Маклин |- | Мојзес Аријас | Норм Маклин |- | Кселија Мендес-Џонс | Дејн |- | [[Волтон Гогинс]] | Гул / Купер Хауард |- |} == Епизоди == {{Преглед на серии | боја1 = #F1C40F | епизоди1 = 8 | премиера1 = 10 април 2024 | финале1 = премиера | боја2 = #42563D | епизоди2 = 8 | премиера2 = 16 декември 2025 | финале2 = 4 февруари 2026 }} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.amazon.com/gp/video/detail/amzn1.dv.gti.8276269a-402e-4ece-a2b0-4eb5e2504a05?autoplay=0&ref_=atv_cf_strg_wb Матична страница] * {{IMDb title}} [[Категорија:Американски телевизиски серии]] [[Категорија:Американски научнофантастични серии]] __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ 51h36pt423wm6y7el69lzvw2x6ulsoq Војската на Франкенштајн 0 1384183 5567713 5492302 2026-05-31T10:34:54Z Andrew012p 85224 5567713 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Војската на Франкенштајн | image = Frankenstein's Army poster 2013.jpg | alt = | caption = Плакатот на филмот | director = [[Ричард Рапхорст]] | producer = {{plainlist| * Ник Јонгериус * Даниел Кофуд * Тод Браун * Грег Њумен }} | story = {{plainlist| * Ричард Рапхорст * Мигел Техада-Флорес }} | starring = {{plainlist| * [[Карел Роден]] * [[Џошуа Сас]] * [[Лук Њубери]] * [[Александар Меркјури]] * [[Роберт Гвилим]] * [[Андреј Зајац]] * Марк Стивенсон * Хон Пинг Танг }} | music = Рејн Оувеханд | cinematography = Барт Бекман | editing = {{plainlist| * Јаспер Верхореворт * Арон Крозиер }} | studio = {{plainlist| * [[Dark Sky Films]] * Pellicola * [[XYZ Films]] }} | distributor = [[MPI Media Group]] | released = 21 јануари 2013 г. (Меѓународен кинофестивал во Ротердам)<br>26 јули 2013 г. (САД) | runtime = 84 минути | country = {{plainlist| * {{САД}} * {{знамеикона|Чешка}} [[Чешка]] * {{знамеикона|Холандија}} [[Холандија]] }} | language = {{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} |writer={{plainlist| * Крис В. Мичел * Мигел Техада-Флорес }}}} '''''Војската на Франкенштајн''''' ({{Langx|en|Frankenstein's Army}}) — [[Хорор (филм)|филм на ужасите]] од 2013 г. на режисерот Ричард Рапхорст. Во главните улоги настапуваат Карел Роден, Џошуа Сас и Роберт Гвилим. Филмот е снимен во [[Псевдодокументарен филм|псевдодокументарен стил]] — на гледачите им се прикажани кадри снимени со филмска камера од страна на еден од ликовите. Светската премиера се одржала на Меѓународниот кинофестивал во Ротердам на 26 јануари 2013 г., додека премиерата во кината во [[Соединети Американски Држави|САД]] била на 26 јули истата година.<ref name="thr">{{cite web|url=https://hollywoodreporter.com/review/frankensteins-army-film-review-594081|title=Frankenstein's Army: Film Review|last=DeFore|first=John|date=2013-07-26|work=The Hollywood Reporter|access-date=2014-05-05}}</ref><ref>{{cite web|url=https://bloody-disgusting.com/news/3208202/frankensteins-army-to-premiere-at-42nd-international-film-festival/|title='Frankenstein's Army' To Premiere at 42nd International Film Festival|last=Miska|first=Brad|date=2012-12-17|work=Bloody Disgusting|access-date=2014-05-05}}</ref> == Содржина == {{Разоткривање}}Во последните денови на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], советска извидничка група составена од Новиков, Сергеј, Василиј, Алексеј, Иван, Саша и [[Снимател|снимателот]] Дмитриј, извршува мисија за уништување на германско снајперско гнездо. По извршувањето на задачата, одредот фаќа советски помошен сигнал што се повторува без престан, а истовремено ја губат радиоврската со главната команда. Иако војниците се скептични, командирот Новиков наредува истрага. Дмитриј, пак, ги интервјуира [[Војник|војниците]] и ја документира мисијата со цел да создаде пропаганден филм за јуначките подвизи на [[Црвена армија|Црвената армија]]. Додека се приближуваат до координатите, Дмитриј снима неколку чудни појави: мртви нацисти, запален манастир полн со убиени монахињи и необична механизација. Стигнувајќи до напуштена црква, војниците случајно активираат „зомбот“ — реанимиран труп со механички импланти. Зомботот го убива Новиков пред останатите да го уништат. Сергеј го презема командувањето, иако Василиј го оспорува неговиот авторитет. Во црквата го заробуваат постариот чувар, кој тврди дека селото е опустошено од суштествата создадени од „Докторот“. Под [[мачење]], чуварот се согласува да ги одведе до изворот на сигналот, но наместо тоа, ги води во [[заседа]] каде Иван е смртно ранет. Групата бега назад во црквата каде наоѓаат преживеани Германци — Фриц, малото момче Ханс и медицинската сестра Ева. Во катакомбите на црквата, Сергеј открива дека Дмитриј ги мамел користејќи радиопречки за да ја блокира вистинската врска и да го пренесува лажниот помошен сигнал. Дмитриј признава дека неговата тајна мисија е да го фати или убие нацистичкиот научник што ги создал зомботите. Пробивајќи се подлабоко во објектот, тие наоѓаат фабрика. По серија напади во кои гинат Ханс и Фриц, преживеаните војници креваат бунт против Дмитриј и го фрлаат во отворот на фабриката заедно со неговата камера. Дмитриј талка низ фабриката прогонуван од зомботи и на крајот е заробен од чуварот, за кој се испаѓа дека е д-р Виктор Франкенштајн, лудиот потомок на првиот Виктор Франкенштајн. Докторот му го покажува својот погон, објаснувајќи дека ги создава зомботите врз основа на трудовите на својот дедо. Кога артилеријата на Црвената армија почнува да ја гранатира фабриката, Франкенштајн му предлага на Дмитриј „експеримент што ќе ја заврши војната“: спојување на половина советски и половина нацистички мозок. Тој му врши лоботомија на Сергеј и му пресадува дел од мозокот на нацистички војник, додека Ева (веќе претворена во зомбот) му помага. Додека Франкенштајн се подготвува да експериментира врз Дмитриј, Саша успева да влезе и го убива докторот. Наместо да го ослободи Дмитриј, Саша му ја отсекува главата на Франкенштајн како доказ и бега. Телото на Сергеј оживува и го убива Дмитриј. Филмот завршува со фотографија на унапредениот Саша како стои покрај [[Јосиф Сталин|Сталин]]. == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Карел Роден]] || [[Виктор Франкенштајн]] |- | [[Џошуа Сас]] || Сергеј |- | [[Александар Меркјури]] || снимателот Дмитриј |- | [[Лук Њубери]] || Саша |- | [[Андреј Зајац]] || Василиј |- | [[Роберт Гвилим]] || наредник Миша Новиков |- | [[Хон Пинг Танг]] || Иван |- | [[Марк Стивенсон]] || Алексеј |- | [[Кристина Каталина]] || Ева |- | [[Јан де Лукович]] || Фриц |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{IMDb title|1925435|Frankenstein's Army}} [[Категорија:Филмови од 2013 година]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Американски хорор-филмови]] [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Холандски филмови]] [[Категорија:Чешки филмови]] __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ cuzqyvztfn3xazg0d0pqrjvi6vkgrcx God of War (игра од 2018) 0 1385510 5567712 5529566 2026-05-31T10:34:11Z Andrew012p 85224 5567712 wikitext text/x-wiki {{Infobox video game | title = God of War | image = [[Податотека:God of War 2018 cover.jpg|250px]] | alt = | developer = [[Santa Monica Studio]] | publisher = [[Sony Interactive Entertainment]] | director = [[Cory Barlog|Кори Барлог]] | producer = {{Unbulleted list|Јуми Јанг|Елизабет Дам Ванг|Шон Левелин|Чад Кокс|Ерик Фонг}} | designer = Дерек Даниелс | programmer = Флоријан Штраус | writer = {{Unbulleted list|Мет Софос|Ричард Зангранд Гобер|Кори Барлог}} | composer = Беар Макрири | series = ''[[God of War (серијал)|God of War]]'' | platforms = {{Unbulleted list|[[PlayStation 4]]|[[Windows]]}} | released = {{Unbulleted list|'''PlayStation 4'''|20 април 2018|'''Windows'''|14 јануари 2022}} | genre = [[акциско-авантуристичка игра|акционо-авантуристичка игра]], [[hack and slash]] | modes = [[Едноиграчка игра|едноиграчки]] }}'''''God of War''''' ([[Македонски јазик|македонски]]: ''Бог на војната'') — [[Акциско-авантуристичка игра|акционо-авантуристичка игра]] развиена од студиото SIE Santa Monica Studio, а објавена од Sony Interactive Entertainment за конзолата [[PlayStation 4]], а подоцна и за [[Microsoft Windows|Windows]]. Играта била објавена на 20 април 2018 г. Таа е осмата игра во серијалот ''God of War'', како и непосредно продолжение на играта ''God of War III'' од 2010 г. Играта ги продолжува настаните од претходните делови, но го префрла серијалот во светот на [[Скандинавска митологија|скандинавската митологија]] — додека сите претходни игри биле засновани на [[Старогрчка митологија|грчката митологија]]. На 16 септември 2020 г. било најавено продолжение на играта. == Играчки процес == [[Играчки процес|Играчкиот процес]] е целосно преработен и во голема мера се разликува од претходните игри во серијалот. Иако ''God of War: Ascension'' вовел [[Повеќеиграчка игра|повеќеиграчки режим]] во серијалот, оваа игра е исклучиво за еден играч. Трејлерот прикажан на E3 2016 покажал елементи слични на игрите со улоги, како што се искуствени точки за стрелање со лак и можноста за користење на „Спартански гнев“ за време на битките. Оваа способност претставува нов поглед на можностите на „Гневот“ од претходните игри. Исто така, играчот ќе треба да собира ресурси за изработка на предмети. За разлика од претходните игри, кои користеле фиксна камера од трето лице, новата игра користи слободна камера поставена „зад рамото“. Наместо Острилата на прогонот, изгубени во завршната битка со [[Зевс]] во ''God of War III'', Кратос користи волшебна бојна секира наречена Левијатан, која може да се наполни со елементарни способности и да се фрла кон непријателите. Подоцна во приказната, Кратос го враќа своето старо оружје — Острилата на хаосот, кои исто како и во претходните делови, се користат за напади на далечина со помош на синџири, притоа запалувајќи ги непријателите. Кратос исто така може да се бори со голи раце — способност што првпат била претставена во ''Ascension''. Иако Кратос е главниот лик со кој се управува, постојат мигови кога играчот може делумно да го управува неговиот син, Атреј.<ref name="TakeKratosSeriously">{{cite web|url=http://www.gamespot.com/articles/god-of-war-ps4-director-on-the-challenge-of-making/1100-6440945/|title=God of War PS4 Director on the Challenge of Making People Take Kratos Seriously|first=Tamoor|last=Hussain|lang=en|date=2016-06-15|publisher=[[CBS Interactive]]|access-date=2016-06-17|work=[[GameSpot]]|archive-date=2018-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20180413193941/https://www.gamespot.com/articles/god-of-war-ps4-director-on-the-challenge-of-making/1100-6440945/|url-status=live}}</ref> Едно копче е посветено исклучиво на Атреј и се користи во зависност од ситуацијата. Кори Барлог изјавил дека Атреј ќе биде како „магија — дополнителен борбен ресурс, кој играчот ќе го тренира и подучува“. Во зависност од тоа каде гледа играчот, синот може да стрела со својот лак кон непријателите. Во текот на целата игра, тој помага во борбата, движењето, истражувањето и решавањето на загатки.<ref name="MadeMeCare">{{cite web|url=http://www.ign.com/articles/2016/06/14/e3-2016-god-of-war-made-me-care-about-the-series-for-the-first-time|title=E3 2016: God of War Made Me Care About The Series For The First Time|first=Marty|last=Sliva|lang=en|date=2016-06-14|publisher=Ziff Davis|access-date=2016-06-14|work=[[IGN]]|archive-date=2018-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20180413195831/http://www.ign.com/articles/2016/06/14/e3-2016-god-of-war-made-me-care-about-the-series-for-the-first-time|url-status=live}}</ref> == Приказна == {{Разоткривање}}Главните ликови на играта се спартанскиот воин полубог Кратос и неговиот син Атреј. Кратос — синот на [[Зевс]], кој станал грчки бог на војната — по уништувањето на Олимп се населил на далечниот север, каде што ја запознал својата втора сопруга — жената воин Феј, која на Спартанецот му го родила синот Атреј. Дејството започнува набрзо по смртта на Феј, чија последна желба била нејзините останки да бидат распрскани од највисокиот врв на сите девет света. Пред почетокот на патувањето, Кратос среќава странец со божествени моќи, чие тело е целосно покриено со тетоважи. Тој очигледно бара некого, бара одговори од Кратос и се подбива со минатото на Спартанецот; судирот преминува во жестока пресметка. Победувајќи го странецот, Кратос заедно со Атреј тргнуваат на патешествие. Достигнувајќи го Езерото на Деветте, Кратос и Атреј го среќаваат пријателски настроениот Јормунганд — светската змија, последниот од живите гиганти на Мидгард. Понатаму, на патот кон врвот на планината, која наводно е целта на нивното патување, јунаците се соочуваат со непробојна црна магла — темна магија со невидена сила, но на помош доаѓа Шумската Вештерка. Таа ги испраќа патниците во светот на [[Виленик|вилениците]], Алфхајм, по светлина за да го наполнат Биврост и да поминат низ маглата. Искачувајќи се на планината, патниците го слушаат разговорот на странецот (откриен како Балдур) со синовите на Тор, Магни и Моди, и заробениот Мимир, од кого боговите се надеваат дека ќе ја дознаат местоположбата на јунаците. Откако разочараните богови заминуваат, Кратос и Атреј разговараат со Мимир; тој соопштува дека иако оваа планина е највисока во Мидгард, врвот на сите светови се наоѓа во [[Јотунхајм]] — светот на гигантите, каде што може да се стигне само преку затворен портал. По барање на Мимир, Кратос му ја отсекува главата, која ја носи кај Шумската Вештерка за оживување. Оживеаниот Мимир со изненадување препознава дека вештерката е божицата Фреја; изнервираниот Кратос не сака да ѝ верува, но Фреја и Мимир го предупредуваат дека тој мора да му каже на Атреј за неговата природа. Во потрага по алатки за отворање на порталот во Јотунхајм, Кратос, Атреј и Мимир се соочуваат со Магни и Моди. Откако во пресметката Кратос го убива Магни, Моди бега, но се враќа и повторно ги напаѓа патниците. Не справувајќи се со разбудениот гнев на Спарта во себе, Атреј ја губи свеста, што Фреја и Мимир го објаснуваат како противречност помеѓу божествената суштина и чувството дека е смртник. Фреја соопштува дека за исцелување на синот, Кратос мора да замине во светот на мртвите, Хелхајм, и таму да го земе срцето на чуварот на Мостот на проклетите; бидејќи „Левијатан“ е немоќен во овој свет, Кратос се враќа дома по своето старо оружје — Острилата на хаосот — и го среќава духот на Атина, која го потсетува воинот на неговото минато. Во Хелхајм, пак, на Кратос му се појавува илузија од Зевс. Земајќи го срцето на чуварот, Кратос со негова помош го исцелува Атреј и му ја открива неговата природа; дознавајќи го ова, Атреј по патот станува премногу надмен и го убива ослабениот Моди, и покрај барањето на Кратос да не го прави тоа. Искачувајќи се на врвот на Мидгард, таткото и синот се обидуваат да го отворат порталот, но се соочуваат со Балдур. Во битката порталот се уништува, а Кратос, како последица на претераната самодоверба на синот, заедно со него и Балдур повторно се наоѓа во Хелхајм. Помирувајќи се, Кратос и Атреј по патот назад дознаваат за поврзаноста на Фреја и Балдур. По враќањето во Мидгард, Мимир сфаќа дека постои друг премин во Јотунхајм, но за тоа е неопходно да се земе неговото око од утробата на Јормунганд — змијата случајно го голтнала јадејќи ја статуата на Тор. Веднаш потоа, Кратос и Атреј повторно се среќаваат со Балдур, кој влегува во борба со нив; Фреја се меша во неа, обидувајќи се да го заштити синот. Во борбата Атреј успева да го погоди Балдур со стрела од имела, на тој начин симнувајќи ја клетвата од него. Балдур е победен; Кратос му дава милост во замена за мир за него и неговото семејство, што поразениот бог го користи за да се обиде да ја удави Фреја од одмазда; како одговор на тоа, Кратос е принуден да го убие Балдур. Ожалостената Фреја се колне дека ќе му се одмазди на Кратос и го прекорува за тоа што Спартанецот ја крие својата природа од Атреј. На крајот, Кратос му раскажува на синот за своето минато и за тоа како ги убивал своите сродници, вклучувајќи го и својот татко Зевс. Атреј прашува дали боговите се способни за нешто друго освен за таткоубиство; како одговор, Кратос вели дека двајцата мораат да учат од своето искуство и да не ги повторуваат грешките на претходниците. Во тишина, Фреја заминува со телото на Балдур; Мимир се надева дека Кратос постапил правилно и дека Фреја сепак ќе закрепне од тагата. Во Јотунхајм патниците наоѓаат храм на гигантите, а во него — цртеж со приказ на нивното патување, вклучувајќи ја и нивната битка со Балдур; тие сфаќаат дека гигантите предвиделе сѐ што ќе се случи на крајот. Освен тоа, дознаваат дека Феј исто така била гигант, но избрала живот меѓу луѓето во Мидгард; на тој начин, во Атреј, кого мајка му сакала да го именува Локи, тече крв на богови, гиганти и луѓе. Се открива дека Балдур ја барал токму Феј, не знаејќи за нејзината судбина. Исполнувајќи ја волјата на Феј, Кратос и Атреј го распрскуваат нејзиниот пепел на највисоката планина во Јотунхајм. Враќајќи се дома, Кратос му открива на синот дека неговото име некогаш го носел негов верен спартански соборец. Мимир пак предупредува дека започнува Фимбулвинтер — тригодишна зима по која ќе следи [[Рагнарок]]. Во тајниот крај, Кратос и Атреј се враќаат дома и легнуваат да спијат. Во сонот, Атреј дознава дека Тор ќе се појави во нивниот дом со непозната цел на крајот на Фимбулвинтер. == Играчки свет == Додека првите седум игри од серијалот биле засновани на [[грчката митологија]], новиот дел е заснован на [[Скандинавска митологија|скандинавската митологија]]. Креативниот директор на играта, Кори Барлог, го објаснил преминот кон новата средина: „ова е слично на преминот од периодот пред новата ера во новата ера. Се движиме почнувајќи од нула и малку напредувавме во тоа“. Објаснувајќи зошто скандинавските и грчките богови живеат заедно, Барлог рекол дека различните култури и системи на верувања соживувале, но биле „поделени по географска основа“, сугерирајќи дека Кратос отпатувал од [[Грција]] во [[Норвешка]] ([[Скандинавија]]) по завршувањето на ''God of War III''. Барлог исто така потврдил дека дејството на играта се одвива долго пред времето на [[Викинзи|Викинзите]]; тоа е време во кое нивните богови оделе по земјата. Во текот на целата игра, играчите ќе можат да посетат дел од деветте светови на скандинавската митологија. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|https://godofwar.playstation.com/}} [[Категорија:Игри за Windows]] [[Категорија:Игри за PlayStation 4]] [[Категорија:Акциско-авантуристички игри]] [[Категорија:Видеоигри од САД]] 55ib7awsnylczlpf20yzrd2ytpyws8g Алхемија на душите 0 1386003 5567711 5552950 2026-05-31T10:33:57Z Andrew012p 85224 5567711 wikitext text/x-wiki {{Infobox television | image = Алхемија на душите.jpg | caption = Плакатот на првиот дел<ref name="Poster">{{cite web|url=https://watch.cjenm.com/broadcast/sub/view?contentsId=B120214630|title=Alchemy of Souls (2022)|website=[[CJ ENM]]|archive-url=https://archive.today/20220805175630/https://watch.cjenm.com/broadcast/sub/view?contentsId=B120214630|archive-date=5 август 2022|url-status=live|access-date=5 август 2022}}</ref> | alt_name = ''Алхемија на душите: Светлина и сенка'' (2. дел)<ref name="Alt name">{{cite web|url=https://watch.cjenm.com/broadcast/sub/view?contentsId=B120227477|title=Alchemy of Souls: Light and Shadow (2022)|website=[[CJ ENM]]|archive-url=https://archive.today/20221210113511/https://watch.cjenm.com/broadcast/sub/view?contentsId=B120227477|archive-date=10 декември 2022|url-status=live|access-date=10 декември 2022}}</ref> | native_name = 환혼 | genre = {{plainlist| * [[фантастика]]<ref name="Genre">{{cite web|url=https://www.koreaherald.com/view.php?ud=20220613000668|title=CJ ENM reveals drama lineup for second half of 2022|author=Lee Si-jin|website=[[The Korea Herald]]|publisher=[[Herald Corporation]]|date=13 јуни 2022|access-date=15 јуни 2022|archive-date=15 јуни 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220615031901/http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20220613000668|url-status=live}}</ref> * романтика * [[историска драма]] * [[акција]]<ref name="Parts">{{cite web|url=https://entertain.naver.com/read?oid=076&aid=0003880598|author=Moon Ji-yeon|title=[SC현장] 지금껏 본 적 없던 '환혼'..이재욱→유준상 보여줄 판타지 액션 활극 (종합)|publisher=[[Sports Chosun]]|via=[[Naver]]|date=14 јуни 2022|access-date=19 јуни 2022|language=ko|archive-date=19 јуни 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220619052131/https://entertain.naver.com/read?oid=076&aid=0003880598|url-status=live}}</ref>}} | writer = Хонг Џунг Ун<br>Хонг Ми Ран | director = Пак Џун Хва<ref>{{cite web|url=https://www.koreatimes.co.kr/www/art/2022/03/688_324976.html|title=Lee Jae-wook, Jung So-min to lead tvN's new series, 'Return'|author=Lee Gyu-lee|publisher=[[The Korea Times]]|date=6 март, 2022|access-date=6 март 2022|archive-date=25 март 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220325185522/http://www.koreatimes.co.kr/www/art/2022/03/688_324976.html|url-status=live}}</ref> | starring = {{ubl|[[Ли Џе Ук]]|[[Чон Со Мин]]|[[Го Јун Џон]]|[[Хван Мин Хјон]]}} | music = Нам Хје Сунг<ref>{{cite web|url=https://entertain.naver.com/read?oid=108&aid=0003065348|author=Kim Soo-jin|script-title=ko:거미·신용재·카더가든·케이시·정세운 '환혼' OST 1차 특급 라인업|trans-title=Gummy·Shin Yong-jae·Car, the Garden·Kassy·Jeong Se-woon, 'Alchemy of Souls' OST 1st Express Lineup|publisher=[[Star News (South Korea)|Star News]]|via=[[Naver]]|date=24 јуни 2022|access-date=1 јули 2022|language=ko|archive-date=1 јули 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220701115813/https://entertain.naver.com/read?oid=108&aid=0003065348|url-status=live}}</ref> | country = {{знамеикона|Јужна Кореја}} [[Јужна Кореја]] | language = корејски | num_episodes = 30 | executive_producer = {{ubl|Џанг Џонг До|Ли Јонг Ок|Ли Су Бом}} | producer = Ан Со Џонг | editor = Пак Ин Чол, Џонг Ха Рим | runtime = 60 — 70 минути | company = [[Studio Dragon]] {{small|(1. и 2. дел)}}<br>High Quality {{small|(1. дел)}} <br>TS Narincinema {{small|(2. дел)}} | budget = 40 милијарди вони<ref>{{cite web|url=https://entertain.naver.com/read?oid=312&aid=0000557903|author=Tae Yu-na|script-title=ko:여주가 문제…400억 대작 '환혼', 배우 교체에 스포로 또даси '시끌' [TEN스타필드]|publisher=Ten Asia|via=[[Naver]]|date=13 јули 2022|access-date=19 април 2023|language=ko|archive-date=13 јули 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220713023208/https://entertain.naver.com/read?oid=312&aid=0000557903|url-status=live}}</ref> | network = tvN | first_aired = 18 јуни 2022 | last_aired = 8 јануари 2023 }}'''''Алхемија на душите''''' ({{Langx|ko|환혼}}, {{Langx|en|Alchemy of Souls}}) — јужнокорејска [[телевизиска серија]] со Ли Џе Ук, Чон Со Мин, Го Јун Џон и Хван Мин Хјон во главните улоги. Се прикажувала на каналот tvN од 18 јуни до 8 јануари 2023 г., во сабота и недела во 21:10 ч. по корејско време. Серијата е исто така достапна на платформите TVING и [[Netflix]] во одредени области. Серијата била поделена на два дела: првиот дел се прикажувал од 18 јуни до 28 август 2022 г. и се состоел од 20 епизоди; вториот дел (под насловот „Алхемија на душите: Светлина и сенка“) се прикажувал од 10 декември 2022 г. до 8 јануари 2023 г. и се состоел од 10 епизоди. == Содржина == === Дел 1 === Дејството е сместено во измислената земја Даехо, а серијата раскажува за љубовта и созревањето на млади волшебници додека ги надминуваат своите испреплетени судбини предизвикани од забранетото волшепство познато како „Алхемија на душите“, што овозможува душите да ги менуваат телата. Приказната ја следи елитната воинка Нак Су, чија душа случајно останува заробена во слабото тело на Му Док. Таа се поврзува со Џанг Ук, кој потекнува од благородничко семејство, и станува негова слугинка, но и негова учителка, подучувајќи го на своите вештини додека двајцата се вљубуваат еден во друг. === Дел 2 === Три години по трагедијата испланирана од Џин Му, која ја тера Му Док да ја изгуби контролата и да убива невини луѓе, Џанг Ук се враќа од мртвите благодарение на моќниот Леден камен во неговото тело. Тој станува немилосрден ловец на менувачи на души и сѐ повеќе се изолира поради скршеното срце по смртта на неговата сакана Му Док. Тогаш ја запознава загадочната наследничка на Џинјовон, Џин Бу Јон, чии зборови честопати ги одгласуваат оние на Нак Су. == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Ли Џе Ук]] || Џанг Ук |- | Пак Санг Хун || млад Џанг Ук |- | [[Чон Со Мин]] || Му Док / Нак Су (по алхемијата на душите) / Џин Бу Јон (родното име на Му Док) |- | [[Го Јун Џон]] || Нак Су (пред алхемијата на душите) / Чо Јонг (вистинско име) |- | Гу Ју Џонг || млада Нак Су |- | [[Хван Мин Хјон]] || Со Јул |- | Мун Сонг Хјон || млад Со Јул |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|https://tvn.cjenm.com/ko/alchemyofsouls/}} {{IMDb title}} [[Категорија:Телевизиски серии на корејски јазик]] [[Категорија:Јужнокорејски телевизиски серии]] 129a4tatve3ha3smf65rjnx1ah1t2lr Ковелит 0 1386156 5567309 5535830 2026-05-30T12:02:35Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567309 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Минерал|name=Ковелит|category=[[Сулфидни минерали ]]|boxwidth=|boxbgcolor=|image=Covellite-252597.jpg|imagesize=260px|caption=|formula=CuS ([[бакар моносулфид]])|molweight=|strunz=2.CA.05a|system=[[Шестоаголен кристален систем|Шестоаголен]]|symmetry=''P''6<sub>3</sub>/mmc|unit cell=a = 3.7938&nbsp;Å, c = 16.341&nbsp;Å; Z&nbsp;=&nbsp;6|color=Индиго-сина или потемна, најчесто многу преливачка, месингасто-жолта до темноцрвена|habit=Тенки плочести шестоаголни кристали и розети, исто така масивни до грануларни.|twinning=|cleavage=Совршено на {0001}|fracture=|tenacity=Флексибилно|mohs=1.5–2|luster=Субметален, склонен кон смолест до мат|refractive=n<sub>ω</sub> = 1.450 n<sub>ε</sub> = 2.620|opticalprop=Едноосијален (+)|birefringence=|pleochroism=Означено, темно сино до бледо сино|streak=Оловно сива|gravity=4.6–4.8|diagnostic=|solubility=|diaphaneity=Непроѕирен|other=Микаево расцепување|references=<ref name=Handbook>{{Наведена мрежна страница |url=http://rruff.geo.arizona.edu/doclib/hom/covellite.pdf |title=Handbook of Mineralogy |accessdate=2026-02-08 |archive-date=2012-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120308105658/http://rruff.geo.arizona.edu/doclib/hom/covellite.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name=Webmin>[http://webmineral.com/data/Covellite.shtml Webmineral data]</ref><ref name=Mindat>[http://www.mindat.org/min-1144.html Mindat.org]</ref>}} [[Податотека:Cp--Covellite.jpg|алт=|мини|Ковелит (сив) кој го заменува и опфаќа халкопирит (светол), полиран дел од рудникот Хорн Сребрен, рударски округ Сан Франциско, [[Јута]]. Зголемен до 210 дијаметри.]] '''Ковелитот''' (исто така познат како '''ковелин''') — редок минерал од [[бакар сулфид]] со [[Хемиска формула|формула]] CuS. Овој индиго син [[минерал]] е најчесто секундарен минерал во ограничена количина и иако не е важна руда на бакарот сам по себе, тој е добро познат на собирачите на минерали. <ref name="Mindat" /> Минералот генерално се наоѓа во региони на секундарно збогатување ([[суперген]]) на наслаги од бакарен сулфид. Најчесто се наоѓа како облоги на [[халкоцит]], [[халкопирит]], [[борнит]], [[енаргит]], [[пирит]] и други сулфиди, а често се јавува како псевдоморфна замена на други минерали. Првите записи се од [[Везув|планината Везув]], формално именувана во 1832 година според [[Никола Ковели]].<ref name="Mindat" /> == Композиција == Ковелитот припаѓа на бинарната група на бакарни сулфиди, која има формула {{chem2|Cu_{x}S_{y}}} и може да има широк опсег на однос бакар/сулфур, од 1:2 до 2:1 (Cu/S). Сепак, оваа серија во никој случај не е постојана и опсегот на хомогеност на ковелитниот CuS е тесен. Материјали богати со сулфур каде x~ 1,1-1,2 постојат, но тие покажуваат „ надградби“, модулација на шестоаголната основна рамнина на структурата која опфаќа голем број соседни единични ќелии.<ref>{{Cite journal|last1=Putnis|first1=A.|last2=Grace|first2=J.|last3=Cameron|first3=W. E.|date=1977|title=Blaubleibender covellite and its relationship to normal covellite|url=https://archive.org/details/sim_contributions-to-mineralogy-and-petrology_1977_60_2/page/208|journal=Contributions to Mineralogy and Petrology|volume=60|issue=2|pages=209–217|doi=10.1007/bf00372282|bibcode=1977CoMP...60..209P|s2cid=95661500|issn=0010-7999}}</ref> Ова покажува дека неколку од посебните својства на ковелитот се резултат на молекуларната структура на ова ниво. Како што е опишано за [[бакар моносулфид]], доделувањето на формални [[Оксидационен број|оксидациски состојби]] на атомите што го сочинуваат ковелитот е измамничко.<ref name="Evans">{{Cite journal|last1=Evans|first1=Howard T.|last2=Konnert|first2=Judith A.|date=1976|title=Crystal structure refinement of covellite|journal=American Mineralogist|volume=61|pages=996–1000}}</ref> Формулата може да изгледа како да сугерира опис {{chem2|Cu(2+)}}, {{chem2|S(2−)}}. Всушност, [[Атом|атомската структура]] покажува дека бакарот и сулфурот имаат по две различни геометрии. Сепак, [[Фотоелектронска спектроскопија|фотоелектронската спектроскопија]], [[Магнетизам|магнетните]] и [[Електрицитет|електричните]] својства укажуваат на отсуство на {{chem2|Cu(2+)}} (d<sup>9</sup>) јони. <ref name="Evans" /> За разлика од оксидот CuO, материјалот не е магнетен [[Полуспроводник|полупроводник]], туку метален спроводник со слаб паулов парамагнетизам.<ref name="SynthMinerals">{{Cite book|title=Synthesis, properties and mineralogy of important inorganic materials|last=Warner, Terence E.|date=2013|publisher=Wiley|isbn=978-0-470-97623-4|oclc=865009780}}</ref>Така, минералот е подобро опишан како составен од {{chem2|Cu+}} и {{chem2|S-}} наместо {{chem2|Cu(2+)}}и {{chem2|S(2−)}}. Во споредба со пирит со незатворена обвивка од {{chem2|S-}} спарување за да се формира {{chem2|S2(2-)}}, се задржуваат само 2/3 од атомите на сулфур. <ref name="Evans" /> Другата 1/3 останува неспарена и заедно со атомите на Cu формира хексагонални слоеви што потсетуваат на бор нитридот (графитна структура). <ref name="Evans" /> Така, опис би изгледало соодветно со делокализирана дупка во валентната лента што води до метална спроводливост. Подоцнежните пресметки на структурата на лентата покажуваат дека дупката е повеќе локализирана на сулфурните парови отколку на неспарениот сулфур. Ова значи дека {{chem2|Cu3+S(2-)S2-}} со мешана оксидациска состојба на сулфур −2 и −1/2 е посоодветно. Други излегле со варијации, како што се {{chem2|Cu4+Cu2(2+)(S2)2S2}}. <ref>{{Cite book|title=The relationship between crystal structure, bonding and cell dimensions in the copper sulfides: supplementary unpublished material|last=Goble, Ronald J.|date=1985|oclc=45557917}}</ref><ref name="Liang">{{Cite journal|last1=Liang|first1=W.|last2=Whangbo|first2=M.-H.|date=February 1993|title=Conductivity anisotropy and structural phase transition in Covellite CuS|url=https://archive.org/details/sim_solid-state-communications_1993-02_85_5/page/404|journal=Solid State Communications|volume=85|issue=5|pages=405–408|doi=10.1016/0038-1098(93)90689-k|issn=0038-1098|bibcode=1993SSCom..85..405L}}</ref> == Структура == За бакар сулфид, ковелитот има комплицирана слоевита структура, со наизменични слоеви на CuS и {{chem2|Cu2S2}} со атоми на бакар со тригонална рамнинска (невообичаена) и тетраедарска координација, соодветно. Слоевите се поврзани со SS врски (врз основа на силите на Ван дер Валс) познати како {{chem2|S2}} димери.<ref name="Liang" />Спроводливоста е поголема низ слоевите поради делумно исполнетите 3p орбитали, што ја олеснува мобилноста на електроните. <ref name="Liang" /> == Формирање == [[Податотека:Covellite_and_Pyrite_(V).jpg|мини|Микроскопска слика на ковелит]] === Природно === Ковелитот најчесто се наоѓа како вторичен бакарен минерал во наоѓалиштата. Познато е дека ковелитот се формира во атмосферски средини во површински наоѓалишта каде што бакарот е основен сулфид.<ref>{{Cite journal|last1=Majzlan|first1=Juraj|last2=Kiefer|first2=Stefan|last3=Herrmann|first3=Julia|last4=Števko|first4=Martin|last5=Sejkora|first5=Jiří|last6=Chovan|first6=Martin|last7=Lánczos|first7=Tomáš|last8=Lazarov|first8=Marina|last9=Gerdes|first9=Axel|date=June 2018|title=Synergies in elemental mobility during weathering of tetrahedrite [(Cu,Fe,Zn)12(Sb,As)4S13]: Field observations, electron microscopy, isotopes of Cu, C, O, radiometric dating, and water geochemistry|journal=Chemical Geology|volume=488|pages=1–20|doi=10.1016/j.chemgeo.2018.04.021|issn=0009-2541|bibcode=2018ChGeo.488....1M|s2cid=135253715}}</ref> Како основен минерал, формирањето на ковелит е ограничено на хидротермални услови, па затоа ретко се наоѓа како таков во наоѓалишта на бакарна руда или како вулкански сублимат.<ref name="SynthMinerals" /> === Синтетички === Уникатната кристална структура на ковелитот е поврзана со неговите сложени услови на [[Оксидационо-редукциона реакција|оксидативно]] формирање, како што се гледа при обид за синтеза на ковелит. <ref name="Sim2007">{{cite journal|author=Simonescu, C.M., Teodorescu, V.S., Carp, O., Patron, L. and Capatina, C.|year=2007|title=Thermal behaviour of CuS (covellite) obtained from copper–thiosulfate system|journal=[[Journal of Thermal Analysis and Calorimetry]]|volume=88|issue=1|pages=71–76|doi=10.1007/s10973-006-8079-z|s2cid=94104147}}</ref> Неговото формирање зависи и од состојбата и историјата на придружните сулфиди од кои е добиен. Експерименталните докази покажуваат амониум метаванадат ({{chem2|NH4VO3}}) кој е потенцијално важен [[Катализа|катализатор]] за претварање на ковелитот во цврста состојба од други бакарни сулфиди. <ref name="Ghezelbash2005">{{Cite journal|last1=Ghezelbash|first1=Ali|last2=Korgel|first2=Brian A.|date=October 2005|title=Nickel Sulfide and Copper Sulfide Nanocrystal Synthesis and Polymorphism|journal=Langmuir|volume=21|issue=21|pages=9451–9456|doi=10.1021/la051196p|pmid=16207021|issn=0743-7463}}</ref> Истражувачите откриле дека ковелитот може да се произведе и во лабораторија под анаеробни услови од бактерии кои ги намалуваат сулфатите на различни температури. Сепак, остануваат понатамошни истражувања, бидејќи иако изобилството на ковелит може да биде големо, растот на големината на неговиот кристал всушност е инхибиран од физичките ограничувања на бактериите.<ref name="GrampSasaki">{{cite journal|author1=Gramp, J.P.|author2=Sasaki, K.|author3=Bigham, J.M.|author4=Karnachuck, O.V.|author5=Tuovinen, O.H.|year=2006|title=Formation of Covellite (CuS) Under Biological Sulfate-Reducing Conditions|journal=Geomicrobiology Journal|volume=23|issue=8|pages=613–619|doi=10.1080/01490450600964383|s2cid=95152748}}</ref> Експериментално е докажано дека присуството на амониум ванадати е важно во преобразбата во цврста состојба на други бакарни сулфиди во кристали на ковелит.<ref name="Sim2007" /> == Појава == [[Податотека:Covellin_-_Grube_Clara.jpg|мини|Ковелит од [[Шварцвалд]], [[Германија]]]] Појавата на ковелит е широко распространета низ целиот свет, со значителен број на локалитети во [[Средна Европа]], [[Народна Република Кина|Кина]], [[Австралија]], [[Запад (САД)|Западни Соединети Американски Држави]] и [[Аргентина]].<ref name="Mindat" /> Многу од нив се наоѓаат во близина на орогени појаси, каде што орографските врнежи често играат улога во атмосферските влијанија. Пример за формирање на примарни минерали е во хидротермалните вени на длабочина од 1,150 метри пронајден во округот Силвер Боу, Монтана. Како секундарен минерал, ковелитот се формира и кога површинската вода што се спушта во зоната на супергенско збогатување оксидира и повторно го таложи ковелитот на хипогени сулфиди (пирит и халкопирит) на истата местоположба. Невообичаена појава на ковелит е пронајдена како замена за [[Органска материја|органски остатоци]] во црвените слоеви на [[Ново Мексико]].<ref>{{cite web |last1=Emmons |first1=W. H. |title=The Enrichment of Ore Deposits: Bulletin 625 |url=https://pubs.usgs.gov/bul/0625/report.pdf?page=193 |website=usgs.gov |publisher=United States Geological Survey |access-date=18 July 2025 |page=193 |date=1917}}</ref> Никола Ковели (1790-1829), откривачот на минералот, бил професор по ботаника и хемија, иако бил заинтересиран за геологија и вулканологија, особено ерупциите на вулканот [[Везув]]. Неговите испиутувања за неговата лава довеле до откривање на неколку непознати минерали, вклучувајќи го и ковелитот. == Употреба == === Суперпроводници === Ковелитот е [[Суперспроводливост|суперпроводник]] со критична температура од 1,6°C.&nbsp;К. <ref>{{Cite journal |last=Nikam |first=Ajinkya N. |last2=Pandey |first2=Abhijeet |last3=Fernandes |first3=Gasper |last4=Kulkarni |first4=Sanjay |last5=Mutalik |first5=Sadhana P. |last6=Padya |first6=Bharath Singh |last7=George |first7=Sajan D. |last8=Mutalik |first8=Srinivas |date=2020-09-15 |title=Copper sulphide based heterogeneous nanoplatforms for multimodal therapy and imaging of cancer: Recent advances and toxicological perspectives |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0010854520301351 |journal=Coordination Chemistry Reviews |volume=419 |article-number=213356 |doi=10.1016/j.ccr.2020.213356 |issn=0010-8545|url-access=subscription }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Di Benedetto |first1=Francesco |last2=Borgheresi |first2=Miria |last3=Caneschi |first3=Andrea |last4=Chastanet |first4=Guillaume |last5=Cipriani |first5=Curzio |last6=Gatteschi |first6=Dante |last7=Pratesi |first7=Giovanni |last8=Romanelli |first8=Maurizio |last9=Sessoli |first9=Roberta |title=First evidence of natural superconductivity: covellite |journal=European Journal of Mineralogy |date=7 July 2006 |volume=18 |issue=3 |pages=283–287 |doi=10.1127/0935-1221/2006/0018-0283}}</ref> Рамката на {{chem2|CuS3}}/{{chem2|CuS2}} овозможува вишок на електрони што го олеснува суперспроводливоста за време на одредени состојби, со исклучително ниска топлинска загуба. Материјалната наука денес е свесна за неколку поволни својства на ковелитот и неколку истражувачи се решени да го синтетизираат ковелитот.<ref>{{cite journal|author1=Chunyan Wu|author2=Shu-Hong Yu|author3=Markus Antoniette|year=2006|title=Complex Concaved Cuboctahedrons of Copper Sulfide Crystals with Highly Geometrical Symmetry Created by a Solution Process|journal=[[Chemistry of Materials]]|volume=18|issue=16|pages=3599–3601|doi=10.1021/cm060956u}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Nava|first1=Dora|last2=Gonzalez|first2=I|display-authors=etal|year=2006|title=Electrochemical characterization of chemical species formed during the electrochemical treatment of chalcopyrite in sulfuric acid|journal=[[Electrochimica Acta]]|volume=51|issue=25|pages=5295–5303|doi=10.1016/j.electacta.2006.02.005}}</ref>Употребата на ковелитот CuS може да се видат во катоди на литиумски батерии, сензори за амонијак и сончеви електрични уреди со тенки филмови од метален халкогенид.<ref>{{Cite journal|last1=Chung|first1=J.-S.|last2=Sohn|first2=H.-J.|date=June 2002|title=Electrochemical behaviors of CuS as a cathode material for lithium secondary batteries|journal=Journal of Power Sources|volume=108|issue=1–2|pages=226–231|doi=10.1016/s0378-7753(02)00024-1|issn=0378-7753|bibcode=2002JPS...108..226C}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Sagade|first1=Abhay A.|last2=Sharma|first2=Ramphal|date=July 2008|title=Copper sulphide (CuxS) as an ammonia gas sensor working at room temperature|journal=Sensors and Actuators B: Chemical|volume=133|issue=1|pages=135–143|doi=10.1016/j.snb.2008.02.015|issn=0925-4005}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Mane|first1=R. S.|last2=Lokhande|first2=C. D.|date=2010-06-03|title=ChemInform Abstract: Chemical Deposition Method for Metal Chalcogenide Thin Films|journal=ChemInform|volume=31|issue=34|pages=no|doi=10.1002/chin.200034236|issn=0931-7597}}</ref> === Литиум-јонски батерии === Истражувањата за алтернативен катоден материјал за [[Литиумска батерија|литиумски батерии]] често ги испитуваат сложените варијации во стехиометријата и тетраедарската слоевита структура на бакарните сулфиди.<ref>{{Cite journal|last1=Foley|first1=Sarah|last2=Geaney|first2=Hugh|last3=Bree|first3=Gerard|last4=Stokes|first4=Killian|last5=Connolly|first5=Sinead|last6=Zaworotko|first6=Michael J.|last7=Ryan|first7=Kevin M.|date=2018-03-24|title=Copper Sulfide (Cu x S) Nanowire‐in‐Carbon Composites Formed from Direct Sulfurization of the Metal‐Organic Framework HKUST‐1 and Their Use as Li‐Ion Battery Cathodes|journal=Advanced Functional Materials|volume=28|issue=19|article-number=1800587|doi=10.1002/adfm.201800587|s2cid=104176144 |issn=1616-301X}}</ref> Предностите вклучуваат ограничена отровност и ниски трошоци.<ref name=":02">{{Cite journal|last1=Zhou|first1=Mingjiong|last2=Peng|first2=Na|last3=Liu|first3=Zhen|last4=Xi|first4=Yun|last5=He|first5=Huiqiu|last6=Xia|first6=Yonggao|last7=Liu|first7=Zhaoping|last8=Okada|first8=Shigeto|date=February 2016|title=Synthesis of sub-10 nm copper sulphide rods as high-performance anode for long-cycle life Li-ion batteries|journal=Journal of Power Sources|volume=306|pages=408–412|doi=10.1016/j.jpowsour.2015.12.048|bibcode=2016JPS...306..408Z|issn=0378-7753}}</ref> Високата [[електрична спроводливост]] на ковелитот ({{val|10|e=−3|u=S/cm}}) и висок теоретски капацитет ({{val|560|u=mAh/g}}) со рамни криви на празнење кога се циклираат во споредба со Li+/Li, се покажало дека играат клучна улога во капацитетот. <ref name=":02" /> Разновидноста на методите на формирање е исто така фактор на ниските трошоци. Сепак, проблемите со стабилноста на циклусот и [[Хемиска кинетика|кинетиката]] го ограничуваат напредокот на користењето на ковелит во главните литиумски батерии сè додека не се случи напредок во истражувањата. <ref name=":02" /> === Наноструктури === Карактеристиките на мобилноста на електроните и густината на слободните дупки на ковелитот го прават привлечен избор за наноплочи и нанокристали бидејќи им даваат на структурите можност да варираат во големина. Сепак, оваа способност може да биде ограничена од структурата слична на плоча која ја имаат сите бакарни сулфиди. Експериментално е докажано дека неговата анизотропна електрична спроводливост е поголема во рамките на слоевите (т.е. нормално на c-оската). Истражувачите покажале дека ковелитни наноплочи од приближно {{Вред|2}} дебелина, со една единечна ќелија и два слоеви на бакарни атоми, и пречник околу {{Вред|100}} нанометри се идеални димензии за електрокатализатори во реакциите на редукција на кислород (ORR). Базалните рамнини доживуваат преференцијална [[адсорпција]] на кислород, а поголемата површина го олеснува преносот на електрони. Спротивно на тоа, во амбиентални услови, наноплочестите плочи со димензии од {{Вред|4}} нанометри и поголема од {{Вред|30}} нанометри во пречник се експериментално синтетизирани со помалку трошоци и енергија. Локализираните површински плазмонски резонанци забележани во ковелитни наночестички неодамна се поврзани со стехиометриски зависен клуч на енергетскиот јаз за нанокристали. Така, се истражуваат идни уреди за хемиско мерење, електроника и други инструменти кои користат наноструктури од ковелитен CuS. <ref name="LiuACS">{{Cite journal|last1=Liu|first1=Yang|last2=Zhang|first2=Hanguang|last3=Behara|first3=Pavan Kumar|last4=Wang|first4=Xiaoyu|last5=Zhu|first5=Dewei|last6=Ding|first6=Shuo|last7=Ganesh|first7=Sai Prasad|last8=Dupuis|first8=Michel|last9=Wu|first9=Gang|date=2018-11-19|title=Synthesis and Anisotropic Electrocatalytic Activity of Covellite Nanoplatelets with Fixed Thickness and Tunable Diameter|journal=ACS Applied Materials & Interfaces|volume=10|issue=49|pages=42417–42426|doi=10.1021/acsami.8b15895|pmid=30451490|s2cid=206495105|issn=1944-8244}}</ref><ref name=":2">{{Cite journal|last1=Xie|first1=Yi|last2=Riedinger|first2=Andreas|last3=Prato|first3=Mirko|last4=Casu|first4=Alberto|last5=Genovese|first5=Alessandro|last6=Guardia|first6=Pablo|last7=Sottini|first7=Silvia|last8=Sangregorio|first8=Claudio|last9=Miszta|first9=Karol|date=2013-11-06|title=Copper Sulfide Nanocrystals with Tunable Composition by Reduction of Covellite Nanocrystals with Cu+ Ions|journal=Journal of the American Chemical Society|volume=135|issue=46|pages=17630–17637|doi=10.1021/ja409754v|pmid=24128337|issn=0002-7863}}</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Шестаголни минерали]] [[Категорија:Сулфидни минерали]] bfkv98s0j4hctlloq3ei98jxp79adti Телохранител (ТВ-серија) 0 1386829 5567710 5513748 2026-05-31T10:33:44Z Andrew012p 85224 5567710 wikitext text/x-wiki {{Infobox television | image = Телохранител (2018).jpg | genre = {{Plainlist| * [[драма]] * [[полициска драма]] * [[политички трилер]] }} | creator = [[Џед Меркурио]] | developer = | writer = Џед Меркурио | director = {{Plainlist| * Томас Винсент * Џон Стрикленд }} | creative_director = | starring = {{Plainlist| * [[Ричард Маден]] * [[Кили Хоус]] * [[Џина Маки]] * [[Софи Рандл]] * Винсент Франклин * Пипа Хејвуд * Пол Реди * Том Брук * Николас Гливс * Стјуарт Боумен * Стефани Хајам * Дејвид Вестхед * Мет Стокоу * Нина Тусен-Вајт * Еш Тандон * Анџли Мохиндра }} | opentheme = | endtheme = | composer = {{Plainlist| * Рут Барет * Раскин Вилијамсон }} | country = {{знамеикона|Обединето Кралство}} [[Обединето Кралство]] | language = {{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} | num_series = 1 | num_episodes = 6 | executive_producer = {{Plainlist| * Сајмон Хит * Џед Меркурио * Елизабет Килгариф }} | producer = {{Plainlist| * Присила Париш * Ерик Култер }} | editor = {{Plainlist| * Стив Синглтон (еп. 1–3) * Ендрју Џон Меклеланд (еп. 4–6) }} | location = [[Лондон]] | cinematography = Џон Ли | camera = | runtime = 56 — 75 минути | company = [[World Productions]] | channel = [[BBC One]] | first_aired = {{Start date|2018|08|26|df=y}} | last_aired = {{End date|2018|09|23|df=y}} |image_size=250px}}'''''Телохранител''''' ({{Langx|en|Bodyguard}}) — британска [[телевизиска серија]] во жанрот [[политички трилер]], создадена и напишана од Џед Меркурио, а произведена од World Productions (дел од ITV Studios) за [[Би-би-си]]. Серијата се состои од шест епизоди и се сосредоточува на измислениот лик Дејвид Бад ([[Ричард Маден]]), воен ветеран од Британската армија што страда од посттрауматско стресно растројство (ПТСР). Тој сега работи во Секторот за заштита на кралското семејство и дипломатите при Лондонската метрополитенска полиција. Бад е назначен за главен офицер за заштита на честољубивата министерка за внатрешни работи, Џулија Монтегју (Кили Хоус), чија политика тој длабоко не ја поддржува. Серијата обработува противречни теми како што се владиниот надзор врз приватните информации и нивната регулација, политиката на воена интервенција, [[Тероризам|тероризмот]] и справувањето со ПТСР.<ref>{{cite magazine|last=Griffiths|first=Eleanor Bley|url=https://www.radiotimes.com/news/tv/2018-08-03/bodyguard-bbc1-cast-tv-drama-series/|title=Meet the cast of ''Bodyguard'' on BBC1|magazine=Radio Times|date=3 август 2018|access-date=2 октомври 2018|issn=0033-8060|location=[[London]]}}</ref> Серијата започнала да се прикажува на каналот BBC One на 26 август 2018 г., постигнувајќи ја најголемата гледаност за нова драма на Би-би-си во епохата на повеќеканалната телевизија, како и највисоки оценки за мрежата воопшто од 2008 г. Би-би-си ја нарачала серијата од тогаш независната продукциска куќа World Productions во 2016 г. Откако ITV Studios Global Entertainment ја презела компанијата во 2017 г., тие го презеле и управувањето со меѓународната распределба на серијата. [[Netflix]] склучил договор за распределба за прикажување на серијата надвор од [[Обединето Кралство|Обединетото Кралство]] и [[Ирска]].<ref>{{Cite news|url=https://deadline.com/2018/09/netflix-picks-up-bbc-drama-series-bodyguard-1202466086/|title=Netflix Picks Up BBC Drama Thriller 'Bodyguard' Starring 'Game Of Thrones' Richard Madden|last1=Andreeva|first1=Nellie|date=18 септември 2018|access-date=18 септември 2018|publisher=Penske Media Corporation|last2=White|first2=Peter|website=Deadline Hollywood}}</ref> == Содржина == Полицискиот наредник Дејвид Бад, поранешен воен ветеран што страда од ПТСР, работи како [[телохранител]] во службата на Метрополитенската полиција, обезбедувајќи ги членовите на кралското семејство и владата. Нему му е доделена задачата да ја заштитува министерката за внатрешни работи, Џулија Монтегју, со чии политички ставови тој воопшто не се согласува. == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Ричард Маден]] || наредник Дејвид Бад |- | [[Кили Хоус]] || Џулија Монтегју |- | [[Софи Рандл]] || Вики Бад |- | [[Џина Маки]] || комодор Ен Семпсон |- | [[Винсент Франклин]] || Мајк Травис |- | [[Пипа Хејвуд]] || главен суперинтендант Лорејн Кредок |- | [[Пол Реди]] || Роб Макдоналд |- | [[Том Брук]] || Енди Апстед |- | [[Николас Гливс]] || Роџер Пеналигон |- | [[Стјуарт Боумен]] || Стивен Хантер-Дан |- | [[Стефани Хајам]] || Шанел Дајсон |- | [[Дејвид Вестхед]] || Џон Вослер |- | [[Мет Стокоу]] || Лук Ајкенс |- | [[Нина Тусен-Вајт]] || детектив наредник Луиз Рејбурн |- | [[Еш Тандон]] || детектив главен инспектор Дипак Шарма |- | [[Анџли Мохиндра]] || Надија Али |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title}} [[Категорија:Телевизиски серии на англиски јазик]] [[Категорија:Британски телевизиски програми]] [[Категорија:Телевизиски програми на Би-би-си]] 3sgr918kfhw5fv34reuqt4p3jkdn1sn Лабрадорит 0 1387169 5567486 5515381 2026-05-31T01:02:51Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567486 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Минерал|name=Лабрадорит|category=тектосиликати|boxwidth=|boxbgcolor=|image=Labradorite polie 3(Madagascar).jpg|imagesize=260px|caption=Лабрадорит во полирана карпеста плоча|formula=(Ca,Na)(Al,Si)<sub>4</sub>O<sub>8</sub>, where Na is 30-50% & Ca is 50–70%|molweight=|system=[[триклински кристален систем]]|unit cell=a = 8.155&nbsp;[[Ångström|Å]], b = 12.84&nbsp;Å <br/>c = 10.16&nbsp;Å; α = 93.5° <br/>β = 116.25°, γ = 89.133°; Z&nbsp;=&nbsp;6|color=Сива, сиво-бела, кафеава, зеленикава, бледо зелена, сина, портокалова, розова, жолта, безбојна|habit=Кристалите се типично тенки и плочести, ромбни во пресек, напречно-пругасти; масивни|twinning=Вообичаено кај [[албит]], [[периклина]]|cleavage=Совршено на {001}, помалку совршено на {010}, се сече на близу 90°; јасно на {110}|fracture=Нерамномерно до школкесто|mohs=6–6.5|luster=Стаклесто до бисерно|polish=|refractive=n<sub>α</sub> = 1.554–1.563<br/>n<sub>β</sub> = 1.559–1.568<br/>n<sub>γ</sub> = 1.562–1.573|opticalprop=Биаксијален (+)|birefringence=δ = 0.008–0.010|2V=Измерено: 85°|dispersion=нема|pleochroism=|fluorescence=|absorption=|streak=бела|gravity=2.68 to 2.72|density=|melt=|fusibility=|diagnostic=|solubility=|diaphaneity=Проѕирно|other=|references=<ref name="HBM">{{Наведена мрежна страница |url=http://rruff.geo.arizona.edu/doclib/hom/labradorite.pdf |title=Handbook of Mineralogy |accessdate=2026-02-19 |archive-date=2012-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323022701/http://rruff.geo.arizona.edu/doclib/hom/labradorite.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name="Mindat">[http://www.mindat.org/show.php?id=2308&ld=1#themap Mindat.org]</ref><ref name="Webmin">[http://webmineral.com/data/Labradorite.shtml Webmineral data]</ref>}} [[File:Labrador spektrolit - Ylamaa, Finlandia.jpg|thumb|Лабрадорит (Спектролит) – Ylämaa, Финска.]] '''Лабрадорит''' (([[калциум|Ca]], [[натриум|Na]])([[алуминиум|Al]], [[силициум|Si]])<sub>4</sub>[[кислород|O]]<sub>8</sub>) — калциумово збогатен [[фелдспат]]ен [[минерал]] првпат распознаен во [[Лабрадор (регион)|Лабрадор]], Канада, кој може да покажува [[иридесценција|иридесцентен]] ефект. Лабрадорит е среден до калциски член на серијата [[плагиоклас]]. Има процент на [[анортит]] (%An) меѓу 50 и 70. Специфичната тежина се движи од 2,68 до 2,72. Прашкастата трага е бела, како кај повеќето [[силикати]]. [[Показател на прекршување|Показателот на прекршување]] се движи од 1,559 до 1,573 и [[кристално двојништво|двојништвото]] е често. Како и кај сите членови на плагиокласот, кристалниот систем е [[триклински кристален систем|триклински]], и присутни се три насоки на [[цепливост (кристалографија)|цепливост]], од кои две се речиси под прав агол и се поизразени, со добра до совршена цепливост (додека третата насока е слаба). Се јавува како јасни, бели до сиви, блоковидни до плочести зрна во вообичаени мафични [[Магматска карпа|магматски карпи]] како [[базалт]] и [[габро]], како и во [[анортозит]]. == Појава == [[Типска местоположба (геологија)|Геолошката типска област]] за лабрадорит е Павловиот Остров во близина на градот Нејн во Лабрадор, Канада. Пријавен е и во Полска, Норвешка, Финска и на различни други локации низ светот, со значајна распространетост во Мадагаскар, Кина, Австралија, Словачка и Соединетите Американски Држави.<ref name="Mindat" /> Лабрадорит се јавува во [[Мафичност|мафични]] магматски карпи и е разновидност на фелдспат најчеста во [[базалт]] и [[габро]]. Невообичаените масиви на [[анортозит]] се составени речиси целосно од лабрадорит.<ref name="Klein">Hurlbut, Cornelius S.; Klein, Cornelis; ''Manual of Mineralogy'', Wiley, 1985, 20th ed., p. 456, {{ISBN|0-471-80580-7}}</ref> Се среќава и во метаморфни [[амфиболит]]и и како детритна компонента на некои седименти. Вообичаени минерални придружници во магматските карпи се [[оливин]], [[пироксен]], [[амфибол]] и [[магнетит]].<ref name="HBM" /> == Лабрадоресценција == [[Image:Labradorescence.jpg|thumb|left|Лабрадоресценција кај лабрадорит]] [[File:Labradorescence in labradorite.webm|thumb|left|upright|Видео од лабрадоресценција кај лабрадорит, видлива при промена на аголот на гледање]] Лабрадорит може да покажува [[иридесценција|иридесцентен]] оптички ефект познат како лабрадоресценција. Терминот ''лабрадоресценција'' го вовел Ове Балтазар Бегилд кој ја дефинирал (лабрадоризацијата) на следниов начин:<ref name="bog" /> {{Blockquote|Лабрадоризацијата е особен одраз на светлината од субмикроскопски рамнини ориентирани во една насока (ретко во две насоки); овие рамнини никогаш немаат таква положба што може да се изрази со едноставни показатели и не се директно видливи под микроскоп.}} Придонес во разбирањето на потеклото и причината за ефектот дале [[Роберт Страт, 4-ти Барон Рејли]] (1923) и Богид (1924).<ref name="bog">{{citation |url=http://www.sdu.dk/media/bibpdf/Bind%201-9%5CBind%5Cmfm-6-3.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402111409/http://www.sdu.dk/media/bibpdf/Bind%201-9%5CBind%5Cmfm-6-3.pdf|url-status=dead |archive-date=April 2, 2015 |title=On the Labradorization of the Feldspars |first=Ove Balthasar |last=Bøggild |year=1924 |journal=Kongelige Danske Videnskabernes Selskab, Mathematisk-fysiske Meddelelelser |volume=6 |number=3 |pages=1–79 }}</ref><ref>{{Cite journal |doi=10.1007/BF03172469 |journal=Proceedings of the Indian Academy of Sciences, Section A |date=July 1950 |volume=32 |issue=1 |pages=1–16 |title=The structure of labradorite and the origin of its iridescence |first1=Chandrasekhara Venkata |last1=Raman |author-link=Chandrasekhara Venkata Raman |first2=Aiyasami |last2=Jayaraman |s2cid=128235557 |url=https://www.researchgate.net/publication/226907416 }}</ref><ref>{{citation |title=Studies of Iridescent Colour and the Structure Producing it. III. The Colours of Labrador Felspar |author=Lord Rayleigh |author-link=Robert Strutt, 4th Baron Rayleigh |journal=Proceedings of the Royal Society of London. Series A |volume=103 |number=720 |date=3 April 1923 |pages=34–45 |publisher=The Royal Society |jstor=94093 |doi=10.1098/rspa.1923.0037 |bibcode=1923RSPSA.103...34R |doi-access=free }}</ref> Причината за овој оптички феномен е ламеларна структура на фазна [[Цврст раствор|ексолуција]],<ref name="cn1"/> која се јавува во Богилдовата област на немешливост.<ref name="cn2">{{citation |url=http://en.cnki.com.cn/Article_en/CJFDTOTAL-DZKQ200602005.htm|title=Relation Between Labradorescence and Internal Structure of Labradorite |first1=Xie |last1=Hao |first2=Pei |last2=Jing-cheng |first3=Li |last3=Li-ping |journal=Geological Science and Technology Information |date=February 2006 |access-date=2015-03-01 |archive-date=2021-11-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211106051919/http://en.cnki.com.cn/Article_en/CJFDTOTAL-DZKQ200602005.htm|url-status=dead }}</ref> Ефектот е видлив кога ламеларната разделба е меѓу {{convert|128|and|252|nm|abbr=on}}; ламелите не мора да бидат паралелни,<ref name="cn2" /> а ламеларната структура нема далекусежен ред.<ref>{{Cite journal |doi=10.1002/pssb.19660180123 |title=On the origin of the colour of labradorite |journal=Physica Status Solidi B |volume=18 |pages=221–230 |year=1966 |last1=Bolton |first1=Herbert Cairns |last2=Bursill |first2=Leslie Arthur |last3=McLaren |first3=Alexander Clark |last4=Turner |first4=Robin G. |issue=1 |bibcode=1966PSSBR..18..221B |s2cid=95485108 }}</ref> Ламеларната разделба се јавува само кај плагиокласи со одреден состав; оние на калциски лабрадорит (50–70% анортит) и [[бајтонит]] (формула: {{No break|(Ca<sub>0.7-0.9</sub>,Na<sub>0.3-0.1</sub>)[Al(Al,Si)Si<sub>2</sub>O<sub>8</sub>]}}, односно со содржина на [[анортит]] од ~70 до 90%) особено го покажуваат овој ефект.<ref name="cn1">{{citation |url=http://en.cnki.com.cn/Article_en/CJFDTOTAL-YSKW200805015.htm |title=Exsolution lamellar structure causes of iridescence in labradorite: evidence from TEM |journal=Acta Petrologica et Mineralogica |first1=Peng |last1=Yan-ju |first2=He |last2=Xue-mei |first3=Fang |last3=Qin-fang |date=May 2008 |access-date=2015-03-01 |archive-date=2021-11-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211106051921/http://en.cnki.com.cn/Article_en/CJFDTOTAL-YSKW200805015.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{citation |work =The Feldspars: Proceedings of a NATO Advanced Study Institute, Manchester, 11–21 July 1972 |volume=2 |editor-first=William Scott |editor-last=MacKenzie |editor-first2=Jack |editor-last2=Zussman |publisher=Manchester University Press |year=1974 |title=23. Electron-optical study of a schiller labradorite |pages=478–490 }}</ref> Друг услов за ламеларна разделба е многу бавно ладење на карпата што го содржи плагиокласот. Бавното ладење е потребно за да се овозможи расејување на јоните Ca, Na, Si и Al низ плагиокласот и да се создаде ламеларна разделба. Затоа, не сите лабрадорити покажуваат лабрадоресценција (можеби немаат соодветен состав, се изладиле премногу брзо или и двете), и не сите плагиокласи што покажуваат лабрадоресценција се лабрадорити (може да бидат бајтонит). Некои [[Скапоцен камен|драгоцени камења]] на лабрадорит со висок степен на лабрадоресценција се нарекуваат [[спектролит]]и. == Галерија == <gallery> File:Labradoryt, Madagaskar.JPG|Полиран блок од Мадагаскар File:Labradorite detail.jpg|Детал од лабрадорит File:LabradoriteAMD.jpg|Полиран лабрадорит 18 × 20 cm File:Labradorite (UCL Geology Collections).jpg|Полиран лабрадорит од геолошки збирки File:Labradorite with rare colours.JPG|Лабрадорит со ретки бои File:Ladrador iridescence.jpg|Полиран лабрадорит [[File:Grey labradorite.jpg|thumb|Иридесцентен ефект кај сив лабрадорит]] </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons category multi|Labradorite|Labradorescence}} [[Категорија:Триклински минерали]] [[Категорија:Минерали на натриумот]] [[Категорија:Минерали на калциумот]] bqrn1841d6e4rmp7ly6igxhz5n00wv2 Кордиерит 0 1387261 5567372 5539591 2026-05-30T14:22:12Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567372 wikitext text/x-wiki {{Infobox mineral|boxbgcolor=#7e7066|name=Кордиерит|boxtextcolor=#fff|category=[[Циклосиликати]]|image=Cordierite-den07-06aa.jpg|imagesize=260px|caption=|formula={{chem2|(Mg,Fe)2Al4Si5O18}}|IMAsymbol=Crd<ref>{{Cite journal|last=Warr|first=L.N.|date=2021|title=IMA–CNMNC approved mineral symbols|journal=Mineralogical Magazine|volume=85|issue=3|pages=291–320|doi=10.1180/mgm.2021.43|bibcode=2021MinM...85..291W|s2cid=235729616|doi-access=free}}</ref>|strunz=9.CJ.10|dana=61.02.01.01 <br/>Кордиеритна група|system=[[орторомпски кристален систем ]]|class=Дипирамидален (mmm) <br/>[[H-M symbol]]: (2/m 2/m 2/m)|symmetry=''Cccm''|unit cell=a = 17.079&nbsp;[[Ангстром|Å]], <br/>b = 9.730&nbsp;Å, <br/>c = 9.356&nbsp;Å; Z&nbsp;=&nbsp;4|color=Сина, чадено сина, синкаво-виолетова; зеленикава, жолтеникаво-кафеава, сива; безбојна до многу бледо сина во тенок дел при пропуштена светлина|habit=Псевдо-шестоаголно призматично двојништво, како вградени зрна и масивни|twinning=Честа појава на {110}, {130}, едноставна, ламеларна, циклична|cleavage=Доволно на {100}, лошо на {001} и {010}|fracture=школкест|tenacity=кршлив|mohs=7–7.5|luster=Масни или стаклести|diaphaneity=Проѕирно|refractive=n<sub>α</sub> = 1.527 – 1.560 n<sub>β</sub> = 1.532 – 1.574 n<sub>γ</sub> = 1.538 – 1.578 показателите се зголемуваат со содржината на Fe.|opticalprop=Обично оптички (-), понекогаш (+); 2V = 0–90°|pleochroism=X = бледо жолта, зелена; Y = виолетова, сино-виолетова; Z = бледо сина|streak=бела|gravity=2.57–2.66|melt=|fusibility=на тенки рабови|diagnostic=Наликува на [[кварц]], може да се разликува по [[плеохроизам]]. Може да се разликува од [[корунд]] по неговата помала тврдост.|solubility=|other=|references=<ref name=Handbook>{{cite web | url = http://rruff.geo.arizona.edu/doclib/hom/cordierite.pdf | title = Cordierite | work = Handbook of Mineralogy | publisher = RRUFF™ Project | accessdate = 2026-02-20 | archive-date = 2006-09-04 | archive-url = https://web.archive.org/web/20060904011343/http://rruff.geo.arizona.edu/doclib/hom/cordierite.pdf | url-status = dead }}</ref> <ref name=Mindat>{{cite web | url = http://www.mindat.org/min-1128.html | title = Cordierite | publisher = Mindat.org }}</ref><ref name=Klein-1985>{{cite book | first1 = James Dwight | last1 = Dana | author-link1 = James Dwight Dana | first2 = Cornelis | last2 = Klein | first3 = Cornelius S. | last3 = Hurlbut | year = 1985 | title = Manual of Mineralogy | edition = 20th | publisher = John Wiley and Sons | location = New York | pages = [https://archive.org/details/manualofmineralo00klei/page/395 395–396] | isbn = 0-471-80580-7 | url-access = registration | url = https://archive.org/details/manualofmineralo00klei/page/395 }}</ref> <ref name=Klein-2002>{{cite book | last1 = Klein | first1 = Cornelis | year = 2002 | title = The Manual of Mineral Science | url = https://archive.org/details/22ndeditionofman0000klei | edition = 22nd | publisher = John Wiley & Sons, Inc. | isbn = 0-471-25177-1 }}</ref><ref name=Webmin>http://webmineral.com/data/Cordierite.shtml Webmineral data</ref>}} '''Кордирит''' ([[минералогија]]) или '''јолит''' ([[гемологија]]) — [[магнезиум]]-железен [[алуминиум]]ов [[силикатни минерали|циклосиликат]]. [[Железо]]то речиси секогаш е присутно, а постои и [[цврст раствор]] помеѓу Mg-богатиот кордирит и Fe-богатиот [[секанинаит]] со сериска формула: {{chem2|auto=1|(Mg,Fe)2Al3(Si5AlO18)}} до {{chem2|(Fe,Mg)2Al3(Si5AlO18)}}.<ref name=Mindat/> Постојат високотемпературен [[Кристален полиморфизам|полиморф]], [[индијалит]], кој е изоструктурен со [[берил]] и има случајна распределба на Al во {{chem2|(Si,Al)6O18}} прстените.<ref name=Webmin/> Кордирит исто така се синтетизира и се користи во високотемпературни примени како што се каталитички конвертори и подлога за правње пица. {{stack|[[File:Cordierite structure.png|thumb|Кристална структура на кордирит. <span style='color:green'>'''Зелено'''</span> – [[магнезиум|Mg]] или [[железо|Fe]], <span style='color:blue'>'''сино'''</span> – [[кислород|O]], '''жолто''' – [[силициум|Si]] и [[алуминиум|Al]]. ]]}} ==Име и откривање== Кордиритот, кој бил откриен во 1813 година во примероци од [[Нихар|Нихар, Алмерија]], [[Шпанија]], е именуван по францускиот [[геолог]] [[Пјер Луј Кордје Cordier|Луј Кордје]] (1777–1861).<ref name=Mindat/> ==Појава== Кордиритот типично се јавува при допирен или регионален [[метаморфизам]] на [[пелит]]ни карпи. Особено е чест во роговникот создаден со контактен метаморфизам на [[пелит]]ни карпи. Две вообичаени метаморфни минерални склопови се [[силиманит]]-кордирит-[[шпинел]] и кордирит-спинел-[[плагиоклас]]-[[пироксен|ортопироксен]]. Други придружни минерали се [[гранат]] (кордирит-гранат-силиманитен [[гнајс]]) и [[антофилит]].<ref name=Klein-1985/><ref name=Klein-2002>{{cite book | last1 = Klein | first1 = Cornelis | year = 2002 | title = The Manual of Mineral Science | url = https://archive.org/details/22ndeditionofman0000klei | edition = 22nd | publisher = John Wiley & Sons, Inc. | isbn = 0-471-25177-1 }}</ref> Кордирит се јавува и во некои [[гранит]]и, [[пегматит]]и и [[норит]]и во габроидни магми. Производи на измена се [[лискун]], [[хлоритна група|хлорит]] и [[талк]]. Кордирит се јавува, на пример, во контактната зона на гранитот кај [[Гивор Тин (рудник)|рудникот Гивор Тин]] во [[Корнвол]]. ==Комерцијална употреба== [[Каталитички конвертор]]и често се изработуваат од [[керамика]] што содржи голем процент синтетички кордирит. Производствениот процес намерно ги порамнува кристалите на кордирит за да се искористи многу ниската топлинска експанзија по должината на една оска. Ова спречува појава на пукнатини од термички шок при користење на каталитичкиот конвертор.<ref name=Cybulski>{{cite book | editor1-last = Cybulski|editor1-first= Andrzej | editor2-last = Moulijn|editor2-first= Jacob A. | title = Structured Catalysts and Reactors | edition = Second | pages = 35 | year = 2005 | publisher = CRC Press | isbn = 978-0-8247-2343-9 }}</ref> ==Скапоценa разновидност== Како проѕирен вид на јолит, често се користи како [[скапоцен камен]]. Името „јолит“ потекнува од грчкиот збор за виолетова боја. Друго старо име е ''дихроит'', грчки збор што значи „двобоен камен“, што се однесува на силниот [[плеохроизам]] на кордиритот. Нарекуван е и „воден сафир“ и „викинпки компас“, поради неговата употребливост за одредување на положбата на сонцето во облачни денови, при што [[Викинзите]] го користеле за оваа намена.<ref>{{cite book | last1 = Guillot | first1 = Agnès | last2 = Meyer | first2 = Jean-Arcady | translator = Susan Emanuel | title = How To Catch a Robot Rat: When Biology Inspires Innovation | url = https://archive.org/details/howtocatchrobotr0000guil |trans-title=La bionique: Quand la science imite la Nature | orig-year = Published in French in 2008 | year = 2010 | publisher = The MIT Press | isbn = 978-0-262-01452-6 | page = [https://archive.org/details/howtocatchrobotr0000guil/page/212 212] | quote = Many insects and a few birds perceive polarized light. The Vikings used cordierite for this purpose, a stone that allowed them to reckon the position of the sun by observing the stone's changes in color. }}</ref> Ова функционира преку одредување на насоката на [[поларизација (бранови)|поларизација]] на небото. Светлината расфрлана од молекулите на воздухот е поларизирана, а насоката на поларизацијата е под прав агол на линијата кон сонцето, дури и кога сончевиот диск е прикриен со густа магла или се наоѓа веднаш под хоризонтот.<ref name=noel-bowling>{{cite web |url = http://www.gi.alaska.edu/ScienceForum/ASF8/865.html |publisher = Geophysical Institute, University of Alaska Fairbanks |first1 = Oscar |last1 = Noel |first2 = Sue Ann |last2 = Bowling |title = Polar Navigation and the Sky Compass |date = March 21, 1988 |work = Alaska Science Forum |access-date = March 25, 2009 |archive-url = https://web.archive.org/web/20120427025601/http://www2.gi.alaska.edu/ScienceForum/ASF8/865.html |archive-date = April 27, 2012 |url-status = dead }}</ref> Јолит со квалитет за накит варира по боја од [[сафир]]но сина до сино-виолетова, до жолтеникаво-сива и светлосина во зависност од аголот на светлината. Понекогаш се користи како поевтина замена за сафир. Тој е многу помек од сафирот и е широко распространет во Австралија (Северна Територија), Бразил, Бурма, Канада (областа Јелоунајф во Северозападните Територии), Индија, Мадагаскар, Намибија, Шри Ланка, Танзанија и САД (Конектикат). Најголемиот пронајден кристал јолит тежел повеќе од 24.000 [[карат|карати]] (4,800{{nbsp}}g) и бил откриен во Вајоминг, САД.<ref>[http://www.topix.com/city/casper-wy/2011/09/wyoming-is-most-gemstone-rich-state-in-us Topix Local News: Casper, WY, ''Wyoming is Most Gemstone-Rich State in US,'' Sept. 13, 2011]</ref> <gallery> File:Cordierite.jpg|''Лево'': необработен примерок што покажува дихроизам; ''десно'': исечен камен File:Iolite.JPG|Изделкан јолит како скапоцен камен File:Cordierite_pléochroïsme.jpg|[[плеохроизам]] на кордирит </gallery> Друго име за синиот јолит е штајнхајлит, по [[Фабијан Штајнхајл]], руски воен гувернер на Финска, кој забележал дека станува збор за различен минерал од [[кварц]].<ref>{{citation|title=Exotic mineralogy: or, Coloured figures of foreign minerals: as a supplement to British mineralogy|first=James|last=Sowerby|author-link=James Sowerby|publisher=B. Meredith|year=1811|page=173|url=https://books.google.com/books?id=2RtaAAAAYAAJ&pg=RA2-PT57}}.</ref> Празеолит е друга разновидност на јолит што настанува со термичка обработка. Не треба да се меша со [[празиолит]].<ref>{{cite web | url=http://www.galleries.com/Prasiolite| title=Prasiolite | publisher=Amethyst Galleries' Mineral Gallery}}</ref> ==Употреба== Кордирит се користи во производство на [[опрема за печки]] поради неговата извонредна отпорност на термички шок, што му овозможува да издржи нагли температурни промени без пукање.<ref>{{cite patent |country=CN |number=1415575A}}</ref> Исто така се користи за производство на изолациска опрема и [[Електрична греалка|елементи за електрично греење]] во [[осигурач]]и, [[термостат]]и и светлосна технологија.<ref>{{cite book |last=Hegbom |first=Thor |year=1997 |edition=1st |title=Integrating Electrical Heating Elements in Product Design |publisher=CRC Press |page=146 |isbn=9781315214436}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Marko |first1=Pavlovic |last2=Anja |first2=Terzic |year=2024 |title=Developing thermal insulation cement-based mortars with recycled aggregate in accordance with net zero principles |journal=Science of Sintering |page=2 |doi=10.2298/SOS231215002P |doi-access=free |issn=2683-3867}}</ref> Во [[Автомобилска индустрија|автомобилската индустрија]], кордирит се користи во [[каталитички конвертор]] поради неговата одлична топлинска стабилност и ниска топлинска експанзија.<ref>{{cite web |url=https://www.preciseceramic.com/blog/an-introduction-to-cordierite-ceramic.html |title=An Introduction to Cordierite Ceramic |date=Aug 8, 2024 |website=Pricious Ceramics|access-date=June 9, 2024}}</ref> Тој формира саќести подлоги во конверторите, кои го поддржуваат каталитичкиот премаз што ги намалува штетните емисии.<ref>{{cite journal |last1=Radwan |first1=Nagi |last2=Shobaky |year=2004 |title=Cordierite as catalyst support for cobalt and manganese oxides in oxidation–reduction reactions |journal=Applied Catalysis A: General |volume=274 |issue=1–2 |pages=87–99 |doi=10.1016/j.apcata.2004.05.032}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == *[https://web.archive.org/web/20041212064904/http://mineral.galleries.com/minerals/Silicate/CORDIERI/CORDIERI.htm Mineral galleries] *https://www.gemstone.org/education/gem-by-gem/222-iolite [[Категорија:Скапоцени камења]] [[Категорија:Орторомпски минерали]] [[Категорија:Циклосиликати]] [[Категорија:Минерали на алуминиумот]] [[Категорија:Минерали на магнезиумот]] [[Категорија:Минерали на железото]] oh6tio54vk3kgs02552ub0vbgwqxwqp Колеманит 0 1387785 5567345 5539651 2026-05-30T12:54:02Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567345 wikitext text/x-wiki {{Infobox mineral | name = Колеманит | category = [[Иноборат]] | image = Colemanite - USGS Mineral Specimens 096.jpg | imagesize = 260px | caption = | formula = Ca<sub>2</sub>B<sub>6</sub>O<sub>11</sub>·5H<sub>2</sub>O | IMAsymbol=Cole<ref>{{Cite journal|last=Warr|first=L.N.|date=2021|title=IMA–CNMNC approved mineral symbols|journal=Mineralogical Magazine|volume=85|issue=3|pages=291–320|doi=10.1180/mgm.2021.43|bibcode=2021MinM...85..291W|s2cid=235729616|doi-access=free}}</ref> | strunz = 6.CB.10 | system = [[Моноклиничен кристален систем]] | class = призматичен (2/m) <br/><small>(ист [[H-M symbol]])</small> | symmetry = ''P2''<sub>1</sub>/a | unit cell = a = 8.712(2)&nbsp;Å, <br/>b = 11.247(3)&nbsp;Å, <br/>c = 6.091(1)&nbsp;Å; <br/>β = 110.12°; Z&nbsp;=&nbsp;4 | color = Безбоен, или бел, жолтеникав, сив | habit = Масивна грануларна до грубо кристална, најчесто нодуларна. | twinning = | cleavage = [010] совршено, [001] различно | fracture = Кршлив, нерамномерен или конхоиден | mohs = 4.5 | luster = Стаклест | refractive = nα = 1.586 nβ = 1.592 nγ = 1.614 | opticalprop = Биаксијален (+) | birefringence = δ = 0.028 | pleochroism = | streak = бел | gravity = 2.42 | density = | melt = | fusibility = 1.5 | diagnostic = Ексфолира при загревање, произведува зелен пламен | solubility = | diaphaneity = Проѕирен | other = Светло жолта [[флуоресценција]], може да фосфоризира бледо зелена боја; [[пироелектричен]] and [[пиезоелектричен]] на многу ниска температура. | references = <ref>{{cite web |first1=Stefan |last1=Schorn |display-authors=etal |title=Colemanit (Colemanite) |url=https://www.mineralienatlas.de/lexikon/index.php/MineralData?mineral=Colemanite |website=Mineralienatlas |year=2021}}</ref><ref name=Klein>{{cite book |last1=Klein |first1=Cornelis |last2=Hurlbut |first2=Cornelius S. Jr. |title=Manual of mineralogy: (after James D. Dana) |url=https://archive.org/details/manualofmineraloed21klei |date=1993 |publisher=Wiley |location=New York |isbn=0-471-57452-X |edition=21st |page=[https://archive.org/details/manualofmineraloed21klei/page/422 422]}}</ref><ref name=Mindat>{{mindat |name=Colemanite |id=1108 |access-date=30 December 2021}}</ref><ref>{{cite web |url=http://webmineral.com/data/Colemanite.shtml |website=Webmineral |title=Colemanite mineral data |access-date=30 December 2021}}</ref><ref name=HBM>{{cite web |url=http://rruff.geo.arizona.edu/doclib/hom/colemanite.pdf |website=Handbook of Mineralogy |year=2005 |title=Colemanite |first1=John W. |last1=Anthony |first2=Richard A. |last2=Bideaux |first3=Kenneth W. |last3=Bladh |first4=Monte C. |last4=Nichols |accessdate=2026-02-25 |archive-date=2006-09-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060906104948/http://rruff.geo.arizona.edu/doclib/hom/colemanite.pdf |url-status=dead }}</ref> }} '''Колеманит''' (Ca<sub>2</sub>B<sub>6</sub>O<sub>11</sub>·5H<sub>2</sub>O) или (CaB<sub>3</sub>O<sub>4</sub>(OH)<sub>3</sub>·H<sub>2</sub>O) — [[:Категорија:Боратни минерали|боратен минерал]] кој се наоѓа во евапоритни наслаги во алкални [[Езеро|езерски]] средини. Колеманитот е секундарен минерал кој се формира со промена на [[боракс]] и улексит. Првпат бил опишан во 1884 година кога бил пронајден во близина на Фурнес Крик во [[Долина на Смртта|Долината на Смртта]] и бил именуван по Вилијам Тел Колман (1824–1893), сопственик на рудникот „Хармони Боракс Воркс“ каде што бил првпат пронајден. Во тоа време, Колман алтернативно го предложил името „смитит“, по неговиот деловен соработник Франсис Марион Смит. == Употреба == Колеманитот бил најважната [[руда]] на [[Бор (елемент)|бор]] сè до откривањето на кернитот во 1926 година. Има многу индустриски примени, како што е производството на стакло отпорно на топлина.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/isbn_9780671244170|title=Simon & Schuster's Guide to Rocks and Minerals|date=1977|publisher=Simon & Schuster|isbn=978-0-671-24417-0|page=entry 111|chapter=Nitrates}}</ref> == Појава == Околу 40% од познатите светски резерви на колеманит се наоѓаат во рудникот Емет во западна Турција.<ref name="Eti Maden">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.etimaden.gov.tr/en/emet|title=Emet|work=[[Eti Maden]]|accessdate=29 November 2024}}</ref> Други важни извори во Турција се наоѓаат во Бигадич и Кестелек. <ref name="Borates Today">{{Наведена мрежна страница|url=https://borates.today/country-profile-boron-turkey/|title=Country Profile – Boron Turkey|date=25 September 2021|work=Borates Today|accessdate=29 November 2024}}</ref> == Наводи == <references /> == Надворешни врски == *{{Cite EB1911|first=Leonard James |last=Spencer|wstitle=Colemanite|volume=6|page=665}} *{{cite web | url = http://www.nps.gov/history/history/online_books/deva/section3e1.htm | archive-url = https://web.archive.org/web/20111115214755/http://www.nps.gov/history/history/online_books/deva/section3e1.htm | url-status = dead | archive-date = November 15, 2011 | title = Death Valley - Historic Resource Study - A History of Mining}} [[Категорија:Луминисцентни минерали]] [[Категорија:Моноклински минерали]] [[Категорија:Минерали на калциумот]] 5rv0imtsnmh31drsadtlxqdp5zdgrlq Крокоит 0 1387786 5567415 5532275 2026-05-30T20:26:16Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567415 wikitext text/x-wiki {{Infobox mineral | name = Крокоитот | category = [[Хроматски минерал]] | boxwidth = | boxbgcolor = | image = Crocoite from the Dundas extended mine, Dundas, Tasmania, Australia.jpg | imagesize = 260px | caption = Крокоит од [[Дандас]], [[Тасманија]] | formula = PbCrO<sub>4</sub> | IMAsymbol=Crc<ref>{{Cite journal|last=Warr|first=L.N.|date=2021|title=IMA–CNMNC approved mineral symbols|journal=Mineralogical Magazine|volume=85|issue=3|pages=291–320|doi=10.1180/mgm.2021.43|bibcode=2021MinM...85..291W|s2cid=235729616|doi-access=free}}</ref> | molweight = | strunz = 7.FA.20 | system = [[Моноклиничен кристален систем|Моноклиничен]] | class = Призматичен (2/m)<br /><small>(ист [[H-M symbol]])</small> | symmetry = ''P2''<sub>1</sub>/n | unit cell = a = 7.12&nbsp;Å, b = 7.421&nbsp;Å,<br />c = 6.8&nbsp;Å; β = 102.41°; Z&nbsp;=&nbsp;4 | color = Портокалова, црвена, жолта; портокалово-црвена на пропуштена светлина. | habit = Грубо кристално до ацикуларно | twinning = | cleavage = Различно на {110}, незабележително на {001} и {100} | fracture = Конхоиден до нерамномерен | tenacity = Секцилен | mohs = 2.5–3 | luster = Адамантински, суб-адамантински, полу-стаклест, смолест | refractive = n<sub>α</sub> = 2.290(2) n<sub>β</sub> = 2.360(2) n<sub>γ</sub> = 2.660(2) | opticalprop = Биаксијален (+) | birefringence = δ = 0.370 | pleochroism = Слаб | streak = Жолтеникав, портокалов | gravity = 5.9–6.1 | melt = | fusibility = | diagnostic = | solubility = | diaphaneity = Проѕирен | other = | references = <ref name="Handbook">{{cite web |url=http://rruff.geo.arizona.edu/doclib/hom/crocoite.pdf |title=Crocoite (PbCrO4) |website=Rruff.geo.arizona.edu |access-date=19 December 2016 |archive-date=2012-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120224014731/http://rruff.geo.arizona.edu/doclib/hom/crocoite.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name="Mindat">{{cite web |url=http://www.mindat.org/min-1157.html |title=Crocoite: Crocoite mineral information and data |website=Mindat.org |date=15 December 2016 |access-date=19 December 2016}}</ref><ref name="Webmin">{{cite web |url=http://webmineral.com/data/Crocoite.shtml |title=Crocoite Mineral Data |website=Webmineral.com |access-date=19 December 2016}}</ref> }} '''Крокоит''' — минерал кој се состои од оловен хромат (PbCrO<sub>4</sub>) и кристализира во моноклиничен кристален систем. Идентичен е по состав со [[Кислород|вештачкиот]] производ жолтиот хром што се користи како пигмент за боја.{{Sfn|Chisholm|1911}} ==Опис== [[File:Crocoite crystal structure.png|thumb|350px|right|Кристална структура на крокоитот]] Крокоитот најчесто се среќава како големи, добро развиени призматични адамантински кристали, иако во многу случаи се слабо завршени. Кристалите се со светла хиацинтово-црвена боја, проѕирни и имаат адамантински до стаклест сјај. При изложеност на УВ светлина, дел од проѕирноста и брилијантноста се губат. Линијата е портокалово-жолта; Мосовата тврдост е 2,5–3; а специфичната тежина му е 6,0. Откриен бил на наоѓалиштето Березовское Ау (рудници Березовск) во близина на Екатеринбург на Урал во 1766 година;<ref name="Lehman">{{cite book |last=Lehmann |first=J.G. |title=De Nova Minerae Plumbi Specie Crystallina Rubra |year=1766 |url=https://books.google.com/books?id=UKtAAAAAcAAJ |language=la |access-date=9 November 2018 }}</ref> и бил именуван крокоиз од Ф. С. Боудант во 1832 година, од грчкиот збор κρόκος (крокос) односно шафран, во алузија на неговата боја, име прво изменето во крокоизит, а потоа во крокоит.<ref name="Beudant1832">{{cite book |author=Francois-Sulpice Beudant |title=Traite elementaire de Mineralogie. 2. ed |url=https://books.google.com/books?id=EVNOAAAAcAAJ |year=1832 |publisher=Verdiere |page=669}}</ref> Во типската локација, кристалите се наоѓаат во златни кварцни вени кои минуваат низ гранит или гнајс, а поврзани со крокоит се кварцот, ембрејит, феникохроит и ваукелинит. Феникохроит е основен оловен хромат, Pb<sub>2</sub>CrO<sub>5</sub> со темноцрвени кристали, а ваукелинит е оловен и бакарен фосфат-хромат, Pb<sub>2</sub>CuCrO<sub>4</sub>PO<sub>4</sub>OH, со кафеави или зелени моноклинични кристали. Ваукелинитот е именуван по Луј Николас Воклен, кој во 1797 година го открил (истовремено со и независно од М. Х. Клапрот) елементот хром во крокоит. Изобилни маси со исклучителни примери на кристали на крокоит се пронајдени во Екстендираниот рудник, рудникот Аделаида, Црвеното олово, Западна комета, Плат и неколку други рудници во Дандас, Тасманија.<ref>The Adelaide Mining Company Pty. Ltd. - Crocoite from The Adelaide Mine</ref> Рудникот Аделаида бил опишан како „веројатно главен извор на крокоит во светот“. „Аделаидска рударска компанија“ (''Adelaide Mining Company Pty. Ltd.'') активно рудари крокоит од рудникот во Аделаида од 2004 година. Веб-страницата дава детални информации за историјата на рудникот, работењето и исклучителните примероци на крокоит што ги произведува.<ref>{{cite journal |journal=The Mineralogical Record |volume=43 |url=https://mineralogicalrecord.com/pdfs/Tasmanian%20Crocoite%20Reduced.pdf |first1=Thomas P. |last1=Moore |first2=Wendell E. |last2=Wilson |pages=651–673 |title=Major Crocoite Discoveries |access-date=2026-02-25 |archive-date=2020-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112031524/https://mineralogicalrecord.com/pdfs/Tasmanian%20Crocoite%20Reduced.pdf |url-status=dead }}</ref> Крокоит обично се наоѓа во долги тенки призми, обично околу 10-20 мм, но ретко до 100 мм во должина, со брилијантен сјај и боја. Крокоит е исто така официјален минерален амблем на Тасманија.[10] Други локалитети кои дале добро кристализирани примероци се Конгонхас до Кампо во близина на Оуро Прето во Бразил, Лузон на Филипините, Мутаре во Машоналенд, во близина на Мензис во Западна Австралија, како и Бразил, Германија и Јужна Африка. Релативната реткост на крокоитот е поврзана со специфичните услови потребни за неговото формирање: зона на оксидација на оловното рудно легло и присуство на ултрамафични карпи кои служат како извор на хром (во хромит). Оксидацијата на Cr<sup>3+</sup> во CrO<sub>4</sub><sup>2−</sup> (од хромит) и распаѓањето на галена (или други примарни оловни минерали) се потребни за формирање на крокоит. Овие услови се релативно невообичаени. Бидејќи крокоит е составен од олово(II) хромат, тој е токсичен, а содржи и олово и хексавалентен хром.<ref>{{cite web |url=http://www.kremer-pigmente.com/media/files_public/10850_SHD_ENG.pdf |title=Archived copy |website=www.kremer-pigmente.com |access-date=13 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140323092114/http://www.kremer-pigmente.com/media/files_public/10850_SHD_ENG.pdf |archive-date=23 March 2014 |url-status=dead}}</ref> ==Рудници== '''[https://theadelaidemine.com/ Рудникот во Аделаида]''', во Дандас, Тасманија, е познат по тоа што има најдобар крокоит во светот. Адам Рајт и неговите партнери го користат за отстранување на минерални примероци веќе неколку години и имале значајни наоди во последниве години. Особено, во Покет од 2010 година, а поскоро и и во Ред Ривер Покет.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://crocoite.com/index.php/2018/03/adelaide-mine-dundas-tasmania/ |title=архивска копија |accessdate=2026-02-25 |archive-date=2025-07-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250712192057/https://crocoite.com/index.php/2018/03/adelaide-mine-dundas-tasmania/ |url-status=dead }}</ref> Минералошкиот запис документира големи откритија на крокоит во рудникот во Аделаида, вклучувајќи го и значајното „Наоѓање во Црвена Река“ во 2012 година. Оваа публикација го истакнала континуираното значење на рудникот во заедницата за собирање минерали.<ref>https://mineralogicalrecord.com/wp-content/uploads/2020/10/pdfs/Tasmanian-Crocoite-Reduced.pdf</ref> Од рудниците во полето Дандас, рудникот Аделаида е најплодниот извор на врвни примероци од крокоит до ден денес. Рудникот се наоѓа на раскрсницата на Комет Крик и Аделаида Крик, во близина на основата на гребенот Стихтајт Хил, околу 2 км југоисточно од оригиналното градско место Дандас. Од бројните рудници во регионот Дандас, еден неодамна се врати во живот повеќе од кој било друг - Рудникот Аделаида. Видеото насловено како „Рудникот Аделаида“ го прикажува минералогот Ралф Ботрил од Минерални ресурси Тасманија, кој дава длабинско истражување на познатиот рудник Аделаида, кој се наоѓа во регионот Дандас во Тасманија. Во видеото, гледачите се водени под земја за да го откријат извонредното откритие на Црвената река.<ref>{{cite web | url=https://www.youtube.com/watch?v=F9eMxl5ZAiw | title=The Adelaide Mine | website=[[YouTube]] | date=16 April 2021 }}</ref> '''[https://redleadmine.com.au/ Рудникот за црвено олово]''', кој се наоѓа во регионот Дандас во близина на Зихан на западниот брег на Тасманија, Австралија, е познат по неговите зачудувачки примероци од крокоит. Шејн Донт го купил рудникот за црвено олово во 1986 година и оттогаш активно работел во него. Првично, тој продолжил со рударство со отворен коп, но неодамна, повторно отворил еден срушен ров од 1890-тите години за да пристапи до јазлите под површината. Овој пристап го намалил влијанието врз животната средина и овозможил пристап до потенцијално богати области кои се премногу длабоки за рударство со отворен коп.<ref>{{cite web | url=https://redleadmine.com.au/history/?form=MG0AV3&form=MG0AV3 | title=History }}</ref> Рудникот за црвено олово произвел многу фини примероци на крокоит низ годините, а операциите продолжуваат со надеж дека ќе се откријат повеќе исклучителни примероци. Примероците од крокоит во рудникот се многу барани од колекционерите и дури се изложени во Музејот за природна историја Смитсонијан во Вашингтон.<ref>{{cite web | url=https://redleadmine.com.au/?form=MG0AV3 | title=Australian Crocoite and Minerals for sale &#124; Read Lead Mine Tasmania }}</ref> '''[https://www.mindat.org/loc-213783.html Рудникот за проширен коп Дандас]''', извор на крокоит во сопственост на Мајк и Елеонор Фелан од средината на 1980-тите години, но потеклото на рудникот датира од 1892 година, кога се користел како тунел за истражување на сребрено олово. Во април 2019 година, рудникот бил објавен на продажба, меѓутоа, не бил продаден.<ref name="2019-04-26_ABC">[https://www.abc.net.au/news/2019-04-26/a-hobby-mine-in-tasmanias-ghost-town-for-sale/11047052 For $300,000, you could own a hobby mine in a Tasmanian ghost town], Damian McIntyre, [[ABC News Online]], 26 April 2019</ref> == Галерија == <div style="text-align: center;"> Примери за крокоит<gallery mode="packed" heights="155px"> Податотека:Crocoite_from_Tasmania.jpg|алт=Specimen from the Red Lead Mine, Tasmania, Australia| Примерок од рудникот за црвено олово, [[Тасманија]], [[Австралија]] Податотека:Crocoite-360746.jpg|алт=Crocoite from Adelaide Mine, Dundas mineral field, Zeehan District, Tasmania, Australia| Крокоит од рудникот Аделаида, од минералното поле Дандас, во округот Зихан, Тасманија, Австралија Податотека:Crocoite09.jpg|алт=Crystal intergrowth| Кристален меѓурастеж Податотека:Berezov-crocoite.jpg|алт=On pyromorphite – Berezovsk – Deposit Topotype| Крокоит на пироморфит од Березовск – Депозитен топотип </gallery></div> == Наводи == {{Наводи}} ==Извори== * {{EB1911|wstitle=Crocoite|volume=7|page=479}} * Bushmakin, A.F., 1996. Crocoite from the Berezovsk gold mines. World of Stones, 10, 28–31 * Bottrill, R.S., Williams, P., Dohnt, S., Sorrell, S. and Kemp, N.R. (2006). Crocoite and associated minerals from Dundas and other locations in Tasmania. Australian Journal of Mineralogy. 12, 59–90 == Надворешни врски== {{Commons category|Crocoite}} * [http://www.parliament.tas.gov.au/tpl/InfoSheets/StateEmblems.htm Список на државни симболи на Тасманија] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181225064058/http://www.parliament.tas.gov.au/tpl/InfoSheets/StateEmblems.htm |date=25 December 2018 }} [[Категорија:Луминисцентни минерали]] [[Категорија:Моноклински минерали]] [[Категорија:Минерали на оловото]] 7aw2zy6scw758teqm5ul0b7nzjqqrf5 The Walking Dead (игра) 0 1387953 5567709 5519211 2026-05-31T10:33:10Z Andrew012p 85224 5567709 wikitext text/x-wiki {{Infobox video game | title = The Walking Dead | image = [[Податотека:Корица на The Walking Dead.jpg|230px]] | developer = [[Telltale Games]] | publisher = Telltale Games | director = [[Шон Ванаман]]<br>[[Џејк Родкин]]<br>Денис Ленарт<br>Ерик Парсонс<br>Ник Херман<br>Шон Ејнсворт | producer = | designer = Шон Ванаман<br>Џејк Родкин<br>[[Марк Дарин]]<br>Харисон Г. Пинк<br>Ендру Ленгли<br>Шон Ејнсворт | programmer = Карл Макенхаупт<br>Ренди Тјудор<br>Кинан Патерсон | artist = Дерек Сакаи | writer = Шон Ванаман<br>Марк Дарин<br>[[Гари Вита]] | composer = [[Џаред Емерсон-Џонсон]] | series = ''The Walking Dead'' | engine = [[Telltale Tool]] | platforms = {{plainlist| * [[Android]] * [[iOS]] * [[Kindle Fire HDX]] * [[macOS|OS X]] * [[Microsoft Windows|Windows]] * [[Nintendo Switch]] * [[Ouya]] * [[PlayStation 3]] * [[PlayStation 4]] * [[PlayStation Vita]] * [[Xbox 360]] * [[Xbox One]] }} | released = {{Collapsible list |title=Епизода 1 | 24 април 2012 (Win/Mac)<br>{{знамеикона|САД}} 24 април 2012 (PS3)<br>{{знамеикона|ЕУ}} 25 април 2012 (PS3)<br> 27 април 2012 (X360)<br> 26 јули 2012 (iOS)<br> 19 декември 2013 (Kindle)}} {{Collapsible list |title=Епизода 2 | 27 јуни 2012 (X360)<br> 29 јуни 2012 (Win/Mac)<br>{{знамеикона|САД}} 29 јуни 2012 (PS3)<br>{{знамеикона|ЕУ}} 6 јули 2012 (PS3)<br> 29 август 2012 (iOS)<br> 19 декември 2013 (Kindle)}} {{Collapsible list |title=Епизода 3 |{{знамеикона|САД}} 28 август 2012 (PS3)<br> 29 август 2012 (Win/Mac/X360)<br> 28 октомври 2012 (iOS)<br> 19 декември 2013 (Kindle)}} {{Collapsible list |title=Епизода 4 |{{знамеикона|САД}} 9 октомври 2012 (PS3)<br> 10 октомври 2012 (Win/Mac/X360)<br> 8 ноември 2012 (iOS)<br> 19 декември 2013 (Kindle)}} {{Collapsible list |title=Епизода 5 |{{знамеикона|САД}} 20 ноември 2012 (PS3/iOS)<br> 21 ноември 2012 (Win/Mac/X360)<br> 19 декември 2013 (Kindle)}} {{Collapsible list |title=Физичко издание |{{знамеикона|САД}} 11 декември 2012 (PS3/X360/Win)<br>{{знамеикона|Австралија}} 9 мај 2013 (PS3/X360/Win)<br>{{знамеикона|ЕУ}} 10 мај 2013 (PS3/X360/Win)<br> 22 август 2013 (PS Vita)<br>{{знамеикона|САД}} 14 октомври 2014 (PS4/One)<br>{{знамеикона|ЕУ}} 31 октомври 2014 (PS4/One)<br> 28 август 2018 (Switch)}} | genre = {{plainlist| * [[авантуристичка игра|графичка авантура]] * [[интерактивен филм]]}} | modes = [[Едноиграчка игра|едноиграчки]] | caption = Корицата на играта, на која се прикажани Ли Еверет и Клементајн }}'''''The Walking Dead: The Game''''' ([[Македонски јазик|македонски]]: ''Живи мртовци: Играта''), позната и како '''''The Walking Dead: Season One''''' (мак. ''Живи мртовци: Сезона еден'') — епизодна графичка авантура заснована на истоимениот стрип на [[Роберт Киркман]]. Играта е развиена и објавена од студиото Telltale Games. Првично, излегувањето било планирано за крајот на 2012 г., но премиерата била поместена за 24 април 2012 г. Играта е издадена во формат од 5 епизоди што излегувале на интервал од еден до два месеци, со дополнителна шеста епизода („400 дена“) што излегла на 3 јули 2013 г. Главен лик во играта е Ли Еверет. На самиот почеток на [[Зомби-апокалипса|зомби-апокалипсата]], тој се наоѓа во полициско возило приведен, но набрзо се ослободува и започнува борба за преживување заедно со осумгодишното девојче по име Клементајн, која ја сретнува по пат. Некои од ликовите од изворниот стрип исто така се појавуваат во играта, како на пример Хершел Грин, Шон Грин и Глен. Поради високите оценки од критиката и одличната продажба, Telltale Games продолжила со работа на нови игри под истата марка. Студиото овозможило префрлање на зачуваниот напредок во следната игра, со цел играчите да дознаат што се случило со преживеаните ликови врз основа на нивните претходни одлуки. Првата епизода од [[The Walking Dead: Season Two|втората сезона]] излегла на 17 декември 2013 г. == Играчки процес == ''The Walking Dead'' ја сврзува класичната авантуристичка механика „посочи и притисни“ со елементи на игра со улоги и напнати брзи рефлексни сцени.<ref name="bestrpgpcgames.com">{{Cite web|url=http://www.webpronews.com/the-walking-dead-coming-to-playstation-network-2012-04|title=‘The Walking Dead’ Coming to Playstation Network: «It will also include some RPG elements, in that decisions you make through actions or talking to people may have an effect on the outcome of the game»|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426082412/http://www.webpronews.com/the-walking-dead-coming-to-playstation-network-2012-04|archive-date=2012-04-26|access-date=2012-04-27|url-status=live}}</ref> Студиото Telltale Games ја нарекува играта „авантуристички ужас“, додека Грег Милер ја споредува со можноста да создадете „сопствена книга со зомбија“. Роберт Киркман истакнал дека, за разлика од типичните игри за [[Зомби|зомбија]] како ''Left 4 Dead'', овој наслов посветува многу повеќе внимание на карактерите и емоциите на ликовите отколку на самата акција. Играта е поделена на 5 епизоди, а секоја од нив се состои од 7 до 8 поглавја. За разлика од другите игри со зомбија, играчот во ''The Walking Dead'' не треба бесмислено да истребува толпи мртви. Ликот се управува непосредно преку стандардно управување од трето лице. Одредени места се осветлени и со нив може да се управува со насочување на глувчето или на џојстикот. Некои од пронајдените предмети можат да се стават во инвентар и да се искористат за напредок низ приказната. Во одредени ситуации, играчот е временски ограничен и може да загине во текот на играта. Во случај на смрт, играта автоматски ја вчитува сцената од почеток и дава можност таа да се преигра. При борба со зомбија, потребно е или брзо да се притискаат означените места на екранот, или постојано да се притиска едно исто копче, што дополнително создава напната атмосфера. Критичарите го оцениле овој систем како многу подобар во споредба со претходната игра на студиото, ''Jurassic Park: The Game'', бидејќи едноставноста на контролите овозможува целосен фокус на самото дејство. Загатките во играта се многу едноставни и ги нема многу. Развивачите уште на почетокот најавиле дека нивната цел не е создавање на класични задачи за потрага, туку решавање на проблеми со кои би се соочил секој преживеаник по апокалипсата. Истовремено, тие служат како доволно опуштање помеѓу напнатите моменти во приказната. Посебна критика предизвикала задачата со поправка на радиото за Карли во првата епизода, кое не работело бидејќи таа не знаела правилно да ги стави батериите. Како одговор на оваа критика, развивачите вклучиле шега во втората епизода од играта. Најважниот дел од играта се разговорите и меѓучовечките односи. За разлика од претходните игри на студиото, во повеќето дијалози нема можност за пребарување на сите варијанти и истражување на реакциите за секоја реплика. Најчесто, времето за избор на одговор е ограничено и не смее долго да се размислува. Одлуките што ги донесува играчот влијаат врз приказната и врз односите со другите ликови, и тоа не само во тековната епизода, туку и во сите наредни. Токму поради ова, играта има голема вредност за повторно поминување со различни избори. По завршувањето на секоја епизода, станува достапна статистика што го покажува процентниот сооднос на играчите што ја донеле истата одлука во клучните мигови од приказната. == Графика == Визуелниот стил на играта се одликува со дебели црни линии што ги обликуваат ликовите и важните објекти, слично како во стриповите. Иако визуелно наликува на анимацијата сел-шејдинг, наместо класично сенчање, тука се користат посебно нацртани текстури. Развивачите намерно создале изглед што стилски наликува на цртеж од стрип, вдахнат од работата на Чарли Адлерд, илустраторот на изворниот стрип.<ref name="bg-faq">{{cite web|url=http://www.telltalegames.com/community/blogs/id-947|title=Some FAQs About The Walking Dead Game|author=Alan|date=2012-02-15|publisher=The Telltale Blog|archive-url=https://www.webcitation.org/6CpdE4lZA?url=http://www.telltalegames.com/community/blogs/id-947|archive-date=2012-12-11|lang=en|access-date=2012-11-01}}</ref> Убиствата во играта се прикажани на исклучително суров и крвав начин. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title|id=2006890}} [[Категорија:Игри за Windows]] [[Категорија:Игри за PlayStation 4]] [[Категорија:Игри за PlayStation 3]] [[Категорија:Игри за Xbox 360]] [[Категорија:Игри за Xbox One]] [[Категорија:Игри за Nintendo Switch]] [[Категорија:Игри за Андроид]] [[Категорија:Игри за iOS]] [[Категорија:Игри за Mac OS X]] [[Категорија:Игри за PlayStation Vita]] hvhue6tn7xyodzxx5k9lejgae9mheot Корчева 0 1390105 5567377 5531749 2026-05-30T14:41:34Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567377 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место|name=Корчева|native_name=Корчева|native_name_lang=ru|settlement_type=[[Classification of inhabited localities in Russia#Urban localities|Town]]|image_skyline=Korcheva.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Корчева на почетокот на 20 век|image_shield=Korcheva COA (Tver Governorate) (1781).png|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Russia Tver Oblast#Russia|pushpin_map_alt=|pushpin_map_caption=|pushpin_label_position=|coor_pinpoint=|coordinates_footnotes=|subdivision_type=Country|subdivision_name={{flag|Russia}}|subdivision_type1=Region|subdivision_name1=[[Тверска Oбласт]]|subdivision_type2=District|subdivision_name2=[[Конаковски регион]]|established_title=Статус на град|established_date=1781|blank_name_sec1=напуштен|blank_info_sec1=1937}}{{Население низ историјата|1863|3317|[[1897 Russian census|1897]]|2182|1913|2518|1923|2353}} '''Корчева''' ({{Langx|ru|Корчева́}}) бил град сместен во централна [[Русија]], на територијата на современиот округ Конаковски, во [[Тверска Oбласт|Тверската област]], на [[Волга|реката Волга]], со население од неколку илјади луѓе. Првпат се споменува во 1540-тите години како [[село]],<ref name="distgen">{{Наведена мрежна страница|url=http://konakovoregion.ru/node/43|publisher=Konakovsky District Administration|language=Russian|script-title=ru:О районе|accessdate=26 August 2014|archive-date=2025-10-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20251012051750/http://www.konakovoregion.ru/node/43|url-status=dead}}</ref> а добил статус на град дури во 1781 година по наредба на царицата [[Катерина II (Русија)|Катерина II]] и бил административен центар на Корчевскиот ујезд, еден од ујездите на Тверскиот вицекралство, а подоцна од 1803 година на Тверската губернија. Градот бил просперитетен сè додека не бил заобиколен од железницата во втората половина на деветнаесеттиот век. Бидејќи резервоарот Иванково и Московскиот канал биле изградени за време на [[Историја на Советскиот Сојуз (1927–1953)|сталинистичкиот развој]] на [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]], но во 1936 година градот бил напуштен и уништен, а поголемиот дел од населбата бил потопен под водите на резервоарот во 1937 година. Поголемиот дел од населението било преселено во блискиот град [[Конаково]] и сè уште може да се најде единствената преживеана куќа (која му припаѓала на трговецот Рождественски), [[гробишта]] и темели на урнатата црква Казанскаја на непрактичен брег на резервоарот.<ref name="distgen"/> == Значајни граѓани == * Владимир Минорски (1877–1966), ориенталист * Вадим Љовшин (1896–1969), физичар == Галерија == <gallery> Податотека:Дом_купцов_Рождественских_-_panoramio.jpg|алт=Rozhdestvensky house| Куќата на Рождественски Податотека:Корчева.jpeg|алт=Dumsky Lane in Korcheva by nurse Anna Zhdanova, 1910| Думски Лејн во Корчева од медицинската сестра Ана Жданова, 1910 година Податотека:Korcheva_1855.jpg|алт=1855 plan of the town| План на градот од 1855 година </gallery> == Поврзано == * [[Молога]] == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Географија на Тверската област]] [[Категорија:Статии со извори на руски (ru)]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Поранешни градови]] 550f8njhznddeysjhx7135augx3jrci Адивије Каба 0 1390699 5567619 5534416 2026-05-31T09:32:27Z Forbidden History 89259 5567619 wikitext text/x-wiki '''Адивије Јаја Каба''' ({{Роден на|||1903|}} во {{роден во|Дебар}} — ) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Жените на Македонија во НОВ 1941-1945|last=Весковиќ-Вангели|first=д-р. Вера|last2=Јовановиќ|first2=Марија|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1976|isbn=|location=[[Скопје]]|pages=1094}}</ref> == Животопис == [[Податотека:Liman Kaba, foto.jpg|мини|214x214пкс|Народниот херој [[Лиман Каба]] е син на Адивије Каба.]] Како партизанска мајка и мајка нa Народниот херој [[Лиман Каба]] била активно вклучена во заднината на [[НОД]] во [[Дебар|родниот град]]. Во нејзиниот дом престојувале илегалци, познати партиски и воени раководители, се одржувале состаноци на воспитни групи, се чувал илегален материјал. Честопати, во време на одржувањето на илегалните состаноци, таа стражарела и била ползувана за врска меѓу илегалците во градот.<ref name=":0" /> == Поврзано == * [[Лиман Каба]] * [[Селија Каба]] * [[Неире Каба]] == Наводи == {{Наводи}} {{Македонија-био-никулец}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ: Каба, Адивије}} [[Категорија:Учесници во НОБ]] [[Категорија:Жени во НОБ]] 6yfuszqjw65pkzrh4op1k1mn70zq5gb Неире Каба 0 1390700 5567620 5534415 2026-05-31T09:32:58Z Forbidden History 89259 5567620 wikitext text/x-wiki '''Неире Каба''' ({{Роден на|||1930|}} во {{роден во|Дебар}} — ) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Жените на Македонија во НОВ 1941-1945|last=Весковиќ-Вангели|first=д-р. Вера|last2=Јовановиќ|first2=Марија|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1976|isbn=|location=[[Скопје]]|pages=1094}}</ref> == Животопис == [[Податотека:Liman Kaba, foto.jpg|мини|221x221пкс|Народниот херој Лиман Каба е постар брат на Неире Каба.]] Иако малолетна, како сестра на Народниот херој [[Лиман Каба]], била вклучена во одржувањето на врските меѓу илегалците во градот. Нејзиниот дом бил илегално засолниште во кој престојувале поголем број илегалци и се одржувале илегални состаноци. Често пати другарките [[Македонци|Македонки]], учеснички во заднината на [[НОД]], ги снабдувала со фереџиња за да можат непречено да се движат низ [[Дебар|градот]].<ref name=":0" /> == Поврзано == * [[Лиман Каба]] * [[Селија Каба]] * [[Адивије Каба]] == Наводи == {{Наводи}} {{Македонија-био-никулец}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ: Каба, Неире}} [[Категорија:Учесници во НОБ]] [[Категорија:Жени во НОБ]] j48u19gjnnnq5ewyow8yn9qks19t5rg Лублински триаголник 0 1391125 5567584 5536674 2026-05-31T07:03:10Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567584 wikitext text/x-wiki {{Infobox Geopolitical organization | linking_name = Лублински триаголник | name = | conventional_long_name = Лублински триаголник | image_symbol = Lublin Triangle logo.svg | symbol_width = 260px | image_map = Location of Lublin Triangle.svg | map_caption = {{Leftlegend|#004F5C|Земји на Лублинскиот триаголник}} {{Leftlegend|#000080|[[ЕУ]] или [[НАТО]] земји}} | map_width = 260px | membership = {{unbulleted list|[[Литванија]]|[[Полска]]|[[Украина]]}} | established = 28 јули 2020 | area_km2 = 981,607 | population_estimate = {{increase}} 80,600,000<ref>{{cite web|url=https://ourworldindata.org/grapher/un-population-projection-medium-variant?tab=table&time=2023|title=Population, including UN projections, 2023|author=United Nations|access-date=25 February 2023}}</ref> | population_estimate_year = 2022 | population_density_km2 = 84 | GDP_PPP_year = 2022 | GDP_PPP = {{increase}} $2.3 трилиони<ref>{{cite web|title=Report for Selected Countries and Subjects |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2022/October/weo-report?c=946,964,926,&s=NGDPD,PPPGDP,&sy=2020&ey=2022&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1}}</ref> | GDP_PPP_rank = | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} $28,000 | GDP_nominal_year = 2022 | GDP_nominal = {{increase}} $1.0 трилиони | GDP_nominal_rank = | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $12,000 | official_website = [https://www.umcs.pl/en/lublin-triangle-poland-lithuania-ukraine,22124.htm Official Website] | demonym = | area_rank = | HDI = | HDI_year = | today = | official_languages = {{hlist|[[Lithuanian language|Lithuanian]]|[[Polish language|Polish]]|[[Ukrainian language|Ukrainian]]}} }} '''Лублинскиот триаголник''' ({{Langx|lt|Liublino trikampis}}; {{Langx|pl|Trójkąt Lubelski}}; {{Langx|uk|Люблінський трикутник|Liublinskyi trykutnyk}}) — регионален сојуз на три [[Европа|европски]] земји{{Цп}} [[Литванија]], [[Полска]] и [[Украина]] <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://emerging-europe.com/news/ukraine-poland-and-lithuania-launch-lublin-triangle-a-new-regional-cooperation-initiative/|title=Ukraine, Poland, and Lithuania launch Lublin Triangle, a new regional cooperation initiative|last=Đorđević|first=Nikola|date=29 July 2020|work=Emerging Europe}}</ref> со цел зајакнување на меѓусебната воена, културна, економска и политичка соработка и поддршка на интеграцијата на Украина во [[Европската Унија]] и [[НАТО]]. Иницијативата за Лублинскиот триаголник се повикува на интегративното наследство на [[Лублинска унија|Лублинската унија од 1569 година]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://jamestown.org/program/lithuania-poland-and-ukraine-inaugurate-lublin-triangle/|title=Lithuania, Poland and Ukraine Inaugurate 'Lublin Triangle'|work=Jamestown}}</ref> Земјите од Лублинскиот триаголник ја изјавуваат својата поддршка за враќање на територијалниот интегритет на Украина во рамките на меѓународно признатите граници и повикуваат на прекин на [[Руско-украинска војна|руската агресија врз Украина]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://euromaidanpress.com/2020/08/01/poland-lithuania-and-ukraine-create-lublin-triangle-to-counter-russian-aggression-and-expand-europe/|title=Poland, Lithuania and Ukraine create Lublin Triangle to counter Russian aggression and expand Europe|last=Goble|first=Paul A.|date=1 August 2020|work=Euromaidan Press}}</ref> Лублинскиот триаголник го поддржува доделувањето на статус на партнер на [[НАТО]] на Украина и го смета [[Проширување на НАТО|проширувањето за членство]] во НАТО за Украина како следниот неопходен чекор во таа насока. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mfa.gov.ua/en/news/kuleba-czaputowicz-and-linkevicius-launched-lublin-triangle-new-format-ukraine-poland-and-lithuania|title=Kuleba, Czaputowicz and Linkevičius launched the Lublin Triangle - a new format of Ukraine, Poland and Lithuania|date=28 July 2020}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://urm.lt/default/en/news/joint-declaration-of-foreign-ministers-of-the-republic-of-poland-the-republic-of-lithuania-and-ukraine-on-establishing-lublin-triangle-|title=Joint Declaration of Foreign Ministers of the Republic of Poland, the Republic of Lithuania and Ukraine on establishing Lublin Triangle|last=Kryptis|first=Dizaino|date=28 July 2020}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gov.pl/web/diplomacy/meeting-of-foreign-ministers-of-poland-lithuania-and-ukraine|title=Meeting of Foreign Ministers of Poland, Lithuania and Ukraine|date=28 July 2020}}</ref> Трипартитниот формат се потпира на традициите и историските врски на трите земји. Релевантната заедничка декларација била усвоена од неколку министри на [[28 јули]] [[2020]] година во [[Лублин]], [[Полска]]. Лублин бил избран како намерно повикување на [[Лублинска унија|Унијата на Лублин]] од 1569 година, со која се создала [[Полско-литванска Државна Заедница|Полско-литванската Заедница]], тогаш една од најголемите земји во Европа. == Историја == Заедничка декларација од министрите за надворешни работи на Литванија, Полска и Украина, [[Линас Линкевичиус]], [[Јацек Чапутович]] и [[Дмитро Кулеба]], за создавање на форматот била потпишана на 28 јули 2020 година во Лублин, Полска. На 1 август 2020 година, министерот за надворешни работи на Украина, Дмитро Кулеба, го поканил министерот за надворешни работи на [[Белорусија]], [[Владимир Макеј]], на вториот состанок, кој требсло да се одржи во [[Киев]]. За време на Економскиот форум во Карпач, Полска, на 10 септември 2020 година, Јан Хофмокл, директор на Источниот оддел на полското Министерство за надворешни работи, изјавил дека Лублинскиот триаголник всушност треба да биде квадрат со Белорусија. Според него, во почетната фаза [[Минск]] бил заинтересиран за овој политички проект, но подоцна се предомислил. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ukrinform.ua/rubric-polytics/3097629-lublinskij-trikutnik-mav-buti-kvadratom-iz-bilorussu-mzs-polsi.html|title=Люблінський трикутник мав бути квадратом із Білоруссю – МЗС Польщі|date=11 September 2020|work=www.ukrinform.ua}}</ref> На 17 септември 2020 година се одржал првиот состанок (во формат на видеоконференција) на националните координатори на Лублинскиот триаголник, создаден од министрите за надворешни работи на Украина, Полска и Литванија во јули 2020 година. Васил Боднар (Украина), Марчин Пжидач (Полска) и Далиус Чекуолис (Литванија), заменик-министри за надворешни работи, биле назначени за координатори на овој механизам за соработка. Страните разговарале за подготовките за следниот состанок на министрите за надворешни работи на Лублинскиот триаголник, кој требало да се одржи во Киев на иницијатива на украинскиот министерв Дмитро Кулеба. Една од главните задачи на Лублинскиот триаголник е координирање на активностите на Украина, Полска и Литванија за ефикасно справување со предизвиците и заканите за заедничката безбедност, меѓу кои приоритет е справувањето со хибридните закани од Русија. <ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ukrinform.ua/rubric-polytics/3101846-lublinskij-trikutnik-viznaciv-odnim-iz-prioritetiv-protidiu-gibridnim-zagrozam-rf.html|title=Люблінський трикутник визначив одним із пріоритетів протидію гібридним загрозам РФ|date=17 September 2020|work=www.ukrinform.ua}}</ref> На 29 јануари 2021 година, за време на првиот онлајн состанок на Лублинскиот триаголник, украинскиот министер за надворешни работи Дмитро Кулеба на брифинг изјавил дека Украина, Литванија и Полска се за приклучување на Белорусија кон Лублинскиот триаголник, но дека времето сè уште не е дојдено.{{Цитатник|„Секако, без Белорусија, Лублинскиот триаголник е малку нецелосен. Би сакале, на крајот, демократска Белорусија да се придружи и да го претвори „Лублинскиот триаголник“ во Лублински „квадрат“. Но, времето за ова сè уште не е дојдено. Во исто време, сите разбираме дека ситуацијата во Белорусија има влијание не само врз билатералните односи на земјата со соседите, туку и врз ситуацијата во регионот како целина.“ - изјавил Кулеба, сумирајќи го првиот состанок на Лублинскиот триаголник.<ref>{{Cite news|url=https://www.radiosvoboda.org/a/news-lublinskyi-trykutnyk-bilorus/31076313.html|title=Кулеба вважає "Люблінський трикутник" без Білорусі "трохи неповним"|website=Радіо Свобода|date=18 February 2021}}</ref>}}На 4 март 2021 година, претседателката на Координативниот совет на Белорусија, [[Светлана Тихановскаја|Свјатлана Тихановскаја]], изјавила дека добила покана од Дмитро Кулеба за состанок на Лублинскиот триаголник и дека чека покана за офлајн состанок со Кулеба и Врховната рада. Таа истакнала дека сака „Лублинскиот триаголник“ да стане „Лублинска четворка“. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://nv.ua/ukr/world/countries/tihanovska-revolyuciya-v-bilorusi-prodovzhitsya-pidpilno-interv-yu-ostanni-novini-50144447.html|title="Не треба порівнювати Білорусь з Україною". Майбутнє революції, доля Лукашенка, відносини з Кремлем — інтерв'ю НВ зі Світланою Тіхановською|work=nv.ua}}</ref> На 5 октомври 2021 година, во формат на тркалезна маса во рамките на Варшавскиот безбедносен форум, се одржал состанок на министрите за надворешни работи на Лублинскиот триаголник, при што Дмитро Кулеба истакнал дека Лублинскиот триаголник е живописен пример за нов тренд во меѓународната политика за создавање регионални сојузи:  {{Quote box|quote=Меѓународната агенда со децении ја обликуваат големи меѓународни организации и сојузи. ОБСЕ, Советот на Европа, НАТО, ЕУ и ООН го структурираа светскиот поредок. Денес, првенствено како резултат на агресивните дејствија на Русија, на големите сојузи им е сè потешко да го одржуваат меѓународниот мир и безбедност. Затоа, флексибилните регионални формати, како што е Лублинскиот триаголник, стануваат сè поважни. Овој важен регионален формат на соработка веќе го открива потенцијалот на нашите три земји, нè зближува и ја зацврстува безбедноста на Украина, Полска и Литванија во контекст на растечките предизвици во регионот. Вајмарскиот триаголник некогаш ѝ помогна на Полска да се врати во европската политика. Денес, Лублинскиот триаголник ја враќа Украина во просторот на Средна Европа, на кој отсекогаш историски припаѓала.}}Дмитро Кулеба нагласил дека Лублинскиот триаголник е вграден во неодамна одобрената Стратегија за надворешна политика на Украина како еден од важните нови меѓународни формати на соработка меѓу Украина. Заедно со [[Асоцијативно Трио|Асоцијативното Трио]], Квадригата и [[Кримска платформа|Кримската платформа]], овие нови формати ја одразуваат новата проактивна надворешна политика на Украина и имаат за цел да создадат регион на безбедност и просперитет за Украина и регионот на Балтичкото и Црното Море. На 2 декември 2021 година, претседателите на Лублинскиот триаголник ги одржале првите заеднички разговори и усвоиле изјава со која ја повикале меѓународната заедница да ги засили санкциите против [[Руската Федерација]] поради нејзината постојана агресија врз Украина. Шефовите на државите, исто така, побарале [[Московски кремљ|Кремљ]] да ги повлече руските трупи од границите на Украина и привремено окупираните територии. Во изјавата, претседателите ја потврдиле својата посветеност на зацврстување на енергетската безбедност на Европа и изразија загриженост во врска со проектот „[[Северен тек|Северен тек 2]]“. Лидерите се согласиле да работат заедно за да се спротивстават на обидите на Русија да го монополизира европскиот пазар на гас и да ја користи енергијата како геополитичко оружје. Претседателите, исто така, изразиле меѓусебна поддршка во услови на миграциска криза на границите на ЕУ, вештачки создадена од режимот на [[Александар Лукашенко|Лукашенко]]. Во пресрет на големата [[Руска инвазија на Украина (2022)|руска инвазија на Украина]], на 23 февруари 2022 година, шефовите на државите од Лублинскиот триаголник се состанале во [[Киев]], каде што потпишале заедничка декларација. Во неа се осудило одлуката на Руската Федерација да ги признае привремено окупираните територии на [[Донецк|Донечката]] и [[Луганска Област|Луганската]] област како независни, а исто така се поддржило и доделувањето на [[Приклучување на Украина кон ЕУ|статус на кандидат за членство во ЕУ на Украина]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://lb.ua/world/2022/02/23/506472_prezidenti_polshchi_i_litvi_pidtrimali.html|title=The presidents of Poland and Lithuania supported granting Ukraine the status of a candidate for EU membership|date=23 February 2022|work=LB.ua|accessdate=2023-01-11}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/world/europe/poland-lithuania-say-ukraine-deserves-eu-candidate-status-due-current-security-2022-02-23/|title=Poland and Lithuania say Ukraine deserves EU candidate status due to 'current security challenges'|date=2022-02-23|work=Reuters|access-date=2023-01-11|language=en}}</ref> На 26 ноември 2022 година, премиерите на Лублинскиот триаголник потпишале заедничка изјава врз основа на резултатите од состанокот во рамките на „Лублинскиот триаголник“ во Киев, во која ја повикалеа меѓународната заедница да ја признае заедничката цел за ослободување на целата привремено окупирана територија на Украина. Во документот, исто така, пишува за зголемување на процесот на преговори во врска со пристапувањето на Украина во НАТО. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://novynarnia.com/2022/11/26/liublinsky-trykutnyk-kyiv/|title="Lublin triangle" in Kyiv: the prime ministers of Poland, Lithuania and Ukraine called on the world to recognize the common goal of liberating the entire Ukrainian territory|date=2022-11-26|work=novynarnia.com|language=uk|accessdate=2023-01-11}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.kmu.gov.ua/news/spilna-zayava-premyer-ministriv-ukrayini-litovskoyi-respubliki-ta-respublika-polshcha-pro-rezultati-zustrichi-lyublinskogo-trikutnika|title=JOINT STATEMENT of the Prime Ministers of Ukraine, the Republic of Lithuania and the Republic of Poland on the results of the meeting of the Lublin Triangle|work=www.kmu.gov.ua|language=en|accessdate=2023-01-11}}</ref> На 6 декември 2022 година, за време на Форумот ЕУ-Украина за борба против дезинформациите што се одржал во [[Брисел]], три невладини организации од Литванија, Полска и Украина (Иницијативата за граѓанска отпорност, Институтот Кошќушко и Детектор Медија), претставиле заеднички детален извештај во кој ги истакнале предизвиците кои произлегуваат од руските дезинформации и пропагандни активности во земјите од Лублинскиот триаголник. Овој извештај е олицетворение на директната и тесна соработка меѓу трите партнерски држави. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gov.pl/web/diplomacy/lublin-triangle-presents-joint-report-on-russian-disinformation-and-propaganda|title=Lublin Triangle presents joint report on Russian disinformation and propaganda|date=8 December 2022|work=gov.pl|accessdate=7 April 2023}}</ref> На 11 јануари 2023 година, претседателите на државите од Лублинскиот триаголник одржале втор самит во [[Лавов]] <ref>{{Наведени вести|url=https://www.radiosvoboda.org/a/news-ukraina-zelenkyi-polshcha-lytva/32218967.html|title=The presidents of Poland and Lithuania came to Ukraine and met with Zelenskyi|date=11 January 2023|work=Радіо Свобода|access-date=2023-01-11|language=uk}}</ref> и потпишале заедничка декларација. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://nv.ua/ukr/world/geopolitics/lyublinskiy-trikutnik-u-lvovi-vidbulasya-zustrich-zelenskogo-dudi-ta-nausedi-novini-ukrajini-50296869.html|title=Zelenskyi, Duda and Nauseda met in Lviv. The presidents signed the Joint Declaration|work=nv.ua|language=uk|accessdate=2023-01-11}}</ref> Полскиот претседател [[Анджеј Дуда]] објавил дека Украина треба да добие тенкови „Леопард“ како дел од создавањето на меѓународна коалиција. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://tvpworld.com/65600196/lublin-triangle-signs-joint-declaration-with-promise-of-leopard-tanks-for-ukraine|title=Lublin Triangle signs joint declaration, with promise of Leopard tanks for Ukraine|last=S.A|first=Telewizja Polska|work=tvpworld.com|language=en|accessdate=2023-01-11|archive-date=2023-01-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20230111155654/https://tvpworld.com/65600196/lublin-triangle-signs-joint-declaration-with-promise-of-leopard-tanks-for-ukraine|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ukrinform.net/rubric-polytics/3650672-lublin-triangle-countries-support-ukrainian-peace-formula-tribunal-to-prosecute-russia.html|title=Lublin Triangle countries support Ukrainian peace formula, tribunal to prosecute Russia|date=11 January 2023|work=www.ukrinform.net|language=en|accessdate=2023-01-11}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://nv.ua/ukr/world/geopolitics/ukraina-poluchit-rotu-tankov-leopard-v-ramkah-mezhdunarodnoy-koalicii-duda-50296870.html|title=Ukraine will receive a Leopard company within the framework of the Duda international coalition|work=nv.ua|language=uk|accessdate=2023-01-11}}</ref> На 28 јуни 2023 година, претседателите на Полска, Литванија и Украина одржале состанок во Киев за да разговараат за зацврстување на присуството на НАТО на Источното крило и да ја поддржат потенцијалната членство на Украина. Претседателот Дуда нагласил: „''Правиме сè за самитот во Вилнус да биде богат со одлуки, така што ќе предизвика подобрување на безбедноста во нашиот дел од Европа и сигурна перспектива за членство на Украина во Северноатлантскиот сојуз''“. Лидерите претходно се состанале повеќе пати за да го потврдат суверенитетот на Украина и да се справат со загриженоста за воениот судир. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.euractiv.com/section/politics/news/lublin-triangle-gathers-in-kyiv-to-prepare-for-nato-summit/|title='Lublin Triangle' gathers in Kyiv to prepare for NATO summit|last=Krzysztoszek|first=Aleksandra|date=2023-06-28|work=EURACTIV|access-date=2023-07-02|language=en}}</ref> == Механизми на соработка == [[Податотека:2022.11.26_Wizyta_w_Kijowie_20221126_20221126_KMAJ2644_(52524574258).jpg|мини|Состанок на премиерите на Лублинскиот триаголник во [[Киев]], 26 ноември 2022 година]] Според оваа Заедничка декларација на Литванија, Полска и Украина, министрите за надворешни работи на страните треба да одржуваат редовни состаноци, особено во областите на мултилатерални активности, и со учество на избрани партнери. Тие, исто така, е потребно да организираат консултации на ниво на раководството на министерствата за надворешни работи на нивните земји и да создат ставови во овие министерства за прашања од соработката во рамките на Лублинскиот триаголник. <ref name="МЗСУ">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.kmu.gov.ua/news/spilna-deklaraciya-ministriv-zakordonnih-sprav-ukrayini-respubliki-polshcha-ta-litovskoyi-respubliki-shchodo-zasnuvannya-lyublinskogo-trikutnika|title=Спільна декларація міністрів закордонних справ України, Республіки Польща та Литовської Республіки щодо заснування "Люблінського трикутника"|last=|work=|publisher=[[Ministry of Foreign Affairs (Ukraine)]]|accessdate=2 August 2020}}</ref> За време на првата видеоконференција на 17 септември 2020 година, националните координатори ги предложиле главните активности на Лублинскиот триаголник и се согласиле да обезбедат одржливо заедничко дејство на форматот на различни работни нивоа. За време на состанокот, тие се согласиле за основните принципи на Лублинскиот триаголник и ги изложиле плановите за соработка во блиска иднина. Една од главните задачи треба да биде координирање на активностите на трите држави за ефикасно справување со актуелните предизвици и закани за нашата заедничка безбедност. Меѓу приоритетните теми во соработката е заедничкото спротивставување на хибридните закани од Русија, особено во борбата против дезинформациите. Била нагласена важноста од одржување на тесна соработка во рамките на меѓународните организации.{{Цитатник|„Нè обединуваат не само заедничките вредности и интереси, туку и заедничката одговорност за иднината на нашите земји и регионот во кој живееме и кој е во средината на глобалната политика во последните години.“ - изјавил Васил Боднар<ref>{{Cite web|url=https://prm.ua/protidiya-zagrozam-rosiyi-stane-prioritetom-lyublinskogo-trikutnika/|title="Люблінський трикутник" тристоронній механізм проти загрози Росії|website=prm.ua|date=17 September 2020 }}</ref>}}Заменик-министрите, исто така, се согласииле да започнат трипартитни тематски консултации на ниво на директори на министерствата за надворешни работи на трите земји. Координаторите посветиле важно внимание на ситуацијата во Белорусија и некои други земји во регионот. Васил Боднар ја изразил својата благодарност до партнерите за нивната постојана поддршка за територијалниот интегритет и суверенитет на Украина и поддршката во спротивставувањето на руската агресија. Тој, исто така, ги информирал своите колеги за главните цели на [[Кримска платформа|Кримската платформа]] и ги поканил Полска и Литванија активно да соработуваат во рамките на платформата, која има за цел деокупирање на Крим. На 12 октомври 2020 година, премиерот на Украина, [[Денис Шмигал]], ја истакнал важноста на новосоздадениот „Лублински триаголник“ и го поканил полскиот претседател [[Анджеј Дуда]] да го прошири неговиот формат, имено да разговара за можноста за средба на шефовите на влади во форматот „Лублински триаголник“ за време на неговата посета на Украина. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.radiosvoboda.org/a/news-shmyhal-duda/30889480.html|title=Шмигаль на зустрічі з Дудою запропонував розширити формат "Люблінського трикутника"|date=12 October 2020|work=Радіо Свобода}}</ref> На 27 февруари 2021 година, литванскиот министер за надворешни работи, Габриелиус Ландсбергис, за украинското радио „Либерти“ изјавил дека иницијативата „Лублински триаголник“, која ги обединува Украина, Литванија и Полска, ја доближува Украина до европската интеграција:{{Цитатник|„Мислам дека овој формат е многу корисен. И сигурен сум дека овој формат може да се прошири, не само за политика. Можеме да разговараме и за заедничка историја, геополитика, економија и многу други работи. Таквата комуникација овозможува да ја структурираме нашата соработка до одреден степен... Секако, тоа е многу корисно и ја приближува европската интеграција на Украина.“ - рекол тој.<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=r-R7smbcGxg|title=Про тирана Путіна, приниження і успіх Борреля у Москві і санкції проти Росії &#124; Габріелюс Ландсбергіс|date=27 February 2021 |via=www.youtube.com}}</ref>}}Тој истакнал дека иницијативата Кримска платформа е „''исклучително корисна не само за наоѓање конкретни решенија, туку и за потсетување на проблемот со окупацијата на Крим''“. На 2 декември 2021 година, заменик-министерот за надворешни работи на Украина, Микола Точицки, изјавил дека иако Украина и Полска покажуваат високо ниво на стратешко партнерство, Киев и Варшава планираат понатамошно активно да го развиваат Лублинскиот триаголник. Според Точицки, за време на политичките консултации во Варшава, страните разговарале за широк спектар на прашања, вклучително и сложената историја. == Иницијативи == [[Податотека:LITPOLUKRBRIG_emblem.svg|мини|Грб на литванско-полско-украинската бригада]] [[Податотека:LITPOLUKRBRIG_Anaconda_2016.jpg|мини|300x300пкс|Војници на ЛИТПОЛУКРБРИГ на церемонијата на отворањето на вежбата „Анаконда-2016“ на воениот полигон Нова Деба во Полска, јуни 2016 година.]] === Меѓупарламентарно собрание === Меѓупарламентарното собрание на Врховната рада на Украина, Сејмот и Сенатот на Република Полска и Сејмот на Република Литванија било основано во 2005 година за да се воспостави дијалог меѓу трите земји во парламентарна димензија. Инаугуративниот состанок на Собранието се одржал на [[16 јуни]] [[2008]] година во Киев, Украина. Во рамките на Собранието постојат комисии за европска и евроатлантска интеграција на Украина, хуманитарна и културна соработка. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://poland.mfa.gov.ua/spivrobitnictvo/3394-naukovo-tehnichne-spivrobitnictvo|title=Польща - Інституційні механізми|work=poland.mfa.gov.ua}}</ref> === Литванско-полско-украинска бригада === [[Литванско-полско-украинска бригада|Литванско-полско-украинската бригада]] претставува мултинационална единица со капацитети на општа воена бригада, наменета за спроведување независни воени операции во согласност со меѓународното право или учество во такви акции. Таа е составена од специјалните воени единици на трите земји избрани од 21-та стрелачка бригада Подхале (Полска), 80-та воздушно-десантна јуришна бригада (Украина) и баталјонот „Големата војвотка Бируте Улан“ (Литванија). Од 2016 година, ЛИТПОЛУКРБРИГ е важен елемент на акциите на НАТО насочени кон примена на стандардите на НАТО во вооружените сили на Украина. Главните активности на бригадата вклучуваат обука на украински офицери и воени единици за овие стандарди, планирање и извршување на оперативни задачи и одржување на оперативната готовност. === Младински Лублински триаголник === Младинскиот триаголник Лублин претставува институционализирана платформа за соработка меѓу младите од Литванија, Полска и Украина. Инициран од младинската невладина организација „Платформа за јавна дипломатија“, Младинскиот триаголник Лублин веќе добил поддршка од министерствата за надворешни работи на Литванија, Полска и Украина. Иницијативата е инспирирана од испитувањето за потенцијалот на младинската соработка под покровителство на Лублинскиот триаголник, спроведена од Платформата за јавна дипломатија и финансирана од Фондацијата Конрад Аденауер. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.kas.de/en/web/ukraine/single-title/-/content/youth-lublin-triangle-study-of-the-potential-1|title=Youth Lublin Triangle: Study of the potential|date=28 January 2021|work=Foundation Office Ukraine}}</ref> Основите за проектот биле поставени на онлајн форумот одржан на 9-10 април 2021 година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://en.rada.fm/2021/03/10/youth-lublin-triangle-forum/|title=Youth Lublin Triangle Forum|date=10 March 2021|work=RADA}}</ref> На форумот учествувале претставници на младинските совети на Литванија, Украина, Полска и Белорусија, како и високи функционери од Литванија и Украина. Врз основа на блиските историски и културни врски меѓу земјите-членки, бил создаден Младински триаголник за да се обезбеди синергија меѓу младите луѓе и да се подготват за живот во просперитетен и безбеден единствен европски простор. Областите на соработка ќе вклучуваат, меѓу другото, историски и културен дијалог, како и професионален и академски развој. == Споредба на земји == {| class="wikitable" style="font-size:95%;" !Име ![[Литванија]] ![[Полска]] ![[Украина]] |- !Официјално име !Ррепублика Литванија <br>({{smaller|Lietuvos Respublika}}) !Ррепублика Полска<br> ({{smaller|Rzeczpospolita Polska}}) !Украина <br>({{smaller|Україна}}) |- |'''Грб''' | style="text-align:center" |[[Податотека:Coat_of_arms_of_Lithuania.svg|57x57пкс]] | style="text-align:center" |[[Податотека:Herb_Polski.svg|59x59пкс]] | style="text-align:center" |[[Податотека:Coat_of_arms_of_Ukraine.svg|70x70пкс]] |- |'''Знаме''' | style="text-align:center" |{{Знамеикона|Lithuania}} | style="text-align:center" |{{Знамеикона|Poland}} | style="text-align:center" |{{Знамеикона|Ukraine}} |- |'''[[Список на држави по население|Население]]''' |{{Пораст}} 2,794,329<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://osp.stat.gov.lt/|title=Pradžia – Oficialiosios statistikos portalas|work=osp.stat.gov.lt}}</ref> |{{Пад}} 38,383,000<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://stat.gov.pl/en/topics/population/population/population-size-and-structure-and-vital-statistics-in-poland-by-territorial-division-as-of-december-31-2019,3,27.html|title=Population. Size and structure and vital statistics in Poland by territorial division. As of 31 December 2019|last=demografia.stat.gov.pl/|work=stat.gov.pl}}</ref> |{{Пад}} 41,660,982 (освен Крим и Севастопол)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://database.ukrcensus.gov.ua/PXWEB2007/eng/news/op_popul_e.asp|title=Population of Ukraine|work=database.ukrcensus.gov.ua|archive-url=https://web.archive.org/web/20220429101914/http://database.ukrcensus.gov.ua/PXWEB2007/eng/news/op_popul_e.asp|archive-date=29 April 2022|accessdate=14 November 2023}}</ref> |- |'''[[Список на држави и територии по површина|Површина]]''' |65,300&nbsp;km<sup>2</sup> (25,200 sq mi) |312,696&nbsp;km<sup>2</sup> (120,733 sq mi) |603,628&nbsp;km<sup>2</sup> (233,062 sq mi) |- |'''[[Список на земјите по густина на населеност|Густина на население]]''' |43/km<sup>2</sup> (111.4/sq mi) |123/km<sup>2</sup> (318.6/sq mi) |73.8/km<sup>2</sup> (191.1/sq mi) |- |'''Влада''' |[[Унитарна држава|Унитарна]] полупретседателска уставна република |[[Унитарна држава|Унитарна]] [[Парламентарен систем|парламентарна]] уставна република |[[Унитарна држава|Унитарна]] полупретседателска уставна република |- |'''Основање''' |16 февруари 1918 година (прогласена независност))<br />11 март 1990 (Обновена независност) |11 ноември 1918 ([[Ден на независноста на Полска|Обновена независност]]) |22 јануари 1918 (Прогласена независност)<br /><br />24 August 1991 (Обновена независност) |- |'''Главен Град''' | rowspan="2" |{{Грб|Vilnius}} – 588,412 (829,759 општина) | rowspan="2" |{{Грб|Warsaw}} – 1,863,056 (3,100,844 општина) | rowspan="2" |[[Податотека:COA_of_Kyiv_Kurovskyi.svg|27x27пкс]] [[Киев|Kyiv]] – 2,950,800 (3,375,000 општина) |- |'''Најголем град''' |- |'''Официјален јазик''' |[[Литвански јазик]] (''de facto'' и ''de jure'') |[[Полски јазик]] (''de facto'' и ''de jure'') |[[Украински јазик]] (''de facto'' и ''de jure'') |- |'''Премиер''' |Премиерка Инга Ругиниена (Социјалдемократска партија; 2025–денес) |Премиер [[Доналд Туск]] (Граѓанска платформа; 2023–денес) |Премиерка Јулија Свириденко ([[Независен политичар|Независен]]; 2025–денес) |- |'''Претседател''' |Претседател Гитанас Науседа ([[Независен политичар|Независен]]; 2019–сега) |Претседател Карол Навроцки (Закон и правда; 2025–денес) |Претседател [[Володимир Зеленски]] (Слуга на народот; 2019–денес) |- |'''Главни религии''' |77.2% [[Римокатоличка црква]], 4.1% [[Православие]], 0.8% [[Староверци]], 0.6% [[Лутеранство]], 0.2% Reformed, 0.9% [[Религија во Литванија|Останати]] |87.58% Римокатолици, 7,10% се откажуваат од одговорот, 1.28% [[Религија во Полска|Останати]], 2.41% Нерелигиозни, 1,63% Не е наведено |67.3% [[Православие]], 9.4% Унијати, 0.8% [[Римокатоличка црква]], 7.7% неодредени [[Христијани]], 2.2% [[Протестантство]], 1.0% [[Ислам]], 0.4% [[Јудаизам]], 0.1% [[Будизам]], 11.0% unaffiliated |- |'''Етнички групи''' |84.2% [[Литванци]], 7.1% [[Полјаци]], 5.8% [[Руси]], 1.2% [[Белоруси]], 0.5% [[Украинци]], 1.7% останати |98% [[Полјаци]], 2% останати |77.8% [[Украинци]], 17.3% [[Руси]], 0.8% [[Романци]] and [[Молдавци]], 0.6% [[Белоруси]], 0.5% [[Кримски Татари]], 0.4% [[Бугари]], 0.3% [[Унгарци]], 0.3% [[Полјаци]], 0.2% [[Грци]], 1.7% other |- |'''[[Список на земјите по БДП (номинален)|БДП (номинален)]]''' |{{Простсписок|*{{increase}} $68,031 милијарди (2022) ([[Список на земјите по БДП (номинален)|86]]) *{{increase}} $24,032 по глава на жител (2022) ([[Список на земјите по БДП (номинален)|41]]) |{{Простсписок|*{{increase}} $716,305 (2022) ([[Список на земјите по БДП (номинален)|23]]) *{{increase}} $19,023 по глава на жител (2022) ([[Список на земјите по БДП (номинален) по глава на жител|52]])}} |{{Простсписок|*{{increase}} $164.593 милијарди (2021) ([[Список на земјите по БДП (номинален) по глава на жител|57]])}} *{{increase}} $3,984 по глава на жител (2021) ([[Список на земјите по БДП (номинален) по глава на жител|116]])}} |- |'''Надворешен долг (номинален)''' |47.3 % од БДП (2020) |57.5 % од БДП (2020) |60.8 % од БДП (2020) |- |'''БДП (ПКМ)''' |{{Простсписок|*{{increase}} $130,670 милијарди (2022) ([[Список на земји според БДП (ПКМ)|86]]) *{{increase}} $46,159 (2022) ([[Список на земји според БДП (ПКМ)|86]]) |{{Простсписок|*{{increase}} $1,599,249 трилиони (2022) ([[Список на земји според БДП (ПКМ)22]]) *{{increase}} $42,466 по глава на жител (2022) ([[Список на земјите по БДП (ПКМ) по глава на жител|41]])}} |{{Простсписок|*{{increase}} $576.106 милијарди (2021) ([[Список на земјите по БДП (ПКМ) по глава на жител|40]])}} *{{increase}} $13,943 по глава на жител (2021) ([[Список на земјите по БДП (ПКМ) по глава на жител|96]])}} |- |'''Валута''' |[[Евро]] (€) – EUR |[[Полска злота]] (zł) – PLN |[[Украинска гривна]] (₴) – UAH |- |'''[[Список на земјите по ИЧР|ИЧР]]''' |{{Простсписок|0.882 {{color|darkgreen|многу високо}} [[Список на земјите по ИЧР|34]] *0.791 {{color|darkgreen|многу високо}} [[Inequality-adjusted Human Development Index|IHDI]] [[List of countries by inequality-adjusted HDI|31st]]}} |{{Простсписок|0.880 {{color|darkgreen|многу високо}} [[Список на земјите по ИЧР|35]] *0.813 {{color|darkgreen|многу високо}} [[Inequality-adjusted Human Development Index|IHDI]] [[List of countries by inequality-adjusted HDI|26th]]}} |{{Простсписок|0.779 {{color|darkgreen|високо}} [[Список на земјите по ИЧР|74]] *0.728 {{color|darkgreen|high}} [[Inequality-adjusted Human Development Index|IHDI]] [[List of countries by inequality-adjusted HDI|45th]]}} |} == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Меѓународни економски организации]] [[Категорија:Меѓувладини организации]] [[Категорија:Европа во 2020 година]] [[Категорија:Надворешни односи на Полска]] [[Категорија:Надворешни односи на Литванија]] [[Категорија:Надворешни односи на Украина]] [[Категорија:Воени сојузи]] [[Категорија:Економија на Украина]] [[Категорија:Економија на Литванија]] [[Категорија:Економија на Полска]] f3qduyo6z2uxg603zcxx0hb5ngf2chd Лукас Аламан 0 1392353 5567592 5545703 2026-05-31T07:45:08Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567592 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Функционер|name=Лукас Аламан|image=Lucas Alamán, portrait.jpg|caption=|birth_date={{birth date|1792|10|18|df=y}}|birth_place=[[Гуанахуато]], [[Нова Шпанија]]|death_date={{death date and age|1853|6|2|1792|10|18|df=y}}|death_place=[[Мексико Сити]], Мексико|constituency=|constituency2=|occupation=Претприемач, историчар, политичар, научник, писател|majority=|relations=|spouse=|children=|website=|footnotes=|signature=Firma de Lucas Alamán.PNG|module={{Infobox scientist | embed = yes | fields = [[Ботаника]] | author_abbrev_bot = Alamán }}}} '''Лукас Аламан''' (роден на {{роден на|18|октомври|1792}} година - починал на {{починал на|2|јуни|1853}} година) — [[Мексико|мексикански]] научник, конзервативен државник, историчар и писател. Потекнувал од елитно семејство [[Гванахуато]], патувал многу и бил високообразован. Тој бил очевидец на раните борби во [[Мексиканска војна за независност|Мексиканската војна за независност]] кога бил сведок на тоа како трупите на бунтовничкиот водач Мигел Идалго и Костиља го ограбуваат градот Гванахуато, инцидент што влијаел врз неговата веќе конзервативна и антидемократска мисла. Тој е наречен „архиреакционер на епохата...кој се стремел да создаде силна централна влада заснована на близок сојуз на војската, католичката црква и земјопоседничките класи“. Се смета за основач на Конзервативната партија и е споредуван со [[Клеменс фон Метерних]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://yalebooks.yale.edu/2021/09/13/lucas-alaman-and-the-history-of-mexico/|title=Lucas Alamán and the History of Mexico|last=Van Young|first=Eric|date=13 September 2021|work=Yale|publisher=Yale University Press|accessdate=|quote=}} </ref> а бил еден од главните гласови што се залагале за воспоставување монархија во Мексико. Според историчарот Чарлс А.Хејл, Аламан бил „несомнено главната политичка и интелектуална фигура на независно Мексико сè до неговата смрт во 1853 година...водечка сила на неколку администрации и активен промотор на економскиот развој“. == Ран живот == Лукас Аламан бил роден во богато семејство од Гванахуато на 18 октомври 1792 година. Неговиот татко бил Хуан Висенте Аламан, а неговата мајка била Марија Игнасија Ескалада.<ref>{{Наведена книга|title=Apuntes Para la Biografia del Exmo Sr. Don Lucas Alaman|date=1854|publisher=Impresa de Jose Lara|pages=4|language=es}}</ref> Неговиот татко емигрирал од [[Навара]] и стекнал богатство во рударството, додека неговата мајка била член на истакнато шпанско семејство родено во Америка, и ја носела титулата петта маркиза на Сан Клементе.<ref>{{Наведена книга|title=History of Mexico Volume VI 1861-1887|last=Bancroft|first=Hubert Howe|date=1888|publisher=The Bancroft Company|pages=157–158}}</ref> Таткото на Аламан бил втор сопруг на неговата мајка, по смртта на нејзиниот прв сопруг, Габриел де Арекедерата. Аламан имал постара сестра, Марија де Луз Естефануја Ана Хозе Игнасија Аламан и Ескалада, родена во 1782 година, и постар полубрат, Хуан Баутиста Арекедерата. Студирал во ''„амигата“'', детско училиште, кое го водела Дона Хозефа Камачо, а продолжил со студиите во Витлеемското училиште каде што отец Хозе де Сан Џеронимо го научил Аламан да пишува. Во знак на благодарност за образованието што му било дадено, таткото на Аламан финансирал реновирање на зградата.<ref>{{Наведена книга|title=Apuntes Para la Biografia del Exmo Sr. Don Lucas Alaman|date=1854|publisher=Impresa de Jose Lara|pages=4–5|language=es}}</ref> Аламан продолжил да учи латински и математика, а неговиот татко почнал да го запознава со менаџментот на рударската индустрија, област во која постариот Аламан очекувал неговиот син да работи во еден ден.<ref>{{Наведена книга|title=Apuntes Para la Biografia del Exmo Sr. Don Lucas Alaman|date=1854|publisher=Impresa de Jose Lara|pages=5|language=es}}</ref> Во 1808 година, шеснаесетгодишниот Аламан го посетил Мексико Сити каде што научил француски, а потоа се вратил во Гванахуато каде што продолжил да учи математика, музика и цртање, додека ги читал и латинските класици.<ref>{{Наведена книга|title=Apuntes Para la Biografia del Exmo Sr. Don Lucas Alaman|date=1854|publisher=Impresa de Jose Lara|pages=6|language=es}}</ref> Семејството Аламан било богато и општествено истакнато во раната младост на Аламан, но рударството било несигурна и нестабилна индустрија, а неговиот татко на крајот претрпел финансиски загуби и починал кога Аламан имал шеснаесет години. Студирал во Колеџот Минас во Мексико Сити, како и во Фрајбург и Гетинген, Германија.<ref>{{Наведување|title=Lucas Alamán, History and Fiction (1844)|date=2026|journal=The Political Thought of Nineteenth-Century Spanish America|pages=16–18|editor-last=Posada-Carbó|editor-first=Eduardo|url=https://www.cambridge.org/core/books/political-thought-of-nineteenthcentury-spanish-america/lucas-alaman-history-and-fiction-1844/717D168F2BE3D1D847F6CD442FCDA786|access-date=2026-03-30|series=Cambridge Texts in the History of Political Thought|place=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|doi=10.1017/9781108868983.003|isbn=978-1-108-86425-1|editor2-last=Jaksić|editor2-first=Iván}}</ref> === Мексиканската војна за независност === [[Податотека:Lucas_Alamán,_18-10-1792_-_2-6-1853,_Pascual_Alamán_(1861).png|лево|мини|Портрет на Лукас Аламан во младоста]] Во тоа време, Аламан бил сведок на одлучувачки историски настани што засекогаш ќе ја променат иднината на Мексико. Во 1808 година, шпанскиот крал [[Фернандо VII (Шпанија)|Фердинанд VII]] бил соборен од [[Наполеон Бонапарт|Наполеон]], кој го заменил со неговиот брат [[Жозеф Бонапарт|Жозеф Бонапарта]], предизвикувајќи уставна криза низ целата [[Шпанско Царство|Шпанска империја]], бидејќи отфрлањето на новиот крал било речиси универзално. Владата на [[Поткралство Нова Шпанија|Нова Шпанија]] одлучила да му остане лојална на затворениот Фердинанд, но востанието против Шпанците било предизвикано од свештеникот Мигел Идалго и Костиља на 16 септември 1810 година, датум кој на крајот ќе биде одбележан како Ден на независноста на Мексико. Тој бил сведок на ограбувањето на Гванахуато по заземањето на Алхондига де Гранадитас во раните фази од Мексиканската војна за независност, за време на која неорганизираните и искинати трупи на Мигел Идалго и Костиља ги убиле оние што се засолниле внатре. Аламан избегал со своето семејство во Мексико Сити во декември 1810 година.<ref>{{Наведена книга|title=Apuntes Para la Biografia del Exmo Sr. Don Lucas Alaman|date=1854|publisher=Impresa de Jose Lara|pages=6–7|language=es}}</ref> Во Мексико Сити ги продолжил студиите по рударство. Студирал хемија, минералогија, анализа и кристалографија. За време на неговите разговори со професори кои патувале, тој исто така почнал да посакува да патува во Европа каде што сакал да го усоврши својот француски јазик и да научи италијански и англиски јазик.<ref>{{Наведена книга|title=Apuntes Para la Biografia del Exmo Sr. Don Lucas Alaman|date=1854|publisher=Impresa de Jose Lara|pages=7|language=es}}</ref> === Патувања низ Европа === Тој заминал во јануари 1814 година и прво пристигнал во Шпанија, каде што ги посетил Мадрид и Кралската палата [[Ескоријал]]. Потоа заминал за Франција, каде што пристигнал во Париз и го посетил отец Миер, по чија препорака, Аламан можел да се сретне со епископот Грегоар. Ги продолжил студиите во [[Париз]] кај Рене Жуст Еј, Жан-Батист Био и Луј Жак Тенар, и присуствувал на доцните ноќни сесии на Атенеум, каде што почнал да учи и [[германски јазик]].<ref>{{Наведена книга|title=Apuntes Para la Biografia del Exmo Sr. Don Lucas Alaman|date=1854|publisher=Impresa de Jose Lara|pages=8|language=es}}</ref> Аламан бил присутен во Париз за време на враќањето на Наполеон од Елба, за време на Стоте дена, и ја напуштил земјата кратко потоа за краток престој во Велика Британија пред да се врати во Франција.<ref name="Impresa de Jose Lara">{{Наведена книга|title=Apuntes Para la Biografia del Exmo Sr. Don Lucas Alaman|date=1854|publisher=Impresa de Jose Lara|pages=9|language=es}}</ref> Потоа отпатувал за Италија, минувајќи покрај Мон Сенис и пристигнувајќи во [[Торино]]. Ги посетил бојните полиња на [[Павија]] и Маренго и се упатил кон [[Милано]], минувајќи низ [[Болоња]] и [[Фиренца]] пред да пристигне во Рим, каде што бил присутен на празникот Свети Петар, кој го поминал со семејството на шпанскиот кардинал Бардахи.<ref name="Impresa de Jose Lara" /> Потоа ја посетил [[Швајцарија]] и ја следел [[Рајна]] до [[Франкфурт на Мајна|Франкфурт]]. Аламан студирал рударство во [[Германија]] и го посетил [[Берлин]] пред да замине кон Холандија и да се врати во Франција до 1818 година.<ref>{{Наведена книга|title=Apuntes Para la Biografia del Exmo Sr. Don Lucas Alaman|date=1854|publisher=Impresa de Jose Lara|pages=10|language=es}}</ref> === Делегат во Кортес === Тој ја примил веста дека еден од финансиските интереси на неговото семејство пропаднал и се обидел да го реши проблемот преку примена на своите студии. Се обидел да ја донесе во Мексико техниката на одвојување на сребро и злато преку употреба на [[сулфурна киселина]], за разлика од старата техника на употреба на [[азотна киселина]]. Отпатувал во [[Мадрид]] и успеал да добие дозвола од владата за тоа.<ref>{{Наведена книга|title=Apuntes Para la Biografia del Exmo Sr. Don Lucas Alaman|date=1854|publisher=Impresa de Jose Lara|pages=10–11|language=es}}</ref> Тој бил делегат на Мексико во Кортес и работел на подобрување на рударската индустрија.<ref name="britannica.com">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.britannica.com/biography/Lucas-Alaman|title=Lucas Alamán {{!}} Liberal reformer, Mexican historian & diplomat {{!}} Britannica|work=www.britannica.com|language=en|accessdate=2024-04-10}}</ref> Аламан се вратил во Мексико во февруари 1820 година. Шпанија во тоа време, преку Уставот од 1812 година, им доделила претставништво на своите колонии во шпанските Кортеси, а Аламан бил меѓу мексиканските пратеници испратени во [[Мадрид]] таа година, претставувајќи ја покраината [[Гванахуато]].<ref>{{Наведена книга|title=Apuntes Para la Biografia del Exmo Sr. Don Lucas Alaman|date=1854|publisher=Impresa de Jose Lara|pages=12|language=es}}</ref> Тој заминал за Шпанија со останатите пратеници токму кога Планот за Игуала на Агустин де Итурбиде почнал да добива на сила, а кој на крајот ќе донесе независност за Мексико во септември 1821 година.<ref>{{Наведена книга|title=Apuntes Para la Biografia del Exmo Sr. Don Lucas Alaman|date=1854|publisher=Impresa de Jose Lara|pages=13|language=es}}</ref> Аламан ги бранел правата на рударските интереси на неговиот округ и, среде двосмислените вести во врска со напредокот на Планот на Игуала, тој, заедно со останатите пратеници, лобирал кај шпанскиот Кортес да воспостават во Нова Шпанија понезависна влада.<ref>{{Наведена книга|title=Apuntes Para la Biografia del Exmo Sr. Don Lucas Alaman|date=1854|publisher=Impresa de Jose Lara|pages=14–15|language=es}}</ref>По завршувањето на законодавната седница, Аламан отфрлил функција во шпанската влада и се вратил во Мексико.<ref>{{Наведена книга|title=Apuntes Para la Biografia del Exmo Sr. Don Lucas Alaman|date=1854|publisher=Impresa de Jose Lara|pages=17|language=es}}</ref> == Прва Мексиканска Република == Аламан управувал со рударските интереси на своето семејство, за време на кои бил сведок на падот на [[Прво Мексиканско Царство|Првото мексиканско царство]] и воспоставувањето на привремената влада позната како Врховна извршна власт. Поради неговото искуство во шпански Кортес, извршната власт го назначила Аламан за министер за внатрешни и надворешни работи.<ref>{{Наведена книга|title=Apuntes Para la Biografia del Exmo Sr. Don Lucas Alaman|date=1854|publisher=Impresa de Jose Lara|pages=19|language=es}}</ref> Аламан основал национален архив, а исто така и национален музеј. Тој доделил средства на умирачката Академија за ликовни уметности Сан Карлос и ја спасил од уништување коњаничката статуа на Карло IV од Шпанија, која сè уште постои во Мексико Сити. Тој, исто така, ги скрил останките на [[Ернан Кортес]], кои биле загрозени од народниот антишпански бес што избувнал по независноста.<ref>{{Наведена книга|title=Apuntes Para la Biografia del Exmo Sr. Don Lucas Alaman|date=1854|publisher=Impresa de Jose Lara|pages=20|language=es}}</ref> Аламан бил именуван за државен министер во 1825 година<ref name="renamed_from_01_on_20251117193612">{{Наведена книга|url=https://www.cambridge.org/core/books/bringing-war-back-in/849FF87CA1DC04EDE8657C90F00D9504|title=Bringing War Back In|last=Schenoni|first=Luis L.|date=2024|publisher=Cambridge University Press|isbn=9781009442145|pages=225}}</ref>и успеал да привлече британски капитал во Мексико. Но, бил отстранет од владата за помалку од една година.<ref name="renamed_from_01_on_20251117193612" /> Тој бил дел од групата конзервативци кои го собориле од претседателската функција бунтовничкиот генерал [[Винсенте Гереро]], кој самиот дошол на власт со државен удар во 1829 година. Аламан бил член на триумвиратот кој кратко управувал со Мексико во 1829 година по Планот де Халапа со цел да го постави конзервативниот Анастасио Бустаманте за претседател. Аламан бил водечка фигура на конзервативците додека се одвивала промената на режимот. Гереро бил заробен од трговски брод, капетанот Пикалуга платил 50.000 пезоси за делото, во јануари 1831 година, бил суден на воен суд и егзекутиран еден месец подоцна. Аламан го сметал погубувањето на Гереро како спасување на Мексико од „распаѓање“. Сепак, многу Мексиканци го сметале Гереро за маченик, а неговото погубување од страна на либералниот весник ''Ел Федералиста Мексикано'' било оценето како „судско убиство“. Двајцата конзервативни членови на кабинетот кои се сметале за највиновни за погубувањето на Гереро, Аламан и секретарот за војна Хозе Антонио Фасио „го поминаа остатокот од својот живот бранејќи се од обвинението дека се одговорни за најголемото предавство во историјата на првата република, односно дека тие договориле не само услугата на бродот на Пикалуга, туку и неговото заробување на Гереро“. Аламан објавил трактат во кој се бранел себеси, напишан додека се криел во Мексико Сити. Тој, исто така, имал многу проблеми со Соединетите Американски Држави во тоа време.<ref name="britannica.com"/> Аламан се вратил на функцијата министер за внатрешни и надворешни односи во периодот 1830–1832 година за време на владата на Бустаманте. Во овој капацитет го именувал Мануел Викторија за гувернер на Алта Калифорнија на 8 март 1830 година. Во октомври 1830 година, тој ја создал ''Банко Национал де Авио'', првата банка во Мексико, која ѝ обезбедила на земјата финансиска инфраструктура неопходна за нејзината економија во подем. Преку оваа владина инвестициска банка, биле реализирани плановите на Аламан за оживување на текстилната индустрија, која се здобила со популарност и просперирала во Пуебла и Веракруз дури и кога Аламан не бил дел од владата. == Централистичка Република Мексико == По она што го сметал за катастрофа на независноста на Тексас од Мексико во 1836 година, Аламан во голема мера се повлекол од политиката, иако продолжил да го промовира она што го сметал за интереси на земјата служејќи како ''директор на Хунта де Фоменто де ла Индустрија'' (Директорат за промоција на индустријата) од 1839 година до неговата смрт во 1853 година. Во истиот период, Аламан преговарал за договор со Соединетите Американски Држави на север, со кој се утврдувале националните граници на двете нации, кој важел сè до времето на Мексиканско-американската војна 1846-1848 година. Тој, исто така, промовирал колонизација на северните провинции со цел да го спречи американскиот експанзионизам. Во поголемиот дел од 1840-тите, тој се посветил првенствено на пишување на историјата на Мексико од перспектива на конзервативец. Неговото тритомно дело ''Дисертации за историјата на Мексиканската Република'' (Мексико,1844–1849) и неговото петтомно дело ''Историја на Мексико, од првите движења што ја подготвија неговата независност во 1808 година, (''1849–1852), стојат како главни интелектуални продукции на Конзервативната партија во Мексико во деветнаесеттиот век и единствени истории произведени од мексикански автор од неговата ера за да се гледа позитивно на шпанското присуство во неговата земја. == Мексиканско-американска војна == Меѓу неговите поважни активности се создавањето на Природонаучниот музеј во [[Мексико (град)|Мексико Сити]] и основањето на Генералниот национален архив на Мексико. Вториот е многу важен за запознавање со историските настани во Мексико и разбирање на политичките процеси на Мексиканската Република. Тој, исто така, основал и водел рударска компанија,ја основал првата леарница за метал во независно Мексико во 1825 година, управувал со имотите на потомците на [[Ернан Кортес]] и бил претседател на градскиот совет (''ајунтамиенто'') на Мексико Сити во 1849 година. Иако Аламан генерално бил антиамерикански настроен, тој бил разочаран од повлекувањето на американската армија, која го штитела имотот од „бандити и бунтовници“. == Последните години == Санта Ана и Лукас Аламан се допишувале за време на егзилот на Санта Ана по дебаклот на [[Мексиканско-американска војна|Мексиканско-американската војна]]. Аламан помогнал да се отвори патот за враќање на Санта Ана на власт со конзервативна поддршка „доколку се согласи на програма за прекин на политичката активност против Црквата и безбедност за сопствениците на големи имотни интереси“. Аламан се вратил во националната јавна служба во март 1853 година, кога Санта Ана го назначил за министер за надворешни односи. Тој е познат и по неколку дела што ги напишал:''„Дисертации за историјата на мехиканската република“, како и „Историја на Мексико“.''<ref name="britannica.com"/> Аламан служел до неговата смрт од [[пневмонија]] на 2 јуни 1853 година. == Објавени дела == * ''Canción patriótica en celebridad de los días de nuestro augusto y deseado monarca''. Mexico city: Oficina de Ontiveros 1812. * ''Defensa del ex-ministro de relaciones D. Lucas Alamán, en la causa formada contra él y contra los ex-ministros de guerra y justicia del vice-presidente D. Anastasio Bustamante, con unas noticias preliminares que dan idea del origen de esta. Escrita por el mismo ex-ministro, que la dirige á la nación''. Mexico City: Imprenta de Galván á cargo de M. Arévalo 1834. * ''Historia de Méjico''. 5 vols. Mexico City 1868–69. * ''Memorias, la verdadera historia de esta república desde el año 1808'' (1840) * ''Liquidación general de la deuda esterior de la República Mexicana hasta fin de diciembre de 1841''. Mexico City: Impreso por I. Cumplido, 1845. * ''Disertaciones'' 3 vols. Mexico 1869. * ''Documentos diversos''. 4 vols. Mexico 1846. * ''Ensayo sobre la decadencia de la minería en la Nueva España''. == Почести == === Епонимија === ; [[Род (биологија)|Род]] * ([[Орхидеи|Orchidaceae]]) ''[[Alamania]]'' <small>La Llave & [[Lex.]]</small> ; [[Вид (биологија)|Видови]] * ([[Главоцветни|Asteraceae]]) ''[[Perezia alamani]]'' <small>(DC.) Hemsl.</small> * ([[Млечки|Euphorbiaceae]]) ''[[Jatropha alamanii]]'' <small>Müll.</small> <small>Арг.</small> * ([[Rhamnaceae]]) ''[[Colubrina alamanii]]'' <small>G.Don</small> {{botanist|Alamán|Alamán}} == Наводи == {{Белешки}}{{Наводи}} == Дополнителна литература == '''На англиски''': * Ана, Тимоти Е. ''Ковање Мексико, 1821–1835'' . Линколн: Универзитетски печат во Небраска 1998. * Аројо Гарсија, Израел. „Лукас Аламан“ во ''Енциклопедија на Мексико'' . Чикаго: Фицрој Дирборн 1997, стр.&nbsp;35–37. * Грин, Стенли К. ''Мексиканската Република: Првата деценија, 1823–1832'' . Питсбург: Универзитетски издавач на Питсбург 1987. * Хејл, Чарлс А. ''Мексикански либерализам во ерата на Мора'' . Њу Хејвен: Издавачка куќа на Универзитетот Јеил 1968. * Поташ, Роберт А. ''Мексиканска влада и индустриски развој во раната република: Банко де Авио'' . Амхерст. : Универзитетска издавачка куќа на Масачусетс, 1983. * Ван Јанг, Ерик . ''Заеднички живот: Лукас Аламан и Мексико, 1792-1853'' . Њу Хејвен: Издавачка куќа на Универзитетот Јеил, 2021. '''На шпански''': * Базант, Јан. „Los bienes de la familia de Hernán Cortés y su venta por Lucas Alamán“ ''Historia Mexicana'' Vol. 19, бр. 2 (окт. – дек. 1969 г.), стр.&nbsp;228–247 * Калдерон, Франциско. „El pensamiento económico de Lucas Alamán“ ''Historia Mexicana'' Vol. 34, бр. 3 (јан. – март 1985), стр.&nbsp;435–459 * Нориега, Алфонсо. ''El pensamiento conservador и el conservaduriismo mexicano'' . Мексико: УНАМ 1972 година. * Ота Мишима, Марија Елена. ''Alamán ilustrado'' . Мексико: УНАМ 1963 година. * Квинтанила, Лурд. ''Ел национализам на Лукас Аламан'' . Гуанахуато: Гобиерно дел Естадо де Гуанахуато 1991 година. * Valades, José C. ''Alamán Estadista e Historiador'' . Мексико: Antigua Librería Robledo, José Porrúa e Hijos 1938 година. * ''Memorias, la verdadera historia de esta república desde el año 1808'' (1840) == Надворешни врски == * {{Наведени вести|url=http://www.mexconnect.com/mex_/history/jtuck/jtlucasalaman.html|title=Lucas Brainy Conservative: Lucas Alamán And The Mexican Right|last=Jim Tuck|date=October 18, 1999|access-date=30 December 2006|publisher=Mexico Connect}} * {{Наведена мрежна страница|url=http://redescolar.ilce.edu.mx/redescolar/efemerides/octubre/conme18b.htm|title=18 de octubre de 1792.- Nace el historiador y político Lucas Alamán|publisher=RedEscolar|language=Spanish|accessdate=30 December 2006|archive-date=2012-02-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20120205133524/http://redescolar.ilce.edu.mx/redescolar/efemerides/octubre/conme18b.htm|url-status=dead}} * {{Наведена мрежна страница|url=http://www.tamu.edu/ccbn/dewitt/alamanbio1.htm|title=Mexico and Her Chieftains|last=Fay Robinson|year=1847|publisher=Texas A&M University|accessdate=30 December 2006|archive-date=2009-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20090307020813/http://www.tamu.edu/ccbn/dewitt/alamanbio1.htm|url-status=dead}} * {{Наведена мрежна страница|url=https://txarchives.org/utlac/finding_aids/00002.xml|title=Lucas Alamán: An Inventory and Catalog of His Papers at the Benson Latin American Collection|publisher=University of Texas Libraries|accessdate=30 November 2022}} * {{Наведена мрежна страница|url=http://lanic.utexas.edu/project/lucasalaman/|title=The Lucas Alamán Papers (digital collection)|publisher=University of Texas Libraries|accessdate=30 November 2022}} * {{Наведена книга|url=http://www.bookrags.com/biography/lucas-alaman/|title=Lucas Alamán|publisher=Encyclopedia of World Biography|access-date=12 January 2007}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Аламан, Лукас }} [[Категорија:Починати во 1853 година]] [[Категорија:Родени во 1792 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Мексикански ботаничари]] kqf692eh8y5bzo885xbfmlfjjdsgj8g Корупција во Узбекистан 0 1392542 5567376 5544439 2026-05-30T14:39:41Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567376 wikitext text/x-wiki '''Корупцијата во Узбекистан''' — сериозен проблем. Постојат закони за спречување на корупцијата, но нивното спроведување во однос на законите што се однесуваат на корупцијата е многу слабо. Ниските стапки на гонење на корумпирани службеници се уште еден фактор што придонесува за раширената корупција во Узбекистан. Не е кривично дело службено лице кое не е јавен службеник да влијае врз дискреционото право на јавен службеник. Судскиот систем се соочува со сериозни функционални дефицити поради ограничените ресурси и корупцијата.<ref>{{cite web|title=Uzbekistan Corruption Profile|url=http://www.business-anti-corruption.com/country-profiles/europe-central-asia/uzbekistan/show-all.aspx|publisher=Business Anti-Corruption Portal|access-date=14 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305123721/http://www.business-anti-corruption.com/country-profiles/europe-central-asia/uzbekistan/show-all.aspx|archive-date=5 March 2016|url-status=dead}}</ref> Во [[Узбекистан]], корупцијата е присутна на речиси секое ниво на општеството, бизнисот и владата. Узбекистан е исто така една од најкорумпираните земји во светот,<ref name=biz>{{cite web| title =Business Corruption in Uzbekistan| work =Business Anti-Corruption Portal| url =http://www.business-anti-corruption.com/country-profiles/europe-central-asia/uzbekistan/show-all.aspx| access-date =27 March 2014| archive-url =https://web.archive.org/web/20160305123721/http://www.business-anti-corruption.com/country-profiles/europe-central-asia/uzbekistan/show-all.aspx| archive-date =5 March 2016| url-status =dead}}</ref> а меѓу придонесувачките фактори се тоа што ја поседува втората по големина економија во [[Средна Азија]], има големи резерви на [[природен гас]] и нејзината географска положба меѓу ривалските сили (САД и Русија) од т.н. [[Втора студена војна]].<ref name="spieg">{{cite web |last=Follath |first=Erich |date=3 Apr 2015 |title=Tashkent's Shakespearean Drama: Scandal Shakes Uzbekistan's Ruling Family |url=http://www.spiegel.de/international/world/scandal-envelops-family-of-uzbekistan-dictator-karimov-a-1026885.html |work=Der Spiegel}}</ref> [[Транспаренси интернешнл]] во својот [[показател на перцепција на корупцијата]] за 2024 година, објавен на почетокот на 2025 година, оценил 180 земји на скала од 0 („многу корумпирани“) до 100 („многу чисти“). Узбекистан добил оценка 32. Кога се рангира според резултатот, Узбекистан се нашол на 121-во место меѓу 180-те земји според показателот, каде што земјата на првото место се смета дека има најчесен јавен сектор.<ref>{{Cite web |title=The ABCs of the CPI: How the Corruption Perceptions Index is calculated |url=https://www.transparency.org/en/news/how-cpi-scores-are-calculated |date=11 February 2025 |access-date=23 March 2025 |website=Transparency.org|language=en}}</ref> За споредба со регионалните резултати, најдобриот резултат меѓу земјите од Источна Европа и Средна Азија{{refn |Албанија, Ерменија, Азербејџан, Белорусија, Босна и Херцеговина, Грузија, Казахстан, Косово, Киргистан, Молдавија, Црна Гора, Северна Македонија, Русија, Србија, Таџикистан, Турција, Туркменистан, Украина, Узбекистан |group="Note"}} бил 53, просечниот резултат бил 35, а најлошиот резултат бил 17.<ref>{{Cite web |title=CPI 2024 for Eastern Europe & Central Asia: Vicious cycle of weak democracy and flourishing corruption |url=https://www.transparency.org/en/news/cpi-2024-eastern-europe-central-asia--vicious-cycle-weak-democracy-flourishing-corruption |first=Altynai |last=Myrzabekova |first2=Lidija |last2=Prokic |date=11 February 2025 |access-date=23 March 2025 |website=Transparency.org|language=en}}</ref> За споредба со светските резултати, најдобриот резултат бил 90 (ранг 1), просечниот резултат бил 43, а најлошиот резултат бил 8 (ранг 180).<ref name=CPI2024-Uzbekistan>{{Cite web |title=Corruption Perceptions Index 2024: Uzbekistan |url=https://www.transparency.org/en/cpi/2024/index/uzb |access-date=23 March 2025 |website=Transparency.org |language=en}}</ref> [[Транспаренси интернешнл]] во 2024 година напишал дека иако авторитарната влада на Узбекистан се спротивставува на напредокот во борбата против корупцијата,<ref name=CPI2023-Region>{{Cite web |title=CPI 2023 for Eastern Europe & Central Asia: Autocracy & weak justice systems enabling widespread corruption |url=https://www.transparency.org/en/news/cpi-2023-eastern-europe-central-asia-autocracy-weak-justice-systems-widespread-enabling-corruption |access-date=7 April 2024 |website=Transparency.org|language=en}}</ref> и иако резултатот на Узбекистан останува под глобалниот и регионалниот просек, сепак е постигнат постојан и значаен напредок: резултатот на Узбекистан на Показателот на перцепција на корупцијата се подобрувал секоја година помеѓу 2013 и 2023 година, од 17 на 33, пред да се намали за еден поен во 2024 година.<ref name=CPI2024-Uzbekistan/> Транспаренси интернешнл наведува: „Клучните чекори вклучуваат создавање агенција за борба против корупцијата, зајакнување на законодавството и либерализација на економијата. Важно е што се воспоставени политики и процедури за спроведување на овие закони и поднесени се кривични пријави против бројни корумпирани службеници. Владата исто така воведе посилни внатрешни контроли и алатки за ревизија во различни министерства и локални владини канцеларии, како што се системи за управување против [[anti-bribery|поткуп]].“<ref name=CPI2023-Region/> „Проневерата и поткупот меѓу службениците од пониско и средно ниво се дел од секојдневниот живот и понекогаш се дури и транспарентни“, наведува [[Фридом хаус]] во 2015 година. Фридом хаус додава дека распространетоста на корупцијата помага да се „ограничи еднаквоста на можностите“.<ref name="freed">{{cite web| title =Uzbekistan| work =Freedom House| url =https://freedomhouse.org/report/freedom-world/2014/uzbekistan| access-date =22 December 2015| archive-date =16 March 2015| archive-url =https://web.archive.org/web/20150316185606/https://freedomhouse.org/report/freedom-world/2014/uzbekistan| url-status =dead}}</ref> Извештај од 2015 година на [[Амнести интернешенал]] цитира бизнисмен кој бил уапсен и мачен во 2011 година, кој изјавил дека корупцијата во Узбекистан е „рак што се проширил насекаде“.<ref name=amn>{{cite web| title =Uzbekistan: Torture, corruption and lies| work =Amnesty International| date =13 Apr 2015| url =https://www.amnesty.org.uk/uzbekistan-torture-corruption-and-lies#.VnnqQOOfrGd}}</ref> == Корупција во владата == [[Поткуп|Поткупот]], [[непотизам|непотизмот]] и [[изнуда|изнудата]] се чести во целиот узбекистански јавен сектор.<ref name=biz/> === Претседателска моќ === [[File:Islam Karimov (2009).jpg|thumb|Поранешниот претседател [[Ислам Каримов]]]] Узбечкиот уметник Вјачеслав Охунов изјавил за ''[[Der Spiegel]]'' во 2015 година дека покојниот [[Ислам Каримов]], тогашен претседател на Узбекистан, бил „диктатор“<ref name=spieg/> кој покажувал [[мафија|мафијашки]] тенденции. Каримов бил обвинуван дека владеел со Узбекистан со железна рака четврт век, создавајќи култура која „повеќе наликува на [[Северна Кореја]] отколку на [[Кина]]“.<ref name=spieg/> Критичарите саркастично забележале дека речиси нема телевизиски вести во кои Каримов не се појавува како „''сече лента за некој нов објект некаде''“.<ref name=spieg/> Според [[Херитиџ фондацијата]], апсолутната моќ на Каримов се протегала и врз судските назначувања.<ref name=her>{{cite web| title =Uzbekistan| work= The Heritage Foundation| url =http://www.heritage.org/index/country/uzbekistan| archive-url =https://archive.today/20131015234001/http://www.heritage.org/index/country/uzbekistan| url-status =unfit| archive-date =15 October 2013}}</ref> [[Фридом хаус]] известува дека Каримов имал целосна контрола врз законодавната власт, која функционирала како „формална институција за потврдување“ што ги одобрувала неговите одлуки. Организацијата наведува дека неговата речиси апсолутна моќ му овозможувала да ја искористува секоја сфера на активност во државата за лична економска корист.<ref name=freed/> Дури и по неговата смрт на функција во септември 2016 година, влијанието на Каримов останало доволно силно за да му овозможи на неговиот избран наследник, премиерот [[Шавкат Мирзијоев]], да стане вршител на должноста претседател во пресрет на претседателските избори во декември 2016 година, што било очигледно игнорирање на Уставот, кој ја доделува таа надлежност на претседателот на Сенатот. === Телефонски корупциски скандал на Гулнара Каримова === Ќерката на претседателот, Гулнара Каримова, била (како и самиот претседател) поврзувана со големи корупциски скандали.<ref name=feed>{{cite web| last =Boehler| first =Patrick| title =Where Corruption in King: 2012 Rankings| work =Time NewsFeed| date =5 Dec 2012| url =https://newsfeed.time.com/2012/12/06/where-corruption-is-king-2012-rankings/slide/uzbekistan/| accessdate =2026-04-24| archive-date =2019-05-26| archive-url =https://web.archive.org/web/20190526033223/http://newsfeed.time.com/2012/12/06/where-corruption-is-king-2012-rankings/slide/uzbekistan/| url-status =dead}}</ref> Кривична истрага во [[Швајцарија]] започната во 2012 година првично била насочена против четворица узбекистански државјани поврзани со Каримова. Двајца од нив биле уапсени истата година и подоцна пуштени со кауција.<ref>{{cite web| title =Swiss open money-laundering probe of Uzbek figure|work=AP News| date =12 Mar 2014| url =https://apnews.com/6f8d27e069e14d8ba876b22bc3af2660}}</ref> Исто така во 2012 година, шведски [[документарна програма|телевизиски документарец]] објавил дека шведската [[телекомуникации|телекомуникациска]] компанија [[TeliaSonera AB]] платила 320 милиони долари на Takilant (офшор компанија со седиште во [[Гибралтар]], наводно поврзана со Каримова) во замена за лиценци и фреквенции во Узбекистан.<ref name=irish>{{cite web| last =Keena| first =Colm| title = US wants to seize allegedly corrupt funds in Irish banks| work =Irish Times| date =1 Jul 2015| url =http://www.irishtimes.com/business/retail-and-services/us-wants-to-seize-allegedly-corrupt-funds-in-irish-banks-1.2268660}}</ref> Во јануари 2013 година, истражителите од [[Шведска]] објавиле нови документи кои наводно покажуваат дека TeliaSonera се обидела директно да преговара со Каримова.<ref name=freed/><ref name=isr>{{cite web| title =Uzbek first daughter, a prisoner in her home, probed for corruption| work =Times of Israel| date =27 Mar 2014| url =http://www.timesofisrael.com/uzbek-first-daughter-a-prisoner-in-her-home-probed-for-corruption/}}</ref> Во истата година, американските и холандските власти започнале истраги против Каримова.<ref name=dagbl>{{cite web| title =Presidentdatteren mistenkes for å ha fått Vimpelcom-penger – nå kan hun være på frifot| work =Dagbladet| url =http://www.dagbladet.no/2015/11/08/nyheter/vimpelcom/telenor/41828162}}</ref> Во февруари 2014 година, извршниот директор на TeliaSonera бил принуден да поднесе оставка поради сериозни пропусти во длабинската проверка. Во мај, шведските медиуми објавиле документи кои сугерираат дека Каримова агресивно ги диктирала условите на договорот со TeliaSonera и ѝ се заканувала со опструкции. Поврзаните истраги за перење пари во Швајцарија и Шведска продолжиле во текот на годината, при што стотици милиони долари на сметки поврзани со случајот биле замрзнати од страна на властите.<ref name=freed/><ref name=irish/> [[File:Gulnora I. Karimova - World Economic Forum on the Middle East 2009.jpg|thumb|150px|left|Гулнара Каримова]] Во март 2014 година, швајцарските власти започнале истрага за перење пари против Каримова, а обвинителите во [[Берн]] изјавиле дека доказите ја прошириле нивната истрага и кон Шведска и [[Франција]] и дека „заплениле средства во вредност од над 800 милиони швајцарски франци (912 милиони долари)“.<ref name=isr/> Според швајцарскиот весник ''[[Le Temps]]'', од запленетите средства 500 милиони франци биле поврзани со TeliaSonera, а остатокот „се однесувал на личниот имот на Каримова“.<ref name=irish/><ref name=isr/> Во 2014 година, [[Министерство за правда на САД|Министерството за правда на САД]] и [[Комисија за хартии од вредност и берза|Комисијата за хартии од вредност и берза]] (SEC) ги истражувале TeliaSonera, како и компанијата Vimpelcom Ltd. со седиште во [[Амстердам]] и [[Русија|руската]] фирма [[MTS (мрежен оператор)|Mobile TeleSystems PJSC]] (MTS), поради сомневање дека овие три компании префрлиле стотици милиони долари кон фирми контролирани од Каримова. Во извештај од август 2015 година се наведува дека американските обвинители побарале од властите во [[Ирска]], [[Белгија]], [[Луксембург]], Шведска и Швајцарија да запленат средства во вредност од околу 1 милијарда долари поврзани со истрагата.<ref>{{cite web| last =Patterson| first =Scott| title =U.S. Seeks to Seize $1 Billion in Telecom Probe| work =Wall Street Journal| date =13 Aug 2015| url =https://www.wsj.com/articles/u-s-seeks-to-seize-1-billion-in-telecom-probe-1439497898}}</ref> [[Радио Слободна Европа]] во јануари 2015 година известил дека извршните директори на норвешката телекомуникациска компанија Telenor, која поседува една третина од Vimpelcom, имале сознанија за милиони долари поткуп.<ref name=rferl>{{cite web| last =Kates| first =Glenn| title ='Whistle-Blower' Details Alleged Corruption By Western Telecoms In Uzbekistan| work =Radio Free Europe| date =17 Jan 2015| url =https://www.rferl.org/a/telenor-uzbekistan-corruption-gulnara-vimpelcom-takilant/26799342.html}}</ref> Во март 2015 година, Министерството за правда побарал од Шведска да замрзне 30 милиони долари средства кои се чуваат во [[стокхолм]]ската [[Банка Нордеја]].<ref name=content/> Истрагата открила дека компаниите „плаќале поткуп на узбекистански службеници за да добијат бизнис со мобилни телекомуникации во Узбекистан“.<ref name=content/> Европските истражители откриле дека Takilant била управувана од поранешен соработник на Каримова.<ref name=content>{{cite web| last =Eckel| first =Mike| title =US Asks Sweden to Freeze $30M Linked to Uzbek Corruption Case| work =Voice of America| date =1 Apr 2015| url =https://www.voanews.com/a/us-uzbekistan-telecom-corruption/2702600.html}}</ref> Извештај од јули 2015 година наведува дека американските власти настојувале да запленат 300 милиони долари од банкарски сметки во Ирска, Луксембург и Белгија, тврдејќи дека средствата биле поткуп исплатен на Каримова.<ref name=irish/><ref>{{cite web| last =Lillis| first =Joanna| title =Uzbekistan: US Seeks Recovery of Millions from Corruption 'Conspiracy'| work =Eurasia Net| date =1 Jul 2015| url =http://www.eurasianet.org/node/74101}}</ref> Во август 2015 година, Радио Слободна Европа/Радио Слобода известило дека узбекистанските власти уапсиле девет осомничени во врска со истрагите, вклучувајќи двајца високи директори во фабрика за полнење на [[Coca-Cola]] во Узбекистан, која претходно била во сопственост на Каримова.<ref>{{cite web| title =Uzbekistan: More Karimova Associates Arrested in Corruption Probe| work =[[Organized Crime and Corruption Reporting Project]]| date =24 Aug 2015| url =https://www.occrp.org/en/daily/4324-uzbekistan-more-karimova-associates-arrested-in-corruption-probe}}</ref> === Корупција во изборите === „Во Узбекистан нема слободни избори“, според [[Фридом хаус]].<ref name=freed/> На изборите во април 2015 година, Каримов освоил 90,39% од гласовите, освојувајќи четврти мандат, иако уставот ги ограничува претседателите на два мандата. Набљудувачите на изборите од [[ОБСЕ|Организацијата за безбедност и соработка во Европа]] биле критични кон спроведувањето на изборите, а Стив Свердлоу од [[Хјуман рајтс воч]] ги нарекол „фарса“.<ref>{{cite web| last =Luhn| first =Alec| title =Human rights activists' dismay as Uzbekistan autocrat clings to power| work =The Guardian| date =4 Apr 2015| url =https://www.theguardian.com/world/2015/apr/04/uzbekistan-islam-karimov-fourth-term-corruption}}</ref> === Судство === Корупцијата е широко распространета во судството на Узбекистан. Судскиот систем формално е независен, но корупцијата е раширена, а законот всушност дозволува одредени форми на владино мешање и „двосмисленост“.<ref name=state/> Јавните службеници, адвокатите и судиите често „ја толкуваат локалната легислатива неусогласено и во меѓусебен конфликт“.<ref name=state/> Корупцијата е стандардна појава во судските постапки, особено во спорови меѓу компании.<ref name=state>{{cite web| title =2014 Investment Climate Statement – Uzbekistan| work =U.S. State Department| date =Jun 2014| url =https://2009-2017.state.gov/e/eb/rls/othr/ics/2014/229091.htm}}</ref> Се вели дека судиите примаат поткуп и провизии од поединци и компании во замена за поволни пресуди. Судството е под контрола на извршната власт, исполнето со [[непотизам]], [[кронизам]] и провизии, и се карактеризира со „неверодостојни и нетранспарентни“<ref name=biz/> жалбени постапки. „[[Поткуп]], злоупотреба на службената положба и нејасно толкување на законите“<ref name=biz/> резултираат со неправедни одлуки. Во трговските спорови, судовите наводно ги фаворизираат домашните компании во однос на странските фирми. Исто така се тврди дека судовите разгледуваат случаи на корупција против високи функционери само по наредба на претседателот.<ref name=biz/> Иако судскиот систем треба да ги штити „правата на инвеститорите и неприкосновеноста на договорите“, во практика се вели дека често ги фаворизира „државните или со владата поврзани субјекти“.<ref name=state/> Судските постапки во Узбекистан, според [[Херитиџ фондацијата]], „не ги исполнуваат меѓународните стандарди, а моќните личности можат неказнето да експроприраат имот“.<ref name=her/> Покрај тоа, приватниот имот може да биде конфискуван од државата без причина, без постоење на систем за регистрација на [[заложно право]] врз [[движен имот]].<ref name=her/> === Кривично-правен систем === Според [[Амнести интернешенал]], корупцијата е длабоко вкоренета во правосудниот систем на Узбекистан. [[Мачење|Мачењето]] (во форма на „тепање, задушување, силување и сексуален напад“) е широко користена од страна на органите за спроведување на законот и властите.<ref name=amn/> Мачењето се користи за „[[извлекување признание]], заплашување на цели семејства или изнудување поткуп“.<ref name=amn/> Членови на семејства се мачат за да се извлечат признанија, а „врз основа на овие признанија, [жртвите на тортура] се осудуваат на долги затворски казни по неправедни судења“.<ref name=amn/> Се известува дека [[Национална служба за безбедност на Узбекистан|Националната служба за безбедност на Узбекистан]] била вклучена во практикување тортура.<ref name=amn/> === Полиција === Корупцијата во узбекистанската полиција е опишана како „сеопфатна“.<ref name=biz/> Изнудата е честа, а полицијата редовно користи лажни обвиненија за да ги одврати луѓето од пријавување на корупцијата во повисоките институции. Извештај од 2014 година наведува дека полициската корупција се зголемила поради тоа што девизниот пазар дошол под контрола на познати криминални групи.<ref name=biz/> === Јавни услуги === Корупцијата е честа и во секторот на јавните услуги. Државните службеници се слабо платени и затоа се склони кон барање и изнудување поткуп, според ''Business Anti-Corruption Portal''. Службениците изнудуваат плаќања од компании во врска со издавање дозволи и лиценци и „користат произволни инспекции и казнени мерки за да ги вознемируваат компаниите, да се мешаат во нивното работење и да ја намалат пазарната конкуренција“.<ref name=biz/> === Управување со земјиште === Судската корупција го спречува заштитувањето и спроведувањето на правата на сопственост. ''Business Anti-Corruption Portal'' известува дека државата рутински експроприра приватен имот, создавајќи можности за изнуда и корупција.<ref name=biz/> === Присилна работа === Иако над 2–3 милиони [[Узбеци]] (главно студенти како полно работно време повеќе од 3 месеци, наставници, професори и лекари како делумно работно време повеќе од 3 месеци) „биле принудени да работат на полиња со [[памук]]“<ref name=forced/> за време на жетвата во 2014 година, според Проектот за известување за организиран криминал и корупција (ПИОКК), се тврди дека службениците проневериле значителни средства од оваа активност. „Нереално високи квоти биле поставени, при што работниците биле принудени да плаќаат казни за да ги покријат недостатоците.“<ref name=forced/> Узбечко-германскиот форум за човекови права ги нарекол квотите „невиден степен на изнуда“, бидејќи работниците биле принудени да продолжат да работат во замена за храна и сместување.<ref name=forced>{{cite web| title =Uzbekistan: More Than A Million Forced to Harvest Cotton in 2014, says NGO| work =OCCRP| date =16 Apr 2015| url =https://www.occrp.org/en/daily/3868-uzbekistan-more-than-a-million-forced-to-harvest-cotton-in-2014-says-ngo}}</ref> === Даночна администрација === Корупцијата се смета за честа појава во узбекистанската даночна администрација. Нејасните и двосмислени даночни закони овозможуваат службена корупција, често во форма на поткуп и изнуда на штета на странските компании. Компаниите вклучени во судски спорови се изложени на заплена на имот од страна на даночните службеници, според ''Business Anti-Corruption Portal''.<ref name=biz/> === Царинска администрација === Царинскиот сектор на Узбекистан е исполнет со корупција. Се известува дека царинските службеници и граничарите примаат поткуп од шверцери, поради што обемот на шверц расте секоја година.<ref name=biz/> Неколку високи службеници на Државниот царински комитет на Ташкентската област биле уапсени под обвинение за поткуп во октомври 2014 година. Тие биле обвинети за изнуда на поткуп, учество во организиран криминал и барање услуги во замена за вработување во царинските канцеларии. Таксите за царинење на стоки преку границите се произволни, а странските компании наведуваат дека царинските ограничувања се „меѓу најголемите предизвици за водење бизнис во Узбекистан“.<ref name=biz/> === Јавни набавки === Корупцијата е широко распространета во секторот на јавни набавки, кој се карактеризира со чести судири на интереси, недостаток на транспарентност и изнуда на поткуп во замена за државни договори. Се известува за недостиг на транспарентност при процесот на наддавање за државни договори.<ref name=biz/> == Странски инвестиции == Според антикорупциските организации, повеќето странски компании што добиваат профитабилни договори имаат врски со владејачката елита на Узбекистан.<ref name=biz/> Странските компании, според еден извор, „редовно се соочуваат со експропријации, политички мотивирани инспекции и дискриминација од страна на властите“ во Узбекистан.<ref name=biz/> Според [[Стејт департмент|Стејт департментот]] на САД, странските компании „пријавиле бројни процедурални прекршувања и во економските и во кривичните судови на Узбекистан, а амбасадата знае за повеќе случаи во кои странските компании не добиле навремени плаќања од локалните партнери“.<ref name=state/> Во извештајот на [[Светска банка]] за 2013 година, [[Doing Business Report|Doing Business Report]], Узбекистан бил рангиран на 149-то место од 189 земји според леснотијата на водење бизнис.<ref>{{cite web| title =Economy Rankings| work =Doing Business| url =http://www.doingbusiness.org/rankings}}</ref> Американските компании наведуваат дека корупцијата е главната пречка за [[странски директни инвестиции]] во Узбекистан. Овие компании укажуваат на „недостаток на транспарентност во бирократските процеси, вклучително и тендерите за јавни набавки и аукциите, како и ограничен пристап до конверзија на валута, што поттикнува економско извлекување рента, кое службениците во јавниот сектор често го оправдуваат со нивните ниски плати“.<ref name=state/> За обезбедување професионални позиции, добивање државни договори, стекнување изземања од правила, избегнување кривично гонење, добивање јавни услуги и остварување поволности, поткупот е неопходен, според Стејт департментот на САД. Многу случаи на барање поткуп се пријавени во американската амбасада, а „странските инвеститори кои одбиваат да платат поткуп се соочуваат со тешкотии во работењето како директна последица“.<ref name=state/> Списанието ''[[Тајм (списание)|Тајм]]'' известува дека тендерите и државните работни места лесно се добиваат преку поткуп, што доведува до тоа неквалификувани лица да напредуваат на позиции.<ref name=feed/> Стејт департментот наведува неколку поплаки од инвеститори дека процесот на наддавање не е транспарентен. „Во некои случаи, понудувачите биле странски регистрирани компании поврзани со влијателни узбекистански семејства со сомнителни странски адреси.“<ref name=state/> Дополнително, државата може по своја волја да ја откаже регистрацијата или лиценцата на било која компанија или да наметне казнени мерки. Министерствата имаат овластување да одлучуваат дали компаниите под нивна надлежност имаат потреба од лиценци. Економскиот суд може да затвора бизниси, кои имаат право на жалба, но процесот е бавен, непредвидлив и нетранспарентен. Профитабилните странски компании се изложени на поголем ризик од експропријација, иако и помалите компании се изложени на ризик. Експропријации се случиле во повеќе индустрии, вклучувајќи прехранбена индустрија, рударство, трговија на мало и телекомуникации.<ref name=state/> Во период од осумнаесет месеци почнувајќи од октомври 2011 година, владата ја спречила производството и дистрибуцијата на една [[пиварница]] во сопственост на данската компанија [[Carlsberg Group]]. Во истата година, владата започнала ликвидација на Amantaytau Goldfields, заедничко вложување во кое учествувала британската компанија Oxus Gold.<ref name=state/> Во септември 2012 година, Кривичниот суд во Ташкент го прогласил [[Уздунробита]] (компанија за мобилна телефонија во целосна сопственост на руската MTS за виновна за финансиски криминал и го запленил нејзиниот имот. Два месеци подоцна, апелациониот суд ја поништил оваа пресуда, но ја задржал казната од 600 милиони долари. MTS го напуштила пазарот, отпишувајќи ги сите свои средства во Узбекистан во вредност од 1,1 милијарда долари. Во 2013 година, владата ги префрлила овие средства на државна телекомуникациска компанија.<ref name=state/> Во 2013 година, владините власти започнале кривична истрага против Muzimpex Company, локален партнер на [[Кока-Кола компанија]], кој поседувал 43% од уделот. Во февруари 2014 година, владата ја ликвидирала Muzimpex и ја презела.<ref name=state/> Во март 2025 година, Белгија префрлила 108 милиони долари запленети средства во својата државна каса, по истрага поврзана со корупција во Узбекистан.<ref>{{cite web |title=Over €100 million confiscated in Belgium after investigation in Uzbekistan |url=https://www.brusselstimes.com/belgium-news/1514625/over-e100-million-confiscated-in-belgium-after-investigation-in-uzbekistan |website=The Brussels Times |access-date=24 November 2025}}</ref> Средствата биле дел од поширока истрага за незаконски плаќања поврзани со телекомуникациски договори во Узбекистан, што довело до замрзнување на околу 200 милиони долари. Истрагата, која вклучувала меѓународна правна соработка, резултирала со одлука на суд во [[Брисел]] средствата да бидат конфискувани и поделени меѓу Белгија и Узбекистан. Во 2022 година, заменик-министерот за правда на Узбекистан открил дека 240 милиони долари средства поврзани со криминална група ПОВРЗАНА со [[Гулнара Каримова]] биле лоцирани во Белгија, со напори за нивно враќање во Узбекистан.<ref>{{Cite web |date=2025-04-04 |title=Belgium Transfers $108 Million in Seized Assets to State Treasury Following Uzbek Corruption Probe - The Times Of Central Asia |url=https://timesca.com/belgium-transfers-108-million-in-seized-assets-to-state-treasury-following-uzbek-corruption-probe/ |access-date=2025-04-07 |language=en-US}}</ref> == Граѓанско општество == Гаранцијата на узбекистанскиот Устав за [[слобода на печатот]] практично не постои, бидејќи речиси сите медиуми функционираат под контрола на владата. Новинарите кои го критикуваат режимот наводно биле изложени на „физичко насилство, кривично гонење, притвор и парични казни“,<ref name=biz/> често под обвиненија за [[клевета]]. Новинарите кои истражуваат корупција се принудени на самоцензура за да избегнат проблеми. На локалните организации на граѓанското општество им е забрането да следат или известуваат за корупцијата.<ref name=biz/> == Антикорупција == Кривичниот законик на земјата ги забранува „сите главни форми на корупција“<ref name=state/>, но ''Business Anti-Corruption Portal'' известува дека овој закон слабо се спроведува. Високите владини функционери наводно дејствуваат неказнето. Самото претседателско семејство е вклучено во неколку меѓународни истраги. Лицата кои пријавуваат корупција не се заштитени од одмазда. Узбекистан е потписник на [[Конвенција на Обединетите нации против корупцијата|Конвенцијата на Обединетите нации против корупцијата]] (UNCAC) и Истанбулскиот акциски план,<ref name=biz/> но не и на Конвенцијата на ОЕЦД за борба против поткуп на странски јавни службеници во меѓународни деловни трансакции. Владата е обвинувана дека ги занемарува регионалните и локалните иницијативи за сериозна борба против корупцијата.<ref name=state/> До денес, ниту една меѓународна или локална организација нема добиено дозвола да ја следи или анализира корупцијата во Узбекистан, освен Генералното обвинителство, кое е под контрола на владејачкиот режим.<ref name=state/> Секоја година се гонат одреден број службеници според антикорупциските закони, при што казните варираат „од парична казна до затвор со конфискација на имот“.<ref name=state/> Обвинетите обично се политички неистомисленици, наместо корумпирани функционери поврзани со владејачката елита.<ref name=state/> == Меѓународна толеранција на узбекистанската корупција == Поради неговата стратешка положба и резервите на [[природен гас]], многу држави избегнуваат да вршат притисок врз Узбекистан да ја подобри својата состојба со корупцијата. На пример, и покрај високото ниво на корупција и прекршувањата на човековите права, Каримов добил топол прием од претседателот на Европската комисија.<ref name=spieg/> [[Германија]] е опишана како земја што игнорира голем дел од корупцијата и прекршувањата на узбекистанскиот режим, спротивставувајќи се на санкциите на ЕУ воведени во 2005 година по [[Масакр во Андижан|масакрот во Андижан]], во кој загинале од 200 до 1.500 луѓе, обучувајќи узбекистански офицери и вршејќи годишни плаќања кон узбекистанската влада во замена за пристап до воена база во Термез. ''Der Spiegel'' сугерира дека германската влада можеби ги гледа односите со Узбекистан како можност за профит од планираните гасоводи што се разгледуваат за изградба.<ref name=spieg/> ==Белешки== {{reflist|group=Note}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == *[https://web.archive.org/web/20160305123721/http://www.business-anti-corruption.com/country-profiles/europe-central-asia/uzbekistan/show-all.aspx Uzbekistan Corruption Profile] from the Business Anti-Corruption Portal [[Category:Corruption in Uzbekistan| ]] [[Категорија:Узбекистанско општество|Corruption]] [[Категорија:Политика на Узбекистан]] cyrmx7bomwcy3k661a6007gqz2tpvnv Википедија:Уредувачки викенди 2026/мај 4 1393089 5567355 5567259 2026-05-30T13:09:14Z P.Nedelkovski 47736 /* Список на учесници */ 5567355 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Уредувачки денови.svg|150п]] |} {{Кратенка|ВП:УД}} Во текот на 2026 година во мај е планирано да се одржат 5 (пет) '''[[Википедија:Уредувачки викенди|уредувачки викенди]]''', кои се изведуваат во текот на еден викенд, со почеток во 00:00 ч. во сабота и крај во 23:59 ч. во недела. Предвид се земаат сите создадени или подобрени статии на зададената тема од корисници на Википедија на македонски јазик кои ги пријавиле во уредувачкиот викенд. '''Напомена:''' Заради избегнување на спротивставени уредувања и пишување на иста статија од двајца или повеќе корисници на Википедија на македонски јазик, секој заинтересиран учесник е пожелно да го пријави своето учество и да избере кои статии ќе ги уредува! == Награди и рангирање == <b>Важно</b>: Наградите за овој предизвик се вредносни купони во вредност <b>од 2.500 денари</b>. Наградите ќе бидат купени по завршувањето на секој месец во вид на ваучери од продавница со седиште во Македонија. Одбраните корисници на наградите ќе бидат контактирани како да си ги подигнат наградите. За да се освои награда, потребно е да се исполнат следните критериуми: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките викенди и/или денови во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии <b>од тековниот месец</b>. Збирниот резултат претставува број на додадени зборови на Википедија преку уредените статии, за што е користена посебна википедијанска алатка за пребројување на зборови. Победник на натпреварот ќе биде учесникот кој ќе освои најмногу бодови вкупно од двата предизвика (уредувачки денови и уредувачки викенди) и ги задоволува останатите критериуми за доделување награда. Резултатите за секој месец ќе бидат објавени на [[Википедија:Уредувачки_викенди_2026#Уредувачки_викенди_по_месеци|проектната страница]] === Црници === [[Податотека:Castilla elastica - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-174.jpg|десно|180п|Уредувачки ден „Црници“]] Во периодот 2-3 мај 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Црници“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите поврзани со црниците може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Moraceae]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]] | {{подреден список|[[Dorstenieae]] (Н)|[[Hullettia]] (Н)|[[Sloetia]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[Poulsenia]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Utsetela]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[Allaeanthus]] (Н)|[[Ampalis]] (Н)|[[Afromorus]] (Н)|[[Allaeanthus kurzii]] (Н)|[[Antiaris]] (Н)|[[Antiaropsis]] (Н)|[[Artocarpeae]] (Н)|[[Bagassa]] (Н)|[[Bleekrodea]] (Н)|[[Batocarpus]] (Н)|[[Bosqueiopsis]] (Н)|[[Broussonetia]] (Н)|[[Paper mulberry]] (Н)|[[Calaunia]] (Н)|[[Castilla]] (Н)|[[Castilla elastica]] (Н)|[[Castilla ulei]] (Н)|[[Castilleae]] (Н)|[[Clarisia]] (Н)|[[Contrayerva]] (Н)|[[Fatoua]] (Н)|[[Fatoua villosa]] (Н)|[[Ficus nymphaeifolia]] (Н)|[[Hijmania]] (Н)|[[Maclura]] (Н)|[[Maillardia]] (Н)|[[Maillardia montana]] (Н)|[[Malaisia]] (Н)|[[Malaisia scandens subsp. megacarpa]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:Doni12345|Doni12345]] | {{подреден список|[[Sparattosyce]] (Н)|[[Trophis]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Книжевни друштва === [[Податотека:Adwaita-accessories-dictionary.svg|десно|240п|Уредувачки ден „Книжевни друштва“]] Во периодот 9-10 мај 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Книжевни друштва“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите поврзани со книжевните друштва може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Literary societies]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Детективски клуб]] (Н)|[[Здружение на книжевниците на Србија]] (Н)|[[Друштво на хрватските книжевници]] (Н)|[[Здружение на книжевниците на Црна Гора]] (Н)|[[Сојуз на бугарските писатели]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]] | {{подреден список|[[Мирман Бахир]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[Книжевно друштво]] (Н)|[[Анголска академија на литературата]] (Н)|[[Еспиритосантска книжевна академија]] (Н)|[[Аклатанг Бајан]] (Н)|[[Национална федерација на државни поетски друштва]] (Н)|[[Државно поетско друштво на Аризона]] (Н)|[[Анструтерско мусоманичко друштво]] (Н)|[[Здружение Ентони Пауел]] (Н)|[[Здружение Артур Рансом]] (Н)|[[Уметничко украинско движење]] (Н)|[[Атене Луизијана]] (Н)|[[Здружение на писатели и програми за пишување]] (Н)|[[Нерегуларсите на Бејкер Стрит]] (Н)|[[Книги преку морето]] (Н)|[[Банкрофтско и Каролтонвајтово литературно здружение]] (Н)|[[Бајтаунов институт за механика]] (Н)|[[Браунингово друштво]] (Н)|[[Дикенсово друштво]] (Н)|[[Омикрон Капа Епсилон]] (Н)|[[Свртени со лажни ливчиња]] (Н)|[[Друштво Толкин]] (Н)|[[Список на комори за реторика]] (Н)|[[Кабинет за предавања]] (Н)|[[Калифорниско државно поетско друштво]] (Н)|[[Список на општествени активности на Универзитетот во Кембриџ]] (Н)|[[Какстон Клуб]] (Н)|[[Кинеско поетско друштво]] (Н)|[[Колумбински поети од Колорадо]] (Н)|[[Поетско друштво на Конектикат]] (Н)|[[Здружение полумесечина]] (Н)|[[Кротонија (литературно друштво)]] (Н)|[[Клубот на чудни томови]] (Н)|[[Поетско друштво на Кентаки]] (Н)|[[Меѓународно друштво за емпириско проучување на литературата]] (Н)|[[Меѓународно здружение за компаративна книжевност]] (Н)|[[Киплинговото друштво]] (Н)|}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Северноамериканска митологија === [[Податотека:Quetzalcoatl feathered serpent.svg|десно|210п|Уредувачки ден „Северноамериканска митологија“]] Во периодот 16-17 мај 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Северноамериканска митологија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите поврзани со северноамериканската митологија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:North American mythology]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Мезоамериканско дрво на светот]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[Мајка Гранди]] (Н)|[[Гаврани во митологијата на индијанските староседелци]] (Н)|[[Момчето и волците]] (Н)|[[Слеп човек и морски нуркач]] (Н)|[[Зимски приказни]] (Н)|[[Трансформер (духовно суштество)]] (Н)|[[Мускогиска митологија]] (Н)|[[Реторика на домородните Американци]] (Н)|[[Онг (фолклор на Вашо)]] (Н)|[[Митови и легенди за северноамериканските Индијанци]] (Н)|[[Митологија на Пауни]] (Н)|[[Салишански усни наративи]] (Н)|[[Громова птица и кит]] (Н)|[[Културни прикази на гаврани]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Antonijaa.2012|Antonijaa.2012]] | {{подреден список|[[Ел Сомбрерон]] (Н)|[[Вејоб]] (Н)|[[Камаитс]] (Н)|[[Тланчана]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Tamara.B.2012|Tamara.B.2012]] | {{подреден список|[[Тлахуелпучи]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[Акича]] (Н)|[[Атаксак]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Хрватски филмски режисери === [[Податотека:Croatia_film_clapperboard.svg|десно|210п|Уредувачки ден „Хрватски филмски режисери“]] Во периодот 23-24 мај 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Хрватски филмски режисери“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за хрватските филмски режисери може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Croatian film directors]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Бранко Бауер]] (Н)|[[Рајко Грлиќ]] (Н)|[[Вељко Булајиќ]] (Н)|[[Лордан Зафрановиќ]] (Н)|[[Зринко Огреста]] (Н)|[[Антун Врдољак]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[Бранко Иванда]] (Н)|[[Бранко Иштванчиќ]] (Н)|[[Федор Ханжековиќ]] (Н)|[[Фадил Хаџиќ]] (Н)|[[Бошко Грубиќ]] (Н)|[[Дејан Аќимовиќ]] (Н)|[[Владимир Кристл]] (Н)|[[Иван Ладислав Галета]] (Н)|[[Катја Рестовиќ]] (Н)|[[Радислав Јованов Гонзо]] (Н)|[[Филип Филковиќ]] (Н)|[[Анте Бабаја]] (Н)|[[Станка Ѓуриќ]] (Н)|[[Звонимир Јуриќ]] (Н)|[[Ирена Шкориќ]] (Н)|[[Јаков Седлар]] (Н)|[[Младен Јуран]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Претстојни викенди == === Ботанички градини во Обединетото Кралство === [[Податотека:Palmhouse.jpg|десно|230п|Уредувачки ден „Ботанички градини во Обединетото Кралство“]] Во периодот 30-31 мај 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Ботанички градини во Обединетото Кралство“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за ботаничките градини во Обединетото Кралство може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Botanical gardens in the United Kingdom]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Проект „Еден“]] (Н)}} |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Поврзано == * [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/Статистика]] * [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/Известувања]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки викенди 2026|4]] byda7bpfoilnzfbiv1ejp73xoglf0fm 5567360 5567355 2026-05-30T13:45:56Z IvanKonev123 98191 /* Список на учесници */ 5567360 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Уредувачки денови.svg|150п]] |} {{Кратенка|ВП:УД}} Во текот на 2026 година во мај е планирано да се одржат 5 (пет) '''[[Википедија:Уредувачки викенди|уредувачки викенди]]''', кои се изведуваат во текот на еден викенд, со почеток во 00:00 ч. во сабота и крај во 23:59 ч. во недела. Предвид се земаат сите создадени или подобрени статии на зададената тема од корисници на Википедија на македонски јазик кои ги пријавиле во уредувачкиот викенд. '''Напомена:''' Заради избегнување на спротивставени уредувања и пишување на иста статија од двајца или повеќе корисници на Википедија на македонски јазик, секој заинтересиран учесник е пожелно да го пријави своето учество и да избере кои статии ќе ги уредува! == Награди и рангирање == <b>Важно</b>: Наградите за овој предизвик се вредносни купони во вредност <b>од 2.500 денари</b>. Наградите ќе бидат купени по завршувањето на секој месец во вид на ваучери од продавница со седиште во Македонија. Одбраните корисници на наградите ќе бидат контактирани како да си ги подигнат наградите. За да се освои награда, потребно е да се исполнат следните критериуми: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките викенди и/или денови во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии <b>од тековниот месец</b>. Збирниот резултат претставува број на додадени зборови на Википедија преку уредените статии, за што е користена посебна википедијанска алатка за пребројување на зборови. Победник на натпреварот ќе биде учесникот кој ќе освои најмногу бодови вкупно од двата предизвика (уредувачки денови и уредувачки викенди) и ги задоволува останатите критериуми за доделување награда. Резултатите за секој месец ќе бидат објавени на [[Википедија:Уредувачки_викенди_2026#Уредувачки_викенди_по_месеци|проектната страница]] === Црници === [[Податотека:Castilla elastica - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-174.jpg|десно|180п|Уредувачки ден „Црници“]] Во периодот 2-3 мај 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Црници“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите поврзани со црниците може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Moraceae]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]] | {{подреден список|[[Dorstenieae]] (Н)|[[Hullettia]] (Н)|[[Sloetia]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[Poulsenia]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Utsetela]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[Allaeanthus]] (Н)|[[Ampalis]] (Н)|[[Afromorus]] (Н)|[[Allaeanthus kurzii]] (Н)|[[Antiaris]] (Н)|[[Antiaropsis]] (Н)|[[Artocarpeae]] (Н)|[[Bagassa]] (Н)|[[Bleekrodea]] (Н)|[[Batocarpus]] (Н)|[[Bosqueiopsis]] (Н)|[[Broussonetia]] (Н)|[[Paper mulberry]] (Н)|[[Calaunia]] (Н)|[[Castilla]] (Н)|[[Castilla elastica]] (Н)|[[Castilla ulei]] (Н)|[[Castilleae]] (Н)|[[Clarisia]] (Н)|[[Contrayerva]] (Н)|[[Fatoua]] (Н)|[[Fatoua villosa]] (Н)|[[Ficus nymphaeifolia]] (Н)|[[Hijmania]] (Н)|[[Maclura]] (Н)|[[Maillardia]] (Н)|[[Maillardia montana]] (Н)|[[Malaisia]] (Н)|[[Malaisia scandens subsp. megacarpa]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:Doni12345|Doni12345]] | {{подреден список|[[Sparattosyce]] (Н)|[[Trophis]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Книжевни друштва === [[Податотека:Adwaita-accessories-dictionary.svg|десно|240п|Уредувачки ден „Книжевни друштва“]] Во периодот 9-10 мај 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Книжевни друштва“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите поврзани со книжевните друштва може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Literary societies]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Детективски клуб]] (Н)|[[Здружение на книжевниците на Србија]] (Н)|[[Друштво на хрватските книжевници]] (Н)|[[Здружение на книжевниците на Црна Гора]] (Н)|[[Сојуз на бугарските писатели]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]] | {{подреден список|[[Мирман Бахир]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[Книжевно друштво]] (Н)|[[Анголска академија на литературата]] (Н)|[[Еспиритосантска книжевна академија]] (Н)|[[Аклатанг Бајан]] (Н)|[[Национална федерација на државни поетски друштва]] (Н)|[[Државно поетско друштво на Аризона]] (Н)|[[Анструтерско мусоманичко друштво]] (Н)|[[Здружение Ентони Пауел]] (Н)|[[Здружение Артур Рансом]] (Н)|[[Уметничко украинско движење]] (Н)|[[Атене Луизијана]] (Н)|[[Здружение на писатели и програми за пишување]] (Н)|[[Нерегуларсите на Бејкер Стрит]] (Н)|[[Книги преку морето]] (Н)|[[Банкрофтско и Каролтонвајтово литературно здружение]] (Н)|[[Бајтаунов институт за механика]] (Н)|[[Браунингово друштво]] (Н)|[[Дикенсово друштво]] (Н)|[[Омикрон Капа Епсилон]] (Н)|[[Свртени со лажни ливчиња]] (Н)|[[Друштво Толкин]] (Н)|[[Список на комори за реторика]] (Н)|[[Кабинет за предавања]] (Н)|[[Калифорниско државно поетско друштво]] (Н)|[[Список на општествени активности на Универзитетот во Кембриџ]] (Н)|[[Какстон Клуб]] (Н)|[[Кинеско поетско друштво]] (Н)|[[Колумбински поети од Колорадо]] (Н)|[[Поетско друштво на Конектикат]] (Н)|[[Здружение полумесечина]] (Н)|[[Кротонија (литературно друштво)]] (Н)|[[Клубот на чудни томови]] (Н)|[[Поетско друштво на Кентаки]] (Н)|[[Меѓународно друштво за емпириско проучување на литературата]] (Н)|[[Меѓународно здружение за компаративна книжевност]] (Н)|[[Киплинговото друштво]] (Н)|}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Северноамериканска митологија === [[Податотека:Quetzalcoatl feathered serpent.svg|десно|210п|Уредувачки ден „Северноамериканска митологија“]] Во периодот 16-17 мај 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Северноамериканска митологија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите поврзани со северноамериканската митологија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:North American mythology]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Мезоамериканско дрво на светот]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[Мајка Гранди]] (Н)|[[Гаврани во митологијата на индијанските староседелци]] (Н)|[[Момчето и волците]] (Н)|[[Слеп човек и морски нуркач]] (Н)|[[Зимски приказни]] (Н)|[[Трансформер (духовно суштество)]] (Н)|[[Мускогиска митологија]] (Н)|[[Реторика на домородните Американци]] (Н)|[[Онг (фолклор на Вашо)]] (Н)|[[Митови и легенди за северноамериканските Индијанци]] (Н)|[[Митологија на Пауни]] (Н)|[[Салишански усни наративи]] (Н)|[[Громова птица и кит]] (Н)|[[Културни прикази на гаврани]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Antonijaa.2012|Antonijaa.2012]] | {{подреден список|[[Ел Сомбрерон]] (Н)|[[Вејоб]] (Н)|[[Камаитс]] (Н)|[[Тланчана]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Tamara.B.2012|Tamara.B.2012]] | {{подреден список|[[Тлахуелпучи]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[Акича]] (Н)|[[Атаксак]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Хрватски филмски режисери === [[Податотека:Croatia_film_clapperboard.svg|десно|210п|Уредувачки ден „Хрватски филмски режисери“]] Во периодот 23-24 мај 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Хрватски филмски режисери“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за хрватските филмски режисери може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Croatian film directors]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Бранко Бауер]] (Н)|[[Рајко Грлиќ]] (Н)|[[Вељко Булајиќ]] (Н)|[[Лордан Зафрановиќ]] (Н)|[[Зринко Огреста]] (Н)|[[Антун Врдољак]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[Бранко Иванда]] (Н)|[[Бранко Иштванчиќ]] (Н)|[[Федор Ханжековиќ]] (Н)|[[Фадил Хаџиќ]] (Н)|[[Бошко Грубиќ]] (Н)|[[Дејан Аќимовиќ]] (Н)|[[Владимир Кристл]] (Н)|[[Иван Ладислав Галета]] (Н)|[[Катја Рестовиќ]] (Н)|[[Радислав Јованов Гонзо]] (Н)|[[Филип Филковиќ]] (Н)|[[Анте Бабаја]] (Н)|[[Станка Ѓуриќ]] (Н)|[[Звонимир Јуриќ]] (Н)|[[Ирена Шкориќ]] (Н)|[[Јаков Седлар]] (Н)|[[Младен Јуран]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Претстојни викенди == === Ботанички градини во Обединетото Кралство === [[Податотека:Palmhouse.jpg|десно|230п|Уредувачки ден „Ботанички градини во Обединетото Кралство“]] Во периодот 30-31 мај 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Ботанички градини во Обединетото Кралство“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за ботаничките градини во Обединетото Кралство може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Botanical gardens in the United Kingdom]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Проект „Еден“]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[Список на ботанички градини во Обединетото Кралство]] (Н)}} | {{подреден список|[[Баут Парк]] (Н)}} | {{подреден список|[[]] (Н)}} | {{подреден список|[[]] (Н)}} | {{подреден список|[[]] (Н)}} | {{подреден список|[[]] (Н)}} |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Поврзано == * [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/Статистика]] * [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/Известувања]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки викенди 2026|4]] 2bedp1n13qflvv8rugx5xgqe7l82ab3 5567361 5567360 2026-05-30T13:48:55Z IvanKonev123 98191 /* Список на учесници */ 5567361 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Уредувачки денови.svg|150п]] |} {{Кратенка|ВП:УД}} Во текот на 2026 година во мај е планирано да се одржат 5 (пет) '''[[Википедија:Уредувачки викенди|уредувачки викенди]]''', кои се изведуваат во текот на еден викенд, со почеток во 00:00 ч. во сабота и крај во 23:59 ч. во недела. Предвид се земаат сите создадени или подобрени статии на зададената тема од корисници на Википедија на македонски јазик кои ги пријавиле во уредувачкиот викенд. '''Напомена:''' Заради избегнување на спротивставени уредувања и пишување на иста статија од двајца или повеќе корисници на Википедија на македонски јазик, секој заинтересиран учесник е пожелно да го пријави своето учество и да избере кои статии ќе ги уредува! == Награди и рангирање == <b>Важно</b>: Наградите за овој предизвик се вредносни купони во вредност <b>од 2.500 денари</b>. Наградите ќе бидат купени по завршувањето на секој месец во вид на ваучери од продавница со седиште во Македонија. Одбраните корисници на наградите ќе бидат контактирани како да си ги подигнат наградите. За да се освои награда, потребно е да се исполнат следните критериуми: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките викенди и/или денови во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии <b>од тековниот месец</b>. Збирниот резултат претставува број на додадени зборови на Википедија преку уредените статии, за што е користена посебна википедијанска алатка за пребројување на зборови. Победник на натпреварот ќе биде учесникот кој ќе освои најмногу бодови вкупно од двата предизвика (уредувачки денови и уредувачки викенди) и ги задоволува останатите критериуми за доделување награда. Резултатите за секој месец ќе бидат објавени на [[Википедија:Уредувачки_викенди_2026#Уредувачки_викенди_по_месеци|проектната страница]] === Црници === [[Податотека:Castilla elastica - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-174.jpg|десно|180п|Уредувачки ден „Црници“]] Во периодот 2-3 мај 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Црници“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите поврзани со црниците може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Moraceae]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]] | {{подреден список|[[Dorstenieae]] (Н)|[[Hullettia]] (Н)|[[Sloetia]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[Poulsenia]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Utsetela]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[Allaeanthus]] (Н)|[[Ampalis]] (Н)|[[Afromorus]] (Н)|[[Allaeanthus kurzii]] (Н)|[[Antiaris]] (Н)|[[Antiaropsis]] (Н)|[[Artocarpeae]] (Н)|[[Bagassa]] (Н)|[[Bleekrodea]] (Н)|[[Batocarpus]] (Н)|[[Bosqueiopsis]] (Н)|[[Broussonetia]] (Н)|[[Paper mulberry]] (Н)|[[Calaunia]] (Н)|[[Castilla]] (Н)|[[Castilla elastica]] (Н)|[[Castilla ulei]] (Н)|[[Castilleae]] (Н)|[[Clarisia]] (Н)|[[Contrayerva]] (Н)|[[Fatoua]] (Н)|[[Fatoua villosa]] (Н)|[[Ficus nymphaeifolia]] (Н)|[[Hijmania]] (Н)|[[Maclura]] (Н)|[[Maillardia]] (Н)|[[Maillardia montana]] (Н)|[[Malaisia]] (Н)|[[Malaisia scandens subsp. megacarpa]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:Doni12345|Doni12345]] | {{подреден список|[[Sparattosyce]] (Н)|[[Trophis]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Книжевни друштва === [[Податотека:Adwaita-accessories-dictionary.svg|десно|240п|Уредувачки ден „Книжевни друштва“]] Во периодот 9-10 мај 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Книжевни друштва“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите поврзани со книжевните друштва може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Literary societies]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Детективски клуб]] (Н)|[[Здружение на книжевниците на Србија]] (Н)|[[Друштво на хрватските книжевници]] (Н)|[[Здружение на книжевниците на Црна Гора]] (Н)|[[Сојуз на бугарските писатели]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]] | {{подреден список|[[Мирман Бахир]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[Книжевно друштво]] (Н)|[[Анголска академија на литературата]] (Н)|[[Еспиритосантска книжевна академија]] (Н)|[[Аклатанг Бајан]] (Н)|[[Национална федерација на државни поетски друштва]] (Н)|[[Државно поетско друштво на Аризона]] (Н)|[[Анструтерско мусоманичко друштво]] (Н)|[[Здружение Ентони Пауел]] (Н)|[[Здружение Артур Рансом]] (Н)|[[Уметничко украинско движење]] (Н)|[[Атене Луизијана]] (Н)|[[Здружение на писатели и програми за пишување]] (Н)|[[Нерегуларсите на Бејкер Стрит]] (Н)|[[Книги преку морето]] (Н)|[[Банкрофтско и Каролтонвајтово литературно здружение]] (Н)|[[Бајтаунов институт за механика]] (Н)|[[Браунингово друштво]] (Н)|[[Дикенсово друштво]] (Н)|[[Омикрон Капа Епсилон]] (Н)|[[Свртени со лажни ливчиња]] (Н)|[[Друштво Толкин]] (Н)|[[Список на комори за реторика]] (Н)|[[Кабинет за предавања]] (Н)|[[Калифорниско државно поетско друштво]] (Н)|[[Список на општествени активности на Универзитетот во Кембриџ]] (Н)|[[Какстон Клуб]] (Н)|[[Кинеско поетско друштво]] (Н)|[[Колумбински поети од Колорадо]] (Н)|[[Поетско друштво на Конектикат]] (Н)|[[Здружение полумесечина]] (Н)|[[Кротонија (литературно друштво)]] (Н)|[[Клубот на чудни томови]] (Н)|[[Поетско друштво на Кентаки]] (Н)|[[Меѓународно друштво за емпириско проучување на литературата]] (Н)|[[Меѓународно здружение за компаративна книжевност]] (Н)|[[Киплинговото друштво]] (Н)|}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Северноамериканска митологија === [[Податотека:Quetzalcoatl feathered serpent.svg|десно|210п|Уредувачки ден „Северноамериканска митологија“]] Во периодот 16-17 мај 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Северноамериканска митологија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите поврзани со северноамериканската митологија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:North American mythology]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Мезоамериканско дрво на светот]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[Мајка Гранди]] (Н)|[[Гаврани во митологијата на индијанските староседелци]] (Н)|[[Момчето и волците]] (Н)|[[Слеп човек и морски нуркач]] (Н)|[[Зимски приказни]] (Н)|[[Трансформер (духовно суштество)]] (Н)|[[Мускогиска митологија]] (Н)|[[Реторика на домородните Американци]] (Н)|[[Онг (фолклор на Вашо)]] (Н)|[[Митови и легенди за северноамериканските Индијанци]] (Н)|[[Митологија на Пауни]] (Н)|[[Салишански усни наративи]] (Н)|[[Громова птица и кит]] (Н)|[[Културни прикази на гаврани]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Antonijaa.2012|Antonijaa.2012]] | {{подреден список|[[Ел Сомбрерон]] (Н)|[[Вејоб]] (Н)|[[Камаитс]] (Н)|[[Тланчана]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Tamara.B.2012|Tamara.B.2012]] | {{подреден список|[[Тлахуелпучи]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[Акича]] (Н)|[[Атаксак]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Хрватски филмски режисери === [[Податотека:Croatia_film_clapperboard.svg|десно|210п|Уредувачки ден „Хрватски филмски режисери“]] Во периодот 23-24 мај 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Хрватски филмски режисери“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за хрватските филмски режисери може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Croatian film directors]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Бранко Бауер]] (Н)|[[Рајко Грлиќ]] (Н)|[[Вељко Булајиќ]] (Н)|[[Лордан Зафрановиќ]] (Н)|[[Зринко Огреста]] (Н)|[[Антун Врдољак]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[Бранко Иванда]] (Н)|[[Бранко Иштванчиќ]] (Н)|[[Федор Ханжековиќ]] (Н)|[[Фадил Хаџиќ]] (Н)|[[Бошко Грубиќ]] (Н)|[[Дејан Аќимовиќ]] (Н)|[[Владимир Кристл]] (Н)|[[Иван Ладислав Галета]] (Н)|[[Катја Рестовиќ]] (Н)|[[Радислав Јованов Гонзо]] (Н)|[[Филип Филковиќ]] (Н)|[[Анте Бабаја]] (Н)|[[Станка Ѓуриќ]] (Н)|[[Звонимир Јуриќ]] (Н)|[[Ирена Шкориќ]] (Н)|[[Јаков Седлар]] (Н)|[[Младен Јуран]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Претстојни викенди == === Ботанички градини во Обединетото Кралство === [[Податотека:Palmhouse.jpg|десно|230п|Уредувачки ден „Ботанички градини во Обединетото Кралство“]] Во периодот 30-31 мај 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Ботанички градини во Обединетото Кралство“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за ботаничките градини во Обединетото Кралство може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Botanical gardens in the United Kingdom]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Проект „Еден“]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[Список на ботанички градини во Обединетото Кралство]] (Н)|[[Баут Парк]] (Н)| [[Ботаничка градина (Белфаст)]](Н)| [[ Шумски парк Каслвелан]](Н)| [[ Градина Боднант]](Н)| [[Национална ботаничка градина на Велс]](Н)| {{подреден список|[[]] ()}}}} |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Поврзано == * [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/Статистика]] * [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/Известувања]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки викенди 2026|4]] aarywjge779ew3hgiedffdlld64q16p 5567422 5567361 2026-05-30T21:00:39Z IvanKonev123 98191 /* Список на учесници */ 5567422 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Уредувачки денови.svg|150п]] |} {{Кратенка|ВП:УД}} Во текот на 2026 година во мај е планирано да се одржат 5 (пет) '''[[Википедија:Уредувачки викенди|уредувачки викенди]]''', кои се изведуваат во текот на еден викенд, со почеток во 00:00 ч. во сабота и крај во 23:59 ч. во недела. Предвид се земаат сите создадени или подобрени статии на зададената тема од корисници на Википедија на македонски јазик кои ги пријавиле во уредувачкиот викенд. '''Напомена:''' Заради избегнување на спротивставени уредувања и пишување на иста статија од двајца или повеќе корисници на Википедија на македонски јазик, секој заинтересиран учесник е пожелно да го пријави своето учество и да избере кои статии ќе ги уредува! == Награди и рангирање == <b>Важно</b>: Наградите за овој предизвик се вредносни купони во вредност <b>од 2.500 денари</b>. Наградите ќе бидат купени по завршувањето на секој месец во вид на ваучери од продавница со седиште во Македонија. Одбраните корисници на наградите ќе бидат контактирани како да си ги подигнат наградите. За да се освои награда, потребно е да се исполнат следните критериуми: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките викенди и/или денови во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии <b>од тековниот месец</b>. Збирниот резултат претставува број на додадени зборови на Википедија преку уредените статии, за што е користена посебна википедијанска алатка за пребројување на зборови. Победник на натпреварот ќе биде учесникот кој ќе освои најмногу бодови вкупно од двата предизвика (уредувачки денови и уредувачки викенди) и ги задоволува останатите критериуми за доделување награда. Резултатите за секој месец ќе бидат објавени на [[Википедија:Уредувачки_викенди_2026#Уредувачки_викенди_по_месеци|проектната страница]] === Црници === [[Податотека:Castilla elastica - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-174.jpg|десно|180п|Уредувачки ден „Црници“]] Во периодот 2-3 мај 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Црници“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите поврзани со црниците може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Moraceae]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]] | {{подреден список|[[Dorstenieae]] (Н)|[[Hullettia]] (Н)|[[Sloetia]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[Poulsenia]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Utsetela]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[Allaeanthus]] (Н)|[[Ampalis]] (Н)|[[Afromorus]] (Н)|[[Allaeanthus kurzii]] (Н)|[[Antiaris]] (Н)|[[Antiaropsis]] (Н)|[[Artocarpeae]] (Н)|[[Bagassa]] (Н)|[[Bleekrodea]] (Н)|[[Batocarpus]] (Н)|[[Bosqueiopsis]] (Н)|[[Broussonetia]] (Н)|[[Paper mulberry]] (Н)|[[Calaunia]] (Н)|[[Castilla]] (Н)|[[Castilla elastica]] (Н)|[[Castilla ulei]] (Н)|[[Castilleae]] (Н)|[[Clarisia]] (Н)|[[Contrayerva]] (Н)|[[Fatoua]] (Н)|[[Fatoua villosa]] (Н)|[[Ficus nymphaeifolia]] (Н)|[[Hijmania]] (Н)|[[Maclura]] (Н)|[[Maillardia]] (Н)|[[Maillardia montana]] (Н)|[[Malaisia]] (Н)|[[Malaisia scandens subsp. megacarpa]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:Doni12345|Doni12345]] | {{подреден список|[[Sparattosyce]] (Н)|[[Trophis]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Книжевни друштва === [[Податотека:Adwaita-accessories-dictionary.svg|десно|240п|Уредувачки ден „Книжевни друштва“]] Во периодот 9-10 мај 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Книжевни друштва“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите поврзани со книжевните друштва може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Literary societies]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Детективски клуб]] (Н)|[[Здружение на книжевниците на Србија]] (Н)|[[Друштво на хрватските книжевници]] (Н)|[[Здружение на книжевниците на Црна Гора]] (Н)|[[Сојуз на бугарските писатели]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]] | {{подреден список|[[Мирман Бахир]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[Книжевно друштво]] (Н)|[[Анголска академија на литературата]] (Н)|[[Еспиритосантска книжевна академија]] (Н)|[[Аклатанг Бајан]] (Н)|[[Национална федерација на државни поетски друштва]] (Н)|[[Државно поетско друштво на Аризона]] (Н)|[[Анструтерско мусоманичко друштво]] (Н)|[[Здружение Ентони Пауел]] (Н)|[[Здружение Артур Рансом]] (Н)|[[Уметничко украинско движење]] (Н)|[[Атене Луизијана]] (Н)|[[Здружение на писатели и програми за пишување]] (Н)|[[Нерегуларсите на Бејкер Стрит]] (Н)|[[Книги преку морето]] (Н)|[[Банкрофтско и Каролтонвајтово литературно здружение]] (Н)|[[Бајтаунов институт за механика]] (Н)|[[Браунингово друштво]] (Н)|[[Дикенсово друштво]] (Н)|[[Омикрон Капа Епсилон]] (Н)|[[Свртени со лажни ливчиња]] (Н)|[[Друштво Толкин]] (Н)|[[Список на комори за реторика]] (Н)|[[Кабинет за предавања]] (Н)|[[Калифорниско државно поетско друштво]] (Н)|[[Список на општествени активности на Универзитетот во Кембриџ]] (Н)|[[Какстон Клуб]] (Н)|[[Кинеско поетско друштво]] (Н)|[[Колумбински поети од Колорадо]] (Н)|[[Поетско друштво на Конектикат]] (Н)|[[Здружение полумесечина]] (Н)|[[Кротонија (литературно друштво)]] (Н)|[[Клубот на чудни томови]] (Н)|[[Поетско друштво на Кентаки]] (Н)|[[Меѓународно друштво за емпириско проучување на литературата]] (Н)|[[Меѓународно здружение за компаративна книжевност]] (Н)|[[Киплинговото друштво]] (Н)|}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Северноамериканска митологија === [[Податотека:Quetzalcoatl feathered serpent.svg|десно|210п|Уредувачки ден „Северноамериканска митологија“]] Во периодот 16-17 мај 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Северноамериканска митологија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите поврзани со северноамериканската митологија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:North American mythology]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Мезоамериканско дрво на светот]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[Мајка Гранди]] (Н)|[[Гаврани во митологијата на индијанските староседелци]] (Н)|[[Момчето и волците]] (Н)|[[Слеп човек и морски нуркач]] (Н)|[[Зимски приказни]] (Н)|[[Трансформер (духовно суштество)]] (Н)|[[Мускогиска митологија]] (Н)|[[Реторика на домородните Американци]] (Н)|[[Онг (фолклор на Вашо)]] (Н)|[[Митови и легенди за северноамериканските Индијанци]] (Н)|[[Митологија на Пауни]] (Н)|[[Салишански усни наративи]] (Н)|[[Громова птица и кит]] (Н)|[[Културни прикази на гаврани]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Antonijaa.2012|Antonijaa.2012]] | {{подреден список|[[Ел Сомбрерон]] (Н)|[[Вејоб]] (Н)|[[Камаитс]] (Н)|[[Тланчана]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Tamara.B.2012|Tamara.B.2012]] | {{подреден список|[[Тлахуелпучи]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[Акича]] (Н)|[[Атаксак]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Хрватски филмски режисери === [[Податотека:Croatia_film_clapperboard.svg|десно|210п|Уредувачки ден „Хрватски филмски режисери“]] Во периодот 23-24 мај 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Хрватски филмски режисери“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за хрватските филмски режисери може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Croatian film directors]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Бранко Бауер]] (Н)|[[Рајко Грлиќ]] (Н)|[[Вељко Булајиќ]] (Н)|[[Лордан Зафрановиќ]] (Н)|[[Зринко Огреста]] (Н)|[[Антун Врдољак]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[Бранко Иванда]] (Н)|[[Бранко Иштванчиќ]] (Н)|[[Федор Ханжековиќ]] (Н)|[[Фадил Хаџиќ]] (Н)|[[Бошко Грубиќ]] (Н)|[[Дејан Аќимовиќ]] (Н)|[[Владимир Кристл]] (Н)|[[Иван Ладислав Галета]] (Н)|[[Катја Рестовиќ]] (Н)|[[Радислав Јованов Гонзо]] (Н)|[[Филип Филковиќ]] (Н)|[[Анте Бабаја]] (Н)|[[Станка Ѓуриќ]] (Н)|[[Звонимир Јуриќ]] (Н)|[[Ирена Шкориќ]] (Н)|[[Јаков Седлар]] (Н)|[[Младен Јуран]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Претстојни викенди == === Ботанички градини во Обединетото Кралство === [[Податотека:Palmhouse.jpg|десно|230п|Уредувачки ден „Ботанички градини во Обединетото Кралство“]] Во периодот 30-31 мај 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Ботанички градини во Обединетото Кралство“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за ботаничките градини во Обединетото Кралство може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Botanical gardens in the United Kingdom]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Проект „Еден“]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[Список на ботанички градини во Обединетото Кралство]] (Н)|[[Баут Парк]] (Н)| [[Ботаничка градина (Белфаст)]](Н)| [[ Шумски парк Каслвелан]](Н)| [[ Градина Боднант]](Н)| [[Национална ботаничка градина на Велс]](Н)|[[Градини Дифрин]] (Н)}} |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Поврзано == * [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/Статистика]] * [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/Известувања]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки викенди 2026|4]] gellhb2jgnuq2ef65eolii0ytcj7aoo 5567425 5567422 2026-05-30T21:12:35Z IvanKonev123 98191 /* Список на учесници */ 5567425 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Уредувачки денови.svg|150п]] |} {{Кратенка|ВП:УД}} Во текот на 2026 година во мај е планирано да се одржат 5 (пет) '''[[Википедија:Уредувачки викенди|уредувачки викенди]]''', кои се изведуваат во текот на еден викенд, со почеток во 00:00 ч. во сабота и крај во 23:59 ч. во недела. Предвид се земаат сите создадени или подобрени статии на зададената тема од корисници на Википедија на македонски јазик кои ги пријавиле во уредувачкиот викенд. '''Напомена:''' Заради избегнување на спротивставени уредувања и пишување на иста статија од двајца или повеќе корисници на Википедија на македонски јазик, секој заинтересиран учесник е пожелно да го пријави своето учество и да избере кои статии ќе ги уредува! == Награди и рангирање == <b>Важно</b>: Наградите за овој предизвик се вредносни купони во вредност <b>од 2.500 денари</b>. Наградите ќе бидат купени по завршувањето на секој месец во вид на ваучери од продавница со седиште во Македонија. Одбраните корисници на наградите ќе бидат контактирани како да си ги подигнат наградите. За да се освои награда, потребно е да се исполнат следните критериуми: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките викенди и/или денови во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии <b>од тековниот месец</b>. Збирниот резултат претставува број на додадени зборови на Википедија преку уредените статии, за што е користена посебна википедијанска алатка за пребројување на зборови. Победник на натпреварот ќе биде учесникот кој ќе освои најмногу бодови вкупно од двата предизвика (уредувачки денови и уредувачки викенди) и ги задоволува останатите критериуми за доделување награда. Резултатите за секој месец ќе бидат објавени на [[Википедија:Уредувачки_викенди_2026#Уредувачки_викенди_по_месеци|проектната страница]] === Црници === [[Податотека:Castilla elastica - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-174.jpg|десно|180п|Уредувачки ден „Црници“]] Во периодот 2-3 мај 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Црници“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите поврзани со црниците може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Moraceae]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]] | {{подреден список|[[Dorstenieae]] (Н)|[[Hullettia]] (Н)|[[Sloetia]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[Poulsenia]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Utsetela]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[Allaeanthus]] (Н)|[[Ampalis]] (Н)|[[Afromorus]] (Н)|[[Allaeanthus kurzii]] (Н)|[[Antiaris]] (Н)|[[Antiaropsis]] (Н)|[[Artocarpeae]] (Н)|[[Bagassa]] (Н)|[[Bleekrodea]] (Н)|[[Batocarpus]] (Н)|[[Bosqueiopsis]] (Н)|[[Broussonetia]] (Н)|[[Paper mulberry]] (Н)|[[Calaunia]] (Н)|[[Castilla]] (Н)|[[Castilla elastica]] (Н)|[[Castilla ulei]] (Н)|[[Castilleae]] (Н)|[[Clarisia]] (Н)|[[Contrayerva]] (Н)|[[Fatoua]] (Н)|[[Fatoua villosa]] (Н)|[[Ficus nymphaeifolia]] (Н)|[[Hijmania]] (Н)|[[Maclura]] (Н)|[[Maillardia]] (Н)|[[Maillardia montana]] (Н)|[[Malaisia]] (Н)|[[Malaisia scandens subsp. megacarpa]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:Doni12345|Doni12345]] | {{подреден список|[[Sparattosyce]] (Н)|[[Trophis]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Книжевни друштва === [[Податотека:Adwaita-accessories-dictionary.svg|десно|240п|Уредувачки ден „Книжевни друштва“]] Во периодот 9-10 мај 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Книжевни друштва“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите поврзани со книжевните друштва може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Literary societies]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Детективски клуб]] (Н)|[[Здружение на книжевниците на Србија]] (Н)|[[Друштво на хрватските книжевници]] (Н)|[[Здружение на книжевниците на Црна Гора]] (Н)|[[Сојуз на бугарските писатели]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]] | {{подреден список|[[Мирман Бахир]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[Книжевно друштво]] (Н)|[[Анголска академија на литературата]] (Н)|[[Еспиритосантска книжевна академија]] (Н)|[[Аклатанг Бајан]] (Н)|[[Национална федерација на државни поетски друштва]] (Н)|[[Државно поетско друштво на Аризона]] (Н)|[[Анструтерско мусоманичко друштво]] (Н)|[[Здружение Ентони Пауел]] (Н)|[[Здружение Артур Рансом]] (Н)|[[Уметничко украинско движење]] (Н)|[[Атене Луизијана]] (Н)|[[Здружение на писатели и програми за пишување]] (Н)|[[Нерегуларсите на Бејкер Стрит]] (Н)|[[Книги преку морето]] (Н)|[[Банкрофтско и Каролтонвајтово литературно здружение]] (Н)|[[Бајтаунов институт за механика]] (Н)|[[Браунингово друштво]] (Н)|[[Дикенсово друштво]] (Н)|[[Омикрон Капа Епсилон]] (Н)|[[Свртени со лажни ливчиња]] (Н)|[[Друштво Толкин]] (Н)|[[Список на комори за реторика]] (Н)|[[Кабинет за предавања]] (Н)|[[Калифорниско државно поетско друштво]] (Н)|[[Список на општествени активности на Универзитетот во Кембриџ]] (Н)|[[Какстон Клуб]] (Н)|[[Кинеско поетско друштво]] (Н)|[[Колумбински поети од Колорадо]] (Н)|[[Поетско друштво на Конектикат]] (Н)|[[Здружение полумесечина]] (Н)|[[Кротонија (литературно друштво)]] (Н)|[[Клубот на чудни томови]] (Н)|[[Поетско друштво на Кентаки]] (Н)|[[Меѓународно друштво за емпириско проучување на литературата]] (Н)|[[Меѓународно здружение за компаративна книжевност]] (Н)|[[Киплинговото друштво]] (Н)|}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Северноамериканска митологија === [[Податотека:Quetzalcoatl feathered serpent.svg|десно|210п|Уредувачки ден „Северноамериканска митологија“]] Во периодот 16-17 мај 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Северноамериканска митологија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите поврзани со северноамериканската митологија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:North American mythology]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Мезоамериканско дрво на светот]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[Мајка Гранди]] (Н)|[[Гаврани во митологијата на индијанските староседелци]] (Н)|[[Момчето и волците]] (Н)|[[Слеп човек и морски нуркач]] (Н)|[[Зимски приказни]] (Н)|[[Трансформер (духовно суштество)]] (Н)|[[Мускогиска митологија]] (Н)|[[Реторика на домородните Американци]] (Н)|[[Онг (фолклор на Вашо)]] (Н)|[[Митови и легенди за северноамериканските Индијанци]] (Н)|[[Митологија на Пауни]] (Н)|[[Салишански усни наративи]] (Н)|[[Громова птица и кит]] (Н)|[[Културни прикази на гаврани]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Antonijaa.2012|Antonijaa.2012]] | {{подреден список|[[Ел Сомбрерон]] (Н)|[[Вејоб]] (Н)|[[Камаитс]] (Н)|[[Тланчана]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Tamara.B.2012|Tamara.B.2012]] | {{подреден список|[[Тлахуелпучи]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[Акича]] (Н)|[[Атаксак]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Хрватски филмски режисери === [[Податотека:Croatia_film_clapperboard.svg|десно|210п|Уредувачки ден „Хрватски филмски режисери“]] Во периодот 23-24 мај 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Хрватски филмски режисери“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за хрватските филмски режисери може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Croatian film directors]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Бранко Бауер]] (Н)|[[Рајко Грлиќ]] (Н)|[[Вељко Булајиќ]] (Н)|[[Лордан Зафрановиќ]] (Н)|[[Зринко Огреста]] (Н)|[[Антун Врдољак]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[Бранко Иванда]] (Н)|[[Бранко Иштванчиќ]] (Н)|[[Федор Ханжековиќ]] (Н)|[[Фадил Хаџиќ]] (Н)|[[Бошко Грубиќ]] (Н)|[[Дејан Аќимовиќ]] (Н)|[[Владимир Кристл]] (Н)|[[Иван Ладислав Галета]] (Н)|[[Катја Рестовиќ]] (Н)|[[Радислав Јованов Гонзо]] (Н)|[[Филип Филковиќ]] (Н)|[[Анте Бабаја]] (Н)|[[Станка Ѓуриќ]] (Н)|[[Звонимир Јуриќ]] (Н)|[[Ирена Шкориќ]] (Н)|[[Јаков Седлар]] (Н)|[[Младен Јуран]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Претстојни викенди == === Ботанички градини во Обединетото Кралство === [[Податотека:Palmhouse.jpg|десно|230п|Уредувачки ден „Ботанички градини во Обединетото Кралство“]] Во периодот 30-31 мај 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Ботанички градини во Обединетото Кралство“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за ботаничките градини во Обединетото Кралство може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Botanical gardens in the United Kingdom]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Проект „Еден“]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[Список на ботанички градини во Обединетото Кралство]] (Н)|[[Баут Парк]] (Н)| [[Ботаничка градина (Белфаст)]](Н)| [[ Шумски парк Каслвелан]](Н)| [[ Градина Боднант]](Н)| [[Национална ботаничка градина на Велс]](Н)|[[Градини Дифрин]] (Н)|[[Градини Клајн]](Н)}} |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Поврзано == * [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/Статистика]] * [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/Известувања]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки викенди 2026|4]] m3q3nrpfkhpf44t874oqg9e0omvqj46 5567438 5567425 2026-05-30T21:46:16Z IvanKonev123 98191 /* Список на учесници */ 5567438 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Уредувачки денови.svg|150п]] |} {{Кратенка|ВП:УД}} Во текот на 2026 година во мај е планирано да се одржат 5 (пет) '''[[Википедија:Уредувачки викенди|уредувачки викенди]]''', кои се изведуваат во текот на еден викенд, со почеток во 00:00 ч. во сабота и крај во 23:59 ч. во недела. Предвид се земаат сите создадени или подобрени статии на зададената тема од корисници на Википедија на македонски јазик кои ги пријавиле во уредувачкиот викенд. '''Напомена:''' Заради избегнување на спротивставени уредувања и пишување на иста статија од двајца или повеќе корисници на Википедија на македонски јазик, секој заинтересиран учесник е пожелно да го пријави своето учество и да избере кои статии ќе ги уредува! == Награди и рангирање == <b>Важно</b>: Наградите за овој предизвик се вредносни купони во вредност <b>од 2.500 денари</b>. Наградите ќе бидат купени по завршувањето на секој месец во вид на ваучери од продавница со седиште во Македонија. Одбраните корисници на наградите ќе бидат контактирани како да си ги подигнат наградите. За да се освои награда, потребно е да се исполнат следните критериуми: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките викенди и/или денови во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии <b>од тековниот месец</b>. Збирниот резултат претставува број на додадени зборови на Википедија преку уредените статии, за што е користена посебна википедијанска алатка за пребројување на зборови. Победник на натпреварот ќе биде учесникот кој ќе освои најмногу бодови вкупно од двата предизвика (уредувачки денови и уредувачки викенди) и ги задоволува останатите критериуми за доделување награда. Резултатите за секој месец ќе бидат објавени на [[Википедија:Уредувачки_викенди_2026#Уредувачки_викенди_по_месеци|проектната страница]] === Црници === [[Податотека:Castilla elastica - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-174.jpg|десно|180п|Уредувачки ден „Црници“]] Во периодот 2-3 мај 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Црници“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите поврзани со црниците може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Moraceae]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]] | {{подреден список|[[Dorstenieae]] (Н)|[[Hullettia]] (Н)|[[Sloetia]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[Poulsenia]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Utsetela]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[Allaeanthus]] (Н)|[[Ampalis]] (Н)|[[Afromorus]] (Н)|[[Allaeanthus kurzii]] (Н)|[[Antiaris]] (Н)|[[Antiaropsis]] (Н)|[[Artocarpeae]] (Н)|[[Bagassa]] (Н)|[[Bleekrodea]] (Н)|[[Batocarpus]] (Н)|[[Bosqueiopsis]] (Н)|[[Broussonetia]] (Н)|[[Paper mulberry]] (Н)|[[Calaunia]] (Н)|[[Castilla]] (Н)|[[Castilla elastica]] (Н)|[[Castilla ulei]] (Н)|[[Castilleae]] (Н)|[[Clarisia]] (Н)|[[Contrayerva]] (Н)|[[Fatoua]] (Н)|[[Fatoua villosa]] (Н)|[[Ficus nymphaeifolia]] (Н)|[[Hijmania]] (Н)|[[Maclura]] (Н)|[[Maillardia]] (Н)|[[Maillardia montana]] (Н)|[[Malaisia]] (Н)|[[Malaisia scandens subsp. megacarpa]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:Doni12345|Doni12345]] | {{подреден список|[[Sparattosyce]] (Н)|[[Trophis]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Книжевни друштва === [[Податотека:Adwaita-accessories-dictionary.svg|десно|240п|Уредувачки ден „Книжевни друштва“]] Во периодот 9-10 мај 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Книжевни друштва“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите поврзани со книжевните друштва може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Literary societies]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Детективски клуб]] (Н)|[[Здружение на книжевниците на Србија]] (Н)|[[Друштво на хрватските книжевници]] (Н)|[[Здружение на книжевниците на Црна Гора]] (Н)|[[Сојуз на бугарските писатели]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]] | {{подреден список|[[Мирман Бахир]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[Книжевно друштво]] (Н)|[[Анголска академија на литературата]] (Н)|[[Еспиритосантска книжевна академија]] (Н)|[[Аклатанг Бајан]] (Н)|[[Национална федерација на државни поетски друштва]] (Н)|[[Државно поетско друштво на Аризона]] (Н)|[[Анструтерско мусоманичко друштво]] (Н)|[[Здружение Ентони Пауел]] (Н)|[[Здружение Артур Рансом]] (Н)|[[Уметничко украинско движење]] (Н)|[[Атене Луизијана]] (Н)|[[Здружение на писатели и програми за пишување]] (Н)|[[Нерегуларсите на Бејкер Стрит]] (Н)|[[Книги преку морето]] (Н)|[[Банкрофтско и Каролтонвајтово литературно здружение]] (Н)|[[Бајтаунов институт за механика]] (Н)|[[Браунингово друштво]] (Н)|[[Дикенсово друштво]] (Н)|[[Омикрон Капа Епсилон]] (Н)|[[Свртени со лажни ливчиња]] (Н)|[[Друштво Толкин]] (Н)|[[Список на комори за реторика]] (Н)|[[Кабинет за предавања]] (Н)|[[Калифорниско државно поетско друштво]] (Н)|[[Список на општествени активности на Универзитетот во Кембриџ]] (Н)|[[Какстон Клуб]] (Н)|[[Кинеско поетско друштво]] (Н)|[[Колумбински поети од Колорадо]] (Н)|[[Поетско друштво на Конектикат]] (Н)|[[Здружение полумесечина]] (Н)|[[Кротонија (литературно друштво)]] (Н)|[[Клубот на чудни томови]] (Н)|[[Поетско друштво на Кентаки]] (Н)|[[Меѓународно друштво за емпириско проучување на литературата]] (Н)|[[Меѓународно здружение за компаративна книжевност]] (Н)|[[Киплинговото друштво]] (Н)|}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Северноамериканска митологија === [[Податотека:Quetzalcoatl feathered serpent.svg|десно|210п|Уредувачки ден „Северноамериканска митологија“]] Во периодот 16-17 мај 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Северноамериканска митологија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите поврзани со северноамериканската митологија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:North American mythology]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Мезоамериканско дрво на светот]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[Мајка Гранди]] (Н)|[[Гаврани во митологијата на индијанските староседелци]] (Н)|[[Момчето и волците]] (Н)|[[Слеп човек и морски нуркач]] (Н)|[[Зимски приказни]] (Н)|[[Трансформер (духовно суштество)]] (Н)|[[Мускогиска митологија]] (Н)|[[Реторика на домородните Американци]] (Н)|[[Онг (фолклор на Вашо)]] (Н)|[[Митови и легенди за северноамериканските Индијанци]] (Н)|[[Митологија на Пауни]] (Н)|[[Салишански усни наративи]] (Н)|[[Громова птица и кит]] (Н)|[[Културни прикази на гаврани]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Antonijaa.2012|Antonijaa.2012]] | {{подреден список|[[Ел Сомбрерон]] (Н)|[[Вејоб]] (Н)|[[Камаитс]] (Н)|[[Тланчана]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Tamara.B.2012|Tamara.B.2012]] | {{подреден список|[[Тлахуелпучи]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[Акича]] (Н)|[[Атаксак]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Хрватски филмски режисери === [[Податотека:Croatia_film_clapperboard.svg|десно|210п|Уредувачки ден „Хрватски филмски режисери“]] Во периодот 23-24 мај 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Хрватски филмски режисери“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за хрватските филмски режисери може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Croatian film directors]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Бранко Бауер]] (Н)|[[Рајко Грлиќ]] (Н)|[[Вељко Булајиќ]] (Н)|[[Лордан Зафрановиќ]] (Н)|[[Зринко Огреста]] (Н)|[[Антун Врдољак]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[Бранко Иванда]] (Н)|[[Бранко Иштванчиќ]] (Н)|[[Федор Ханжековиќ]] (Н)|[[Фадил Хаџиќ]] (Н)|[[Бошко Грубиќ]] (Н)|[[Дејан Аќимовиќ]] (Н)|[[Владимир Кристл]] (Н)|[[Иван Ладислав Галета]] (Н)|[[Катја Рестовиќ]] (Н)|[[Радислав Јованов Гонзо]] (Н)|[[Филип Филковиќ]] (Н)|[[Анте Бабаја]] (Н)|[[Станка Ѓуриќ]] (Н)|[[Звонимир Јуриќ]] (Н)|[[Ирена Шкориќ]] (Н)|[[Јаков Седлар]] (Н)|[[Младен Јуран]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Претстојни викенди == === Ботанички градини во Обединетото Кралство === [[Податотека:Palmhouse.jpg|десно|230п|Уредувачки ден „Ботанички градини во Обединетото Кралство“]] Во периодот 30-31 мај 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Ботанички градини во Обединетото Кралство“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за ботаничките градини во Обединетото Кралство може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Botanical gardens in the United Kingdom]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Проект „Еден“]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[Список на ботанички градини во Обединетото Кралство]] (Н)|[[Баут Парк]] (Н)| [[Ботаничка градина (Белфаст)]](Н)| [[ Шумски парк Каслвелан]](Н)| [[ Градина Боднант]](Н)| [[Национална ботаничка градина на Велс]](Н)|[[Градини Дифрин]] (Н)|[[Градини Клајн]](Н)|[[Парк Синглтон]] (Н)}} |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Поврзано == * [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/Статистика]] * [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/Известувања]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки викенди 2026|4]] 0tvr7a98bfablkpgmejzonhluu3hc5d 5567472 5567438 2026-05-31T00:06:54Z IvanKonev123 98191 /* Список на учесници */ 5567472 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Уредувачки денови.svg|150п]] |} {{Кратенка|ВП:УД}} Во текот на 2026 година во мај е планирано да се одржат 5 (пет) '''[[Википедија:Уредувачки викенди|уредувачки викенди]]''', кои се изведуваат во текот на еден викенд, со почеток во 00:00 ч. во сабота и крај во 23:59 ч. во недела. Предвид се земаат сите создадени или подобрени статии на зададената тема од корисници на Википедија на македонски јазик кои ги пријавиле во уредувачкиот викенд. '''Напомена:''' Заради избегнување на спротивставени уредувања и пишување на иста статија од двајца или повеќе корисници на Википедија на македонски јазик, секој заинтересиран учесник е пожелно да го пријави своето учество и да избере кои статии ќе ги уредува! == Награди и рангирање == <b>Важно</b>: Наградите за овој предизвик се вредносни купони во вредност <b>од 2.500 денари</b>. Наградите ќе бидат купени по завршувањето на секој месец во вид на ваучери од продавница со седиште во Македонија. Одбраните корисници на наградите ќе бидат контактирани како да си ги подигнат наградите. За да се освои награда, потребно е да се исполнат следните критериуми: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките викенди и/или денови во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии <b>од тековниот месец</b>. Збирниот резултат претставува број на додадени зборови на Википедија преку уредените статии, за што е користена посебна википедијанска алатка за пребројување на зборови. Победник на натпреварот ќе биде учесникот кој ќе освои најмногу бодови вкупно од двата предизвика (уредувачки денови и уредувачки викенди) и ги задоволува останатите критериуми за доделување награда. Резултатите за секој месец ќе бидат објавени на [[Википедија:Уредувачки_викенди_2026#Уредувачки_викенди_по_месеци|проектната страница]] === Црници === [[Податотека:Castilla elastica - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-174.jpg|десно|180п|Уредувачки ден „Црници“]] Во периодот 2-3 мај 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Црници“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите поврзани со црниците може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Moraceae]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]] | {{подреден список|[[Dorstenieae]] (Н)|[[Hullettia]] (Н)|[[Sloetia]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[Poulsenia]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Utsetela]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[Allaeanthus]] (Н)|[[Ampalis]] (Н)|[[Afromorus]] (Н)|[[Allaeanthus kurzii]] (Н)|[[Antiaris]] (Н)|[[Antiaropsis]] (Н)|[[Artocarpeae]] (Н)|[[Bagassa]] (Н)|[[Bleekrodea]] (Н)|[[Batocarpus]] (Н)|[[Bosqueiopsis]] (Н)|[[Broussonetia]] (Н)|[[Paper mulberry]] (Н)|[[Calaunia]] (Н)|[[Castilla]] (Н)|[[Castilla elastica]] (Н)|[[Castilla ulei]] (Н)|[[Castilleae]] (Н)|[[Clarisia]] (Н)|[[Contrayerva]] (Н)|[[Fatoua]] (Н)|[[Fatoua villosa]] (Н)|[[Ficus nymphaeifolia]] (Н)|[[Hijmania]] (Н)|[[Maclura]] (Н)|[[Maillardia]] (Н)|[[Maillardia montana]] (Н)|[[Malaisia]] (Н)|[[Malaisia scandens subsp. megacarpa]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:Doni12345|Doni12345]] | {{подреден список|[[Sparattosyce]] (Н)|[[Trophis]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Книжевни друштва === [[Податотека:Adwaita-accessories-dictionary.svg|десно|240п|Уредувачки ден „Книжевни друштва“]] Во периодот 9-10 мај 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Книжевни друштва“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите поврзани со книжевните друштва може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Literary societies]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Детективски клуб]] (Н)|[[Здружение на книжевниците на Србија]] (Н)|[[Друштво на хрватските книжевници]] (Н)|[[Здружение на книжевниците на Црна Гора]] (Н)|[[Сојуз на бугарските писатели]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]] | {{подреден список|[[Мирман Бахир]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[Книжевно друштво]] (Н)|[[Анголска академија на литературата]] (Н)|[[Еспиритосантска книжевна академија]] (Н)|[[Аклатанг Бајан]] (Н)|[[Национална федерација на државни поетски друштва]] (Н)|[[Државно поетско друштво на Аризона]] (Н)|[[Анструтерско мусоманичко друштво]] (Н)|[[Здружение Ентони Пауел]] (Н)|[[Здружение Артур Рансом]] (Н)|[[Уметничко украинско движење]] (Н)|[[Атене Луизијана]] (Н)|[[Здружение на писатели и програми за пишување]] (Н)|[[Нерегуларсите на Бејкер Стрит]] (Н)|[[Книги преку морето]] (Н)|[[Банкрофтско и Каролтонвајтово литературно здружение]] (Н)|[[Бајтаунов институт за механика]] (Н)|[[Браунингово друштво]] (Н)|[[Дикенсово друштво]] (Н)|[[Омикрон Капа Епсилон]] (Н)|[[Свртени со лажни ливчиња]] (Н)|[[Друштво Толкин]] (Н)|[[Список на комори за реторика]] (Н)|[[Кабинет за предавања]] (Н)|[[Калифорниско државно поетско друштво]] (Н)|[[Список на општествени активности на Универзитетот во Кембриџ]] (Н)|[[Какстон Клуб]] (Н)|[[Кинеско поетско друштво]] (Н)|[[Колумбински поети од Колорадо]] (Н)|[[Поетско друштво на Конектикат]] (Н)|[[Здружение полумесечина]] (Н)|[[Кротонија (литературно друштво)]] (Н)|[[Клубот на чудни томови]] (Н)|[[Поетско друштво на Кентаки]] (Н)|[[Меѓународно друштво за емпириско проучување на литературата]] (Н)|[[Меѓународно здружение за компаративна книжевност]] (Н)|[[Киплинговото друштво]] (Н)|}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Северноамериканска митологија === [[Податотека:Quetzalcoatl feathered serpent.svg|десно|210п|Уредувачки ден „Северноамериканска митологија“]] Во периодот 16-17 мај 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Северноамериканска митологија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите поврзани со северноамериканската митологија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:North American mythology]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Мезоамериканско дрво на светот]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[Мајка Гранди]] (Н)|[[Гаврани во митологијата на индијанските староседелци]] (Н)|[[Момчето и волците]] (Н)|[[Слеп човек и морски нуркач]] (Н)|[[Зимски приказни]] (Н)|[[Трансформер (духовно суштество)]] (Н)|[[Мускогиска митологија]] (Н)|[[Реторика на домородните Американци]] (Н)|[[Онг (фолклор на Вашо)]] (Н)|[[Митови и легенди за северноамериканските Индијанци]] (Н)|[[Митологија на Пауни]] (Н)|[[Салишански усни наративи]] (Н)|[[Громова птица и кит]] (Н)|[[Културни прикази на гаврани]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Antonijaa.2012|Antonijaa.2012]] | {{подреден список|[[Ел Сомбрерон]] (Н)|[[Вејоб]] (Н)|[[Камаитс]] (Н)|[[Тланчана]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Tamara.B.2012|Tamara.B.2012]] | {{подреден список|[[Тлахуелпучи]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[Акича]] (Н)|[[Атаксак]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Хрватски филмски режисери === [[Податотека:Croatia_film_clapperboard.svg|десно|210п|Уредувачки ден „Хрватски филмски режисери“]] Во периодот 23-24 мај 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Хрватски филмски режисери“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за хрватските филмски режисери може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Croatian film directors]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Бранко Бауер]] (Н)|[[Рајко Грлиќ]] (Н)|[[Вељко Булајиќ]] (Н)|[[Лордан Зафрановиќ]] (Н)|[[Зринко Огреста]] (Н)|[[Антун Врдољак]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[Бранко Иванда]] (Н)|[[Бранко Иштванчиќ]] (Н)|[[Федор Ханжековиќ]] (Н)|[[Фадил Хаџиќ]] (Н)|[[Бошко Грубиќ]] (Н)|[[Дејан Аќимовиќ]] (Н)|[[Владимир Кристл]] (Н)|[[Иван Ладислав Галета]] (Н)|[[Катја Рестовиќ]] (Н)|[[Радислав Јованов Гонзо]] (Н)|[[Филип Филковиќ]] (Н)|[[Анте Бабаја]] (Н)|[[Станка Ѓуриќ]] (Н)|[[Звонимир Јуриќ]] (Н)|[[Ирена Шкориќ]] (Н)|[[Јаков Седлар]] (Н)|[[Младен Јуран]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Претстојни викенди == === Ботанички градини во Обединетото Кралство === [[Податотека:Palmhouse.jpg|десно|230п|Уредувачки ден „Ботанички градини во Обединетото Кралство“]] Во периодот 30-31 мај 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Ботанички градини во Обединетото Кралство“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за ботаничките градини во Обединетото Кралство може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Botanical gardens in the United Kingdom]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Проект „Еден“]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[Список на ботанички градини во Обединетото Кралство]] (Н)|[[Баут Парк]] (Н)| [[Ботаничка градина (Белфаст)]](Н)| [[ Шумски парк Каслвелан]](Н)| [[ Градина Боднант]](Н)| [[Национална ботаничка градина на Велс]](Н)|[[Градини Дифрин]] (Н)|[[Градини Клајн]](Н)|[[Парк Синглтон]] (Н)|[[Ботаничка градина Крукшенк]] (Н)}} |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Поврзано == * [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/Статистика]] * [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/Известувања]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки викенди 2026|4]] r0nx7f5t1lk5g8kyz3r5cg6tw92s68w Кондоропска Река 0 1394232 5567358 5552830 2026-05-30T13:45:35Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567358 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Река | name = Кондоропска Река | name_other = {{јаз|el|Ρέμα Μεταμόρφωσης}} | map = | map_caption = | image = Kondorobi River 20251207 121727.jpg | image_caption = Реката малку пред вливот во Костурското Езеро | source1_location = [[Нередска Планина]] | source1_coordinates = {{coord|40.5781|21.3606|display=inline}} | mouth_location = [[Костурско Езеро]], јужно од [[Кондороби]] | mouth_coordinates = {{coord|40.5497|21.3147|display=inline,title}} | progression = | subdivision_type1 = Земји | subdivision_name1 = [[Грција]] | subdivision_type2 = Крај | subdivision_name2 = [[Костурско]], [[Егејска Македонија]] | length = 7 км | source1_elevation = | mouth_elevation = | discharge1_avg = | basin_size = | tributaries_left = | tributaries_right = | extra = }} '''Кондоропска Река''' ({{langx|el|Ρέμα Μεταμόρφωσης}}) — мала [[река]] вo [[Костурско]], [[Егејска Македонија]]. Реката е една од двата водотека во [[Костурско Езеро|Костурското Езеро]] (заедно со [[Истек (река)|Истек]]), во кое се влева од север.<ref name="Ген">{{Генштаб}}</ref><ref name="Γεωμορφολογική 110">{{наведено списание | last = Παυλόπουλος | first = Κοσμάς, Αθανάσιος Σκέντος, Χρυσάνθη Κοταμπάση | authorlink = | coauthors = | year = 2009 | month = 1/ | title = Γεωμορφολογική χαρτογράφηση και μελέτη της ευρύτερης περιοχής Δισπηλιού – λίμνης Καστοριάς | journal = Ανάσκαμμα. Ανασκαφικό περιοδικό | publisher = Χουρμουζιάδης, Γιώργος Χαρ., 1935-2013 | location = Θεσσαλονίκη | volume = 3 | issue = | pages = 110 | doi = | id = {{ISSN|01792-8729}} | url = https://www.researchgate.net/publication/325795710_Geomorphological_mapping_and_evolution_of_the_broader_area_of_Kastoria_Orestias_Lake_NW_Greece | format = | accessdate = | lang-hide = | lang = el }}</ref><ref name="Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο">{{наведена книга | title = Λιμναία Οικοσυστήματα: Γεωμορφολογική & Οικολογική Χαρτογράφηση Της Λίμνης Της Καστοριάς | last = Παναγιώτου | first = Ιωάννας | authorlink = | coauthors = | editor = | editor-link = | year = Ιούλιος 2012 | edition = | publisher = Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο | location = Αθήνα | isbn = | doi = | pages = 27 | url = https://docplayer.gr/44780269-Limnaia-oikosystimata-geomorfologiki-oikologiki-hartografisi-tis-limnis-tis-kastorias.html | accessdate = | quote = | lang-hide = | lang = el | archive-date = 2025-01-26 | archive-url = https://web.archive.org/web/20250126091239/https://docplayer.gr/44780269-Limnaia-oikosystimata-geomorfologiki-oikologiki-hartografisi-tis-limnis-tis-kastorias.html | url-status = dead }}</ref><ref name="Χατζημιχαήλ 53">{{наведена книга | title = Η λεκάνη απορροής της λίμνης Καστορıάς- Δıερεύνηση πλημμυρıκών φαıνομένων- Κίνδυνοı, με τη χρήση των Γ.Σ.Π. Μεταπτυχιακή διατριβή ειδίκευσης | last = Χατζημιχαήλ | first = Παρασκευή | authorlink = | coauthors = | editor = | editor-link = | year = Ιούνιος 2011 | edition = | publisher = | location = Αθήνα | isbn = | doi = | pages = 53 | url = https://pergamos.lib.uoa.gr/uoa/dl/object/1317774/file.pdf | accessdate = | quote = | lang-hide = | lang = el }}</ref> == Описание == Реката извира на надморска височина од 1.300 м<ref name="Χατζημιχαήλ 53"/> на [[Нередска Планина]] (Вич), јужно под врвот Варош (1.417 м). Тече првично на југ. Југозападно од Горни Врв (1.190 м) и североисточно под врвот Габеро (1.043 м) свртува на запад.<ref name="Ген"/> ОД 1.100 до 700 м реката прави нагол пак, како што тече низ низа раседи.<ref name="Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο"/> Поминува јужно од селото [[Кондороби]], по кое е наречена, повторно свртува на југ и се влева во Костурското Езеро.<ref name="Ген"/> Кондоропска Река е долга 7 км.<ref name="Χατζημιχαήλ 53"/> Проточноста изнесува 86–200 л/сек.<ref name="Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο"/> == Наводи == {{наводи}} {{Реки во Егејска Македонија}} [[Категорија:Реки во Егејска Македонија]] [[Категорија:Нередска Планина]] [[Категорија:Бистрички слив (егејски)]] [[Категорија:Костур (општина)]] raeo1k36a78vx81qcahllejy9zisdcp Колумбински поети од Колорадо 0 1394510 5567354 5560939 2026-05-30T13:08:30Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567354 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Организација|website={{url|https://www.columbinepoetsofcolorado.com}}|formation=1978 година|type=Поетска организација|location=[[Денвер]], [[Колорадо]]}} '''„Колумбинските поети на Колорадо“''' претставуваат непрофитно здружение [[Поезија|за поезија]] на државно ниво во [[Сојузни држави на САД|американската држава]] [[Колорадо]] кое е воедно поврзано со [[Национална федерација на државни поетски друштва|Националната федерација на државни поетски друштва]] (NFSPS). Главна цел на здружението е промовирање на поезија, спроведување на месечни и годишни натпревари, издавање публикации за поезија и организирање периодични работилници и фестивали. == Историја == „Колумбински поети“ биле регистрирана како непрофитна организација на 11 мај 1978 година<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://opencorporates.com/companies/us_co/19871347600|title=Columbine Poets Inc.|accessdate=28 October 2020}}</ref> прво со седиште во [[Форт Колинс , Колорадо|Форт Колинс]], но подоцна се преселиле во [[Денвер]] кога „Поетите од Футхилс“ од Центарот за уметност Футхилс во Голден станале основно членство. Членството моментално брои помеѓу 90 и 100 членови низ целата држава Колорадо со две придружни ограноци: огранокот Футхилс, со седиште во Денвер, и огранокот Шавано, со седиште во [[Салида, Колорадо|Салида]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://coloradopoetscenter.org/eWords/issue4/columbinePoets.html|title=Who Are The Columbine Poets?|accessdate=28 October 2020}}</ref> == Активности == „Колумбински поети“ претставува активно државно здружение со проекти, вклучувајќи спонзорство на натпревари за поезија за возрасни и студенти секоја година. Поглавјето „Футхилс“ во метрополитенската област Денвер било домаќин на неделни работилници во сабота наутро, а воедно здружението годишно спонзорирало Фестивал на поезија со читања и работилници од познати поети.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ccaurora.edu/news-events/columbine-poetry-event-slated|title=COLUMBINE POETRY EVENT SLATED|accessdate=5 November 2020|archive-date=2020-11-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112215827/https://www.ccaurora.edu/news-events/columbine-poetry-event-slated|url-status=dead}}</ref> Организацијата објавила 10 фрази од нивните национални натпревари за фрази, а во 2008 година групата објави антологија на поезија од членовите, насловена како ''[[„Триесет години или триесет милји од тука“|Триесет години или триесет милји од тука]]'', која е достапна во книжарниците.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.columbinepoetsofcolorado.com|title=Columbine Poets of Colorado Inc.|accessdate=28 October 2020}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Поетски организации со седиште во Соединетите Американски Држави]] [[Категорија:Уметнички организации основани во 1978 година]] [[Категорија:Книжевни друштва]] o15qz0y3uryw2wtvoj9hob83q4me055 Википедија:Програма „ГЛАМ“/2026/Bjankuloski06 4 1394634 5567308 5563937 2026-05-30T12:01:38Z Bjankuloski06 332 5567308 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:GLAM logo transparent.png|180п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |} {| style="height:100%; width:80%; background:transparent; padding:0 10px 0 0; margin:0; border:0; border-spacing:0;" | style="padding:10px 0; font-family:'DejaVu Sans Serif', sans-serif; vertical-align:top;" | <span style="font-size:25px;"><center>'''МАТИЧЕН ВИКИПЕДИЈАНЕЦ 2026</center>'''</span> <div align="center"> <div style="width:350px; font-size:0px; margin-top:-10px; margin-bottom:20px; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9;">&nbsp;</div> <span style="font-size:16px; font-weight;">[[Корисник:Bjankuloski06|'''Bjankuloski06''']]</span> <div style="width:350px; font-size:0px; margin-bottom:20px; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9;">&nbsp;</div> </div> '''Овогодинашната тема на програмата „ГЛАМ“ за уредување, соработка и подобрување на содржината на Википедија и нејзините проекти е „Ботаника на Македонија“. Следствено на тоа, приднесите и делувањата на ова поле (оваа програма) е насечно токму кон таа тема. == Резултати == ''' {| class="wikitable" |+ Создадени статии |- ! реден број !! новосоздадена статија |- | 1. || [[Гроздести руеви]] |- | 2. || [[Гроздест руј]] |- | 3. || [[Ф’стак (род)]] |- | 4. || [[Седефчиња]] |- | 5. || [[Седефче (род)]] |- | 6. || [[Целолист]] |- | 7. || [[Русан]] |- | 8. || [[Бел русан]] |- | 9. || [[Клокочки]] |- | 10. || [[Переста клокочка]] |- | 11. || [[Јавори]] |- | 12. || [[Млеч (дрво)]] |- | 14. || [[Клен (дрво)]] |- | 15. || [[Жестил]] |- | 16. || [[Планински јавор]] |- | 17. || [[Балкански јавор]] |- | 18. || [[Кленика]] |- | 19. || [[Горски јавор]] |- |} == Поврзано == * [[Википедија:Програма „ГЛАМ“]] [[Категорија:Википедија:Викимедија МКД во 2026 година]] eqrnqfqrudd3dchcw77hyvl1lejz47l 5567616 5567308 2026-05-31T09:30:26Z Bjankuloski06 332 5567616 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:GLAM logo transparent.png|180п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |} {| style="height:100%; width:80%; background:transparent; padding:0 10px 0 0; margin:0; border:0; border-spacing:0;" | style="padding:10px 0; font-family:'DejaVu Sans Serif', sans-serif; vertical-align:top;" | <span style="font-size:25px;"><center>'''МАТИЧЕН ВИКИПЕДИЈАНЕЦ 2026</center>'''</span> <div align="center"> <div style="width:350px; font-size:0px; margin-top:-10px; margin-bottom:20px; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9;">&nbsp;</div> <span style="font-size:16px; font-weight;">[[Корисник:Bjankuloski06|'''Bjankuloski06''']]</span> <div style="width:350px; font-size:0px; margin-bottom:20px; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9;">&nbsp;</div> </div> '''Овогодинашната тема на програмата „ГЛАМ“ за уредување, соработка и подобрување на содржината на Википедија и нејзините проекти е „Ботаника на Македонија“. Следствено на тоа, приднесите и делувањата на ова поле (оваа програма) е насечно токму кон таа тема. == Резултати == ''' {| class="wikitable" |+ Создадени статии |- ! реден број !! новосоздадена статија |- | 1. || [[Гроздести руеви]] |- | 2. || [[Гроздест руј]] |- | 3. || [[Ф’стак (род)]] |- | 4. || [[Седефчиња]] |- | 5. || [[Седефче (род)]] |- | 6. || [[Целолист]] |- | 7. || [[Русан]] |- | 8. || [[Бел русан]] |- | 9. || [[Клокочки]] |- | 10. || [[Переста клокочка]] |- | 11. || [[Јавори]] |- | 12. || [[Млеч (дрво)]] |- | 14. || [[Клен (дрво)]] |- | 15. || [[Жестил]] |- | 16. || [[Планински јавор]] |- | 17. || [[Балкански јавор]] |- | 18. || [[Кленика]] |- | 19. || [[Горски јавор]] |- | 20. || [[Јаворец (дрво)]] |- |} == Поврзано == * [[Википедија:Програма „ГЛАМ“]] [[Категорија:Википедија:Викимедија МКД во 2026 година]] 4lspa9hwk6dc3yhr5pr6kug84wplaoz 5567670 5567616 2026-05-31T10:11:16Z Bjankuloski06 332 5567670 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:GLAM logo transparent.png|180п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |} {| style="height:100%; width:80%; background:transparent; padding:0 10px 0 0; margin:0; border:0; border-spacing:0;" | style="padding:10px 0; font-family:'DejaVu Sans Serif', sans-serif; vertical-align:top;" | <span style="font-size:25px;"><center>'''МАТИЧЕН ВИКИПЕДИЈАНЕЦ 2026</center>'''</span> <div align="center"> <div style="width:350px; font-size:0px; margin-top:-10px; margin-bottom:20px; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9;">&nbsp;</div> <span style="font-size:16px; font-weight;">[[Корисник:Bjankuloski06|'''Bjankuloski06''']]</span> <div style="width:350px; font-size:0px; margin-bottom:20px; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9;">&nbsp;</div> </div> '''Овогодинашната тема на програмата „ГЛАМ“ за уредување, соработка и подобрување на содржината на Википедија и нејзините проекти е „Ботаника на Македонија“. Следствено на тоа, приднесите и делувањата на ова поле (оваа програма) е насечно токму кон таа тема. == Резултати == ''' {| class="wikitable" |+ Создадени статии |- ! реден број !! новосоздадена статија |- | 1. || [[Гроздести руеви]] |- | 2. || [[Гроздест руј]] |- | 3. || [[Ф’стак (род)]] |- | 4. || [[Седефчиња]] |- | 5. || [[Седефче (род)]] |- | 6. || [[Целолист]] |- | 7. || [[Русан]] |- | 8. || [[Бел русан]] |- | 9. || [[Клокочки]] |- | 10. || [[Переста клокочка]] |- | 11. || [[Јавори]] |- | 12. || [[Млеч (дрво)]] |- | 14. || [[Клен (дрво)]] |- | 15. || [[Жестил]] |- | 16. || [[Планински јавор]] |- | 17. || [[Балкански јавор]] |- | 18. || [[Кленика]] |- | 19. || [[Горски јавор]] |- | 20. || [[Јаворец (дрво)]] |- | 21. || [[Дивокостенови]] |- |} == Поврзано == * [[Википедија:Програма „ГЛАМ“]] [[Категорија:Википедија:Викимедија МКД во 2026 година]] pswl375rnxtsdhaio7pr5ip2gspp7yi Македонски мразовец 0 1395206 5567667 5560490 2026-05-31T10:10:22Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567667 wikitext text/x-wiki {{Таксономија | name = Македонски мразовец<br/>''Colchicum macedonicum'' | status = | image = Colchicum macedonicum.jpg | image_caption = Македонскиот мразовец на поштенска марка на Република Македонија | domain = | regnum = [[Plantae]] | divisio = [[Tracheophyta]] | classis = [[Liliopsida]] | ordo = [[Liliales]] | familia = [[Colchicaceae]] | genus = ''[[Colchicum]]'' | species = '''''Colchicum macedonicum''''' | binomial = ''Colchicum macedonicum'' | binomial_authority = [[Недељко Кошанин|Kosanin]] | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | synonyms = ''Colchicum pieperianum'' <small>Markgr.</small> }} '''''Македонски мразовец''' (Colchicum macedonicum)'' — [[Вид (биологија)|вид]] на [[растенија]] од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[Lilium]].<ref name="COL">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.catalogueoflife.org/DCA_Export/zip-fixed/2019-annual.zip|title=Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|last=Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V.|year=2019|publisher=Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 43239377|accessdate=2019-11-11|archive-date=2019-12-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20191218203746/http://www.catalogueoflife.org/DCA_Export/zip-fixed/2019-annual.zip|url-status=dead}}</ref> Првпат го опишал [[Недељко Кошанин|Кошанин]].<ref name = "col43239377">Kosanin (1911) , In: Glas Akad. Nauk. & Beogradu 85: 232</ref> ''Colchicum macedonicum'' припаѓа на [[Род (биологија)|родот]] ''Colchicum'' и [[Семејство (биологија)|семејството]] Colchicaceae.<ref name="COL" /> Се наоѓа на [[Црвен список на МСЗП|Црвениот список на загрозени растенија]].<ref name=MKE/><ref name=iucn>{{нмс | last= | first= | author= | title=Colchicum macedonicum | url=https://www.iucnredlist.org/species/46200017/46200498 | date= | work= | publisher=IUCN Red List | accessdate=16 мај 2026 }}</ref> ==Опис== Македонскиот мразовец е [[повеќегодишно растение|повеќегодишно]] [[тревесто растение]]. Се одликува со поединачни цветови составени од шест [[венечно ливче|венечни ливчиња]]. Бојата варира во нежни нијанси на розова, виолетова до светла пурпурна боја, слична на [[качунки]]те. Цветовите излегуваат непосредно од земјата. Негова особеност е што, слично на [[есенски мразовец|есенскиот мразовец]], цветовите се појавуваат без присуство на развиени [[лист]]ови на стеблото. Листовите се развиваат подоцна. Целото растение содржи алкалоиди (пред сè колхицин), што го прави високо токсично доколку се консумира. ==Живеалиште== Македонскиот мразовец е туберозен геофит и расте првенствено во умерениот [[биом]].<ref name=powo>{{нмс | last= | first= | author= | title=Colchicum macedonicum Košanin| url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:533334-1 | date= | work= | publisher=Plants of the World Online | accessdate=16 мај 2026 }}</ref> ==Распространетост== Се наоѓа во:<ref name=powo/> * Македонија * [[Албанија]] ===Македонија=== Во Македонија е познат само за планината [[Јакупица]] – Бегово Поле и планината [[Караџица]]<ref name=MKE>{{нмс | last= | first= | author= | title=Мразовец, Македонски | url=https://macedonism.org/Македонска-Енциклопедија/мразовец-македонски/ | date= | work= | publisher=Македонска енциклопедија | accessdate=16 мај 2026 }}</ref> ==Поврзано== *[[Есенски мразовец]] ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== {{рвр|Colchicum macedonicum}} {{Викивидови-ред|Colchicum macedonicum}} [[Категорија:Мразовец]] [[Категорија:Ендемска флора на Македонија]] lalb9cq2mhlntwai4jerx7wkouuqm60 Целолист 0 1395381 5567341 5561380 2026-05-30T12:50:45Z Bjankuloski06 332 5567341 wikitext text/x-wiki {{Автоматска таксокутија | image = Haplophyllum dauricum 112017926.jpg | image_caption = ''Haplophyllum dauricum'' | parent_authority = Appelhans et al.<ref name=AppeBaylHeslGrop21/> | taxon = Целолист | authority = [[Антоан Лоран де Жисје|A.Juss.]]<ref name="POWO" /> }} '''Целолист''' или '''простолист''' ({{науч|Haplophyllum}}) — [[род (биологија)|род]] на [[цветни растенија]] од семејството на [[седефчиња]]та (''Rutaceae'').<ref name="POWO">{{нмс |title=Haplophyllum A.Juss. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:331644-2 |website=Plants of the World Online |access-date=14 мај 2021 |language=en}}</ref> Претставува единствен род од потсемејството '''''Haplophylloideae'''''.<ref name=AppeBaylHeslGrop21>{{Citation |last1=Appelhans |first1=Marc S. |last2=Bayly |first2=Michael J. |last3=Heslewood |first3=Margaret M. |last4=Groppo |first4=Milton |last5=Verboom |first5=G. Anthony |last6=Forster |first6=Paul I. |last7=Kallunki |first7=Jacquelyn A. |last8=Duretto |first8=Marco F. |date=2021 |title=A new subfamily classification of the ''Citrus'' family (Rutaceae) based on six nuclear and plastid markers |journal=Taxon |doi=10.1002/tax.12543 |name-list-style=amp |doi-access=free |hdl=11343/288824 |hdl-access=free }}</ref> Домородно вирее од Средоземјето до јужен [[Сибир]] и Сомалија.<ref name="POWO" /> Во [[Македонија]] е застапен со четири вида: ''H. suaveolens'', ''H. coronatum'', ''H. albanicum'' и ''H. patavinum''.<ref name="ФлораМак1.6">{{ФлораМак1.6|1444}}</ref> Некои го сметаат ''H. albanicus'' за разновидност на ''H. patavinum'', а други за разновидност на ''H. boissierianum''. == Видови == Ова се видовите од родот целолист:<ref name="POWO" /> {{Div col}} *''[[Haplophyllum acutifolium]]'' {{мали|(DC.) G.Don}} *''[[Haplophyllum alberti-regelii]]'' {{мали|Korovin}} *''[[Haplophyllum amoenum]]'' {{мали|(O.Schwartz) C.C.Towns.}} *''[[Haplophyllum arbuscula]]'' {{мали|Franch.}} *''[[Haplophyllum armenum]]'' {{мали|Spach}} *''[[Haplophyllum bakhteganicum]]'' {{мали|Soltani & Khosravi}} *''[[Haplophyllum balcanicum]]'' {{мали|Vandas}} *''[[Haplophyllum bastetanum]]'' {{мали|F.B.Navarro, Suár.-Sant. & Blanca}} *''[[Haplophyllum blanchei]]'' {{мали|Boiss.}} *''[[Haplophyllum boissierianum]]'' {{мали|Vis. & Pancic}} *''[[Haplophyllum broussonetianum]]'' {{мали|Coss.}} *''[[Haplophyllum bucharicum]]'' {{мали|Litv.}} *''[[Haplophyllum buhsei]]'' {{мали|Boiss.}} *''[[Haplophyllum bungei]]'' {{мали|Trautv.}} *''[[Haplophyllum buxbaumii]]'' {{мали|(Poir.) G.Don}} *''[[Haplophyllum canaliculatum]]'' {{мали|Boiss.}} *''[[Haplophyllum cappadocicum]]'' {{мали|Spach}} *''[[Haplophyllum ciscaucasicum]]'' {{мали|(Rupr.) Grossh. & Vved.}} *''[[Haplophyllum cordatum]]'' {{мали|(D.Don) G.Don}} *''[[Haplophyllum coronatum]]'' {{мали|Griseb.}} *''[[Haplophyllum crenulatum]]'' {{мали|Boiss.}} *''[[Haplophyllum dasygynum]]'' {{мали|C.C.Towns.}} *''[[Haplophyllum dauricum]]'' {{мали|(L.) G.Don}} *''[[Haplophyllum dshungaricum]]'' {{мали|Rubtzov}} *''[[Haplophyllum dubium]]'' {{мали|Korovin}} *''[[Haplophyllum ermenekense]]'' {{мали|Ulukus & Tugay}} *''[[Haplophyllum erythraeum]]'' {{мали|Boiss.}} *''[[Haplophyllum eugenii-korovinii]]'' {{мали|Pavlov}} *''[[Haplophyllum ferganicum]]'' {{мали|Vved.}} *''[[Haplophyllum fruticulosum]]'' {{мали|(Labill.) G.Don}} *''[[Haplophyllum furfuraceum]]'' {{мали|Bunge}} *''[[Haplophyllum gilesii]]'' {{мали|(Hemsl.) C.C.Towns.}} *''[[Haplophyllum glaberrimum]]'' {{мали|Bunge}} *''[[Haplophyllum griffithianum]]'' {{мали|Boiss.}} *''[[Haplophyllum kowalenskyi]]'' {{мали|Stschegl.}} *''[[Haplophyllum laeviusculum]]'' {{мали|C.C.Towns.}} *''[[Haplophyllum laristanicum]]'' {{мали|C.C.Towns.}} *''[[Haplophyllum latifolium]]'' {{мали|Kar. & Kir.}} *''[[Haplophyllum linifolium]]'' {{мали|(L.) G.Don}} *''[[Haplophyllum lissonotum]]'' {{мали|C.C.Towns.}} *''[[Haplophyllum luteoversicolor]]'' {{мали|C.C.Towns.}} *''[[Haplophyllum megalanthum]]'' {{мали|Bornm.}} *''[[Haplophyllum molle]]'' {{мали|(O.Schwartz) C.C.Towns.}} *''[[Haplophyllum monadelphum]]'' {{мали|Afan.}} *''[[Haplophyllum multicaule]]'' {{мали|Vved.}} *''[[Haplophyllum myrtifolium]]'' {{мали|Boiss.}} *''[[Haplophyllum obtusifolium]]'' {{мали|(Ledeb. ex Eichw.) Ledeb.}} *''[[Haplophyllum patavinum]]'' {{мали|(L.) G.Don}} *''[[Haplophyllum pedicellatum]]'' {{мали|Bunge ex Boiss.}} *''[[Haplophyllum poorei]]'' {{мали|C.C.Towns.}} *''[[Haplophyllum ptilostylum]]'' {{мали|Spach}} *''[[Haplophyllum pumiliforme]]'' {{мали|Hub.-Mor. & Reese}} *''[[Haplophyllum ramosissimum]]'' {{мали|(Paulsen) Vved.}} *''[[Haplophyllum rechingeri]]'' {{мали|C.C.Towns.}} *''[[Haplophyllum robustum]]'' {{мали|Bunge}} *''[[Haplophyllum rubrotinctum]]'' {{мали|C.C.Towns.}} *''[[Haplophyllum sahinii]]'' {{мали|Tugay & Ulukus}} *''[[Haplophyllum sanguineum]]'' {{мали|Thulin}} *''[[Haplophyllum shelkovnikovii]]'' {{мали|Grossh.}} *''[[Haplophyllum stapfanum]]'' {{мали|Hand.-Mazz.}} *''[[Haplophyllum suaveolens]]'' {{мали|(DC.) G.Don}} *''[[Haplophyllum telephioides]]'' {{мали|Boiss.}} *''[[Haplophyllum tenue]]'' {{мали|Boiss.}} *''[[Haplophyllum thesioides]]'' {{мали|(Fisch. ex DC.) G.Don}} *''[[Haplophyllum tragacanthoides]]'' {{мали|Diels}} *''[[Haplophyllum tuberculatum]]'' {{мали|(Forssk.) A.Juss.}} *''[[Haplophyllum versicolor]]'' {{мали|Fisch. & C.A.Mey.}} *''[[Haplophyllum villosum]]'' {{мали|(M.Bieb.) G.Don}} *''[[Haplophyllum vulcanicum]]'' {{мали|Boiss. & Heldr.}} *''[[Haplophyllum vvedenskyi]]'' {{мали|Nevski}} {{Div col end}} == Наводи == {{наводи}} {{Таксонска лента|from=Q2714202}} [[Категорија:Целолист| ]] [[Категорија:Флора на Македонија]] j3tjlb9y5g9mecq2jse6rqdam1sdkap Лопаре 0 1395570 5567573 5562310 2026-05-31T06:10:52Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567573 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--more fields are available for this Infobox--See Template:Infobox Settlement--> | name = Лопаре | native_name = | settlement_type = [[Список на градови во Босна и Херцеговина|град]] и [[Општини во Република Српска|општина]] | image_skyline = Pribojska crkva.jpg | image_map = Lopare municipality.svg | image_map1 = Lopare-naselja.PNG | image_caption = Лопаре | image_flag = Flag of Lopare Municipality.svg | image_seal = | image_shield = | map_caption = Местоположба на Лопаре во рамките на Босна и Херцеговина | subdivision_type = Држава | subdivision_name = {{Nowrap|{{Flag|Bosnia and Herzegovina}}}} | subdivision_type1 = [[Административна поделба на Босна и Херцеговина|Ентитет]] | subdivision_name1 = {{Nowrap|{{Flag|Republika Srpska}}}} | subdivision_type2 = Географски регион | subdivision_name2 = [[Шемберија]] | timezone = [[Central European Time|CET]] | utc_offset = +1 | timezone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] | utc_offset_DST = +2 | unit_pref = | area_blank1_title = Град | area_blank1_km2 = | area_blank2_title = Општина | area_blank2_km2 = 292.55 | population_as_of = 2013 пипис | population_blank1_title = Град | population_blank1 = 2709 | population_density_blank1_km2 = auto | population_blank2_title = Општина | population_blank2 = 15357 | population_density_blank2_km2 = auto | coordinates = {{coord|44|38|10|N|18|50|40|E|region:BA|display=it}} | area_code = 55 | website = | footnotes = | leader_title = Градоначалник | leader_name = Радо Савиќ | leader_party = }}'''Лопаре''' — градска населба и седиште на истоимена општина во североисточен дел [[Република Српска|на Република Српска]], [[Босна и Херцеговина]]. Според прелиминарни податоци од попис од 2013 година, во населба Лопаре биле регистрирани вкупно 2.387 лица, додека во општината биле регистрирани 15.357 лица<ref name="stat">{{Наведена мрежна страница|url=http://www2.rzs.rs.ba/static/uploads/bilteni/popis/gradovi_opstine_naseljena_mjesta/Rezultati_Popisa_2013_Gradovi_Opstine_Naseljena_Mjesta_WEB.xlsx|title=Резултати Пописа 2013, Градови, општине, насељена мјеста|publisher=Републички завод за статистику|language=sr|archive-url=https://web.archive.org/web/20170323072344/http://www2.rzs.rs.ba/static/uploads/bilteni/popis/gradovi_opstine_naseljena_mjesta/Rezultati_Popisa_2013_Gradovi_Opstine_Naseljena_Mjesta_WEB.xlsx|archive-date=23. 03. 2017|accessdate=25. 09. 2019.}}</ref> == Географија == Лопаре се наоѓа во областа каде што планина [[Мајевица]] се протега од своите височини кон рамнина, Семберија и Посавина. Лопаре отсекогаш бил центар на тој дел [[Подмајевица|од Подмаевица]]. == Историја == Името Лопаре, според легенда, доаѓа од древниот лопар, дрвена алатка слична на лопата за ставање тесто во пекара и вадење [[леб]], која некогаш ја правел на ова место познат мајстор. Според друга легенда, Лопаре го добило името по жители кои живееле тука и често се бореле, што на сленгот се нарекува „лопали“. За минато на Лопар не може да се зборува со сигурност. Први информации за населба доаѓаат од втора половина на XVIII век, бидејќи станува збор за анови, изградени на раскрсници на патишта и служеле како места за одмор за трговија и други каравани. Областа околу река Гњица почнала да се шири, се создала нејзина долина, што било поволно за развој на домаќинства во оваа област.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.opstinalopare.com/?p=1121|title=ИСТОРИЈА|language=sr-RS|accessdate=27. 1. 2023}}</ref> Остатоци од надгробни споменици на босански еретици (како што историчари ги нарекувале: [[Богомилство|богомили]]) се многу присутни во општина. Најголем број од нив (дури 30) е на тромеѓе помеѓу Тобут, Лабучка и Вукосавци. Според археолошки наоди, се тврди дека на ова подрачје постоела [[Илири|илирска]] населба, уште пред 2.600 години, што одговара на средно железно време. Почеток на општинска изградба датира од период [[Австроунгарија|на австроунгарскот]] владеење (1878-1918), кога била изградена зграда на денешен општински суд (порано жандармериска станица) и двата пата што го поврзувале Лопаре со соседни општини. [[Босанска војна|Војната во Босна и Херцеговина]] се водела жестоко во овој дел од бојното поле, а најтешки битки се виделе во 1995 година, како што била офанзива кај Мајевица. == Познати луѓе == * Цвијетин Благојевиќ, српски и југословенски фудбалер и тренер. * [[Миле Илиќ (кошаркар)|Миле Илиќ]], српски кошаркар. * Радивоје Керовиќ, четнички војвода. * [[Радивоје Керовиќ (писател)|Радивоје Керовиќ]], српски писател, вонреден професор на Филозофскиот факултет, Универзитет во Бања Лука. * Цвијетин Мијатовиќ, учесник во НОБ и член на Претседателството на СФРЈ (1980—1981). * Јово Радовановиќ Јоваш, учесник во НОБ, мајор на Југословенска народна армија и народен херој на Југославија. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.opstinalopare.com Официјална презентација на општина Лопаре] (језик: српски) * [http://www.majevicaonline.com Мајевица онлајн]{{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180501093924/http://www.majevicaonline.com/ |date=2018-05-01 }} * [http://majevica.de Прибој]{{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20071029060510/http://majevica.de/ |date=2007-10-29 }}{{Општини во Босна и Херцеговина}} [[Категорија:Населени места во Република Српска]] [[Категорија:Општини во Босна и Херцеговина]] o2ze4ozwfj09i8j7tm9r72tnhnxee6g Лордан Зафрановиќ 0 1395655 5567578 5562953 2026-05-31T06:23:16Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5567578 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Личност | name = Лордан Зафрановиќ<br/>Lordan Zafranović | image = Lordan Zafranovic 80-ih.jpg | image_size = | caption = {{small|Лордан Зафрановиќ во 1980-тите.}} | birth_name = | birth_date = {{birth date and age|1944|2|11|df=y}} | birth_place = [[Маслиница]], [[Независна Држава Хрватска]] | death_date = | death_place = | yearsactive = 1961–до денес<ref>{{нмс|url=http://lordanzafranovic.com/hrv_filmografija.html|title=Lordan Zafranović režiser i scenarist|website=Lordanzafranovic.com|access-date=20 January 2019}}</ref> | awards = '''''[[Голема златна арена за најдобар филм]]'''''<br/>1978 ''[[Окупација во 26 слики]]''<br/>1981 ''[[Падот на Италија (филм)|Падот на Италија]]''<br/>'''''[[Златна арена за режија]]'''''<br/>1981 ''[[Падот на Италија (филм)|Падот на Италија]]''<br/>1986 ''[[Вечерни ѕвона (филм)|Вечерни ѕвона]]'' }} '''Лордан Зафрановиќ''' ({{роден во|Маслиница}}, {{роден на|11|февруари|1944}}) — хрватски и југословенски филмски режисер познат по својата трилогија за [[Втора светска војна|Втората светска војна]], која се состои од ''[[Окупација во 26 слики|„Окупација во 26 слики]]'' “ (1978), ''[[Падот на Италија (филм)|„Падот на Италија“]]'' (1981) и ''[[Вечерни ѕвона (филм)|„Вечерни ѕвона]]'' “ (1986), сите напишани во соработка со [[Мирко Ковач]], за неговите експериментални црно-бели рани дела, кои го означуваат како главна фигура на [[Југословенски црн бран|југословенскиот црн бран]], и за неговото бестрашно истражување на [[Усташи|усташките]] злосторства за време на раздобјето на [[Независна Држава Хрватска|НДХ]]. == Ран живот == Лордан Зафрановиќ е роден во 1944 година во [[Маслиница]], остров [[Шолта]], во Југославија окупирана од [[Сили на Оската|Оската]]. Првите две години од својот живот ги поминал во [[Бегалски камп Ел Шат|бегалскиот камп Ел Шат]] заедно со неговата мајка Марија и неговиот постар брат Зденко. По војната, семејството се обединило со татко му Иван и се преселило во Сплит, каде што се родил помладиот брат Андрија. Дипломирал бродоградба во Сплитската морнаричка школа во 1962 година и продолжил со студии по книжевност и ликовни уметности на Сплитската педагошка академија (подоцна Универзитет во Сплит) од 1963 до 1967 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://lordanzafranovic.com/index.html|title=Lordan Zafranović režiser i scenarist|work=lordanzafranovic.com|accessdate=2024-07-12}}</ref> == Кариера == Лордан Зафрановиќ ја започнал својата филмска кариера како аматер во Кино клубот Сплит во 1961 година, на 15-годишна возраст. Од 1965 година па наваму, работел како професионалец за Загреб филм, како асистент на режисерот [[Ватрослав Мимица]] и како еден од основачите и прв автор на легендарното Студио за филмски автори во Загреб. Во 1966 година бил награден со звањето Мајстор по меѓународен аматерски филм. Кога следната година добил стипендија на Филмската и ТВ школа на Академијата за уметност во Прага (ФАМУ), тој веќе бил зрел автор со фестивалско искуство и награди, имено за неговиот влијателен експериментален краток филм ''[[После пладне (Пушка)|„После пладне“ (Пушка)]]'' (1968).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kinoklubsplit.hr/zanimljivosti/monografija-splitska-skola-filma-60-godina-kino-kluba-split-od-sada-dostupna-za-prodaju-i-u-klubu-2/|title=Monografija "Splitska škola filma – 60 godina Kino kluba Split" od sada dostupna za prodaju i u klubu « Kino Klub Split|archive-url=https://web.archive.org/web/20160825210938/http://www.kinoklubsplit.hr/zanimljivosti/monografija-splitska-skola-filma-60-godina-kino-kluba-split-od-sada-dostupna-za-prodaju-i-u-klubu-2/|archive-date=25 August 2016|accessdate=22 August 2016}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hfs.hr/nakladnistvo_zapis_detail.aspx?sif_clanci=32702#.V7tVnOcbqQ8|title=HFS – Hrvatski filmski savez – Zapis – 68/2010|work=Hfs.hr|accessdate=20 January 2019|archive-date=2024-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241222012344/https://www.hfs.hr/nakladnistvo_zapis_detail.aspx?sif_clanci=32702#.V7tVnOcbqQ8|url-status=dead}}</ref> На ФАМУ, Зафрановиќ дипломирал филмска режија како магистерски студент кај добитникот на Оскар, [[Елмар Клос|Елмар Клос,]] во 1971 година. Зафрановиќ е најстариот од петте признати југословенски режисери кои критичарите ги нарекуваат [[Прашка филмска школа]], и покрај нивните многу различни естетски одлики и интереси. Како што самите тие постојано истакнуваат, ништо не ги обединува овие петмина освен фактот дека биле врсници на ФАМУ околу 1968 година и дека потоа останале пријатели. Сепак, тие се издвојуваат како поколение на нови таленти што се појавиле по празнината што ја предизвикаа чистките од првата половина на 1970-тите во југословенската кинематографија. Првите три играни филмови на Лордан Зафрановиќ „''[[Недела (филм од 1969)|Недела]]''“ (1969, со [[Горан Марковиќ]] во главната улога), ''[[Далматинска хроника|„Далматинска хроника“]]'' (1973) и ''[[Маки по Мате|„Маки по Мате“]]'' (1975), наишле на воздржаност во воздржаната атмосфера по крајот на [[Хрватска пролет|Хрватската пролет]]. Во 1973 година, тој го напуштил Загреб за Белград, каде што станал дел од круг на писатели во кој, меѓу другите, биле [[Филип Давид]], [[Данило Киш]] и [[Мирко Ковач|Мирко Ковач (писател)]]. Ако неговиот филм од 1975 година „[[Маки по Мате]]“ веќе бил соработка со Ковач, двајцата доживеале меѓународен успех со нивниот култен филм од 1978 година ''[[Окупација во 26 слики|„Окупација во 26 слики]]'' “. Овој хит во Југославија, Чехословачка, Франција и пошироко го преосмислил жанрот на југословенскиот [[партизански филм]] со неговата бујна средоземна околина на [[Дубровник]] и неговата естетика, спротивставувајќи ја среќата на богато аристократско семејство и нејзините пријатели со доаѓањето на злото, преку фашистичка окупација и насилство, и колапсот на моралот и општеството. Филмот бил награден со [[Голема златна арена за најдобар филм|Големата златна арена за најдобар филм]] на [[Пулски филмски фестивал|Пулскиот филмски фестивал]], номиниран за [[Кански филмски фестивал|Канскиот филмски фестивал]] и пријавен како кандидат на Југославија за [[Филмска награда на академијата на САД|Оскар]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://org-www.festival-cannes.com/en/archives/artist/id/317555.html|title=ZAFRANOVIC Lordan|work=Festival de Cannes|accessdate=20 January 2019}}</ref> Во Холивуд, филмот се сметал за фаворит, само доколку режисерот се согласел да ја скрати сцената од бруталниот масакр во автобус, кулминацијата на филмот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.kurir.rs/zabava/pop-kultura/3173207/den-tana-o-filmu-okupacija-u-26-slika-zbog-scena-u-autobusu-nije-dobio-oskara|title=DEN TANA O FILMU OKUPACIJA U 26 SLIKA: Zbog scena u autobusu nije dobio Oskara|work=Kurir.rs|accessdate=20 January 2019}}</ref> Зафрановиќ одбил. Тој ја продолжил својата трилогија од [[Втора светска војна|Втората светска војна]] со ''[[Падот на Италија (филм)|„Падот на Италија]]'' “ (1981), сместен на неговиот роден остров Шолта за време на италијанската окупација, која се врти околу подемот и падот на млад партизански офицер кој е корумпиран од моќта, и ''[[Вечерни ѕвона (филм)|„Вечерни ѕвона]]'' “ (1986), исто така сосценарист со [[Мирко Ковач]], кој го раскажува животот на едно селско момче (го игра [[Раде Шербеџија]]) кое отишло во градот и станало партизан, а потоа завршило прво во интернација во нацистичка Германија, а потоа, по разделбата меѓу Тито и Сталин во 1948 година, во југословенски затвор. ''„Падот на Италија“'' му ја донел [[Голема златна арена за најдобар филм|Големата златна арена за најдобар филм]] по втор пат, а ''„Вечерни ѕвона“'' Златната арена за најдобар режисер на [[Пулски филмски фестивал|Пулскиот филмски фестивал]]. Во средината на 1980-тите, Зафрановиќ се вратил на поинтимни теми, со филмови како ''„Каснување од ангел“'' (1984) и ''„Алоа: Празнична забава на курвите“'' (1988), познати по нивната психолошка драма и еротика. Тој, исто така, режирал бројни ТВ-продукции за [[Радио-телевизија Србија|Радио Телевизија Белград]] и [[Хрватска радио-телевизија|Радио Телевизија Загреб]]. Во својата долга и продуктивна кариера, Зафрановиќ успеал да ги реализира своите филмови според својата креативна визија и професионален етос, и покрај сите пречки. Неговиот колега од ФАМУ, [[Рајко Грлиќ|Рајко Грлиќ,]] го нарекува „еден од најголемите таленти на хрватскиот филм, еден од ретките режисери со „чувство за филм“, со она што во областа на музиката се нарекува апсолутен тон“. Други го фалат како „еден од големите мајстори на модернизмот“ ([[Дина Јорданова]]), „еден од големите мајстори на југословенскиот филм“ и „медитерански класик чии филмови можат да се споредат со оние на Ангелопулос, Бертолучи или [[Лилијана Кавани]]“ ([[Ранко Мунитиќ]]). Ако неговите непријатели го осудувале како „режисер на режимот“ кој се препушта на „маниеризам“ (Ненад Полимац), Грлиќ го гледа како „единствениот хрватски режисер чии филмови израснале органски од медитеранската иконографија - од тоа сонце, сол, сиромаштија, слатко-барокен католички кич и горчливиот свет на црните и црвените идеологии“. Британско-бугарската филмска истражувачка Дина Јорданова тврди дека неговата „главна занимација била да ги истражува притисоците што ги доживуваат обичните луѓе под крајни историски околности. Неговите филмови ги оспоруваат најдлабоките темели на национализмот и го доведуваат во прашање оправдувањето на историското насилство“. Како што е случајот со другите југословенски режисери, имено [[Душан Макавеев|Душан Макавејев]] или [[Желимир Жилник]], филмовите на Зафрановиќ честопати предизвикувале контроверзии. Ова кулминирало со неговата занимација со злосторствата на [[Независна Држава Хрватска|НДХ]] и [[Усташи|усташите]] за време на Втората светска војна и неговите документарци ''[[Јасеновац: Најсуровиот логор на смртта на сите времиња]]'' (1983) и ''[[Падот на векот: Заветот на Л.З.]]'' (1993) за судењето за воени злосторства против министерот за внатрешни работи [[Независна Држава Хрватска|на НДХ]][[Андрија Артуковиќ|, Андрија Артуковиќ]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.danas.rs/kultura/lordan-zafranovic-shvatio-sam-da-su-svi-nasi-filmovi-bili-uzalud/|title=Lordan Zafranović: Shvatio sam da su svi naši filmovi bili uzalud|last=Krtinić|first=Piše: Marija|date=2 April 2015|work=Dnevni list Danas|accessdate=20 January 2019}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://kinotuskanac.hr/en/article/kontroverze-po-lordanu|title=Controversies by Lordan|work=Kino Tuškanac|accessdate=20 January 2019}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://pulse.rs/suncani-inferno-lordana-zafranovica/|title=Sunčani inferno Lordana Zafranovića – P.U.L.S.E Magazin za umetnost i kulturu|date=1 April 2010|work=Internet portal za umetnost i kulturu "P.U.L.S.E"|accessdate=20 January 2019}}</ref> Според режисерката [[Јасна Нанут]], делото на Зафрановиќ како целина чека критичко вреднување како „неопходен и суштински дел од хрватската кинематографија“. == Егзил и враќање во Хрватска == Кратко пред распадот на Југославија во 1991 година, Зафрановиќ се приклучил на [[Сојуз на комунистите на Хрватска|Централниот комитет на Сојузот на комунисти на Хрватска]] во 1989 година за краток период. [[Фрањо Туѓман]], идниот прв претседател на Република [[Хрватска]], го нападнал поради неговиот филм ''[[Крвта и пепелта на Јасеновац]]'' ''(Krv i pepeo Jasenovca, 1985)''. Набргу по хрватската декларација за независност, Туѓман го осудил како „Непријател на хрватскиот народ“. Зафрановиќ бил принуден да ја напушти земјата. Тој со себе го понел својот филм за Артуковиќ, кој го заврши во егзил како личен извештај за повторното појавување на фашистичката идеологија и насилство во Хрватска: Неговиот [[Пад на векот: Заветот на Л.З.]] (1993) е, според зборовите на [[Дина Јорданова]], „моќно обвинение за минатиот и сегашниот хрватски национализам“. Се населил во [[Прага]] и продолжил да работи за Чешката телевизија. Повеќе од една деценија подоцна, тој се вратил во [[Загреб]] за да ја направи својата монументална ТВ-серија за [[Јосип Броз-Тито|Јосип Броз Тито]], ''[[Тито – последните сведоци на заветот]]'' (2011), копродуцирана од [[Хрватска радио-телевизија|Хрватската радиотелевизија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.slobodnaevropa.org/a/lordan_zafranovic_tito_je_fenomen_koji_se_treba_istraziti/24523333.html|title=Tito je fenomen koji se treba istražiti|work=Radio Slobodna Evropa|accessdate=20 January 2019}}</ref> Моментално работи на својот филм ''„Децата од Козара“'' ''(Zlatni Rez 42 42 (Djeca Kozare))'' (во постпродукција). Приказната е заснована на сценарио кое го напишал заедно со [[Арсен Диклиќ]] кон крајот на 1980-тите, за млада девојка која е затворена во [[Усташи|усташкиот]] логор на смртта [[Јасеновац (логор)|Јасеновац]] заедно со нејзините двајца помлади браќа, откако била заробена со нејзината мајка во [[Битка на Козара|Битката на Козара]]. Приказната ја следи нејзината борба за опстанок и бегство од пеколот со поддршка на луѓе кои не се подготвени да дозволат опасните, нечовечки околности да ги натераат да ја заборават сопствената човечност. ==Филмографија== * 1969 - [[Недела (филм)|Недела]] * 1972 - [[Убиство во ноќниот воз]] * 1973 - [[Хроника на еден злочин]] * 1975 - [[Маки по Мате]] * 1978 - [[Окупација во 26 слики]] * 1981 - [[Падот на Италија (филм)|Падот на Италија]] * 1983 - [[Крвта и пепелта на Јасеновац]] * 1984 - [[Ангелски гриз]] * 1986 - [[Вечерни ѕвона (филм)|Вечерни ѕвона]] * 1988 - [[Халоа — празник на курвите]] * 1994 - Залез на столетиоето / Тестамент Л. З. * 1995 - [[Одмаздата е моја]] * 2011 - [[Тито: Последните сведоци на тестаментот]] * 2024 - [[Златни рез 42]] – во подготовка == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Матична|http://lordanzafranovic.com}} {{In lang|hr}} * {{Imdb име|0951799}} * [https://web.archive.org/web/20080331202641/http://www.film.hr/bazafilm_ljud.php?ljud_id=3130 Profile] {{In lang|hr}} * [http://www.filmski-programi.hr/english/baza_redatelj.php?id=62 Full profile in English at the ''Croatian Film Database''] * [http://www.filmski-programi.hr/english/ciklus.php?id=135 English page of Zafranović's retrospective in Zagreb, December 2006] * [http://www.skdprosvjeta.com/news.php?id=322 Režiser Lordan Zafranović] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220308044717/http://www.skdprosvjeta.com/news.php?id=322 |date=2022-03-08 }} {{In lang|hr}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Зафрановиќ, Лордан}} [[Категорија:Хрватски политичари]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Хрватски сценаристи]] [[Категорија:Хрватски филмски режисери]] [[Категорија:Југословенски режисери]] [[Категорија:Југословенски сценаристи]] jqckqcgvep0moy6d7vo4ic4sknsxfnj Премиер лига на Англија 2025-2026 0 1395720 5567374 5567258 2026-05-30T14:27:42Z Carshalton 30527 5567374 wikitext text/x-wiki {{Infobox football tournament season |title = Премиер лига на Англија 2025-2026 |other_titles = FA Premier League 2025-2026 |logo = Premier League Logo.svg |pixels = 175px |competition = Премиер лига на Англија |sport = Фудбал |country = {{ENG}} |edition = 127-мо (34-то на Премиер лигата) |date_start = 15 август 2025 |date_end = 24 мај 2026 |champions = {{Fb team Arsenal}}<br>14. титула |relegated = {{Fb team West Ham United}}<br>{{Fb team Burnley}}<br>{{Fb team Wolverhampton}} |continentalcup1 = [[УЕФА Лига на шампиони 2026-2027|Лига на шампиони]] |continentalcup1 qualifiers = 5. клуба |continentalcup1_clubs = {{Fb team Arsenal}}<br>{{Fb team Manchester City}}<br>{{Fb team Manchester United}}<br>{{Fb team Aston Villa}}<br>{{Fb team Liverpool}} |continentalcup2 = [[УЕФА Лига Европа 2026-2027|Лига Европа]] |continentalcup2 qualifiers = 2. клуба |continentalcup2_clubs = {{Fb team AFC Bournemouth}}<br>{{Fb team Sunderland}} |continentalcup3 = [[УЕФА Лига на конференции 2026-2027|Лига на конференции]] |continentalcup3 qualifiers = 1. клуб |continentalcup3_clubs = {{Fb team Brighton}} |matches played = 380 |goals = 1045 |top scorer = {{flagsport|NOR}} [[Ерлинг Холанд]]<br /> {{small|(27 гола)}} |prevseason = [[Премиер лига на Англија 2024-2025|2024–25]] |nextseason = [[Премиер лига на Англија 2026-2027|2026–27]] |updated = 25 мај 2026 }} '''Премиер лига на Англија 2025-2026''' била 127-мото издание на највисокото ниво на професионалните фудбалски лиги на Англија, како и 34-тата сезона на [[Премиер лига на Англија|Премиер лигата]] од нејзиното основање во 1992 година. Сезоната започнала на 15 август 2025, а завршила на 24 мај 2026. Екипата на [[ФК Ливерпул|Ливерпул]] влегла како бранител на титулата од претходната сезона. [[ФК Лидс Јунајтед|Лидс Јунајтед]], [[ФК Барнли|Барнли]] и [[АФК Сандерленд|Сандерленд]] биле трите нови екипи, откако обезбедиле промоција во [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип 2024-2025|Чемпионшип лигата 2024-2025]]. Тие ги замениле {{Fb team (N) Leicester City}}, {{Fb team (N) Ipswich Town}} и {{Fb team (N) Southampton}}, кои како трите најслабопласирани екипи во претходната сезона испаднале во [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип 2025-2026|Чемпионшип 2025-2026]]. На 19 мај 2026, [[ФК Арсенал|Арсенал]] ја освоиле титулата станувајќи шампиони по четиринаесетти пат во клупската историја, после нерешениот резултат на нивниот најголем конкурент во оваа сезона {{Fb team (N) Manchester City}} со {{Fb team (N) AFC Bournemouth}}.<ref>{{cite news|url=https://makfax.com.mk/sport/video-bornmut-go-zapre-siti-arsenal-e-shampion-po-22-godini/|title=(Видео) Борнмут го запре Сити, Арсенал е шампион по 22 години|publisher=макфакс|date=19 мај 2026|access-date=25 мај 2026}}</ref> Со тоа, ''„топџиите“'' ја прекинале сушата од 22 години без првенствена титула, со што завршило нивното чекање на трофејот кој последен пат бил освоен во [[Премиер лига на Англија 2003-2004|сезоната 2003-2004]].<ref name="SKY1">{{Cite web |title=Arsenal win Premier League: Mikel Arteta's side end 22-year wait for title |url=https://www.skysports.com/football/news/11670/13545591/arsenal-win-premier-league-mikel-artetas-side-end-22-year-wait-for-title |access-date=19 May 2026 |website=Sky Sports |language=en}}</ref> Како шампиони, тие исто така се квалификувале за лигашката фаза на [[УЕФА Лига на шампиони 2026-2027|Лигата на шампионите за следната сезона]], заедно со Манчестер Сити (кои завршиле втори со 7 бодови помалку од шампионот), третопласираниот Манчестер Јунајтед, четвртопласираната {{Fb team (N) Aston Villa}} и петтопласираниот {{Fb team (N) Liverpool}}. Борнмут и Сандерленд, се квалификувале за [[УЕФА Лига Европа 2026-2027]], додека {{Fb team (N) Brighton & Hove Albion}} изборил учество во [[УЕФА Лига на конференции 2026-2027|УЕФА Лигата на конференции]]. {{Fb team (N) West Ham United}}, {{Fb team (N) Burnley}} и {{Fb team (N) Wolverhampton}} биле трите екипи кои испаднале од лигата во оваа сезона. Најдобaр стрелец во оваа сезона бил [[Ерлинг Холанд]] од Манчестер Сити со 27 постигнати гола.<ref>{{cite news |url=https://www.premierleague.com/news/4591856/haaland-wins-202526-premier-league-golden-boot-award |title=Haaland wins 2025/26 Premier League Golden Boot award |publisher=Premier League |access-date=24 May 2026 |date=24 May 2026}}</ref> ==Општо== ===Формула=== Трета последователна сезона, најдобрите четири екипи на крајот од сезоната влегуваат во лигашката фаза на [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите 2026-2027]]. Сепак, Англија обезбедила „бонус место за Европа“ благодарение на добрите резултати на англиските клубови во натпреварувањата на УЕФА, што и на петтопласираната екипа и овозможува да игра во Лигата на шампионите. Шесттопласираната екипа и победникот на [[ФА куп 2025-2026|ФА купот]] ќе изборат пласман во лигашката фаза на [[УЕФА Лига Европа 2026-2027|Лига Европа]]; победникот на [[Лига куп на Англија 2025-2026|Лига купот]] стекнува право на учество во [[УЕФА Лига на конференции|УЕФА Лигата на конференции 2026-2027]]. Во случај освојувачите на двата домашни купови веќе да имаат обезбедено пласман во [[Европски фудбалски натпреварувања|европските купови]] преку првенството, наместо нив ќе се квалификуваат седмопласираната екипа во првенството во Лига Европа и осмопласираната екипа во Лигата на конференции. Трите последни екипи на крајот од сезоната испаѓаат во [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип|Чемпионшип]]. ===Промена на екипи=== Вкупно 20 клубови учествувале во Премиер лигата на Англија за сезоната 2025-2026, вклучувајќи ги 17-те екипи од претходната сезона [[Премиер лига на Англија 2024-2025|2024-2025]], двата прво пласирани клуба од [[Чемпионшип лига на Англија 2024-2025|Чемпионшип лигата 2024-2025]], и победникот на плејофот од истата лига. Новите екипи во оваа сезона биле [[ФК Лидс Јунајтед|Лидс Јунајтед]], кои се вратиле во највисокото фудбалско ниво на Англија по две години отсуство и нивното испаѓање во [[Премиер лига на Англија 2022-2023|сезоната 2022-2023]], потоа [[ФК Барнли|Барнли]], кои се вратиле по само една година отсуство и испаѓањето во [[Премиер лига на Англија 2023-2024|сезоната 2023-2024]], и [[АФК Сандерленд|Сандерленд]], кој како победник на плејофот се вратиле во Премиер лигата по осум години пауза од нивното испаѓање во сезоната [[Премиер лига на Англија 2016-2017|сезоната 2016-2017]]. Тие ги замениле {{Fb team (N) Leicester City}}, {{Fb team (N) Ipswich Town}} и {{Fb team (N) Southampton}}. {| |- style="vertical-align: top;" | {| class="wikitable" border="1" width="100%" ! align="center" |Поз. ! width="260" |'''[[Премиер лига на Англија 2024-2025|Премиер лига 2024-2025]]''' ! align="center" |Гол-раз. ! width="center" |Бод. |- style="background: #FF8888;" |<center>'''18.''' </center> |'''{{Fb team Leicester City}}''' |<center>'''-47''' </center> |<center>'''25''' </center> |- style="background: #FF8888;" |<center>'''19.''' </center> |'''{{Fb team Ipswich Town}}''' |<center>'''-46''' </center> |<center>'''22''' </center> |- style="background: #FF8888;" |<center>'''20.''' </center> |'''{{Fb team Southampton}}''' |<center>'''-60''' </center> |<center>'''12''' </center> |} {| class="wikitable" style="font-size: 90%" width="100%" | width="20px" bgcolor="FF8888" | |<small>Испаднале од [[Премиер лига на Англија 2021-2022|Премиер лигата]]</small> |} <td valign="top"> {| class="wikitable" border="1" width="100%" ! align="center" |Поз. ! width="260" |'''[[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип 2024-2025|Чемпионшип 2024-2025]]''' ! align="center" |Гол-раз. ! width="center" |Бод. |- style="background: #90EE90;" |<center>'''1.''' </center> |'''{{Fb team Leeds United}}''' |<center>'''+65''' </center> |<center>'''100''' </center> |- style="background: #90EE90;" |<center>'''2.''' </center> |'''{{Fb team Burnley}}''' |<center>'''+53''' </center> |<center>'''100''' </center> |- style="background: #FFFF99;" |<center>'''3.'''</center> |'''{{Fb team Sheffield United}}''' |<center>'''+27''' </center> |<center>'''90''' </center> |- style="background: #FFFF99;" |<center>'''4.'''</center> |'''{{Fb team Sunderland}}''' |<center>'''+14''' </center> |<center>'''76''' </center> |- style="background: #FFFF99;" |<center>'''5.'''</center> |'''{{Fb team Coventry City}}''' |<center>'''+6''' </center> |<center>'''69''' </center> |- style="background: #FFFF99;" |<center>'''6.'''</center> |'''{{Fb team Bristol City}}''' |<center>'''+4''' </center> |<center>'''68''' </center> |} {| class="wikitable" style="font-size: 90%" width="100%" | width="20px" bgcolor="90EE90" | |<small>Се пласирале во ''Премиер лигата''</small> |- | width="20px" bgcolor="FFFF99" | |<small>Играле плејоф за пласман во ''Премиер лигата''</small> |} |} '''Плејоф за влез во Премиер лигата''' {{4TeamBracket-FL | RD1=Полуфинале | RD2=Финале | RD1-seed1=3 | RD1-team1= '''{{Fb team Sheffield United}}''' | RD1-score1-1= '''3''' | RD1-score1-2= '''3''' | RD1-score1-A= '''6''' | RD1-seed2=6 | RD1-team2= {{Fb team Bristol City}} | RD1-score2-1= 0 | RD1-score2-2= 0 | RD1-score2-A= 0 | RD1-seed3=4 | RD1-team3= '''{{Fb team Sunderland}}''' {{aet}} | RD1-score3-1= '''2''' | RD1-score3-2= 1 | RD1-score3-A= '''3''' | RD1-seed4=5 | RD1-team4= {{Fb team Coventry City}} | RD1-score4-1= 1 | RD1-score4-2= 1 | RD1-score4-A= 2 | RD2-seed1= 3 | RD2-team1= {{Fb team Sheffield United}} | RD2-score1= 1 | RD2-seed2= 4 | RD2-team2= '''{{Fb team Sunderland}}''' | RD2-score2= '''2''' }} ==Екипи== ===Екипи учеснички и нивните амблеми=== {{col-begin}} {{col-break|width=30%}} *{{Fb team Arsenal}} *{{Fb team Aston Villa}} *{{Fb team Burnley}} *{{Fb team AFC Bournemouth}} *{{Fb team Brighton}} *{{Fb team Brentford}} *{{Fb team West Ham United}} *{{Fb team Wolverhampton}} *{{Fb team Everton}} *{{Fb team Crystal Palace}} *{{Fb team Liverpool}} *{{Fb team Leeds United}} *{{Fb team Manchester United}} *{{Fb team Manchester City}} *{{Fb team Nottingham Forrest}} *{{Fb team Newcastle United}} *{{Fb team Sunderland}} *{{Fb team Tottenham}} *{{Fb team Fulham}} *{{Fb team Chelsea}} {{col-break|width=70%}} <gallery> Arsenal FC.png|<div class="center">Арсенал</div> 150px-.Aston Villa FC crest (2016).svg.png|<div class="center">Астон Вила</div> Burnley FC Logo.png|<div class="center">Барнли</div> AFC Bournemouth (2013).png|<div class="center">Борнмут</div> Brighton & Hove Albion logo.png|<div class="center">Брајтон</div> Brentford FC crest.png|<div class="center">Брентфорд</div> West Ham United FC logo.png|<div class="center">Вест Хем Јунајтед</div> Wolverhampton Wanderers.png|<div class="center">Вулверхемптон</div> Everton FC logo.png|<div class="center">Евертон</div> Crystal Palace logo.png|<div class="center">Кристал Палас</div> Liverpool FC.png|<div class="center">Ливерпул</div> Leeds United F.C. logo.png|<div class="center">Лидс Јунајтед</div> Manchester United FC crest.svg|<div class="center">Манчестер Јунајтед</div> Грб на Манчестер Сити.png|<div class="center">Манчестер Сити</div> Nottingham Forest F.C. logo.png|<div class="center">Нотингем Форест</div> Newcastle United Logo.png|<div class="center">Њукасл Јунајтед</div> Logo Sunderland.png|<div class="center">Сандерленд</div> Tottenham Hotspur.png|<div class="center">Тотенхем</div> Fulham FC (shield).png|<div class="center">Фулам</div> Chelsea crest.svg|<div class="center">Челси</div> </gallery> {{col-end}} ===Стадиони и локации=== {{location map+ |England |float = right |width = 440 |places = {{location map~ |England |lat=52.509112 |long=-1.884783 |label=<small>{{Fb team (N) Aston Villa}}</small>|position=bottom}} {{location map~ |England |lat=50.735278 |long=-1.838333 |label=<small>{{Fb team (N) AFC Bournemouth}}</small>|position=left}} {{location map~ |England |lat=50.8616 |long=-0.0837 |label=<small>{{Fb team (N) Brighton}}</small>|position=top}} {{location map~ |England |lat=53.438836 |long=-2.966308 |label=<small>{{Fb team (N) Everton}}<br/>{{Fb team (N) Liverpool}}</small>|position=top}} {{location map~ |England |lat=53.7778 |long=-1.5722 |label=<small>{{Fb team (N) Leeds United}}</small>|position=right}} {{location map~ |England |lat=53.789 |long=-2.248 |label=<small>{{Fb team (N) Burnley}}</small>|position=top}} {{location map~ |England |lat=53.463053 |long=-2.291335 |label=<small>[[ФК Манчестер Јунајтед|Манчестер&nbsp;Јунајтед]]<br>[[ФК Манчестер Сити|Манчестер&nbsp;Сити]]</small>|position=right}} {{location map~ |England |lat=54.9756 |long=-1.6216|label=<small>{{Fb team (N) Newcastle United}}</small>|position=left}} {{location map~ |England |lat=52.94 |long=-1.132778 |label=<span style="font-size:85%;">[[ФК Нотингем Форест|Нотингем&nbsp;Форест]]</span>|position=right}} {{location map~ |England |lat=54.9146 |long=-1.3884 |label=<small>{{Fb team (N) Sunderland}}</small>|position=bottom}} {{location map~ |England |lat=52.590278 |long=-2.130278 |label=<small>{{Fb team (N) Wolverhampton}}</small>|position=left}} {{location map~ |England |lat=51.531908 |long=0.039406 |label=<small>'''Лондон'''</small>|position=right|mark=Black pog.svg}} {{location map~ |England |lat=55.8 |long=0.7 |label=<small>'''Екипи од Лондон:'''<br/>{{Fb team (N) Arsenal}}<br/>{{Fb team (N) Brentford}}<br/>[[ФК Вест Хем Јунајтед|Вест&nbsp;Хем]]<br/>{{Fb team (N) Crystal Palace}}<br/>{{Fb team (N) Tottenham}}<br/>[[ФК Фулам|Фулам]]<br/>{{Fb team (N) Chelsea}}</small>|mark=TransparentPlaceholder.png|marksize=0|position=bottom}} |caption = Локации на екипите учесници во Премиер лигата на Англија 2025-2026. }} {| class="wikitable sortable" style="font-size:85%; width:60%" !Екипа !Сезона !Град !Стадион !Претходна сезона |- | {{Fb team (N) Arsenal}} | [[ФК Арсенал сезона 2025-2026|''детали'']] | [[Лондон]] | [[Стадион Емирејтс|Емирејтс]] | [[Премиер лига на Англија 2024-2025|2. место во Премиер лигата]] |- | {{Fb team (N) Aston Villa}} | [[ФК Астон Вила сезона 2025-2026|''детали'']] | [[Бирмингем]] | [[Вила Парк]] | [[Премир лига на Англија 2024-2025|6. место во Премиер лигата]] |- | {{Fb team (N) Burnley}} | [[АФК Борнмут сезона 2025-2026|''детали'']] | [[Барнли]] | [[Трф Мор]] | [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип 2024-2025|2. место во Чемпионшип]], промоција |- | {{Fb team (N) AFC Bournemouth}} | [[АФК Борнмут сезона 2025-2026|''детали'']] | [[Борнмут]] | [[Дин Корт]] | [[Премир лига на Англија 2024-2025|9. место во Премиер лигата]] |- | {{Fb team (N) Brighton}} | [[ФК Брајтон сезона 2025-2026|''детали'']] | [[Брајтон и Хоув]] | [[Фалмер (стадион)|Фалмер]] | [[Премиер лига на Англија 2024-2025|8. место во Премиер лигата]] |- | {{Fb team (N) Brentford}} | [[ФК Брентфорд сезона 2025-2026|''детали'']] | [[Лондон]] <small>([[Брентфорд]])</small> | [[Брентфорд Комјунити Стедиум]] | [[Премиер лига на Англија 2024-2025|10. место во Премиер лигата]] |- | {{Fb team (N) West Ham United}} | [[ФК Вест Хем Јунајтед сезона 2025-2026|''детали'']] | [[Лондон]] <small>([[Стратфорд (Лондон)|Стратфорд]])</small> | [[Стадион Лондон]] | [[Премиер лига на 2024-2025|14. место во Премиер лигата]] |- | {{Fb team (N) Wolverhampton}} | [[ФК Вулверхемптон Вондерерс сезона 2025-2026|''детали'']] | [[Вулверхемптон]] | [[Стадион Молинју|Молинју]] | [[Премиер лига на Англија 2024-2025|16. место во Премиер лигата]] |- | {{Fb team (N) Everton}} | [[ФК Евертон сезона 2025-2026|''детали'']] | [[Ливерпул]] | [[Стадион Хил Дикинсон|Хил Дикинсон]] | [[Премиер лига на Англија 2024-2025|13. место во Премиер лигата]] |- | {{Fb team (N) Crystal Palace}} | [[ФК Кристал Палас сезона 2025-2026|''детали'']] | [[Лондон]] <small>([[Кројдон]])</small> | [[Селхрст Парк]] | [[Премиер лига на Англија 2024-2025|12. место во Премиер лигата]] |- | {{Fb team (N) Liverpool}} | [[ФК Ливерпул сезона 2025-2026|''детали'']] | [[Ливерпул]] | [[Анфилд]] | '''[[Премиер лига на Англија 2024-2025|Шампион на Англија]]''' |- | {{Fb team (N) Leeds United}} | [[ФК Лидс Јунајтед сезона 2025-2026|''детали'']] | [[Лидс]] | [[Иланд Роуд]] | [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип 2024-2025|1. место во Чемпионшип]], промоција |- | {{Fb team (N) Manchester United}} | [[ФК Манчестер Јунајтед сезона 2025-2026|''детали'']] | rowspan=2| [[Манчестер]] | [[Олд Трафорд]] | [[Премиер лига на Англија 2024-2025|15. место во Премиер лигата]] |- | {{Fb team (N) Manchester City}} | [[ФК Манчестер Сити сезона 2025-2026|''детали'']] | [[Градски стадион во Манчестер|Етихад]] | [[Премиер лига на Англија 2024-2025|3. место во Премиер лигата]] |- | {{Fb team (N) Nottingham Forest}} | [[ФК Нотингем Форест сезона 2025-2026|''детали'']] | [[Нотингем]] | [[Сити Граунд]] | [[Премиер лига на Англија 2024-2025|7. место во Премиер лигата]] |- | {{Fb team (N) Newcastle United}} | [[ФК Њукасл Јунајтед сезона 2025-2026|''детали'']] | [[Њукасл на Тајн]] | [[Сент Џејмсис Парк]] | [[Премиер лига на Англија 2024-2025|5. место во Премиер лигата]] |- | {{Fb team (N) Sunderland}} | [[АФК Сандерленд сезона 2025-2026|''детали'']] | [[Сандерленд]] | [[Стедиум оф Лајт]] | [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип 2024-2025|4. место во Чемпионшип]], промоција преку плејоф |- | {{Fb team (N) Tottenham}} | [[ФК Тотенхем Хотспар сезона 2025-2026|''детали'']] | [[Лондон]] <small>([[Тотенхем]])</small> | [[Стадион Тотенхем Хотспар]] | [[Премиер лига на Англија 2024-2025|17. место во Премиер лигата]] |- | {{Fb team (N) Fulham}} | [[ФК Фулам сезона 2025-2026|''детали'']] | [[Лондон]] <small>([[Хамерсмит и Фулам]])</small> | [[Крејвен Котиџ]] | [[Премиер лига на Англија 2024-2025|11. место во Премиер лигата]] |- | {{Fb team (N) Chelsea}} | [[ФК Челси сезона 2025-2026|''детали'']] | [[Лондон]] <small>([[Хамерсмит и Фулам]])</small> | [[Стемфорд Бриџ]] | [[Премиер лига на Англија 2024-2025|4. место во Премиер лигата]] |} ===Личности и спонзори=== {| class="wikitable sortable" style="font-size:85%;" width=80% |- ! width=15% | Екипа ! width=20% | Тренер ! width=15% | Капитен ! width=15% | Најдобар стрелец ! width=10% | Опрема ! width=15% | Спонзор |- |{{Fb team (N) Arsenal}} |{{flagsport|ESP}} [[Микел Артета]] |{{flagsport|NOR}} [[Мартин Едегор]] |{{flagsport|SWE}} [[Виктор Ѓекереш]] (14) |[[Adidas]]<ref>{{cite news |title=Adidas and Arsenal launch new partnership |url=https://news.adidas.com/football/adidas-and-arsenal-launch-new-partnership-with-2019-20-home-kit/s/a792ee1b-7f39-4f66-a095-a689e151ec5b |publisher=Adidas |access-date=1 July 2019 |archive-date=21 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221090612/https://news.adidas.com/fooTBAll/adidas-and-arsenal-launch-new-partnership-with-2019-20-home-kit/s/a792ee1b-7f39-4f66-a095-a689e151ec5b |url-status=live }}</ref> |[[Емирејтс (авиокомпанија)|Emirates]]<ref>{{cite press release |date=19 February 2018 |title=Emirates and Arsenal Renew Sponsorship Deal |website= |publisher=Emirates |publication-place=London |url=https://www.emirates.com/media-centre/emirates-and-arsenal-renew-sponsorship-deal |url-status=live |access-date=24 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210714222642/https://www.emirates.com/media-centre/emirates-and-arsenal-renew-sponsorship-deal |archive-date=14 July 2021}}</ref>, [[Rwanda Development Board|Visit Rwanda]]<ref>{{cite press release |date=23 May 2018 |title=Arsenal partner with 'Visit Rwanda' |publisher=Arsenal Football Club |location=London |url=https://www.arsenal.com/news/club-welcomes-visit-rwanda-new-partner |url-status=live |access-date=23 May 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210802014646/https://www.arsenal.com/news/club-welcomes-visit-rwanda-new-partner |archive-date=2 August 2021}}</ref> |- |{{Fb team (N) Aston Villa}} |{{flagsport|ESP}} [[Унаи Емери]] |{{flagsport|SCO}} [[Џон МекГин]] |{{flagsport|ENG}} [[Оли Воткинс]] (16) |[[Adidas]]<ref>{{cite news|title=Aston Villa land Adidas kit deal as Castore agreement ends after player complaints |url=https://www.telegraph.co.uk/football/2024/01/09/aston-villa-kit-shirt-adidas-deal-castore-sawiris-emery/ |newspaper=The Telegraph |location=Birmingham|date=9 January 2024 |access-date=21 April 2024 |last1=Wallace |first1=Sam }}</ref> |[[Бетано|Betano]]<ref>{{cite press release |date=22 April 2024 |title=Aston Villa and Betano announce Principal Partnership |url=https://www.avfc.co.uk/news/2024/april/22/aston-villa-and-betano-announce-principal-partnership-/ |access-date=22 April 2024 |publisher=Aston Villa Football Club |location=Birmingham}}</ref>, Trade Nation<ref>{{Cite press release|date=28 May 2024 |title=Aston Villa renews partnership with Trade Nation |url=https://www.avfc.co.uk/news/2024/may/28/aston-villa-renews-partnership-with-trade-nation/ |access-date=29 May 2024 |location=Birmingham|publisher=Aston Villa Football Club}}</ref> |- |{{Fb team (N) Burnley}} |{{flagsport|ENG}} [[Скот Паркер]] <small>(1-34. коло)</small> <br />{{flagsport|ENG}} [[Мајк Џексон (фудбалер 1973)|Мајк Џексон]] <small>(35-38. коло)</small> |{{flagsport|IRL}} [[Џош Кaлен]] |{{flagsport|NED}} [[Зиан Флеминг]] (11) |[[Castore]]<ref>{{cite web|title=CASTORE AND BURNLEY FC ANNOUNCE MULTI-YEAR PARTNERSHIP |url=https://www.burnleyfootballclub.com/content/castore-and-burnley-fc-announce-multi-year-partnership |access-date=11 May 2024 |date=8 May 2024 |website=BurnleyFootballClub.com |publisher=Burnley Football Club}}</ref> |96.com<ref>{{cite news|url=https://www.burnleyfootballclub.com/content/96-com-become-clarets-new-front-of-shirt-partner |title=96.com Become Clarets New Front of Shirt Partner |website=BurnleyFootballClub.com |publisher=Burnley Football Club|location=Burnley |date=28 June 2024 |access-date=30 June 2024 }}</ref>, [[Rexona|Sure]]<ref>{{cite news|url=https://www.burnleyfootballclub.com/content/burnley-fc-and-x-announce-strategic-brand-partnership-with-sure-for-men-for-first-uk-x-original-series |title=BURNLEY FC AND X ANNOUNCE STRATEGIC BRAND PARTNERSHIP WITH SURE FOR MEN FOR FIRST UK X ORIGINAL SERIES |website=BurnleyFootballClub.com |publisher=Burnley Football Club|location=Burnley |date=19 September 2025 |access-date=22 September 2025 }}</ref> |- |{{Fb team (N) AFC Bournemouth}} |{{flagsport|ESP}} [[Андони Ираола]] |{{flagsport|ENG}} [[Адам Смит (фудбалер 1991)|Адам Смит]] |{{flagsport|FRA}} [[Ели Жуниор Крупи]] (12) |[[Umbro]]<ref>{{cite press release |title=AFC Bournemouth sign new Umbro deal |date=9 July 2021 |publisher=A.F.C. Bournemouth |location=[[Bournemouth]] |url=https://www.afcb.co.uk/news/club-news/afc-bournemouth-sign-new-umbro-deal/ |access-date=4 January 2023 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220903121434/https://www.afcb.co.uk/news/club-news/afc-bournemouth-sign-new-umbro-deal/ |archive-date=3 September 2022}}</ref> | bj88<ref>{{Cite press release |date=23 July 2024 |title=bj88 Confirmed As Front Of Shirt Sponsor |url=https://www.afcb.co.uk/news/2024/july/23/bj88-confirmed-as-front-of-shirt-sponsor/ |access-date=25 July 2024 |publisher=A.F.C. Bournemouth |location=Bournemouth |archive-date=25 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240725224112/https://www.afcb.co.uk/news/2024/july/23/bj88-confirmed-as-front-of-shirt-sponsor/ |url-status=live }}</ref>, LEOS International<ref>{{Cite press release |title=Club Signs A Two-year Partnership With LEOS International |date=24 July 2024 |publisher=A.F.C. Bournemouth |location=Bournemouth |url=https://www.afcb.co.uk/news/2024/july/24/afc-bournemouth-signs-a-two-year-partnership-with-leos-international/ |access-date=25 July 2024}}</ref> |- |{{Fb team (N) Brighton}} |{{flagsport|GER}} [[Фабијан Хурцелер]] |{{flagsport|ENG}} [[Луис Данк]] |{{flagsport|ENG}} [[Дани Велбек]] (13) |[[Nike, Inc.|Nike]]<ref name=BrightonKitDeal>{{cite news |title=New Kit Partnership with Nike |url=http://www.seagulls.co.uk/news/article/brighton-and-hove-albion-announce-new-kit-partnership-with-nike-1432659.aspx/ |publisher=Brighton & Hove Albion FC |archive-url=https://web.archive.org/web/20140606234056/http://www.seagulls.co.uk/news/article/brighton-and-hove-albion-announce-new-kit-partnership-with-nike-1432659.aspx/ |access-date=6 June 2014|archive-date=6 June 2014 }}</ref> |[[American Express]]<ref name=BrightonKitDeal/>, Experience Kissimmee<ref>{{cite press release |title=Experience Kissimmee announces partnership with Albion |url=https://www.brightonandhovealbion.com/news/4036436/experience-kissimmee-announces-partnership-with-albion |publisher=Brighton & Hove Albion Football Club |location=[[Brighton]] |date=11 June 2024 |access-date=16 March 2025 |archive-date=12 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240612034503/https://www.brightonandhovealbion.com/news/4036436/experience-kissimmee-announces-partnership-with-albion |url-status=dead }}</ref> |- |{{Fb team (N) Brentford}} |{{flagsport|IRL}} [[Кит Ендрјус]] |{{flagsport|IRL}} [[Нејтн Колинс]] |{{flagsport|BRA}} [[Игор Тијаго]] (22) |[[Joma]]<ref>{{cite web|title=Brentford announce Joma as new official kit partner |url=https://www.brentfordfc.com/en/news/article/club-news-brentford-announce-joma-as-new-official-kit-partner |access-date=22 May 2025|date=22 May 2025|publisher=Brentford Football Club|website=BrentfordFC.com }}</ref> |[[Hollywoodbets]]<ref>{{Cite web|date=29 June 2020|title=Brentford Announce Hollywoodbets as New principal Sponsor|publisher=Brentford F.C.|access-date=16 July 2021|url=https://www.brentfordfc.com/news/2021/july/brentford-announce-hollywoodbets-as-new-principal-partner/|archive-date=16 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210716162004/https://www.brentfordfc.com/news/2021/july/brentford-announce-hollywoodbets-as-new-principal-partner/|url-status=live}}</ref>, [[Cazoo]]<ref>{{cite press release|date=17 June 2025|title=Brentford makes Cazoo new official sleeve partner|publisher=Brentford Football Club|website=BrentfordFC.com|location=London|access-date=18 June 2025|url=https://www.brentfordfc.com/en/news/article/club-news-cazoo-new-official-sleeve-partner|archive-date=17 June 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250617112718/https://www.brentfordfc.com/en/news/article/club-news-cazoo-new-official-sleeve-partner|url-status=live}}</ref> |- |{{Fb team (N) West Ham United}} |{{flagsport|ENG}} [[Греам Потер]] <small>(1-5. коло)</small> <br />{{flagsport|POR}} [[Нуно Ешпирито Санто]] <small>(6-38. коло)</small> |{{flagsport|ENG}} [[Џарод Бовен]] |{{flagsport|ENG}} [[Џарод Бовен]] (9) |[[Umbro]]<ref>{{cite news |url=https://www.whufc.com/news/articles/2019/may/02-may/umbro-extends-partnership-west-ham-united-official-technical-partner |title=Umbro extends partnership with West Ham United as official technical partner |publisher=West Ham United F.C. |date=2 May 2019 |access-date=4 January 2023 |archive-date=4 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230104194542/https://www.whufc.com/news/articles/2019/may/02-may/umbro-extends-partnership-west-ham-united-official-technical-partner |url-status=live }}</ref> |[[BoyleSports]]<ref>{{cite web| title=West Ham United and BOYLE Sports announce landmark multi-year principal partnership | website=West Ham United F.C. | date=1 July 2025 | url=https://www.whufc.com/news/west-ham-united-and-boyle-sports-announce-landmark-multi-year-principal-partnership | access-date=1 July 2025}}</ref>, [[QuickBooks]]<ref>{{cite press release |url=https://www.whufc.com/news/intuit-quickbooks-and-west-ham-united-launch-pioneering-sleeve-partnership-together |title=Intuit QuickBooks and West Ham United launch pioneering Sleeve Partnership together |publisher=West Ham United Football Club |location=London |date=1 July 2024 |access-date=17 July 2024 |archive-date=1 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240801095218/https://www.whufc.com/news/intuit-quickbooks-and-west-ham-united-launch-pioneering-sleeve-partnership-together |url-status=live }}</ref> |- |{{Fb team (N) Wolverhampton}} |{{flagsport|POR}} [[Витор Переира]] <small>(1-10. коло)</small> <br />{{flagsport|ENG}} [[Џејмс Колинс]] & {{flagsport|ENG}} [[Ричард Вокер]] <small>(11)</small> <br />{{flagsport|WAL}} [[Роб Едвардс]] <small>(12-38. коло)</small> |{{flagsport|POR}} [[Тоти Гомеш]] |{{flagsport|NGA}} [[Толу Арокодаре]]<br> {{flagsport|URU}} [[Сантјаго Буено]]<br> {{flagsport|POR}} [[Родриго Гомеш]]<br> {{flagsport|POR}} [[Матеуш Мане]] (3) |Sudu<ref>{{cite news|title=Wolves agree new kit deal with SUDU that puts club and fans first|url=https://www.wolves.co.uk/news/club/20240627-wolves-agree-new-kit-deal-with-sudu-that-puts-club-and-fans-first/|date=27 June 2024 |access-date=27 June 2024|publisher=Wolverhampton Wanderers Football Club|location=[[Wolverhampton]]}}</ref> |DEBET<ref>{{cite press release|url=https://www.wolves.co.uk/news/club/20240611-debet-become-principal-partner-in-record-deal/|title=DEBET become principal partner in record deal|date=11 June 2024|access-date=11 June 2024|publisher=Wolverhampton Wanderers Football Club|location=[[Wolverhampton]]|archive-date=5 July 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240705055643/https://www.wolves.co.uk/news/club/20240611-debet-become-principal-partner-in-record-deal/|url-status=live}}</ref>, [[JD Sports]]<ref>{{cite press release|url=https://www.wolves.co.uk/news/club/20240603-wolves-join-jd-in-partnership/|title=Wolves join JD in partnership|date=5 June 2024|access-date=5 June 2024|publisher=Wolverhampton Wanderers Football Club|location=[[Wolverhampton]]|archive-date=23 May 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250523061138/https://www.wolves.co.uk/news/club/20240603-wolves-join-jd-in-partnership/|url-status=live}}</ref> |- |{{Fb team (N) Everton}} |{{flagsport|ENG}} [[Дејвид Мојес]] |{{flagsport|IRL}} [[Шејмус Колман]] |{{flagsport|GNB}} [[Бето Бетункал|Бето]] (9) |[[Castore]]<ref>{{cite press release|title=Everton And Castore Partner In Landmark Agreement|url=https://www.evertonfc.com/news/2024/june/14/everton-and-castore-partner-in-landmark-agreement/|access-date=26 June 2024|publisher=Everton Football Club|location=Liverpool|date=14 June 2024|archive-date=20 May 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250520004605/https://www.evertonfc.com/news/2024/june/14/everton-and-castore-partner-in-landmark-agreement/|url-status=live}}</ref> |[[Stake.com]]<ref>{{cite web|url=https://www.evertonfc.com/news/2642194|publisher=Everton F.C.|date=9 June 2022|title=Everton signs club-record deal with Stake.com|access-date=9 June 2022|archive-date=9 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220609104901/https://www.evertonfc.com/news/2642194|url-status=live}}</ref>, [[Кристофер Ворд (часовници)|Christopher Ward]] |- |{{Fb team (N) Crystal Palace}} |{{flagsport|AUT}} [[Оливер Гласнер]] |{{flagsport|ENG}} [[Дин Хендерсон]] |{{flagsport|FRA}} [[Жан-Филип Матета]] (12) |[[Macron (спортска компанија)|Macron]]<ref>{{cite web |url=https://www.cpfc.co.uk/news/announcement/crystal-palace-announce-kit-deal-with-macron/2022-06-21/ |title=Crystal Palace announce kit deal with Macron |publisher=Crystal Palace F.C. |date=22 June 2022 |accessdate=22 June 2022 |archive-date=16 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220716051359/https://www.cpfc.co.uk/news/announcement/crystal-palace-announce-kit-deal-with-macron/2022-06-21/ |url-status=live }}</ref> |[[NET88]]<ref>{{cite press release |title=Crystal Palace announce NET88 as shirt sponsor for the 2024/25 season |date=12 June 2024 |publisher=Crystal Palace Football Club |location=London |url=https://www.cpfc.co.uk/news/announcement/crystal-palace-announce-net88-shirt-sponsor-2024-25-season/ |access-date=12 June 2024 |archive-date=29 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250629001920/https://www.cpfc.co.uk/news/announcement/crystal-palace-announce-net88-shirt-sponsor-2024-25-season/ |url-status=live }}</ref>, Kaiyun Sports<ref>{{cite press release |url=https://www.cpfc.co.uk/news/announcement/crystal-palace-announce-kaiyun-sports-partnership/ |title=Crystal Palace announce Kaiyun Sports partnership |date=27 May 2023 |publisher=Crystal Palace Football Club |location=London |access-date=27 May 2023 |archive-date=27 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230527113532/https://www.cpfc.co.uk/news/announcement/crystal-palace-announce-kaiyun-sports-partnership/ |url-status=live }}</ref> |- |{{Fb team (N) Liverpool}} |{{flagsport|NED}} [[Арне Слот]] |{{flagsport|NED}} [[Вирџил ван Дајк]] |{{flagsport|FRA}} [[Иго Екитике]] (11) |[[Adidas]]<ref>{{cite news|last=Hunter |first=Andy |date=22 October 2024 |title=Liverpool expect to make more than £60m a year from new Adidas kit deal |url=https://www.theguardian.com/football/2024/oct/22/liverpool-leipzig-slot-adidas-kit-deal |access-date=18 February 2025 |work=The Guardian |issn=0261-3077}}</ref> |[[Standard Chartered]]<ref>{{cite news |title=Liverpool renew Standard Chartered sponsorship deal |url= https://www.reuters.com/article/uk-soccer-england-liv-sponsorship/liverpool-renew-standard-chartered-sponsorship-deal-idUKKCN1IP16S|date=24 May 2018| work=[[Reuters]]|access-date=12 January 2020}}</ref>, [[Expedia]]<ref>{{cite news |title=Liverpool Embarks on a Journey with Expedia |url= https://www.liverpoolfc.com/news/announcements/412266-liverpool-fc-embarks-on-a-journey-with-expedia|publisher=Liverpool Football Club|access-date=17 October 2020|date=17 October 2020}}</ref> |- |{{Fb team (N) Leeds United}} |{{flagsport|GER}} [[Даниел Фарке]] |{{flagsport|WAL}} [[Итан Ампаду]] |{{flagsport|ENG}} [[Доминик Калверт-Луин]] (14) |[[Adidas]]<ref>{{cite web|title=Leeds United announce partnership extension with adidas |url=https://www.leedsunited.com/en/news/leeds-united-announce-partnership-extension-with-adidas |access-date=30 October 2024 |date=30 October 2024 |website=LeedsUnited.com |publisher=Leeds United Football Club}}</ref> |[[Red Bull]]<ref>{{cite news|url=https://www.leedsunited.com/news/partnerships/33559/leeds-united-football-club-announce-red-bull-as-front-of-shirt-partner|archive-url=https://web.archive.org/web/20240530090955/https://www.leedsunited.com/news/partnerships/33559/leeds-united-football-club-announce-red-bull-as-front-of-shirt-partner|url-status=dead|archive-date=30 May 2024|title=Leeds United announce Red Bull as front of shirt partner|publisher=Leeds United Football Club|date=30 May 2024|access-date=29 July 2025}}</ref>, [[Parimatch]]<ref>{{cite web|title=Leeds United announce new sleeve partnership with Parimatch – Leeds United |url=https://www.leedsunited.com/en/news/leeds-united-announce-new-sleeve-partnership-with-parimatch |access-date=29 July 2025|date=29 July 2025|website=LeedsUnited.com |publisher=Leeds United Football Club}}</ref> |- |{{Fb team (N) Manchester United}} |{{flagsport|POR}} [[Рубен Аморим]] <small>(1-20. коло)</small> <br />{{flagsport|SCO}} [[Дарен Флечер]] <small>(21)</small> <br />{{flagsport|ENG}} [[Мајкл Карик]] <small>(22-38. коло)</small> |{{flagsport|POR}} [[Бруно Фернандеш]] |{{flagsport|CMR}} [[Брајан Мбеумо]]<br> {{flagsport|SLO}} [[Бенјамин Шешко]] (11) |[[Adidas]]<ref>{{cite news|title=Manchester United and Adidas in £750m deal over 10 years |url=https://www.bbc.co.uk/news/business-28282444 |work=BBC News|location=London|last=Wilson|first=Bill|access-date=23 June 2015 |archive-date=15 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200615220519/https://www.bbc.co.uk/news/business-28282444 |url-status=live }}</ref> |[[Qualcomm Snapdragon]]<ref>{{Cite press release|url=https://www.reuters.com/sports/soccer/man-utd-confirm-qualcomms-snapdragon-new-shirt-sponsor-2023-09-13/|title=Man Utd confirm Qualcomm's Snapdragon as new shirt sponsor|accessdate=18 March 2024|work=[[Reuters]]|author=Pearl Josephine Nazare|location=[[Bengaluru]]|date=13 September 2023|archive-date=2 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231002092422/https://www.reuters.com/sports/soccer/man-utd-confirm-qualcomms-snapdragon-new-shirt-sponsor-2023-09-13/|url-status=live}}</ref>, [[DXC Technology]]<ref>{{cite press release |title=United and Adidas launch new home shirt |url=https://www.manutd.com/en/news/detail/man-utd-and-adidas-launch-new-home-kit-for-2022-23-season |publisher=Manchester United Football Club|location=[[Manchester]] |access-date=8 July 2022 |date=8 July 2022 |archive-date=8 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220708081206/https://www.manutd.com/en/news/detail/man-utd-and-adidas-launch-new-home-kit-for-2022-23-season |url-status=live }}</ref> |- |{{Fb team (N) Manchester City}} |{{flagsport|ESP}} [[Жузеп Гвардиола|Пеп Гвардиола]] |{{flagsport|POR}} [[Бернардо Силва]] |{{flagsport|NOR}} [[Ерлинг Холанд]] (27) |[[Пума (компанија)|Puma]]<ref>{{cite news|date=28 February 2019 |title=Manchester City strike 10-year kit deal with Puma |url=https://www.skysports.com/football/news/11679/11650329/manchester-city-strike-10-year-kit-deal-with-puma |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190603140008/https://www.skysports.com/football/news/11679/11650329/manchester-city-strike-10-year-kit-deal-with-puma |archive-date=3 June 2019 |access-date=28 February 2019 |work=Sky Sports |location=London}}</ref> |[[Etihad Airways]]<ref>{{cite news|title=Manchester City bank record £400m sponsorship deal with Etihad Airways |url=https://www.theguardian.com/football/2011/jul/08/manchester-city-deal-etihad-airways |newspaper=The Guardian |access-date=23 June 2015 |location=Manchester |first=Daniel |last=Taylor |date=8 July 2011 |archive-date=24 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200724164956/https://www.theguardian.com/fooTBAll/2011/jul/08/manchester-city-deal-etihad-airways |url-status=live }}</ref>, [[OKX]]<ref>{{cite press release |title=Manchester City and OKX announce new shirt sleeve Partnership |url=https://www.mancity.com/news/club/okx-to-sponsor-manchester-city-shirt-sleeve-202324-63823725 |access-date=30 June 2023 |publisher=Manchester City Football Club |location=Manchester |archive-date=14 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230714055645/https://www.mancity.com/news/club/okx-to-sponsor-manchester-city-shirt-sleeve-202324-63823725 |url-status=live }}</ref> |- |{{Fb team (N) Nottingham Forest}} |{{flagsport|POR}} [[Нуно Ешпирито Санто]] <small>(1-3. коло)</small> <br />{{flagsport|AUS}} [[Анге Постекоглу]] <small>(4-8. коло)</small> <br />{{flagsport|ENG}} [[Шон Дајч]] <small>(9-26. коло)</small> <br />{{flagsport|POR}} [[Витор Переира]] <small>(27-38. коло)</small> |{{flagsport|ENG}} [[Рајан Јејтс]] |{{flagsport|ENG}} [[Морган Гибс-Вајт]] (15) |[[Adidas]]<ref>{{cite press release |date=26 June 2023 |title=adidas becomes official kit partner of Nottingham Forest |url=https://www.nottinghamforest.co.uk/news/2023/june/28/adidas-becomes-official-kit-partner-of-nottingham-forest/ |access-date=28 June 2023 |publisher=Nottingham Forest Football Club |location=[[Nottingham]] |archive-date=11 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250311201901/https://www.nottinghamforest.co.uk/news/2023/june/28/adidas-becomes-official-kit-partner-of-nottingham-forest/ |url-status=live }}</ref> |[[Bally's Corporation|Bally's]]<ref>{{cite web|last=Club |first=Nottingham Forest Football |date=5 August 2025 |title=Club announces Bally's Corporation as Front of Shirt partner |url=https://www.nottinghamforest.co.uk/news/2025/august/05/club-announces-bally-s-corporation-as-front-of-shirt-partner/ |access-date=5 August 2025 |website=Nottingham Forest Football Club}}</ref>, Ideagen<ref>{{cite press release |url=https://www.ideagen.com/company/news/ideagen-are-official-sleeve-partner-of-nottingham-forest |title=Ideagen are Official Sleeve Partner of Nottingham Forest |publisher=Ideagen |location=[[Nottingham]] |date=14 July 2023 |access-date=30 July 2023 |archive-date=29 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250629030916/https://www.ideagen.com/company/news/ideagen-are-official-sleeve-partner-of-nottingham-forest |url-status=live }}</ref> |- |{{Fb team (N) Newcastle United}} |{{flagsport|ENG}} [[Еди Хау]] |{{flagsport|BRA}} [[Бруно Гимараеш]] |{{flagsport|BRA}} [[Бруно Гимараеш]] (9) |[[Adidas]]<ref>{{cite news|last=Whitehead |first=Jacob |title=Adidas to become new Newcastle kit manufacturer in leak from documentary |url=https://www.nytimes.com/athletic/4789292/2023/08/19/adidas-newcastle-kit/ |access-date=4 April 2024 |work=[[The Athletic]]|date=19 August 2023 |location=[[London]]|publisher=[[The New York Times]]}}</ref> |[[Sela (компанија)|Sela]]<ref>{{cite press release |title=Newcastle United & Sela agree multi-year front of shirt partnership |url=https://www.nufc.co.uk/news/latest-news/newcastle-united-sela-agree-multi-year-front-of-shirt-partnership/ |publisher=Newcastle United Football Club|location=[[Newcastle upon Tyne]]|date=9 June 2023 |access-date=9 June 2023 |archive-date=9 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230609131112/https://www.nufc.co.uk/news/latest-news/newcastle-united-sela-agree-multi-year-front-of-shirt-partnership/ |url-status=live }}</ref>, Noon<ref>{{cite press release |title=noon.com becomes official sleeve partner |url=https://www.nufc.co.uk/news/latest-news/nooncom-becomes-official-sleeve-partner/ |publisher=Newcastle United Football Club |publication-place=[[Newcastle upon Tyne]] |date=27 June 2022 |access-date=9 June 2023 |archive-date=9 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240409045914/https://www.nufc.co.uk/news/latest-news/nooncom-becomes-official-sleeve-partner/ |url-status=live }}</ref> |- |{{Fb team (N) Sunderland}} |{{flagsport|FRA}} [[Режис Ле Бри]] |{{flagsport|SUI}} [[Гранит Џака]] |{{flagsport|NED}} [[Брајан Броби]] (7) |[[Hummel]]<ref>{{cite web|date=12 April 2024|title=hummel to become Technical Kit Partner |url=https://www.safc.com/news/club-news/2024/april/hummel-to-become-technical-kit-partner|publisher=Sunderland Association Football Club|access-date=16 April 2024}}</ref> |W88<ref>{{cite web|url=https://www.safc.com/news/2025/june/27/w88-named-principal-partner/|title=W88 named principal partner|publisher=Sunderland Association Football Club|date=27 June 2025|access-date=27 June 2025}}</ref>, LiveScore Bet<ref>{{cite web|url=https://www.safc.com/news/2025/august/13/sunderland-afc-partner-with-livescore-group//|title=SUNDERLAND AFC PARTNER WITH LIVESCORE GROUP|publisher=Sunderland Association Football Club|date=13 August 2025|access-date=13 August 2025}}</ref> |- |{{Fb team (N) Tottenham}} |{{flagsport|DEN}} [[Томас Франк]] <small>(1-26. коло)</small> <br />{{flagsport|CRO}} [[Игор Тудор]] <small>(27-31. коло)</small> <br />{{flagsport|ITA}} [[Роберто Де Ѕерби]] <small>(32-38. коло)</small> |{{flagsport|ARG}} [[Кристијан Ромеро]] |{{flagsport|BRA}} [[Ришарлисон]] (11) |[[Nike, Inc.|Nike]]<ref>{{cite press release|title=Tottenham Hotspur announces multi-year partnership with Nike |url=http://www.tottenhamhotspur.com/news/club/announcement/tottenham-hotspur-announces-multi-year-partnership-with-nike-300617/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180628181947/http://www.tottenhamhotspur.com/news/club/announcement/tottenham-hotspur-announces-multi-year-partnership-with-nike-300617/ |archive-date=28 June 2018 |access-date=30 June 2017 |publisher=Tottenham Hotspur Football Club|location=London}}</ref> |[[AIA Group|AIA]]<ref>{{cite news|title=Tottenham Hotspur announce new £320m shirt deal |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/49110767 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201116101625/https://www.bbc.co.uk/sport/football/49110767 |archive-date=16 November 2020 |access-date=25 July 2019 |work=BBC Sport |location=Manchester}}</ref>, [[Kraken (компанија)|Kraken]]<ref>{{cite press release|title=Tottenham Hotspur partners with Crypto Platform Kraken|url=https://www.tottenhamhotspur.com/news/2024/july/tottenham-hotspur-partners-with-crypto-platform-kraken/|date=16 July 2024|access-date=16 July 2024|publisher=Tottenham Hotspur Football Club|location=London|archive-date=1 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240801204728/https://www.tottenhamhotspur.com/news/2024/july/tottenham-hotspur-partners-with-crypto-platform-kraken/|url-status=live}}</ref> |- |{{Fb team (N) Fulham}} |{{flagsport|POR}} [[Марко Силва]] |{{flagsport|SCO}} [[Том Керни]] |{{flagsport|WAL}} [[Хари Вилсон]] (10) |[[Adidas]]<ref>{{cite press release |title=New Adidas partnership |url=https://www.fulhamfc.com/news/2017/october/12/new-adidas-partnership |publisher=Fulham Football Club|location=London |access-date=20 April 2022 |date=12 October 2017 |archive-date=15 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200815024227/https://www.fulhamfc.com/news/2017/october/12/new-adidas-partnership |url-status=live }}</ref> |[[SBOBET|SBOTOP]]<ref>{{cite press release|url=https://www.fulhamfc.com/news/2023/june/28/fulham-announces-record-sponsorship-with-SBOTOP/|date=28 June 2022|access-date=28 June 2023|publisher=Fulham Football Club|location=London|archive-date=31 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220731010914/https://www.fulhamfc.com/news/2023/june/28/fulham-announces-record-sponsorship-with-SBOTOP/|url-status=live |title=Fulham announces record sponsorship with SBOTOP }}</ref>, [[HiBob]] |- |{{Fb team (N) Chelsea}} |{{flagsport|ITA}} [[Енцо Мареска]] <small>(1-19. коло)</small> <br />{{flagsport|ENG}} [[Калум МакФарлан]] <small>(20-21. коло)</small> <br />{{flagsport|ENG}} [[Лиам Росиниор]] <small>(22-34. коло)</small> <br />{{flagsport|ENG}} [[Калум МакФарлан]] <small>(34-38. коло)</small> |{{flagsport|ENG}} [[Рис Џејмс]] |{{flagsport|BRA}} [[Жоао Педро (фудбалер 2001)|Жоао Педро]] (15) |[[Nike, Inc.|Nike]]<ref>{{cite news|title=Chelsea signs record-breaking £900m Nike kit deal |url=https://www.bbc.com/news/business-37652612 |last=Wilson|first=Bill|work=BBC News |location=London|date=14 October 2016 |access-date=4 January 2023 |archive-date=4 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230104194539/https://www.bbc.com/news/business-37652612 |url-status=live }}</ref> |[[IFS AB|IFS]]{{ref|1|1}}<ref name="IBS">{{cite web|title=Chelsea Football Club selects IFS as Principal Partner |url=https://www.chelseafc.com/en/news/article/chelsea-football-club-selects-ifs-as-principal-partner |access-date=21 February 2026 |website=www.chelseafc.com |language=en-gb}}</ref>, [[FPT Corporation|FPT]]<ref>{{cite web|title=Chelsea and FPT elevate and extend partnership to Principal status |url=https://www.chelseafc.com/en/news/article/chelsea-and-fpt-elevate-and-extend-partnership-to-principal-status |access-date=22 October 2025 |website=www.chelseafc.com |language=en-gb}}</ref> |} == Завршна табела == {| class="wikitable sortable" style="text-align: center; margin:auto; font-size: 90%;" !width=7%| ! width="7%" |{{Abbr|Поз.|Позиција}} ! width="27%" |Екипа ! width="10%" |{{Abbr|Бод|Бодови}} ! width="7%" |{{Abbr|ОН|Одиграни натпревари}} ! width="7%" |{{Abbr|П|Победи}} ! width="7%" |{{Abbr|Н|Нерешени}} ! width="7%" |{{Abbr|И|Изгубени}} ! width="7%" |{{Abbr|ДГ|Дадени голови}} ! width="7%" |{{Abbr|ПГ|Примени голови}} ! width="7%" |{{Abbr|ГР|Гол-разлика}} |- style="background:#99CBFF" | {{симбол2|Premier league trophy icon.png|15}}||1.|| style="text-align:left;" |'''{{Fb team Arsenal}}''' |'''85'''||38||26||7||5||71||27||+44 |- style="background:#AFEEEE" | ||2.|| style="text-align:left;" |{{Fb team Manchester City}} |'''78'''||38||23||9||6||77||35||+42 |- style="background:#AFEEEE" | ||3.|| style="text-align:left;" |{{Fb team Manchester United}} |'''71'''||38||20||11||7||69||50||+19 |- style="background:#AFEEEE" | ||4.|| style="text-align:left;" |{{Fb team Aston Villa}} |'''65'''||38||19||8||11||56||49||+7 |- style="background:#AFEEEE" | ||5.|| style="text-align:left;" |{{Fb team Liverpool}} |'''60'''||38||17||9||12||63||53||+10 |- style="background:#B0FFB0" | ||6.|| style="text-align:left;" |{{Fb team AFC Bournemouth}} |'''57'''||38||13||18||7||58||54||+4 |- style="background:#B0FFB0" | ||7.|| style="text-align:left;" |{{Fb team Sunderland}} |'''54'''||38||14||12||12||42||48||-6 |- style="background:#FFFFBB" | ||8.|| style="text-align:left;" |{{Fb team Brighton}} |'''53'''||38||14||11||13||52||46||+6 |- | ||9.|| style="text-align:left;" |{{Fb team Brentford}} |'''53'''||38||14||11||13||55||52||+3 |- | ||10.|| style="text-align:left;" |{{Fb team Chelsea}} |'''52'''||38||14||10||14||58||52||+6 |- | ||11.|| style="text-align:left;" |{{Fb team Fulham}} |'''52'''||38||15||7||16||47||51||-4 |- | ||12.|| style="text-align:left;" |{{Fb team Newcastle United}} |'''49'''||38||14||7||17||53||55||-2 |- | ||13.|| style="text-align:left;" |{{Fb team Everton}} |'''49'''||38||13||10||15||47||50||-3 |- | ||14.|| style="text-align:left;" |{{Fb team Leeds United}} |'''47'''||38||11||14||13||49||56||-7 |- style="background:#B0FFB0" |<ref>Се квалификува за групната фаза на '''УЕФА Лига Европа 2026-2027''' како победник на [[УЕФА Лига на конференции 2025-2026]].</ref>||15.|| style="text-align:left;" |{{Fb team Crystal Palace}} |'''45'''||38||11||12||15||41||51||-10 |- | ||16.|| style="text-align:left;" |{{Fb team Nottingham Forest}} |'''44'''||38||11||11||16||48||51||-3 |- | ||17.|| style="text-align:left;" |{{Fb team Tottenham}} |'''41'''||38||10||11||17||48||57||-9 |- style="background:#FFCCCC" - |{{симбол2|1downarrow red.svg|15}}||18.|| style="text-align:left;" |'''{{Fb team West Ham United}}''' |'''39'''||38||10||9||19||46||65||-19 |- style="background:#FFCCCC" - |{{симбол2|1downarrow red.svg|15}}||19.|| style="text-align:left;" |'''{{Fb team Burnley}}''' |'''22'''||38||4||10||24||38||75||-37 |- style="background:#FFCCCC" - |{{симбол2|1downarrow red.svg|15}}||20.|| style="text-align:left;" |'''{{Fb team Wolverhampton}}''' |'''20'''||38||3||11||24||27||68||-41 |} </div> <div style="font-size:smaller"> {{Col-begin}} {{col-2}} '''''Легенда:''''' : <span style="background-color:#99CBFF;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span> '''Шампион на Англија''' и се квалификува за групната фаза на '''[[УЕФА Лигата на шампионите 2026-2027]]''' : <span style="background-color:#AFEEEE;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span> Се квалификува за групната фаза на '''[[УЕФА Лигата на шампионите 2026-2027]]''' : <span style="background-color:#B0FFB0;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span> Се квалификува за групната фаза на '''[[УЕФА Лига Европа 2026-2027]]''' : <span style="background-color:#FFFFBB;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span> Се квалификува за '''[[УЕФА Лига на конференции 2026-2027]]''' : <span style="background-color:#FFCCCC;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span> Испаѓа во ''' [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип 2026-2027]]''' {{col-2}} '''''Нотес:''''' :Три бода за победа, еден за нерешено, нула за пораз. {{col-end}} </div> ===Шампионскиот тим=== {{Главна|ФК Арсенал сезона 2025-2026}} {| class="wikitable" style="font-size:85%;width:85%;" ! width=200px |Формација (4-2-3-1) ! | Играчи (настапи) |- | rowspan=12 align=center | <div style="position:relative;"> [[File:Soccer Field Transparant.svg|200px]] {{Image label|x=0.43|y=0.09|scale=200|text='''[[Давид Раја|Раја]]'''}} {{Image label|x=0.07|y=0.40|scale=200|text='''[[Јуриен Тимбер|Тимбер]]'''}} {{Image label|x=0.27|y=0.30|scale=200|text='''[[Вилијам Салиба|Салиба]]'''}} {{Image label|x=0.58|y=0.30|scale=200|text='''[[Габриел Магаљаеш|Габриел]]'''}} {{Image label|x=0.71|y=0.40|scale=200|text='''[[Рикардо Калафјори|Калафјори]]'''}} {{Image label|x=0.18|y=0.68|scale=200|text='''[[Мартин Субименди|Субименди]]'''}} {{Image label|x=0.65|y=0.68|scale=200|text='''[[Деклан Рајс|Рајс]]'''}} {{Image label|x=0.10|y=0.95|scale=200|text='''[[Букајо Сака|Сака]]'''}} {{Image label|x=0.48|y=0.95|scale=200|text='''[[Еберечи Езе|Езе]]'''}} {{Image label|x=0.74|y=0.95|scale=200|text='''[[Леандро Тросар|Тросар]]'''}} {{Image label|x=0.42|y=1.15|scale=200|text='''[[Виктор Ѓекереш|Ѓекереш]]'''}} </div> | {{flagsport|ESP}} [[Давид Раја]] (37) |- | {{flagsport|NLD}} [[Јуриен Тимбер]] (30) |- | {{flagsport|FRA}} [[Вилијам Салиба]] (31) |- | {{flagsport|BRA}} [[Габриел Магаљаеш|Габриел]] (32) |- | {{flagsport|ITA}} [[Рикардо Калафјори]] (26) |- | {{flagsport|ESP}} [[Мартин Субименди]] (38) |- | {{flagsport|ENG}} [[Деклан Рајс]] (36) |- | {{flagsport|ENG}} [[Букајо Сака]] (31) |- | {{flagsport|ENG}} [[Еберечи Езе]] (32) |- | {{flagsport|BEL}} [[Леандро Тросар]] (31) |- | {{flagsport|SWE}} [[Виктор Ѓекереш]] (36) |- | Тренер: {{flagsport|ESP}} [[Микел Артета]] |- | colspan=2 | '''Останати играчи''': [[Габриел Мартинели]] (30), [[Нони Мадуеке]] (26), [[Пјеро Инкапје]] (25), [[Мартин Едегор]] (24), [[Микел Мерино]] (22), [[Мајлс Луис-Скели]] (20), [[Кристијан Москера]] (20), [[Габриел Жезус]] (14), [[Бен Вајт (фудбалер)|Бен Вајт]] (12), [[Каи Хаверц]] (12), [[Кристијан Нергор]] (7), ''[[Итан Нванери]]'' (6), [[Макс Дауман]] (6), [[Кепа Арисабалага]] (1). |} ==Статистика== ===Екипна=== ====Лидери на табелата==== {{Capoliste |giornate=38 |c1-nome={{Fb team (N) Liverpool}} |c1-colore=#CE2931 |c1-da=3 |c1-a=6 |c2-nome={{Fb team (N) Arsenal}} |c2-colore=#DB0007 |c2-da=7 |c2-a=38 }} ==== Созавање на пласманот ==== <div style="overflow:auto"> {| class="wikitable sortable nowrap" style="text-align:center; font-size:85%;" !rowspan=2| !1ª!!2ª!!3ª!!4ª!!5ª!!6ª!!7ª!!8ª!!9ª!!10ª!!11ª!!12ª!!13ª!!14ª!!15ª!!16ª!!17ª!!18ª!!19ª!!20ª!!21ª!!22ª!!23ª!!24ª!!25ª!!26ª!!27ª!!28ª!!29ª!!30ª!!31ª!!32ª!!33ª!!34ª!!35ª!!36ª!!37ª!!38ª |- !&#8203;!! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! |- !Арсенал |3 || 6||6 || 9|| 10|| 13|| 16|| 19|| 22|| 25|| 26|| 29|| 30|| 33|| 33|| 36|| 39|| 42|| 45|| 48|| 49|| 50|| 50|| 53|| 56|| 57|| 61*|| 64|| 67|| 70|| 70|| 70|| 70|| 73|| 76|| 79|| 82||85 |- style=background:#FFFFFF !Астон Вила |1 || 1|| 1|| 2|| 3|| 6|| 9|| 12|| 15|| 15|| 18|| 21|| 24|| 27|| 30|| 33|| 36|| 39|| 39|| 42|| 43|| 43|| 46|| 46|| 47|| 50|| 51|| 51|| 51|| 51|| 54|| 55|| 58|| 58|| 58|| 59|| 62||65 |- !Барнли | 0|| 3|| 3|| 3|| 4|| 4|| 4|| 7|| 10|| 10|| 10|| 10|| 10|| 10|| 10|| 10|| 11|| 12|| 12|| 12|| 13|| 14|| 15|| 15|| 15|| 18||19 || 19|| 19|| 20|| 20|| 20|| 20|| 20|| 20|| 21|| 21||22 |- style=background:#FFFFFF !Борнмут |0 || 3|| 6|| 9|| 10|| 11|| 14|| 15|| 18|| 18|| 18|| 19|| 19|| 19|| 20|| 21|| 22|| 22|| 23|| 23|| 26|| 27|| 30|| 33|| 34|| 37||38 || 39|| 40|| 41|| 42|| 45|| 48|| 49|| 52|| 55|| 56||57 |- !Брајтон | 1|| 1|| 4|| 4|| 5|| 8|| 9|| 12|| 12|| 15|| 16|| 19|| 22|| 22|| 23|| 23|| 24|| 24|| 25|| 28|| 29|| 30|| 30|| 31|| 31|| 31||34 || 37|| 37|| 40|| 43|| 46|| 47|| 50|| 50|| 53|| 53||53 |- style=background:#FFFFFF !Брентфорд | 0|| 3|| 3|| 4|| 4|| 7|| 7|| 10|| 13|| 13|| 16|| 16|| 19|| 19|| 19|| 20|| 23|| 26|| 27|| 30|| 33|| 33|| 33|| 36|| 39|| 40||40 || 43|| 44|| 45|| 46|| 47|| 48|| 48|| 51|| 51|| 52||53 |- !Вест Хем Јунајтед | 0|| 0|| 3|| 3|| 3|| 4|| 4|| 4|| 4|| 7|| 10|| 11|| 11|| 12|| 13|| 13|| 13|| 13|| 14|| 14|| 14|| 17|| 20|| 20|| 23|| 24||25 || 25|| 28|| 29|| 29|| 32|| 33|| 36|| 36|| 36|| 36||39 |- style=background:#FFFFFF !Вулверхемптон | 0|| 0|| 0|| 0|| 0|| 1|| 2|| 2|| 2|| 2|| 2|| 2|| 2|| 2|| 2|| 2|| 2|| 2|| 3|| 6|| 7|| 8|| 8|| 8|| 8|| 9|| 10*|| 13|| 16|| 17|| 17|| 17|| 17|| 17|| 18|| 18|| 19||20 |- !Евертон |0 || 3|| 6|| 7|| 7|| 8|| 11|| 11|| 11|| 12|| 15|| 18|| 18|| 21|| 24|| 24|| 24|| 25|| 28|| 28|| 29|| 32|| 33|| 34|| 37|| 37|| 37|| 40|| 43|| 43|| 46|| 47|| 47|| 47|| 48|| 49|| 49||49 |- style=background:#FFFFFF !Кристал Палас | 1|| 2|| 5|| 6|| 9|| 12|| 12|| 13|| 13|| 16|| 17|| 20|| 20|| 23|| 26|| 26|| 26|| 26|| 27|| 27|| 28|| 28|| 28|| 29|| 32|| 32|| 35|| 35|| 38|| 39|| 39*|| 42|| 43|| 43|| 43|| 44|| 45||45 |- !Ливерпул |3 || 6||9 || 12|| 15|| 15|| 15|| 15|| 15|| 18|| 18|| 18|| 21|| 22|| 23|| 26|| 29|| 32|| 33|| 34|| 35|| 36|| 36|| 39|| 39|| 42|| 45|| 48|| 48|| 49|| 49|| 52|| 55|| 58|| 58|| 59|| 59||60 |- style=background:#FFFFFF !Лидс Јунајтед |3 || 3|| 4|| 4|| 7|| 8|| 8|| 8|| 11|| 11|| 11|| 11|| 11|| 14|| 15|| 16|| 19|| 20|| 21|| 22|| 22|| 25|| 26|| 26|| 29|| 30||31 || 31|| 31|| 32|| 33|| 36|| 39|| 40|| 43|| 44|| 47||47 |- !Манчестер Јунајтед |0 || 1|| 4|| 4|| 7|| 7|| 10|| 13|| 16|| 17|| 18|| 18|| 21|| 22|| 25|| 26|| 26|| 29|| 30|| 31|| 32|| 35|| 38|| 41|| 44|| 45|| 48|| 51|| 51|| 54|| 55|| 55|| 58|| 61|| 64|| 65|| 68||71 |- style=background:#FFFFFF !Манчестер Сити | 3||3 || 3|| 6|| 7|| 10|| 13|| 16|| 16|| 19|| 22|| 22|| 25|| 28|| 31|| 34|| 37|| 40|| 41|| 42|| 43|| 43|| 46|| 47|| 50|| 53|| 56|| 59|| 60|| 61|| 61*|| 64|| 67|| 70|| 71|| 74|| 79||79 |- !Нотингем Форест | 3|| 4|| 4|| 4|| 5|| 5|| 5|| 5|| 5|| 6|| 9|| 12|| 12|| 15|| 15|| 18|| 18|| 18|| 18|| 18|| 21|| 22|| 25|| 26|| 26|| 27|| 27|| 27|| 28|| 29|| 32|| 33|| 36|| 39|| 42|| 43|| 43||44 |- style=background:#FFFFFF !Њукасл Јунајтед |1 || 1|| 2|| 5|| 6|| 6|| 9|| 9|| 12|| 12|| 12|| 15|| 18|| 19|| 22|| 22|| 23|| 23|| 26|| 29|| 32|| 33|| 33|| 33|| 33|| 36|| 36|| 36|| 39|| 42|| 42|| 42|| 42|| 42|| 45|| 46|| 49||49 |- !Сандерленд | 3|| 3|| 6|| 7|| 8|| 11|| 11|| 14|| 17|| 18|| 19|| 19|| 22|| 23|| 23|| 26|| 27|| 28|| 29|| 30|| 30|| 33|| 33|| 36|| 36|| 36|| 36|| 37|| 40|| 40|| 43|| 46|| 46|| 46|| 47|| 48|| 51||54 |- style=background:#FFFFFF !Тотенхем | 3||6 || 6|| 9|| 10|| 11|| 14|| 14|| 17|| 17|| 18|| 18|| 18|| 19|| 22|| 22|| 22|| 25|| 26|| 27|| 27|| 27|| 28|| 29|| 29|| 29|| 29|| 29|| 29|| 30|| 30|| 30|| 31|| 34|| 37|| 38|| 38||41 |- !Фулам | 1|| 2|| 2|| 5|| 8|| 8|| 8|| 8|| 8|| 11|| 11|| 14|| 17|| 17|| 17|| 20|| 23|| 26|| 27|| 28|| 31|| 31|| 34|| 34|| 34|| 34|| 37|| 40|| 40|| 41|| 44|| 44|| 45|| 48|| 48|| 48|| 49||52 |- style=background:#FFFFFF !Челси | 1|| 4|| 7|| 8|| 8|| 8|| 11|| 14|| 14|| 17|| 20|| 23|| 24|| 24|| 25|| 28|| 29|| 29|| 30|| 31|| 31|| 34|| 37|| 40|| 43|| 44||45 || 45|| 48|| 48|| 48|| 48|| 48|| 48|| 48|| 49|| 52||52 |} </div> === Поединечна статистика === ==== Листа на стрелци ==== {{Classifica marcatori/inizio|пенали=да}} {{Classifica marcatori|голови=27|пенали=3|NOR|име='''[[Ерлинг Холанд]]'''|клуб={{Fb team Manchester City}}|позадина=|глава=да}} {{Classifica marcatori|голови=22|пенали=8|BRA|име=[[Игор Тијаго]]|клуб={{Fb team Brentford}}}} {{Classifica marcatori|голови=17|пенали=1|GHA|име=[[Антуан Семењо]]|клуб=<small>10 {{Fb team AFC Bournemouth}} <br> {{0}}7 {{Fb team Manchester City}}</small>}} {{Classifica marcatori|голови=16|пенали=0|ENG|име=[[Оли Воткинс]]|клуб={{Fb team Aston Villa}}}} {{Classifica marcatori|голови=15|пенали=1|ENG|име=[[Морган Гибс-Вајт]]|клуб={{Fb team Nottingham Forest}}}} {{Classifica marcatori|голови=15|пенали=0|ENG|име=[[Жоао Педро (фудбалер 2001)|Жоао Педро]]|клуб={{Fb team Chelsea}}}} <!--{{Classifica marcatori|reti=14|rigori=3|nazione=SWE|nome=[[Viktor Gyökeres]]|squadra=Arsenal}} {{Classifica marcatori|reti=14|rigori=3 |nazione=ENG|nome=[[Dominic Calvert-Lewin]]|squadra=Leeds Utd}} {{Classifica marcatori|reti=13|rigori=1 |nazione=ENG|nome=[[Danny Welbeck]]|squadra=Brighton}} {{Classifica marcatori|reti=13|rigori=1 |nazione=FRA|nome=[[Eli Junior Kroupi]]|squadra=Bournemouth}} {{Classifica marcatori|reti=12|rigori=4 |nazione=FRA|nome=[[Jean-Philippe Mateta]]|squadra=Crystal Palace}} {{Classifica marcatori|reti=11|rigori=2 |nazione=FRA|nome=[[Hugo Ekitike]]|squadra=Liverpool}} {{Classifica marcatori|reti=11|rigori= |nazione=SVN|nome=[[Benjamin Šeško]]|squadra=Manchester United}} {{Classifica marcatori|reti=11|rigori= |nazione=BRA|nome=[[Richarlison]]|squadra=Tottenham}} {{Classifica marcatori|reti=11|rigori=2 |nazione=NED|nome=[[Zian Flemming]]|squadra=Burnley}} {{Classifica marcatori|reti=11|rigori= |nazione=CMR|nome=[[Bryan Mbeumo]]|squadra=Manchester United}} {{Classifica marcatori|reti=10|rigori= |nazione=WAL|nome=[[Harry Wilson]]|squadra=Fulham}} {{Classifica marcatori|reti=10|rigori=2|nazione=ARG|nome=[[Enzo Fernández]]|squadra=Chelsea}} {{Classifica marcatori|reti=10|rigori= |nazione=ENG|nome=[[Morgan Rogers]]|squadra=Aston Villa}} {{Classifica marcatori|reti=9|rigori=5 |nazione=ENG|nome=[[Cole Palmer]]|squadra=Chelsea}} {{Classifica marcatori|reti=9|rigori=2 |nazione=BRA|nome=[[Casemiro]]|squadra=Newcastle}} {{Classifica marcatori|reti=5|rigori=2 |nazione=BRA|nome=[[Bruno Fernandes]]|squadra=Manchester United}} {{Classifica marcatori|reti=8|rigori=1 |nazione=ENG|nome=[[Jarrod Bowen]]|squadra=West Ham}} {{Classifica marcatori|reti=7|rigori= |nazione=ENG|nome=[[Phil Foden]]|squadra=Manchester City}} {{Classifica marcatori|reti=7|rigori=1 |nazione=DEU|nome=[[Nick Woltemade]]|squadra=Newcastle}} {{Classifica marcatori|reti=5|rigori= |nazione=PRT|nome=[[Pedro Neto]]|squadra=Chelsea}} {{Classifica marcatori|reti=5|rigori=2 |nazione=PRT|nome=[[Bruno Fernandes]]|squadra=Manchester United}} {{Classifica marcatori|reti=4|rigori= |nazione=ENG|nome=[[Jaidon Anthony]]|squadra=Burnley}} {{Classifica marcatori|reti=7|rigori=1 |nazione=EGY|nome=[[Mohamed Salah]]|squadra=Liverpool}} {{Classifica marcatori|reti=4|rigori= |nazione=FRA|nome=[[Wilson Isidor]]|squadra=Sunderland}} {{Classifica marcatori|reti=4|rigori=1 |nazione=SEN|nome=[[Iliman Ndiaye]]|squadra=Everton}} {{Classifica marcatori|reti=3|rigori= |nazione=SEN|nome=[[Ismaïla Sarr]]|squadra=Crystal Palace}} {{Classifica marcatori|reti=3|rigori= |nazione=ECU|nome=[[Moisés Caicedo]]|squadra=Chelsea}} {{Classifica marcatori|reti=2|rigori= |nazione=NZL|nome=[[Chris Wood (calciatore)|Chris Wood]]|squadra=Nottingham Forest}} {{Classifica marcatori|reti=2|rigori= |nazione=WAL|nome=[[Brennan Johnson]]|squadra=Tottenham}} {{Classifica marcatori|reti=2|rigori= |nazione=NLD|nome=[[Jurriën Timber]]|squadra=Arsenal}} {{Classifica marcatori|reti=2|rigori= |nazione=ESP|nome=[[Martín Zubimendi]]|squadra=Arsenal}} {{Classifica marcatori|reti=2|rigori= |nazione=ITA|nome=[[Federico Chiesa]]|squadra=Liverpool}} {{Classifica marcatori|reti=1|rigori= |nazione=NLD|nome=[[Cody Gakpo]]|squadra=Liverpool}} {{Classifica marcatori|reti=1|rigori= |nazione=NLD|nome=[[Tijjani Reijnders]]|squadra=Manchester City}} {{Classifica marcatori|reti=1|rigori= |nazione=ALG|nome=[[Rayan Cherki]]|squadra=Manchester City}} {{Classifica marcatori|reti=1|rigori= |nazione=CHE|nome=[[Dan Ndoye]]|squadra=Nottingham Forest}} {{Classifica marcatori|reti=1|rigori=1 |nazione=DNK|nome=[[Matt O'Riley]]|squadra=Brighton}} {{Classifica marcatori|reti=1|rigori= |nazione=BRA|nome=[[Pedro Neto]]|squadra=Chelsea}} --> {{Classifica marcatori/fine}} ==Наводи== {{наводи}} == Надворешни врски == *[https://www.premierleague.com/ Матична страница] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140716025100/http://www.premierleague.com/en-gb.html |date=2014-07-16 }} {{Сезони во Премиер лигата на Англија}} [[Категорија:Фудбалот во Англија]] [[Категорија:Фудбалски лиги во сезоната 2025-2026|Англија]] q9g445527zmebdl6jxvzw30pj4n1efj 5567375 5567374 2026-05-30T14:28:02Z Carshalton 30527 /* Листа на стрелци */ 5567375 wikitext text/x-wiki {{Infobox football tournament season |title = Премиер лига на Англија 2025-2026 |other_titles = FA Premier League 2025-2026 |logo = Premier League Logo.svg |pixels = 175px |competition = Премиер лига на Англија |sport = Фудбал |country = {{ENG}} |edition = 127-мо (34-то на Премиер лигата) |date_start = 15 август 2025 |date_end = 24 мај 2026 |champions = {{Fb team Arsenal}}<br>14. титула |relegated = {{Fb team West Ham United}}<br>{{Fb team Burnley}}<br>{{Fb team Wolverhampton}} |continentalcup1 = [[УЕФА Лига на шампиони 2026-2027|Лига на шампиони]] |continentalcup1 qualifiers = 5. клуба |continentalcup1_clubs = {{Fb team Arsenal}}<br>{{Fb team Manchester City}}<br>{{Fb team Manchester United}}<br>{{Fb team Aston Villa}}<br>{{Fb team Liverpool}} |continentalcup2 = [[УЕФА Лига Европа 2026-2027|Лига Европа]] |continentalcup2 qualifiers = 2. клуба |continentalcup2_clubs = {{Fb team AFC Bournemouth}}<br>{{Fb team Sunderland}} |continentalcup3 = [[УЕФА Лига на конференции 2026-2027|Лига на конференции]] |continentalcup3 qualifiers = 1. клуб |continentalcup3_clubs = {{Fb team Brighton}} |matches played = 380 |goals = 1045 |top scorer = {{flagsport|NOR}} [[Ерлинг Холанд]]<br /> {{small|(27 гола)}} |prevseason = [[Премиер лига на Англија 2024-2025|2024–25]] |nextseason = [[Премиер лига на Англија 2026-2027|2026–27]] |updated = 25 мај 2026 }} '''Премиер лига на Англија 2025-2026''' била 127-мото издание на највисокото ниво на професионалните фудбалски лиги на Англија, како и 34-тата сезона на [[Премиер лига на Англија|Премиер лигата]] од нејзиното основање во 1992 година. Сезоната започнала на 15 август 2025, а завршила на 24 мај 2026. Екипата на [[ФК Ливерпул|Ливерпул]] влегла како бранител на титулата од претходната сезона. [[ФК Лидс Јунајтед|Лидс Јунајтед]], [[ФК Барнли|Барнли]] и [[АФК Сандерленд|Сандерленд]] биле трите нови екипи, откако обезбедиле промоција во [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип 2024-2025|Чемпионшип лигата 2024-2025]]. Тие ги замениле {{Fb team (N) Leicester City}}, {{Fb team (N) Ipswich Town}} и {{Fb team (N) Southampton}}, кои како трите најслабопласирани екипи во претходната сезона испаднале во [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип 2025-2026|Чемпионшип 2025-2026]]. На 19 мај 2026, [[ФК Арсенал|Арсенал]] ја освоиле титулата станувајќи шампиони по четиринаесетти пат во клупската историја, после нерешениот резултат на нивниот најголем конкурент во оваа сезона {{Fb team (N) Manchester City}} со {{Fb team (N) AFC Bournemouth}}.<ref>{{cite news|url=https://makfax.com.mk/sport/video-bornmut-go-zapre-siti-arsenal-e-shampion-po-22-godini/|title=(Видео) Борнмут го запре Сити, Арсенал е шампион по 22 години|publisher=макфакс|date=19 мај 2026|access-date=25 мај 2026}}</ref> Со тоа, ''„топџиите“'' ја прекинале сушата од 22 години без првенствена титула, со што завршило нивното чекање на трофејот кој последен пат бил освоен во [[Премиер лига на Англија 2003-2004|сезоната 2003-2004]].<ref name="SKY1">{{Cite web |title=Arsenal win Premier League: Mikel Arteta's side end 22-year wait for title |url=https://www.skysports.com/football/news/11670/13545591/arsenal-win-premier-league-mikel-artetas-side-end-22-year-wait-for-title |access-date=19 May 2026 |website=Sky Sports |language=en}}</ref> Како шампиони, тие исто така се квалификувале за лигашката фаза на [[УЕФА Лига на шампиони 2026-2027|Лигата на шампионите за следната сезона]], заедно со Манчестер Сити (кои завршиле втори со 7 бодови помалку од шампионот), третопласираниот Манчестер Јунајтед, четвртопласираната {{Fb team (N) Aston Villa}} и петтопласираниот {{Fb team (N) Liverpool}}. Борнмут и Сандерленд, се квалификувале за [[УЕФА Лига Европа 2026-2027]], додека {{Fb team (N) Brighton & Hove Albion}} изборил учество во [[УЕФА Лига на конференции 2026-2027|УЕФА Лигата на конференции]]. {{Fb team (N) West Ham United}}, {{Fb team (N) Burnley}} и {{Fb team (N) Wolverhampton}} биле трите екипи кои испаднале од лигата во оваа сезона. Најдобaр стрелец во оваа сезона бил [[Ерлинг Холанд]] од Манчестер Сити со 27 постигнати гола.<ref>{{cite news |url=https://www.premierleague.com/news/4591856/haaland-wins-202526-premier-league-golden-boot-award |title=Haaland wins 2025/26 Premier League Golden Boot award |publisher=Premier League |access-date=24 May 2026 |date=24 May 2026}}</ref> ==Општо== ===Формула=== Трета последователна сезона, најдобрите четири екипи на крајот од сезоната влегуваат во лигашката фаза на [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите 2026-2027]]. Сепак, Англија обезбедила „бонус место за Европа“ благодарение на добрите резултати на англиските клубови во натпреварувањата на УЕФА, што и на петтопласираната екипа и овозможува да игра во Лигата на шампионите. Шесттопласираната екипа и победникот на [[ФА куп 2025-2026|ФА купот]] ќе изборат пласман во лигашката фаза на [[УЕФА Лига Европа 2026-2027|Лига Европа]]; победникот на [[Лига куп на Англија 2025-2026|Лига купот]] стекнува право на учество во [[УЕФА Лига на конференции|УЕФА Лигата на конференции 2026-2027]]. Во случај освојувачите на двата домашни купови веќе да имаат обезбедено пласман во [[Европски фудбалски натпреварувања|европските купови]] преку првенството, наместо нив ќе се квалификуваат седмопласираната екипа во првенството во Лига Европа и осмопласираната екипа во Лигата на конференции. Трите последни екипи на крајот од сезоната испаѓаат во [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип|Чемпионшип]]. ===Промена на екипи=== Вкупно 20 клубови учествувале во Премиер лигата на Англија за сезоната 2025-2026, вклучувајќи ги 17-те екипи од претходната сезона [[Премиер лига на Англија 2024-2025|2024-2025]], двата прво пласирани клуба од [[Чемпионшип лига на Англија 2024-2025|Чемпионшип лигата 2024-2025]], и победникот на плејофот од истата лига. Новите екипи во оваа сезона биле [[ФК Лидс Јунајтед|Лидс Јунајтед]], кои се вратиле во највисокото фудбалско ниво на Англија по две години отсуство и нивното испаѓање во [[Премиер лига на Англија 2022-2023|сезоната 2022-2023]], потоа [[ФК Барнли|Барнли]], кои се вратиле по само една година отсуство и испаѓањето во [[Премиер лига на Англија 2023-2024|сезоната 2023-2024]], и [[АФК Сандерленд|Сандерленд]], кој како победник на плејофот се вратиле во Премиер лигата по осум години пауза од нивното испаѓање во сезоната [[Премиер лига на Англија 2016-2017|сезоната 2016-2017]]. Тие ги замениле {{Fb team (N) Leicester City}}, {{Fb team (N) Ipswich Town}} и {{Fb team (N) Southampton}}. {| |- style="vertical-align: top;" | {| class="wikitable" border="1" width="100%" ! align="center" |Поз. ! width="260" |'''[[Премиер лига на Англија 2024-2025|Премиер лига 2024-2025]]''' ! align="center" |Гол-раз. ! width="center" |Бод. |- style="background: #FF8888;" |<center>'''18.''' </center> |'''{{Fb team Leicester City}}''' |<center>'''-47''' </center> |<center>'''25''' </center> |- style="background: #FF8888;" |<center>'''19.''' </center> |'''{{Fb team Ipswich Town}}''' |<center>'''-46''' </center> |<center>'''22''' </center> |- style="background: #FF8888;" |<center>'''20.''' </center> |'''{{Fb team Southampton}}''' |<center>'''-60''' </center> |<center>'''12''' </center> |} {| class="wikitable" style="font-size: 90%" width="100%" | width="20px" bgcolor="FF8888" | |<small>Испаднале од [[Премиер лига на Англија 2021-2022|Премиер лигата]]</small> |} <td valign="top"> {| class="wikitable" border="1" width="100%" ! align="center" |Поз. ! width="260" |'''[[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип 2024-2025|Чемпионшип 2024-2025]]''' ! align="center" |Гол-раз. ! width="center" |Бод. |- style="background: #90EE90;" |<center>'''1.''' </center> |'''{{Fb team Leeds United}}''' |<center>'''+65''' </center> |<center>'''100''' </center> |- style="background: #90EE90;" |<center>'''2.''' </center> |'''{{Fb team Burnley}}''' |<center>'''+53''' </center> |<center>'''100''' </center> |- style="background: #FFFF99;" |<center>'''3.'''</center> |'''{{Fb team Sheffield United}}''' |<center>'''+27''' </center> |<center>'''90''' </center> |- style="background: #FFFF99;" |<center>'''4.'''</center> |'''{{Fb team Sunderland}}''' |<center>'''+14''' </center> |<center>'''76''' </center> |- style="background: #FFFF99;" |<center>'''5.'''</center> |'''{{Fb team Coventry City}}''' |<center>'''+6''' </center> |<center>'''69''' </center> |- style="background: #FFFF99;" |<center>'''6.'''</center> |'''{{Fb team Bristol City}}''' |<center>'''+4''' </center> |<center>'''68''' </center> |} {| class="wikitable" style="font-size: 90%" width="100%" | width="20px" bgcolor="90EE90" | |<small>Се пласирале во ''Премиер лигата''</small> |- | width="20px" bgcolor="FFFF99" | |<small>Играле плејоф за пласман во ''Премиер лигата''</small> |} |} '''Плејоф за влез во Премиер лигата''' {{4TeamBracket-FL | RD1=Полуфинале | RD2=Финале | RD1-seed1=3 | RD1-team1= '''{{Fb team Sheffield United}}''' | RD1-score1-1= '''3''' | RD1-score1-2= '''3''' | RD1-score1-A= '''6''' | RD1-seed2=6 | RD1-team2= {{Fb team Bristol City}} | RD1-score2-1= 0 | RD1-score2-2= 0 | RD1-score2-A= 0 | RD1-seed3=4 | RD1-team3= '''{{Fb team Sunderland}}''' {{aet}} | RD1-score3-1= '''2''' | RD1-score3-2= 1 | RD1-score3-A= '''3''' | RD1-seed4=5 | RD1-team4= {{Fb team Coventry City}} | RD1-score4-1= 1 | RD1-score4-2= 1 | RD1-score4-A= 2 | RD2-seed1= 3 | RD2-team1= {{Fb team Sheffield United}} | RD2-score1= 1 | RD2-seed2= 4 | RD2-team2= '''{{Fb team Sunderland}}''' | RD2-score2= '''2''' }} ==Екипи== ===Екипи учеснички и нивните амблеми=== {{col-begin}} {{col-break|width=30%}} *{{Fb team Arsenal}} *{{Fb team Aston Villa}} *{{Fb team Burnley}} *{{Fb team AFC Bournemouth}} *{{Fb team Brighton}} *{{Fb team Brentford}} *{{Fb team West Ham United}} *{{Fb team Wolverhampton}} *{{Fb team Everton}} *{{Fb team Crystal Palace}} *{{Fb team Liverpool}} *{{Fb team Leeds United}} *{{Fb team Manchester United}} *{{Fb team Manchester City}} *{{Fb team Nottingham Forrest}} *{{Fb team Newcastle United}} *{{Fb team Sunderland}} *{{Fb team Tottenham}} *{{Fb team Fulham}} *{{Fb team Chelsea}} {{col-break|width=70%}} <gallery> Arsenal FC.png|<div class="center">Арсенал</div> 150px-.Aston Villa FC crest (2016).svg.png|<div class="center">Астон Вила</div> Burnley FC Logo.png|<div class="center">Барнли</div> AFC Bournemouth (2013).png|<div class="center">Борнмут</div> Brighton & Hove Albion logo.png|<div class="center">Брајтон</div> Brentford FC crest.png|<div class="center">Брентфорд</div> West Ham United FC logo.png|<div class="center">Вест Хем Јунајтед</div> Wolverhampton Wanderers.png|<div class="center">Вулверхемптон</div> Everton FC logo.png|<div class="center">Евертон</div> Crystal Palace logo.png|<div class="center">Кристал Палас</div> Liverpool FC.png|<div class="center">Ливерпул</div> Leeds United F.C. logo.png|<div class="center">Лидс Јунајтед</div> Manchester United FC crest.svg|<div class="center">Манчестер Јунајтед</div> Грб на Манчестер Сити.png|<div class="center">Манчестер Сити</div> Nottingham Forest F.C. logo.png|<div class="center">Нотингем Форест</div> Newcastle United Logo.png|<div class="center">Њукасл Јунајтед</div> Logo Sunderland.png|<div class="center">Сандерленд</div> Tottenham Hotspur.png|<div class="center">Тотенхем</div> Fulham FC (shield).png|<div class="center">Фулам</div> Chelsea crest.svg|<div class="center">Челси</div> </gallery> {{col-end}} ===Стадиони и локации=== {{location map+ |England |float = right |width = 440 |places = {{location map~ |England |lat=52.509112 |long=-1.884783 |label=<small>{{Fb team (N) Aston Villa}}</small>|position=bottom}} {{location map~ |England |lat=50.735278 |long=-1.838333 |label=<small>{{Fb team (N) AFC Bournemouth}}</small>|position=left}} {{location map~ |England |lat=50.8616 |long=-0.0837 |label=<small>{{Fb team (N) Brighton}}</small>|position=top}} {{location map~ |England |lat=53.438836 |long=-2.966308 |label=<small>{{Fb team (N) Everton}}<br/>{{Fb team (N) Liverpool}}</small>|position=top}} {{location map~ |England |lat=53.7778 |long=-1.5722 |label=<small>{{Fb team (N) Leeds United}}</small>|position=right}} {{location map~ |England |lat=53.789 |long=-2.248 |label=<small>{{Fb team (N) Burnley}}</small>|position=top}} {{location map~ |England |lat=53.463053 |long=-2.291335 |label=<small>[[ФК Манчестер Јунајтед|Манчестер&nbsp;Јунајтед]]<br>[[ФК Манчестер Сити|Манчестер&nbsp;Сити]]</small>|position=right}} {{location map~ |England |lat=54.9756 |long=-1.6216|label=<small>{{Fb team (N) Newcastle United}}</small>|position=left}} {{location map~ |England |lat=52.94 |long=-1.132778 |label=<span style="font-size:85%;">[[ФК Нотингем Форест|Нотингем&nbsp;Форест]]</span>|position=right}} {{location map~ |England |lat=54.9146 |long=-1.3884 |label=<small>{{Fb team (N) Sunderland}}</small>|position=bottom}} {{location map~ |England |lat=52.590278 |long=-2.130278 |label=<small>{{Fb team (N) Wolverhampton}}</small>|position=left}} {{location map~ |England |lat=51.531908 |long=0.039406 |label=<small>'''Лондон'''</small>|position=right|mark=Black pog.svg}} {{location map~ |England |lat=55.8 |long=0.7 |label=<small>'''Екипи од Лондон:'''<br/>{{Fb team (N) Arsenal}}<br/>{{Fb team (N) Brentford}}<br/>[[ФК Вест Хем Јунајтед|Вест&nbsp;Хем]]<br/>{{Fb team (N) Crystal Palace}}<br/>{{Fb team (N) Tottenham}}<br/>[[ФК Фулам|Фулам]]<br/>{{Fb team (N) Chelsea}}</small>|mark=TransparentPlaceholder.png|marksize=0|position=bottom}} |caption = Локации на екипите учесници во Премиер лигата на Англија 2025-2026. }} {| class="wikitable sortable" style="font-size:85%; width:60%" !Екипа !Сезона !Град !Стадион !Претходна сезона |- | {{Fb team (N) Arsenal}} | [[ФК Арсенал сезона 2025-2026|''детали'']] | [[Лондон]] | [[Стадион Емирејтс|Емирејтс]] | [[Премиер лига на Англија 2024-2025|2. место во Премиер лигата]] |- | {{Fb team (N) Aston Villa}} | [[ФК Астон Вила сезона 2025-2026|''детали'']] | [[Бирмингем]] | [[Вила Парк]] | [[Премир лига на Англија 2024-2025|6. место во Премиер лигата]] |- | {{Fb team (N) Burnley}} | [[АФК Борнмут сезона 2025-2026|''детали'']] | [[Барнли]] | [[Трф Мор]] | [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип 2024-2025|2. место во Чемпионшип]], промоција |- | {{Fb team (N) AFC Bournemouth}} | [[АФК Борнмут сезона 2025-2026|''детали'']] | [[Борнмут]] | [[Дин Корт]] | [[Премир лига на Англија 2024-2025|9. место во Премиер лигата]] |- | {{Fb team (N) Brighton}} | [[ФК Брајтон сезона 2025-2026|''детали'']] | [[Брајтон и Хоув]] | [[Фалмер (стадион)|Фалмер]] | [[Премиер лига на Англија 2024-2025|8. место во Премиер лигата]] |- | {{Fb team (N) Brentford}} | [[ФК Брентфорд сезона 2025-2026|''детали'']] | [[Лондон]] <small>([[Брентфорд]])</small> | [[Брентфорд Комјунити Стедиум]] | [[Премиер лига на Англија 2024-2025|10. место во Премиер лигата]] |- | {{Fb team (N) West Ham United}} | [[ФК Вест Хем Јунајтед сезона 2025-2026|''детали'']] | [[Лондон]] <small>([[Стратфорд (Лондон)|Стратфорд]])</small> | [[Стадион Лондон]] | [[Премиер лига на 2024-2025|14. место во Премиер лигата]] |- | {{Fb team (N) Wolverhampton}} | [[ФК Вулверхемптон Вондерерс сезона 2025-2026|''детали'']] | [[Вулверхемптон]] | [[Стадион Молинју|Молинју]] | [[Премиер лига на Англија 2024-2025|16. место во Премиер лигата]] |- | {{Fb team (N) Everton}} | [[ФК Евертон сезона 2025-2026|''детали'']] | [[Ливерпул]] | [[Стадион Хил Дикинсон|Хил Дикинсон]] | [[Премиер лига на Англија 2024-2025|13. место во Премиер лигата]] |- | {{Fb team (N) Crystal Palace}} | [[ФК Кристал Палас сезона 2025-2026|''детали'']] | [[Лондон]] <small>([[Кројдон]])</small> | [[Селхрст Парк]] | [[Премиер лига на Англија 2024-2025|12. место во Премиер лигата]] |- | {{Fb team (N) Liverpool}} | [[ФК Ливерпул сезона 2025-2026|''детали'']] | [[Ливерпул]] | [[Анфилд]] | '''[[Премиер лига на Англија 2024-2025|Шампион на Англија]]''' |- | {{Fb team (N) Leeds United}} | [[ФК Лидс Јунајтед сезона 2025-2026|''детали'']] | [[Лидс]] | [[Иланд Роуд]] | [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип 2024-2025|1. место во Чемпионшип]], промоција |- | {{Fb team (N) Manchester United}} | [[ФК Манчестер Јунајтед сезона 2025-2026|''детали'']] | rowspan=2| [[Манчестер]] | [[Олд Трафорд]] | [[Премиер лига на Англија 2024-2025|15. место во Премиер лигата]] |- | {{Fb team (N) Manchester City}} | [[ФК Манчестер Сити сезона 2025-2026|''детали'']] | [[Градски стадион во Манчестер|Етихад]] | [[Премиер лига на Англија 2024-2025|3. место во Премиер лигата]] |- | {{Fb team (N) Nottingham Forest}} | [[ФК Нотингем Форест сезона 2025-2026|''детали'']] | [[Нотингем]] | [[Сити Граунд]] | [[Премиер лига на Англија 2024-2025|7. место во Премиер лигата]] |- | {{Fb team (N) Newcastle United}} | [[ФК Њукасл Јунајтед сезона 2025-2026|''детали'']] | [[Њукасл на Тајн]] | [[Сент Џејмсис Парк]] | [[Премиер лига на Англија 2024-2025|5. место во Премиер лигата]] |- | {{Fb team (N) Sunderland}} | [[АФК Сандерленд сезона 2025-2026|''детали'']] | [[Сандерленд]] | [[Стедиум оф Лајт]] | [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип 2024-2025|4. место во Чемпионшип]], промоција преку плејоф |- | {{Fb team (N) Tottenham}} | [[ФК Тотенхем Хотспар сезона 2025-2026|''детали'']] | [[Лондон]] <small>([[Тотенхем]])</small> | [[Стадион Тотенхем Хотспар]] | [[Премиер лига на Англија 2024-2025|17. место во Премиер лигата]] |- | {{Fb team (N) Fulham}} | [[ФК Фулам сезона 2025-2026|''детали'']] | [[Лондон]] <small>([[Хамерсмит и Фулам]])</small> | [[Крејвен Котиџ]] | [[Премиер лига на Англија 2024-2025|11. место во Премиер лигата]] |- | {{Fb team (N) Chelsea}} | [[ФК Челси сезона 2025-2026|''детали'']] | [[Лондон]] <small>([[Хамерсмит и Фулам]])</small> | [[Стемфорд Бриџ]] | [[Премиер лига на Англија 2024-2025|4. место во Премиер лигата]] |} ===Личности и спонзори=== {| class="wikitable sortable" style="font-size:85%;" width=80% |- ! width=15% | Екипа ! width=20% | Тренер ! width=15% | Капитен ! width=15% | Најдобар стрелец ! width=10% | Опрема ! width=15% | Спонзор |- |{{Fb team (N) Arsenal}} |{{flagsport|ESP}} [[Микел Артета]] |{{flagsport|NOR}} [[Мартин Едегор]] |{{flagsport|SWE}} [[Виктор Ѓекереш]] (14) |[[Adidas]]<ref>{{cite news |title=Adidas and Arsenal launch new partnership |url=https://news.adidas.com/football/adidas-and-arsenal-launch-new-partnership-with-2019-20-home-kit/s/a792ee1b-7f39-4f66-a095-a689e151ec5b |publisher=Adidas |access-date=1 July 2019 |archive-date=21 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221090612/https://news.adidas.com/fooTBAll/adidas-and-arsenal-launch-new-partnership-with-2019-20-home-kit/s/a792ee1b-7f39-4f66-a095-a689e151ec5b |url-status=live }}</ref> |[[Емирејтс (авиокомпанија)|Emirates]]<ref>{{cite press release |date=19 February 2018 |title=Emirates and Arsenal Renew Sponsorship Deal |website= |publisher=Emirates |publication-place=London |url=https://www.emirates.com/media-centre/emirates-and-arsenal-renew-sponsorship-deal |url-status=live |access-date=24 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210714222642/https://www.emirates.com/media-centre/emirates-and-arsenal-renew-sponsorship-deal |archive-date=14 July 2021}}</ref>, [[Rwanda Development Board|Visit Rwanda]]<ref>{{cite press release |date=23 May 2018 |title=Arsenal partner with 'Visit Rwanda' |publisher=Arsenal Football Club |location=London |url=https://www.arsenal.com/news/club-welcomes-visit-rwanda-new-partner |url-status=live |access-date=23 May 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210802014646/https://www.arsenal.com/news/club-welcomes-visit-rwanda-new-partner |archive-date=2 August 2021}}</ref> |- |{{Fb team (N) Aston Villa}} |{{flagsport|ESP}} [[Унаи Емери]] |{{flagsport|SCO}} [[Џон МекГин]] |{{flagsport|ENG}} [[Оли Воткинс]] (16) |[[Adidas]]<ref>{{cite news|title=Aston Villa land Adidas kit deal as Castore agreement ends after player complaints |url=https://www.telegraph.co.uk/football/2024/01/09/aston-villa-kit-shirt-adidas-deal-castore-sawiris-emery/ |newspaper=The Telegraph |location=Birmingham|date=9 January 2024 |access-date=21 April 2024 |last1=Wallace |first1=Sam }}</ref> |[[Бетано|Betano]]<ref>{{cite press release |date=22 April 2024 |title=Aston Villa and Betano announce Principal Partnership |url=https://www.avfc.co.uk/news/2024/april/22/aston-villa-and-betano-announce-principal-partnership-/ |access-date=22 April 2024 |publisher=Aston Villa Football Club |location=Birmingham}}</ref>, Trade Nation<ref>{{Cite press release|date=28 May 2024 |title=Aston Villa renews partnership with Trade Nation |url=https://www.avfc.co.uk/news/2024/may/28/aston-villa-renews-partnership-with-trade-nation/ |access-date=29 May 2024 |location=Birmingham|publisher=Aston Villa Football Club}}</ref> |- |{{Fb team (N) Burnley}} |{{flagsport|ENG}} [[Скот Паркер]] <small>(1-34. коло)</small> <br />{{flagsport|ENG}} [[Мајк Џексон (фудбалер 1973)|Мајк Џексон]] <small>(35-38. коло)</small> |{{flagsport|IRL}} [[Џош Кaлен]] |{{flagsport|NED}} [[Зиан Флеминг]] (11) |[[Castore]]<ref>{{cite web|title=CASTORE AND BURNLEY FC ANNOUNCE MULTI-YEAR PARTNERSHIP |url=https://www.burnleyfootballclub.com/content/castore-and-burnley-fc-announce-multi-year-partnership |access-date=11 May 2024 |date=8 May 2024 |website=BurnleyFootballClub.com |publisher=Burnley Football Club}}</ref> |96.com<ref>{{cite news|url=https://www.burnleyfootballclub.com/content/96-com-become-clarets-new-front-of-shirt-partner |title=96.com Become Clarets New Front of Shirt Partner |website=BurnleyFootballClub.com |publisher=Burnley Football Club|location=Burnley |date=28 June 2024 |access-date=30 June 2024 }}</ref>, [[Rexona|Sure]]<ref>{{cite news|url=https://www.burnleyfootballclub.com/content/burnley-fc-and-x-announce-strategic-brand-partnership-with-sure-for-men-for-first-uk-x-original-series |title=BURNLEY FC AND X ANNOUNCE STRATEGIC BRAND PARTNERSHIP WITH SURE FOR MEN FOR FIRST UK X ORIGINAL SERIES |website=BurnleyFootballClub.com |publisher=Burnley Football Club|location=Burnley |date=19 September 2025 |access-date=22 September 2025 }}</ref> |- |{{Fb team (N) AFC Bournemouth}} |{{flagsport|ESP}} [[Андони Ираола]] |{{flagsport|ENG}} [[Адам Смит (фудбалер 1991)|Адам Смит]] |{{flagsport|FRA}} [[Ели Жуниор Крупи]] (12) |[[Umbro]]<ref>{{cite press release |title=AFC Bournemouth sign new Umbro deal |date=9 July 2021 |publisher=A.F.C. Bournemouth |location=[[Bournemouth]] |url=https://www.afcb.co.uk/news/club-news/afc-bournemouth-sign-new-umbro-deal/ |access-date=4 January 2023 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220903121434/https://www.afcb.co.uk/news/club-news/afc-bournemouth-sign-new-umbro-deal/ |archive-date=3 September 2022}}</ref> | bj88<ref>{{Cite press release |date=23 July 2024 |title=bj88 Confirmed As Front Of Shirt Sponsor |url=https://www.afcb.co.uk/news/2024/july/23/bj88-confirmed-as-front-of-shirt-sponsor/ |access-date=25 July 2024 |publisher=A.F.C. Bournemouth |location=Bournemouth |archive-date=25 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240725224112/https://www.afcb.co.uk/news/2024/july/23/bj88-confirmed-as-front-of-shirt-sponsor/ |url-status=live }}</ref>, LEOS International<ref>{{Cite press release |title=Club Signs A Two-year Partnership With LEOS International |date=24 July 2024 |publisher=A.F.C. Bournemouth |location=Bournemouth |url=https://www.afcb.co.uk/news/2024/july/24/afc-bournemouth-signs-a-two-year-partnership-with-leos-international/ |access-date=25 July 2024}}</ref> |- |{{Fb team (N) Brighton}} |{{flagsport|GER}} [[Фабијан Хурцелер]] |{{flagsport|ENG}} [[Луис Данк]] |{{flagsport|ENG}} [[Дани Велбек]] (13) |[[Nike, Inc.|Nike]]<ref name=BrightonKitDeal>{{cite news |title=New Kit Partnership with Nike |url=http://www.seagulls.co.uk/news/article/brighton-and-hove-albion-announce-new-kit-partnership-with-nike-1432659.aspx/ |publisher=Brighton & Hove Albion FC |archive-url=https://web.archive.org/web/20140606234056/http://www.seagulls.co.uk/news/article/brighton-and-hove-albion-announce-new-kit-partnership-with-nike-1432659.aspx/ |access-date=6 June 2014|archive-date=6 June 2014 }}</ref> |[[American Express]]<ref name=BrightonKitDeal/>, Experience Kissimmee<ref>{{cite press release |title=Experience Kissimmee announces partnership with Albion |url=https://www.brightonandhovealbion.com/news/4036436/experience-kissimmee-announces-partnership-with-albion |publisher=Brighton & Hove Albion Football Club |location=[[Brighton]] |date=11 June 2024 |access-date=16 March 2025 |archive-date=12 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240612034503/https://www.brightonandhovealbion.com/news/4036436/experience-kissimmee-announces-partnership-with-albion |url-status=dead }}</ref> |- |{{Fb team (N) Brentford}} |{{flagsport|IRL}} [[Кит Ендрјус]] |{{flagsport|IRL}} [[Нејтн Колинс]] |{{flagsport|BRA}} [[Игор Тијаго]] (22) |[[Joma]]<ref>{{cite web|title=Brentford announce Joma as new official kit partner |url=https://www.brentfordfc.com/en/news/article/club-news-brentford-announce-joma-as-new-official-kit-partner |access-date=22 May 2025|date=22 May 2025|publisher=Brentford Football Club|website=BrentfordFC.com }}</ref> |[[Hollywoodbets]]<ref>{{Cite web|date=29 June 2020|title=Brentford Announce Hollywoodbets as New principal Sponsor|publisher=Brentford F.C.|access-date=16 July 2021|url=https://www.brentfordfc.com/news/2021/july/brentford-announce-hollywoodbets-as-new-principal-partner/|archive-date=16 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210716162004/https://www.brentfordfc.com/news/2021/july/brentford-announce-hollywoodbets-as-new-principal-partner/|url-status=live}}</ref>, [[Cazoo]]<ref>{{cite press release|date=17 June 2025|title=Brentford makes Cazoo new official sleeve partner|publisher=Brentford Football Club|website=BrentfordFC.com|location=London|access-date=18 June 2025|url=https://www.brentfordfc.com/en/news/article/club-news-cazoo-new-official-sleeve-partner|archive-date=17 June 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250617112718/https://www.brentfordfc.com/en/news/article/club-news-cazoo-new-official-sleeve-partner|url-status=live}}</ref> |- |{{Fb team (N) West Ham United}} |{{flagsport|ENG}} [[Греам Потер]] <small>(1-5. коло)</small> <br />{{flagsport|POR}} [[Нуно Ешпирито Санто]] <small>(6-38. коло)</small> |{{flagsport|ENG}} [[Џарод Бовен]] |{{flagsport|ENG}} [[Џарод Бовен]] (9) |[[Umbro]]<ref>{{cite news |url=https://www.whufc.com/news/articles/2019/may/02-may/umbro-extends-partnership-west-ham-united-official-technical-partner |title=Umbro extends partnership with West Ham United as official technical partner |publisher=West Ham United F.C. |date=2 May 2019 |access-date=4 January 2023 |archive-date=4 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230104194542/https://www.whufc.com/news/articles/2019/may/02-may/umbro-extends-partnership-west-ham-united-official-technical-partner |url-status=live }}</ref> |[[BoyleSports]]<ref>{{cite web| title=West Ham United and BOYLE Sports announce landmark multi-year principal partnership | website=West Ham United F.C. | date=1 July 2025 | url=https://www.whufc.com/news/west-ham-united-and-boyle-sports-announce-landmark-multi-year-principal-partnership | access-date=1 July 2025}}</ref>, [[QuickBooks]]<ref>{{cite press release |url=https://www.whufc.com/news/intuit-quickbooks-and-west-ham-united-launch-pioneering-sleeve-partnership-together |title=Intuit QuickBooks and West Ham United launch pioneering Sleeve Partnership together |publisher=West Ham United Football Club |location=London |date=1 July 2024 |access-date=17 July 2024 |archive-date=1 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240801095218/https://www.whufc.com/news/intuit-quickbooks-and-west-ham-united-launch-pioneering-sleeve-partnership-together |url-status=live }}</ref> |- |{{Fb team (N) Wolverhampton}} |{{flagsport|POR}} [[Витор Переира]] <small>(1-10. коло)</small> <br />{{flagsport|ENG}} [[Џејмс Колинс]] & {{flagsport|ENG}} [[Ричард Вокер]] <small>(11)</small> <br />{{flagsport|WAL}} [[Роб Едвардс]] <small>(12-38. коло)</small> |{{flagsport|POR}} [[Тоти Гомеш]] |{{flagsport|NGA}} [[Толу Арокодаре]]<br> {{flagsport|URU}} [[Сантјаго Буено]]<br> {{flagsport|POR}} [[Родриго Гомеш]]<br> {{flagsport|POR}} [[Матеуш Мане]] (3) |Sudu<ref>{{cite news|title=Wolves agree new kit deal with SUDU that puts club and fans first|url=https://www.wolves.co.uk/news/club/20240627-wolves-agree-new-kit-deal-with-sudu-that-puts-club-and-fans-first/|date=27 June 2024 |access-date=27 June 2024|publisher=Wolverhampton Wanderers Football Club|location=[[Wolverhampton]]}}</ref> |DEBET<ref>{{cite press release|url=https://www.wolves.co.uk/news/club/20240611-debet-become-principal-partner-in-record-deal/|title=DEBET become principal partner in record deal|date=11 June 2024|access-date=11 June 2024|publisher=Wolverhampton Wanderers Football Club|location=[[Wolverhampton]]|archive-date=5 July 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240705055643/https://www.wolves.co.uk/news/club/20240611-debet-become-principal-partner-in-record-deal/|url-status=live}}</ref>, [[JD Sports]]<ref>{{cite press release|url=https://www.wolves.co.uk/news/club/20240603-wolves-join-jd-in-partnership/|title=Wolves join JD in partnership|date=5 June 2024|access-date=5 June 2024|publisher=Wolverhampton Wanderers Football Club|location=[[Wolverhampton]]|archive-date=23 May 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250523061138/https://www.wolves.co.uk/news/club/20240603-wolves-join-jd-in-partnership/|url-status=live}}</ref> |- |{{Fb team (N) Everton}} |{{flagsport|ENG}} [[Дејвид Мојес]] |{{flagsport|IRL}} [[Шејмус Колман]] |{{flagsport|GNB}} [[Бето Бетункал|Бето]] (9) |[[Castore]]<ref>{{cite press release|title=Everton And Castore Partner In Landmark Agreement|url=https://www.evertonfc.com/news/2024/june/14/everton-and-castore-partner-in-landmark-agreement/|access-date=26 June 2024|publisher=Everton Football Club|location=Liverpool|date=14 June 2024|archive-date=20 May 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250520004605/https://www.evertonfc.com/news/2024/june/14/everton-and-castore-partner-in-landmark-agreement/|url-status=live}}</ref> |[[Stake.com]]<ref>{{cite web|url=https://www.evertonfc.com/news/2642194|publisher=Everton F.C.|date=9 June 2022|title=Everton signs club-record deal with Stake.com|access-date=9 June 2022|archive-date=9 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220609104901/https://www.evertonfc.com/news/2642194|url-status=live}}</ref>, [[Кристофер Ворд (часовници)|Christopher Ward]] |- |{{Fb team (N) Crystal Palace}} |{{flagsport|AUT}} [[Оливер Гласнер]] |{{flagsport|ENG}} [[Дин Хендерсон]] |{{flagsport|FRA}} [[Жан-Филип Матета]] (12) |[[Macron (спортска компанија)|Macron]]<ref>{{cite web |url=https://www.cpfc.co.uk/news/announcement/crystal-palace-announce-kit-deal-with-macron/2022-06-21/ |title=Crystal Palace announce kit deal with Macron |publisher=Crystal Palace F.C. |date=22 June 2022 |accessdate=22 June 2022 |archive-date=16 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220716051359/https://www.cpfc.co.uk/news/announcement/crystal-palace-announce-kit-deal-with-macron/2022-06-21/ |url-status=live }}</ref> |[[NET88]]<ref>{{cite press release |title=Crystal Palace announce NET88 as shirt sponsor for the 2024/25 season |date=12 June 2024 |publisher=Crystal Palace Football Club |location=London |url=https://www.cpfc.co.uk/news/announcement/crystal-palace-announce-net88-shirt-sponsor-2024-25-season/ |access-date=12 June 2024 |archive-date=29 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250629001920/https://www.cpfc.co.uk/news/announcement/crystal-palace-announce-net88-shirt-sponsor-2024-25-season/ |url-status=live }}</ref>, Kaiyun Sports<ref>{{cite press release |url=https://www.cpfc.co.uk/news/announcement/crystal-palace-announce-kaiyun-sports-partnership/ |title=Crystal Palace announce Kaiyun Sports partnership |date=27 May 2023 |publisher=Crystal Palace Football Club |location=London |access-date=27 May 2023 |archive-date=27 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230527113532/https://www.cpfc.co.uk/news/announcement/crystal-palace-announce-kaiyun-sports-partnership/ |url-status=live }}</ref> |- |{{Fb team (N) Liverpool}} |{{flagsport|NED}} [[Арне Слот]] |{{flagsport|NED}} [[Вирџил ван Дајк]] |{{flagsport|FRA}} [[Иго Екитике]] (11) |[[Adidas]]<ref>{{cite news|last=Hunter |first=Andy |date=22 October 2024 |title=Liverpool expect to make more than £60m a year from new Adidas kit deal |url=https://www.theguardian.com/football/2024/oct/22/liverpool-leipzig-slot-adidas-kit-deal |access-date=18 February 2025 |work=The Guardian |issn=0261-3077}}</ref> |[[Standard Chartered]]<ref>{{cite news |title=Liverpool renew Standard Chartered sponsorship deal |url= https://www.reuters.com/article/uk-soccer-england-liv-sponsorship/liverpool-renew-standard-chartered-sponsorship-deal-idUKKCN1IP16S|date=24 May 2018| work=[[Reuters]]|access-date=12 January 2020}}</ref>, [[Expedia]]<ref>{{cite news |title=Liverpool Embarks on a Journey with Expedia |url= https://www.liverpoolfc.com/news/announcements/412266-liverpool-fc-embarks-on-a-journey-with-expedia|publisher=Liverpool Football Club|access-date=17 October 2020|date=17 October 2020}}</ref> |- |{{Fb team (N) Leeds United}} |{{flagsport|GER}} [[Даниел Фарке]] |{{flagsport|WAL}} [[Итан Ампаду]] |{{flagsport|ENG}} [[Доминик Калверт-Луин]] (14) |[[Adidas]]<ref>{{cite web|title=Leeds United announce partnership extension with adidas |url=https://www.leedsunited.com/en/news/leeds-united-announce-partnership-extension-with-adidas |access-date=30 October 2024 |date=30 October 2024 |website=LeedsUnited.com |publisher=Leeds United Football Club}}</ref> |[[Red Bull]]<ref>{{cite news|url=https://www.leedsunited.com/news/partnerships/33559/leeds-united-football-club-announce-red-bull-as-front-of-shirt-partner|archive-url=https://web.archive.org/web/20240530090955/https://www.leedsunited.com/news/partnerships/33559/leeds-united-football-club-announce-red-bull-as-front-of-shirt-partner|url-status=dead|archive-date=30 May 2024|title=Leeds United announce Red Bull as front of shirt partner|publisher=Leeds United Football Club|date=30 May 2024|access-date=29 July 2025}}</ref>, [[Parimatch]]<ref>{{cite web|title=Leeds United announce new sleeve partnership with Parimatch – Leeds United |url=https://www.leedsunited.com/en/news/leeds-united-announce-new-sleeve-partnership-with-parimatch |access-date=29 July 2025|date=29 July 2025|website=LeedsUnited.com |publisher=Leeds United Football Club}}</ref> |- |{{Fb team (N) Manchester United}} |{{flagsport|POR}} [[Рубен Аморим]] <small>(1-20. коло)</small> <br />{{flagsport|SCO}} [[Дарен Флечер]] <small>(21)</small> <br />{{flagsport|ENG}} [[Мајкл Карик]] <small>(22-38. коло)</small> |{{flagsport|POR}} [[Бруно Фернандеш]] |{{flagsport|CMR}} [[Брајан Мбеумо]]<br> {{flagsport|SLO}} [[Бенјамин Шешко]] (11) |[[Adidas]]<ref>{{cite news|title=Manchester United and Adidas in £750m deal over 10 years |url=https://www.bbc.co.uk/news/business-28282444 |work=BBC News|location=London|last=Wilson|first=Bill|access-date=23 June 2015 |archive-date=15 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200615220519/https://www.bbc.co.uk/news/business-28282444 |url-status=live }}</ref> |[[Qualcomm Snapdragon]]<ref>{{Cite press release|url=https://www.reuters.com/sports/soccer/man-utd-confirm-qualcomms-snapdragon-new-shirt-sponsor-2023-09-13/|title=Man Utd confirm Qualcomm's Snapdragon as new shirt sponsor|accessdate=18 March 2024|work=[[Reuters]]|author=Pearl Josephine Nazare|location=[[Bengaluru]]|date=13 September 2023|archive-date=2 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231002092422/https://www.reuters.com/sports/soccer/man-utd-confirm-qualcomms-snapdragon-new-shirt-sponsor-2023-09-13/|url-status=live}}</ref>, [[DXC Technology]]<ref>{{cite press release |title=United and Adidas launch new home shirt |url=https://www.manutd.com/en/news/detail/man-utd-and-adidas-launch-new-home-kit-for-2022-23-season |publisher=Manchester United Football Club|location=[[Manchester]] |access-date=8 July 2022 |date=8 July 2022 |archive-date=8 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220708081206/https://www.manutd.com/en/news/detail/man-utd-and-adidas-launch-new-home-kit-for-2022-23-season |url-status=live }}</ref> |- |{{Fb team (N) Manchester City}} |{{flagsport|ESP}} [[Жузеп Гвардиола|Пеп Гвардиола]] |{{flagsport|POR}} [[Бернардо Силва]] |{{flagsport|NOR}} [[Ерлинг Холанд]] (27) |[[Пума (компанија)|Puma]]<ref>{{cite news|date=28 February 2019 |title=Manchester City strike 10-year kit deal with Puma |url=https://www.skysports.com/football/news/11679/11650329/manchester-city-strike-10-year-kit-deal-with-puma |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190603140008/https://www.skysports.com/football/news/11679/11650329/manchester-city-strike-10-year-kit-deal-with-puma |archive-date=3 June 2019 |access-date=28 February 2019 |work=Sky Sports |location=London}}</ref> |[[Etihad Airways]]<ref>{{cite news|title=Manchester City bank record £400m sponsorship deal with Etihad Airways |url=https://www.theguardian.com/football/2011/jul/08/manchester-city-deal-etihad-airways |newspaper=The Guardian |access-date=23 June 2015 |location=Manchester |first=Daniel |last=Taylor |date=8 July 2011 |archive-date=24 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200724164956/https://www.theguardian.com/fooTBAll/2011/jul/08/manchester-city-deal-etihad-airways |url-status=live }}</ref>, [[OKX]]<ref>{{cite press release |title=Manchester City and OKX announce new shirt sleeve Partnership |url=https://www.mancity.com/news/club/okx-to-sponsor-manchester-city-shirt-sleeve-202324-63823725 |access-date=30 June 2023 |publisher=Manchester City Football Club |location=Manchester |archive-date=14 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230714055645/https://www.mancity.com/news/club/okx-to-sponsor-manchester-city-shirt-sleeve-202324-63823725 |url-status=live }}</ref> |- |{{Fb team (N) Nottingham Forest}} |{{flagsport|POR}} [[Нуно Ешпирито Санто]] <small>(1-3. коло)</small> <br />{{flagsport|AUS}} [[Анге Постекоглу]] <small>(4-8. коло)</small> <br />{{flagsport|ENG}} [[Шон Дајч]] <small>(9-26. коло)</small> <br />{{flagsport|POR}} [[Витор Переира]] <small>(27-38. коло)</small> |{{flagsport|ENG}} [[Рајан Јејтс]] |{{flagsport|ENG}} [[Морган Гибс-Вајт]] (15) |[[Adidas]]<ref>{{cite press release |date=26 June 2023 |title=adidas becomes official kit partner of Nottingham Forest |url=https://www.nottinghamforest.co.uk/news/2023/june/28/adidas-becomes-official-kit-partner-of-nottingham-forest/ |access-date=28 June 2023 |publisher=Nottingham Forest Football Club |location=[[Nottingham]] |archive-date=11 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250311201901/https://www.nottinghamforest.co.uk/news/2023/june/28/adidas-becomes-official-kit-partner-of-nottingham-forest/ |url-status=live }}</ref> |[[Bally's Corporation|Bally's]]<ref>{{cite web|last=Club |first=Nottingham Forest Football |date=5 August 2025 |title=Club announces Bally's Corporation as Front of Shirt partner |url=https://www.nottinghamforest.co.uk/news/2025/august/05/club-announces-bally-s-corporation-as-front-of-shirt-partner/ |access-date=5 August 2025 |website=Nottingham Forest Football Club}}</ref>, Ideagen<ref>{{cite press release |url=https://www.ideagen.com/company/news/ideagen-are-official-sleeve-partner-of-nottingham-forest |title=Ideagen are Official Sleeve Partner of Nottingham Forest |publisher=Ideagen |location=[[Nottingham]] |date=14 July 2023 |access-date=30 July 2023 |archive-date=29 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250629030916/https://www.ideagen.com/company/news/ideagen-are-official-sleeve-partner-of-nottingham-forest |url-status=live }}</ref> |- |{{Fb team (N) Newcastle United}} |{{flagsport|ENG}} [[Еди Хау]] |{{flagsport|BRA}} [[Бруно Гимараеш]] |{{flagsport|BRA}} [[Бруно Гимараеш]] (9) |[[Adidas]]<ref>{{cite news|last=Whitehead |first=Jacob |title=Adidas to become new Newcastle kit manufacturer in leak from documentary |url=https://www.nytimes.com/athletic/4789292/2023/08/19/adidas-newcastle-kit/ |access-date=4 April 2024 |work=[[The Athletic]]|date=19 August 2023 |location=[[London]]|publisher=[[The New York Times]]}}</ref> |[[Sela (компанија)|Sela]]<ref>{{cite press release |title=Newcastle United & Sela agree multi-year front of shirt partnership |url=https://www.nufc.co.uk/news/latest-news/newcastle-united-sela-agree-multi-year-front-of-shirt-partnership/ |publisher=Newcastle United Football Club|location=[[Newcastle upon Tyne]]|date=9 June 2023 |access-date=9 June 2023 |archive-date=9 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230609131112/https://www.nufc.co.uk/news/latest-news/newcastle-united-sela-agree-multi-year-front-of-shirt-partnership/ |url-status=live }}</ref>, Noon<ref>{{cite press release |title=noon.com becomes official sleeve partner |url=https://www.nufc.co.uk/news/latest-news/nooncom-becomes-official-sleeve-partner/ |publisher=Newcastle United Football Club |publication-place=[[Newcastle upon Tyne]] |date=27 June 2022 |access-date=9 June 2023 |archive-date=9 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240409045914/https://www.nufc.co.uk/news/latest-news/nooncom-becomes-official-sleeve-partner/ |url-status=live }}</ref> |- |{{Fb team (N) Sunderland}} |{{flagsport|FRA}} [[Режис Ле Бри]] |{{flagsport|SUI}} [[Гранит Џака]] |{{flagsport|NED}} [[Брајан Броби]] (7) |[[Hummel]]<ref>{{cite web|date=12 April 2024|title=hummel to become Technical Kit Partner |url=https://www.safc.com/news/club-news/2024/april/hummel-to-become-technical-kit-partner|publisher=Sunderland Association Football Club|access-date=16 April 2024}}</ref> |W88<ref>{{cite web|url=https://www.safc.com/news/2025/june/27/w88-named-principal-partner/|title=W88 named principal partner|publisher=Sunderland Association Football Club|date=27 June 2025|access-date=27 June 2025}}</ref>, LiveScore Bet<ref>{{cite web|url=https://www.safc.com/news/2025/august/13/sunderland-afc-partner-with-livescore-group//|title=SUNDERLAND AFC PARTNER WITH LIVESCORE GROUP|publisher=Sunderland Association Football Club|date=13 August 2025|access-date=13 August 2025}}</ref> |- |{{Fb team (N) Tottenham}} |{{flagsport|DEN}} [[Томас Франк]] <small>(1-26. коло)</small> <br />{{flagsport|CRO}} [[Игор Тудор]] <small>(27-31. коло)</small> <br />{{flagsport|ITA}} [[Роберто Де Ѕерби]] <small>(32-38. коло)</small> |{{flagsport|ARG}} [[Кристијан Ромеро]] |{{flagsport|BRA}} [[Ришарлисон]] (11) |[[Nike, Inc.|Nike]]<ref>{{cite press release|title=Tottenham Hotspur announces multi-year partnership with Nike |url=http://www.tottenhamhotspur.com/news/club/announcement/tottenham-hotspur-announces-multi-year-partnership-with-nike-300617/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180628181947/http://www.tottenhamhotspur.com/news/club/announcement/tottenham-hotspur-announces-multi-year-partnership-with-nike-300617/ |archive-date=28 June 2018 |access-date=30 June 2017 |publisher=Tottenham Hotspur Football Club|location=London}}</ref> |[[AIA Group|AIA]]<ref>{{cite news|title=Tottenham Hotspur announce new £320m shirt deal |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/49110767 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201116101625/https://www.bbc.co.uk/sport/football/49110767 |archive-date=16 November 2020 |access-date=25 July 2019 |work=BBC Sport |location=Manchester}}</ref>, [[Kraken (компанија)|Kraken]]<ref>{{cite press release|title=Tottenham Hotspur partners with Crypto Platform Kraken|url=https://www.tottenhamhotspur.com/news/2024/july/tottenham-hotspur-partners-with-crypto-platform-kraken/|date=16 July 2024|access-date=16 July 2024|publisher=Tottenham Hotspur Football Club|location=London|archive-date=1 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240801204728/https://www.tottenhamhotspur.com/news/2024/july/tottenham-hotspur-partners-with-crypto-platform-kraken/|url-status=live}}</ref> |- |{{Fb team (N) Fulham}} |{{flagsport|POR}} [[Марко Силва]] |{{flagsport|SCO}} [[Том Керни]] |{{flagsport|WAL}} [[Хари Вилсон]] (10) |[[Adidas]]<ref>{{cite press release |title=New Adidas partnership |url=https://www.fulhamfc.com/news/2017/october/12/new-adidas-partnership |publisher=Fulham Football Club|location=London |access-date=20 April 2022 |date=12 October 2017 |archive-date=15 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200815024227/https://www.fulhamfc.com/news/2017/october/12/new-adidas-partnership |url-status=live }}</ref> |[[SBOBET|SBOTOP]]<ref>{{cite press release|url=https://www.fulhamfc.com/news/2023/june/28/fulham-announces-record-sponsorship-with-SBOTOP/|date=28 June 2022|access-date=28 June 2023|publisher=Fulham Football Club|location=London|archive-date=31 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220731010914/https://www.fulhamfc.com/news/2023/june/28/fulham-announces-record-sponsorship-with-SBOTOP/|url-status=live |title=Fulham announces record sponsorship with SBOTOP }}</ref>, [[HiBob]] |- |{{Fb team (N) Chelsea}} |{{flagsport|ITA}} [[Енцо Мареска]] <small>(1-19. коло)</small> <br />{{flagsport|ENG}} [[Калум МакФарлан]] <small>(20-21. коло)</small> <br />{{flagsport|ENG}} [[Лиам Росиниор]] <small>(22-34. коло)</small> <br />{{flagsport|ENG}} [[Калум МакФарлан]] <small>(34-38. коло)</small> |{{flagsport|ENG}} [[Рис Џејмс]] |{{flagsport|BRA}} [[Жоао Педро (фудбалер 2001)|Жоао Педро]] (15) |[[Nike, Inc.|Nike]]<ref>{{cite news|title=Chelsea signs record-breaking £900m Nike kit deal |url=https://www.bbc.com/news/business-37652612 |last=Wilson|first=Bill|work=BBC News |location=London|date=14 October 2016 |access-date=4 January 2023 |archive-date=4 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230104194539/https://www.bbc.com/news/business-37652612 |url-status=live }}</ref> |[[IFS AB|IFS]]{{ref|1|1}}<ref name="IBS">{{cite web|title=Chelsea Football Club selects IFS as Principal Partner |url=https://www.chelseafc.com/en/news/article/chelsea-football-club-selects-ifs-as-principal-partner |access-date=21 February 2026 |website=www.chelseafc.com |language=en-gb}}</ref>, [[FPT Corporation|FPT]]<ref>{{cite web|title=Chelsea and FPT elevate and extend partnership to Principal status |url=https://www.chelseafc.com/en/news/article/chelsea-and-fpt-elevate-and-extend-partnership-to-principal-status |access-date=22 October 2025 |website=www.chelseafc.com |language=en-gb}}</ref> |} == Завршна табела == {| class="wikitable sortable" style="text-align: center; margin:auto; font-size: 90%;" !width=7%| ! width="7%" |{{Abbr|Поз.|Позиција}} ! width="27%" |Екипа ! width="10%" |{{Abbr|Бод|Бодови}} ! width="7%" |{{Abbr|ОН|Одиграни натпревари}} ! width="7%" |{{Abbr|П|Победи}} ! width="7%" |{{Abbr|Н|Нерешени}} ! width="7%" |{{Abbr|И|Изгубени}} ! width="7%" |{{Abbr|ДГ|Дадени голови}} ! width="7%" |{{Abbr|ПГ|Примени голови}} ! width="7%" |{{Abbr|ГР|Гол-разлика}} |- style="background:#99CBFF" | {{симбол2|Premier league trophy icon.png|15}}||1.|| style="text-align:left;" |'''{{Fb team Arsenal}}''' |'''85'''||38||26||7||5||71||27||+44 |- style="background:#AFEEEE" | ||2.|| style="text-align:left;" |{{Fb team Manchester City}} |'''78'''||38||23||9||6||77||35||+42 |- style="background:#AFEEEE" | ||3.|| style="text-align:left;" |{{Fb team Manchester United}} |'''71'''||38||20||11||7||69||50||+19 |- style="background:#AFEEEE" | ||4.|| style="text-align:left;" |{{Fb team Aston Villa}} |'''65'''||38||19||8||11||56||49||+7 |- style="background:#AFEEEE" | ||5.|| style="text-align:left;" |{{Fb team Liverpool}} |'''60'''||38||17||9||12||63||53||+10 |- style="background:#B0FFB0" | ||6.|| style="text-align:left;" |{{Fb team AFC Bournemouth}} |'''57'''||38||13||18||7||58||54||+4 |- style="background:#B0FFB0" | ||7.|| style="text-align:left;" |{{Fb team Sunderland}} |'''54'''||38||14||12||12||42||48||-6 |- style="background:#FFFFBB" | ||8.|| style="text-align:left;" |{{Fb team Brighton}} |'''53'''||38||14||11||13||52||46||+6 |- | ||9.|| style="text-align:left;" |{{Fb team Brentford}} |'''53'''||38||14||11||13||55||52||+3 |- | ||10.|| style="text-align:left;" |{{Fb team Chelsea}} |'''52'''||38||14||10||14||58||52||+6 |- | ||11.|| style="text-align:left;" |{{Fb team Fulham}} |'''52'''||38||15||7||16||47||51||-4 |- | ||12.|| style="text-align:left;" |{{Fb team Newcastle United}} |'''49'''||38||14||7||17||53||55||-2 |- | ||13.|| style="text-align:left;" |{{Fb team Everton}} |'''49'''||38||13||10||15||47||50||-3 |- | ||14.|| style="text-align:left;" |{{Fb team Leeds United}} |'''47'''||38||11||14||13||49||56||-7 |- style="background:#B0FFB0" |<ref>Се квалификува за групната фаза на '''УЕФА Лига Европа 2026-2027''' како победник на [[УЕФА Лига на конференции 2025-2026]].</ref>||15.|| style="text-align:left;" |{{Fb team Crystal Palace}} |'''45'''||38||11||12||15||41||51||-10 |- | ||16.|| style="text-align:left;" |{{Fb team Nottingham Forest}} |'''44'''||38||11||11||16||48||51||-3 |- | ||17.|| style="text-align:left;" |{{Fb team Tottenham}} |'''41'''||38||10||11||17||48||57||-9 |- style="background:#FFCCCC" - |{{симбол2|1downarrow red.svg|15}}||18.|| style="text-align:left;" |'''{{Fb team West Ham United}}''' |'''39'''||38||10||9||19||46||65||-19 |- style="background:#FFCCCC" - |{{симбол2|1downarrow red.svg|15}}||19.|| style="text-align:left;" |'''{{Fb team Burnley}}''' |'''22'''||38||4||10||24||38||75||-37 |- style="background:#FFCCCC" - |{{симбол2|1downarrow red.svg|15}}||20.|| style="text-align:left;" |'''{{Fb team Wolverhampton}}''' |'''20'''||38||3||11||24||27||68||-41 |} </div> <div style="font-size:smaller"> {{Col-begin}} {{col-2}} '''''Легенда:''''' : <span style="background-color:#99CBFF;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span> '''Шампион на Англија''' и се квалификува за групната фаза на '''[[УЕФА Лигата на шампионите 2026-2027]]''' : <span style="background-color:#AFEEEE;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span> Се квалификува за групната фаза на '''[[УЕФА Лигата на шампионите 2026-2027]]''' : <span style="background-color:#B0FFB0;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span> Се квалификува за групната фаза на '''[[УЕФА Лига Европа 2026-2027]]''' : <span style="background-color:#FFFFBB;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span> Се квалификува за '''[[УЕФА Лига на конференции 2026-2027]]''' : <span style="background-color:#FFCCCC;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span> Испаѓа во ''' [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип 2026-2027]]''' {{col-2}} '''''Нотес:''''' :Три бода за победа, еден за нерешено, нула за пораз. {{col-end}} </div> ===Шампионскиот тим=== {{Главна|ФК Арсенал сезона 2025-2026}} {| class="wikitable" style="font-size:85%;width:85%;" ! width=200px |Формација (4-2-3-1) ! | Играчи (настапи) |- | rowspan=12 align=center | <div style="position:relative;"> [[File:Soccer Field Transparant.svg|200px]] {{Image label|x=0.43|y=0.09|scale=200|text='''[[Давид Раја|Раја]]'''}} {{Image label|x=0.07|y=0.40|scale=200|text='''[[Јуриен Тимбер|Тимбер]]'''}} {{Image label|x=0.27|y=0.30|scale=200|text='''[[Вилијам Салиба|Салиба]]'''}} {{Image label|x=0.58|y=0.30|scale=200|text='''[[Габриел Магаљаеш|Габриел]]'''}} {{Image label|x=0.71|y=0.40|scale=200|text='''[[Рикардо Калафјори|Калафјори]]'''}} {{Image label|x=0.18|y=0.68|scale=200|text='''[[Мартин Субименди|Субименди]]'''}} {{Image label|x=0.65|y=0.68|scale=200|text='''[[Деклан Рајс|Рајс]]'''}} {{Image label|x=0.10|y=0.95|scale=200|text='''[[Букајо Сака|Сака]]'''}} {{Image label|x=0.48|y=0.95|scale=200|text='''[[Еберечи Езе|Езе]]'''}} {{Image label|x=0.74|y=0.95|scale=200|text='''[[Леандро Тросар|Тросар]]'''}} {{Image label|x=0.42|y=1.15|scale=200|text='''[[Виктор Ѓекереш|Ѓекереш]]'''}} </div> | {{flagsport|ESP}} [[Давид Раја]] (37) |- | {{flagsport|NLD}} [[Јуриен Тимбер]] (30) |- | {{flagsport|FRA}} [[Вилијам Салиба]] (31) |- | {{flagsport|BRA}} [[Габриел Магаљаеш|Габриел]] (32) |- | {{flagsport|ITA}} [[Рикардо Калафјори]] (26) |- | {{flagsport|ESP}} [[Мартин Субименди]] (38) |- | {{flagsport|ENG}} [[Деклан Рајс]] (36) |- | {{flagsport|ENG}} [[Букајо Сака]] (31) |- | {{flagsport|ENG}} [[Еберечи Езе]] (32) |- | {{flagsport|BEL}} [[Леандро Тросар]] (31) |- | {{flagsport|SWE}} [[Виктор Ѓекереш]] (36) |- | Тренер: {{flagsport|ESP}} [[Микел Артета]] |- | colspan=2 | '''Останати играчи''': [[Габриел Мартинели]] (30), [[Нони Мадуеке]] (26), [[Пјеро Инкапје]] (25), [[Мартин Едегор]] (24), [[Микел Мерино]] (22), [[Мајлс Луис-Скели]] (20), [[Кристијан Москера]] (20), [[Габриел Жезус]] (14), [[Бен Вајт (фудбалер)|Бен Вајт]] (12), [[Каи Хаверц]] (12), [[Кристијан Нергор]] (7), ''[[Итан Нванери]]'' (6), [[Макс Дауман]] (6), [[Кепа Арисабалага]] (1). |} ==Статистика== ===Екипна=== ====Лидери на табелата==== {{Capoliste |giornate=38 |c1-nome={{Fb team (N) Liverpool}} |c1-colore=#CE2931 |c1-da=3 |c1-a=6 |c2-nome={{Fb team (N) Arsenal}} |c2-colore=#DB0007 |c2-da=7 |c2-a=38 }} ==== Созавање на пласманот ==== <div style="overflow:auto"> {| class="wikitable sortable nowrap" style="text-align:center; font-size:85%;" !rowspan=2| !1ª!!2ª!!3ª!!4ª!!5ª!!6ª!!7ª!!8ª!!9ª!!10ª!!11ª!!12ª!!13ª!!14ª!!15ª!!16ª!!17ª!!18ª!!19ª!!20ª!!21ª!!22ª!!23ª!!24ª!!25ª!!26ª!!27ª!!28ª!!29ª!!30ª!!31ª!!32ª!!33ª!!34ª!!35ª!!36ª!!37ª!!38ª |- !&#8203;!! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! |- !Арсенал |3 || 6||6 || 9|| 10|| 13|| 16|| 19|| 22|| 25|| 26|| 29|| 30|| 33|| 33|| 36|| 39|| 42|| 45|| 48|| 49|| 50|| 50|| 53|| 56|| 57|| 61*|| 64|| 67|| 70|| 70|| 70|| 70|| 73|| 76|| 79|| 82||85 |- style=background:#FFFFFF !Астон Вила |1 || 1|| 1|| 2|| 3|| 6|| 9|| 12|| 15|| 15|| 18|| 21|| 24|| 27|| 30|| 33|| 36|| 39|| 39|| 42|| 43|| 43|| 46|| 46|| 47|| 50|| 51|| 51|| 51|| 51|| 54|| 55|| 58|| 58|| 58|| 59|| 62||65 |- !Барнли | 0|| 3|| 3|| 3|| 4|| 4|| 4|| 7|| 10|| 10|| 10|| 10|| 10|| 10|| 10|| 10|| 11|| 12|| 12|| 12|| 13|| 14|| 15|| 15|| 15|| 18||19 || 19|| 19|| 20|| 20|| 20|| 20|| 20|| 20|| 21|| 21||22 |- style=background:#FFFFFF !Борнмут |0 || 3|| 6|| 9|| 10|| 11|| 14|| 15|| 18|| 18|| 18|| 19|| 19|| 19|| 20|| 21|| 22|| 22|| 23|| 23|| 26|| 27|| 30|| 33|| 34|| 37||38 || 39|| 40|| 41|| 42|| 45|| 48|| 49|| 52|| 55|| 56||57 |- !Брајтон | 1|| 1|| 4|| 4|| 5|| 8|| 9|| 12|| 12|| 15|| 16|| 19|| 22|| 22|| 23|| 23|| 24|| 24|| 25|| 28|| 29|| 30|| 30|| 31|| 31|| 31||34 || 37|| 37|| 40|| 43|| 46|| 47|| 50|| 50|| 53|| 53||53 |- style=background:#FFFFFF !Брентфорд | 0|| 3|| 3|| 4|| 4|| 7|| 7|| 10|| 13|| 13|| 16|| 16|| 19|| 19|| 19|| 20|| 23|| 26|| 27|| 30|| 33|| 33|| 33|| 36|| 39|| 40||40 || 43|| 44|| 45|| 46|| 47|| 48|| 48|| 51|| 51|| 52||53 |- !Вест Хем Јунајтед | 0|| 0|| 3|| 3|| 3|| 4|| 4|| 4|| 4|| 7|| 10|| 11|| 11|| 12|| 13|| 13|| 13|| 13|| 14|| 14|| 14|| 17|| 20|| 20|| 23|| 24||25 || 25|| 28|| 29|| 29|| 32|| 33|| 36|| 36|| 36|| 36||39 |- style=background:#FFFFFF !Вулверхемптон | 0|| 0|| 0|| 0|| 0|| 1|| 2|| 2|| 2|| 2|| 2|| 2|| 2|| 2|| 2|| 2|| 2|| 2|| 3|| 6|| 7|| 8|| 8|| 8|| 8|| 9|| 10*|| 13|| 16|| 17|| 17|| 17|| 17|| 17|| 18|| 18|| 19||20 |- !Евертон |0 || 3|| 6|| 7|| 7|| 8|| 11|| 11|| 11|| 12|| 15|| 18|| 18|| 21|| 24|| 24|| 24|| 25|| 28|| 28|| 29|| 32|| 33|| 34|| 37|| 37|| 37|| 40|| 43|| 43|| 46|| 47|| 47|| 47|| 48|| 49|| 49||49 |- style=background:#FFFFFF !Кристал Палас | 1|| 2|| 5|| 6|| 9|| 12|| 12|| 13|| 13|| 16|| 17|| 20|| 20|| 23|| 26|| 26|| 26|| 26|| 27|| 27|| 28|| 28|| 28|| 29|| 32|| 32|| 35|| 35|| 38|| 39|| 39*|| 42|| 43|| 43|| 43|| 44|| 45||45 |- !Ливерпул |3 || 6||9 || 12|| 15|| 15|| 15|| 15|| 15|| 18|| 18|| 18|| 21|| 22|| 23|| 26|| 29|| 32|| 33|| 34|| 35|| 36|| 36|| 39|| 39|| 42|| 45|| 48|| 48|| 49|| 49|| 52|| 55|| 58|| 58|| 59|| 59||60 |- style=background:#FFFFFF !Лидс Јунајтед |3 || 3|| 4|| 4|| 7|| 8|| 8|| 8|| 11|| 11|| 11|| 11|| 11|| 14|| 15|| 16|| 19|| 20|| 21|| 22|| 22|| 25|| 26|| 26|| 29|| 30||31 || 31|| 31|| 32|| 33|| 36|| 39|| 40|| 43|| 44|| 47||47 |- !Манчестер Јунајтед |0 || 1|| 4|| 4|| 7|| 7|| 10|| 13|| 16|| 17|| 18|| 18|| 21|| 22|| 25|| 26|| 26|| 29|| 30|| 31|| 32|| 35|| 38|| 41|| 44|| 45|| 48|| 51|| 51|| 54|| 55|| 55|| 58|| 61|| 64|| 65|| 68||71 |- style=background:#FFFFFF !Манчестер Сити | 3||3 || 3|| 6|| 7|| 10|| 13|| 16|| 16|| 19|| 22|| 22|| 25|| 28|| 31|| 34|| 37|| 40|| 41|| 42|| 43|| 43|| 46|| 47|| 50|| 53|| 56|| 59|| 60|| 61|| 61*|| 64|| 67|| 70|| 71|| 74|| 79||79 |- !Нотингем Форест | 3|| 4|| 4|| 4|| 5|| 5|| 5|| 5|| 5|| 6|| 9|| 12|| 12|| 15|| 15|| 18|| 18|| 18|| 18|| 18|| 21|| 22|| 25|| 26|| 26|| 27|| 27|| 27|| 28|| 29|| 32|| 33|| 36|| 39|| 42|| 43|| 43||44 |- style=background:#FFFFFF !Њукасл Јунајтед |1 || 1|| 2|| 5|| 6|| 6|| 9|| 9|| 12|| 12|| 12|| 15|| 18|| 19|| 22|| 22|| 23|| 23|| 26|| 29|| 32|| 33|| 33|| 33|| 33|| 36|| 36|| 36|| 39|| 42|| 42|| 42|| 42|| 42|| 45|| 46|| 49||49 |- !Сандерленд | 3|| 3|| 6|| 7|| 8|| 11|| 11|| 14|| 17|| 18|| 19|| 19|| 22|| 23|| 23|| 26|| 27|| 28|| 29|| 30|| 30|| 33|| 33|| 36|| 36|| 36|| 36|| 37|| 40|| 40|| 43|| 46|| 46|| 46|| 47|| 48|| 51||54 |- style=background:#FFFFFF !Тотенхем | 3||6 || 6|| 9|| 10|| 11|| 14|| 14|| 17|| 17|| 18|| 18|| 18|| 19|| 22|| 22|| 22|| 25|| 26|| 27|| 27|| 27|| 28|| 29|| 29|| 29|| 29|| 29|| 29|| 30|| 30|| 30|| 31|| 34|| 37|| 38|| 38||41 |- !Фулам | 1|| 2|| 2|| 5|| 8|| 8|| 8|| 8|| 8|| 11|| 11|| 14|| 17|| 17|| 17|| 20|| 23|| 26|| 27|| 28|| 31|| 31|| 34|| 34|| 34|| 34|| 37|| 40|| 40|| 41|| 44|| 44|| 45|| 48|| 48|| 48|| 49||52 |- style=background:#FFFFFF !Челси | 1|| 4|| 7|| 8|| 8|| 8|| 11|| 14|| 14|| 17|| 20|| 23|| 24|| 24|| 25|| 28|| 29|| 29|| 30|| 31|| 31|| 34|| 37|| 40|| 43|| 44||45 || 45|| 48|| 48|| 48|| 48|| 48|| 48|| 48|| 49|| 52||52 |} </div> === Поединечна статистика === ==== Листа на стрелци ==== {{Classifica marcatori/inizio|пенали=да}} {{Classifica marcatori|голови=27|пенали=3|NOR|име='''[[Ерлинг Холанд]]'''|клуб={{Fb team Manchester City}}|позадина=|глава=да}} {{Classifica marcatori|голови=22|пенали=8|BRA|име=[[Игор Тијаго]]|клуб={{Fb team Brentford}}}} {{Classifica marcatori|голови=17|пенали=1|GHA|име=[[Антуан Семењо]]|клуб=<small>10 {{Fb team AFC Bournemouth}} <br> {{0}}7 {{Fb team Manchester City}}</small>}} {{Classifica marcatori|голови=16|пенали=0|ENG|име=[[Оли Воткинс]]|клуб={{Fb team Aston Villa}}}} {{Classifica marcatori|голови=15|пенали=0|BRA|име=[[Жоао Педро (фудбалер 2001)|Жоао Педро]]|клуб={{Fb team Chelsea}}}} {{Classifica marcatori|голови=15|пенали=1|ENG|име=[[Морган Гибс-Вајт]]|клуб={{Fb team Nottingham Forest}}}} <!--{{Classifica marcatori|reti=14|rigori=3|nazione=SWE|nome=[[Viktor Gyökeres]]|squadra=Arsenal}} {{Classifica marcatori|reti=14|rigori=3 |nazione=ENG|nome=[[Dominic Calvert-Lewin]]|squadra=Leeds Utd}} {{Classifica marcatori|reti=13|rigori=1 |nazione=ENG|nome=[[Danny Welbeck]]|squadra=Brighton}} {{Classifica marcatori|reti=13|rigori=1 |nazione=FRA|nome=[[Eli Junior Kroupi]]|squadra=Bournemouth}} {{Classifica marcatori|reti=12|rigori=4 |nazione=FRA|nome=[[Jean-Philippe Mateta]]|squadra=Crystal Palace}} {{Classifica marcatori|reti=11|rigori=2 |nazione=FRA|nome=[[Hugo Ekitike]]|squadra=Liverpool}} {{Classifica marcatori|reti=11|rigori= |nazione=SVN|nome=[[Benjamin Šeško]]|squadra=Manchester United}} {{Classifica marcatori|reti=11|rigori= |nazione=BRA|nome=[[Richarlison]]|squadra=Tottenham}} {{Classifica marcatori|reti=11|rigori=2 |nazione=NED|nome=[[Zian Flemming]]|squadra=Burnley}} {{Classifica marcatori|reti=11|rigori= |nazione=CMR|nome=[[Bryan Mbeumo]]|squadra=Manchester United}} {{Classifica marcatori|reti=10|rigori= |nazione=WAL|nome=[[Harry Wilson]]|squadra=Fulham}} {{Classifica marcatori|reti=10|rigori=2|nazione=ARG|nome=[[Enzo Fernández]]|squadra=Chelsea}} {{Classifica marcatori|reti=10|rigori= |nazione=ENG|nome=[[Morgan Rogers]]|squadra=Aston Villa}} {{Classifica marcatori|reti=9|rigori=5 |nazione=ENG|nome=[[Cole Palmer]]|squadra=Chelsea}} {{Classifica marcatori|reti=9|rigori=2 |nazione=BRA|nome=[[Casemiro]]|squadra=Newcastle}} {{Classifica marcatori|reti=5|rigori=2 |nazione=BRA|nome=[[Bruno Fernandes]]|squadra=Manchester United}} {{Classifica marcatori|reti=8|rigori=1 |nazione=ENG|nome=[[Jarrod Bowen]]|squadra=West Ham}} {{Classifica marcatori|reti=7|rigori= |nazione=ENG|nome=[[Phil Foden]]|squadra=Manchester City}} {{Classifica marcatori|reti=7|rigori=1 |nazione=DEU|nome=[[Nick Woltemade]]|squadra=Newcastle}} {{Classifica marcatori|reti=5|rigori= |nazione=PRT|nome=[[Pedro Neto]]|squadra=Chelsea}} {{Classifica marcatori|reti=5|rigori=2 |nazione=PRT|nome=[[Bruno Fernandes]]|squadra=Manchester United}} {{Classifica marcatori|reti=4|rigori= |nazione=ENG|nome=[[Jaidon Anthony]]|squadra=Burnley}} {{Classifica marcatori|reti=7|rigori=1 |nazione=EGY|nome=[[Mohamed Salah]]|squadra=Liverpool}} {{Classifica marcatori|reti=4|rigori= |nazione=FRA|nome=[[Wilson Isidor]]|squadra=Sunderland}} {{Classifica marcatori|reti=4|rigori=1 |nazione=SEN|nome=[[Iliman Ndiaye]]|squadra=Everton}} {{Classifica marcatori|reti=3|rigori= |nazione=SEN|nome=[[Ismaïla Sarr]]|squadra=Crystal Palace}} {{Classifica marcatori|reti=3|rigori= |nazione=ECU|nome=[[Moisés Caicedo]]|squadra=Chelsea}} {{Classifica marcatori|reti=2|rigori= |nazione=NZL|nome=[[Chris Wood (calciatore)|Chris Wood]]|squadra=Nottingham Forest}} {{Classifica marcatori|reti=2|rigori= |nazione=WAL|nome=[[Brennan Johnson]]|squadra=Tottenham}} {{Classifica marcatori|reti=2|rigori= |nazione=NLD|nome=[[Jurriën Timber]]|squadra=Arsenal}} {{Classifica marcatori|reti=2|rigori= |nazione=ESP|nome=[[Martín Zubimendi]]|squadra=Arsenal}} {{Classifica marcatori|reti=2|rigori= |nazione=ITA|nome=[[Federico Chiesa]]|squadra=Liverpool}} {{Classifica marcatori|reti=1|rigori= |nazione=NLD|nome=[[Cody Gakpo]]|squadra=Liverpool}} {{Classifica marcatori|reti=1|rigori= |nazione=NLD|nome=[[Tijjani Reijnders]]|squadra=Manchester City}} {{Classifica marcatori|reti=1|rigori= |nazione=ALG|nome=[[Rayan Cherki]]|squadra=Manchester City}} {{Classifica marcatori|reti=1|rigori= |nazione=CHE|nome=[[Dan Ndoye]]|squadra=Nottingham Forest}} {{Classifica marcatori|reti=1|rigori=1 |nazione=DNK|nome=[[Matt O'Riley]]|squadra=Brighton}} {{Classifica marcatori|reti=1|rigori= |nazione=BRA|nome=[[Pedro Neto]]|squadra=Chelsea}} --> {{Classifica marcatori/fine}} ==Наводи== {{наводи}} == Надворешни врски == *[https://www.premierleague.com/ Матична страница] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140716025100/http://www.premierleague.com/en-gb.html |date=2014-07-16 }} {{Сезони во Премиер лигата на Англија}} [[Категорија:Фудбалот во Англија]] [[Категорија:Фудбалски лиги во сезоната 2025-2026|Англија]] 9thc72uafk01wsztojpny0rn2ndkqi1 5567409 5567375 2026-05-30T19:32:02Z Carshalton 30527 /* Листа на стрелци */ 5567409 wikitext text/x-wiki {{Infobox football tournament season |title = Премиер лига на Англија 2025-2026 |other_titles = FA Premier League 2025-2026 |logo = Premier League Logo.svg |pixels = 175px |competition = Премиер лига на Англија |sport = Фудбал |country = {{ENG}} |edition = 127-мо (34-то на Премиер лигата) |date_start = 15 август 2025 |date_end = 24 мај 2026 |champions = {{Fb team Arsenal}}<br>14. титула |relegated = {{Fb team West Ham United}}<br>{{Fb team Burnley}}<br>{{Fb team Wolverhampton}} |continentalcup1 = [[УЕФА Лига на шампиони 2026-2027|Лига на шампиони]] |continentalcup1 qualifiers = 5. клуба |continentalcup1_clubs = {{Fb team Arsenal}}<br>{{Fb team Manchester City}}<br>{{Fb team Manchester United}}<br>{{Fb team Aston Villa}}<br>{{Fb team Liverpool}} |continentalcup2 = [[УЕФА Лига Европа 2026-2027|Лига Европа]] |continentalcup2 qualifiers = 2. клуба |continentalcup2_clubs = {{Fb team AFC Bournemouth}}<br>{{Fb team Sunderland}} |continentalcup3 = [[УЕФА Лига на конференции 2026-2027|Лига на конференции]] |continentalcup3 qualifiers = 1. клуб |continentalcup3_clubs = {{Fb team Brighton}} |matches played = 380 |goals = 1045 |top scorer = {{flagsport|NOR}} [[Ерлинг Холанд]]<br /> {{small|(27 гола)}} |prevseason = [[Премиер лига на Англија 2024-2025|2024–25]] |nextseason = [[Премиер лига на Англија 2026-2027|2026–27]] |updated = 25 мај 2026 }} '''Премиер лига на Англија 2025-2026''' била 127-мото издание на највисокото ниво на професионалните фудбалски лиги на Англија, како и 34-тата сезона на [[Премиер лига на Англија|Премиер лигата]] од нејзиното основање во 1992 година. Сезоната започнала на 15 август 2025, а завршила на 24 мај 2026. Екипата на [[ФК Ливерпул|Ливерпул]] влегла како бранител на титулата од претходната сезона. [[ФК Лидс Јунајтед|Лидс Јунајтед]], [[ФК Барнли|Барнли]] и [[АФК Сандерленд|Сандерленд]] биле трите нови екипи, откако обезбедиле промоција во [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип 2024-2025|Чемпионшип лигата 2024-2025]]. Тие ги замениле {{Fb team (N) Leicester City}}, {{Fb team (N) Ipswich Town}} и {{Fb team (N) Southampton}}, кои како трите најслабопласирани екипи во претходната сезона испаднале во [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип 2025-2026|Чемпионшип 2025-2026]]. На 19 мај 2026, [[ФК Арсенал|Арсенал]] ја освоиле титулата станувајќи шампиони по четиринаесетти пат во клупската историја, после нерешениот резултат на нивниот најголем конкурент во оваа сезона {{Fb team (N) Manchester City}} со {{Fb team (N) AFC Bournemouth}}.<ref>{{cite news|url=https://makfax.com.mk/sport/video-bornmut-go-zapre-siti-arsenal-e-shampion-po-22-godini/|title=(Видео) Борнмут го запре Сити, Арсенал е шампион по 22 години|publisher=макфакс|date=19 мај 2026|access-date=25 мај 2026}}</ref> Со тоа, ''„топџиите“'' ја прекинале сушата од 22 години без првенствена титула, со што завршило нивното чекање на трофејот кој последен пат бил освоен во [[Премиер лига на Англија 2003-2004|сезоната 2003-2004]].<ref name="SKY1">{{Cite web |title=Arsenal win Premier League: Mikel Arteta's side end 22-year wait for title |url=https://www.skysports.com/football/news/11670/13545591/arsenal-win-premier-league-mikel-artetas-side-end-22-year-wait-for-title |access-date=19 May 2026 |website=Sky Sports |language=en}}</ref> Како шампиони, тие исто така се квалификувале за лигашката фаза на [[УЕФА Лига на шампиони 2026-2027|Лигата на шампионите за следната сезона]], заедно со Манчестер Сити (кои завршиле втори со 7 бодови помалку од шампионот), третопласираниот Манчестер Јунајтед, четвртопласираната {{Fb team (N) Aston Villa}} и петтопласираниот {{Fb team (N) Liverpool}}. Борнмут и Сандерленд, се квалификувале за [[УЕФА Лига Европа 2026-2027]], додека {{Fb team (N) Brighton & Hove Albion}} изборил учество во [[УЕФА Лига на конференции 2026-2027|УЕФА Лигата на конференции]]. {{Fb team (N) West Ham United}}, {{Fb team (N) Burnley}} и {{Fb team (N) Wolverhampton}} биле трите екипи кои испаднале од лигата во оваа сезона. Најдобaр стрелец во оваа сезона бил [[Ерлинг Холанд]] од Манчестер Сити со 27 постигнати гола.<ref>{{cite news |url=https://www.premierleague.com/news/4591856/haaland-wins-202526-premier-league-golden-boot-award |title=Haaland wins 2025/26 Premier League Golden Boot award |publisher=Premier League |access-date=24 May 2026 |date=24 May 2026}}</ref> ==Општо== ===Формула=== Трета последователна сезона, најдобрите четири екипи на крајот од сезоната влегуваат во лигашката фаза на [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите 2026-2027]]. Сепак, Англија обезбедила „бонус место за Европа“ благодарение на добрите резултати на англиските клубови во натпреварувањата на УЕФА, што и на петтопласираната екипа и овозможува да игра во Лигата на шампионите. Шесттопласираната екипа и победникот на [[ФА куп 2025-2026|ФА купот]] ќе изборат пласман во лигашката фаза на [[УЕФА Лига Европа 2026-2027|Лига Европа]]; победникот на [[Лига куп на Англија 2025-2026|Лига купот]] стекнува право на учество во [[УЕФА Лига на конференции|УЕФА Лигата на конференции 2026-2027]]. Во случај освојувачите на двата домашни купови веќе да имаат обезбедено пласман во [[Европски фудбалски натпреварувања|европските купови]] преку првенството, наместо нив ќе се квалификуваат седмопласираната екипа во првенството во Лига Европа и осмопласираната екипа во Лигата на конференции. Трите последни екипи на крајот од сезоната испаѓаат во [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип|Чемпионшип]]. ===Промена на екипи=== Вкупно 20 клубови учествувале во Премиер лигата на Англија за сезоната 2025-2026, вклучувајќи ги 17-те екипи од претходната сезона [[Премиер лига на Англија 2024-2025|2024-2025]], двата прво пласирани клуба од [[Чемпионшип лига на Англија 2024-2025|Чемпионшип лигата 2024-2025]], и победникот на плејофот од истата лига. Новите екипи во оваа сезона биле [[ФК Лидс Јунајтед|Лидс Јунајтед]], кои се вратиле во највисокото фудбалско ниво на Англија по две години отсуство и нивното испаѓање во [[Премиер лига на Англија 2022-2023|сезоната 2022-2023]], потоа [[ФК Барнли|Барнли]], кои се вратиле по само една година отсуство и испаѓањето во [[Премиер лига на Англија 2023-2024|сезоната 2023-2024]], и [[АФК Сандерленд|Сандерленд]], кој како победник на плејофот се вратиле во Премиер лигата по осум години пауза од нивното испаѓање во сезоната [[Премиер лига на Англија 2016-2017|сезоната 2016-2017]]. Тие ги замениле {{Fb team (N) Leicester City}}, {{Fb team (N) Ipswich Town}} и {{Fb team (N) Southampton}}. {| |- style="vertical-align: top;" | {| class="wikitable" border="1" width="100%" ! align="center" |Поз. ! width="260" |'''[[Премиер лига на Англија 2024-2025|Премиер лига 2024-2025]]''' ! align="center" |Гол-раз. ! width="center" |Бод. |- style="background: #FF8888;" |<center>'''18.''' </center> |'''{{Fb team Leicester City}}''' |<center>'''-47''' </center> |<center>'''25''' </center> |- style="background: #FF8888;" |<center>'''19.''' </center> |'''{{Fb team Ipswich Town}}''' |<center>'''-46''' </center> |<center>'''22''' </center> |- style="background: #FF8888;" |<center>'''20.''' </center> |'''{{Fb team Southampton}}''' |<center>'''-60''' </center> |<center>'''12''' </center> |} {| class="wikitable" style="font-size: 90%" width="100%" | width="20px" bgcolor="FF8888" | |<small>Испаднале од [[Премиер лига на Англија 2021-2022|Премиер лигата]]</small> |} <td valign="top"> {| class="wikitable" border="1" width="100%" ! align="center" |Поз. ! width="260" |'''[[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип 2024-2025|Чемпионшип 2024-2025]]''' ! align="center" |Гол-раз. ! width="center" |Бод. |- style="background: #90EE90;" |<center>'''1.''' </center> |'''{{Fb team Leeds United}}''' |<center>'''+65''' </center> |<center>'''100''' </center> |- style="background: #90EE90;" |<center>'''2.''' </center> |'''{{Fb team Burnley}}''' |<center>'''+53''' </center> |<center>'''100''' </center> |- style="background: #FFFF99;" |<center>'''3.'''</center> |'''{{Fb team Sheffield United}}''' |<center>'''+27''' </center> |<center>'''90''' </center> |- style="background: #FFFF99;" |<center>'''4.'''</center> |'''{{Fb team Sunderland}}''' |<center>'''+14''' </center> |<center>'''76''' </center> |- style="background: #FFFF99;" |<center>'''5.'''</center> |'''{{Fb team Coventry City}}''' |<center>'''+6''' </center> |<center>'''69''' </center> |- style="background: #FFFF99;" |<center>'''6.'''</center> |'''{{Fb team Bristol City}}''' |<center>'''+4''' </center> |<center>'''68''' </center> |} {| class="wikitable" style="font-size: 90%" width="100%" | width="20px" bgcolor="90EE90" | |<small>Се пласирале во ''Премиер лигата''</small> |- | width="20px" bgcolor="FFFF99" | |<small>Играле плејоф за пласман во ''Премиер лигата''</small> |} |} '''Плејоф за влез во Премиер лигата''' {{4TeamBracket-FL | RD1=Полуфинале | RD2=Финале | RD1-seed1=3 | RD1-team1= '''{{Fb team Sheffield United}}''' | RD1-score1-1= '''3''' | RD1-score1-2= '''3''' | RD1-score1-A= '''6''' | RD1-seed2=6 | RD1-team2= {{Fb team Bristol City}} | RD1-score2-1= 0 | RD1-score2-2= 0 | RD1-score2-A= 0 | RD1-seed3=4 | RD1-team3= '''{{Fb team Sunderland}}''' {{aet}} | RD1-score3-1= '''2''' | RD1-score3-2= 1 | RD1-score3-A= '''3''' | RD1-seed4=5 | RD1-team4= {{Fb team Coventry City}} | RD1-score4-1= 1 | RD1-score4-2= 1 | RD1-score4-A= 2 | RD2-seed1= 3 | RD2-team1= {{Fb team Sheffield United}} | RD2-score1= 1 | RD2-seed2= 4 | RD2-team2= '''{{Fb team Sunderland}}''' | RD2-score2= '''2''' }} ==Екипи== ===Екипи учеснички и нивните амблеми=== {{col-begin}} {{col-break|width=30%}} *{{Fb team Arsenal}} *{{Fb team Aston Villa}} *{{Fb team Burnley}} *{{Fb team AFC Bournemouth}} *{{Fb team Brighton}} *{{Fb team Brentford}} *{{Fb team West Ham United}} *{{Fb team Wolverhampton}} *{{Fb team Everton}} *{{Fb team Crystal Palace}} *{{Fb team Liverpool}} *{{Fb team Leeds United}} *{{Fb team Manchester United}} *{{Fb team Manchester City}} *{{Fb team Nottingham Forrest}} *{{Fb team Newcastle United}} *{{Fb team Sunderland}} *{{Fb team Tottenham}} *{{Fb team Fulham}} *{{Fb team Chelsea}} {{col-break|width=70%}} <gallery> Arsenal FC.png|<div class="center">Арсенал</div> 150px-.Aston Villa FC crest (2016).svg.png|<div class="center">Астон Вила</div> Burnley FC Logo.png|<div class="center">Барнли</div> AFC Bournemouth (2013).png|<div class="center">Борнмут</div> Brighton & Hove Albion logo.png|<div class="center">Брајтон</div> Brentford FC crest.png|<div class="center">Брентфорд</div> West Ham United FC logo.png|<div class="center">Вест Хем Јунајтед</div> Wolverhampton Wanderers.png|<div class="center">Вулверхемптон</div> Everton FC logo.png|<div class="center">Евертон</div> Crystal Palace logo.png|<div class="center">Кристал Палас</div> Liverpool FC.png|<div class="center">Ливерпул</div> Leeds United F.C. logo.png|<div class="center">Лидс Јунајтед</div> Manchester United FC crest.svg|<div class="center">Манчестер Јунајтед</div> Грб на Манчестер Сити.png|<div class="center">Манчестер Сити</div> Nottingham Forest F.C. logo.png|<div class="center">Нотингем Форест</div> Newcastle United Logo.png|<div class="center">Њукасл Јунајтед</div> Logo Sunderland.png|<div class="center">Сандерленд</div> Tottenham Hotspur.png|<div class="center">Тотенхем</div> Fulham FC (shield).png|<div class="center">Фулам</div> Chelsea crest.svg|<div class="center">Челси</div> </gallery> {{col-end}} ===Стадиони и локации=== {{location map+ |England |float = right |width = 440 |places = {{location map~ |England |lat=52.509112 |long=-1.884783 |label=<small>{{Fb team (N) Aston Villa}}</small>|position=bottom}} {{location map~ |England |lat=50.735278 |long=-1.838333 |label=<small>{{Fb team (N) AFC Bournemouth}}</small>|position=left}} {{location map~ |England |lat=50.8616 |long=-0.0837 |label=<small>{{Fb team (N) Brighton}}</small>|position=top}} {{location map~ |England |lat=53.438836 |long=-2.966308 |label=<small>{{Fb team (N) Everton}}<br/>{{Fb team (N) Liverpool}}</small>|position=top}} {{location map~ |England |lat=53.7778 |long=-1.5722 |label=<small>{{Fb team (N) Leeds United}}</small>|position=right}} {{location map~ |England |lat=53.789 |long=-2.248 |label=<small>{{Fb team (N) Burnley}}</small>|position=top}} {{location map~ |England |lat=53.463053 |long=-2.291335 |label=<small>[[ФК Манчестер Јунајтед|Манчестер&nbsp;Јунајтед]]<br>[[ФК Манчестер Сити|Манчестер&nbsp;Сити]]</small>|position=right}} {{location map~ |England |lat=54.9756 |long=-1.6216|label=<small>{{Fb team (N) Newcastle United}}</small>|position=left}} {{location map~ |England |lat=52.94 |long=-1.132778 |label=<span style="font-size:85%;">[[ФК Нотингем Форест|Нотингем&nbsp;Форест]]</span>|position=right}} {{location map~ |England |lat=54.9146 |long=-1.3884 |label=<small>{{Fb team (N) Sunderland}}</small>|position=bottom}} {{location map~ |England |lat=52.590278 |long=-2.130278 |label=<small>{{Fb team (N) Wolverhampton}}</small>|position=left}} {{location map~ |England |lat=51.531908 |long=0.039406 |label=<small>'''Лондон'''</small>|position=right|mark=Black pog.svg}} {{location map~ |England |lat=55.8 |long=0.7 |label=<small>'''Екипи од Лондон:'''<br/>{{Fb team (N) Arsenal}}<br/>{{Fb team (N) Brentford}}<br/>[[ФК Вест Хем Јунајтед|Вест&nbsp;Хем]]<br/>{{Fb team (N) Crystal Palace}}<br/>{{Fb team (N) Tottenham}}<br/>[[ФК Фулам|Фулам]]<br/>{{Fb team (N) Chelsea}}</small>|mark=TransparentPlaceholder.png|marksize=0|position=bottom}} |caption = Локации на екипите учесници во Премиер лигата на Англија 2025-2026. }} {| class="wikitable sortable" style="font-size:85%; width:60%" !Екипа !Сезона !Град !Стадион !Претходна сезона |- | {{Fb team (N) Arsenal}} | [[ФК Арсенал сезона 2025-2026|''детали'']] | [[Лондон]] | [[Стадион Емирејтс|Емирејтс]] | [[Премиер лига на Англија 2024-2025|2. место во Премиер лигата]] |- | {{Fb team (N) Aston Villa}} | [[ФК Астон Вила сезона 2025-2026|''детали'']] | [[Бирмингем]] | [[Вила Парк]] | [[Премир лига на Англија 2024-2025|6. место во Премиер лигата]] |- | {{Fb team (N) Burnley}} | [[АФК Борнмут сезона 2025-2026|''детали'']] | [[Барнли]] | [[Трф Мор]] | [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип 2024-2025|2. место во Чемпионшип]], промоција |- | {{Fb team (N) AFC Bournemouth}} | [[АФК Борнмут сезона 2025-2026|''детали'']] | [[Борнмут]] | [[Дин Корт]] | [[Премир лига на Англија 2024-2025|9. место во Премиер лигата]] |- | {{Fb team (N) Brighton}} | [[ФК Брајтон сезона 2025-2026|''детали'']] | [[Брајтон и Хоув]] | [[Фалмер (стадион)|Фалмер]] | [[Премиер лига на Англија 2024-2025|8. место во Премиер лигата]] |- | {{Fb team (N) Brentford}} | [[ФК Брентфорд сезона 2025-2026|''детали'']] | [[Лондон]] <small>([[Брентфорд]])</small> | [[Брентфорд Комјунити Стедиум]] | [[Премиер лига на Англија 2024-2025|10. место во Премиер лигата]] |- | {{Fb team (N) West Ham United}} | [[ФК Вест Хем Јунајтед сезона 2025-2026|''детали'']] | [[Лондон]] <small>([[Стратфорд (Лондон)|Стратфорд]])</small> | [[Стадион Лондон]] | [[Премиер лига на 2024-2025|14. место во Премиер лигата]] |- | {{Fb team (N) Wolverhampton}} | [[ФК Вулверхемптон Вондерерс сезона 2025-2026|''детали'']] | [[Вулверхемптон]] | [[Стадион Молинју|Молинју]] | [[Премиер лига на Англија 2024-2025|16. место во Премиер лигата]] |- | {{Fb team (N) Everton}} | [[ФК Евертон сезона 2025-2026|''детали'']] | [[Ливерпул]] | [[Стадион Хил Дикинсон|Хил Дикинсон]] | [[Премиер лига на Англија 2024-2025|13. место во Премиер лигата]] |- | {{Fb team (N) Crystal Palace}} | [[ФК Кристал Палас сезона 2025-2026|''детали'']] | [[Лондон]] <small>([[Кројдон]])</small> | [[Селхрст Парк]] | [[Премиер лига на Англија 2024-2025|12. место во Премиер лигата]] |- | {{Fb team (N) Liverpool}} | [[ФК Ливерпул сезона 2025-2026|''детали'']] | [[Ливерпул]] | [[Анфилд]] | '''[[Премиер лига на Англија 2024-2025|Шампион на Англија]]''' |- | {{Fb team (N) Leeds United}} | [[ФК Лидс Јунајтед сезона 2025-2026|''детали'']] | [[Лидс]] | [[Иланд Роуд]] | [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип 2024-2025|1. место во Чемпионшип]], промоција |- | {{Fb team (N) Manchester United}} | [[ФК Манчестер Јунајтед сезона 2025-2026|''детали'']] | rowspan=2| [[Манчестер]] | [[Олд Трафорд]] | [[Премиер лига на Англија 2024-2025|15. место во Премиер лигата]] |- | {{Fb team (N) Manchester City}} | [[ФК Манчестер Сити сезона 2025-2026|''детали'']] | [[Градски стадион во Манчестер|Етихад]] | [[Премиер лига на Англија 2024-2025|3. место во Премиер лигата]] |- | {{Fb team (N) Nottingham Forest}} | [[ФК Нотингем Форест сезона 2025-2026|''детали'']] | [[Нотингем]] | [[Сити Граунд]] | [[Премиер лига на Англија 2024-2025|7. место во Премиер лигата]] |- | {{Fb team (N) Newcastle United}} | [[ФК Њукасл Јунајтед сезона 2025-2026|''детали'']] | [[Њукасл на Тајн]] | [[Сент Џејмсис Парк]] | [[Премиер лига на Англија 2024-2025|5. место во Премиер лигата]] |- | {{Fb team (N) Sunderland}} | [[АФК Сандерленд сезона 2025-2026|''детали'']] | [[Сандерленд]] | [[Стедиум оф Лајт]] | [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип 2024-2025|4. место во Чемпионшип]], промоција преку плејоф |- | {{Fb team (N) Tottenham}} | [[ФК Тотенхем Хотспар сезона 2025-2026|''детали'']] | [[Лондон]] <small>([[Тотенхем]])</small> | [[Стадион Тотенхем Хотспар]] | [[Премиер лига на Англија 2024-2025|17. место во Премиер лигата]] |- | {{Fb team (N) Fulham}} | [[ФК Фулам сезона 2025-2026|''детали'']] | [[Лондон]] <small>([[Хамерсмит и Фулам]])</small> | [[Крејвен Котиџ]] | [[Премиер лига на Англија 2024-2025|11. место во Премиер лигата]] |- | {{Fb team (N) Chelsea}} | [[ФК Челси сезона 2025-2026|''детали'']] | [[Лондон]] <small>([[Хамерсмит и Фулам]])</small> | [[Стемфорд Бриџ]] | [[Премиер лига на Англија 2024-2025|4. место во Премиер лигата]] |} ===Личности и спонзори=== {| class="wikitable sortable" style="font-size:85%;" width=80% |- ! width=15% | Екипа ! width=20% | Тренер ! width=15% | Капитен ! width=15% | Најдобар стрелец ! width=10% | Опрема ! width=15% | Спонзор |- |{{Fb team (N) Arsenal}} |{{flagsport|ESP}} [[Микел Артета]] |{{flagsport|NOR}} [[Мартин Едегор]] |{{flagsport|SWE}} [[Виктор Ѓекереш]] (14) |[[Adidas]]<ref>{{cite news |title=Adidas and Arsenal launch new partnership |url=https://news.adidas.com/football/adidas-and-arsenal-launch-new-partnership-with-2019-20-home-kit/s/a792ee1b-7f39-4f66-a095-a689e151ec5b |publisher=Adidas |access-date=1 July 2019 |archive-date=21 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221090612/https://news.adidas.com/fooTBAll/adidas-and-arsenal-launch-new-partnership-with-2019-20-home-kit/s/a792ee1b-7f39-4f66-a095-a689e151ec5b |url-status=live }}</ref> |[[Емирејтс (авиокомпанија)|Emirates]]<ref>{{cite press release |date=19 February 2018 |title=Emirates and Arsenal Renew Sponsorship Deal |website= |publisher=Emirates |publication-place=London |url=https://www.emirates.com/media-centre/emirates-and-arsenal-renew-sponsorship-deal |url-status=live |access-date=24 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210714222642/https://www.emirates.com/media-centre/emirates-and-arsenal-renew-sponsorship-deal |archive-date=14 July 2021}}</ref>, [[Rwanda Development Board|Visit Rwanda]]<ref>{{cite press release |date=23 May 2018 |title=Arsenal partner with 'Visit Rwanda' |publisher=Arsenal Football Club |location=London |url=https://www.arsenal.com/news/club-welcomes-visit-rwanda-new-partner |url-status=live |access-date=23 May 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210802014646/https://www.arsenal.com/news/club-welcomes-visit-rwanda-new-partner |archive-date=2 August 2021}}</ref> |- |{{Fb team (N) Aston Villa}} |{{flagsport|ESP}} [[Унаи Емери]] |{{flagsport|SCO}} [[Џон МекГин]] |{{flagsport|ENG}} [[Оли Воткинс]] (16) |[[Adidas]]<ref>{{cite news|title=Aston Villa land Adidas kit deal as Castore agreement ends after player complaints |url=https://www.telegraph.co.uk/football/2024/01/09/aston-villa-kit-shirt-adidas-deal-castore-sawiris-emery/ |newspaper=The Telegraph |location=Birmingham|date=9 January 2024 |access-date=21 April 2024 |last1=Wallace |first1=Sam }}</ref> |[[Бетано|Betano]]<ref>{{cite press release |date=22 April 2024 |title=Aston Villa and Betano announce Principal Partnership |url=https://www.avfc.co.uk/news/2024/april/22/aston-villa-and-betano-announce-principal-partnership-/ |access-date=22 April 2024 |publisher=Aston Villa Football Club |location=Birmingham}}</ref>, Trade Nation<ref>{{Cite press release|date=28 May 2024 |title=Aston Villa renews partnership with Trade Nation |url=https://www.avfc.co.uk/news/2024/may/28/aston-villa-renews-partnership-with-trade-nation/ |access-date=29 May 2024 |location=Birmingham|publisher=Aston Villa Football Club}}</ref> |- |{{Fb team (N) Burnley}} |{{flagsport|ENG}} [[Скот Паркер]] <small>(1-34. коло)</small> <br />{{flagsport|ENG}} [[Мајк Џексон (фудбалер 1973)|Мајк Џексон]] <small>(35-38. коло)</small> |{{flagsport|IRL}} [[Џош Кaлен]] |{{flagsport|NED}} [[Зиан Флеминг]] (11) |[[Castore]]<ref>{{cite web|title=CASTORE AND BURNLEY FC ANNOUNCE MULTI-YEAR PARTNERSHIP |url=https://www.burnleyfootballclub.com/content/castore-and-burnley-fc-announce-multi-year-partnership |access-date=11 May 2024 |date=8 May 2024 |website=BurnleyFootballClub.com |publisher=Burnley Football Club}}</ref> |96.com<ref>{{cite news|url=https://www.burnleyfootballclub.com/content/96-com-become-clarets-new-front-of-shirt-partner |title=96.com Become Clarets New Front of Shirt Partner |website=BurnleyFootballClub.com |publisher=Burnley Football Club|location=Burnley |date=28 June 2024 |access-date=30 June 2024 }}</ref>, [[Rexona|Sure]]<ref>{{cite news|url=https://www.burnleyfootballclub.com/content/burnley-fc-and-x-announce-strategic-brand-partnership-with-sure-for-men-for-first-uk-x-original-series |title=BURNLEY FC AND X ANNOUNCE STRATEGIC BRAND PARTNERSHIP WITH SURE FOR MEN FOR FIRST UK X ORIGINAL SERIES |website=BurnleyFootballClub.com |publisher=Burnley Football Club|location=Burnley |date=19 September 2025 |access-date=22 September 2025 }}</ref> |- |{{Fb team (N) AFC Bournemouth}} |{{flagsport|ESP}} [[Андони Ираола]] |{{flagsport|ENG}} [[Адам Смит (фудбалер 1991)|Адам Смит]] |{{flagsport|FRA}} [[Ели Жуниор Крупи]] (12) |[[Umbro]]<ref>{{cite press release |title=AFC Bournemouth sign new Umbro deal |date=9 July 2021 |publisher=A.F.C. Bournemouth |location=[[Bournemouth]] |url=https://www.afcb.co.uk/news/club-news/afc-bournemouth-sign-new-umbro-deal/ |access-date=4 January 2023 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220903121434/https://www.afcb.co.uk/news/club-news/afc-bournemouth-sign-new-umbro-deal/ |archive-date=3 September 2022}}</ref> | bj88<ref>{{Cite press release |date=23 July 2024 |title=bj88 Confirmed As Front Of Shirt Sponsor |url=https://www.afcb.co.uk/news/2024/july/23/bj88-confirmed-as-front-of-shirt-sponsor/ |access-date=25 July 2024 |publisher=A.F.C. Bournemouth |location=Bournemouth |archive-date=25 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240725224112/https://www.afcb.co.uk/news/2024/july/23/bj88-confirmed-as-front-of-shirt-sponsor/ |url-status=live }}</ref>, LEOS International<ref>{{Cite press release |title=Club Signs A Two-year Partnership With LEOS International |date=24 July 2024 |publisher=A.F.C. Bournemouth |location=Bournemouth |url=https://www.afcb.co.uk/news/2024/july/24/afc-bournemouth-signs-a-two-year-partnership-with-leos-international/ |access-date=25 July 2024}}</ref> |- |{{Fb team (N) Brighton}} |{{flagsport|GER}} [[Фабијан Хурцелер]] |{{flagsport|ENG}} [[Луис Данк]] |{{flagsport|ENG}} [[Дани Велбек]] (13) |[[Nike, Inc.|Nike]]<ref name=BrightonKitDeal>{{cite news |title=New Kit Partnership with Nike |url=http://www.seagulls.co.uk/news/article/brighton-and-hove-albion-announce-new-kit-partnership-with-nike-1432659.aspx/ |publisher=Brighton & Hove Albion FC |archive-url=https://web.archive.org/web/20140606234056/http://www.seagulls.co.uk/news/article/brighton-and-hove-albion-announce-new-kit-partnership-with-nike-1432659.aspx/ |access-date=6 June 2014|archive-date=6 June 2014 }}</ref> |[[American Express]]<ref name=BrightonKitDeal/>, Experience Kissimmee<ref>{{cite press release |title=Experience Kissimmee announces partnership with Albion |url=https://www.brightonandhovealbion.com/news/4036436/experience-kissimmee-announces-partnership-with-albion |publisher=Brighton & Hove Albion Football Club |location=[[Brighton]] |date=11 June 2024 |access-date=16 March 2025 |archive-date=12 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240612034503/https://www.brightonandhovealbion.com/news/4036436/experience-kissimmee-announces-partnership-with-albion |url-status=dead }}</ref> |- |{{Fb team (N) Brentford}} |{{flagsport|IRL}} [[Кит Ендрјус]] |{{flagsport|IRL}} [[Нејтн Колинс]] |{{flagsport|BRA}} [[Игор Тијаго]] (22) |[[Joma]]<ref>{{cite web|title=Brentford announce Joma as new official kit partner |url=https://www.brentfordfc.com/en/news/article/club-news-brentford-announce-joma-as-new-official-kit-partner |access-date=22 May 2025|date=22 May 2025|publisher=Brentford Football Club|website=BrentfordFC.com }}</ref> |[[Hollywoodbets]]<ref>{{Cite web|date=29 June 2020|title=Brentford Announce Hollywoodbets as New principal Sponsor|publisher=Brentford F.C.|access-date=16 July 2021|url=https://www.brentfordfc.com/news/2021/july/brentford-announce-hollywoodbets-as-new-principal-partner/|archive-date=16 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210716162004/https://www.brentfordfc.com/news/2021/july/brentford-announce-hollywoodbets-as-new-principal-partner/|url-status=live}}</ref>, [[Cazoo]]<ref>{{cite press release|date=17 June 2025|title=Brentford makes Cazoo new official sleeve partner|publisher=Brentford Football Club|website=BrentfordFC.com|location=London|access-date=18 June 2025|url=https://www.brentfordfc.com/en/news/article/club-news-cazoo-new-official-sleeve-partner|archive-date=17 June 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250617112718/https://www.brentfordfc.com/en/news/article/club-news-cazoo-new-official-sleeve-partner|url-status=live}}</ref> |- |{{Fb team (N) West Ham United}} |{{flagsport|ENG}} [[Греам Потер]] <small>(1-5. коло)</small> <br />{{flagsport|POR}} [[Нуно Ешпирито Санто]] <small>(6-38. коло)</small> |{{flagsport|ENG}} [[Џарод Бовен]] |{{flagsport|ENG}} [[Џарод Бовен]] (9) |[[Umbro]]<ref>{{cite news |url=https://www.whufc.com/news/articles/2019/may/02-may/umbro-extends-partnership-west-ham-united-official-technical-partner |title=Umbro extends partnership with West Ham United as official technical partner |publisher=West Ham United F.C. |date=2 May 2019 |access-date=4 January 2023 |archive-date=4 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230104194542/https://www.whufc.com/news/articles/2019/may/02-may/umbro-extends-partnership-west-ham-united-official-technical-partner |url-status=live }}</ref> |[[BoyleSports]]<ref>{{cite web| title=West Ham United and BOYLE Sports announce landmark multi-year principal partnership | website=West Ham United F.C. | date=1 July 2025 | url=https://www.whufc.com/news/west-ham-united-and-boyle-sports-announce-landmark-multi-year-principal-partnership | access-date=1 July 2025}}</ref>, [[QuickBooks]]<ref>{{cite press release |url=https://www.whufc.com/news/intuit-quickbooks-and-west-ham-united-launch-pioneering-sleeve-partnership-together |title=Intuit QuickBooks and West Ham United launch pioneering Sleeve Partnership together |publisher=West Ham United Football Club |location=London |date=1 July 2024 |access-date=17 July 2024 |archive-date=1 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240801095218/https://www.whufc.com/news/intuit-quickbooks-and-west-ham-united-launch-pioneering-sleeve-partnership-together |url-status=live }}</ref> |- |{{Fb team (N) Wolverhampton}} |{{flagsport|POR}} [[Витор Переира]] <small>(1-10. коло)</small> <br />{{flagsport|ENG}} [[Џејмс Колинс]] & {{flagsport|ENG}} [[Ричард Вокер]] <small>(11)</small> <br />{{flagsport|WAL}} [[Роб Едвардс]] <small>(12-38. коло)</small> |{{flagsport|POR}} [[Тоти Гомеш]] |{{flagsport|NGA}} [[Толу Арокодаре]]<br> {{flagsport|URU}} [[Сантјаго Буено]]<br> {{flagsport|POR}} [[Родриго Гомеш]]<br> {{flagsport|POR}} [[Матеуш Мане]] (3) |Sudu<ref>{{cite news|title=Wolves agree new kit deal with SUDU that puts club and fans first|url=https://www.wolves.co.uk/news/club/20240627-wolves-agree-new-kit-deal-with-sudu-that-puts-club-and-fans-first/|date=27 June 2024 |access-date=27 June 2024|publisher=Wolverhampton Wanderers Football Club|location=[[Wolverhampton]]}}</ref> |DEBET<ref>{{cite press release|url=https://www.wolves.co.uk/news/club/20240611-debet-become-principal-partner-in-record-deal/|title=DEBET become principal partner in record deal|date=11 June 2024|access-date=11 June 2024|publisher=Wolverhampton Wanderers Football Club|location=[[Wolverhampton]]|archive-date=5 July 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240705055643/https://www.wolves.co.uk/news/club/20240611-debet-become-principal-partner-in-record-deal/|url-status=live}}</ref>, [[JD Sports]]<ref>{{cite press release|url=https://www.wolves.co.uk/news/club/20240603-wolves-join-jd-in-partnership/|title=Wolves join JD in partnership|date=5 June 2024|access-date=5 June 2024|publisher=Wolverhampton Wanderers Football Club|location=[[Wolverhampton]]|archive-date=23 May 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250523061138/https://www.wolves.co.uk/news/club/20240603-wolves-join-jd-in-partnership/|url-status=live}}</ref> |- |{{Fb team (N) Everton}} |{{flagsport|ENG}} [[Дејвид Мојес]] |{{flagsport|IRL}} [[Шејмус Колман]] |{{flagsport|GNB}} [[Бето Бетункал|Бето]] (9) |[[Castore]]<ref>{{cite press release|title=Everton And Castore Partner In Landmark Agreement|url=https://www.evertonfc.com/news/2024/june/14/everton-and-castore-partner-in-landmark-agreement/|access-date=26 June 2024|publisher=Everton Football Club|location=Liverpool|date=14 June 2024|archive-date=20 May 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250520004605/https://www.evertonfc.com/news/2024/june/14/everton-and-castore-partner-in-landmark-agreement/|url-status=live}}</ref> |[[Stake.com]]<ref>{{cite web|url=https://www.evertonfc.com/news/2642194|publisher=Everton F.C.|date=9 June 2022|title=Everton signs club-record deal with Stake.com|access-date=9 June 2022|archive-date=9 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220609104901/https://www.evertonfc.com/news/2642194|url-status=live}}</ref>, [[Кристофер Ворд (часовници)|Christopher Ward]] |- |{{Fb team (N) Crystal Palace}} |{{flagsport|AUT}} [[Оливер Гласнер]] |{{flagsport|ENG}} [[Дин Хендерсон]] |{{flagsport|FRA}} [[Жан-Филип Матета]] (12) |[[Macron (спортска компанија)|Macron]]<ref>{{cite web |url=https://www.cpfc.co.uk/news/announcement/crystal-palace-announce-kit-deal-with-macron/2022-06-21/ |title=Crystal Palace announce kit deal with Macron |publisher=Crystal Palace F.C. |date=22 June 2022 |accessdate=22 June 2022 |archive-date=16 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220716051359/https://www.cpfc.co.uk/news/announcement/crystal-palace-announce-kit-deal-with-macron/2022-06-21/ |url-status=live }}</ref> |[[NET88]]<ref>{{cite press release |title=Crystal Palace announce NET88 as shirt sponsor for the 2024/25 season |date=12 June 2024 |publisher=Crystal Palace Football Club |location=London |url=https://www.cpfc.co.uk/news/announcement/crystal-palace-announce-net88-shirt-sponsor-2024-25-season/ |access-date=12 June 2024 |archive-date=29 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250629001920/https://www.cpfc.co.uk/news/announcement/crystal-palace-announce-net88-shirt-sponsor-2024-25-season/ |url-status=live }}</ref>, Kaiyun Sports<ref>{{cite press release |url=https://www.cpfc.co.uk/news/announcement/crystal-palace-announce-kaiyun-sports-partnership/ |title=Crystal Palace announce Kaiyun Sports partnership |date=27 May 2023 |publisher=Crystal Palace Football Club |location=London |access-date=27 May 2023 |archive-date=27 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230527113532/https://www.cpfc.co.uk/news/announcement/crystal-palace-announce-kaiyun-sports-partnership/ |url-status=live }}</ref> |- |{{Fb team (N) Liverpool}} |{{flagsport|NED}} [[Арне Слот]] |{{flagsport|NED}} [[Вирџил ван Дајк]] |{{flagsport|FRA}} [[Иго Екитике]] (11) |[[Adidas]]<ref>{{cite news|last=Hunter |first=Andy |date=22 October 2024 |title=Liverpool expect to make more than £60m a year from new Adidas kit deal |url=https://www.theguardian.com/football/2024/oct/22/liverpool-leipzig-slot-adidas-kit-deal |access-date=18 February 2025 |work=The Guardian |issn=0261-3077}}</ref> |[[Standard Chartered]]<ref>{{cite news |title=Liverpool renew Standard Chartered sponsorship deal |url= https://www.reuters.com/article/uk-soccer-england-liv-sponsorship/liverpool-renew-standard-chartered-sponsorship-deal-idUKKCN1IP16S|date=24 May 2018| work=[[Reuters]]|access-date=12 January 2020}}</ref>, [[Expedia]]<ref>{{cite news |title=Liverpool Embarks on a Journey with Expedia |url= https://www.liverpoolfc.com/news/announcements/412266-liverpool-fc-embarks-on-a-journey-with-expedia|publisher=Liverpool Football Club|access-date=17 October 2020|date=17 October 2020}}</ref> |- |{{Fb team (N) Leeds United}} |{{flagsport|GER}} [[Даниел Фарке]] |{{flagsport|WAL}} [[Итан Ампаду]] |{{flagsport|ENG}} [[Доминик Калверт-Луин]] (14) |[[Adidas]]<ref>{{cite web|title=Leeds United announce partnership extension with adidas |url=https://www.leedsunited.com/en/news/leeds-united-announce-partnership-extension-with-adidas |access-date=30 October 2024 |date=30 October 2024 |website=LeedsUnited.com |publisher=Leeds United Football Club}}</ref> |[[Red Bull]]<ref>{{cite news|url=https://www.leedsunited.com/news/partnerships/33559/leeds-united-football-club-announce-red-bull-as-front-of-shirt-partner|archive-url=https://web.archive.org/web/20240530090955/https://www.leedsunited.com/news/partnerships/33559/leeds-united-football-club-announce-red-bull-as-front-of-shirt-partner|url-status=dead|archive-date=30 May 2024|title=Leeds United announce Red Bull as front of shirt partner|publisher=Leeds United Football Club|date=30 May 2024|access-date=29 July 2025}}</ref>, [[Parimatch]]<ref>{{cite web|title=Leeds United announce new sleeve partnership with Parimatch – Leeds United |url=https://www.leedsunited.com/en/news/leeds-united-announce-new-sleeve-partnership-with-parimatch |access-date=29 July 2025|date=29 July 2025|website=LeedsUnited.com |publisher=Leeds United Football Club}}</ref> |- |{{Fb team (N) Manchester United}} |{{flagsport|POR}} [[Рубен Аморим]] <small>(1-20. коло)</small> <br />{{flagsport|SCO}} [[Дарен Флечер]] <small>(21)</small> <br />{{flagsport|ENG}} [[Мајкл Карик]] <small>(22-38. коло)</small> |{{flagsport|POR}} [[Бруно Фернандеш]] |{{flagsport|CMR}} [[Брајан Мбеумо]]<br> {{flagsport|SLO}} [[Бенјамин Шешко]] (11) |[[Adidas]]<ref>{{cite news|title=Manchester United and Adidas in £750m deal over 10 years |url=https://www.bbc.co.uk/news/business-28282444 |work=BBC News|location=London|last=Wilson|first=Bill|access-date=23 June 2015 |archive-date=15 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200615220519/https://www.bbc.co.uk/news/business-28282444 |url-status=live }}</ref> |[[Qualcomm Snapdragon]]<ref>{{Cite press release|url=https://www.reuters.com/sports/soccer/man-utd-confirm-qualcomms-snapdragon-new-shirt-sponsor-2023-09-13/|title=Man Utd confirm Qualcomm's Snapdragon as new shirt sponsor|accessdate=18 March 2024|work=[[Reuters]]|author=Pearl Josephine Nazare|location=[[Bengaluru]]|date=13 September 2023|archive-date=2 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231002092422/https://www.reuters.com/sports/soccer/man-utd-confirm-qualcomms-snapdragon-new-shirt-sponsor-2023-09-13/|url-status=live}}</ref>, [[DXC Technology]]<ref>{{cite press release |title=United and Adidas launch new home shirt |url=https://www.manutd.com/en/news/detail/man-utd-and-adidas-launch-new-home-kit-for-2022-23-season |publisher=Manchester United Football Club|location=[[Manchester]] |access-date=8 July 2022 |date=8 July 2022 |archive-date=8 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220708081206/https://www.manutd.com/en/news/detail/man-utd-and-adidas-launch-new-home-kit-for-2022-23-season |url-status=live }}</ref> |- |{{Fb team (N) Manchester City}} |{{flagsport|ESP}} [[Жузеп Гвардиола|Пеп Гвардиола]] |{{flagsport|POR}} [[Бернардо Силва]] |{{flagsport|NOR}} [[Ерлинг Холанд]] (27) |[[Пума (компанија)|Puma]]<ref>{{cite news|date=28 February 2019 |title=Manchester City strike 10-year kit deal with Puma |url=https://www.skysports.com/football/news/11679/11650329/manchester-city-strike-10-year-kit-deal-with-puma |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190603140008/https://www.skysports.com/football/news/11679/11650329/manchester-city-strike-10-year-kit-deal-with-puma |archive-date=3 June 2019 |access-date=28 February 2019 |work=Sky Sports |location=London}}</ref> |[[Etihad Airways]]<ref>{{cite news|title=Manchester City bank record £400m sponsorship deal with Etihad Airways |url=https://www.theguardian.com/football/2011/jul/08/manchester-city-deal-etihad-airways |newspaper=The Guardian |access-date=23 June 2015 |location=Manchester |first=Daniel |last=Taylor |date=8 July 2011 |archive-date=24 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200724164956/https://www.theguardian.com/fooTBAll/2011/jul/08/manchester-city-deal-etihad-airways |url-status=live }}</ref>, [[OKX]]<ref>{{cite press release |title=Manchester City and OKX announce new shirt sleeve Partnership |url=https://www.mancity.com/news/club/okx-to-sponsor-manchester-city-shirt-sleeve-202324-63823725 |access-date=30 June 2023 |publisher=Manchester City Football Club |location=Manchester |archive-date=14 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230714055645/https://www.mancity.com/news/club/okx-to-sponsor-manchester-city-shirt-sleeve-202324-63823725 |url-status=live }}</ref> |- |{{Fb team (N) Nottingham Forest}} |{{flagsport|POR}} [[Нуно Ешпирито Санто]] <small>(1-3. коло)</small> <br />{{flagsport|AUS}} [[Анге Постекоглу]] <small>(4-8. коло)</small> <br />{{flagsport|ENG}} [[Шон Дајч]] <small>(9-26. коло)</small> <br />{{flagsport|POR}} [[Витор Переира]] <small>(27-38. коло)</small> |{{flagsport|ENG}} [[Рајан Јејтс]] |{{flagsport|ENG}} [[Морган Гибс-Вајт]] (15) |[[Adidas]]<ref>{{cite press release |date=26 June 2023 |title=adidas becomes official kit partner of Nottingham Forest |url=https://www.nottinghamforest.co.uk/news/2023/june/28/adidas-becomes-official-kit-partner-of-nottingham-forest/ |access-date=28 June 2023 |publisher=Nottingham Forest Football Club |location=[[Nottingham]] |archive-date=11 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250311201901/https://www.nottinghamforest.co.uk/news/2023/june/28/adidas-becomes-official-kit-partner-of-nottingham-forest/ |url-status=live }}</ref> |[[Bally's Corporation|Bally's]]<ref>{{cite web|last=Club |first=Nottingham Forest Football |date=5 August 2025 |title=Club announces Bally's Corporation as Front of Shirt partner |url=https://www.nottinghamforest.co.uk/news/2025/august/05/club-announces-bally-s-corporation-as-front-of-shirt-partner/ |access-date=5 August 2025 |website=Nottingham Forest Football Club}}</ref>, Ideagen<ref>{{cite press release |url=https://www.ideagen.com/company/news/ideagen-are-official-sleeve-partner-of-nottingham-forest |title=Ideagen are Official Sleeve Partner of Nottingham Forest |publisher=Ideagen |location=[[Nottingham]] |date=14 July 2023 |access-date=30 July 2023 |archive-date=29 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250629030916/https://www.ideagen.com/company/news/ideagen-are-official-sleeve-partner-of-nottingham-forest |url-status=live }}</ref> |- |{{Fb team (N) Newcastle United}} |{{flagsport|ENG}} [[Еди Хау]] |{{flagsport|BRA}} [[Бруно Гимараеш]] |{{flagsport|BRA}} [[Бруно Гимараеш]] (9) |[[Adidas]]<ref>{{cite news|last=Whitehead |first=Jacob |title=Adidas to become new Newcastle kit manufacturer in leak from documentary |url=https://www.nytimes.com/athletic/4789292/2023/08/19/adidas-newcastle-kit/ |access-date=4 April 2024 |work=[[The Athletic]]|date=19 August 2023 |location=[[London]]|publisher=[[The New York Times]]}}</ref> |[[Sela (компанија)|Sela]]<ref>{{cite press release |title=Newcastle United & Sela agree multi-year front of shirt partnership |url=https://www.nufc.co.uk/news/latest-news/newcastle-united-sela-agree-multi-year-front-of-shirt-partnership/ |publisher=Newcastle United Football Club|location=[[Newcastle upon Tyne]]|date=9 June 2023 |access-date=9 June 2023 |archive-date=9 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230609131112/https://www.nufc.co.uk/news/latest-news/newcastle-united-sela-agree-multi-year-front-of-shirt-partnership/ |url-status=live }}</ref>, Noon<ref>{{cite press release |title=noon.com becomes official sleeve partner |url=https://www.nufc.co.uk/news/latest-news/nooncom-becomes-official-sleeve-partner/ |publisher=Newcastle United Football Club |publication-place=[[Newcastle upon Tyne]] |date=27 June 2022 |access-date=9 June 2023 |archive-date=9 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240409045914/https://www.nufc.co.uk/news/latest-news/nooncom-becomes-official-sleeve-partner/ |url-status=live }}</ref> |- |{{Fb team (N) Sunderland}} |{{flagsport|FRA}} [[Режис Ле Бри]] |{{flagsport|SUI}} [[Гранит Џака]] |{{flagsport|NED}} [[Брајан Броби]] (7) |[[Hummel]]<ref>{{cite web|date=12 April 2024|title=hummel to become Technical Kit Partner |url=https://www.safc.com/news/club-news/2024/april/hummel-to-become-technical-kit-partner|publisher=Sunderland Association Football Club|access-date=16 April 2024}}</ref> |W88<ref>{{cite web|url=https://www.safc.com/news/2025/june/27/w88-named-principal-partner/|title=W88 named principal partner|publisher=Sunderland Association Football Club|date=27 June 2025|access-date=27 June 2025}}</ref>, LiveScore Bet<ref>{{cite web|url=https://www.safc.com/news/2025/august/13/sunderland-afc-partner-with-livescore-group//|title=SUNDERLAND AFC PARTNER WITH LIVESCORE GROUP|publisher=Sunderland Association Football Club|date=13 August 2025|access-date=13 August 2025}}</ref> |- |{{Fb team (N) Tottenham}} |{{flagsport|DEN}} [[Томас Франк]] <small>(1-26. коло)</small> <br />{{flagsport|CRO}} [[Игор Тудор]] <small>(27-31. коло)</small> <br />{{flagsport|ITA}} [[Роберто Де Ѕерби]] <small>(32-38. коло)</small> |{{flagsport|ARG}} [[Кристијан Ромеро]] |{{flagsport|BRA}} [[Ришарлисон]] (11) |[[Nike, Inc.|Nike]]<ref>{{cite press release|title=Tottenham Hotspur announces multi-year partnership with Nike |url=http://www.tottenhamhotspur.com/news/club/announcement/tottenham-hotspur-announces-multi-year-partnership-with-nike-300617/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180628181947/http://www.tottenhamhotspur.com/news/club/announcement/tottenham-hotspur-announces-multi-year-partnership-with-nike-300617/ |archive-date=28 June 2018 |access-date=30 June 2017 |publisher=Tottenham Hotspur Football Club|location=London}}</ref> |[[AIA Group|AIA]]<ref>{{cite news|title=Tottenham Hotspur announce new £320m shirt deal |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/49110767 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201116101625/https://www.bbc.co.uk/sport/football/49110767 |archive-date=16 November 2020 |access-date=25 July 2019 |work=BBC Sport |location=Manchester}}</ref>, [[Kraken (компанија)|Kraken]]<ref>{{cite press release|title=Tottenham Hotspur partners with Crypto Platform Kraken|url=https://www.tottenhamhotspur.com/news/2024/july/tottenham-hotspur-partners-with-crypto-platform-kraken/|date=16 July 2024|access-date=16 July 2024|publisher=Tottenham Hotspur Football Club|location=London|archive-date=1 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240801204728/https://www.tottenhamhotspur.com/news/2024/july/tottenham-hotspur-partners-with-crypto-platform-kraken/|url-status=live}}</ref> |- |{{Fb team (N) Fulham}} |{{flagsport|POR}} [[Марко Силва]] |{{flagsport|SCO}} [[Том Керни]] |{{flagsport|WAL}} [[Хари Вилсон]] (10) |[[Adidas]]<ref>{{cite press release |title=New Adidas partnership |url=https://www.fulhamfc.com/news/2017/october/12/new-adidas-partnership |publisher=Fulham Football Club|location=London |access-date=20 April 2022 |date=12 October 2017 |archive-date=15 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200815024227/https://www.fulhamfc.com/news/2017/october/12/new-adidas-partnership |url-status=live }}</ref> |[[SBOBET|SBOTOP]]<ref>{{cite press release|url=https://www.fulhamfc.com/news/2023/june/28/fulham-announces-record-sponsorship-with-SBOTOP/|date=28 June 2022|access-date=28 June 2023|publisher=Fulham Football Club|location=London|archive-date=31 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220731010914/https://www.fulhamfc.com/news/2023/june/28/fulham-announces-record-sponsorship-with-SBOTOP/|url-status=live |title=Fulham announces record sponsorship with SBOTOP }}</ref>, [[HiBob]] |- |{{Fb team (N) Chelsea}} |{{flagsport|ITA}} [[Енцо Мареска]] <small>(1-19. коло)</small> <br />{{flagsport|ENG}} [[Калум МакФарлан]] <small>(20-21. коло)</small> <br />{{flagsport|ENG}} [[Лиам Росиниор]] <small>(22-34. коло)</small> <br />{{flagsport|ENG}} [[Калум МакФарлан]] <small>(34-38. коло)</small> |{{flagsport|ENG}} [[Рис Џејмс]] |{{flagsport|BRA}} [[Жоао Педро (фудбалер 2001)|Жоао Педро]] (15) |[[Nike, Inc.|Nike]]<ref>{{cite news|title=Chelsea signs record-breaking £900m Nike kit deal |url=https://www.bbc.com/news/business-37652612 |last=Wilson|first=Bill|work=BBC News |location=London|date=14 October 2016 |access-date=4 January 2023 |archive-date=4 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230104194539/https://www.bbc.com/news/business-37652612 |url-status=live }}</ref> |[[IFS AB|IFS]]{{ref|1|1}}<ref name="IBS">{{cite web|title=Chelsea Football Club selects IFS as Principal Partner |url=https://www.chelseafc.com/en/news/article/chelsea-football-club-selects-ifs-as-principal-partner |access-date=21 February 2026 |website=www.chelseafc.com |language=en-gb}}</ref>, [[FPT Corporation|FPT]]<ref>{{cite web|title=Chelsea and FPT elevate and extend partnership to Principal status |url=https://www.chelseafc.com/en/news/article/chelsea-and-fpt-elevate-and-extend-partnership-to-principal-status |access-date=22 October 2025 |website=www.chelseafc.com |language=en-gb}}</ref> |} == Завршна табела == {| class="wikitable sortable" style="text-align: center; margin:auto; font-size: 90%;" !width=7%| ! width="7%" |{{Abbr|Поз.|Позиција}} ! width="27%" |Екипа ! width="10%" |{{Abbr|Бод|Бодови}} ! width="7%" |{{Abbr|ОН|Одиграни натпревари}} ! width="7%" |{{Abbr|П|Победи}} ! width="7%" |{{Abbr|Н|Нерешени}} ! width="7%" |{{Abbr|И|Изгубени}} ! width="7%" |{{Abbr|ДГ|Дадени голови}} ! width="7%" |{{Abbr|ПГ|Примени голови}} ! width="7%" |{{Abbr|ГР|Гол-разлика}} |- style="background:#99CBFF" | {{симбол2|Premier league trophy icon.png|15}}||1.|| style="text-align:left;" |'''{{Fb team Arsenal}}''' |'''85'''||38||26||7||5||71||27||+44 |- style="background:#AFEEEE" | ||2.|| style="text-align:left;" |{{Fb team Manchester City}} |'''78'''||38||23||9||6||77||35||+42 |- style="background:#AFEEEE" | ||3.|| style="text-align:left;" |{{Fb team Manchester United}} |'''71'''||38||20||11||7||69||50||+19 |- style="background:#AFEEEE" | ||4.|| style="text-align:left;" |{{Fb team Aston Villa}} |'''65'''||38||19||8||11||56||49||+7 |- style="background:#AFEEEE" | ||5.|| style="text-align:left;" |{{Fb team Liverpool}} |'''60'''||38||17||9||12||63||53||+10 |- style="background:#B0FFB0" | ||6.|| style="text-align:left;" |{{Fb team AFC Bournemouth}} |'''57'''||38||13||18||7||58||54||+4 |- style="background:#B0FFB0" | ||7.|| style="text-align:left;" |{{Fb team Sunderland}} |'''54'''||38||14||12||12||42||48||-6 |- style="background:#FFFFBB" | ||8.|| style="text-align:left;" |{{Fb team Brighton}} |'''53'''||38||14||11||13||52||46||+6 |- | ||9.|| style="text-align:left;" |{{Fb team Brentford}} |'''53'''||38||14||11||13||55||52||+3 |- | ||10.|| style="text-align:left;" |{{Fb team Chelsea}} |'''52'''||38||14||10||14||58||52||+6 |- | ||11.|| style="text-align:left;" |{{Fb team Fulham}} |'''52'''||38||15||7||16||47||51||-4 |- | ||12.|| style="text-align:left;" |{{Fb team Newcastle United}} |'''49'''||38||14||7||17||53||55||-2 |- | ||13.|| style="text-align:left;" |{{Fb team Everton}} |'''49'''||38||13||10||15||47||50||-3 |- | ||14.|| style="text-align:left;" |{{Fb team Leeds United}} |'''47'''||38||11||14||13||49||56||-7 |- style="background:#B0FFB0" |<ref>Се квалификува за групната фаза на '''УЕФА Лига Европа 2026-2027''' како победник на [[УЕФА Лига на конференции 2025-2026]].</ref>||15.|| style="text-align:left;" |{{Fb team Crystal Palace}} |'''45'''||38||11||12||15||41||51||-10 |- | ||16.|| style="text-align:left;" |{{Fb team Nottingham Forest}} |'''44'''||38||11||11||16||48||51||-3 |- | ||17.|| style="text-align:left;" |{{Fb team Tottenham}} |'''41'''||38||10||11||17||48||57||-9 |- style="background:#FFCCCC" - |{{симбол2|1downarrow red.svg|15}}||18.|| style="text-align:left;" |'''{{Fb team West Ham United}}''' |'''39'''||38||10||9||19||46||65||-19 |- style="background:#FFCCCC" - |{{симбол2|1downarrow red.svg|15}}||19.|| style="text-align:left;" |'''{{Fb team Burnley}}''' |'''22'''||38||4||10||24||38||75||-37 |- style="background:#FFCCCC" - |{{симбол2|1downarrow red.svg|15}}||20.|| style="text-align:left;" |'''{{Fb team Wolverhampton}}''' |'''20'''||38||3||11||24||27||68||-41 |} </div> <div style="font-size:smaller"> {{Col-begin}} {{col-2}} '''''Легенда:''''' : <span style="background-color:#99CBFF;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span> '''Шампион на Англија''' и се квалификува за групната фаза на '''[[УЕФА Лигата на шампионите 2026-2027]]''' : <span style="background-color:#AFEEEE;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span> Се квалификува за групната фаза на '''[[УЕФА Лигата на шампионите 2026-2027]]''' : <span style="background-color:#B0FFB0;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span> Се квалификува за групната фаза на '''[[УЕФА Лига Европа 2026-2027]]''' : <span style="background-color:#FFFFBB;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span> Се квалификува за '''[[УЕФА Лига на конференции 2026-2027]]''' : <span style="background-color:#FFCCCC;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span> Испаѓа во ''' [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип 2026-2027]]''' {{col-2}} '''''Нотес:''''' :Три бода за победа, еден за нерешено, нула за пораз. {{col-end}} </div> ===Шампионскиот тим=== {{Главна|ФК Арсенал сезона 2025-2026}} {| class="wikitable" style="font-size:85%;width:85%;" ! width=200px |Формација (4-2-3-1) ! | Играчи (настапи) |- | rowspan=12 align=center | <div style="position:relative;"> [[File:Soccer Field Transparant.svg|200px]] {{Image label|x=0.43|y=0.09|scale=200|text='''[[Давид Раја|Раја]]'''}} {{Image label|x=0.07|y=0.40|scale=200|text='''[[Јуриен Тимбер|Тимбер]]'''}} {{Image label|x=0.27|y=0.30|scale=200|text='''[[Вилијам Салиба|Салиба]]'''}} {{Image label|x=0.58|y=0.30|scale=200|text='''[[Габриел Магаљаеш|Габриел]]'''}} {{Image label|x=0.71|y=0.40|scale=200|text='''[[Рикардо Калафјори|Калафјори]]'''}} {{Image label|x=0.18|y=0.68|scale=200|text='''[[Мартин Субименди|Субименди]]'''}} {{Image label|x=0.65|y=0.68|scale=200|text='''[[Деклан Рајс|Рајс]]'''}} {{Image label|x=0.10|y=0.95|scale=200|text='''[[Букајо Сака|Сака]]'''}} {{Image label|x=0.48|y=0.95|scale=200|text='''[[Еберечи Езе|Езе]]'''}} {{Image label|x=0.74|y=0.95|scale=200|text='''[[Леандро Тросар|Тросар]]'''}} {{Image label|x=0.42|y=1.15|scale=200|text='''[[Виктор Ѓекереш|Ѓекереш]]'''}} </div> | {{flagsport|ESP}} [[Давид Раја]] (37) |- | {{flagsport|NLD}} [[Јуриен Тимбер]] (30) |- | {{flagsport|FRA}} [[Вилијам Салиба]] (31) |- | {{flagsport|BRA}} [[Габриел Магаљаеш|Габриел]] (32) |- | {{flagsport|ITA}} [[Рикардо Калафјори]] (26) |- | {{flagsport|ESP}} [[Мартин Субименди]] (38) |- | {{flagsport|ENG}} [[Деклан Рајс]] (36) |- | {{flagsport|ENG}} [[Букајо Сака]] (31) |- | {{flagsport|ENG}} [[Еберечи Езе]] (32) |- | {{flagsport|BEL}} [[Леандро Тросар]] (31) |- | {{flagsport|SWE}} [[Виктор Ѓекереш]] (36) |- | Тренер: {{flagsport|ESP}} [[Микел Артета]] |- | colspan=2 | '''Останати играчи''': [[Габриел Мартинели]] (30), [[Нони Мадуеке]] (26), [[Пјеро Инкапје]] (25), [[Мартин Едегор]] (24), [[Микел Мерино]] (22), [[Мајлс Луис-Скели]] (20), [[Кристијан Москера]] (20), [[Габриел Жезус]] (14), [[Бен Вајт (фудбалер)|Бен Вајт]] (12), [[Каи Хаверц]] (12), [[Кристијан Нергор]] (7), ''[[Итан Нванери]]'' (6), [[Макс Дауман]] (6), [[Кепа Арисабалага]] (1). |} ==Статистика== ===Екипна=== ====Лидери на табелата==== {{Capoliste |giornate=38 |c1-nome={{Fb team (N) Liverpool}} |c1-colore=#CE2931 |c1-da=3 |c1-a=6 |c2-nome={{Fb team (N) Arsenal}} |c2-colore=#DB0007 |c2-da=7 |c2-a=38 }} ==== Созавање на пласманот ==== <div style="overflow:auto"> {| class="wikitable sortable nowrap" style="text-align:center; font-size:85%;" !rowspan=2| !1ª!!2ª!!3ª!!4ª!!5ª!!6ª!!7ª!!8ª!!9ª!!10ª!!11ª!!12ª!!13ª!!14ª!!15ª!!16ª!!17ª!!18ª!!19ª!!20ª!!21ª!!22ª!!23ª!!24ª!!25ª!!26ª!!27ª!!28ª!!29ª!!30ª!!31ª!!32ª!!33ª!!34ª!!35ª!!36ª!!37ª!!38ª |- !&#8203;!! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! !! |- !Арсенал |3 || 6||6 || 9|| 10|| 13|| 16|| 19|| 22|| 25|| 26|| 29|| 30|| 33|| 33|| 36|| 39|| 42|| 45|| 48|| 49|| 50|| 50|| 53|| 56|| 57|| 61*|| 64|| 67|| 70|| 70|| 70|| 70|| 73|| 76|| 79|| 82||85 |- style=background:#FFFFFF !Астон Вила |1 || 1|| 1|| 2|| 3|| 6|| 9|| 12|| 15|| 15|| 18|| 21|| 24|| 27|| 30|| 33|| 36|| 39|| 39|| 42|| 43|| 43|| 46|| 46|| 47|| 50|| 51|| 51|| 51|| 51|| 54|| 55|| 58|| 58|| 58|| 59|| 62||65 |- !Барнли | 0|| 3|| 3|| 3|| 4|| 4|| 4|| 7|| 10|| 10|| 10|| 10|| 10|| 10|| 10|| 10|| 11|| 12|| 12|| 12|| 13|| 14|| 15|| 15|| 15|| 18||19 || 19|| 19|| 20|| 20|| 20|| 20|| 20|| 20|| 21|| 21||22 |- style=background:#FFFFFF !Борнмут |0 || 3|| 6|| 9|| 10|| 11|| 14|| 15|| 18|| 18|| 18|| 19|| 19|| 19|| 20|| 21|| 22|| 22|| 23|| 23|| 26|| 27|| 30|| 33|| 34|| 37||38 || 39|| 40|| 41|| 42|| 45|| 48|| 49|| 52|| 55|| 56||57 |- !Брајтон | 1|| 1|| 4|| 4|| 5|| 8|| 9|| 12|| 12|| 15|| 16|| 19|| 22|| 22|| 23|| 23|| 24|| 24|| 25|| 28|| 29|| 30|| 30|| 31|| 31|| 31||34 || 37|| 37|| 40|| 43|| 46|| 47|| 50|| 50|| 53|| 53||53 |- style=background:#FFFFFF !Брентфорд | 0|| 3|| 3|| 4|| 4|| 7|| 7|| 10|| 13|| 13|| 16|| 16|| 19|| 19|| 19|| 20|| 23|| 26|| 27|| 30|| 33|| 33|| 33|| 36|| 39|| 40||40 || 43|| 44|| 45|| 46|| 47|| 48|| 48|| 51|| 51|| 52||53 |- !Вест Хем Јунајтед | 0|| 0|| 3|| 3|| 3|| 4|| 4|| 4|| 4|| 7|| 10|| 11|| 11|| 12|| 13|| 13|| 13|| 13|| 14|| 14|| 14|| 17|| 20|| 20|| 23|| 24||25 || 25|| 28|| 29|| 29|| 32|| 33|| 36|| 36|| 36|| 36||39 |- style=background:#FFFFFF !Вулверхемптон | 0|| 0|| 0|| 0|| 0|| 1|| 2|| 2|| 2|| 2|| 2|| 2|| 2|| 2|| 2|| 2|| 2|| 2|| 3|| 6|| 7|| 8|| 8|| 8|| 8|| 9|| 10*|| 13|| 16|| 17|| 17|| 17|| 17|| 17|| 18|| 18|| 19||20 |- !Евертон |0 || 3|| 6|| 7|| 7|| 8|| 11|| 11|| 11|| 12|| 15|| 18|| 18|| 21|| 24|| 24|| 24|| 25|| 28|| 28|| 29|| 32|| 33|| 34|| 37|| 37|| 37|| 40|| 43|| 43|| 46|| 47|| 47|| 47|| 48|| 49|| 49||49 |- style=background:#FFFFFF !Кристал Палас | 1|| 2|| 5|| 6|| 9|| 12|| 12|| 13|| 13|| 16|| 17|| 20|| 20|| 23|| 26|| 26|| 26|| 26|| 27|| 27|| 28|| 28|| 28|| 29|| 32|| 32|| 35|| 35|| 38|| 39|| 39*|| 42|| 43|| 43|| 43|| 44|| 45||45 |- !Ливерпул |3 || 6||9 || 12|| 15|| 15|| 15|| 15|| 15|| 18|| 18|| 18|| 21|| 22|| 23|| 26|| 29|| 32|| 33|| 34|| 35|| 36|| 36|| 39|| 39|| 42|| 45|| 48|| 48|| 49|| 49|| 52|| 55|| 58|| 58|| 59|| 59||60 |- style=background:#FFFFFF !Лидс Јунајтед |3 || 3|| 4|| 4|| 7|| 8|| 8|| 8|| 11|| 11|| 11|| 11|| 11|| 14|| 15|| 16|| 19|| 20|| 21|| 22|| 22|| 25|| 26|| 26|| 29|| 30||31 || 31|| 31|| 32|| 33|| 36|| 39|| 40|| 43|| 44|| 47||47 |- !Манчестер Јунајтед |0 || 1|| 4|| 4|| 7|| 7|| 10|| 13|| 16|| 17|| 18|| 18|| 21|| 22|| 25|| 26|| 26|| 29|| 30|| 31|| 32|| 35|| 38|| 41|| 44|| 45|| 48|| 51|| 51|| 54|| 55|| 55|| 58|| 61|| 64|| 65|| 68||71 |- style=background:#FFFFFF !Манчестер Сити | 3||3 || 3|| 6|| 7|| 10|| 13|| 16|| 16|| 19|| 22|| 22|| 25|| 28|| 31|| 34|| 37|| 40|| 41|| 42|| 43|| 43|| 46|| 47|| 50|| 53|| 56|| 59|| 60|| 61|| 61*|| 64|| 67|| 70|| 71|| 74|| 79||79 |- !Нотингем Форест | 3|| 4|| 4|| 4|| 5|| 5|| 5|| 5|| 5|| 6|| 9|| 12|| 12|| 15|| 15|| 18|| 18|| 18|| 18|| 18|| 21|| 22|| 25|| 26|| 26|| 27|| 27|| 27|| 28|| 29|| 32|| 33|| 36|| 39|| 42|| 43|| 43||44 |- style=background:#FFFFFF !Њукасл Јунајтед |1 || 1|| 2|| 5|| 6|| 6|| 9|| 9|| 12|| 12|| 12|| 15|| 18|| 19|| 22|| 22|| 23|| 23|| 26|| 29|| 32|| 33|| 33|| 33|| 33|| 36|| 36|| 36|| 39|| 42|| 42|| 42|| 42|| 42|| 45|| 46|| 49||49 |- !Сандерленд | 3|| 3|| 6|| 7|| 8|| 11|| 11|| 14|| 17|| 18|| 19|| 19|| 22|| 23|| 23|| 26|| 27|| 28|| 29|| 30|| 30|| 33|| 33|| 36|| 36|| 36|| 36|| 37|| 40|| 40|| 43|| 46|| 46|| 46|| 47|| 48|| 51||54 |- style=background:#FFFFFF !Тотенхем | 3||6 || 6|| 9|| 10|| 11|| 14|| 14|| 17|| 17|| 18|| 18|| 18|| 19|| 22|| 22|| 22|| 25|| 26|| 27|| 27|| 27|| 28|| 29|| 29|| 29|| 29|| 29|| 29|| 30|| 30|| 30|| 31|| 34|| 37|| 38|| 38||41 |- !Фулам | 1|| 2|| 2|| 5|| 8|| 8|| 8|| 8|| 8|| 11|| 11|| 14|| 17|| 17|| 17|| 20|| 23|| 26|| 27|| 28|| 31|| 31|| 34|| 34|| 34|| 34|| 37|| 40|| 40|| 41|| 44|| 44|| 45|| 48|| 48|| 48|| 49||52 |- style=background:#FFFFFF !Челси | 1|| 4|| 7|| 8|| 8|| 8|| 11|| 14|| 14|| 17|| 20|| 23|| 24|| 24|| 25|| 28|| 29|| 29|| 30|| 31|| 31|| 34|| 37|| 40|| 43|| 44||45 || 45|| 48|| 48|| 48|| 48|| 48|| 48|| 48|| 49|| 52||52 |} </div> === Поединечна статистика === ==== Листа на стрелци ==== {{Classifica marcatori/inizio|пенали=да}} {{Classifica marcatori|голови=27|пенали=3|NOR|име='''[[Ерлинг Холанд]]'''|клуб={{Fb team Manchester City}}|позадина=|глава=да}} {{Classifica marcatori|голови=22|пенали=8|BRA|име=[[Игор Тијаго]]|клуб={{Fb team Brentford}}}} {{Classifica marcatori|голови=17|пенали=1|GHA|име=[[Антуан Семењо]]|клуб=<small>10 {{Fb team AFC Bournemouth}} <br> {{0}}7 {{Fb team Manchester City}}</small>}} {{Classifica marcatori|голови=16|пенали=0|ENG|име=[[Оли Воткинс]]|клуб={{Fb team Aston Villa}}}} {{Classifica marcatori|голови=15|пенали=0|BRA|име=[[Жоао Педро (фудбалер 2001)|Жоао Педро]]|клуб={{Fb team Chelsea}}}} {{Classifica marcatori|голови=15|пенали=1|ENG|име=[[Морган Гибс-Вајт]]|клуб={{Fb team Nottingham Forest}}}} {{Classifica marcatori|голови=14|пенали=3|SWE|име=[[Виктор Ѓекереш]]|клуб={{Fb team Arsenal}}}} {{Classifica marcatori|голови=14|пенали=3|ENG|име=[[Доминик Калверт-Луин]]|клуб={{Fb team Leeds United}}}} {{Classifica marcatori|голови=13|пенали=1|ENG|име=[[Дани Велбек]]|клуб={{Fb team Brighton}}}} {{Classifica marcatori|голови=13|пенали=1|FRA|име=[[Ели Жуниор Крупи]]|клуб={{Fb team AFC Bournemouth}}}} {{Classifica marcatori|голови=12|пенали=4|FRA|име=[[Жан-Филип Матета]]|клуб={{Fb team Crystal Palace}}}} {{Classifica marcatori|голови=11|пенали=0|CMR|име=[[Брајан Мбеумо]]|клуб={{Fb team Manchester United}}}} {{Classifica marcatori|голови=11|пенали=0|BRA|име=[[Ришарлисон]]|клуб={{Fb team Tottenham}}}} {{Classifica marcatori|голови=11|пенали=0|SLO|име=[[Бенјамин Шешко]]|клуб={{Fb team Manchester United}}}} {{Classifica marcatori|голови=11|пенали=2|FRA|име=[[Иго Екитике]]|клуб={{Fb team Liverpool}}}} {{Classifica marcatori|голови=11|пенали=2|NED|име=[[Зиан Флеминг]]|клуб={{Fb team Burnley}}}} {{Classifica marcatori/fine}} ==Наводи== {{наводи}} == Надворешни врски == *[https://www.premierleague.com/ Матична страница] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140716025100/http://www.premierleague.com/en-gb.html |date=2014-07-16 }} {{Сезони во Премиер лигата на Англија}} [[Категорија:Фудбалот во Англија]] [[Категорија:Фудбалски лиги во сезоната 2025-2026|Англија]] 5e6d581xv9gwvzqk4jdyestf4bbwzhr Hitman 3 0 1395986 5567652 5566455 2026-05-31T10:00:13Z Andrew012p 85224 5567652 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Видеоигра | наслов = Hitman 3 | слика = Hitman 3 Packart.jpg | опис = | изработувач = [[IO Interactive]]{{efn|name=VR Reloaded|''VR: Reloaded'' е развиена и издадена од XR Games.}} | издавач = IO Interactive{{efn|name=VR Reloaded}} | режисер = Матијас Енгстром | продуцент = {{Unbulleted list|Маркус Фридл|Селин Жил|Јеспер Нилсен|Карим Бусуфа}} | програмер = {{Unbulleted list|Џејкоб Марнер|Маурицио де Паскале}} | уметник = Александар Андерсен | сценарист = {{Unbulleted list|Ник Прајс|Мајкл Фогт}} | композитор = Нилс Бај Нилсен | серијал = ''[[Hitman (серијал)|Hitman]]'' | подлоги = {{Unbulleted list|[[Nintendo Switch]]|[[PlayStation 4]]|[[PlayStation 5]]|[[Google Stadia|Stadia]]|[[Windows]]|[[Xbox One]]|[[Xbox Series X/S]]|[[Meta Quest 3]] (''VR: Reloaded'')|[[Nintendo Switch 2]]|[[iOS]]|[[iPadOS]]|[[macOS]]}} | издадена = {{collapsible list|title=20 јануари 2021|'''Switch, PS4, PS5, Stadia, Windows, Xbox One, Xbox Series X/S'''|20 јануари 2021|'''Meta Quest 3''' (''VR: Reloaded'')|5 септември 2024|'''Switch 2'''|5 јуни 2025|'''iOS, iPadOS'''|27 август 2025|'''macOS'''|25 февруари 2026}} | жанр = [[потајна игра]] | режими = [[Едноиграчка игра|едноиграчки]], [[Повеќеиграчка игра|повеќеиграчки]] | носител = [[Blue-ray диск|Blue-ray]], дигитална распределба и облачни игри | побарувања = {{Collapsible list |title=[[Windows]]| ; Минимални : [[Оперативен систем|ОС]]: 64-битна [[Windows 10]] : [[Процесор]]: [[Intel Core i5|Intel Core i5 2500K]] или [[AMD Phenom II|AMD Phenom II X4 940]] : [[Работна меморија|ОЗУ]]: 8 [[Гигабајт|ГБ]] : [[Тврд диск]]: 80 [[Гигабајт|ГБ]] слободен простор : [[Графичка картичка]]: 2 [[Гигабајт|ГБ]] видеомеморија ([[NVIDIA GeForce GTX 660]] или [[AMD Radeon HD 7870]]) : [[DirectX]]: [[DirectX 12]] : [[Интернет]]: Широкопојасен пристап ; Препорачани : [[Оперативен систем|ОС]]: 64-битна [[Windows 10]] : [[Процесор]]: [[Intel Core i7|Intel Core i7 4790]] или [[AMD Ryzen|AMD Ryzen 5 1600]] : [[Работна меморија|ОЗУ]]: 16 [[Гигабајт|ГБ]] : [[Тврд диск]]: 80 [[Гигабајт|ГБ]] слободен простор : [[Графичка картичка]]: 8 [[Гигабајт|ГБ]] видеомеморија ([[NVIDIA GeForce GTX 1070]] или [[AMD Radeon RX Vega 56]]) : [[DirectX]]: [[DirectX 12]] : [[Интернет]]: Широкопојасен пристап }} | погон = [[Glacier engine|Glacier Engine 2]] | управување = гејмпад, [[тастатура]], [[сметачко глувче|глувче]] и [[Meta Quest 3]] }} '''''Hitman 3''''' ([[Македонски јазик|македонски]]: ''Платен убиец 3'') — [[видеоигра|компјутерска игра]] во жанрот [[Потајна игра|потајна акција]], развиена и издадена од [[IO Interactive]]. Ова е осмата игра во серијалот ''[[Hitman]]'', а воедно и третиот и последен дел од трилогијата ''World of Assassination'', по игрите ''[[Hitman (игра од 2016)|Hitman]]'' (2016) и ''[[Hitman 2 (игра од 2018)|Hitman 2]]'' (2018). Играта била објавена на 20 јануари 2021 г. за подлогите [[Windows]], [[PlayStation 4]], [[PlayStation 5]], [[Xbox One]] и [[Xbox Series X/S]]. Специјална верзија на играта, која користи облачни технологии, била објавена и за услугите [[Stadia]] и [[Nintendo Switch]]. Како и претходничките, ''Hitman 3'' има 6 нивоа, од кои 5 се големи отворени места. Агент 47 може слободно да се движи по секоја карта за да открие можности за убиства. Играчот може да извршува задачи во секоја мисија за да отклучи нови предмети. Играта добила признание од критичарите; некои критичари ја нарекле најдобра игра во серијалот ''Hitman'' и една од најголемите потајни игри на сите времиња. ''Hitman 3'' била особено фалена за обработката на сите нивоа и атмосферата, механиката на криење и способностите на Агентот 47. ''Hitman 3'' станала најтрговски успешната игра во франшизата. Покрај ова, играта добила разни награди, вклучително и „PC-игра на годината“ на Golden Joystick Awards 2021. == Играчки процес == Како и претходните игри од серијалот, ''Hitman 3'' е [[потајна игра]] од трето лице со главен лик — клонираниот платен убиец, познат како Агент 47. Во играта, 47 патува низ различни места и извршува нарачани убиства, продолжувајќи ја приказната од последните две игри. Во базичната игра се појавиле шест нови места: [[Дубаи]], [[Дартмур]], [[Берлин]], [[Чонгчјинг]], [[Мендоса]] и [[Карпати|Карпатите]] ([[Романија]]). Сопствениците на ''Hitman'' или ''Hitman 2'' можат да ги увезат картите, нивоата и својот напредок во ''Hitman 3''.<ref>{{Cite magazine|last=Chalk|first=Andy|date=11 јуни 2020|title=Hitman 3 is coming in January|url=https://www.pcgamer.com/hitman-3-is-coming-in-january/|url-status=live|magazine=[[PC Gamer]]|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20200611220258/https://www.pcgamer.com/hitman-3-is-coming-in-january/|archive-date=11 јуни 2020|access-date=11 јуни 2020}}</ref> Новите места во ''Hitman 3'' вклучуваат „трајни кратенки“ — нова особеност на играта во серијалот. Секоја етапа вклучува неколку првично заклучени врати, кои можат да се отворат само од едната страна; откако ќе се отклучат, овие врати остануваат отворени во сите идни прооди, што овозможува побрзо стигнување до првично затворени места. Во ''Hitman 3'' е додаден нов елемент — камера, достапна по подразбирање, која може да се користи за фотографирање, како и за цели во играта, како што е отворање врати на одредени карти. Уште една нова функција во играта се „дигиталните тастатури“, каде играчите треба да најдат четирицифрени кодови, а потоа рачно да ги внесат за да отворат врати и сефови. Играта има усогласеност со верзијата за PlayStation 4 и со PlayStation 5 преку обратна усогласеност. Поддршката за VR на компјутер била додадена подоцна, на 20 јануари 2022 г. За разлика од ''Hitman 2'', тука нема повеќеиграчки режими, режимот „Снајперски платен убиец“ е чисто за еден играч, а „Призрачниот режим“ (англ. ''Ghost mode'') е целосно отстранет. ''Hitman 3'' има режим на договори, во кој играчот може да избере до пет цели на сите карти, да додаде свои правила и усложнувања, како што се конкретни методи на убиство, и да ги сподели своите договори со други играчи. Редовно се додаваат „избрани договори“, кои можат да бидат избор на договори од заедницата на одредена тема (на пример, за време на „Сезоните на гревот“) или договори склучени од конкретни изданија за игри или YouTube-канали. Во играта има и споредни мисии, создадени од програмерите, познати во играта како „ескалации“, кои претставуваат повеќестепени договори што постепено се усложнуваат со секое ниво што играчот го поминува. == Приказна == {{Разоткривање}}За време на настаните во ''Hitman 2'', професионалниот убиец Агент 47 и неговата координаторка Дијана Бернвуд дезертирале од Меѓународната агенција за договори (МКА) и ги здружиле силите со измамникот платеник, како и пријател од детството и брат на 47 — клонот Лукас Греј (Субјект 6), за да ја уништат „Провиденс“ — алијанса на раководители на корпорации и индустријалци, кои колективно поседуваат политичко, воено и економско влијание. Додека 47 и 6 се стремат да му се одмаздат на „Провиденс“ за тоа што ги претвориле и двајцата во убијци, Дијана е мотивирана од смртта на своите родители, откако дознала од контролорот на „Провиденс“, Артур Едвардс, дека 47 и 6 ги убиле нејзините родители. Триото го одвлечкува контролорот, познат како „Константа“, кој ги именувал тројцата партнери што ја контролираат „Провиденс“: Карл Инграм, Маркус Стајвесант и Алекса Карлајл. Како и да е, подоцна Едвардс бега од заробеништво и владее со корпоративните средства на партнерите. Работејќи заедно, браќата ги елиминираат Карл Инграм и Маркус Стајвесант во [[Дубаи]] за време на отворањето на „Скипетра“, највисокиот облакодер во светот, а Алекса Карлајл — во нејзиниот семеен имот во [[Дартмур]] (Велика Британија). По смртта на партнерите, Едвардс го презема управувањето со „Провиденс“ и испраќа платеници што ги заробуваат 6 и Бернвуд. 6 извршува самоубиство за 47 да не биде фатен. Агент 47 договара средба во [[Берлин]] со хакерката Оливија Хол, единствената доверлива сојузничка на 6. Откривајќи дека МКА ги следи, 47 убива неколку агенти на МКА испратени за негова елиминација, пред тој и Хол да одлучат конечно да ја запрат МКА, разоткривајќи ги злосторствата на агенцијата пред јавноста. 47 ги елиминира Хаш и Имоџен Ројс, надзорници на складиштето за податоци на МКА во Чонгчјинг, Кина, дозволувајќи ѝ на Хол да ги украде и објави сите оперативни податоци на МКА. 47 исто така претпазливо ги брише сите податоци за себе и за Дијана Бернвуд за да не ги бараат. МКА овој пат е неповратно компромитирана и распуштена. Во меѓувреме, Едвардс се обидува да ја претвори Бернвуд во своја наследничка на функцијата „Константа“ и постигнува таа да го предаде 47, конечно откривајќи во детали како тој ги убил нејзините родители. Дијана навидум игра двојна игра со двете страни, прифаќајќи ја понудата на Едвардс и поканувајќи го 47 на состанок на членовите на „Провиденс“ во [[Мендоса (Аргентина)|Мендоса]], Аргентина, каде Дијана го моли 47 да ги елиминира оние што се против неа како наследничка на Едвардс — Тамара Видал и дон Арчибалд Јејтс — за таа да може да ја ликвидира организацијата откако ќе добие контрола над неа. Додека тој ги следи нејзините упатства, долгогодишната доверба на 47 во Дијана е конечно поткопана кога таа го предава и го труе со отров во одмазда за убиството на нејзините родители. 47 искрено ѝ се извинува на Дијана за тоа што некогаш ги убил нејзините родители, но таа вели дека не го обвинува, бидејќи тој немал избор, а таа има. Во сон, 6 го убедува 47 дека Дијана не го предала, туку попрво помогнала да се постави Едвардс во неговиот дофат. 47 се освестува во заробеништво во воз што се движи низ [[Карпати|Карпатите]] од Загреб кон [[Иркутск]] заедно со Едвардс. Иако Едвардс има намера да го направи 47 убиец за „Провиденс“ уште еднаш, бришејќи му го помнењето со инјекција серум, 47 се ослободува, и тука стануваат достапни 3 завршетоци: 1) едноставно да го убие Едвардс, 2) да му вбризга серум и нему да му го избрише помнењето, 3) да си вбризга серум самиот на себе. Ако 47 не си вбризга серум, тој го запира возот со стоп-кочница и бега. Ако сепак вбризгува, ќе се разбуди во бела соба со меки ѕидови и со избришани спомени. Во меѓувреме, Дијана ја презема власта како „Константа“ и спроведува чистка во редовите на „Провиденс“ од раководните должности на големите глобални корпорации, демонтирајќи ја структурата на моќта на „Провиденс“. Ако 47 не си вбризга серум и се пресметува со Едвардс, една година подоцна тој повторно се среќава со Дијана, и тие, отсега работејќи само за себе, се враќаат на своите претходни улоги на платен убиец и координаторка, за да ја држат светската елита под контрола. == Белешки == {{белешки}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://cms.ioi.dk/ Матична страница] [[Категорија:Игри за Windows]] [[Категорија:Игри за PlayStation 5]] [[Категорија:Игри за PlayStation 4]] [[Категорија:Игри за iOS]] [[Категорија:Игри за Xbox One]] [[Категорија:Игри за Mac OS X]] [[Категорија:Игри за Nintendo Switch 2]] [[Категорија:Игри за Nintendo Switch]] 8wkux5ssjrnwwcch5d0hubd2wdlaarq Црква „Св. Петка“ - Совиќ 0 1395998 5567382 5566616 2026-05-30T15:50:19Z Ehrlich91 24281 5567382 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Македонска црква |име = Света Петка |слика = |големина на слика = 250п |опис = |епархија = Преспанско-пелагониска |намесништво = Битолско |парохија = Краварско-бачка |координати = {{coord|40|54|22.3|N|21|37|6.8|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} |место = Совиќ |општина = Новаци |држава = Македонија |патрон = [[Света Петка]] |изградба = |завршено = |осветување = |живопис = |ктитор = |зограф = |рушење = |запалена = |водство = |мрежно место = |архитектонски тип = |архитектонски стил= |површина = }} '''Света Петка''' — помала селска [[Црква (градба)|црква]] во битолското село [[Совиќ]], [[Македонија]].<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mojrodenkraj.com.mk/village.php?id=139|title=Мој Роден Крај|work=www.mojrodenkraj.com.mk|accessdate=2026-05-29|archive-date=2026-05-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20230204123207/http://mojrodenkraj.com.mk/village.php?id=139|url-status=dead}}</ref> == Местоположба == Црквата се наоѓа на земјениот пат кој започнува од [[Живојнски манастир]] кон селото [[Совиќ]]. == Архитектура == === Фрескоживопис === Црквата не е живописана. === Икони и иконостас === Во црквата се наоѓаат малобројни икони закачени на ѕидовите. == Поврзано == * [[Битолско архијерејско намесништво]] * [[Краварско-бачка парохија]] * [[Совиќ]] == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Петка, Совиќ}} [[Категорија:Храмови посветени на Света Петка во Македонија|Совиќ]] b5ic82itt7cuss35r6cviexozeizu9k Список на ботанички градини во Обединетото Кралство 0 1396013 5567365 5566786 2026-05-30T14:02:55Z IvanKonev123 98191 /* Корнвол */ 5567365 wikitext text/x-wiki '''Ботанички градини во Обединетото Кралство''' e страница со линкови до која било [[ботаничка градина]], [[арборетум]] или [[Арборетум|пинетум]] во [[Обединето Кралство|Обединетото Кралство]]. == Англија == === [[Беркшир]] === * [[Harris Garden|Гарден Харис]], [[University of Reading|Универзитет во Рединг]], [[Рединг]] === [[Бирмингем]] === * [[Birmingham Botanical Gardens (United Kingdom)|Ботанички градини во Бирмингем]] * [[Winterbourne Botanic Garden|Ботаничка градина Винтерборн]], [[University of Birmingham|Универзитет во Бирмингем]] === [[Бристол]] === * [[Bristol University Botanic Gardens|Ботанички градини на Универзитетот во Бристол]] === [[Кембриџшир]] === * [[Cambridge University Botanic Garden|Ботаничка градина на Универзитетот Кембриџ]], [[Кембриџ]] === [[Чешир]] === * [[Jodrell Bank Arboretum|Арборетум Џодрел Бенк]] * Арборетум Ловел Квинта, имот Џодрел Банк * [[Ness Botanic Gardens|Ботанички градини Нес]] === [[Корнвол]] === * [[Проект „Еден“|Проект „Еден“]] * [[Lost Gardens of Heligan|Изгубените градини на Хелиган]] * [[Trebah|Требах]] === [[Дарем|Округ Дарам]] === * [[University of Durham Botanic Garden|Ботаничка градина на Универзитетот во Дарам]] === [[Дарбишир|Дербишир]] === * [[Derby Arboretum|Дерби Арборетум]] === [[Девон]] === * [[Bicton Gardens|Градини Биктон]] * Ботаничка градина Пејнтон, [[Paignton Zoo|зоолошка градина Пејнтон]] * [[RHS Garden Rosemoor|Градина RHS Роузмур]] === [[Дорсет]] === * [[Abbotsbury Subtropical Gardens|Субтропски градини Аботсбери]] === [[Есекс]] === * [[Beth Chatto Gardens|Градините Бет Чато]] === [[Глостершир]] === * [[Batsford Arboretum|Арборетум Батсфорд]] * Арборетум [[Tortworth Court|Тортворт Корт]] * [[Westonbirt Arboretum|Арборетум Вестонбирт]], [[Tetbury|Тетбери]] === [[Хемпшир]] === * [[Exbury Gardens|Ексбери Гарденс]], [[Exbury|Ексбери]] * [[Sir Harold Hillier Gardens|Градините Сер Харолд Хилиер]], [[Romsey|Ромзи]] === [[Сили (архипелаг)|Острови Сили]] === * [[Tresco Abbey Gardens|Аби Гарденс]], [[Треско (остров)|Треско]] === [[Остров Вајт]] === * [[Ventnor Botanic Garden|Ботаничка градина Вентнор]], [[Ventnor|Вентнор]] === [[Кент]] === * [[Bedgebury National Pinetum|Национален боровинум Беџбери]] * Светската градина во [[Lullingstone Castle|замокот Лулингстоун]] === [[Ланкашир]] === * [[Myerscough College|Колеџ Мајерскоу]] === [[Лестершир]] === * [[University of Leicester Botanic Garden|Ботаничка градина на Универзитетот во Лестер]], [[Oadby|Оудби]], вклучувајќи го и блискиот арборетум Атенборо === [[Ливерпул]] === * [[Wavertree Botanic Park and Gardens|Ботанички парк и градини Вејвертри]], [[Ливерпул]] * [[Calderstones Park|Имотот Калдерстоунс/Хартхил]], Ливерпул * [[Southport Botanic Gardens|Ботанички градини Саутпорт]] === [[Лондон]] === * [[Челсиска лекарска градина|Челзи Физичка Градина]], [[Челси|Челзи]] * Кровна градина [[Crossrail Place|„Кросреил плејс]] “ * [[Кралски ботанички градини во Кју|Кралски ботанички градини, Кју]] * Градина за лековити растенија, Кралски колеџ на лекари во Лондон, Риџентс Парк * [[Fulham Palace|Куќа и градина Фулам Палас, Фулам]] === [[Манчестер]] === * [[RHS Garden Bridgewater|RHS Гарден Бриџвотер]] Салфорд * [[Firs Botanical Grounds|Ботанички градини на Фирс,]] Фалоуфилд * [[Fletcher Moss Botanical Garden|Ботаничката градина Флечер Мос]] Дидсбери === [[Њукасл на Тајн]] === * [[Moorbank Botanic Gardens|Ботаничката градина Мурбанк]], [[Newcastle University|Универзитет во Њукасл]] (сега затворена) === [[Нортхемптоншир]] === * Градини Котон Манор, [[Coton, Northamptonshire|Котон, Нортхемптоншир]] * Арборетум и градини „Тенфорд Хаус“, [[Thenford|Тенфорд]] === [[Нотингемшир]] === * [[The Arboretum, Nottingham|Арборетумот, Нотингем]] * Арборетум [[Sutton Bonington|Сатон Бонингтон]], Универзитет во Нотингем === [[Оксфордшир]] === * [[University of Oxford Botanic Gardenс|Ботаничка градина на Универзитетот во Оксфорд]], [[Оксфорд]] * [[Harcourt Arboretum|Арборетум Харкорт]], [[Nuneham Courtenay|Нунехам Кортни]] === [[Стафордшир]] === * [[National Memorial Arboretumс|Национален меморијален арборетум]], [[Alrewas|Алревас]] === [[Сомерсет]] === * Ботанички градини Бат во [[Royal Victoria Park, Bath|Ројал Викторија Парк, Бат]] === [[Сари]] === * [[Кралски ботанички градини во Кју|Кралски ботанички градини, Кју]] * [[Royal Horticultural Society Gardens, Wisley|Градини на Кралското хортикултурно друштво, Висли]] * [[Winkworth Arboretum|Арборетум Винкворт]] === [[Sussex|Сасекс]] === * [[Borde Hill Gardenс|Градина Борде Хил]], [[Haywards Heath|Хејвардс Хит]] * [[Great Dixter|Грејт Дикстер]] * [[Wakehurst Place|Вејкхарст Плејс]] (надвор од [[Кралски ботанички градини во Кју|Кралските ботанички градини, Кју]] ) === [[Ворикшир]] === * Рајтон Органик Гарденс, седиште на [[Garden Organic|Гарден Органик]] во близина на [[Рагбис|Рагби, Ворикшир]] ; поврзано со [[University of Coventry|Универзитетот во Ковентри]] === [[Вустершир]] === * [[Арборетумс|Арборетум]] [[Bodenham|Боденхам]]{{Се бара извор|date=September 2024}} === [[Јоркшир]] === * [[RHS Garden Harlow Carr|Градина RHS Харлоу Кар]] * [[Sheffield Botanical Gardens|Ботанички градини Шефилд]], [[Шефилд]] * [[Thorp Perrow Arboretum|Арборетум Торп Пероу]], [[Bedale|Бедејл]] * [[The Yorkshire Arboretumс|Јоркширскиот арборетум]], Нр [[Malton, North Yorkshire|Малтон]] * [[York Museum Gardens|Музејски градини]], [[Јорк]] == Шкотска == === [[Абердин]] === * [[Cruickshank Botanic Garden|Ботаничка градина Крукшенк]], [[Абердин]] === [[Argyll|Аргил]] === * [[Benmore Botanic Gardenс|Ботаничката градина Бенмор]], во близина [[Dunoon|на Дунун]], прва станица на Кралската ботаничка градина Единбург * [[Crarae Gardens|Градини Крарае]], [[Inveraray|Инверареј]] === [[Данди]] === * [[University of Dundee Botanic Garden|Ботаничка градина на Универзитетот во Данди]] === [[Единбург]] === * [[Royal Botanic Garden Edinburgh|Кралска ботаничка градина Единбург]] . Главната локација е во [[Единбург]] во [[Inverleith|Инверлајт]], со три „регионални градини“: ** [[Benmore Botanic Garden|Ботаничката градина Бенмор]] во Аргил, порано позната како Помладата ботаничка градина ** [[Dawyck Botanic Garden|Ботаничката градина Давик]] во шкотските граници ** [[Logan Botanic Garden|Ботаничката градина Логан]] во Галовеј === [[Фајф]] === * [[St Andrews Botanic Garden|Ботаничката градина „Сент Ендрус“]] === [[Галовеј]] === * [[Logan Botanic Garden|Ботаничка градина Логан]], [[Port Logan|Порт Логан]], регионална градина на Кралската ботаничка градина Единбург === [[Глазгов]] === * [[Glasgow Botanic Gardens|Ботанички градини во Глазгов]] === [[Inverness|Инвернес]] === * Ботаничка градина Инвернес, [[Bught Park|парк Багт]], [[Inverness|Инвернес]] === [[Scottish Borders|Шкотски граници]] === * [[Dawyck Botanic Garden|Ботаничката градина Давик]] во близина на Пиблс, регионална градина на Кралската ботаничка градина Единбург == Велс == === [[Carmarthenshire|Кармартеншир]] === * [[Национална ботаничка градина на Велс|Национална ботаничка градина на Велс]] * Арборетум Гели Аур === [[Ceredigion|Цередигион]] === * Ботаничката градина [[Aberystwyth University|на Универзитетот Абериствит]], Пенглаис === [[Гвинед]] === * [[Treborth Botanic Garden|Ботаничка градина Треборт]] - [[Bangor University|Универзитетот Бангор]] === [[Glamorgan|Гламорган]] === * [[Cowbridge Physic Garden|Физичка градина Каубриџ]] * [[Градини Дифрин|Градини Дифрин]] * Ботанички градини [[Roath Park|Роат Парк]] === [[Свонзи|Свонси]] === * [[Градини Клајн|Градини Клајн]] * [[Парк Синглтон|Ботанички градини Синглтон]] == Северна Ирска == === [[Белфаст]] === * [[Ботаничка градина (Белфаст)|Ботаничка градина (Белфаст)]] === [[Даун|Округ Даун]] === * Арборетум и градини Каслвелан, [[Шумски парк Каслвелан|Шумски парк Каслвелан]] == Видете исто така == * [[Ботаничка градина]] * [[List of botanical gardens|Список на ботанички градини]] Обединетото Кралство има силна традиција на декоративно градинарство во кое има многу добро познати градини кои не се ботанички градини. Видете: * [[Gardens in England|Градини во Англија]] * [[Gardens in Scotland|Градини во Шкотска]] * [[Gardens in Wales|Градини во Велс]] * [[Gardens in Northern Ireland|Градини во Северна Ирска]] <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи}} [[Категорија:Ботанички градини во Обединетото Кралство]] lso09njqurhsp055x0cq45ftx64i081 5567381 5567365 2026-05-30T15:19:56Z IvanKonev123 98191 Сменети се имињата на врските од англиски на македонски, сум ги заборавил 5567381 wikitext text/x-wiki '''Ботанички градини во Обединетото Кралство''' e страница со линкови до која било [[ботаничка градина]], [[арборетум]] или [[Арборетум|пинетум]] во [[Обединето Кралство|Обединетото Кралство]]. == Англија == === [[Беркшир]] === * [[Градина Харис|Гарден Харис]], [[Универзитет во Рединг]], [[Рединг]] === [[Бирмингем]] === * [[Ботанички градини во Бирмингем]] * [[Битаничка градина Винтерборн|Ботаничка градина Винтерборн]], [[Универзитет во Бирмингем]] === [[Бристол]] === * [[Ботанички градини на Универзитетот во Бристол]] === [[Кембриџшир]] === * [[Ботаничка градина на Универзитетот Кембриџ]], [[Кембриџ]] === [[Чешир]] === * [[Арборетум Џодрел Бенк]] * Арборетум Ловел Квинта, имот Џодрел Банк * [[Ботанички градини Нес]] === [[Корнвол]] === * [[Проект „Еден“|Проект „Еден“]] * [[Изгубени градини на Хелиган]] * [[Требах]] === [[Округ Дарам]] === * [[University of Durham Botanic Garden|Ботаничка градина на Универзитетот во Дарам]] === [[Дарбишир|Дербишир]] === * [[Адборетум Дерби|Арборетум Дерби]] === [[Девон]] === * [[Градини Биктон]] * Ботаничка градина Пејнтон, [[зоолошка градина Пејнтон]] * [[RHS Garden Rosemoor|Градина RHS Роузмур]] === [[Дорсет]] === * [[Суптропски градини Аботсбери]] === [[Есекс]] === * [[Градините Бет Чато]] === [[Глостершир]] === * [[Арборетум Батсфорд]] * Арборетум [[Тортворт Корт]] * [[Арборетум Вестонбирт]], [[Тетбери]] === [[Хемпшир]] === * [[Exbury Gardens|Ексбери Гарденс]], [[Exbury|Ексбери]] * [[Sir Harold Hillier Gardens|Градините Сер Харолд Хилиер]], [[Romsey|Ромзи]] === [[Сили (архипелаг)|Острови Сили]] === * [[Tresco Abbey Gardens|Аби Гарденс]], [[Треско (остров)|Треско]] === [[Остров Вајт]] === * [[Ventnor Botanic Garden|Ботаничка градина Вентнор]], [[Ventnor|Вентнор]] === [[Кент]] === * [[Bedgebury National Pinetum|Национален боровинум Беџбери]] * Светската градина во [[Lullingstone Castle|замокот Лулингстоун]] === [[Ланкашир]] === * [[Колеџ Мајерскоу]] === [[Лестершир]] === * [[Ботаничка градина на Универзитетот во Лестер]], [[Оудби]], вклучувајќи го и блискиот арборетум Атенборо === [[Ливерпул]] === * [[Ботанички парк и градини Вејвертри]], [[Ливерпул]] * [[Calderstones Park|Имотот Калдерстоунс/Хартхил]], Ливерпул * [[Southport Botanic Gardens|Ботанички градини Саутпорт]] === [[Лондон]] === * [[Физичка Градина Челси|Челси Физичка Градина]], [[Челси]] * Кровна градина [[„Кросреил плејс“|„Кросреил плејс"]] * [[Кралски ботанички градини во Кју|Кралски ботанички градини, Кју]] * Градина за лековити растенија, Кралски колеџ на лекари во Лондон, Риџентс Парк * [[Куќа и градина Фулам Палас, Фулам]] === [[Манчестер]] === * [[RHS градина Бриџвотер|RHS Гарден Бриџвотер]] Салфорд * [[Ботанички градини Фирс|Ботанички градини на Фирс,]] Фалоуфилд * [[Ботаничка градина Флечер Мос]] Дидсбери === [[Њукасл на Тајн]] === * [[Ботаничка градина Мурбанк]], [[Универзитет во Њукасл]] (сега затворена) === [[Нортхемптоншир]] === * Градини Котон Манор, [[Котон, Нортхемптоншир]] * Арборетум и градини „Тенфорд Хаус“, [[Тенфорд]] === [[Нотингемшир]] === * [[Арбореум (Нотингем)|Арборетум, Нотингем]] * Арборетум [[Сатон Бонингтон]], Универзитет во Нотингем === [[Оксфордшир]] === * [[Ботаничка градина на Универзитетот во Оксфорд]], [[Оксфорд]] * [[Harcourt Arboretum|Арборетум Харкорт]], [[Nuneham Courtenay|Нунехам Кортни]] === [[Стафордшир]] === * [[Национален меморијален арборетум]], [[Алревас]] === [[Сомерсет]] === * Ботанички градини Бат во [[Ројал Викторија Парк, Бат]] === [[Сари]] === * [[Кралски ботанички градини во Кју|Кралски ботанички градини, Кју]] * [[Градини на Кралското хортикултурно друштво, Висли]] * [[Арборетум Винкворт]] === [[Sussex|Сасекс]] === * [[Градина Борде Хил]], [[Хејвардс Хит]] * [[Грејт Дикстер]] * [[Вајкхарст Плејс|Вејкхарст Плејс]] (надвор од [[Кралски ботанички градини во Кју|Кралските ботанички градини, Кју]] ) === [[Ворикшир]] === * Рајтон Органик Гарденс, седиште на [[Гарден Органик]] во близина на [[Рагби, Ворикшир]] ; поврзано со [[Универзитет во Ковентри]] === [[Вустершир]] === * [[Арборетум]] , [[Бонденхам|Боденхам]] === [[Јоркшир]] === * [[Градина RHS Харлоу Кар]] * [[Ботанички градини Шефилд]], [[Шефилд]] * [[Арборетум Торп Пероу]], [[Бедејл]] * [[Јоркширски арборетум|Јоркширскиот арборетум]], Нр [[Малтон]] * [[Музејски градини]], [[Јорк]] == Шкотска == === [[Абердин]] === * [[Ботаничка градина Крукшенк]], [[Абердин]] === [[Argyll|Аргил]] === * [[Ботаничка градина Бенмор]], во близина на [[Дунун]], прва станица на Кралската ботаничка градина Единбург * [[Градини Крарае]], [[Инверареј]] === [[Данди]] === * [[Ботаничка градина на Универзитетот во Данди]] === [[Единбург]] === * [[Кралска ботаничка градина Единбург]] . Главната локација е во [[Единбург]] во [[Инверлајт]], со три „регионални градини“: ** [[Ботаничка градина Бенмор]] во Аргил, порано позната како Помладата ботаничка градина ** [[Ботаничка градина Давик]] во шкотските граници ** [[Ботаничка градина Логан]] во Галовеј === [[Фајф]] === * [[Ботаничка градина „Сент Ендрус“]] === [[Галовеј]] === * [[Ботаничка градина Логан]], [[Порт Логан]], регионална градина на Кралската ботаничка градина Единбург === [[Глазгов]] === * [[Ботанички градини во Глазгов]] === [[Inverness|Инвернес]] === * Ботаничка градина Инвернес, [[парк Багт]], [[Инвернес]] === [[Scottish Borders|Шкотски граници]] === * [[Ботаничка градина Давик]] во близина на Пиблс, регионална градина на Кралската ботаничка градина Единбург == Велс == === [[Carmarthenshire|Кармартеншир]] === * [[Национална ботаничка градина на Велс|Национална ботаничка градина на Велс]] * Арборетум Гели Аур === [[Ceredigion|Цередигион]] === * Ботаничката градина [[Универзитетот Абериствит|на Универзитетот Абериствит]], Пенглаис === [[Гвинед]] === * [[Ботаничка градина Треборт]] - [[Универзитетот Бангор]] === [[Glamorgan|Гламорган]] === * [[Физичка градина Каубриџ]] * [[Градини Дифрин|Градини Дифрин]] * Ботанички градини [[Роат Парк]] === [[Свонзи|Свонси]] === * [[Градини Клајн|Градини Клајн]] * [[Ботанички градини Синглтон]] == Северна Ирска == === [[Белфаст]] === * [[Ботаничка градина (Белфаст)|Ботаничка градина (Белфаст)]] === [[Даун|Округ Даун]] === * Арборетум и градини Каслвелан, [[Шумски парк Каслвелан|Шумски парк Каслвелан]] == Видете исто така == * [[Ботаничка градина]] * [[List of botanical gardens|Список на ботанички градини]] Обединетото Кралство има силна традиција на декоративно градинарство во кое има многу добро познати градини кои не се ботанички градини. Видете: * [[Gardens in England|Градини во Англија]] * [[Gardens in Scotland|Градини во Шкотска]] * [[Gardens in Wales|Градини во Велс]] * [[Gardens in Northern Ireland|Градини во Северна Ирска]] <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи}} [[Категорија:Ботанички градини во Обединетото Кралство]] szmujmsl2is1ddr2w9i1zarkhpr03l1 5567434 5567381 2026-05-30T21:44:02Z IvanKonev123 98191 /* Свонси */ 5567434 wikitext text/x-wiki '''Ботанички градини во Обединетото Кралство''' e страница со линкови до која било [[ботаничка градина]], [[арборетум]] или [[Арборетум|пинетум]] во [[Обединето Кралство|Обединетото Кралство]]. == Англија == === [[Беркшир]] === * [[Градина Харис|Гарден Харис]], [[Универзитет во Рединг]], [[Рединг]] === [[Бирмингем]] === * [[Ботанички градини во Бирмингем]] * [[Битаничка градина Винтерборн|Ботаничка градина Винтерборн]], [[Универзитет во Бирмингем]] === [[Бристол]] === * [[Ботанички градини на Универзитетот во Бристол]] === [[Кембриџшир]] === * [[Ботаничка градина на Универзитетот Кембриџ]], [[Кембриџ]] === [[Чешир]] === * [[Арборетум Џодрел Бенк]] * Арборетум Ловел Квинта, имот Џодрел Банк * [[Ботанички градини Нес]] === [[Корнвол]] === * [[Проект „Еден“|Проект „Еден“]] * [[Изгубени градини на Хелиган]] * [[Требах]] === [[Округ Дарам]] === * [[University of Durham Botanic Garden|Ботаничка градина на Универзитетот во Дарам]] === [[Дарбишир|Дербишир]] === * [[Адборетум Дерби|Арборетум Дерби]] === [[Девон]] === * [[Градини Биктон]] * Ботаничка градина Пејнтон, [[зоолошка градина Пејнтон]] * [[RHS Garden Rosemoor|Градина RHS Роузмур]] === [[Дорсет]] === * [[Суптропски градини Аботсбери]] === [[Есекс]] === * [[Градините Бет Чато]] === [[Глостершир]] === * [[Арборетум Батсфорд]] * Арборетум [[Тортворт Корт]] * [[Арборетум Вестонбирт]], [[Тетбери]] === [[Хемпшир]] === * [[Exbury Gardens|Ексбери Гарденс]], [[Exbury|Ексбери]] * [[Sir Harold Hillier Gardens|Градините Сер Харолд Хилиер]], [[Romsey|Ромзи]] === [[Сили (архипелаг)|Острови Сили]] === * [[Tresco Abbey Gardens|Аби Гарденс]], [[Треско (остров)|Треско]] === [[Остров Вајт]] === * [[Ventnor Botanic Garden|Ботаничка градина Вентнор]], [[Ventnor|Вентнор]] === [[Кент]] === * [[Bedgebury National Pinetum|Национален боровинум Беџбери]] * Светската градина во [[Lullingstone Castle|замокот Лулингстоун]] === [[Ланкашир]] === * [[Колеџ Мајерскоу]] === [[Лестершир]] === * [[Ботаничка градина на Универзитетот во Лестер]], [[Оудби]], вклучувајќи го и блискиот арборетум Атенборо === [[Ливерпул]] === * [[Ботанички парк и градини Вејвертри]], [[Ливерпул]] * [[Calderstones Park|Имотот Калдерстоунс/Хартхил]], Ливерпул * [[Southport Botanic Gardens|Ботанички градини Саутпорт]] === [[Лондон]] === * [[Физичка Градина Челси|Челси Физичка Градина]], [[Челси]] * Кровна градина [[„Кросреил плејс“|„Кросреил плејс"]] * [[Кралски ботанички градини во Кју|Кралски ботанички градини, Кју]] * Градина за лековити растенија, Кралски колеџ на лекари во Лондон, Риџентс Парк * [[Куќа и градина Фулам Палас, Фулам]] === [[Манчестер]] === * [[RHS градина Бриџвотер|RHS Гарден Бриџвотер]] Салфорд * [[Ботанички градини Фирс|Ботанички градини на Фирс,]] Фалоуфилд * [[Ботаничка градина Флечер Мос]] Дидсбери === [[Њукасл на Тајн]] === * [[Ботаничка градина Мурбанк]], [[Универзитет во Њукасл]] (сега затворена) === [[Нортхемптоншир]] === * Градини Котон Манор, [[Котон, Нортхемптоншир]] * Арборетум и градини „Тенфорд Хаус“, [[Тенфорд]] === [[Нотингемшир]] === * [[Арбореум (Нотингем)|Арборетум, Нотингем]] * Арборетум [[Сатон Бонингтон]], Универзитет во Нотингем === [[Оксфордшир]] === * [[Ботаничка градина на Универзитетот во Оксфорд]], [[Оксфорд]] * [[Harcourt Arboretum|Арборетум Харкорт]], [[Nuneham Courtenay|Нунехам Кортни]] === [[Стафордшир]] === * [[Национален меморијален арборетум]], [[Алревас]] === [[Сомерсет]] === * Ботанички градини Бат во [[Ројал Викторија Парк, Бат]] === [[Сари]] === * [[Кралски ботанички градини во Кју|Кралски ботанички градини, Кју]] * [[Градини на Кралското хортикултурно друштво, Висли]] * [[Арборетум Винкворт]] === [[Sussex|Сасекс]] === * [[Градина Борде Хил]], [[Хејвардс Хит]] * [[Грејт Дикстер]] * [[Вајкхарст Плејс|Вејкхарст Плејс]] (надвор од [[Кралски ботанички градини во Кју|Кралските ботанички градини, Кју]] ) === [[Ворикшир]] === * Рајтон Органик Гарденс, седиште на [[Гарден Органик]] во близина на [[Рагби, Ворикшир]] ; поврзано со [[Универзитет во Ковентри]] === [[Вустершир]] === * [[Арборетум]] , [[Бонденхам|Боденхам]] === [[Јоркшир]] === * [[Градина RHS Харлоу Кар]] * [[Ботанички градини Шефилд]], [[Шефилд]] * [[Арборетум Торп Пероу]], [[Бедејл]] * [[Јоркширски арборетум|Јоркширскиот арборетум]], Нр [[Малтон]] * [[Музејски градини]], [[Јорк]] == Шкотска == === [[Абердин]] === * [[Ботаничка градина Крукшенк]], [[Абердин]] === [[Argyll|Аргил]] === * [[Ботаничка градина Бенмор]], во близина на [[Дунун]], прва станица на Кралската ботаничка градина Единбург * [[Градини Крарае]], [[Инверареј]] === [[Данди]] === * [[Ботаничка градина на Универзитетот во Данди]] === [[Единбург]] === * [[Кралска ботаничка градина Единбург]] . Главната локација е во [[Единбург]] во [[Инверлајт]], со три „регионални градини“: ** [[Ботаничка градина Бенмор]] во Аргил, порано позната како Помладата ботаничка градина ** [[Ботаничка градина Давик]] во шкотските граници ** [[Ботаничка градина Логан]] во Галовеј === [[Фајф]] === * [[Ботаничка градина „Сент Ендрус“]] === [[Галовеј]] === * [[Ботаничка градина Логан]], [[Порт Логан]], регионална градина на Кралската ботаничка градина Единбург === [[Глазгов]] === * [[Ботанички градини во Глазгов]] === [[Inverness|Инвернес]] === * Ботаничка градина Инвернес, [[парк Багт]], [[Инвернес]] === [[Scottish Borders|Шкотски граници]] === * [[Ботаничка градина Давик]] во близина на Пиблс, регионална градина на Кралската ботаничка градина Единбург == Велс == === [[Carmarthenshire|Кармартеншир]] === * [[Национална ботаничка градина на Велс|Национална ботаничка градина на Велс]] * Арборетум Гели Аур === [[Ceredigion|Цередигион]] === * Ботаничката градина [[Универзитетот Абериствит|на Универзитетот Абериствит]], Пенглаис === [[Гвинед]] === * [[Ботаничка градина Треборт]] - [[Универзитетот Бангор]] === [[Glamorgan|Гламорган]] === * [[Физичка градина Каубриџ]] * [[Градини Дифрин|Градини Дифрин]] * Ботанички градини [[Роат Парк]] === [[Свонзи|Свонси]] === * [[Градини Клајн|Градини Клајн]] * [[Парк Синглтон|Ботанички градини Синглтон]] == Северна Ирска == === [[Белфаст]] === * [[Ботаничка градина (Белфаст)|Ботаничка градина (Белфаст)]] === [[Даун|Округ Даун]] === * Арборетум и градини Каслвелан, [[Шумски парк Каслвелан|Шумски парк Каслвелан]] == Видете исто така == * [[Ботаничка градина]] * [[List of botanical gardens|Список на ботанички градини]] Обединетото Кралство има силна традиција на декоративно градинарство во кое има многу добро познати градини кои не се ботанички градини. Видете: * [[Gardens in England|Градини во Англија]] * [[Gardens in Scotland|Градини во Шкотска]] * [[Gardens in Wales|Градини во Велс]] * [[Gardens in Northern Ireland|Градини во Северна Ирска]] <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи}} [[Категорија:Ботанички градини во Обединетото Кралство]] eau8ni34cf6g5ghaaa0x9wvqg417nfk Лука Вушковиќ 0 1396024 5567369 5567247 2026-05-30T14:09:19Z Carshalton 30527 5567369 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | name = Лука Вушковиќ | image = | image_size = | birth_date = {{birth date and age|2007|2|24|df=yes}} | birth_place = [[Загреб]], [[Хрватска]]<ref name=wf>{{WorldFootball.net|luka-vuskovic}}</ref> | nationality = {{flagsport|CRO}} [[Хрватска]] | height = {{height|m=1.93}}<ref>{{cite web|url=https://hajduk.hr/prva-momcad/luka-vuskovic/44|title=Luka Vušković|accessdate=2 March 2023|publisher=HNK Hajduk Split|language=Croatian}}</ref> | position = [[Одбрана (фудбал)|одбрана]] | currentclub = {{Fb team HSV}} | clubnumber = 44 | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Hajduk Split}} | years1 = 2023–2020 | caps1 = 8 | goals1 = 0 | clubs1 = {{Fb team Hajduk Split}} | years2 = 2019–2021 | caps2 = 14 | goals2 = 3 | clubs2 = →{{Fb team Radomiak Radom}} | years3 = 2021–2023 | caps3 = 36 | goals3 = 7 | clubs3 = →{{Fb team Westerlo}} | years4 = 2025- | caps4 = 0 | goals4 = 0 | clubs4 = {{Fb team Tottenham}} | years5 = 2025- | caps5 = 28 | goals5 = 6 | clubs5 = →{{Fb team HSV}} | nationalyears1 = 2021 | nationalcaps1 = 3 | nationalgoals1 = 0 |nationalteam1 = {{flagsport|CRO}} [[Фудбалска репрезентација на Хрватска под 15 години|Хрватска 15]] | nationalyears2 = 2022 | nationalcaps2 = 3 | nationalgoals2 = 0 |nationalteam2 = {{flagsport|CRO}} [[Фудбалска репрезентација на Хрватска под 16 години|Хрватска 16]] | nationalyears3 = 2022 | nationalcaps3 = 4 | nationalgoals3 = 1 |nationalteam3 = {{flagsport|CRO}} [[Фудбалска репрезентација на Хрватска под 17 години|Хрватска 17]] | nationalyears4 = 2023 | nationalcaps4 = 5 | nationalgoals4 = 0 |nationalteam4 = {{flagsport|CRO}} [[Фудбалска репрезентација на Хрватска под 19 години|Хрватска 19]] | nationalyears5 = 2024- | nationalcaps5 = 10 | nationalgoals5 = 2 |nationalteam5 = {{flagsport|CRO}} [[Фудбалска репрезентација на Хрватска под 21 година|Хрватска 21]] | nationalyears6 = 2025- | nationalcaps6 = 4 | nationalgoals6 = 1 |nationalteam6 = {{flagsport|CRO}} [[Фудбалска репрезентација на Хрватска|Хрватска]] }} '''Лука Вушковиќ''' (роден на [[24 февруари]] [[2007]] година, во [[Сплит]]) — [[Хрватска|хрватски]] [[фудбалер]], [[Одбрана (фудбал)|играч од одбраната]] на [[ФК Хамбургер|Хамбургер]], на заем од [[ФК Тотенхем Хотспар|Тотенхем Хотспар]], и на [[Фудбалска репрезентација на Хрватска|хрватската репрезентација]]. ==Биографија== Лука е роден во [[Сплит]] и потекнува од фудбалско семејство.<ref name=family>{{cite web|url=https://www.24sata.hr/sport/dinastija-vuskovic-pape-dida-i-pradida-bili-su-stoperi-hajduka-862481|title=Dinastija Vušković: Pape, dida i pradida bili su stoperi Hajduka|trans-title=The Vušković dynasty: Pope, grandfather and great-grandfather were Hajduk stoppers|first1=Tomislav|last1=Gabelić|first2=Boris|last2=Trifunović|date=25 September 2022|accessdate=10 November 2022|website=24sata.hr|language=Croatian}}</ref><ref>{{cite web|url=https://slobodnadalmacija.hr/sport/hajduk/luka-vuskovic-puni-16-godina-dan-prije-derbija-s-dinamom-zaigra-li-postat-ce-najmladi-debitant-u-povijesti-hajduka-i-hnl-a-1231376|title=Luka Vušković puni 16 godina dan prije derbija s Dinamom. Zaigra li, postat će najmlađi debitant u povijesti Hajduka i HNL-a|trans-title=Luka Vušković turns 16 the day before the derby with Dinamo. If he plays, he will become the youngest debutant in the history of Hajduk and HNL|first=Slaven|last=Alfirević|date=11 October 2022|accessdate=10 November 2022|website=slobodnadalmacija.hr|language=Croatian}}</ref> Неговиот прадедо Марко и дедо [[Марио Вушковиќ (фудбалер 1953)|Марио]] биле фудбалери и играле за Хајдук,<ref name=family/> како и татко му [[Даниел Вушковиќ|Даниел]], кој исто така играл за Хајдук и потоа работел во академијата на клубот кога Лука бил таму. Конечно, неговиот брат [[Марио Вушковиќ|Марио]], е исто така фудбалер и во моментов игра заедно со него во [[ФК Хамбургер|Хамбурегер]].<ref name=family/> ==Технички карактеристики== [[Одбрана (фудбал)#Централен одбранбен играч|Централен дефанзивец]], познат по солидно маркирање и воздушните дуели, благодарение на неговата импозантна градба и физичка сила. Добрата игра во возухот и одземањето на топката од противниците, во комбинација со извонредната способност за игра со двете нозе и прецизноста во додавањата го прават комплетен и модерен одбранбен играч. Неговата тактичка интелигенција му овозможува да ги предвиди потезите на противникот и да ја одржи контролата дури и кога е под притисок, што го прави столб на одбраната.<ref>{{Cite web|url=https://www.corrieredellosport.it/news/calcio/calcio-mercato/2022/11/27-100465229/baby_vuskovic_al_psg_per_10_milioni|title=Baby Vuskovic al Psg per 10 milioni|publisher=Corriere dello Sport|date=27 novembre 2022|access-date=29 јули 2024|language=it}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://breakingthelines.com/player-analysis/luka-vuskovic-the-teenage-defender-headed-for-tottenham/|title=Luka Vušković: The Teenage Defender Headed for Tottenham|publisher= |date=20 јануари 2024|access-date=29 јули 2024|language=en}}</ref> Сметан за еден од најперспективните таленти на својата позиција, во 2024 година бил вклучен во листата на 60 најдобри фудбалери родени во 2007 година, составена од ''„[[The Guardian]]“''.<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/football/ng-interactive/2024/oct/15/next-generation-2024-60-of-the-best-young-talents-in-world-football|title=Next Generation 2024: 60 of the best young talents in world football|publisher= |date=15 октомври 2024|access-date=17 октомври 2024|language=en}}</ref> ==Титули== ===Клупски=== ; Хајдук Сплит *'''[[Фудбалски куп на Хрватска|Куп на Хрватска]]''' : 1 : 2022-2023 ==Наводи== {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Luka Vušković}} {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Хрватска |image3=Flag of Croatia.svg }} *[https://www.soccerway.com/player/vuskovic-luka/QLMh9ouh/ Лука Вушковиќ на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/luka-vuskovic/profil/spieler/892160 Лука Вушковиќ на transfermarkt] *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/364962/luka-vuskovic Лука Вушковиќ на espn] *[https://www.whoscored.com/players/533010/show/luka-vuskovic Лука Вушковиќ на whoscored] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Вушковиќ, Лука}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Хрватски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Хајдук Сплит]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Вестерло]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Тотенхем]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Хамбургер]] [[Категорија:Родени во 2007 година]] 978xfhfufic207me23ibvpnu3i81mou 5567370 5567369 2026-05-30T14:10:31Z Carshalton 30527 5567370 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | name = Лука Вушковиќ | image = | image_size = | birth_date = {{birth date and age|2007|2|24|df=yes}} | birth_place = [[Загреб]], [[Хрватска]]<ref name=wf>{{WorldFootball.net|luka-vuskovic}}</ref> | nationality = {{flagsport|CRO}} [[Хрватска]] | height = {{height|m=1.93}}<ref>{{cite web|url=https://hajduk.hr/prva-momcad/luka-vuskovic/44|title=Luka Vušković|accessdate=2 March 2023|publisher=HNK Hajduk Split|language=Croatian}}</ref> | position = [[Одбрана (фудбал)|одбрана]] | currentclub = {{Fb team HSV}} | clubnumber = 44 | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Hajduk Split}} | years1 = 2023–2025 | caps1 = 8 | goals1 = 0 | clubs1 = {{Fb team Hajduk Split}} | years2 = 2024 | caps2 = 14 | goals2 = 3 | clubs2 = →{{Fb team Radomiak Radom}} | years3 = 2024–2025 | caps3 = 36 | goals3 = 7 | clubs3 = →{{Fb team Westerlo}} | years4 = 2025- | caps4 = 0 | goals4 = 0 | clubs4 = {{Fb team Tottenham}} | years5 = 2025- | caps5 = 28 | goals5 = 6 | clubs5 = →{{Fb team HSV}} | nationalyears1 = 2021 | nationalcaps1 = 3 | nationalgoals1 = 0 |nationalteam1 = {{flagsport|CRO}} [[Фудбалска репрезентација на Хрватска под 15 години|Хрватска 15]] | nationalyears2 = 2022 | nationalcaps2 = 3 | nationalgoals2 = 0 |nationalteam2 = {{flagsport|CRO}} [[Фудбалска репрезентација на Хрватска под 16 години|Хрватска 16]] | nationalyears3 = 2022 | nationalcaps3 = 4 | nationalgoals3 = 1 |nationalteam3 = {{flagsport|CRO}} [[Фудбалска репрезентација на Хрватска под 17 години|Хрватска 17]] | nationalyears4 = 2023 | nationalcaps4 = 5 | nationalgoals4 = 0 |nationalteam4 = {{flagsport|CRO}} [[Фудбалска репрезентација на Хрватска под 19 години|Хрватска 19]] | nationalyears5 = 2024- | nationalcaps5 = 10 | nationalgoals5 = 2 |nationalteam5 = {{flagsport|CRO}} [[Фудбалска репрезентација на Хрватска под 21 година|Хрватска 21]] | nationalyears6 = 2025- | nationalcaps6 = 4 | nationalgoals6 = 1 |nationalteam6 = {{flagsport|CRO}} [[Фудбалска репрезентација на Хрватска|Хрватска]] }} '''Лука Вушковиќ''' (роден на [[24 февруари]] [[2007]] година, во [[Сплит]]) — [[Хрватска|хрватски]] [[фудбалер]], [[Одбрана (фудбал)|играч од одбраната]] на [[ФК Хамбургер|Хамбургер]], на заем од [[ФК Тотенхем Хотспар|Тотенхем Хотспар]], и на [[Фудбалска репрезентација на Хрватска|хрватската репрезентација]]. ==Биографија== Лука е роден во [[Сплит]] и потекнува од фудбалско семејство.<ref name=family>{{cite web|url=https://www.24sata.hr/sport/dinastija-vuskovic-pape-dida-i-pradida-bili-su-stoperi-hajduka-862481|title=Dinastija Vušković: Pape, dida i pradida bili su stoperi Hajduka|trans-title=The Vušković dynasty: Pope, grandfather and great-grandfather were Hajduk stoppers|first1=Tomislav|last1=Gabelić|first2=Boris|last2=Trifunović|date=25 September 2022|accessdate=10 November 2022|website=24sata.hr|language=Croatian}}</ref><ref>{{cite web|url=https://slobodnadalmacija.hr/sport/hajduk/luka-vuskovic-puni-16-godina-dan-prije-derbija-s-dinamom-zaigra-li-postat-ce-najmladi-debitant-u-povijesti-hajduka-i-hnl-a-1231376|title=Luka Vušković puni 16 godina dan prije derbija s Dinamom. Zaigra li, postat će najmlađi debitant u povijesti Hajduka i HNL-a|trans-title=Luka Vušković turns 16 the day before the derby with Dinamo. If he plays, he will become the youngest debutant in the history of Hajduk and HNL|first=Slaven|last=Alfirević|date=11 October 2022|accessdate=10 November 2022|website=slobodnadalmacija.hr|language=Croatian}}</ref> Неговиот прадедо Марко и дедо [[Марио Вушковиќ (фудбалер 1953)|Марио]] биле фудбалери и играле за Хајдук,<ref name=family/> како и татко му [[Даниел Вушковиќ|Даниел]], кој исто така играл за Хајдук и потоа работел во академијата на клубот кога Лука бил таму. Конечно, неговиот брат [[Марио Вушковиќ|Марио]], е исто така фудбалер и во моментов игра заедно со него во [[ФК Хамбургер|Хамбурегер]].<ref name=family/> ==Технички карактеристики== [[Одбрана (фудбал)#Централен одбранбен играч|Централен дефанзивец]], познат по солидно маркирање и воздушните дуели, благодарение на неговата импозантна градба и физичка сила. Добрата игра во возухот и одземањето на топката од противниците, во комбинација со извонредната способност за игра со двете нозе и прецизноста во додавањата го прават комплетен и модерен одбранбен играч. Неговата тактичка интелигенција му овозможува да ги предвиди потезите на противникот и да ја одржи контролата дури и кога е под притисок, што го прави столб на одбраната.<ref>{{Cite web|url=https://www.corrieredellosport.it/news/calcio/calcio-mercato/2022/11/27-100465229/baby_vuskovic_al_psg_per_10_milioni|title=Baby Vuskovic al Psg per 10 milioni|publisher=Corriere dello Sport|date=27 novembre 2022|access-date=29 јули 2024|language=it}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://breakingthelines.com/player-analysis/luka-vuskovic-the-teenage-defender-headed-for-tottenham/|title=Luka Vušković: The Teenage Defender Headed for Tottenham|publisher= |date=20 јануари 2024|access-date=29 јули 2024|language=en}}</ref> Сметан за еден од најперспективните таленти на својата позиција, во 2024 година бил вклучен во листата на 60 најдобри фудбалери родени во 2007 година, составена од ''„[[The Guardian]]“''.<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/football/ng-interactive/2024/oct/15/next-generation-2024-60-of-the-best-young-talents-in-world-football|title=Next Generation 2024: 60 of the best young talents in world football|publisher= |date=15 октомври 2024|access-date=17 октомври 2024|language=en}}</ref> ==Титули== ===Клупски=== ; Хајдук Сплит *'''[[Фудбалски куп на Хрватска|Куп на Хрватска]]''' : 1 : 2022-2023 ==Наводи== {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Luka Vušković}} {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Хрватска |image3=Flag of Croatia.svg }} *[https://www.soccerway.com/player/vuskovic-luka/QLMh9ouh/ Лука Вушковиќ на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/luka-vuskovic/profil/spieler/892160 Лука Вушковиќ на transfermarkt] *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/364962/luka-vuskovic Лука Вушковиќ на espn] *[https://www.whoscored.com/players/533010/show/luka-vuskovic Лука Вушковиќ на whoscored] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Вушковиќ, Лука}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Хрватски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Хајдук Сплит]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Вестерло]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Тотенхем]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Хамбургер]] [[Категорија:Родени во 2007 година]] 7hpv7k5wh3y4cdexx10fbl4pmxoyjew Горски јавор 0 1396034 5567306 2026-05-30T12:00:40Z Bjankuloski06 332 Создадена страница со: {{Разликување|Планински јавор}} {{Speciesbox | name = Горски јавор | image = Acer pseudoplatanus 005.jpg | image_caption = Горски јавор во [[Касел]], Германија | genus = Acer | display_parents = 2 | parent = Acer ser. Acer | species = pseudoplatanus | authority = [[Карл Линеј|L.]] | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{наведен МСЗП |author=Crowl... 5567306 wikitext text/x-wiki {{Разликување|Планински јавор}} {{Speciesbox | name = Горски јавор | image = Acer pseudoplatanus 005.jpg | image_caption = Горски јавор во [[Касел]], Германија | genus = Acer | display_parents = 2 | parent = Acer ser. Acer | species = pseudoplatanus | authority = [[Карл Линеј|L.]] | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{наведен МСЗП |author=Crowley, D. |author2=Rivers, M.C. |author3=Barstow, M. |year=2017 |errata=2018 |title=''Acer pseudoplatanus'' |volume=2017 |article-number=e.T193856A125923004 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-3.RLTS.T193856A2286517.en |access-date=23 November 2022}}</ref> | range_map = Acer pseudoplatanus range.svg | range_map_caption = Распространетост<br />{{обоен квадрат|#70A800}} Домороден<br />{{обоен квадрат|#FFD37F}} Внесен и одомаќинет | synonyms = {{скриено-почеток}} * ''Acer abchasicum'' <small>Rupr. (1869)</small> * ''Acer atropurpureum'' <small>Dippel (1892)</small> * ''Acer bohemicum'' <small>C.Presl ex Opiz. (1852) ''(invalid name)''</small> * ''Acer dittrichii'' <small>Ortm. (1831)</small> * ''Acer erythrocarpum'' <small>Dippel (1892)</small> * ''Acer euchlorum'' <small>Dippel (1892)</small> * ''Acer fieberi''<small> Opiz (1852) ''(invalid name)''</small> * ''Acer hybridum'' <small>Bosc (1821)</small> * ''Acer majus'' <small>Gray (1821)</small> * ''Acer melliodorum'' <small>Opiz (1852)</small> * ''Acer montanum'' <small>Garsault (1764) ''(invalid name)''</small> * ''Acer opizii'' <small>Ortmann ex Opiz. (1852)</small> * ''Acer opulifolium'' <small>Thuill. (1790) ''(illegitimate name)''</small> * ''Acer procerum'' <small>Salisb. (1796)</small> * ''Acer purpureum'' <small>Dippel (1892)</small> * ''Acer quinquelobum'' <small>Gilib. (1782) ''(invalid name)''</small> * ''Acer rafinesquianum'' <small>Dippel (1892)</small> * ''Acer villosum'' <small>C. Presl (1822)</small> * ''Acer wondracekii'' <small>Opiz (1852)</small> * ''Acer worleei'' <small>Dippel (1892)</small> {{скриено-крај}} | synonyms_ref =<ref name="World Checklist of Selected Plant Families">{{ThePlantList |id=kew-2616276 |taxon=Acer pseudoplatanus |authority=L. |access-date=19 мај 2016}}</ref> }} '''Горски јавор''' ({{науч|Acer pseudoplatanus}}) — вид на [[јавор]] домороден во [[Европа]] и [[Западна Азија]]. Претставува големо [[листопадно растение|листопадно]] широколисно [[дрво (растение)|дрво]] отпорно на ветар. Во [[Македонија]] е застапен со две разновидности, од кои една има три облика (погл. [[#Во Македонија|подолу]]).<ref name="ФлораМак1.6">{{ФлораМак1.6|1454-1456}}</ref> Иако е домороден на подрачје од [[Франција]] до [[Украина]], северна [[Турција]] и [[Кавказ]], а на југ до планините во [[Италија]] и северниот [[Пиринејски Полуостров]], горскиот јавор лесно се размножува од семе и до 1500 г. бил внесен на [[Британски Острови|Британските Острови]]. Денес е одомаќинет таму и по други делови на Европа, Северна Америка, Австралија и Нов Зеланд, каде знае да биде [[инвазивен вид]].<ref name=CABI>{{нмс |title=CABI Invasive species compendium: ''Acer pseudoplatanus'' (sycamore) |date=2019 |url=http://www.cabi.org/isc/datasheet/2884 |publisher=The Centre for Agriculture and Bioscience International (CABI) |location=Wallingford, UK |doi=10.1079/cabicompendium.2884 |access-date=18 May 2016}}</ref> Горскиот јавор достигнува висина до 35 м, а гранките образуваат широка заоблена [[крошна]]. [[Кора]]та е сива, мазна во младоста, а подоцна неправилно распукана. Листовите растат на долги [[лисна дршка|лисни дршки]] и се големи и дланчести, со пет големи залистоци. Цветовите се зеленикаво-жолти и висат во [[метличка|метлички]]. Произведуваат изобилство од [[полен]] и [[нектар]] кој ги привлекува животните. Кога ќе узреат, [[крилесто оревче|Крилестите оревчиња]] паѓаат на земја со вртење. [[’Ртење|’Ртат]] слободно следната пролет. Во домородното живеалиште горскиот јавор е поврзан со [[биоразновидност|биоразновиден]] опсег на безрбетници и габи, но истите не се секогаш присутни на местата кајшто тој е внесен. Понекогаш се сади во градски средини како [[украсно растение|украсно дрво]]. Дава цврсто и густо дрво со кремастобела боја кое се користи за изработка на музички инструменти, мебел, столарија, дрвени подови и кујнски прибор. Добро е и како [[огревно дрво]]. [[Растителен сок|Растителниот сок]] кој напролет се качува во некои места служи за добивање шеќер и подготовка на [[алкохолен пијалак|алкохолни]] и [[безалкохолен пијалак|безалкохолни пијалаци]], и може да се направи во слад како оној на [[шеќерен јавор|шеќерниот јавор]]. Пчелите го собираат нектарот за мед. == Опис == [[Податотека:Acer pseudoplatanusAA.jpg|мини|десно|Гранчиња, пупки, листови, цветови и плодови на ботаничка илустрација.]] [[Податотека:Acer pseudoplatanus Chaltenbrunnen.jpg|мини|десно|Горскиот јавор може да образува широка куполеста крошна.]] [[Податотека:Ahornallee zwischen Altweitra und Hörmanns 2017-10.jpg|мини|Горски јавори во почетокот на октомври, [[Долна Австрија]].]] Горскиот јавор е големо широколисно [[листопадно растение|листопадно]] дрво кое достигнува висина од 20-35 м и се разгранува во широка куполеста [[крошна]]. Кората кај младите дрва е мазна и сива, но со време огрубува и напукува во лушпи, под кои се забележува внатрешната кора чија боја е светлокафеава до розовкаста.<ref name="Clapham-1981">{{наведена книга |last1=Clapham |first1=A.R. |last2=Tutin |first2=T.G. |last3=Warburg |first3=E.F. |title=Excursion Flora of the British Isles |publisher=Cambridge University Press |edition=third |date=1981 |isbn=0-521-23290-2}}</ref>{{rp|118}} [[Податотека:Acer pseudoplatanus buds 01.jpg|мини|десно|Врв на изданок зиме со завршна пупка и пар странични пупки.]] Пупките излегуваат во спротивни парови, јајцевидни и зашилени, со пупкини лушпи (видоизменети листови што ја штитат пупката) со зелена боја обрабена со темнокафеаво и со врвови со истата боја големи 0,5–1 см.<ref name="Clapham-1981"/> Кога отпаѓаат оставаат потковичести лузни. [[Лист]]овите се спротивни, големи, долги 10-25 см, широки и дланчести со 5 зашилени залистоци кои се крупно назабени.<ref name="Clapham-1981"/><ref name="Stace-2010">{{наведена книга |last=Stace |first=C.A. |title=New Flora of the British Isles |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |edition=third |year=2010 |isbn=978-0-521-70772-5}}</ref>{{rp|372}} Имаат кожеста површина со дебели жили одоздола. По боја се темнозелени одозгора, а посветли на опачината. Кај некои [[сорта|сорти]] листовите имаат виолетова или жолта нијанса. Лисните дршки се долги 5-15 см и со црвена нијанса<ref name="Clapham-1981"/><ref name="Rushforth-1999">{{наведена книга |last=Rushforth |first=K. |date=1999 |title=A photographic guide to the trees of Britain and Europe |publisher=Collins |location=London |isbn=0-00-220013-9}}</ref><ref name="Humphries-1992"/> а без [[прилисник|прилисници]] или листовидни структури при основата.<ref name="Clapham-1981"/> Функционално еднодомните жолтозелени [[цвет]]ови се отвораат по развојот на листовите на почетокот на летото,<ref name="Stace-2010"/>{{rp|394}}<ref name="Blamey-2003">{{наведена книга|last1=Blamey|first1=M.|last2=Fitter|first2=R.|last3=Fitter|first3=A.|year=2003|title=Wild flowers of Britain and Ireland: The Complete Guide to the British and Irish Flora|publisher=A & C Black|location=London|isbn=978-1-4081-7950-5}}</ref>{{rp|396}} на висечки [[метличка|метлички]] долги 10- 20 см, со по 60–100 цветови на секоја дршка.<ref name="Clapham-1981"/> Плодовите се спарени крилести оревчиња чии [[семе|семиња]] имаат пречник од 5-10 мм и чие крилце е долго 20-40 мм развиено како продолжеток на ѕидот на плодницата. Крилцата се под прав агол едно на друго,<ref name="Stace-2010"/> поради што се разликуваат од оние на [[млеч (дрво)|млечот]] (''A.&nbsp;platanoides'') и [[клен (дрво)|кленот]] (''A.&nbsp;campestre''), каде истите се речиси спротивни,<ref name="Stace-2010"/> и од оние на шеќерниот јавор (''A. saccharum''), каде се речиси напоредни. Кога ќе падне оревчето, ветерот ги обзема крилцата и тие го вртат плодот додека паѓаат, што овозможува поширо расекување. Семињата зреат наесет околу четири месеци по опрашувањето.<ref name="Rushforth-1999" /><ref name="Humphries-1992">{{наведена книга |last1=Humphries |first1=C.J. |last2= Press |first2=J.R. |last3=Sutton |first3=D.A. |date=1992 |title=Trees of Britain and Europe |publisher=Hamlyn Publishing Group Ltd. |location=UK |isbn=0-600-57511-X}}</ref> Горскиот јавор е [[полиплоидија|тетраплоиден]] (секоја клетка има четири комплета на хромозоми, 2n=52), додека кленот и млечот се [[плоидност|диплоидни]] (со 2 комплета на хромозоми, 2n=26).<ref name="Stace-2010"/> == Ботаника == Горскиот јавор цвета во висечки грстови наречени метлички кои содржат различни видови цветови. Највеќето се морфолошки двополови (со машки и женски органи) но функционираат како да се еднополови. Некои се морфолошки и функционално машки, а други морфолошки двополови но функционираат како машки, а трети морфолошки двополови а функционално женски. Сите видови цветови прават [[полен]], но поленот од функционално женските цветови не из’ртува. Сите цветови прават нектар, при што функционално женските цветови произведуваат најголема количина и највеќе шеќер.<ref name="Binggeli-1999">{{нмс |url=http://www.mikepalmer.co.uk/woodyplantecology/sycamore/sexexp.htm |title=Sycamore: sex expression |last=Binggeli |first=P. |year=1999 |access-date=13 March 2016}}</ref> Дрвата се доста се разликуваат зависно од живеалиштето и преземаат мерки против [[самоопрашување]], што ја ограничува генетската разновидност и ги закржлавува дрвата.<ref>{{наведено списание |last1=Wright |first1=S.I. |last2=Kalisz |first2=S. |last3=Slotte |first3=T. |title=Evolutionary consequences of self-fertilization in plants |journal=Proceedings of the Royal Society B |volume=280 |issue=1760 |article-number=20130133| year=2013 |pmid=23595268 |pmc=3652455 |doi=10.1098/rspb.2013.0133}}</ref> Највеќето [[соцветие|соцветија]] се образуваат во мешавина од функционално машки и функционално женски цветови. Кај секое дрво прво се отвора едниот вид цвет, а потоа другиот, и никако истовремено. Кај некои дрва женските се први во една година, а во друга година машките. Плововата смена се случува во различни времиња во разни делови на [[крошна]]та, и различни дрва од една популација може да расцветаат во текот на неколку недели, со тоа поттикнувајќи вкрстено опрашување, иако самоопрашувањето не може наполно да се спречи.<ref name="Binggeli-1999"/> Горскиот јавор се [[хибрид|вркстува]] со други видови јавори од одделот ''Acer'' како [[планински јавор]] (''A.&nbsp;heldreichii'') на места каде растат заедно, како и со [[кадифест јавор|кадифестиот јавор]] (''A.&nbsp;velutinum''). Познати се и вкрстувања со јавори од друг оддел како со [[сед јавор|седиот јавор]] (''A.&nbsp;griseum'', оддел ''Trifoliata''), каде приосновните залистоци се намалуваат, и со тоа изгледаат речиси трилисни).<ref name="The Maple Society">{{нмс |title=Maple hybrids |url=http://www.maplesociety.org/sites/default/files/SymposiumBelgium2011/Acerhybrids-PietDeJong.pdf |publisher=The Maple Society |archive-url=https://web.archive.org/web/20160315120429/http://www.maplesociety.org/sites/default/files/SymposiumBelgium2011/Acerhybrids-PietDeJong.pdf |access-date=18 May 2016|archive-date=2016-03-15 }}</ref> == Распространетост == Овој вид е [[домороден вид|домороден]] во Средна, Југоисточна и Источна Европа и Западна Азија. Покрај [[Македонија]] и речиси целиот [[Балкан]] распространет e Австрија, Белгија, Германија, Грузија, Италија, Литванија, Полска, Португалија, Романија, јужна Русија, [[Источна Тракија]], Унгарија, Франција, Холандија, Чешка, Швајцарија и Шпанија.<ref name=CABI/><ref>{{нмс |title=Acer L. |url=http://www.floraiberica.es/floraiberica/texto/pdfs/09_113_01_Acer.pdf |publisher=Flora Iberica |access-date=15 March 2022 |page=82}}</ref><ref>{{наведен извештај|author=Verbeek, I.; Copini, P.; Sass-Klaassen, U.; Dingemanse, A.; Buiteveld, J. |date=2021 |title=Herkomstenonderzoek van gewone esdoorn (''Acer pseudoplatanus'') in Nederland |url= |location= Wageningen |publisher=Centre for Genetic Resources, the Netherlands (CGN), Wageningen University & Research |edition=CGN rapport 52 |page= |isbn= |doi=10.18174/551151|doi-access=free }}</ref> Во Британија е внесен во [[тјудорски период|тјудорскиот период]], до 1500 г.<ref name="Cronk-1995">{{наведена книга |first1=Q.C.B. |last1=Cronk |first2=J.L. |last2=Fuller |date=1995 |title=Plant invaders: the threat to natural ecosystems |publisher=Chapman & Hall Ltd. |location=London |isbn=0-412-48380-7 |pages=[https://archive.org/details/plantinvadersthr0000cron/page/241 241] |url=https://archive.org/details/plantinvadersthr0000cron/page/241}}</ref> и првпат забележан во дивина во 1632 г. во Кент.<ref name="Milliken-2004">{{наведена книга |first1=W. |last1=Milliken |first2=S. |last2=Bridgewater |date=2004 |title=Flora Celtica |publisher=Birlinn Ltd. |location=Edinburgh |isbn=1-84158-303-0 }}</ref>{{rp|28}}<ref name="GB Non-native species secretariat-2015"/> Неговото доведување во [[Ирска]] е со непознат датум, но најстариот примерок е познат за грофовијата [[Каван (грофовија)|Каван]] од XVII век.<ref name="National Museums of Northern Ireland-2010">{{нмс |title=Flora of Northern Ireland, ''Acer pseudoplatanus'' L. |url=http://www.habitas.org.uk/flora/species.asp?item=3191 |publisher=National Museums of Northern Ireland |year=2010 |access-date=19 May 2016}}</ref> Во Шведска е донесен околу 1770 г. од семиња земени од Холандија.<ref name="Retzius-1806">{{наведена книга |title=Ur Försök til en Flora Oeconomica Sveciæ |first=A.J. |last=Retzius |date=1806 |publisher=Lundblad |location=Lund, Sweden}}</ref><ref name="Richardson-2011">{{наведена книга |last=Richardson |first=D.M. |title=Fifty years of invasion ecology: The legacy of Charles Elton |url=https://books.google.com/books?id=QMRzXLmaXGMC&pg=PA76 |year=2011 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-4443-3000-7}}</ref>{{rp|76}} Горскиот јавор е внесен на прикладни места вон Европа како привлечно дрво за паркови, улици и градини. Донесен е во САД, Канада, Австралија ([[Викторија (Австралија)|Викторија]] и [[Тасманија]]), Чиле и Нов Зеланд,<ref name=CABI/><ref name=GBIF>{{нмс |title=''Acer pseudoplatanus'' L. |url=https://www.gbif.org/species/3189870 |publisher=GBIF (Global Biodiversity Information Facility) |location=Denmark |access-date=18 May 2016}}</ref> [[Патагонија]]<ref name="GB Non-native species secretariat-2015">{{нмс |title=NNSS ''Acer pseudoplatanus'' Factsheet|url=https://www.nonnativespecies.org/non-native-species/information-portal/view/25 |publisher=GB Non-native species secretariat |date=2015 |access-date=30 July 2023}}</ref> и ловоровите шуми на [[Мадејра]] и [[Азори]]те.<ref name="Sequeira-2012">{{наведена книга |last1=Sequeira|first1=M. |last2=Espírito-Santo |first2=M.D. |last3=Aguiar |first3=C. |last4=Capelo |first4=J. |last5=Honrado |first5=J. |date=2012 |title=Checklist da Flora de Portugal (Continental, Açores e Madeira) |publisher=ALFA (Associação Lusitana de Fitossociologia) |location=Lisbon |isbn=978-989-20-2690-9}}</ref>{{rp|74}} Кога бил донесен, луѓето веројатно не биле свесни дека толку изобилно се размножува и дека еден ден ќе причини проблеми во тие предели и ќе ги потисне домородните видови.<ref name="Simberloff-2011">{{наведена книга |last1=Simberloff |first1=D. |last2=Rejmanek |first2=M. |title=Encyclopedia of Biological Invasions |url=https://books.google.com/books?id=hq5uc8O5pDQC&pg=PA334 |year=2011 |publisher=University of California Press |isbn=978-0-520-94843-3}}</ref>{{rp|334}} Денес се смета за штетник во некои делови на Австралија (Јара Рејнџес, Викторија) и Маунт Маседон, кај Дејлсфорд, делови од венецот Данденонг, каде е одомаќинет во [[евкалиптус]]овите шуми.<ref>{{нмс |title=''Acer pseudoplatanus'' |url=http://keyserver.lucidcentral.org/weeds/data/media/Html/acer_pseudoplatanus.htm |work=Weeds of Australia |publisher=Queensland Government |date=2016 |access-date=19 May 2016}}</ref> Горскиот јавор е расеан и по североисточна Тасманија и во Таруна крај реката Дервент во јужен Хобарт. Се смета за [[инвазивен вид]] во Нов Зеланд,<ref name="Howell-2008">{{наведена книга |last=Howell |first=C. |title=Consolidated list of environmental weeds in New Zealand |publisher=Department of Conservation |location=Wellington, NZ |date=May 2008 |series=292 |isbn=978-0-478-14413-0}}</ref> Норвешка,<ref>{{нмс |url=http://www2.artsdatabanken.no/faktaark/Faktaark244.pdf |title=Platanlønn: ''Acer pseudoplatanus'' |language=no |work=ArtsDataBanken |access-date=19 May 2016}}</ref> и на еколошки чувствителните места во Обединетото Кралство.<ref name="Ecotreecare">{{нмс |url=http://www.ecotreecare.co.uk/woodland_management_sycamore.htm |title=Eco Tree Care & Conservation |publisher=Ecotreecare.co.uk |access-date=19 May 2016}}</ref> Околу 1870 г. горскиот јавор е внесен во САД и зададен во сојузните држави [[Њујорк (сојузна држава)|Њујорк]] и [[Њу Џерси]]. Подоцна се одгледувал како парковско и улично дрво во [[Нова Англија]] и [[Среден Атлантик|средноатлантските држави]]. Кон почетокот на XXI век бил одомаќинет во 14 сојузни држави ([[Делавер]], [[Илиноис]], [[Кентаки]], [[Конектикат]], [[Мејн]], [[Мичиген]], Њу Џерси, Њујорк, [[Пенсилванија]], [[Род Ајленд]], [[Северна Каролина]] и градот [[Вашингтон]]), како и во канадските покраини [[Британска Колумбија]], [[Нова Шкотска]], [[Њу Бранзвик]] и [[Онтарио]].<ref>{{нмс |url=https://sites.google.com/a/rsu5.org/invasive/maine-invasive-species/sycamore-maple-acer-pseudoplatanus |title=Sycamore Maple, ''Acer pseudoplatanus'' |work=The Maine Invasion |access-date=11 March 2016}}</ref> The [[United States Department of Agriculture]] considers it an invasive species.<ref name="USDA, NRCS">{{PLANTS |id=ACPS |taxon=Acer pseudoplatanus |access-date=11 March 2016}}</ref> === Во Македонија === Горскиот јавор во [[Македонија]] е застапен следниве разновидности и нивни облици:<ref name="ФлораМак1.6" /> ==== var. ''pseudoplatanus'' ==== Разновидноста ''pseudoplatanus'' е присутна со три облици: Обликот '''f. ''pseudoplatanus''''' — познат за планините [[Китка]], [[Јакупица]], [[Салакова Планина]], Караџица — [[Жаба (река)|Жаба]] (В. Матевски & М. Костадиновски); [[Шар Планина]] — [[Љуботен]]; [[Маврово]]; [[Кораб]] — с. [[Нистрово]], [[Длабока Река]], Танушанска Река; Македонски Брод — [[Барбарас (превој)|Барбарас]]; Крушево — Муратово (М. Костадиновски); Демир Хисар помеѓу с. [[Железнец]] и с. [[Големо Илино]]; [[Демир Капија]]; [[Кожуф]] - Мрша, Флора, Две Уши, [[Висока Чука (Гевгелиско)|Висока Чука]]; [[Беласица]]. '''''A. pseudoplatanus'' s.l.''' се посочува за повеќе места во Македонија и тоа: пл. [[Галичица]], пл. Пржиград (Vandas, 1909); Беласица (Стојанов, 1921); [[Осогово]] — [[Царев Врв]] (Урумов, 1923); [[Пелистер]] и Кожуф — [[Чичи Каја]] (Bornmüller, 1925); Кавадарци — Радобил (Stojanoff, 1928); пл. [[Бистра (планина)|Бистра]] (Soška, 1929); Скопје — Капина, , Гостивар — [[Буковиќ (планина)|Буковиќ]] (Soška, 1938, 1939); [[Радика|Горна Радика]] (Гребеншчиков, 1938); Охрид — с. [[Љубаништа]] (Черњавски, 1943); [[Скопска Црна Гора]] (Групче, 1958); Гевгелија — пл. [[Даб (планина)|Даб]] (Циримотиќ, 1958); Скопје — Осој (Матвејева, 1968). Обликот '''f. ''palmatifidum''''' — Шар Планина помеѓу [[Тетово]] и с. [[Лисец]]; Маврово — помеѓу с. [[Маврово]] и с. [[Маврови Анови]], клисура на [[Мавровска Река]], [[Аџина Река]]; [[Кораб]] — [[Длабока Река]]; [[Дудица]] — Караула „Шаренка“; Кожуф — Висока Чука, помеѓу Орлик и Попово Гумно. Обликот '''f. ''subobtusum''''' — Маврово — Маврови Анови. ==== var. ''villosum'' ==== Разновидноста '''var. ''villosum''''' е позната за пл. Јакупица, Салакова Планина; Маврово — Маврови Анови, Мавровска Река, Кичица; Кичево — Илиница (В. Мехмети); [[Дешат]] — во околината на с. [[Битуше]]; [[Стогово]]; Пелистер; Дудица; Кожуф; Осогово. == Екологија == [[Податотека:RhytismaAcerinumDetailU.jpg|мини|Лист со црна пегавост.]] Во неговите домородни живеалишта горскиот јавор е природна составница на брезовите, буковите и еловите шуми.<ref name="Binggeli-1993"/> Лесно презема пореметени предели како шумски насади, напуштено обработливо и индустриско земјиште, пруги, крајпатни појаси, живи огради, домородни и полуприродни ретки шуми. Во Нов Зеланд ги запоседнува тревиштата на повисоките предели. Како внесен и инвазивен може да ги деградира ловоровите шуми во Мадејра и Португалија и претставува потенцијална закана по [[ендемизам|ендемски]] мадејрска орхидеја (''Dactylorhiza foliosa'').<ref name="Cronk-1995"/> Вирее на најразлични видови почви освен во тешка глина, а најдобро успева во хранлива, по малку варовничка почва. Корењата образуваат високоспецифична и полезна [[микориза|микоризни]] заедници со габата ''Glomus hoi'', што поттикнува преземање на [[фосфор]] од почвата.<ref name="Helgason-2002">{{наведено списание |first1=T. |last1=Helgason |first2=J.W. |last2=Merryweather |first3=J. |last3=Denison|first4=P. |last4=Wilson |first5=J.P.W. |last5=Young |first6=A.H. |last6=Fitter |title=Selectivity and functional diversity in arbuscular mycorrhizas of co-occurring fungi and plants from a temperate deciduous woodland|journal=Journal of Ecology |date=2002|volume=90 |issue=2 |pages=371–384 |doi=10.1046/j.1365-2745.2001.00674.x|url=http://eprints.whiterose.ac.uk/490/1/fitterah6.pdf |doi-access=free|bibcode=2002JEcol..90..371H }}</ref> Микоризите на горскиот јавор се внатрешноабускуларни, каде габата расте во самото кореново ткиво и образува разгранети дрволики структури во клетките на кореновата кора.<ref name="Helgason-2002"/> Со листовите на горскиот јавор се хранат [[ларва|ларвите]] на повеќе видови [[молец|молци]]. Тука можат да се споменат јаворовата совица (''Acronicta aceris''), јаворовата грборошка (''Ptilodon cucullina'') и перјестата грборошка (''Ptilophora plumigera'').<ref name="Woodland Trust"/> Дивокостеновиот листен минер (''Cameraria ohridella'') понекогаш положува јајца на дрвото, иако 70&nbsp;% од ларвите не го надживуваат вториот стадиум.<ref>{{наведена книга |title=Issues in Forestry Research and Application: 2011 Edition |url=https://books.google.com/books?id=1OHZ8TMta80C&pg=PT24 |year=2012 |publisher=ScholarlyEditions |isbn=978-1-4649-6636-1}}</ref>{{rp|24}} Листовите привлекуваат [[лисни вошки (натсемејство)|вошки]], а со тоа и [[бубамари]]те и [[осолики муви|осоликите муви]] кои ги јадат. Цветовите создаваат изобилен нектар и полен и се привлечни за пчели и други инсекти, а семињата ги јадат мали цицачи (на пр. [[полјанка|полјанките]]) и птици.<ref name="Woodland Trust">{{нмс |url=https://www.woodlandtrust.org.uk/visiting-woods/trees-woods-and-wildlife/british-trees/common-non-native-trees/sycamore/ |title=Sycamore (''Acer pseudoplatanus'') |publisher=Woodland Trust |access-date=5 March 2016}}</ref> Како внесено растение, во Британија има релативно мала поврзана инсектна фауна од околу 15 видови,<ref name="Southwood-1961">{{наведено списание |first=T.R.E. |last=Southwood |s2cid=55227920 |date=1961 |title=The number of species of insect associated with various trees |journal=Journal of Animal Ecology |volume=30 |issue=1 |pages=1–8 |doi=10.2307/2109 |jstor=2109|bibcode=1961JAnEc..30....1S }}</ref> но има поголем опсег на [[џуџести штурци]] отколку во матичните краишта.<ref name="Denno-2012">{{наведена книга|last1=Denno |first1=R.F.|last2=Perfect |first2=J.R.|title=Planthoppers: Their Ecology and Management |url=https://books.google.com/books?id=N7X4BwAAQBAJ&pg=PA450 |year=2012 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-1-4615-2395-6 |page=450}}</ref> Дрвото може да биде нападнато од дивокостеновата штитеста вошка (''Pulvinaria regalis''), која го пие сокот од стеблото и гранките, но не му предизвикува сериозна штета на дрвото.<ref name="Royal Horticultural Society">{{нмс |url=https://www.rhs.org.uk/advice/profile?PID=650 |title=Horse chestnut scale |publisher=Royal Horticultural Society |access-date=5 March 2016}}</ref> Sometimes squirrels will strip the bark off branches, girdling the stem; as a result whole branches may die, leaving brown, wilted leaves.<ref name="Cornwall Council-2015"/> Kрлежот шиклар ''Eriophyes macrorhynchus''<ref name=NBN>{{нмс |title=''Eriophyes macrorhynchus'' (Nalepa, 1889) |url=https://data.nbn.org.uk/Taxa/NHMSYS0020917305 |publisher=Natural History Museum, Centre for Ecology and Hydrology and Joint Nature Conservation Committee, UK |access-date=19 May 2016}}</ref> прави мали црвени [[шикла|шикли]], слични на оние на липовиот крлеж шиклар ''Eriophyes tiliae'', на листови на горски јавор и клен (''Acer campestris'') од април натаму.<ref name="Buczacki-1983">{{наведена книга |last1=Buczacki |first1=S. |last2=Harris |first2=K. |title=Collins shorter guide to the Pests, Diseases and Disorders of Garden Plants |year=1983 |publisher=Collins |location=London |isbn=0-00-219074-5}}</ref>{{rp|179}} Крлежот ''Aceria pseudoplatani'' предизвикува јаворова кадифена шикла на долната страна од листовите кај горскиот јавор и млечот (''Acer platanoides'').<ref name="Gall mites">{{нмс |url=http://www.plantengallen.com/gb-gb/collectie/mijten.html |title=''Aceria pseudoplatani'' |work=Gall mites |publisher=Plantengallen.com |access-date=19 May 2016}}</ref> Јаворовата вошка ''Drepanosiphum platanoidis'' пие сок од пупките и листовите, и лачи големи количества на [[медлика]] која ги загадува листовите, автомобилите и градинарскиот мебел под дрвото.<ref name="Buczacki-1983"/>{{rp|119}} Горскиот јавор е подлежен на габата на саѓеста кора (''Cryptostroma corticale''). Ова предизвикува венеење на крошната и пресушување на гранките. Од кората паѓаат квадратни парчиња, и под нив се гледаат црни габични спори. Габата може со години да биде присутна во [[срцевина]]та без симптоми и полека да се шири кон кората по долги топли лета.<ref name="Bundesamt für Wald">{{нмс |url=http://bfw.ac.at/ws/sdis.schadenstyp_e?sdis_id_in=119 |title=Sooty bark disease of maples |publisher=Bundesamt für Wald |access-date=5 March 2016}}</ref> Спорите се високоаларгенски и предизвикуваат пневмонит од хиперчувствителност кој се јавува кај лицата што соголуваат јаворова кора.<ref name="Cochard-2015">{{наведено списание |last1=Cochard |first1=B. |last2=Crovadore |first2=J. |last3=Bovigny |first3=P.Y. |last4=Chablais |first4=R. |last5=Lefort |first5=F. |date=2015 |title=First reports of ''Cryptostroma corticale'' causing sooty bark disease in ''Acer'' sp. in Canton Geneva, Switzerland. |journal=New Disease Reports |volume=31 |page=8 |doi=10.5197/j.2044-0588.2015.031.008 |doi-access=free}}</ref><ref name="Emanuel-1966">{{наведено списание |last1=Emanuel |first1=D.A. |last2=Wenzel |first2=F.J. |last3=Lawton |first3=B.R. |date=1966 |title=Pneumonitis due to ''Cryptostroma corticale'' (Maple-Bark Disease) |journal=New England Journal of Medicine |volume=274 |issue=25 |pages=1413–1418 |doi=10.1056/NEJM196606232742504 |pmid=5949005}}</ref> Полесен случај е габата на црната јаворова пегавост (''Rhytisma acerinum'') која прави темни петна со жолта обраба на листовите. Листовите може предвремено да паднат, но бујноста на дрвото останува незасегната.<ref name="Royal Horticultural Society-3">{{нмс |title=Tar spot of maple |url=https://www.rhs.org.uk/advice/profile?pid=750 |publisher=Royal Horticultural Society |access-date=5 March 2016}}</ref> Габата ''Cristulariella depraedans'' предизвикува бледи дамки на листовите кои потоа пресушуваат и паѓаат. Со ова заболување доаѓа до умерена загуба на листови, но дрвото на подолг рок не е особено засегнато.<ref name="Cornwall Council-2015">{{нмс |title=Sycamore Leaf Spot |url=https://www.cornwall.gov.uk/environment-and-planning/trees-hedges-and-woodland/pests-and-diseases-affecting-trees/sycamore-leaf-spot/ |publisher=Cornwall Council |date=14 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180116011506/https://www.cornwall.gov.uk/environment-and-planning/trees-hedges-and-woodland/pests-and-diseases-affecting-trees/sycamore-leaf-spot/ |access-date=5 March 2016|archive-date=2018-01-16 }}</ref> == Токсичност == [[Коњ]]ите што јадат семиња или фиданки на горски јавор страдаат од често смртоносната болест наречена нетипична миопатија.<ref>{{нмс |url=https://www.rainbowequinehospital.co.uk/information-on-sycamore-poisoning/ |title=Information On Sycamore Poisoning |publisher=Rainbow Equine Hospital |access-date=16 May 2017 |archive-date=14 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170814073047/http://www.rainbowequinehospital.co.uk/information-on-sycamore-poisoning/}}</ref><ref>{{нмс |url=http://www.rvc.ac.uk/equine-vet/news/equine-atypical-myopathy-toxin-and-biochemical-tests-and-tree-sample-testing-available-at-the-royal-veterinary-college |title=Equine Atypical Myopathy toxin and biochemical tests and tree sample testing available at the RVC |publisher=Royal Veterinary college - University of London |access-date=16 May 2017 |date=13 February 2017}}</ref> == Одгледување == [[Податотека:Acer pseudoplatanus textura del tronco.jpg|мини|исправено|Кора на возрасно дрво]] Горскиот јавор се самозасејува многу обилно,<ref name="Stace-2015">{{наведена книга |last1=Stace |first1=C.A. |last2=Crawley |first2=M.J. |title=Alien plants |date=20 јули 2015 |publisher=Harper Collins |location=London |isbn=978-0-00-750214-1}}</ref>{{rp|388}} и семињата напролет ’ртат масовно, така што во почвата има само малку или воопшто нема семенска залиха.<ref name="GB Non-native species secretariat-2015"/> Кога се одгледува, фиданката брзо излегува од никулец, но кај разновидностите нема гаранција дека младото растение ќе биде како родителот.<ref name="Royal Horticultural Society-2"/> Со калемење може да се размножуваат специјални [[сорта|сорти]] како ''A.&nbsp;pseudoplatanus'' „Brilliantissimum“.<ref name="Royal Horticultural Society-2">{{нмс |title=''Acer pseudoplatanus'' 'Brilliantissimum' |url=https://www.rhs.org.uk/plants/details?plantid=39 |publisher=Royal Horticultural Society |location=London |access-date=19 May 2016}}</ref><ref name="Ritter-1996">{{наведена книга |first=Francis |last=Ritter |date=1996 |title=The Royal Horticultural Society Plant Guides: Garden Trees |publisher=Dorling Kindersley Ltd. |location=London |isbn=0-7513-0175-2}}</ref>{{rp|92}} Оваа разновидност е забележителна поради лососово розовата боја на младите листови и претставува единствената сорта на горски јавор добитник на Наградата за градинарски заслуги на Кралското хортикултурно друштво од Англија.<ref name="Royal Horticultural Society-2"/>{{rp|92}} Постоел редок „жален“ облик на ''A.&nbsp;pseudoplatanus'' var. ''pendulum'' со виснати гранки, за првпат појавен во егзотичниот расадник на Најт и Пери во Челси, Англија пред 1850 г. кога неговото име е забележано од В. Х. Бакстер во прилогот кон ''Hortus Brittanicus'' на Лаудон, но денес нема опстанати примероци од оваа сорта.<ref name="Missouri Botanical Garden-2">{{Tropicos|100282025|Acer pseudoplatanus var. pendulum|W.H. Baxter |access-date=19 May 2016}}</ref> Ова дрво е познато по издржливоста на ветар, градско загадување, солено прскање и ниски летни температури, што го прави популарно во градовите, по патиштата засипани со сол зиме и крај морски брегови. Нашироко се одгледува и [[одомаќинување (биологија)|одомаќинетто]] е северно од матичното живеалиште во Северна Европа, особено на Британските Острови и во Скандинавија северно од [[Тромсе]], Норвешка (семето зрее на север дури до [[Вестеролен]]); [[Рејкјавик]], [[Исланд]]; и [[Торсхавн]] на [[Фарски Острови|Фарските Острови]]. Денес е присутно ширум целите Британските Острови, каде за првпат е внесено во XVI век.<ref name="Preston-2002">{{наведена книга |first1=C.D. |last1=Preston |first2=D.A. |last2=Pearman |first3=T.D. |last3=Dines |date=2002 |title=New Atlas of the British and Irish Flora: An Atlas of the Vascular Plants of Britain, Ireland, The Isle of Man and the Channel Islands |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-851067-3}}</ref>{{rp|439}} Горскиот јавор пушта фиданки од пенушка или корења кога ќе се исече и затоа може да се [[изданково стопанисување|изданкува]] за добивање на прачки и други видови ситна дрвена граѓа. Изданоците од пенушките растат релативно брзо и достигнуваат до 1,3 м во должина во првата година по првичната сеча.<ref>{{нмс |last=Harmer |first=Ralph |title=Management of Forest Stools |url=https://www.forestresearch.gov.uk/documents/992/rin259.pdf |publisher=UK Forestry Commission |page=3}}</ref> Ова дрво исто така служи како средно до големо [[бонсаи]] на многу места во Европа каде се среќаваат убави примероци.<ref name="D'Cruz-2011">{{нмс |last=D'Cruz |first=M. |title=Ma-Ke Bonsai Care Guide for Acer pseudoplatanus |publisher=Ma-Ke Bonsai |url=http://makebonsai.com/guide/bonsailink.asp?quicklink=5039&name=Acer_pseudoplatanus |access-date=19 May 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110714022904/http://www.makebonsai.com/guide/bonsailink.asp?quicklink=5039&name=Acer_pseudoplatanus |archive-date=14 July 2011 |df=dmy-all}}</ref> == Употреба == Горскиот јавор се сади во паркови како украсно дрво, а понекогаш и на улиците поради отпорноста на загадување. Поради ветроиздржливоста често се сади на приморски и изложени места како [[ветробрански појас]].<ref name="Rackham-2006">{{наведена книга |first=Oliver |last=Rackham |date=2006 |title=Woodlands |publisher=Collins |isbn=0-00-720243-1}}</ref> Дава издржлива и густа бела или кремаста [[дрвена граѓа]] која со време позлатува. Дрвото може да се обработува или пили во секоја насока и служи за изработка на музички инструменти, мебел, во [[столарство]]то, за [[дрвен под|дрвени подови]] и [[паркет]]и. Бидејќи е отпорен на дамки наоѓа примена за кујнски прибор, дрвени лажиџи, длабоки [[посатка|посатки]], сукала и даски за сецкање. Во Шкотска од него традиционално се прават украсни кутии, понекогаш сопоставен со вметоци од темно дрво на златниот дожд (''Laburnum'').<ref name="All about hardwoods">{{нмс |url=http://www.scottishwood.co.uk/hardwoods.htm |title=Sycamore and maple |work=All about hardwoods |publisher=Scottish Wood |archive-url=https://web.archive.org/web/20191127204618/http://www.scottishwood.co.uk/hardwoods.htm |access-date=6 March 2016 |archive-date=27 November 2019}}</ref> Некои дрва имаат брановидна шара, со што граѓата добива на значајна вредност како [[фурнир]].<ref>{{наведено списание|author1=Rusanen, M. |author2=Myking, T.|title=Sycamore - ''Acer pseudoplatanus'' |url=http://www.euforgen.org/fileadmin/templates/euforgen.org/upload/Publications/Technical_guidelines/853_Technical_guidelines_for_genetic_conservation_and_use_for_Sycamore__Acer_pseudoplatanus_.pdf |journal=EUFORGEN Technical Guidelines for Genetic Conservation and Use|archive-url=https://web.archive.org/web/20161020035534/http://www.euforgen.org/fileadmin/templates/euforgen.org/upload/Publications/Technical_guidelines/853_Technical_guidelines_for_genetic_conservation_and_use_for_Sycamore__Acer_pseudoplatanus_.pdf |archive-date=2016-10-20 }}</ref> Дрвото е со средна тежина како за [[тврдо дрво]] — 630&nbsp;кг на кубен метар.<ref name="Niche Timbers">{{нмс |title=Sycamore |url=http://www.nichetimbers.co.uk/native-hardwood/sycamore/ |publisher=Niche Timbers |archive-url=https://web.archive.org/web/20120308162011/http://www.nichetimbers.co.uk/native-hardwood/sycamore/ |access-date=19 May 2016|archive-date=2012-03-08 }}</ref> Традиционално од него се прават заднини, вратови and свиоци на [[виолина|виолини]], а истото важи и за [[фламенко-гитара|фламенко-гитари]].<ref>{{нмс |url=http://www.ashs.co.uk/content/blogcategory/54/78/ |title=Sycamore – ''Acer pseudoplatanus'' |publisher=Association of Scottish Hardwood Sawmillers (ASHS) |access-date=19 May 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140827151452/http://www.ashs.co.uk/content/blogcategory/54/78/ |archive-date=27 August 2014}}</ref> Од прави гранчиња може да се изработат [[свирка|свирки]] кога искачениот сок дозволува издвојување на кората,<ref name="Dryad Bushcraft">{{нмс |url=http://www.dryadbushcraft.co.uk/bushcraft-how-to/making-a-sycamore-twig-whistle |title=Making a Sycamore Twig Whistle |publisher=Dryad Bushcraft |access-date=10 March 2016}}</ref> а тие, и гранките се употребуваат во мајски народни обичаи во [[Корнвол]], Англија.<ref name="Binggeli-1993">{{нмс |url=http://www.mikepalmer.co.uk/woodyplantecology/sycamore/lore.htm |title=Sycamore lore |last=Binggeli |first=P. |year=1993 |work=Plant-Lore Notes & News |access-date=10 March 2016}}</ref> Дрвото се користи за огрев бидејќи е лесно за пилење и сечење со секира, и дава врел пламен и добар жар.<ref name="Johns-1847">{{наведена книга |last=Johns |first=C.A. |date=1847 |title=The forest trees of Britain |volume=1 |publisher=Society for Promoting Christian Knowledge |location=London}}</ref> Во Шкотска горскиот јавор во минатото бил погодно дрво за [[бесење]] бидејќи пониските гранки ретко се кршеле под оптоварувањето.<ref name="Johns-1847"/> И машките и женските цветови даваат многу нектар. Нектарот и изобилниот [[полен]] го собираат [[медоносна пчела|медоносни пчели]] поради што од ова дрво се добива ароматичен [[мед]] со нежен вкус и светла боја.<ref name="Hodges-1952">{{наведена книга |last=Hodges |first=D. |year=1952 |title=The pollen loads of the honeybee |publisher=Bee Research Association Ltd. |location=London}}</ref>{{rp|4,46}}<ref name="Beespoke-2014">{{нмс |title=Bee Trees - Sycamore (''Acer pseudoplatanus'') |url=http://beespoke.info/2014/01/20/bee-trees-sycamore/ |publisher=Beespoke.info |date=20 January 2014 |access-date=19 May 2016}}</ref> [[Растителен сок|Растителниот сок]] силно се издига напролет како кај шеќерниот јавор од него може да се добие освежителен пијалак, да биде извор на шеќер, јаворов слад или пиво.<ref name="Milliken-2004"/>{{rp|57}}<ref>{{нмс |last=Fagan |first=S. |title=Bushcraft Uses of Sycamore |url=http://www.pioneerbushcraft.org/nature-articles/bushcraft-articles/7-bushcraft-uses-of-sycamore/ |publisher=Pioneer Bushcraft |access-date=6 March 2016}}</ref> == Наводи == {{наводи|30em}} == Надворешни врски == {{рвр|Acer pseudoplatanus}} {{викивидови-ред|Acer pseudoplatanus}} * {{PFAF|Acer pseudoplatanus}} * [http://www.euforgen.org/species/acer-pseudoplatanus/ Горски јавор (''Acer pseudoplatanus'')] — карта на распространетостmap, генетски единици за запазување и поврзани ресурси, EUFORGEN {{en}} {{Таксонска лента|from=Q156944}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Јавор]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Украсни дрва]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] 45ynjan6fixf39yrf8q33dzwzfxf1cp 5567571 5567306 2026-05-31T05:29:29Z Bjankuloski06 332 5567571 wikitext text/x-wiki {{Разликување|Планински јавор}} {{Speciesbox | name = Горски јавор | image = Acer pseudoplatanus 005.jpg | image_caption = Горски јавор во [[Касел]], Германија | genus = Acer | display_parents = 2 | parent = Acer ser. Acer | species = pseudoplatanus | authority = [[Карл Линеј|L.]] | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{наведен МСЗП |author=Crowley, D. |author2=Rivers, M.C. |author3=Barstow, M. |year=2017 |errata=2018 |title=''Acer pseudoplatanus'' |volume=2017 |article-number=e.T193856A125923004 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-3.RLTS.T193856A2286517.en |access-date=23 ноември 2022}}</ref> | range_map = Acer pseudoplatanus range.svg | range_map_caption = Распространетост<br />{{обоен квадрат|#70A800}} Домороден<br />{{обоен квадрат|#FFD37F}} Внесен и одомаќинет | synonyms = {{скриено-почеток}} * ''Acer abchasicum'' <small>Rupr. (1869)</small> * ''Acer atropurpureum'' <small>Dippel (1892)</small> * ''Acer bohemicum'' <small>C.Presl ex Opiz. (1852) ''(invalid name)''</small> * ''Acer dittrichii'' <small>Ortm. (1831)</small> * ''Acer erythrocarpum'' <small>Dippel (1892)</small> * ''Acer euchlorum'' <small>Dippel (1892)</small> * ''Acer fieberi''<small> Opiz (1852) ''(invalid name)''</small> * ''Acer hybridum'' <small>Bosc (1821)</small> * ''Acer majus'' <small>Gray (1821)</small> * ''Acer melliodorum'' <small>Opiz (1852)</small> * ''Acer montanum'' <small>Garsault (1764) ''(invalid name)''</small> * ''Acer opizii'' <small>Ortmann ex Opiz. (1852)</small> * ''Acer opulifolium'' <small>Thuill. (1790) ''(illegitimate name)''</small> * ''Acer procerum'' <small>Salisb. (1796)</small> * ''Acer purpureum'' <small>Dippel (1892)</small> * ''Acer quinquelobum'' <small>Gilib. (1782) ''(invalid name)''</small> * ''Acer rafinesquianum'' <small>Dippel (1892)</small> * ''Acer villosum'' <small>C. Presl (1822)</small> * ''Acer wondracekii'' <small>Opiz (1852)</small> * ''Acer worleei'' <small>Dippel (1892)</small> {{скриено-крај}} | synonyms_ref =<ref name="World Checklist of Selected Plant Families">{{ThePlantList |id=kew-2616276 |taxon=Acer pseudoplatanus |authority=L. |access-date=19 мај 2016}}</ref> }} '''Горски јавор''' ({{науч|Acer pseudoplatanus}}) — вид на [[јавор]] домороден во [[Европа]] и [[Западна Азија]]. Претставува големо [[листопадно растение|листопадно]] широколисно [[дрво (растение)|дрво]] отпорно на ветар. Во [[Македонија]] е застапен со две разновидности, од кои една има три облика (погл. [[#Во Македонија|подолу]]).<ref name="ФлораМак1.6">{{ФлораМак1.6|1454-1456}}</ref> Иако е домороден на подрачје од [[Франција]] до [[Украина]], северна [[Турција]] и [[Кавказ]], а на југ до планините во [[Италија]] и северниот [[Пиринејски Полуостров]], горскиот јавор лесно се размножува од семе и до 1500 г. бил внесен на [[Британски Острови|Британските Острови]]. Денес е одомаќинет таму и по други делови на Европа, Северна Америка, Австралија и Нов Зеланд, каде знае да биде [[инвазивен вид]].<ref name=CABI>{{нмс |title=CABI Invasive species compendium: ''Acer pseudoplatanus'' (sycamore) |date=2019 |url=http://www.cabi.org/isc/datasheet/2884 |publisher=The Centre for Agriculture and Bioscience International (CABI) |location=Wallingford, UK |doi=10.1079/cabicompendium.2884 |access-date=18 мај 2016}}</ref> Горскиот јавор достигнува висина до 35 м, а гранките образуваат широка заоблена [[крошна]]. [[Кора]]та е сива, мазна во младоста, а подоцна неправилно распукана. Листовите растат на долги [[лисна дршка|лисни дршки]] и се големи и дланчести, со пет големи залистоци. Цветовите се зеленикаво-жолти и висат во [[метличка|метлички]]. Произведуваат изобилство од [[полен]] и [[нектар]] кој ги привлекува животните. Кога ќе узреат, [[крилесто оревче|Крилестите оревчиња]] паѓаат на земја со вртење. [[’Ртење|’Ртат]] слободно следната пролет. Во домородното живеалиште горскиот јавор е поврзан со [[биоразновидност|биоразновиден]] опсег на безрбетници и габи, но истите не се секогаш присутни на местата кајшто тој е внесен. Понекогаш се сади во градски средини како [[украсно растение|украсно дрво]]. Дава цврсто и густо дрво со кремастобела боја кое се користи за изработка на музички инструменти, мебел, столарија, дрвени подови и кујнски прибор. Добро е и како [[огревно дрво]]. [[Растителен сок|Растителниот сок]] кој напролет се качува во некои места служи за добивање шеќер и подготовка на [[алкохолен пијалак|алкохолни]] и [[безалкохолен пијалак|безалкохолни пијалаци]], и може да се направи во слад како оној на [[шеќерен јавор|шеќерниот јавор]]. Пчелите го собираат нектарот за мед. == Опис == [[Податотека:Acer pseudoplatanusAA.jpg|мини|десно|Гранчиња, пупки, листови, цветови и плодови на ботаничка илустрација.]] [[Податотека:Acer pseudoplatanus Chaltenbrunnen.jpg|мини|десно|Горскиот јавор може да образува широка куполеста крошна.]] [[Податотека:Ahornallee zwischen Altweitra und Hörmanns 2017-10.jpg|мини|Горски јавори во почетокот на октомври, [[Долна Австрија]].]] Горскиот јавор е големо широколисно [[листопадно растение|листопадно]] дрво кое достигнува висина од 20-35 м и се разгранува во широка куполеста [[крошна]]. Кората кај младите дрва е мазна и сива, но со време огрубува и напукува во лушпи, под кои се забележува внатрешната кора чија боја е светлокафеава до розовкаста.<ref name="Clapham-1981">{{наведена книга |last1=Clapham |first1=A.R. |last2=Tutin |first2=T.G. |last3=Warburg |first3=E.F. |title=Excursion Flora of the British Isles |publisher=Cambridge University Press |edition=third |date=1981 |isbn=0-521-23290-2}}</ref>{{rp|118}} [[Податотека:Acer pseudoplatanus buds 01.jpg|мини|десно|Врв на изданок зиме со завршна пупка и пар странични пупки.]] Пупките излегуваат во спротивни парови, јајцевидни и зашилени, со пупкини лушпи (видоизменети листови што ја штитат пупката) со зелена боја обрабена со темнокафеаво и со врвови со истата боја големи 0,5–1 см.<ref name="Clapham-1981"/> Кога отпаѓаат оставаат потковичести лузни. [[Лист]]овите се спротивни, големи, долги 10-25 см, широки и дланчести со 5 зашилени залистоци кои се крупно назабени.<ref name="Clapham-1981"/><ref name="Stace-2010">{{наведена книга |last=Stace |first=C.A. |title=New Flora of the British Isles |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |edition=third |year=2010 |isbn=978-0-521-70772-5}}</ref>{{rp|372}} Имаат кожеста површина со дебели жили одоздола. По боја се темнозелени одозгора, а посветли на опачината. Кај некои [[сорта|сорти]] листовите имаат виолетова или жолта нијанса. Лисните дршки се долги 5-15 см и со црвена нијанса<ref name="Clapham-1981"/><ref name="Rushforth-1999">{{наведена книга |last=Rushforth |first=K. |date=1999 |title=A photographic guide to the trees of Britain and Europe |publisher=Collins |location=London |isbn=0-00-220013-9}}</ref><ref name="Humphries-1992"/> а без [[прилисник|прилисници]] или листовидни структури при основата.<ref name="Clapham-1981"/> Функционално еднодомните жолтозелени [[цвет]]ови се отвораат по развојот на листовите на почетокот на летото,<ref name="Stace-2010"/>{{rp|394}}<ref name="Blamey-2003">{{наведена книга|last1=Blamey|first1=M.|last2=Fitter|first2=R.|last3=Fitter|first3=A.|year=2003|title=Wild flowers of Britain and Ireland: The Complete Guide to the British and Irish Flora|publisher=A & C Black|location=London|isbn=978-1-4081-7950-5}}</ref>{{rp|396}} на висечки [[метличка|метлички]] долги 10- 20 см, со по 60–100 цветови на секоја дршка.<ref name="Clapham-1981"/> Плодовите се спарени крилести оревчиња чии [[семе|семиња]] имаат пречник од 5-10 мм и чие крилце е долго 20-40 мм развиено како продолжеток на ѕидот на плодницата. Крилцата се под прав агол едно на друго,<ref name="Stace-2010"/> поради што се разликуваат од оние на [[млеч (дрво)|млечот]] (''A.&nbsp;platanoides'') и [[клен (дрво)|кленот]] (''A.&nbsp;campestre''), каде истите се речиси спротивни,<ref name="Stace-2010"/> и од оние на шеќерниот јавор (''A. saccharum''), каде се речиси напоредни. Кога ќе падне оревчето, ветерот ги обзема крилцата и тие го вртат плодот додека паѓаат, што овозможува поширо расекување. Семињата зреат наесет околу четири месеци по опрашувањето.<ref name="Rushforth-1999" /><ref name="Humphries-1992">{{наведена книга |last1=Humphries |first1=C.J. |last2= Press |first2=J.R. |last3=Sutton |first3=D.A. |date=1992 |title=Trees of Britain and Europe |publisher=Hamlyn Publishing Group Ltd. |location=UK |isbn=0-600-57511-X}}</ref> Горскиот јавор е [[полиплоидија|тетраплоиден]] (секоја клетка има четири комплета на хромозоми, 2n=52), додека кленот и млечот се [[плоидност|диплоидни]] (со 2 комплета на хромозоми, 2n=26).<ref name="Stace-2010"/> == Ботаника == Горскиот јавор цвета во висечки грстови наречени метлички кои содржат различни видови цветови. Највеќето се морфолошки двополови (со машки и женски органи) но функционираат како да се еднополови. Некои се морфолошки и функционално машки, а други морфолошки двополови но функционираат како машки, а трети морфолошки двополови а функционално женски. Сите видови цветови прават [[полен]], но поленот од функционално женските цветови не из’ртува. Сите цветови прават нектар, при што функционално женските цветови произведуваат најголема количина и највеќе шеќер.<ref name="Binggeli-1999">{{нмс |url=http://www.mikepalmer.co.uk/woodyplantecology/sycamore/sexexp.htm |title=Sycamore: sex expression |last=Binggeli |first=P. |year=1999 |access-date=13 март 2016}}</ref> Дрвата се доста се разликуваат зависно од живеалиштето и преземаат мерки против [[самоопрашување]], што ја ограничува генетската разновидност и ги закржлавува дрвата.<ref>{{наведено списание |last1=Wright |first1=S.I. |last2=Kalisz |first2=S. |last3=Slotte |first3=T. |title=Evolutionary consequences of self-fertilization in plants |journal=Proceedings of the Royal Society B |volume=280 |issue=1760 |article-number=20130133| year=2013 |pmid=23595268 |pmc=3652455 |doi=10.1098/rspb.2013.0133}}</ref> Највеќето [[соцветие|соцветија]] се образуваат во мешавина од функционално машки и функционално женски цветови. Кај секое дрво прво се отвора едниот вид цвет, а потоа другиот, и никако истовремено. Кај некои дрва женските се први во една година, а во друга година машките. Плововата смена се случува во различни времиња во разни делови на [[крошна]]та, и различни дрва од една популација може да расцветаат во текот на неколку недели, со тоа поттикнувајќи вкрстено опрашување, иако самоопрашувањето не може наполно да се спречи.<ref name="Binggeli-1999"/> Горскиот јавор се [[хибрид|вркстува]] со други видови јавори од одделот ''Acer'' како [[планински јавор]] (''A.&nbsp;heldreichii'') на места каде растат заедно, како и со [[кадифест јавор|кадифестиот јавор]] (''A.&nbsp;velutinum''). Познати се и вкрстувања со јавори од друг оддел како со [[сед јавор|седиот јавор]] (''A.&nbsp;griseum'', оддел ''Trifoliata''), каде приосновните залистоци се намалуваат, и со тоа изгледаат речиси трилисни).<ref name="The Maple Society">{{нмс |title=Maple hybrids |url=http://www.maplesociety.org/sites/default/files/SymposiumBelgium2011/Acerhybrids-PietDeJong.pdf |publisher=The Maple Society |archive-url=https://web.archive.org/web/20160315120429/http://www.maplesociety.org/sites/default/files/SymposiumBelgium2011/Acerhybrids-PietDeJong.pdf |access-date=18 мај 2016|archive-date=15 март 2016 }}</ref> == Распространетост == Овој вид е [[домороден вид|домороден]] во Средна, Југоисточна и Источна Европа и Западна Азија. Покрај [[Македонија]] и речиси целиот [[Балкан]] распространет e Австрија, Белгија, Германија, Грузија, Италија, Литванија, Полска, Португалија, Романија, јужна Русија, [[Источна Тракија]], Унгарија, Франција, Холандија, Чешка, Швајцарија и Шпанија.<ref name=CABI/><ref>{{нмс |title=Acer L. |url=http://www.floraiberica.es/floraiberica/texto/pdfs/09_113_01_Acer.pdf |publisher=Flora Iberica |access-date=15 март 2022 |page=82}}</ref><ref>{{наведен извештај|author=Verbeek, I.; Copini, P.; Sass-Klaassen, U.; Dingemanse, A.; Buiteveld, J. |date=2021 |title=Herkomstenonderzoek van gewone esdoorn (''Acer pseudoplatanus'') in Nederland |url= |location= Wageningen |publisher=Centre for Genetic Resources, the Netherlands (CGN), Wageningen University & Research |edition=CGN rapport 52 |page= |isbn= |doi=10.18174/551151|doi-access=free }}</ref> Во Британија е внесен во [[тјудорски период|тјудорскиот период]], до 1500 г.<ref name="Cronk-1995">{{наведена книга |first1=Q.C.B. |last1=Cronk |first2=J.L. |last2=Fuller |date=1995 |title=Plant invaders: the threat to natural ecosystems |publisher=Chapman & Hall Ltd. |location=London |isbn=0-412-48380-7 |pages=[https://archive.org/details/plantinvadersthr0000cron/page/241 241] |url=https://archive.org/details/plantinvadersthr0000cron/page/241}}</ref> и првпат забележан во дивина во 1632 г. во Кент.<ref name="Milliken-2004">{{наведена книга |first1=W. |last1=Milliken |first2=S. |last2=Bridgewater |date=2004 |title=Flora Celtica |publisher=Birlinn Ltd. |location=Edinburgh |isbn=1-84158-303-0 }}</ref>{{rp|28}}<ref name="GB Non-native species secretariat-2015"/> Неговото доведување во [[Ирска]] е со непознат датум, но најстариот примерок е познат за грофовијата [[Каван (грофовија)|Каван]] од XVII век.<ref name="National Museums of Northern Ireland-2010">{{нмс |title=Flora of Northern Ireland, ''Acer pseudoplatanus'' L. |url=http://www.habitas.org.uk/flora/species.asp?item=3191 |publisher=National Museums of Northern Ireland |year=2010 |access-date=19 мај 2016}}</ref> Во Шведска е донесен околу 1770 г. од семиња земени од Холандија.<ref name="Retzius-1806">{{наведена книга |title=Ur Försök til en Flora Oeconomica Sveciæ |first=A.J. |last=Retzius |date=1806 |publisher=Lundblad |location=Lund, Sweden}}</ref><ref name="Richardson-2011">{{наведена книга |last=Richardson |first=D.M. |title=Fifty years of invasion ecology: The legacy of Charles Elton |url=https://books.google.com/books?id=QMRzXLmaXGMC&pg=PA76 |year=2011 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-4443-3000-7}}</ref>{{rp|76}} Горскиот јавор е внесен на прикладни места вон Европа како привлечно дрво за паркови, улици и градини. Донесен е во САД, Канада, Австралија ([[Викторија (Австралија)|Викторија]] и [[Тасманија]]), Чиле и Нов Зеланд,<ref name=CABI/><ref name=GBIF>{{нмс |title=''Acer pseudoplatanus'' L. |url=https://www.gbif.org/species/3189870 |publisher=GBIF (Global Biodiversity Information Facility) |location=Denmark |access-date=18 мај 2016}}</ref> [[Патагонија]]<ref name="GB Non-native species secretariat-2015">{{нмс |title=NNSS ''Acer pseudoplatanus'' Factsheet|url=https://www.nonnativespecies.org/non-native-species/information-portal/view/25 |publisher=GB Non-native species secretariat |date=2015 |access-date=30 јули 2023}}</ref> и ловоровите шуми на [[Мадејра]] и [[Азори]]те.<ref name="Sequeira-2012">{{наведена книга |last1=Sequeira|first1=M. |last2=Espírito-Santo |first2=M.D. |last3=Aguiar |first3=C. |last4=Capelo |first4=J. |last5=Honrado |first5=J. |date=2012 |title=Checklist da Flora de Portugal (Continental, Açores e Madeira) |publisher=ALFA (Associação Lusitana de Fitossociologia) |location=Lisbon |isbn=978-989-20-2690-9}}</ref>{{rp|74}} Кога бил донесен, луѓето веројатно не биле свесни дека толку изобилно се размножува и дека еден ден ќе причини проблеми во тие предели и ќе ги потисне домородните видови.<ref name="Simberloff-2011">{{наведена книга |last1=Simberloff |first1=D. |last2=Rejmanek |first2=M. |title=Encyclopedia of Biological Invasions |url=https://books.google.com/books?id=hq5uc8O5pDQC&pg=PA334 |year=2011 |publisher=University of California Press |isbn=978-0-520-94843-3}}</ref>{{rp|334}} Денес се смета за штетник во некои делови на Австралија (Јара Рејнџес, Викторија) и Маунт Маседон, кај Дејлсфорд, делови од венецот Данденонг, каде е одомаќинет во [[евкалиптус]]овите шуми.<ref>{{нмс |title=''Acer pseudoplatanus'' |url=http://keyserver.lucidcentral.org/weeds/data/media/Html/acer_pseudoplatanus.htm |work=Weeds of Australia |publisher=Queensland Government |date=2016 |access-date=19 мај 2016}}</ref> Горскиот јавор е расеан и по североисточна Тасманија и во Таруна крај реката Дервент во јужен Хобарт. Се смета за [[инвазивен вид]] во Нов Зеланд,<ref name="Howell-2008">{{наведена книга |last=Howell |first=C. |title=Consolidated list of environmental weeds in New Zealand |publisher=Department of Conservation |location=Wellington, NZ |date=мај 2008 |series=292 |isbn=978-0-478-14413-0}}</ref> Норвешка,<ref>{{нмс |url=http://www2.artsdatabanken.no/faktaark/Faktaark244.pdf |title=Platanlønn: ''Acer pseudoplatanus'' |language=no |work=ArtsDataBanken |access-date=19 мај 2016}}</ref> и на еколошки чувствителните места во Обединетото Кралство.<ref name="Ecotreecare">{{нмс |url=http://www.ecotreecare.co.uk/woodland_management_sycamore.htm |title=Eco Tree Care & Conservation |publisher=Ecotreecare.co.uk |access-date=19 мај 2016}}</ref> Околу 1870 г. горскиот јавор е внесен во САД и зададен во сојузните држави [[Њујорк (сојузна држава)|Њујорк]] и [[Њу Џерси]]. Подоцна се одгледувал како парковско и улично дрво во [[Нова Англија]] и [[Среден Атлантик|средноатлантските држави]]. Кон почетокот на XXI век бил одомаќинет во 14 сојузни држави ([[Делавер]], [[Илиноис]], [[Кентаки]], [[Конектикат]], [[Мејн]], [[Мичиген]], Њу Џерси, Њујорк, [[Пенсилванија]], [[Род Ајленд]], [[Северна Каролина]] и градот [[Вашингтон]]), како и во канадските покраини [[Британска Колумбија]], [[Нова Шкотска]], [[Њу Бранзвик]] и [[Онтарио]].<ref>{{нмс |url=https://sites.google.com/a/rsu5.org/invasive/maine-invasive-species/sycamore-maple-acer-pseudoplatanus |title=Sycamore Maple, ''Acer pseudoplatanus'' |work=The Maine Invasion |access-date=11 март 2016}}</ref> The [[United States Department of Agriculture]] considers it an invasive species.<ref name="USDA, NRCS">{{PLANTS |id=ACPS |taxon=Acer pseudoplatanus |access-date=11 март 2016}}</ref> === Во Македонија === Горскиот јавор во [[Македонија]] е застапен следниве разновидности и нивни облици:<ref name="ФлораМак1.6" /> ==== var. ''pseudoplatanus'' ==== Разновидноста ''pseudoplatanus'' е присутна со три облици: Обликот '''f. ''pseudoplatanus''''' — познат за планините [[Китка]], [[Јакупица]], [[Салакова Планина]], Караџица — [[Жаба (река)|Жаба]] (В. Матевски & М. Костадиновски); [[Шар Планина]] — [[Љуботен]]; [[Маврово]]; [[Кораб]] — с. [[Нистрово]], [[Длабока Река]], Танушанска Река; Македонски Брод — [[Барбарас (превој)|Барбарас]]; Крушево — Муратово (М. Костадиновски); Демир Хисар помеѓу с. [[Железнец]] и с. [[Големо Илино]]; [[Демир Капија]]; [[Кожуф]] - Мрша, Флора, Две Уши, [[Висока Чука (Гевгелиско)|Висока Чука]]; [[Беласица]]. '''''A. pseudoplatanus'' s.l.''' се посочува за повеќе места во Македонија и тоа: пл. [[Галичица]], пл. Пржиград (Vandas, 1909); Беласица (Стојанов, 1921); [[Осогово]] — [[Царев Врв]] (Урумов, 1923); [[Пелистер]] и Кожуф — [[Чичи Каја]] (Bornmüller, 1925); Кавадарци — Радобил (Stojanoff, 1928); пл. [[Бистра (планина)|Бистра]] (Soška, 1929); Скопје — Капина, , Гостивар — [[Буковиќ (планина)|Буковиќ]] (Soška, 1938, 1939); [[Радика|Горна Радика]] (Гребеншчиков, 1938); Охрид — с. [[Љубаништа]] (Черњавски, 1943); [[Скопска Црна Гора]] (Групче, 1958); Гевгелија — пл. [[Даб (планина)|Даб]] (Циримотиќ, 1958); Скопје — Осој (Матвејева, 1968). Обликот '''f. ''palmatifidum''''' — Шар Планина помеѓу [[Тетово]] и с. [[Лисец]]; Маврово — помеѓу с. [[Маврово]] и с. [[Маврови Анови]], клисура на [[Мавровска Река]], [[Аџина Река]]; [[Кораб]] — [[Длабока Река]]; [[Дудица]] — Караула „Шаренка“; Кожуф — Висока Чука, помеѓу Орлик и Попово Гумно. Обликот '''f. ''subobtusum''''' — Маврово — Маврови Анови. ==== var. ''villosum'' ==== Разновидноста '''var. ''villosum''''' е позната за пл. Јакупица, Салакова Планина; Маврово — Маврови Анови, Мавровска Река, Кичица; Кичево — Илиница (В. Мехмети); [[Дешат]] — во околината на с. [[Битуше]]; [[Стогово]]; Пелистер; Дудица; Кожуф; Осогово. == Екологија == [[Податотека:RhytismaAcerinumDetailU.jpg|мини|Лист со црна пегавост.]] Во неговите домородни живеалишта горскиот јавор е природна составница на брезовите, буковите и еловите шуми.<ref name="Binggeli-1993"/> Лесно презема пореметени предели како шумски насади, напуштено обработливо и индустриско земјиште, пруги, крајпатни појаси, живи огради, домородни и полуприродни ретки шуми. Во Нов Зеланд ги запоседнува тревиштата на повисоките предели. Како внесен и инвазивен може да ги деградира ловоровите шуми во Мадејра и Португалија и претставува потенцијална закана по [[ендемизам|ендемски]] мадејрска орхидеја (''Dactylorhiza foliosa'').<ref name="Cronk-1995"/> Вирее на најразлични видови почви освен во тешка глина, а најдобро успева во хранлива, по малку варовничка почва. Корењата образуваат високоспецифична и полезна [[микориза|микоризни]] заедници со габата ''Glomus hoi'', што поттикнува преземање на [[фосфор]] од почвата.<ref name="Helgason-2002">{{наведено списание |first1=T. |last1=Helgason |first2=J.W. |last2=Merryweather |first3=J. |last3=Denison|first4=P. |last4=Wilson |first5=J.P.W. |last5=Young |first6=A.H. |last6=Fitter |title=Selectivity and functional diversity in arbuscular mycorrhizas of co-occurring fungi and plants from a temperate deciduous woodland|journal=Journal of Ecology |date=2002|volume=90 |issue=2 |pages=371–384 |doi=10.1046/j.1365-2745.2001.00674.x|url=http://eprints.whiterose.ac.uk/490/1/fitterah6.pdf |doi-access=free|bibcode=2002JEcol..90..371H }}</ref> Микоризите на горскиот јавор се внатрешноабускуларни, каде габата расте во самото кореново ткиво и образува разгранети дрволики структури во клетките на кореновата кора.<ref name="Helgason-2002"/> Со листовите на горскиот јавор се хранат [[ларва|ларвите]] на повеќе видови [[молец|молци]]. Тука можат да се споменат јаворовата совица (''Acronicta aceris''), јаворовата грборошка (''Ptilodon cucullina'') и перјестата грборошка (''Ptilophora plumigera'').<ref name="Woodland Trust"/> Дивокостеновиот листен минер (''Cameraria ohridella'') понекогаш положува јајца на дрвото, иако 70&nbsp;% од ларвите не го надживуваат вториот стадиум.<ref>{{наведена книга |title=Issues in Forestry Research and Application: 2011 Edition |url=https://books.google.com/books?id=1OHZ8TMta80C&pg=PT24 |year=2012 |publisher=ScholarlyEditions |isbn=978-1-4649-6636-1}}</ref>{{rp|24}} Листовите привлекуваат [[лисни вошки (натсемејство)|вошки]], а со тоа и [[бубамари]]те и [[осолики муви|осоликите муви]] кои ги јадат. Цветовите создаваат изобилен нектар и полен и се привлечни за пчели и други инсекти, а семињата ги јадат мали цицачи (на пр. [[полјанка|полјанките]]) и птици.<ref name="Woodland Trust">{{нмс |url=https://www.woodlandtrust.org.uk/visiting-woods/trees-woods-and-wildlife/british-trees/common-non-native-trees/sycamore/ |title=Sycamore (''Acer pseudoplatanus'') |publisher=Woodland Trust |access-date=5 март 2016}}</ref> Како внесено растение, во Британија има релативно мала поврзана инсектна фауна од околу 15 видови,<ref name="Southwood-1961">{{наведено списание |first=T.R.E. |last=Southwood |s2cid=55227920 |date=1961 |title=The number of species of insect associated with various trees |journal=Journal of Animal Ecology |volume=30 |issue=1 |pages=1–8 |doi=10.2307/2109 |jstor=2109|bibcode=1961JAnEc..30....1S }}</ref> но има поголем опсег на [[џуџести штурци]] отколку во матичните краишта.<ref name="Denno-2012">{{наведена книга|last1=Denno |first1=R.F.|last2=Perfect |first2=J.R.|title=Planthoppers: Their Ecology and Management |url=https://books.google.com/books?id=N7X4BwAAQBAJ&pg=PA450 |year=2012 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-1-4615-2395-6 |page=450}}</ref> Дрвото може да биде нападнато од дивокостеновата штитеста вошка (''Pulvinaria regalis''), која го пие сокот од стеблото и гранките, но не му предизвикува сериозна штета на дрвото.<ref name="Royal Horticultural Society">{{нмс |url=https://www.rhs.org.uk/advice/profile?PID=650 |title=Horse chestnut scale |publisher=Royal Horticultural Society |access-date=5 март 2016}}</ref> Sometimes squirrels will strip the bark off branches, girdling the stem; as a result whole branches may die, leaving brown, wilted leaves.<ref name="Cornwall Council-2015"/> Kрлежот шиклар ''Eriophyes macrorhynchus''<ref name=NBN>{{нмс |title=''Eriophyes macrorhynchus'' (Nalepa, 1889) |url=https://data.nbn.org.uk/Taxa/NHMSYS0020917305 |publisher=Natural History Museum, Centre for Ecology and Hydrology and Joint Nature Conservation Committee, UK |access-date=19 мај 2016}}</ref> прави мали црвени [[шикла|шикли]], слични на оние на липовиот крлеж шиклар ''Eriophyes tiliae'', на листови на горски јавор и клен (''Acer campestris'') од април натаму.<ref name="Buczacki-1983">{{наведена книга |last1=Buczacki |first1=S. |last2=Harris |first2=K. |title=Collins shorter guide to the Pests, Diseases and Disorders of Garden Plants |year=1983 |publisher=Collins |location=London |isbn=0-00-219074-5}}</ref>{{rp|179}} Крлежот ''Aceria pseudoplatani'' предизвикува јаворова кадифена шикла на долната страна од листовите кај горскиот јавор и млечот (''Acer platanoides'').<ref name="Gall mites">{{нмс |url=http://www.plantengallen.com/gb-gb/collectie/mijten.html |title=''Aceria pseudoplatani'' |work=Gall mites |publisher=Plantengallen.com |access-date=19 мај 2016}}</ref> Јаворовата вошка ''Drepanosiphum platanoidis'' пие сок од пупките и листовите, и лачи големи количества на [[медлика]] која ги загадува листовите, автомобилите и градинарскиот мебел под дрвото.<ref name="Buczacki-1983"/>{{rp|119}} Горскиот јавор е подлежен на габата на саѓеста кора (''Cryptostroma corticale''). Ова предизвикува венеење на крошната и пресушување на гранките. Од кората паѓаат квадратни парчиња, и под нив се гледаат црни габични спори. Габата може со години да биде присутна во [[срцевина]]та без симптоми и полека да се шири кон кората по долги топли лета.<ref name="Bundesamt für Wald">{{нмс |url=http://bfw.ac.at/ws/sdis.schadenstyp_e?sdis_id_in=119 |title=Sooty bark disease of maples |publisher=Bundesamt für Wald |access-date=5 март 2016}}</ref> Спорите се високоаларгенски и предизвикуваат пневмонит од хиперчувствителност кој се јавува кај лицата што соголуваат јаворова кора.<ref name="Cochard-2015">{{наведено списание |last1=Cochard |first1=B. |last2=Crovadore |first2=J. |last3=Bovigny |first3=P.Y. |last4=Chablais |first4=R. |last5=Lefort |first5=F. |date=2015 |title=First reports of ''Cryptostroma corticale'' causing sooty bark disease in ''Acer'' sp. in Canton Geneva, Switzerland. |journal=New Disease Reports |volume=31 |page=8 |doi=10.5197/j.2044-0588.2015.031.008 |doi-access=free}}</ref><ref name="Emanuel-1966">{{наведено списание |last1=Emanuel |first1=D.A. |last2=Wenzel |first2=F.J. |last3=Lawton |first3=B.R. |date=1966 |title=Pneumonitis due to ''Cryptostroma corticale'' (Maple-Bark Disease) |journal=New England Journal of Medicine |volume=274 |issue=25 |pages=1413–1418 |doi=10.1056/NEJM196606232742504 |pmid=5949005}}</ref> Полесен случај е габата на црната јаворова пегавост (''Rhytisma acerinum'') која прави темни петна со жолта обраба на листовите. Листовите може предвремено да паднат, но бујноста на дрвото останува незасегната.<ref name="Royal Horticultural Society-3">{{нмс |title=Tar spot of maple |url=https://www.rhs.org.uk/advice/profile?pid=750 |publisher=Royal Horticultural Society |access-date=5 март 2016}}</ref> Габата ''Cristulariella depraedans'' предизвикува бледи дамки на листовите кои потоа пресушуваат и паѓаат. Со ова заболување доаѓа до умерена загуба на листови, но дрвото на подолг рок не е особено засегнато.<ref name="Cornwall Council-2015">{{нмс |title=Sycamore Leaf Spot |url=https://www.cornwall.gov.uk/environment-and-planning/trees-hedges-and-woodland/pests-and-diseases-affecting-trees/sycamore-leaf-spot/ |publisher=Cornwall Council |date=14 јануари 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180116011506/https://www.cornwall.gov.uk/environment-and-planning/trees-hedges-and-woodland/pests-and-diseases-affecting-trees/sycamore-leaf-spot/ |access-date=5 март 2016|archive-date=16 јануари 2018 }}</ref> == Токсичност == [[Коњ]]ите што јадат семиња или фиданки на горски јавор страдаат од често смртоносната болест наречена нетипична миопатија.<ref>{{нмс |url=https://www.rainbowequinehospital.co.uk/information-on-sycamore-poisoning/ |title=Information On Sycamore Poisoning |publisher=Rainbow Equine Hospital |access-date=16 мај 2017 |archive-date=14 август 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170814073047/http://www.rainbowequinehospital.co.uk/information-on-sycamore-poisoning/}}</ref><ref>{{нмс |url=http://www.rvc.ac.uk/equine-vet/news/equine-atypical-myopathy-toxin-and-biochemical-tests-and-tree-sample-testing-available-at-the-royal-veterinary-college |title=Equine Atypical Myopathy toxin and biochemical tests and tree sample testing available at the RVC |publisher=Royal Veterinary college - University of London |access-date=16 May 2017 |date=13 February 2017}}</ref> == Одгледување == [[Податотека:Acer pseudoplatanus textura del tronco.jpg|мини|исправено|Кора на возрасно дрво]] Горскиот јавор се самозасејува многу обилно,<ref name="Stace-2015">{{наведена книга |last1=Stace |first1=C.A. |last2=Crawley |first2=M.J. |title=Alien plants |date=20 јули 2015 |publisher=Harper Collins |location=London |isbn=978-0-00-750214-1}}</ref>{{rp|388}} и семињата напролет ’ртат масовно, така што во почвата има само малку или воопшто нема семенска залиха.<ref name="GB Non-native species secretariat-2015"/> Кога се одгледува, фиданката брзо излегува од никулец, но кај разновидностите нема гаранција дека младото растение ќе биде како родителот.<ref name="Royal Horticultural Society-2"/> Со калемење може да се размножуваат специјални [[сорта|сорти]] како ''A.&nbsp;pseudoplatanus'' „Brilliantissimum“.<ref name="Royal Horticultural Society-2">{{нмс |title=''Acer pseudoplatanus'' 'Brilliantissimum' |url=https://www.rhs.org.uk/plants/details?plantid=39 |publisher=Royal Horticultural Society |location=London |access-date=19 мај 2016}}</ref><ref name="Ritter-1996">{{наведена книга |first=Francis |last=Ritter |date=1996 |title=The Royal Horticultural Society Plant Guides: Garden Trees |publisher=Dorling Kindersley Ltd. |location=London |isbn=0-7513-0175-2}}</ref>{{rp|92}} Оваа разновидност е забележителна поради лососово розовата боја на младите листови и претставува единствената сорта на горски јавор добитник на Наградата за градинарски заслуги на Кралското хортикултурно друштво од Англија.<ref name="Royal Horticultural Society-2"/>{{rp|92}} Постоел редок „жален“ облик на ''A.&nbsp;pseudoplatanus'' var. ''pendulum'' со виснати гранки, за првпат појавен во егзотичниот расадник на Најт и Пери во Челси, Англија пред 1850 г. кога неговото име е забележано од В. Х. Бакстер во прилогот кон ''Hortus Brittanicus'' на Лаудон, но денес нема опстанати примероци од оваа сорта.<ref name="Missouri Botanical Garden-2">{{Tropicos|100282025|Acer pseudoplatanus var. pendulum|W.H. Baxter |access-date=19 мај 2016}}</ref> Ова дрво е познато по издржливоста на ветар, градско загадување, солено прскање и ниски летни температури, што го прави популарно во градовите, по патиштата засипани со сол зиме и крај морски брегови. Нашироко се одгледува и [[одомаќинување (биологија)|одомаќинетто]] е северно од матичното живеалиште во Северна Европа, особено на Британските Острови и во Скандинавија северно од [[Тромсе]], Норвешка (семето зрее на север дури до [[Вестеролен]]); [[Рејкјавик]], [[Исланд]]; и [[Торсхавн]] на [[Фарски Острови|Фарските Острови]]. Денес е присутно ширум целите Британските Острови, каде за првпат е внесено во XVI век.<ref name="Preston-2002">{{наведена книга |first1=C.D. |last1=Preston |first2=D.A. |last2=Pearman |first3=T.D. |last3=Dines |date=2002 |title=New Atlas of the British and Irish Flora: An Atlas of the Vascular Plants of Britain, Ireland, The Isle of Man and the Channel Islands |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-851067-3}}</ref>{{rp|439}} Горскиот јавор пушта фиданки од пенушка или корења кога ќе се исече и затоа може да се [[изданково стопанисување|изданкува]] за добивање на прачки и други видови ситна дрвена граѓа. Изданоците од пенушките растат релативно брзо и достигнуваат до 1,3 м во должина во првата година по првичната сеча.<ref>{{нмс |last=Harmer |first=Ralph |title=Management of Forest Stools |url=https://www.forestresearch.gov.uk/documents/992/rin259.pdf |publisher=UK Forestry Commission |page=3}}</ref> Ова дрво исто така служи како средно до големо [[бонсаи]] на многу места во Европа каде се среќаваат убави примероци.<ref name="D'Cruz-2011">{{нмс |last=D'Cruz |first=M. |title=Ma-Ke Bonsai Care Guide for Acer pseudoplatanus |publisher=Ma-Ke Bonsai |url=http://makebonsai.com/guide/bonsailink.asp?quicklink=5039&name=Acer_pseudoplatanus |access-date=19 мај 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110714022904/http://www.makebonsai.com/guide/bonsailink.asp?quicklink=5039&name=Acer_pseudoplatanus |archive-date=14 јули 2011 |df=dmy-all}}</ref> == Употреба == Горскиот јавор се сади во паркови како украсно дрво, а понекогаш и на улиците поради отпорноста на загадување. Поради ветроиздржливоста често се сади на приморски и изложени места како [[ветробрански појас]].<ref name="Rackham-2006">{{наведена книга |first=Oliver |last=Rackham |date=2006 |title=Woodlands |publisher=Collins |isbn=0-00-720243-1}}</ref> Дава издржлива и густа бела или кремаста [[дрвена граѓа]] која со време позлатува. Дрвото може да се обработува или пили во секоја насока и служи за изработка на музички инструменти, мебел, во [[столарство]]то, за [[дрвен под|дрвени подови]] и [[паркет]]и. Бидејќи е отпорен на дамки наоѓа примена за кујнски прибор, дрвени лажиџи, длабоки [[посатка|посатки]], сукала и даски за сецкање. Во Шкотска од него традиционално се прават украсни кутии, понекогаш сопоставен со вметоци од темно дрво на златниот дожд (''Laburnum'').<ref name="All about hardwoods">{{нмс |url=http://www.scottishwood.co.uk/hardwoods.htm |title=Sycamore and maple |work=All about hardwoods |publisher=Scottish Wood |archive-url=https://web.archive.org/web/20191127204618/http://www.scottishwood.co.uk/hardwoods.htm |access-date=6 март 2016 |archive-date=27 ноември 2019}}</ref> Некои дрва имаат брановидна шара, со што граѓата добива на значајна вредност како [[фурнир]].<ref>{{наведено списание|author1=Rusanen, M. |author2=Myking, T.|title=Sycamore - ''Acer pseudoplatanus'' |url=http://www.euforgen.org/fileadmin/templates/euforgen.org/upload/Publications/Technical_guidelines/853_Technical_guidelines_for_genetic_conservation_and_use_for_Sycamore__Acer_pseudoplatanus_.pdf |journal=EUFORGEN Technical Guidelines for Genetic Conservation and Use|archive-url=https://web.archive.org/web/20161020035534/http://www.euforgen.org/fileadmin/templates/euforgen.org/upload/Publications/Technical_guidelines/853_Technical_guidelines_for_genetic_conservation_and_use_for_Sycamore__Acer_pseudoplatanus_.pdf |archive-date=20 октомври 2016 }}</ref> Дрвото е со средна тежина како за [[тврдо дрво]] — 630&nbsp;кг на кубен метар.<ref name="Niche Timbers">{{нмс |title=Sycamore |url=http://www.nichetimbers.co.uk/native-hardwood/sycamore/ |publisher=Niche Timbers |archive-url=https://web.archive.org/web/20120308162011/http://www.nichetimbers.co.uk/native-hardwood/sycamore/ |access-date=19 мај 2016|archive-date=2012-03-08 }}</ref> Традиционално од него се прават заднини, вратови and свиоци на [[виолина|виолини]], а истото важи и за [[фламенко-гитара|фламенко-гитари]].<ref>{{нмс |url=http://www.ashs.co.uk/content/blogcategory/54/78/ |title=Sycamore – ''Acer pseudoplatanus'' |publisher=Association of Scottish Hardwood Sawmillers (ASHS) |access-date=19 мај 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140827151452/http://www.ashs.co.uk/content/blogcategory/54/78/ |archive-date=27 август 2014}}</ref> Од прави гранчиња може да се изработат [[свирка|свирки]] кога искачениот сок дозволува издвојување на кората,<ref name="Dryad Bushcraft">{{нмс |url=http://www.dryadbushcraft.co.uk/bushcraft-how-to/making-a-sycamore-twig-whistle |title=Making a Sycamore Twig Whistle |publisher=Dryad Bushcraft |access-date=10 март 2016}}</ref> а тие, и гранките се употребуваат во мајски народни обичаи во [[Корнвол]], Англија.<ref name="Binggeli-1993">{{нмс |url=http://www.mikepalmer.co.uk/woodyplantecology/sycamore/lore.htm |title=Sycamore lore |last=Binggeli |first=P. |year=1993 |work=Plant-Lore Notes & News |access-date=10 март 2016}}</ref> Дрвото се користи за огрев бидејќи е лесно за пилење и сечење со секира, и дава врел пламен и добар жар.<ref name="Johns-1847">{{наведена книга |last=Johns |first=C.A. |date=1847 |title=The forest trees of Britain |volume=1 |publisher=Society for Promoting Christian Knowledge |location=London}}</ref> Во Шкотска горскиот јавор во минатото бил погодно дрво за [[бесење]] бидејќи пониските гранки ретко се кршеле под оптоварувањето.<ref name="Johns-1847"/> И машките и женските цветови даваат многу нектар. Нектарот и изобилниот [[полен]] го собираат [[медоносна пчела|медоносни пчели]] поради што од ова дрво се добива ароматичен [[мед]] со нежен вкус и светла боја.<ref name="Hodges-1952">{{наведена книга |last=Hodges |first=D. |year=1952 |title=The pollen loads of the honeybee |publisher=Bee Research Association Ltd. |location=London}}</ref>{{rp|4,46}}<ref name="Beespoke-2014">{{нмс |title=Bee Trees - Sycamore (''Acer pseudoplatanus'') |url=http://beespoke.info/2014/01/20/bee-trees-sycamore/ |publisher=Beespoke.info |date=20 јануари 2014 |access-date=19 мај 2016}}</ref> [[Растителен сок|Растителниот сок]] силно се издига напролет како кај шеќерниот јавор од него може да се добие освежителен пијалак, да биде извор на шеќер, јаворов слад или пиво.<ref name="Milliken-2004"/>{{rp|57}}<ref>{{нмс |last=Fagan |first=S. |title=Bushcraft Uses of Sycamore |url=http://www.pioneerbushcraft.org/nature-articles/bushcraft-articles/7-bushcraft-uses-of-sycamore/ |publisher=Pioneer Bushcraft |access-date=6 март 2016}}</ref> == Наводи == {{наводи|30em}} == Надворешни врски == {{рвр|Acer pseudoplatanus}} {{викивидови-ред|Acer pseudoplatanus}} * {{PFAF|Acer pseudoplatanus}} * [http://www.euforgen.org/species/acer-pseudoplatanus/ Горски јавор (''Acer pseudoplatanus'')] — карта на распространетостmap, генетски единици за запазување и поврзани ресурси, EUFORGEN {{en}} {{Таксонска лента|from=Q156944}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Јавор]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Украсни дрва]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] lpgaskt5tfbnfdvimmy6nto2brm2zif Acer pseudoplatanus 0 1396035 5567307 2026-05-30T12:01:16Z Bjankuloski06 332 Пренасочување кон [[Горски јавор]] 5567307 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Горски јавор]] t81js1ck1lzpoi03mn83szs3tnkru03 Предлошка:К-15 навигација 10 1396036 5567316 2026-05-30T12:20:46Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{Navbox |name = К-15 навигација |title = ''[[К-15]]'' |state = {{{state|autocollapse}}} |listclass = hlist |group1 = Творци |list1 = * [[Бранко Огњановски]] * [[Васко Тодоров]] * [[Љупчо Бубо Каров]] |group2 = Ликови |list2 = * [[Миле Паника]] * [[Тошо Малерот]] * [[Цацко Конопишки]] * [[Ристо]] * [[Блажо]] * Џони... 5567316 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = К-15 навигација |title = ''[[К-15]]'' |state = {{{state|autocollapse}}} |listclass = hlist |group1 = Творци |list1 = * [[Бранко Огњановски]] * [[Васко Тодоров]] * [[Љупчо Бубо Каров]] |group2 = Ликови |list2 = * [[Миле Паника]] * [[Тошо Малерот]] * [[Цацко Конопишки]] * [[Ристо]] * [[Блажо]] * [[Џони Џанак]] |group3 = Медиумска дејност |list3 = * [[К-15|ТВ-емисија]] * [[К-15 ТВ]] * [[К-15 продукција]] |group4 = Поврзани теми |list4 = * [[Дуо трио]] * [[Македонска сатира]] }}<noinclude> [[Категорија:Македонски телевизиски серии|К-15]] [[Категорија:Предлошки за телевизиски серии]] </noinclude> jdcmnrpmkrjymavsy4cvjxjenp9z7x3 Миле Паника 0 1396037 5567322 2026-05-30T12:34:54Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{Инфокутија Лик | име = Миле Паника | серијал = [[К-15]] | слика = | опис = Миле Паника (во средината) во скеч од К-15 | создавач = [[Бранко Огњановски]], [[Васко Тодоров]], [[Љупчо Бубо Каров]] | глумец = [[Бранко Огњановски]] | прво_појавување =... 5567322 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Лик | име = Миле Паника | серијал = [[К-15]] | слика = | опис = Миле Паника (во средината) во скеч од К-15 | создавач = [[Бранко Огњановски]], [[Васко Тодоров]], [[Љупчо Бубо Каров]] | глумец = [[Бранко Огњановски]] | прво_појавување = 1994 | последно_појавување = 2013 (изворна серија) | прекари = | пол = Машко | занимање = разно (често невработен или хонорарен работник) | националност = Македонец | потекло = {{МКД}} | одлики = специфичен изговор, употреба на југословенски фрази, сатиричен пристап кон секојдневието }} '''Миле Паника''' — измислен лик од култната македонска хумористична телевизиска емисија ''[[К-15]]''. Ликот е еден од тројцата главни ликови и основачи на проектот, толкуван од глумецот [[Бранко Огњановски]]. Миле Паника е еден од најпрепознатливите ликови во поновата македонска поп-култура, служејќи како сатиричен приказ на македонскиот граѓанин во периодот на преодот. Во рамките на скечевите, Миле Паника често се појавува како личност што се обидува да се снајде во бирократскиот и економскиот систем на [[Македонија]], користејќи специфичен говор и хумор за да ги исмее општествените неправди. Ликот станал дел од колективната свест во земјата, а неговите фрази станале дел од секојдневниот говор.<ref name="CrnoBelo">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.crnobelo.com/zabava/evergrini/73714-nepovtorlivi-nezamenlivi-i-nikogash-zaboraveni-26-godini-od-pojavata-na-legendarnite-k-15|title=Неповторливи, незаменливи и никогаш заборавени — 26 години од појавата на легендарните К-15|work=CRNOBELO.com|accessdate=2024-02-20}}</ref> == Создавање и развој == Ликот на Миле Паника бил создаден од [[Бранко Огњановски]], [[Васко Тодоров]] и [[Љупчо Бубо Каров]] како дел од нивното видение за создавање хумористична емисија што ќе го отсликува македонското секојдневие. Огњановски во своите интервјуа истакнува дека ликот е заснован на набљудувања на вистински појави во општеството, со цел да се создаде хумор што е прифатлив и разбирлив за сите слоеви на граѓани.<ref>{{YouTube|ВАСКО|ВАСКО КАЈ ЛАЗАРОВ (ПОТКАСТ)|link=https://www.youtube.com/watch?v=qIXqaQ1Hu8I&t=2710s}}</ref> === Одлики на ликот === Миле Паника се одликува со специфичен изговор и често употребува [[Српскохрватски јазик|српско-хрватски]] (југословенски) јазични фрази, што претставува сатиричен елемент со кој се истакнува носталгијата и промените во општеството. Ликот често е прикажан во апсурдни ситуации каде што со својата снаодливост (или недостаток од истата) ги разоткрива слабостите на државниот систем.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://360stepeni.mk/foto-pendarovski-im-dodeli-priznanija-za-zaslugi-na-trioto-od-k-15-trojtsa-akteri-i-na-albanskiot-teatar/|title=(ФОТО) Пендаровски им додели признанија за заслуги на триото од „К-15“|work=360 степени|date=2023-12-26|accessdate=2024-02-21}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.youtube.com/user/panikamile Официјален канал на К-15] (архива на скечеви) * [https://360stepeni.mk/foto-pendarovski-im-dodeli-priznanija-za-zaslugi-na-trioto-od-k-15-trojtsa-akteri-i-na-albanskiot-teatar/ Признание за заслуги од Претседателот на Македонија] (360 степени) * [https://mk.tv21.tv/vasko-todorov-za-kultniot-k15-lik-tosho-malerot/ Интервју со Васко Тодоров за ликовите од К-15] (ТВ 21) [[Категорија:Македонски измислени ликови]] [[Категорија:Ликови од македонски телевизиски серии]] [[Категорија:Македонски комичари]] [[Категорија:К-15]] p2u65wb9jzl4wbzu4thou1g0l2dblqp 5567324 5567322 2026-05-30T12:35:33Z Andrew012p 85224 5567324 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Лик | име = Миле Паника | серијал = [[К-15]] | слика = | опис = Миле Паника (во средината) во скеч од К-15 | создавач = [[Бранко Огњановски]], [[Васко Тодоров]], [[Љупчо Бубо Каров]] | глумец = [[Бранко Огњановски]] | прво_појавување = 1994 | последно_појавување = 2013 (изворна серија) | прекари = | пол = машко | занимање = разно (често невработен или хонорарен работник) | националност = Македонец | потекло = {{МКД}} | одлики = специфичен изговор, употреба на југословенски фрази, сатиричен пристап кон секојдневието }} '''Миле Паника''' — измислен лик од култната македонска хумористична телевизиска емисија ''[[К-15]]''. Ликот е еден од тројцата главни ликови и основачи на проектот, толкуван од глумецот [[Бранко Огњановски]]. Миле Паника е еден од најпрепознатливите ликови во поновата македонска поп-култура, служејќи како сатиричен приказ на македонскиот граѓанин во периодот на преодот. Во рамките на скечевите, Миле Паника често се појавува како личност што се обидува да се снајде во бирократскиот и економскиот систем на [[Македонија]], користејќи специфичен говор и хумор за да ги исмее општествените неправди. Ликот станал дел од колективната свест во земјата, а неговите фрази станале дел од секојдневниот говор.<ref name="CrnoBelo">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.crnobelo.com/zabava/evergrini/73714-nepovtorlivi-nezamenlivi-i-nikogash-zaboraveni-26-godini-od-pojavata-na-legendarnite-k-15|title=Неповторливи, незаменливи и никогаш заборавени — 26 години од појавата на легендарните К-15|work=CRNOBELO.com|accessdate=2024-02-20}}</ref> == Создавање и развој == Ликот на Миле Паника бил создаден од [[Бранко Огњановски]], [[Васко Тодоров]] и [[Љупчо Бубо Каров]] како дел од нивното видение за создавање хумористична емисија што ќе го отсликува македонското секојдневие. Огњановски во своите интервјуа истакнува дека ликот е заснован на набљудувања на вистински појави во општеството, со цел да се создаде хумор што е прифатлив и разбирлив за сите слоеви на граѓани.<ref>{{YouTube|ВАСКО|ВАСКО КАЈ ЛАЗАРОВ (ПОТКАСТ)|link=https://www.youtube.com/watch?v=qIXqaQ1Hu8I&t=2710s}}</ref> === Одлики на ликот === Миле Паника се одликува со специфичен изговор и често употребува [[Српскохрватски јазик|српско-хрватски]] (југословенски) јазични фрази, што претставува сатиричен елемент со кој се истакнува носталгијата и промените во општеството. Ликот често е прикажан во апсурдни ситуации каде што со својата снаодливост (или недостаток од истата) ги разоткрива слабостите на државниот систем.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://360stepeni.mk/foto-pendarovski-im-dodeli-priznanija-za-zaslugi-na-trioto-od-k-15-trojtsa-akteri-i-na-albanskiot-teatar/|title=(ФОТО) Пендаровски им додели признанија за заслуги на триото од „К-15“|work=360 степени|date=2023-12-26|accessdate=2024-02-21}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.youtube.com/user/panikamile Официјален канал на К-15] (архива на скечеви) * [https://360stepeni.mk/foto-pendarovski-im-dodeli-priznanija-za-zaslugi-na-trioto-od-k-15-trojtsa-akteri-i-na-albanskiot-teatar/ Признание за заслуги од Претседателот на Македонија] (360 степени) * [https://mk.tv21.tv/vasko-todorov-za-kultniot-k15-lik-tosho-malerot/ Интервју со Васко Тодоров за ликовите од К-15] (ТВ 21) [[Категорија:Македонски измислени ликови]] [[Категорија:Ликови од македонски телевизиски серии]] [[Категорија:Македонски комичари]] [[Категорија:К-15]] e39itmnmq5kjnmz1u89hf6ztcwff5n8 5567326 5567324 2026-05-30T12:35:55Z Andrew012p 85224 /* Надворешни врски */ 5567326 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Лик | име = Миле Паника | серијал = [[К-15]] | слика = | опис = Миле Паника (во средината) во скеч од К-15 | создавач = [[Бранко Огњановски]], [[Васко Тодоров]], [[Љупчо Бубо Каров]] | глумец = [[Бранко Огњановски]] | прво_појавување = 1994 | последно_појавување = 2013 (изворна серија) | прекари = | пол = машко | занимање = разно (често невработен или хонорарен работник) | националност = Македонец | потекло = {{МКД}} | одлики = специфичен изговор, употреба на југословенски фрази, сатиричен пристап кон секојдневието }} '''Миле Паника''' — измислен лик од култната македонска хумористична телевизиска емисија ''[[К-15]]''. Ликот е еден од тројцата главни ликови и основачи на проектот, толкуван од глумецот [[Бранко Огњановски]]. Миле Паника е еден од најпрепознатливите ликови во поновата македонска поп-култура, служејќи како сатиричен приказ на македонскиот граѓанин во периодот на преодот. Во рамките на скечевите, Миле Паника често се појавува како личност што се обидува да се снајде во бирократскиот и економскиот систем на [[Македонија]], користејќи специфичен говор и хумор за да ги исмее општествените неправди. Ликот станал дел од колективната свест во земјата, а неговите фрази станале дел од секојдневниот говор.<ref name="CrnoBelo">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.crnobelo.com/zabava/evergrini/73714-nepovtorlivi-nezamenlivi-i-nikogash-zaboraveni-26-godini-od-pojavata-na-legendarnite-k-15|title=Неповторливи, незаменливи и никогаш заборавени — 26 години од појавата на легендарните К-15|work=CRNOBELO.com|accessdate=2024-02-20}}</ref> == Создавање и развој == Ликот на Миле Паника бил создаден од [[Бранко Огњановски]], [[Васко Тодоров]] и [[Љупчо Бубо Каров]] како дел од нивното видение за создавање хумористична емисија што ќе го отсликува македонското секојдневие. Огњановски во своите интервјуа истакнува дека ликот е заснован на набљудувања на вистински појави во општеството, со цел да се создаде хумор што е прифатлив и разбирлив за сите слоеви на граѓани.<ref>{{YouTube|ВАСКО|ВАСКО КАЈ ЛАЗАРОВ (ПОТКАСТ)|link=https://www.youtube.com/watch?v=qIXqaQ1Hu8I&t=2710s}}</ref> === Одлики на ликот === Миле Паника се одликува со специфичен изговор и често употребува [[Српскохрватски јазик|српско-хрватски]] (југословенски) јазични фрази, што претставува сатиричен елемент со кој се истакнува носталгијата и промените во општеството. Ликот често е прикажан во апсурдни ситуации каде што со својата снаодливост (или недостаток од истата) ги разоткрива слабостите на државниот систем.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://360stepeni.mk/foto-pendarovski-im-dodeli-priznanija-za-zaslugi-na-trioto-od-k-15-trojtsa-akteri-i-na-albanskiot-teatar/|title=(ФОТО) Пендаровски им додели признанија за заслуги на триото од „К-15“|work=360 степени|date=2023-12-26|accessdate=2024-02-21}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.youtube.com/user/panikamile Официјален канал на К-15] (архива на скечеви) * [https://360stepeni.mk/foto-pendarovski-im-dodeli-priznanija-za-zaslugi-na-trioto-od-k-15-trojtsa-akteri-i-na-albanskiot-teatar/ Признание за заслуги од Претседателот на Македонија] (360 степени) * [https://mk.tv21.tv/vasko-todorov-za-kultniot-k15-lik-tosho-malerot/ Интервју со Васко Тодоров за ликовите од К-15] (ТВ 21) [[Категорија:Македонски измислени ликови]] [[Категорија:Ликови од македонски телевизиски серии]] [[Категорија:Македонски комичари]] [[Категорија:К-15]] {{К-15 навигација}} nodd9c7hrfrhf70wj9ieqfea2qjlncd 5567331 5567326 2026-05-30T12:38:48Z Andrew012p 85224 5567331 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Лик | име = Миле Паника | серијал = [[К-15]] | слика = | опис = Миле Паника (во средината) во скеч од К-15 | создавач = [[Бранко Огњановски]], [[Васко Тодоров]], [[Љупчо Бубо Каров]] | глумец = [[Бранко Огњановски]] | прво_појавување = 1994 | последно_појавување = 2013 (изворна серија) | прекари = | пол = машко | занимање = разно (често невработен или хонорарен работник) | националност = Македонец | потекло = {{МКД}} | одлики = специфичен изговор, употреба на југословенски фрази, сатиричен пристап кон секојдневието }} '''Миле Паника''' — измислен лик од култната македонска хумористична телевизиска емисија ''[[К-15]]''. Ликот е еден од тројцата главни ликови и основачи на проектот, толкуван од глумецот [[Бранко Огњановски]]. Миле Паника е еден од најпрепознатливите ликови во поновата македонска поп-култура, служејќи како сатиричен приказ на македонскиот граѓанин во периодот на преодот. Во рамките на скечевите, Миле Паника често се појавува како личност што се обидува да се снајде во бирократскиот и економскиот систем на [[Македонија]], користејќи специфичен говор и хумор за да ги исмее општествените неправди. Ликот станал дел од колективната свест во земјата, а неговите изрази станале дел од секојдневниот говор.<ref name="CrnoBelo">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.crnobelo.com/zabava/evergrini/73714-nepovtorlivi-nezamenlivi-i-nikogash-zaboraveni-26-godini-od-pojavata-na-legendarnite-k-15|title=Неповторливи, незаменливи и никогаш заборавени — 26 години од појавата на легендарните К-15|work=CRNOBELO.com|accessdate=2024-02-20}}</ref> == Создавање и развој == Ликот на Миле Паника бил создаден од [[Бранко Огњановски]], [[Васко Тодоров]] и [[Љупчо Бубо Каров]] како дел од нивното видение за создавање хумористична емисија што ќе го отсликува македонското секојдневие. Огњановски во своите интервјуа истакнува дека ликот е заснован на набљудувања на вистински појави во општеството, со цел да се создаде хумор што е прифатлив и разбирлив за сите слоеви на граѓани.<ref>{{YouTube|ВАСКО|ВАСКО КАЈ ЛАЗАРОВ (ПОТКАСТ)|link=https://www.youtube.com/watch?v=qIXqaQ1Hu8I&t=2710s}}</ref> === Одлики на ликот === Миле Паника се одликува со специфичен изговор (има говорна мана) и често употребува [[Српскохрватски јазик|српскохрватски]] (југословенски) јазични изрази, што претставува сатиричен елемент со кој се истакнува носталгијата и промените во општеството. Ликот често е прикажан во апсурдни ситуации каде што со својата снаодливост (или недостаток од истата) ги разоткрива слабостите на државниот систем.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://360stepeni.mk/foto-pendarovski-im-dodeli-priznanija-za-zaslugi-na-trioto-od-k-15-trojtsa-akteri-i-na-albanskiot-teatar/|title=(ФОТО) Пендаровски им додели признанија за заслуги на триото од „К-15“|work=360 степени|date=2023-12-26|accessdate=2024-02-21}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.youtube.com/user/panikamile Официјален канал на К-15] (архива на скечеви) * [https://360stepeni.mk/foto-pendarovski-im-dodeli-priznanija-za-zaslugi-na-trioto-od-k-15-trojtsa-akteri-i-na-albanskiot-teatar/ Признание за заслуги од Претседателот на Македонија] (360 степени) * [https://mk.tv21.tv/vasko-todorov-za-kultniot-k15-lik-tosho-malerot/ Интервју со Васко Тодоров за ликовите од К-15] (ТВ 21) [[Категорија:Македонски измислени ликови]] [[Категорија:Ликови од македонски телевизиски серии]] [[Категорија:Македонски комичари]] [[Категорија:К-15]] {{К-15 навигација}} 0bpb08ba76pnoybttizfxzm3uowgi9n 5567332 5567331 2026-05-30T12:39:46Z Andrew012p 85224 5567332 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Лик | име = Миле Паника | серијал = [[К-15]] | слика = | опис = Миле Паника (во средината) во скеч од К-15 | создавач = [[Бранко Огњановски]], [[Васко Тодоров]], [[Љупчо Бубо Каров]] | глумец = [[Бранко Огњановски]] | прво_појавување = 1994 | последно_појавување = 2013 (изворна серија) | прекари = | пол = машко | занимање = разно (често невработен или хонорарен работник) | националност = Македонец | потекло = {{МКД}} | одлики = специфичен изговор, употреба на југословенски изрази, сатиричен пристап кон секојдневието }} '''Миле Паника''' — измислен лик од култната македонска хумористична телевизиска емисија ''[[К-15]]''. Ликот е еден од тројцата главни ликови и основачи на проектот, толкуван од глумецот [[Бранко Огњановски]]. Миле Паника е еден од најпрепознатливите ликови во поновата македонска поп-култура, служејќи како сатиричен приказ на македонскиот граѓанин во периодот на преодот. Во рамките на скечевите, Миле Паника често се појавува како личност што се обидува да се снајде во бирократскиот и економскиот систем на [[Македонија]], користејќи специфичен говор и хумор за да ги исмее општествените неправди. Ликот станал дел од колективната свест во земјата, а неговите изрази станале дел од секојдневниот говор.<ref name="CrnoBelo">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.crnobelo.com/zabava/evergrini/73714-nepovtorlivi-nezamenlivi-i-nikogash-zaboraveni-26-godini-od-pojavata-na-legendarnite-k-15|title=Неповторливи, незаменливи и никогаш заборавени — 26 години од појавата на легендарните К-15|work=CRNOBELO.com|accessdate=2024-02-20}}</ref> == Создавање и развој == Ликот на Миле Паника бил создаден од [[Бранко Огњановски]], [[Васко Тодоров]] и [[Љупчо Бубо Каров]] како дел од нивното видение за создавање хумористична емисија што ќе го отсликува македонското секојдневие. Огњановски во своите интервјуа истакнува дека ликот е заснован на набљудувања на вистински појави во општеството, со цел да се создаде хумор што е прифатлив и разбирлив за сите слоеви на граѓани.<ref>{{YouTube|ВАСКО|ВАСКО КАЈ ЛАЗАРОВ (ПОТКАСТ)|link=https://www.youtube.com/watch?v=qIXqaQ1Hu8I&t=2710s}}</ref> === Одлики на ликот === Миле Паника се одликува со специфичен изговор (има говорна мана) и често употребува [[Српскохрватски јазик|српскохрватски]] (југословенски) јазични изрази, што претставува сатиричен елемент со кој се истакнува носталгијата и промените во општеството. Ликот често е прикажан во апсурдни ситуации каде што со својата снаодливост (или недостаток од истата) ги разоткрива слабостите на државниот систем.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://360stepeni.mk/foto-pendarovski-im-dodeli-priznanija-za-zaslugi-na-trioto-od-k-15-trojtsa-akteri-i-na-albanskiot-teatar/|title=(ФОТО) Пендаровски им додели признанија за заслуги на триото од „К-15“|work=360 степени|date=2023-12-26|accessdate=2024-02-21}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.youtube.com/user/panikamile Официјален канал на К-15] (архива на скечеви) * [https://360stepeni.mk/foto-pendarovski-im-dodeli-priznanija-za-zaslugi-na-trioto-od-k-15-trojtsa-akteri-i-na-albanskiot-teatar/ Признание за заслуги од Претседателот на Македонија] (360 степени) * [https://mk.tv21.tv/vasko-todorov-za-kultniot-k15-lik-tosho-malerot/ Интервју со Васко Тодоров за ликовите од К-15] (ТВ 21) [[Категорија:Македонски измислени ликови]] [[Категорија:Ликови од македонски телевизиски серии]] [[Категорија:Македонски комичари]] [[Категорија:К-15]] {{К-15 навигација}} 65nkktzv6n9lgevavjlnhfzaihquo00 5567334 5567332 2026-05-30T12:42:28Z Andrew012p 85224 5567334 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Лик | име = Миле Паника | серијал = [[К-15]] | слика = | опис = Миле Паника (во средината) во скеч од К-15 | создавач = [[Бранко Огњановски]], [[Васко Тодоров]], [[Љупчо Бубо Каров]] | глумец = [[Бранко Огњановски]] | прво_појавување = 1994 | последно_појавување = 2013 (изворна серија) | прекар = | пол = машко | занимање = разно (често невработен или хонорарен работник) | националност = Македонец | потекло = {{МКД}} | одлики = специфичен изговор, употреба на југословенски изрази, сатиричен пристап кон секојдневието }} '''Миле Паника''' — измислен лик од култната македонска хумористична телевизиска емисија ''[[К-15]]''. Ликот е еден од тројцата главни ликови и основачи на проектот, толкуван од глумецот [[Бранко Огњановски]]. Миле Паника е еден од најпрепознатливите ликови во поновата македонска поп-култура, служејќи како сатиричен приказ на македонскиот граѓанин во периодот на преодот. Во рамките на скечевите, Миле Паника често се појавува како личност што се обидува да се снајде во бирократскиот и економскиот систем на [[Македонија]], користејќи специфичен говор и хумор за да ги исмее општествените неправди. Ликот станал дел од колективната свест во земјата, а неговите изрази станале дел од секојдневниот говор.<ref name="CrnoBelo">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.crnobelo.com/zabava/evergrini/73714-nepovtorlivi-nezamenlivi-i-nikogash-zaboraveni-26-godini-od-pojavata-na-legendarnite-k-15|title=Неповторливи, незаменливи и никогаш заборавени — 26 години од појавата на легендарните К-15|work=CRNOBELO.com|accessdate=2024-02-20}}</ref> == Создавање и развој == Ликот на Миле Паника бил создаден од [[Бранко Огњановски]], [[Васко Тодоров]] и [[Љупчо Бубо Каров]] како дел од нивното видение за создавање хумористична емисија што ќе го отсликува македонското секојдневие. Огњановски во своите интервјуа истакнува дека ликот е заснован на набљудувања на вистински појави во општеството, со цел да се создаде хумор што е прифатлив и разбирлив за сите слоеви на граѓани.<ref>{{YouTube|ВАСКО|ВАСКО КАЈ ЛАЗАРОВ (ПОТКАСТ)|link=https://www.youtube.com/watch?v=qIXqaQ1Hu8I&t=2710s}}</ref> === Одлики на ликот === Миле Паника се одликува со специфичен изговор (има говорна мана) и често употребува [[Српскохрватски јазик|српскохрватски]] (југословенски) јазични изрази, што претставува сатиричен елемент со кој се истакнува носталгијата и промените во општеството. Ликот често е прикажан во апсурдни ситуации каде што со својата снаодливост (или недостаток од истата) ги разоткрива слабостите на државниот систем.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://360stepeni.mk/foto-pendarovski-im-dodeli-priznanija-za-zaslugi-na-trioto-od-k-15-trojtsa-akteri-i-na-albanskiot-teatar/|title=(ФОТО) Пендаровски им додели признанија за заслуги на триото од „К-15“|work=360 степени|date=2023-12-26|accessdate=2024-02-21}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.youtube.com/user/panikamile Официјален канал на К-15] (архива на скечеви) * [https://360stepeni.mk/foto-pendarovski-im-dodeli-priznanija-za-zaslugi-na-trioto-od-k-15-trojtsa-akteri-i-na-albanskiot-teatar/ Признание за заслуги од Претседателот на Македонија] (360 степени) * [https://mk.tv21.tv/vasko-todorov-za-kultniot-k15-lik-tosho-malerot/ Интервју со Васко Тодоров за ликовите од К-15] (ТВ 21) [[Категорија:Македонски измислени ликови]] [[Категорија:Ликови од македонски телевизиски серии]] [[Категорија:Македонски комичари]] [[Категорија:К-15]] {{К-15 навигација}} dolziaz0jrha4ntbzgbvzi56ngfkymf 5567337 5567334 2026-05-30T12:46:40Z Andrew012p 85224 5567337 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Лик | име = Миле Паника | серијал = [[К-15]] | слика =Миле Паника.webp | опис = Миле Паника (во средината) во скеч од К-15 | создавач = [[Бранко Огњановски]], [[Васко Тодоров]], [[Љупчо Бубо Каров]] | глумец = [[Бранко Огњановски]] | прво_појавување = 1994 | последно_појавување = 2013 (изворна серија) | прекар = | пол = машко | занимање = разно (често невработен или хонорарен работник) | националност = Македонец | потекло = {{МКД}} | одлики = специфичен изговор, употреба на југословенски изрази, сатиричен пристап кон секојдневието |размер_на_слика=1.2}} '''Миле Паника''' — измислен лик од култната македонска хумористична телевизиска емисија ''[[К-15]]''. Ликот е еден од тројцата главни ликови и основачи на проектот, толкуван од глумецот [[Бранко Огњановски]]. Миле Паника е еден од најпрепознатливите ликови во поновата македонска поп-култура, служејќи како сатиричен приказ на македонскиот граѓанин во периодот на преодот. Во рамките на скечевите, Миле Паника често се појавува како личност што се обидува да се снајде во бирократскиот и економскиот систем на [[Македонија]], користејќи специфичен говор и хумор за да ги исмее општествените неправди. Ликот станал дел од колективната свест во земјата, а неговите изрази станале дел од секојдневниот говор.<ref name="CrnoBelo">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.crnobelo.com/zabava/evergrini/73714-nepovtorlivi-nezamenlivi-i-nikogash-zaboraveni-26-godini-od-pojavata-na-legendarnite-k-15|title=Неповторливи, незаменливи и никогаш заборавени — 26 години од појавата на легендарните К-15|work=CRNOBELO.com|accessdate=2024-02-20}}</ref> == Создавање и развој == Ликот на Миле Паника бил создаден од [[Бранко Огњановски]], [[Васко Тодоров]] и [[Љупчо Бубо Каров]] како дел од нивното видение за создавање хумористична емисија што ќе го отсликува македонското секојдневие. Огњановски во своите интервјуа истакнува дека ликот е заснован на набљудувања на вистински појави во општеството, со цел да се создаде хумор што е прифатлив и разбирлив за сите слоеви на граѓани.<ref>{{YouTube|ВАСКО|ВАСКО КАЈ ЛАЗАРОВ (ПОТКАСТ)|link=https://www.youtube.com/watch?v=qIXqaQ1Hu8I&t=2710s}}</ref> === Одлики на ликот === Миле Паника се одликува со специфичен изговор (има говорна мана) и често употребува [[Српскохрватски јазик|српскохрватски]] (југословенски) јазични изрази, што претставува сатиричен елемент со кој се истакнува носталгијата и промените во општеството. Ликот често е прикажан во апсурдни ситуации каде што со својата снаодливост (или недостаток од истата) ги разоткрива слабостите на државниот систем.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://360stepeni.mk/foto-pendarovski-im-dodeli-priznanija-za-zaslugi-na-trioto-od-k-15-trojtsa-akteri-i-na-albanskiot-teatar/|title=(ФОТО) Пендаровски им додели признанија за заслуги на триото од „К-15“|work=360 степени|date=2023-12-26|accessdate=2024-02-21}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.youtube.com/user/panikamile Официјален канал на К-15] (архива на скечеви) * [https://360stepeni.mk/foto-pendarovski-im-dodeli-priznanija-za-zaslugi-na-trioto-od-k-15-trojtsa-akteri-i-na-albanskiot-teatar/ Признание за заслуги од Претседателот на Македонија] (360 степени) * [https://mk.tv21.tv/vasko-todorov-za-kultniot-k15-lik-tosho-malerot/ Интервју со Васко Тодоров за ликовите од К-15] (ТВ 21) [[Категорија:Македонски измислени ликови]] [[Категорија:Ликови од македонски телевизиски серии]] [[Категорија:Македонски комичари]] [[Категорија:К-15]] {{К-15 навигација}} 0x4t3s50tjdy7ebm7yuy25fhh7oxrud 5567338 5567337 2026-05-30T12:46:54Z Andrew012p 85224 5567338 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Лик | име = Миле Паника | серијал = [[К-15]] | слика =Миле Паника.webp | опис = Миле Паника (во средината) во скеч од К-15 | создавач = [[Бранко Огњановски]], [[Васко Тодоров]], [[Љупчо Бубо Каров]] | глумец = [[Бранко Огњановски]] | прво_појавување = 1994 | последно_појавување = 2013 (изворна серија) | прекар = | пол = машко | занимање = разно (често невработен или хонорарен работник) | националност = Македонец | потекло = {{МКД}} | одлики = специфичен изговор, употреба на југословенски изрази, сатиричен пристап кон секојдневието |размер_на_слика=1.1}} '''Миле Паника''' — измислен лик од култната македонска хумористична телевизиска емисија ''[[К-15]]''. Ликот е еден од тројцата главни ликови и основачи на проектот, толкуван од глумецот [[Бранко Огњановски]]. Миле Паника е еден од најпрепознатливите ликови во поновата македонска поп-култура, служејќи како сатиричен приказ на македонскиот граѓанин во периодот на преодот. Во рамките на скечевите, Миле Паника често се појавува како личност што се обидува да се снајде во бирократскиот и економскиот систем на [[Македонија]], користејќи специфичен говор и хумор за да ги исмее општествените неправди. Ликот станал дел од колективната свест во земјата, а неговите изрази станале дел од секојдневниот говор.<ref name="CrnoBelo">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.crnobelo.com/zabava/evergrini/73714-nepovtorlivi-nezamenlivi-i-nikogash-zaboraveni-26-godini-od-pojavata-na-legendarnite-k-15|title=Неповторливи, незаменливи и никогаш заборавени — 26 години од појавата на легендарните К-15|work=CRNOBELO.com|accessdate=2024-02-20}}</ref> == Создавање и развој == Ликот на Миле Паника бил создаден од [[Бранко Огњановски]], [[Васко Тодоров]] и [[Љупчо Бубо Каров]] како дел од нивното видение за создавање хумористична емисија што ќе го отсликува македонското секојдневие. Огњановски во своите интервјуа истакнува дека ликот е заснован на набљудувања на вистински појави во општеството, со цел да се создаде хумор што е прифатлив и разбирлив за сите слоеви на граѓани.<ref>{{YouTube|ВАСКО|ВАСКО КАЈ ЛАЗАРОВ (ПОТКАСТ)|link=https://www.youtube.com/watch?v=qIXqaQ1Hu8I&t=2710s}}</ref> === Одлики на ликот === Миле Паника се одликува со специфичен изговор (има говорна мана) и често употребува [[Српскохрватски јазик|српскохрватски]] (југословенски) јазични изрази, што претставува сатиричен елемент со кој се истакнува носталгијата и промените во општеството. Ликот често е прикажан во апсурдни ситуации каде што со својата снаодливост (или недостаток од истата) ги разоткрива слабостите на државниот систем.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://360stepeni.mk/foto-pendarovski-im-dodeli-priznanija-za-zaslugi-na-trioto-od-k-15-trojtsa-akteri-i-na-albanskiot-teatar/|title=(ФОТО) Пендаровски им додели признанија за заслуги на триото од „К-15“|work=360 степени|date=2023-12-26|accessdate=2024-02-21}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.youtube.com/user/panikamile Официјален канал на К-15] (архива на скечеви) * [https://360stepeni.mk/foto-pendarovski-im-dodeli-priznanija-za-zaslugi-na-trioto-od-k-15-trojtsa-akteri-i-na-albanskiot-teatar/ Признание за заслуги од Претседателот на Македонија] (360 степени) * [https://mk.tv21.tv/vasko-todorov-za-kultniot-k15-lik-tosho-malerot/ Интервју со Васко Тодоров за ликовите од К-15] (ТВ 21) [[Категорија:Македонски измислени ликови]] [[Категорија:Ликови од македонски телевизиски серии]] [[Категорија:Македонски комичари]] [[Категорија:К-15]] {{К-15 навигација}} iiraednlzfztlzrh6kxtw73ecrl1avl 5567339 5567338 2026-05-30T12:47:49Z Andrew012p 85224 5567339 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Лик | име = Миле Паника | серијал = [[К-15]] | слика =Миле Паника.webp | опис = Миле Паника | создавач = [[Бранко Огњановски]], [[Васко Тодоров]], [[Љупчо Бубо Каров]] | глумец = [[Бранко Огњановски]] | прво_појавување = 1994 | последно_појавување = 2013 (изворна серија) | прекар = | пол = машко | занимање = разно (често невработен или хонорарен работник) | националност = Македонец | потекло = {{МКД}} | одлики = специфичен изговор, употреба на југословенски изрази, сатиричен пристап кон секојдневието |размер_на_слика=1.1}} '''Миле Паника''' — измислен лик од култната македонска хумористична телевизиска емисија ''[[К-15]]''. Ликот е еден од тројцата главни ликови и основачи на проектот, толкуван од глумецот [[Бранко Огњановски]]. Миле Паника е еден од најпрепознатливите ликови во поновата македонска поп-култура, служејќи како сатиричен приказ на македонскиот граѓанин во периодот на преодот. Во рамките на скечевите, Миле Паника често се појавува како личност што се обидува да се снајде во бирократскиот и економскиот систем на [[Македонија]], користејќи специфичен говор и хумор за да ги исмее општествените неправди. Ликот станал дел од колективната свест во земјата, а неговите изрази станале дел од секојдневниот говор.<ref name="CrnoBelo">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.crnobelo.com/zabava/evergrini/73714-nepovtorlivi-nezamenlivi-i-nikogash-zaboraveni-26-godini-od-pojavata-na-legendarnite-k-15|title=Неповторливи, незаменливи и никогаш заборавени — 26 години од појавата на легендарните К-15|work=CRNOBELO.com|accessdate=2024-02-20}}</ref> == Создавање и развој == Ликот на Миле Паника бил создаден од [[Бранко Огњановски]], [[Васко Тодоров]] и [[Љупчо Бубо Каров]] како дел од нивното видение за создавање хумористична емисија што ќе го отсликува македонското секојдневие. Огњановски во своите интервјуа истакнува дека ликот е заснован на набљудувања на вистински појави во општеството, со цел да се создаде хумор што е прифатлив и разбирлив за сите слоеви на граѓани.<ref>{{YouTube|ВАСКО|ВАСКО КАЈ ЛАЗАРОВ (ПОТКАСТ)|link=https://www.youtube.com/watch?v=qIXqaQ1Hu8I&t=2710s}}</ref> === Одлики на ликот === Миле Паника се одликува со специфичен изговор (има говорна мана) и често употребува [[Српскохрватски јазик|српскохрватски]] (југословенски) јазични изрази, што претставува сатиричен елемент со кој се истакнува носталгијата и промените во општеството. Ликот често е прикажан во апсурдни ситуации каде што со својата снаодливост (или недостаток од истата) ги разоткрива слабостите на државниот систем.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://360stepeni.mk/foto-pendarovski-im-dodeli-priznanija-za-zaslugi-na-trioto-od-k-15-trojtsa-akteri-i-na-albanskiot-teatar/|title=(ФОТО) Пендаровски им додели признанија за заслуги на триото од „К-15“|work=360 степени|date=2023-12-26|accessdate=2024-02-21}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.youtube.com/user/panikamile Официјален канал на К-15] (архива на скечеви) * [https://360stepeni.mk/foto-pendarovski-im-dodeli-priznanija-za-zaslugi-na-trioto-od-k-15-trojtsa-akteri-i-na-albanskiot-teatar/ Признание за заслуги од Претседателот на Македонија] (360 степени) * [https://mk.tv21.tv/vasko-todorov-za-kultniot-k15-lik-tosho-malerot/ Интервју со Васко Тодоров за ликовите од К-15] (ТВ 21) [[Категорија:Македонски измислени ликови]] [[Категорија:Ликови од македонски телевизиски серии]] [[Категорија:Македонски комичари]] [[Категорија:К-15]] {{К-15 навигација}} 1ujd75veoh54n8flnhstkab3n8a97mi 5567343 5567339 2026-05-30T12:52:00Z Andrew012p 85224 /* Надворешни врски */ 5567343 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Лик | име = Миле Паника | серијал = [[К-15]] | слика =Миле Паника.webp | опис = Миле Паника | создавач = [[Бранко Огњановски]], [[Васко Тодоров]], [[Љупчо Бубо Каров]] | глумец = [[Бранко Огњановски]] | прво_појавување = 1994 | последно_појавување = 2013 (изворна серија) | прекар = | пол = машко | занимање = разно (често невработен или хонорарен работник) | националност = Македонец | потекло = {{МКД}} | одлики = специфичен изговор, употреба на југословенски изрази, сатиричен пристап кон секојдневието |размер_на_слика=1.1}} '''Миле Паника''' — измислен лик од култната македонска хумористична телевизиска емисија ''[[К-15]]''. Ликот е еден од тројцата главни ликови и основачи на проектот, толкуван од глумецот [[Бранко Огњановски]]. Миле Паника е еден од најпрепознатливите ликови во поновата македонска поп-култура, служејќи како сатиричен приказ на македонскиот граѓанин во периодот на преодот. Во рамките на скечевите, Миле Паника често се појавува како личност што се обидува да се снајде во бирократскиот и економскиот систем на [[Македонија]], користејќи специфичен говор и хумор за да ги исмее општествените неправди. Ликот станал дел од колективната свест во земјата, а неговите изрази станале дел од секојдневниот говор.<ref name="CrnoBelo">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.crnobelo.com/zabava/evergrini/73714-nepovtorlivi-nezamenlivi-i-nikogash-zaboraveni-26-godini-od-pojavata-na-legendarnite-k-15|title=Неповторливи, незаменливи и никогаш заборавени — 26 години од појавата на легендарните К-15|work=CRNOBELO.com|accessdate=2024-02-20}}</ref> == Создавање и развој == Ликот на Миле Паника бил создаден од [[Бранко Огњановски]], [[Васко Тодоров]] и [[Љупчо Бубо Каров]] како дел од нивното видение за создавање хумористична емисија што ќе го отсликува македонското секојдневие. Огњановски во своите интервјуа истакнува дека ликот е заснован на набљудувања на вистински појави во општеството, со цел да се создаде хумор што е прифатлив и разбирлив за сите слоеви на граѓани.<ref>{{YouTube|ВАСКО|ВАСКО КАЈ ЛАЗАРОВ (ПОТКАСТ)|link=https://www.youtube.com/watch?v=qIXqaQ1Hu8I&t=2710s}}</ref> === Одлики на ликот === Миле Паника се одликува со специфичен изговор (има говорна мана) и често употребува [[Српскохрватски јазик|српскохрватски]] (југословенски) јазични изрази, што претставува сатиричен елемент со кој се истакнува носталгијата и промените во општеството. Ликот често е прикажан во апсурдни ситуации каде што со својата снаодливост (или недостаток од истата) ги разоткрива слабостите на државниот систем.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://360stepeni.mk/foto-pendarovski-im-dodeli-priznanija-za-zaslugi-na-trioto-od-k-15-trojtsa-akteri-i-na-albanskiot-teatar/|title=(ФОТО) Пендаровски им додели признанија за заслуги на триото од „К-15“|work=360 степени|date=2023-12-26|accessdate=2024-02-21}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.youtube.com/user/panikamile Официјален канал на К-15] (архива на скечеви) * [https://360stepeni.mk/foto-pendarovski-im-dodeli-priznanija-za-zaslugi-na-trioto-od-k-15-trojtsa-akteri-i-na-albanskiot-teatar/ Признание за заслуги од претседателот на Македонија] (360 степени) * [https://mk.tv21.tv/vasko-todorov-za-kultniot-k15-lik-tosho-malerot/ Интервју со Васко Тодоров за ликовите од К-15] (ТВ 21) [[Категорија:Македонски измислени ликови]] [[Категорија:Ликови од македонски телевизиски серии]] [[Категорија:Македонски комичари]] [[Категорија:К-15]] {{К-15 навигација}} r4vz90gup4rmj98okdsxbvvrhmi5pfg 5567344 5567343 2026-05-30T12:53:56Z Andrew012p 85224 5567344 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Лик | име = Миле Паника | серијал = [[К-15]] | слика = Миле Паника.webp | опис = Миле Паника | создавач = [[Бранко Огњановски]], [[Васко Тодоров]], [[Љупчо Бубо Каров]] | глумец = [[Бранко Огњановски]] | прво_појавување = 1994 | последно_појавување = 2013 (изворна серија) | прекар = | пол = машко | занимање = разно (често невработен или хонорарен работник) | националност = Македонец | потекло = {{МКД}} | одлики = специфичен изговор, употреба на југословенски изрази, сатиричен пристап кон секојдневието |размер_на_слика = 1.1 }} '''Миле Паника''' — измислен лик од култната македонска хумористична телевизиска емисија ''[[К-15]]''. Ликот е еден од тројцата главни ликови и основачи на проектот, толкуван од глумецот [[Бранко Огњановски]]. Миле Паника е еден од најпрепознатливите ликови во поновата македонска поп-култура, служејќи како сатиричен приказ на македонскиот граѓанин во периодот на преодот. Во рамките на скечевите, Миле Паника често се појавува како личност што се обидува да се снајде во бирократскиот и економскиот систем на [[Македонија]], користејќи специфичен говор и хумор за да ги исмее општествените неправди. Ликот станал дел од колективната свест во земјата, а неговите изрази станале дел од секојдневниот говор.<ref name="CrnoBelo">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.crnobelo.com/zabava/evergrini/73714-nepovtorlivi-nezamenlivi-i-nikogash-zaboraveni-26-godini-od-pojavata-na-legendarnite-k-15|title=Неповторливи, незаменливи и никогаш заборавени — 26 години од појавата на легендарните К-15|work=CRNOBELO.com|accessdate=2024-02-20}}</ref> == Создавање и развој == Ликот на Миле Паника бил создаден од [[Бранко Огњановски]], [[Васко Тодоров]] и [[Љупчо Бубо Каров]] како дел од нивното видение за создавање хумористична емисија што ќе го отсликува македонското секојдневие. Огњановски во своите интервјуа истакнува дека ликот е заснован на набљудувања на вистински појави во општеството, со цел да се создаде хумор што е прифатлив и разбирлив за сите слоеви на граѓани.<ref>{{YouTube|ВАСКО|ВАСКО КАЈ ЛАЗАРОВ (ПОТКАСТ)|link=https://www.youtube.com/watch?v=qIXqaQ1Hu8I&t=2710s}}</ref> === Одлики на ликот === Миле Паника се одликува со специфичен изговор (има говорна мана) и често употребува [[Српскохрватски јазик|српскохрватски]] (југословенски) јазични изрази, што претставува сатиричен елемент со кој се истакнува носталгијата и промените во општеството. Ликот често е прикажан во апсурдни ситуации каде што со својата снаодливост (или недостаток од истата) ги разоткрива слабостите на државниот систем.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://360stepeni.mk/foto-pendarovski-im-dodeli-priznanija-za-zaslugi-na-trioto-od-k-15-trojtsa-akteri-i-na-albanskiot-teatar/|title=(ФОТО) Пендаровски им додели признанија за заслуги на триото од „К-15“|work=360 степени|date=2023-12-26|accessdate=2024-02-21}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.youtube.com/user/panikamile Официјален канал на К-15] (архива на скечеви) * [https://360stepeni.mk/foto-pendarovski-im-dodeli-priznanija-za-zaslugi-na-trioto-od-k-15-trojtsa-akteri-i-na-albanskiot-teatar/ Признание за заслуги од претседателот на Македонија] (360 степени) * [https://mk.tv21.tv/vasko-todorov-za-kultniot-k15-lik-tosho-malerot/ Интервју со Васко Тодоров за ликовите од К-15] (ТВ 21) [[Категорија:Македонски измислени ликови]] [[Категорија:Ликови од македонски телевизиски серии]] [[Категорија:Македонски комичари]] [[Категорија:К-15]] {{К-15 навигација}} a2bmk3dn3r7a3758ad0e3g553ubx9va Разговор:Миле Паника 1 1396038 5567323 2026-05-30T12:35:04Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{СЗР}} 5567323 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx Pistacia terebinthus 0 1396039 5567329 2026-05-30T12:37:10Z Bjankuloski06 332 Пренасочување кон [[Смрдлика]] 5567329 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Смрдлика]] kg4ey1m9p3ss157pow68oxwnol7q4l0 Податотека:Миле Паника.webp 6 1396040 5567336 2026-05-30T12:45:55Z Andrew012p 85224 {{Податоци за неслободна слика |Опис = лик од „К-15“ |Извор = https://majkatiitatkoti.com/g-din-zakaci/mile-panika-polni-22-godini-i-to/ |Дел = цел |Ниска_резолуција = да |други_информации = }} {{Образложение за неслободна слика |Статија = Миле Паника |Намена = прикажување во статија |Заменливост = нема }} 5567336 wikitext text/x-wiki == Опис == {{Податоци за неслободна слика |Опис = лик од „К-15“ |Извор = https://majkatiitatkoti.com/g-din-zakaci/mile-panika-polni-22-godini-i-to/ |Дел = цел |Ниска_резолуција = да |други_информации = }} {{Образложение за неслободна слика |Статија = Миле Паника |Намена = прикажување во статија |Заменливост = нема }} == Лиценцирање == {{Неслободна екранска снимка од ТВ}} rdski0k1j6gg4wfd3oydmkzrnf6j0g3 Проект „Еден“ 0 1396041 5567340 2026-05-30T12:50:36Z P.Nedelkovski 47736 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1344643860|Eden Project]]“ 5567340 wikitext text/x-wiki '''Проект „Еден“''' - туристичка занимливост во [[Корнвол]], Англија. Проектот се наоѓа во [[глинокоп]] за рециклирана [[каолинит]].<ref name="Dickinson-2025-05-27">{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/travel/destinations/europe/united-kingdom/england/cornwall/eden-project-fighting-survival/|title=25 years on, the Eden Project is fighting for survival|last=Dickinson|first=Greg|date=2025-05-27|work=[[The Daily Telegraph]]|access-date=2025-05-27|language=en-GB|issn=0307-1235}}</ref> Во комплексот надвладуваат два огромни затворени простори составени од споени куполи во кои се сместени илјадници растителни [[Вид (биологија)|видови]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.edenproject.com/come-and-visit/whats-here/rainforest-biome/index.php|title=Rainforest Biome|publisher=Eden project|archive-url=https://web.archive.org/web/20111024185941/http://www.edenproject.com/come-and-visit/whats-here/rainforest-biome/index.php|archive-date=24 October 2011|accessdate=11 October 2011}}</ref> при што секој ограден простор претставува посебен природен [[биом]]. Биомите се состојат од стотици [[Шестаголник|шестаголни]] и [[Петаголник|петаголни]] надуени перничиња од етилен тетрафлуороетилен (ETFE) [[Геодезиска купола|геодезиски куполи од челични цевки]]. Поголемиот од двата биома пресоздава средина на [[дождовна шума]] (и е една од најголемите затворени дождовни шуми во светот)<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/uk-news/2020/may/08/working-solo-in-the-eden-project-cornwall-during-coronavirus-lockdown|title=Lizards, vines, papayas: working solo in the Eden Project during lockdown|last=Morris|first=Steven|date=8 May 2020|work=[[The Guardian]]|access-date=8 May 2020}}</ref>, а вториот, [[средоземна клима]] и растителност. Занимливоста има и надворешна ботаничка градина која е дом на многу растенија и диви животни кои потекнуваат од Корнвол и Велика Британија воопшто. Исто така, има многу растенија кои даваат важна и интересна историска заднина, на пример, оние со праисториско потекло. Постојат планови за изградба на проект „Еден“ во приморскиот град [[Моркамб]], Ланкашир, насочен на морската средина. == Историја == [[Податотека:Equus_eden.jpg|мини|Скулптура на коњ од дрво исфрлено од вода од [[Хедер Јанш]], <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.heatherjansch.com/index.php|title=Heather Jansch Sculptor Bronze & Driftwood Horse|last=Jansch|first=Heather|publisher=Heather Jansch}}</ref> на главниот влез]] [[Податотека:Eden_Project_sculpture_Made_from_the_detritus_of_modern_living_-_the_teeth_are_computer_mouses.JPG|мини|Скулптура од проектот „Еден“ направена од остатоци од современиот живот - забите се компјутерски глувчиња]] Глиништето во кое е сместен проектот било во употреба повеќе од 160 години.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.edenproject.com/whats-it-all-about/behind-the-scenes/about-us/our-story|title=Our Story|publisher=Eden Project|archive-url=https://web.archive.org/web/20120712023922/http://www.edenproject.com/whats-it-all-about/behind-the-scenes/about-us/our-story|archive-date=12 July 2012}}</ref> Во 1981 година, [[Би-би-си]] го искористила овој глинокоп како површина на планетата Магратеа во ТВ-серијата ''[[Водич за автостопери низ галаксијата (ТВ-серија)|„Водич за автостопери низ галаксијата“]]'' .<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/books/2009/oct/03/hitchhikers-guide-galaxy-douglas-adams|title=Does the Hitchhiker's Guide to the Galaxy still answer the ultimate question?|last=Turner|first=Jenny|date=3 October 2009|work=[[The Guardian]]|location=London}}</ref> До средината на 1990-тите, глиништето било речиси исцрпено.<ref name="edenproject.com">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.edenproject.com/whats-it-all-about/behind-the-scenes/10th-birthday/10th-birthday-timeline|title=Eden story, educational charity – Eden Project, Cornwall|publisher=Eden Project}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://www.edenproject.com/whats-it-all-about/behind-the-scenes/10th-birthday/10th-birthday-timeline "Eden story, educational charity – Eden Project, Cornwall"]. </cite></ref> Првичната идеја за проектот потекнува од 1996 година, а изградбата започнала во 1998 година. Работата била попречена од поројни дождови во првите неколку месеци од проектот, при што делови од глиништето биле поплавени бидејќи тоа се наоѓа 15 метри под нивото на подземните води.<ref name="edenproject.com">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.edenproject.com/whats-it-all-about/behind-the-scenes/10th-birthday/10th-birthday-timeline|title=Eden story, educational charity – Eden Project, Cornwall|publisher=Eden Project}}</ref> Првиот дел од проектот Еден, центарот за посетители, бил отворен за јавноста во мај 2000 година. Првите растенија почнале да пристигнуваат во септември истата година,<ref name="edenproject.com">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.edenproject.com/whats-it-all-about/behind-the-scenes/10th-birthday/10th-birthday-timeline|title=Eden story, educational charity – Eden Project, Cornwall|publisher=Eden Project}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://www.edenproject.com/whats-it-all-about/behind-the-scenes/10th-birthday/10th-birthday-timeline "Eden story, educational charity – Eden Project, Cornwall"]. </cite></ref> а целиот комплекс бил отворен на 17 март 2001 година. За да одговори на критиките од еколошките групи, „Проектот Еден“ се обврзал да ја истражи можноста за изградба на железничка врска до комплексот. Железничката врска никогаш не била изградена, а паркингот за автомобили во рамките на комплексот сè уште се финансира од приходите остварени од продажбата на обичните влезници. Автобуска линија го поврзува комплексот со железничката станица во Сент Остел (St Austell), која се наоѓа на главната железничка линија на Корнвол. Проектот Еден бил искористен како место за снимање на филмот за [[Џејмс Бонд]] од 2002 година ''[[Умри некој друг ден (филм)|„Умри некој друг ден]]'' “. На 2 јули 2005 година, Проектот Еден бил домаќин на концертот „Африка повикува“ од низата концерти „Live 8“ . Исто така, обезбедил и некои растенија за „Африканската градина“ на [[Британски музеј|Британскиот музеј]]. Во 2005 година, Проектот го започнал „Време на подароци“ за зимските месеци, од ноември до февруари. Ова е место каде што се наоѓа лизгалиште кое го покрива езерото, со мало кафе-барче, како и божиќен пазар. Корнволските хорови редовно настапуваат во биомите. Во 2007 година, Проектот Еден неуспешно водел кампања за 50 милиони фунти од Големиот фонд за лотарија за предложен [[Пустина|пустински]] биом.<ref name="BigLottery">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.biglotteryfund.org.uk/global-content/press-releases/england/south-west/eden-edges-closer-to-winning-lottery-millions|title=Eden edges closer to winning Lottery millions: Big Lottery Fund|accessdate=16 May 2016}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/7140621.stm|title=Routes scheme tops lottery vote|date=12 December 2007|work=[[BBC News]]|access-date=3 February 2008}}</ref> Добил само 12,07% од гласовите, најниско за четирите проекти што се разгледувале.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.biglotteryfund.org.uk/prog_the_peoples_50_million.htm|title=The People's 50 Million – Sustrans' Connect2 wins £50 million prize|publisher=[[The Big Lottery Fund]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20080119020032/http://www.biglotteryfund.org.uk/prog_the_peoples_50_million.htm|archive-date=19 January 2008|accessdate=3 February 2008}}</ref> Во декември 2009 година, голем дел од проектот, вклучувајќи ги и обата [[Стакленик|стакленици]], станале достапни за навигација преку Google Street View. Проектот Еден примил 1.010.095 посетители во 2019 година. <ref name="ALVA 2019 visitor numbers">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.alva.org.uk/details.cfm?p=423|title=ALVA - Association of Leading Visitor Attractions|work=www.alva.org.uk|accessdate=23 October 2020}}</ref> Во декември 2020 година, проектот бил затворен откако обилните дождови предизвикале неколку [[Свлечиште|свлечишта]] на местото. Менаџерите на локацијата ја проценуваат штетата и ќе објават кога проектот повторно ќе се отвори на веб-страницата на компанијата.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/uk-england-cornwall-55377974|title=Cornwall Eden Project closes after heavy rain causes floods|date=20 December 2020|work=BBC News|access-date=20 December 2020|language=en-GB}}</ref> Повторното отворање станало ирелевантно бидејќи мерките за заклучување поради ковид во Велика Британија на неодредено време го затвориле местото на одржување од почетокот на 2021 година, иако било повторно отворено до мај 2021 година откако биле извршени санациски работи. Местото било користено за настан за време на Самитот на Г7 во 2021 година, чиј домаќин било Обединетото Кралство. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/royal-family/2021/06/11/president-joe-biden-first-lady-jill-meet-queen/|title=G7 world leaders meet the Queen|date=11 June 2021|work=The Telegraph|access-date=12 June 2021}}</ref> == Дизајн и конструкција == Проектот бил осмислен од Тим Смит и Џонатан Бол, а проектиран од „Гримшо Архитектс“ и фирмата за градежно инженерство „Ентони Хант Асошиејтс“. Изградбата на проектот траела 2,5 години и проектот бил отворен за јавноста на 17 март 2001 година. == Локација == [[Податотека:Eden_Project_geodesic_domes_panorama.jpg|центар|мини|Панорамски поглед на геодезиските биомски куполи на проектот Еден]] === Распоред === [[Податотека:The_Bee_(Eden_Project).JPG|мини|''Пчелата'']] Откако ќе се влезе во местото, се отвора кривулеста патека со поглед на двата биома, засадени пејзажи, вклучувајќи зеленчукови градини и скулптури што вклучуваат џиновска [[Пчели|пчела]] и претходно „Човекот од електричен и елктронски отпад“ (отстранет во 2016 година), импозантна фигура направена од стари електрични апарати и наменета да го претставува просечниот електричен отпад што го користи едно лице во текот на целиот живот. === Биоми === На дното од глиништето се наоѓаат два покриени [[Биом|биоми]]: Биомот на дождовната шума, опфаќа 1,56 хектари, висок е 55 м, широк 100 и долг 200 метри. Се користи за тропски растенија, како што се [[Банана|банани]], [[кафе]], гума и џиновски [[бамбус]], и се чува на тропска температура и ниво на влажност. [[Податотека:The_Tropical_Biome.jpg|мини|Биомот на дождовната шума]] [[Средоземна клима|Средоземениот]] биом опфаќа 0,654 хектари, висок е 35 м, широк 65 и долг 135 метри. Во него се сместени познати топли [[Умерена клима|умерени]] и [[Сува клима|сушни]] растенија како што се [[Маслинка|маслинки]] и [[Винова лоза|лози]], како и разни скулптури. Надворешните градини ги претставуваат умерените региони на светот со растенија како што се [[чај]], [[лаванда]], [[хмељ]], [[коноп]] и [[сончоглед]], како и локални растителни видови. Покриените биоми се конструирани од цевчест челик (хексагонален-трихексагонален) со претежно шестаголни надворешни панели за обложување направени од термопластичен ETFE. Стаклото е избегнато поради неговата тежина и потенцијалните опасности. Самите панели за обложување се создадени од неколку слоеви на тенок [[Ултравиолетово зрачење|UV]]-проѕирен ETFE филм, кои се запечатени околу нивниот [[Обем (геометрија)|периметар]] и надуени за да се создаде голема перница. Резултантната перница делува како термичка покривка за структурата. ETFE материјалот е отпорен на повеќето дамки, кои едноставно се мијат на дожд. Иако ETFE е подложен на дупнатини, тие лесно може да се поправат со ETFE лента. Структурата е целосно самоодржлива, без внатрешни потпори и има облик на геодезиска структура. Панелите варираат по големина до 9 метри во пречник, со најголемата на врвот на структурата.<gallery widths="200px" heights="150px"> Податотека:Eden_Project_Winter_2008_showing_Bruce_Munro_field_of_Light.JPG|алт=The Biomes and Link building showing Field of Light installation by Bruce Munro| Зградата „Биомите и линковите“ ја прикажува инсталацијата „Поле на светлината“ од Брус Манро Податотека:Eden_Project_-_tropical_canopy.jpg|алт=Inside the Rainforest Biome| Внатре во биомот на дождовната шума Податотека:The_Eden_Project,_Cornwall.JPG|алт=The Biomes (or eco domes) at The Eden Project in Cornwall| Биомите (или екокуполите) во Проектот Еден во Корнвол Податотека:EdenProjectRoof.jpg|алт=The hexagonal structure looking from the inside| Шестоаголната структура гледана одвнатре Податотека:Eden_Project_from_air_Fossick.jpg|алт=Aerial View| Воздушен поглед </gallery> [[Категорија:Високотехнолошка архитектура]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] gown2a5yn4r5clk8o4xletrw8k4ubwu 5567349 5567340 2026-05-30T13:02:28Z P.Nedelkovski 47736 поправки 5567349 wikitext text/x-wiki {{Infobox building |name = Проект „Еден“ |image = Eden project.JPG |building_type = Комплекс од стакленици |architectural_style = Вдахновен од „Куполата од перничиња“ на Џејмс Т. Болдвин (James T. Baldwin)<ref>{{нмс |last= Baldwin |first= James T. |author-link= James T. Baldwin |title= The Pillow Dome |url= http://www.thegreencenter.net/pdf/dome1985.pdf|publisher=The Buckminster Fuller Institute |access-date= 9 February 2014 |url-status= dead |archive-url= https://web.archive.org/web/20120617025855/http://www.thegreencenter.net/pdf/dome1985.pdf |archive-date= 17 јуни 2012}}</ref> |structural_system = Челична рамка и термопластика |location = [[Кронвол]], Англија |completion_date = {{start date and age|2000|05}} |opened_date = {{start date and age|2001|03|17|df=y}} |main_contractors = |architect = Гримшо аркитектс |structural_engineer = Ентони Хант и соработници |services_engineer = Аруп |coordinates = {{Coord|50|21|43|N|4|44|41|W|region:GB_type:landmark|display=inline,title}} }} '''Проект „Еден“''' — туристичка занимливост во [[Корнвол]], Англија. Проектот се наоѓа во [[глинокоп]] за рециклирана [[каолинит]].<ref name="Dickinson-2025-05-27">{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/travel/destinations/europe/united-kingdom/england/cornwall/eden-project-fighting-survival/|title=25 years on, the Eden Project is fighting for survival|last=Dickinson|first=Greg|date=2025-05-27|work=The Daily Telegraph|access-date=2025-05-27|language=en-GB|issn=0307-1235}}</ref> Во комплексот надвладуваат два огромни затворени простори составени од споени куполи во кои се сместени илјадници растителни [[Вид (биологија)|видови]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.edenproject.com/come-and-visit/whats-here/rainforest-biome/index.php|title=Rainforest Biome|publisher=Eden project|archive-url=https://web.archive.org/web/20111024185941/http://www.edenproject.com/come-and-visit/whats-here/rainforest-biome/index.php|archive-date=24 October 2011|accessdate=11 October 2011}}</ref> при што секој ограден простор претставува посебен природен [[биом]]. Биомите се состојат од стотици [[Шестаголник|шестаголни]] и [[Петаголник|петаголни]] надуени перничиња од етилен тетрафлуороетилен (ETFE) [[Геодезиска купола|геодезиски куполи од челични цевки]]. Поголемиот од двата биома пресоздава средина на [[дождовна шума]] (и е една од најголемите затворени дождовни шуми во светот)<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/uk-news/2020/may/08/working-solo-in-the-eden-project-cornwall-during-coronavirus-lockdown|title=Lizards, vines, papayas: working solo in the Eden Project during lockdown|last=Morris|first=Steven|date=8 May 2020|work=[[The Guardian]]|access-date=8 May 2020}}</ref>, а вториот, [[средоземна клима]] и растителност. Занимливоста има и надворешна ботаничка градина која е дом на многу растенија и диви животни кои потекнуваат од Корнвол и Велика Британија воопшто. Исто така, има многу растенија кои даваат важна и интересна историска заднина, на пример, оние со праисториско потекло. Постојат планови за изградба на проект „Еден“ во приморскиот град [[Моркамб]], Ланкашир, насочен на морската средина. == Историја == [[Податотека:Equus_eden.jpg|мини|Скулптура на коњ од дрво исфрлено од вода од [[Хедер Јанш]], <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.heatherjansch.com/index.php|title=Heather Jansch Sculptor Bronze & Driftwood Horse|last=Jansch|first=Heather|publisher=Heather Jansch}}</ref> на главниот влез]] [[Податотека:Eden_Project_sculpture_Made_from_the_detritus_of_modern_living_-_the_teeth_are_computer_mouses.JPG|мини|Скулптура од проектот „Еден“ направена од остатоци од современиот живот - забите се компјутерски глувчиња]] Глиништето во кое е сместен проектот било во употреба повеќе од 160 години.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.edenproject.com/whats-it-all-about/behind-the-scenes/about-us/our-story|title=Our Story|publisher=Eden Project|archive-url=https://web.archive.org/web/20120712023922/http://www.edenproject.com/whats-it-all-about/behind-the-scenes/about-us/our-story|archive-date=12 July 2012}}</ref> Во 1981 година, [[Би-би-си]] го искористила овој глинокоп како површина на планетата Магратеа во ТВ-серијата ''[[Водич за автостопери низ галаксијата (ТВ-серија)|„Водич за автостопери низ галаксијата“]]'' .<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/books/2009/oct/03/hitchhikers-guide-galaxy-douglas-adams|title=Does the Hitchhiker's Guide to the Galaxy still answer the ultimate question?|last=Turner|first=Jenny|date=3 October 2009|work=[[The Guardian]]|location=London}}</ref> До средината на 1990-тите, глиништето било речиси исцрпено.<ref name="edenproject.com"/> Првичната идеја за проектот потекнува од 1996 година, а изградбата започнала во 1998 година. Работата била попречена од поројни дождови во првите неколку месеци од проектот, при што делови од глиништето биле поплавени бидејќи тоа се наоѓа 15 метри под нивото на подземните води.<ref name="edenproject.com">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.edenproject.com/whats-it-all-about/behind-the-scenes/10th-birthday/10th-birthday-timeline|title=Eden story, educational charity – Eden Project, Cornwall|publisher=Eden Project}}</ref> Првиот дел од проектот Еден, центарот за посетители, бил отворен за јавноста во мај 2000 година. Првите растенија почнале да пристигнуваат во септември истата година,<ref name="edenproject.com"/> а целиот комплекс бил отворен на 17 март 2001 година. За да одговори на критиките од еколошките групи, „Проектот Еден“ се обврзал да ја истражи можноста за изградба на железничка врска до комплексот. Железничката врска никогаш не била изградена, а паркингот за автомобили во рамките на комплексот сè уште се финансира од приходите остварени од продажбата на обичните влезници. Автобуска линија го поврзува комплексот со железничката станица во Сент Остел (St Austell), која се наоѓа на главната железничка линија на Корнвол. Проектот Еден бил искористен како место за снимање на филмот за [[Џејмс Бонд]] од 2002 година ''[[Умри некој друг ден (филм)|„Умри некој друг ден]]'' “. На 2 јули 2005 година, Проектот Еден бил домаќин на концертот „Африка повикува“ од низата концерти „Live 8“ . Исто така, обезбедил и некои растенија за „Африканската градина“ на [[Британски музеј|Британскиот музеј]]. Во 2005 година, Проектот го започнал „Време на подароци“ за зимските месеци, од ноември до февруари. Ова е место каде што се наоѓа лизгалиште кое го покрива езерото, со мало кафе-барче, како и божиќен пазар. Корнволските хорови редовно настапуваат во биомите. Во 2007 година, Проектот Еден неуспешно водел кампања за 50 милиони фунти од Големиот фонд за лотарија за предложен [[Пустина|пустински]] биом.<ref name="BigLottery">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.biglotteryfund.org.uk/global-content/press-releases/england/south-west/eden-edges-closer-to-winning-lottery-millions|title=Eden edges closer to winning Lottery millions: Big Lottery Fund|accessdate=16 May 2016}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/7140621.stm|title=Routes scheme tops lottery vote|date=12 December 2007|work=[[BBC News]]|access-date=3 February 2008}}</ref> Добил само 12,07% од гласовите, најниско за четирите проекти што се разгледувале.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.biglotteryfund.org.uk/prog_the_peoples_50_million.htm|title=The People's 50 Million – Sustrans' Connect2 wins £50 million prize|publisher=[[The Big Lottery Fund]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20080119020032/http://www.biglotteryfund.org.uk/prog_the_peoples_50_million.htm|archive-date=19 January 2008|accessdate=3 February 2008}}</ref> Во декември 2009 година, голем дел од проектот, вклучувајќи ги и обата [[Стакленик|стакленици]], станале достапни за навигација преку Google Street View. Проектот Еден примил 1.010.095 посетители во 2019 година. <ref name="ALVA 2019 visitor numbers">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.alva.org.uk/details.cfm?p=423|title=ALVA - Association of Leading Visitor Attractions|work=www.alva.org.uk|accessdate=23 October 2020}}</ref> Во декември 2020 година, проектот бил затворен откако обилните дождови предизвикале неколку [[Свлечиште|свлечишта]] на местото. Менаџерите на локацијата ја проценуваат штетата и ќе објават кога проектот повторно ќе се отвори на веб-страницата на компанијата.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/uk-england-cornwall-55377974|title=Cornwall Eden Project closes after heavy rain causes floods|date=20 December 2020|work=BBC News|access-date=20 December 2020|language=en-GB}}</ref> Повторното отворање станало ирелевантно бидејќи мерките за заклучување поради ковид во Велика Британија на неодредено време го затвориле местото на одржување од почетокот на 2021 година, иако било повторно отворено до мај 2021 година откако биле извршени санациски работи. Местото било користено за настан за време на Самитот на Г7 во 2021 година, чиј домаќин било Обединетото Кралство. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/royal-family/2021/06/11/president-joe-biden-first-lady-jill-meet-queen/|title=G7 world leaders meet the Queen|date=11 June 2021|work=The Telegraph|access-date=12 June 2021}}</ref> == Дизајн и конструкција == Проектот бил осмислен од Тим Смит и Џонатан Бол, а проектиран од „Гримшо Архитектс“ и фирмата за градежно инженерство „Ентони Хант Асошиејтс“. Изградбата на проектот траела 2,5 години и проектот бил отворен за јавноста на 17 март 2001 година. == Локација == [[Податотека:Eden_Project_geodesic_domes_panorama.jpg|центар|мини|Панорамски поглед на геодезиските биомски куполи на проектот Еден]] === Распоред === [[Податотека:The_Bee_(Eden_Project).JPG|мини|''Пчелата'']] Откако ќе се влезе во местото, се отвора кривулеста патека со поглед на двата биома, засадени пејзажи, вклучувајќи зеленчукови градини и скулптури што вклучуваат џиновска [[Пчели|пчела]] и претходно „Човекот од електричен и елктронски отпад“ (отстранет во 2016 година), импозантна фигура направена од стари електрични апарати и наменета да го претставува просечниот електричен отпад што го користи едно лице во текот на целиот живот. === Биоми === На дното од глиништето се наоѓаат два покриени [[Биом|биоми]]: Биомот на дождовната шума, опфаќа 1,56 хектари, висок е 55 м, широк 100 и долг 200 метри. Се користи за тропски растенија, како што се [[Банана|банани]], [[кафе]], гума и џиновски [[бамбус]], и се чува на тропска температура и ниво на влажност. [[Податотека:The_Tropical_Biome.jpg|мини|Биомот на дождовната шума]] [[Средоземна клима|Средоземениот]] биом опфаќа 0,654 хектари, висок е 35 м, широк 65 и долг 135 метри. Во него се сместени познати топли [[Умерена клима|умерени]] и [[Сува клима|сушни]] растенија како што се [[Маслинка|маслинки]] и [[Винова лоза|лози]], како и разни скулптури. Надворешните градини ги претставуваат умерените региони на светот со растенија како што се [[чај]], [[лаванда]], [[хмељ]], [[коноп]] и [[сончоглед]], како и локални растителни видови. Покриените биоми се конструирани од цевчест челик (хексагонален-трихексагонален) со претежно шестаголни надворешни панели за обложување направени од термопластичен ETFE. Стаклото е избегнато поради неговата тежина и потенцијалните опасности. Самите панели за обложување се создадени од неколку слоеви на тенок [[Ултравиолетово зрачење|UV]]-проѕирен ETFE филм, кои се запечатени околу нивниот [[Обем (геометрија)|периметар]] и надуени за да се создаде голема перница. Резултантната перница делува како термичка покривка за структурата. ETFE материјалот е отпорен на повеќето дамки, кои едноставно се мијат на дожд. Иако ETFE е подложен на дупнатини, тие лесно може да се поправат со ETFE лента. Структурата е целосно самоодржлива, без внатрешни потпори и има облик на геодезиска структура. Панелите варираат по големина до 9 метри во пречник, со најголемата на врвот на структурата.<gallery widths="200px" heights="150px"> Податотека:Eden_Project_Winter_2008_showing_Bruce_Munro_field_of_Light.JPG|алт=The Biomes and Link building showing Field of Light installation by Bruce Munro| Зградата „Биомите и линковите“ ја прикажува инсталацијата „Поле на светлината“ од Брус Манро Податотека:Eden_Project_-_tropical_canopy.jpg|алт=Inside the Rainforest Biome| Внатре во биомот на дождовната шума Податотека:The_Eden_Project,_Cornwall.JPG|алт=The Biomes (or eco domes) at The Eden Project in Cornwall| Биомите (или екокуполите) во Проектот Еден во Корнвол Податотека:EdenProjectRoof.jpg|алт=The hexagonal structure looking from the inside| Шестоаголната структура гледана одвнатре Податотека:Eden_Project_from_air_Fossick.jpg|алт=Aerial View| Воздушен поглед </gallery> ==Наводи== {{наводи}} [[Категорија:Високотехнолошка архитектура]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] d5yz3d1aftk32ht9rjer77wu4m3mx21 5567351 5567349 2026-05-30T13:04:22Z P.Nedelkovski 47736 ситна поправка 5567351 wikitext text/x-wiki {{Infobox building |name = Проект „Еден“ |image = Eden project.JPG |building_type = Комплекс од стакленици |architectural_style = Вдахновен од „Куполата од перничиња“ на Џејмс Т. Болдвин (James T. Baldwin)<ref>{{нмс |last= Baldwin |first= James T. |author-link= James T. Baldwin |title= The Pillow Dome |url= http://www.thegreencenter.net/pdf/dome1985.pdf|publisher=The Buckminster Fuller Institute |access-date= 9 February 2014 |url-status= dead |archive-url= https://web.archive.org/web/20120617025855/http://www.thegreencenter.net/pdf/dome1985.pdf |archive-date= 17 јуни 2012}}</ref> |structural_system = Челична рамка и термопластика |location = [[Кронвол]], Англија |completion_date = {{start date and age|2000|05}} |opened_date = {{start date and age|2001|03|17|df=y}} |main_contractors = |architect = Гримшо аркитектс |structural_engineer = Ентони Хант и соработници |services_engineer = Аруп |coordinates = {{Coord|50|21|43|N|4|44|41|W|region:GB_type:landmark|display=inline,title}} }} '''Проект „Еден“''' — туристичка занимливост во [[Корнвол]], Англија. Проектот се наоѓа во напуштен [[глинокоп]] за [[каолинит]].<ref name="Dickinson-2025-05-27">{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/travel/destinations/europe/united-kingdom/england/cornwall/eden-project-fighting-survival/|title=25 years on, the Eden Project is fighting for survival|last=Dickinson|first=Greg|date=2025-05-27|work=The Daily Telegraph|access-date=2025-05-27|language=en-GB|issn=0307-1235}}</ref> Во комплексот надвладуваат два огромни затворени простори составени од споени куполи во кои се сместени илјадници растителни [[Вид (биологија)|видови]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.edenproject.com/come-and-visit/whats-here/rainforest-biome/index.php|title=Rainforest Biome|publisher=Eden project|archive-url=https://web.archive.org/web/20111024185941/http://www.edenproject.com/come-and-visit/whats-here/rainforest-biome/index.php|archive-date=24 October 2011|accessdate=11 October 2011}}</ref> при што секој ограден простор претставува посебен природен [[биом]]. Биомите се состојат од стотици [[Шестаголник|шестаголни]] и [[Петаголник|петаголни]] надуени перничиња од етилен тетрафлуороетилен (ETFE) [[Геодезиска купола|геодезиски куполи од челични цевки]]. Поголемиот од двата биома пресоздава средина на [[дождовна шума]] (и е една од најголемите затворени дождовни шуми во светот)<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/uk-news/2020/may/08/working-solo-in-the-eden-project-cornwall-during-coronavirus-lockdown|title=Lizards, vines, papayas: working solo in the Eden Project during lockdown|last=Morris|first=Steven|date=8 May 2020|work=[[The Guardian]]|access-date=8 May 2020}}</ref>, а вториот, [[средоземна клима]] и растителност. Занимливоста има и надворешна ботаничка градина која е дом на многу растенија и диви животни кои потекнуваат од Корнвол и Велика Британија воопшто. Исто така, има многу растенија кои даваат важна и интересна историска заднина, на пример, оние со праисториско потекло. Постојат планови за изградба на проект „Еден“ во приморскиот град [[Моркамб]], Ланкашир, насочен на морската средина. == Историја == [[Податотека:Equus_eden.jpg|мини|Скулптура на коњ од дрво исфрлено од вода од [[Хедер Јанш]], <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.heatherjansch.com/index.php|title=Heather Jansch Sculptor Bronze & Driftwood Horse|last=Jansch|first=Heather|publisher=Heather Jansch}}</ref> на главниот влез]] [[Податотека:Eden_Project_sculpture_Made_from_the_detritus_of_modern_living_-_the_teeth_are_computer_mouses.JPG|мини|Скулптура од проектот „Еден“ направена од остатоци од современиот живот - забите се компјутерски глувчиња]] Глиништето во кое е сместен проектот било во употреба повеќе од 160 години.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.edenproject.com/whats-it-all-about/behind-the-scenes/about-us/our-story|title=Our Story|publisher=Eden Project|archive-url=https://web.archive.org/web/20120712023922/http://www.edenproject.com/whats-it-all-about/behind-the-scenes/about-us/our-story|archive-date=12 July 2012}}</ref> Во 1981 година, [[Би-би-си]] го искористила овој глинокоп како површина на планетата Магратеа во ТВ-серијата ''[[Водич за автостопери низ галаксијата (ТВ-серија)|„Водич за автостопери низ галаксијата“]]'' .<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/books/2009/oct/03/hitchhikers-guide-galaxy-douglas-adams|title=Does the Hitchhiker's Guide to the Galaxy still answer the ultimate question?|last=Turner|first=Jenny|date=3 October 2009|work=[[The Guardian]]|location=London}}</ref> До средината на 1990-тите, глиништето било речиси исцрпено.<ref name="edenproject.com"/> Првичната идеја за проектот потекнува од 1996 година, а изградбата започнала во 1998 година. Работата била попречена од поројни дождови во првите неколку месеци од проектот, при што делови од глиништето биле поплавени бидејќи тоа се наоѓа 15 метри под нивото на подземните води.<ref name="edenproject.com">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.edenproject.com/whats-it-all-about/behind-the-scenes/10th-birthday/10th-birthday-timeline|title=Eden story, educational charity – Eden Project, Cornwall|publisher=Eden Project}}</ref> Првиот дел од проектот Еден, центарот за посетители, бил отворен за јавноста во мај 2000 година. Првите растенија почнале да пристигнуваат во септември истата година,<ref name="edenproject.com"/> а целиот комплекс бил отворен на 17 март 2001 година. За да одговори на критиките од еколошките групи, „Проектот Еден“ се обврзал да ја истражи можноста за изградба на железничка врска до комплексот. Железничката врска никогаш не била изградена, а паркингот за автомобили во рамките на комплексот сè уште се финансира од приходите остварени од продажбата на обичните влезници. Автобуска линија го поврзува комплексот со железничката станица во Сент Остел (St Austell), која се наоѓа на главната железничка линија на Корнвол. Проектот Еден бил искористен како место за снимање на филмот за [[Џејмс Бонд]] од 2002 година ''[[Умри некој друг ден (филм)|„Умри некој друг ден]]'' “. На 2 јули 2005 година, Проектот Еден бил домаќин на концертот „Африка повикува“ од низата концерти „Live 8“ . Исто така, обезбедил и некои растенија за „Африканската градина“ на [[Британски музеј|Британскиот музеј]]. Во 2005 година, Проектот го започнал „Време на подароци“ за зимските месеци, од ноември до февруари. Ова е место каде што се наоѓа лизгалиште кое го покрива езерото, со мало кафе-барче, како и божиќен пазар. Корнволските хорови редовно настапуваат во биомите. Во 2007 година, Проектот Еден неуспешно водел кампања за 50 милиони фунти од Големиот фонд за лотарија за предложен [[Пустина|пустински]] биом.<ref name="BigLottery">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.biglotteryfund.org.uk/global-content/press-releases/england/south-west/eden-edges-closer-to-winning-lottery-millions|title=Eden edges closer to winning Lottery millions: Big Lottery Fund|accessdate=16 May 2016}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/7140621.stm|title=Routes scheme tops lottery vote|date=12 December 2007|work=[[BBC News]]|access-date=3 February 2008}}</ref> Добил само 12,07% од гласовите, најниско за четирите проекти што се разгледувале.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.biglotteryfund.org.uk/prog_the_peoples_50_million.htm|title=The People's 50 Million – Sustrans' Connect2 wins £50 million prize|publisher=[[The Big Lottery Fund]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20080119020032/http://www.biglotteryfund.org.uk/prog_the_peoples_50_million.htm|archive-date=19 January 2008|accessdate=3 February 2008}}</ref> Во декември 2009 година, голем дел од проектот, вклучувајќи ги и обата [[Стакленик|стакленици]], станале достапни за навигација преку Google Street View. Проектот Еден примил 1.010.095 посетители во 2019 година. <ref name="ALVA 2019 visitor numbers">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.alva.org.uk/details.cfm?p=423|title=ALVA - Association of Leading Visitor Attractions|work=www.alva.org.uk|accessdate=23 October 2020}}</ref> Во декември 2020 година, проектот бил затворен откако обилните дождови предизвикале неколку [[Свлечиште|свлечишта]] на местото. Менаџерите на локацијата ја проценуваат штетата и ќе објават кога проектот повторно ќе се отвори на веб-страницата на компанијата.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/uk-england-cornwall-55377974|title=Cornwall Eden Project closes after heavy rain causes floods|date=20 December 2020|work=BBC News|access-date=20 December 2020|language=en-GB}}</ref> Повторното отворање станало ирелевантно бидејќи мерките за заклучување поради ковид во Велика Британија на неодредено време го затвориле местото на одржување од почетокот на 2021 година, иако било повторно отворено до мај 2021 година откако биле извршени санациски работи. Местото било користено за настан за време на Самитот на Г7 во 2021 година, чиј домаќин било Обединетото Кралство. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/royal-family/2021/06/11/president-joe-biden-first-lady-jill-meet-queen/|title=G7 world leaders meet the Queen|date=11 June 2021|work=The Telegraph|access-date=12 June 2021}}</ref> == Дизајн и конструкција == Проектот бил осмислен од Тим Смит и Џонатан Бол, а проектиран од „Гримшо Архитектс“ и фирмата за градежно инженерство „Ентони Хант Асошиејтс“. Изградбата на проектот траела 2,5 години и проектот бил отворен за јавноста на 17 март 2001 година. == Локација == [[Податотека:Eden_Project_geodesic_domes_panorama.jpg|центар|мини|Панорамски поглед на геодезиските биомски куполи на проектот Еден]] === Распоред === [[Податотека:The_Bee_(Eden_Project).JPG|мини|''Пчелата'']] Откако ќе се влезе во местото, се отвора кривулеста патека со поглед на двата биома, засадени пејзажи, вклучувајќи зеленчукови градини и скулптури што вклучуваат џиновска [[Пчели|пчела]] и претходно „Човекот од електричен и елктронски отпад“ (отстранет во 2016 година), импозантна фигура направена од стари електрични апарати и наменета да го претставува просечниот електричен отпад што го користи едно лице во текот на целиот живот. === Биоми === На дното од глиништето се наоѓаат два покриени [[Биом|биоми]]: Биомот на дождовната шума, опфаќа 1,56 хектари, висок е 55 м, широк 100 и долг 200 метри. Се користи за тропски растенија, како што се [[Банана|банани]], [[кафе]], гума и џиновски [[бамбус]], и се чува на тропска температура и ниво на влажност. [[Податотека:The_Tropical_Biome.jpg|мини|Биомот на дождовната шума]] [[Средоземна клима|Средоземениот]] биом опфаќа 0,654 хектари, висок е 35 м, широк 65 и долг 135 метри. Во него се сместени познати топли [[Умерена клима|умерени]] и [[Сува клима|сушни]] растенија како што се [[Маслинка|маслинки]] и [[Винова лоза|лози]], како и разни скулптури. Надворешните градини ги претставуваат умерените региони на светот со растенија како што се [[чај]], [[лаванда]], [[хмељ]], [[коноп]] и [[сончоглед]], како и локални растителни видови. Покриените биоми се конструирани од цевчест челик (хексагонален-трихексагонален) со претежно шестаголни надворешни панели за обложување направени од термопластичен ETFE. Стаклото е избегнато поради неговата тежина и потенцијалните опасности. Самите панели за обложување се создадени од неколку слоеви на тенок [[Ултравиолетово зрачење|UV]]-проѕирен ETFE филм, кои се запечатени околу нивниот [[Обем (геометрија)|периметар]] и надуени за да се создаде голема перница. Резултантната перница делува како термичка покривка за структурата. ETFE материјалот е отпорен на повеќето дамки, кои едноставно се мијат на дожд. Иако ETFE е подложен на дупнатини, тие лесно може да се поправат со ETFE лента. Структурата е целосно самоодржлива, без внатрешни потпори и има облик на геодезиска структура. Панелите варираат по големина до 9 метри во пречник, со најголемата на врвот на структурата.<gallery widths="200px" heights="150px"> Податотека:Eden_Project_Winter_2008_showing_Bruce_Munro_field_of_Light.JPG|алт=The Biomes and Link building showing Field of Light installation by Bruce Munro| Зградата „Биомите и линковите“ ја прикажува инсталацијата „Поле на светлината“ од Брус Манро Податотека:Eden_Project_-_tropical_canopy.jpg|алт=Inside the Rainforest Biome| Внатре во биомот на дождовната шума Податотека:The_Eden_Project,_Cornwall.JPG|алт=The Biomes (or eco domes) at The Eden Project in Cornwall| Биомите (или екокуполите) во Проектот Еден во Корнвол Податотека:EdenProjectRoof.jpg|алт=The hexagonal structure looking from the inside| Шестоаголната структура гледана одвнатре Податотека:Eden_Project_from_air_Fossick.jpg|алт=Aerial View| Воздушен поглед </gallery> ==Наводи== {{наводи}} [[Категорија:Високотехнолошка архитектура]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] dpibcs5sdbs8rubk00uyaxx9k3rtu7i 5567352 5567351 2026-05-30T13:05:33Z P.Nedelkovski 47736 додадена [[Категорија:Ботанички градини во Обединетото Кралство]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5567352 wikitext text/x-wiki {{Infobox building |name = Проект „Еден“ |image = Eden project.JPG |building_type = Комплекс од стакленици |architectural_style = Вдахновен од „Куполата од перничиња“ на Џејмс Т. Болдвин (James T. Baldwin)<ref>{{нмс |last= Baldwin |first= James T. |author-link= James T. Baldwin |title= The Pillow Dome |url= http://www.thegreencenter.net/pdf/dome1985.pdf|publisher=The Buckminster Fuller Institute |access-date= 9 February 2014 |url-status= dead |archive-url= https://web.archive.org/web/20120617025855/http://www.thegreencenter.net/pdf/dome1985.pdf |archive-date= 17 јуни 2012}}</ref> |structural_system = Челична рамка и термопластика |location = [[Кронвол]], Англија |completion_date = {{start date and age|2000|05}} |opened_date = {{start date and age|2001|03|17|df=y}} |main_contractors = |architect = Гримшо аркитектс |structural_engineer = Ентони Хант и соработници |services_engineer = Аруп |coordinates = {{Coord|50|21|43|N|4|44|41|W|region:GB_type:landmark|display=inline,title}} }} '''Проект „Еден“''' — туристичка занимливост во [[Корнвол]], Англија. Проектот се наоѓа во напуштен [[глинокоп]] за [[каолинит]].<ref name="Dickinson-2025-05-27">{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/travel/destinations/europe/united-kingdom/england/cornwall/eden-project-fighting-survival/|title=25 years on, the Eden Project is fighting for survival|last=Dickinson|first=Greg|date=2025-05-27|work=The Daily Telegraph|access-date=2025-05-27|language=en-GB|issn=0307-1235}}</ref> Во комплексот надвладуваат два огромни затворени простори составени од споени куполи во кои се сместени илјадници растителни [[Вид (биологија)|видови]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.edenproject.com/come-and-visit/whats-here/rainforest-biome/index.php|title=Rainforest Biome|publisher=Eden project|archive-url=https://web.archive.org/web/20111024185941/http://www.edenproject.com/come-and-visit/whats-here/rainforest-biome/index.php|archive-date=24 October 2011|accessdate=11 October 2011}}</ref> при што секој ограден простор претставува посебен природен [[биом]]. Биомите се состојат од стотици [[Шестаголник|шестаголни]] и [[Петаголник|петаголни]] надуени перничиња од етилен тетрафлуороетилен (ETFE) [[Геодезиска купола|геодезиски куполи од челични цевки]]. Поголемиот од двата биома пресоздава средина на [[дождовна шума]] (и е една од најголемите затворени дождовни шуми во светот)<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/uk-news/2020/may/08/working-solo-in-the-eden-project-cornwall-during-coronavirus-lockdown|title=Lizards, vines, papayas: working solo in the Eden Project during lockdown|last=Morris|first=Steven|date=8 May 2020|work=[[The Guardian]]|access-date=8 May 2020}}</ref>, а вториот, [[средоземна клима]] и растителност. Занимливоста има и надворешна ботаничка градина која е дом на многу растенија и диви животни кои потекнуваат од Корнвол и Велика Британија воопшто. Исто така, има многу растенија кои даваат важна и интересна историска заднина, на пример, оние со праисториско потекло. Постојат планови за изградба на проект „Еден“ во приморскиот град [[Моркамб]], Ланкашир, насочен на морската средина. == Историја == [[Податотека:Equus_eden.jpg|мини|Скулптура на коњ од дрво исфрлено од вода од [[Хедер Јанш]], <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.heatherjansch.com/index.php|title=Heather Jansch Sculptor Bronze & Driftwood Horse|last=Jansch|first=Heather|publisher=Heather Jansch}}</ref> на главниот влез]] [[Податотека:Eden_Project_sculpture_Made_from_the_detritus_of_modern_living_-_the_teeth_are_computer_mouses.JPG|мини|Скулптура од проектот „Еден“ направена од остатоци од современиот живот - забите се компјутерски глувчиња]] Глиништето во кое е сместен проектот било во употреба повеќе од 160 години.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.edenproject.com/whats-it-all-about/behind-the-scenes/about-us/our-story|title=Our Story|publisher=Eden Project|archive-url=https://web.archive.org/web/20120712023922/http://www.edenproject.com/whats-it-all-about/behind-the-scenes/about-us/our-story|archive-date=12 July 2012}}</ref> Во 1981 година, [[Би-би-си]] го искористила овој глинокоп како површина на планетата Магратеа во ТВ-серијата ''[[Водич за автостопери низ галаксијата (ТВ-серија)|„Водич за автостопери низ галаксијата“]]'' .<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/books/2009/oct/03/hitchhikers-guide-galaxy-douglas-adams|title=Does the Hitchhiker's Guide to the Galaxy still answer the ultimate question?|last=Turner|first=Jenny|date=3 October 2009|work=[[The Guardian]]|location=London}}</ref> До средината на 1990-тите, глиништето било речиси исцрпено.<ref name="edenproject.com"/> Првичната идеја за проектот потекнува од 1996 година, а изградбата започнала во 1998 година. Работата била попречена од поројни дождови во првите неколку месеци од проектот, при што делови од глиништето биле поплавени бидејќи тоа се наоѓа 15 метри под нивото на подземните води.<ref name="edenproject.com">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.edenproject.com/whats-it-all-about/behind-the-scenes/10th-birthday/10th-birthday-timeline|title=Eden story, educational charity – Eden Project, Cornwall|publisher=Eden Project}}</ref> Првиот дел од проектот Еден, центарот за посетители, бил отворен за јавноста во мај 2000 година. Првите растенија почнале да пристигнуваат во септември истата година,<ref name="edenproject.com"/> а целиот комплекс бил отворен на 17 март 2001 година. За да одговори на критиките од еколошките групи, „Проектот Еден“ се обврзал да ја истражи можноста за изградба на железничка врска до комплексот. Железничката врска никогаш не била изградена, а паркингот за автомобили во рамките на комплексот сè уште се финансира од приходите остварени од продажбата на обичните влезници. Автобуска линија го поврзува комплексот со железничката станица во Сент Остел (St Austell), која се наоѓа на главната железничка линија на Корнвол. Проектот Еден бил искористен како место за снимање на филмот за [[Џејмс Бонд]] од 2002 година ''[[Умри некој друг ден (филм)|„Умри некој друг ден]]'' “. На 2 јули 2005 година, Проектот Еден бил домаќин на концертот „Африка повикува“ од низата концерти „Live 8“ . Исто така, обезбедил и некои растенија за „Африканската градина“ на [[Британски музеј|Британскиот музеј]]. Во 2005 година, Проектот го започнал „Време на подароци“ за зимските месеци, од ноември до февруари. Ова е место каде што се наоѓа лизгалиште кое го покрива езерото, со мало кафе-барче, како и божиќен пазар. Корнволските хорови редовно настапуваат во биомите. Во 2007 година, Проектот Еден неуспешно водел кампања за 50 милиони фунти од Големиот фонд за лотарија за предложен [[Пустина|пустински]] биом.<ref name="BigLottery">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.biglotteryfund.org.uk/global-content/press-releases/england/south-west/eden-edges-closer-to-winning-lottery-millions|title=Eden edges closer to winning Lottery millions: Big Lottery Fund|accessdate=16 May 2016}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/7140621.stm|title=Routes scheme tops lottery vote|date=12 December 2007|work=[[BBC News]]|access-date=3 February 2008}}</ref> Добил само 12,07% од гласовите, најниско за четирите проекти што се разгледувале.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.biglotteryfund.org.uk/prog_the_peoples_50_million.htm|title=The People's 50 Million – Sustrans' Connect2 wins £50 million prize|publisher=[[The Big Lottery Fund]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20080119020032/http://www.biglotteryfund.org.uk/prog_the_peoples_50_million.htm|archive-date=19 January 2008|accessdate=3 February 2008}}</ref> Во декември 2009 година, голем дел од проектот, вклучувајќи ги и обата [[Стакленик|стакленици]], станале достапни за навигација преку Google Street View. Проектот Еден примил 1.010.095 посетители во 2019 година. <ref name="ALVA 2019 visitor numbers">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.alva.org.uk/details.cfm?p=423|title=ALVA - Association of Leading Visitor Attractions|work=www.alva.org.uk|accessdate=23 October 2020}}</ref> Во декември 2020 година, проектот бил затворен откако обилните дождови предизвикале неколку [[Свлечиште|свлечишта]] на местото. Менаџерите на локацијата ја проценуваат штетата и ќе објават кога проектот повторно ќе се отвори на веб-страницата на компанијата.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/uk-england-cornwall-55377974|title=Cornwall Eden Project closes after heavy rain causes floods|date=20 December 2020|work=BBC News|access-date=20 December 2020|language=en-GB}}</ref> Повторното отворање станало ирелевантно бидејќи мерките за заклучување поради ковид во Велика Британија на неодредено време го затвориле местото на одржување од почетокот на 2021 година, иако било повторно отворено до мај 2021 година откако биле извршени санациски работи. Местото било користено за настан за време на Самитот на Г7 во 2021 година, чиј домаќин било Обединетото Кралство. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/royal-family/2021/06/11/president-joe-biden-first-lady-jill-meet-queen/|title=G7 world leaders meet the Queen|date=11 June 2021|work=The Telegraph|access-date=12 June 2021}}</ref> == Дизајн и конструкција == Проектот бил осмислен од Тим Смит и Џонатан Бол, а проектиран од „Гримшо Архитектс“ и фирмата за градежно инженерство „Ентони Хант Асошиејтс“. Изградбата на проектот траела 2,5 години и проектот бил отворен за јавноста на 17 март 2001 година. == Локација == [[Податотека:Eden_Project_geodesic_domes_panorama.jpg|центар|мини|Панорамски поглед на геодезиските биомски куполи на проектот Еден]] === Распоред === [[Податотека:The_Bee_(Eden_Project).JPG|мини|''Пчелата'']] Откако ќе се влезе во местото, се отвора кривулеста патека со поглед на двата биома, засадени пејзажи, вклучувајќи зеленчукови градини и скулптури што вклучуваат џиновска [[Пчели|пчела]] и претходно „Човекот од електричен и елктронски отпад“ (отстранет во 2016 година), импозантна фигура направена од стари електрични апарати и наменета да го претставува просечниот електричен отпад што го користи едно лице во текот на целиот живот. === Биоми === На дното од глиништето се наоѓаат два покриени [[Биом|биоми]]: Биомот на дождовната шума, опфаќа 1,56 хектари, висок е 55 м, широк 100 и долг 200 метри. Се користи за тропски растенија, како што се [[Банана|банани]], [[кафе]], гума и џиновски [[бамбус]], и се чува на тропска температура и ниво на влажност. [[Податотека:The_Tropical_Biome.jpg|мини|Биомот на дождовната шума]] [[Средоземна клима|Средоземениот]] биом опфаќа 0,654 хектари, висок е 35 м, широк 65 и долг 135 метри. Во него се сместени познати топли [[Умерена клима|умерени]] и [[Сува клима|сушни]] растенија како што се [[Маслинка|маслинки]] и [[Винова лоза|лози]], како и разни скулптури. Надворешните градини ги претставуваат умерените региони на светот со растенија како што се [[чај]], [[лаванда]], [[хмељ]], [[коноп]] и [[сончоглед]], како и локални растителни видови. Покриените биоми се конструирани од цевчест челик (хексагонален-трихексагонален) со претежно шестаголни надворешни панели за обложување направени од термопластичен ETFE. Стаклото е избегнато поради неговата тежина и потенцијалните опасности. Самите панели за обложување се создадени од неколку слоеви на тенок [[Ултравиолетово зрачење|UV]]-проѕирен ETFE филм, кои се запечатени околу нивниот [[Обем (геометрија)|периметар]] и надуени за да се создаде голема перница. Резултантната перница делува како термичка покривка за структурата. ETFE материјалот е отпорен на повеќето дамки, кои едноставно се мијат на дожд. Иако ETFE е подложен на дупнатини, тие лесно може да се поправат со ETFE лента. Структурата е целосно самоодржлива, без внатрешни потпори и има облик на геодезиска структура. Панелите варираат по големина до 9 метри во пречник, со најголемата на врвот на структурата.<gallery widths="200px" heights="150px"> Податотека:Eden_Project_Winter_2008_showing_Bruce_Munro_field_of_Light.JPG|алт=The Biomes and Link building showing Field of Light installation by Bruce Munro| Зградата „Биомите и линковите“ ја прикажува инсталацијата „Поле на светлината“ од Брус Манро Податотека:Eden_Project_-_tropical_canopy.jpg|алт=Inside the Rainforest Biome| Внатре во биомот на дождовната шума Податотека:The_Eden_Project,_Cornwall.JPG|алт=The Biomes (or eco domes) at The Eden Project in Cornwall| Биомите (или екокуполите) во Проектот Еден во Корнвол Податотека:EdenProjectRoof.jpg|алт=The hexagonal structure looking from the inside| Шестоаголната структура гледана одвнатре Податотека:Eden_Project_from_air_Fossick.jpg|алт=Aerial View| Воздушен поглед </gallery> ==Наводи== {{наводи}} [[Категорија:Високотехнолошка архитектура]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Ботанички градини во Обединетото Кралство]] gwn7f13veh1gxsq606gqv9vuvsnace5 5567353 5567352 2026-05-30T13:07:44Z P.Nedelkovski 47736 /* Локација */ 5567353 wikitext text/x-wiki {{Infobox building |name = Проект „Еден“ |image = Eden project.JPG |building_type = Комплекс од стакленици |architectural_style = Вдахновен од „Куполата од перничиња“ на Џејмс Т. Болдвин (James T. Baldwin)<ref>{{нмс |last= Baldwin |first= James T. |author-link= James T. Baldwin |title= The Pillow Dome |url= http://www.thegreencenter.net/pdf/dome1985.pdf|publisher=The Buckminster Fuller Institute |access-date= 9 February 2014 |url-status= dead |archive-url= https://web.archive.org/web/20120617025855/http://www.thegreencenter.net/pdf/dome1985.pdf |archive-date= 17 јуни 2012}}</ref> |structural_system = Челична рамка и термопластика |location = [[Кронвол]], Англија |completion_date = {{start date and age|2000|05}} |opened_date = {{start date and age|2001|03|17|df=y}} |main_contractors = |architect = Гримшо аркитектс |structural_engineer = Ентони Хант и соработници |services_engineer = Аруп |coordinates = {{Coord|50|21|43|N|4|44|41|W|region:GB_type:landmark|display=inline,title}} }} '''Проект „Еден“''' — туристичка занимливост во [[Корнвол]], Англија. Проектот се наоѓа во напуштен [[глинокоп]] за [[каолинит]].<ref name="Dickinson-2025-05-27">{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/travel/destinations/europe/united-kingdom/england/cornwall/eden-project-fighting-survival/|title=25 years on, the Eden Project is fighting for survival|last=Dickinson|first=Greg|date=2025-05-27|work=The Daily Telegraph|access-date=2025-05-27|language=en-GB|issn=0307-1235}}</ref> Во комплексот надвладуваат два огромни затворени простори составени од споени куполи во кои се сместени илјадници растителни [[Вид (биологија)|видови]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.edenproject.com/come-and-visit/whats-here/rainforest-biome/index.php|title=Rainforest Biome|publisher=Eden project|archive-url=https://web.archive.org/web/20111024185941/http://www.edenproject.com/come-and-visit/whats-here/rainforest-biome/index.php|archive-date=24 October 2011|accessdate=11 October 2011}}</ref> при што секој ограден простор претставува посебен природен [[биом]]. Биомите се состојат од стотици [[Шестаголник|шестаголни]] и [[Петаголник|петаголни]] надуени перничиња од етилен тетрафлуороетилен (ETFE) [[Геодезиска купола|геодезиски куполи од челични цевки]]. Поголемиот од двата биома пресоздава средина на [[дождовна шума]] (и е една од најголемите затворени дождовни шуми во светот)<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/uk-news/2020/may/08/working-solo-in-the-eden-project-cornwall-during-coronavirus-lockdown|title=Lizards, vines, papayas: working solo in the Eden Project during lockdown|last=Morris|first=Steven|date=8 May 2020|work=[[The Guardian]]|access-date=8 May 2020}}</ref>, а вториот, [[средоземна клима]] и растителност. Занимливоста има и надворешна ботаничка градина која е дом на многу растенија и диви животни кои потекнуваат од Корнвол и Велика Британија воопшто. Исто така, има многу растенија кои даваат важна и интересна историска заднина, на пример, оние со праисториско потекло. Постојат планови за изградба на проект „Еден“ во приморскиот град [[Моркамб]], Ланкашир, насочен на морската средина. == Историја == [[Податотека:Equus_eden.jpg|мини|Скулптура на коњ од дрво исфрлено од вода од [[Хедер Јанш]], <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.heatherjansch.com/index.php|title=Heather Jansch Sculptor Bronze & Driftwood Horse|last=Jansch|first=Heather|publisher=Heather Jansch}}</ref> на главниот влез]] [[Податотека:Eden_Project_sculpture_Made_from_the_detritus_of_modern_living_-_the_teeth_are_computer_mouses.JPG|мини|Скулптура од проектот „Еден“ направена од остатоци од современиот живот - забите се компјутерски глувчиња]] Глиништето во кое е сместен проектот било во употреба повеќе од 160 години.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.edenproject.com/whats-it-all-about/behind-the-scenes/about-us/our-story|title=Our Story|publisher=Eden Project|archive-url=https://web.archive.org/web/20120712023922/http://www.edenproject.com/whats-it-all-about/behind-the-scenes/about-us/our-story|archive-date=12 July 2012}}</ref> Во 1981 година, [[Би-би-си]] го искористила овој глинокоп како површина на планетата Магратеа во ТВ-серијата ''[[Водич за автостопери низ галаксијата (ТВ-серија)|„Водич за автостопери низ галаксијата“]]'' .<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/books/2009/oct/03/hitchhikers-guide-galaxy-douglas-adams|title=Does the Hitchhiker's Guide to the Galaxy still answer the ultimate question?|last=Turner|first=Jenny|date=3 October 2009|work=[[The Guardian]]|location=London}}</ref> До средината на 1990-тите, глиништето било речиси исцрпено.<ref name="edenproject.com"/> Првичната идеја за проектот потекнува од 1996 година, а изградбата започнала во 1998 година. Работата била попречена од поројни дождови во првите неколку месеци од проектот, при што делови од глиништето биле поплавени бидејќи тоа се наоѓа 15 метри под нивото на подземните води.<ref name="edenproject.com">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.edenproject.com/whats-it-all-about/behind-the-scenes/10th-birthday/10th-birthday-timeline|title=Eden story, educational charity – Eden Project, Cornwall|publisher=Eden Project}}</ref> Првиот дел од проектот Еден, центарот за посетители, бил отворен за јавноста во мај 2000 година. Првите растенија почнале да пристигнуваат во септември истата година,<ref name="edenproject.com"/> а целиот комплекс бил отворен на 17 март 2001 година. За да одговори на критиките од еколошките групи, „Проектот Еден“ се обврзал да ја истражи можноста за изградба на железничка врска до комплексот. Железничката врска никогаш не била изградена, а паркингот за автомобили во рамките на комплексот сè уште се финансира од приходите остварени од продажбата на обичните влезници. Автобуска линија го поврзува комплексот со железничката станица во Сент Остел (St Austell), која се наоѓа на главната железничка линија на Корнвол. Проектот Еден бил искористен како место за снимање на филмот за [[Џејмс Бонд]] од 2002 година ''[[Умри некој друг ден (филм)|„Умри некој друг ден]]'' “. На 2 јули 2005 година, Проектот Еден бил домаќин на концертот „Африка повикува“ од низата концерти „Live 8“ . Исто така, обезбедил и некои растенија за „Африканската градина“ на [[Британски музеј|Британскиот музеј]]. Во 2005 година, Проектот го започнал „Време на подароци“ за зимските месеци, од ноември до февруари. Ова е место каде што се наоѓа лизгалиште кое го покрива езерото, со мало кафе-барче, како и божиќен пазар. Корнволските хорови редовно настапуваат во биомите. Во 2007 година, Проектот Еден неуспешно водел кампања за 50 милиони фунти од Големиот фонд за лотарија за предложен [[Пустина|пустински]] биом.<ref name="BigLottery">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.biglotteryfund.org.uk/global-content/press-releases/england/south-west/eden-edges-closer-to-winning-lottery-millions|title=Eden edges closer to winning Lottery millions: Big Lottery Fund|accessdate=16 May 2016}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/7140621.stm|title=Routes scheme tops lottery vote|date=12 December 2007|work=[[BBC News]]|access-date=3 February 2008}}</ref> Добил само 12,07% од гласовите, најниско за четирите проекти што се разгледувале.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.biglotteryfund.org.uk/prog_the_peoples_50_million.htm|title=The People's 50 Million – Sustrans' Connect2 wins £50 million prize|publisher=[[The Big Lottery Fund]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20080119020032/http://www.biglotteryfund.org.uk/prog_the_peoples_50_million.htm|archive-date=19 January 2008|accessdate=3 February 2008}}</ref> Во декември 2009 година, голем дел од проектот, вклучувајќи ги и обата [[Стакленик|стакленици]], станале достапни за навигација преку Google Street View. Проектот Еден примил 1.010.095 посетители во 2019 година. <ref name="ALVA 2019 visitor numbers">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.alva.org.uk/details.cfm?p=423|title=ALVA - Association of Leading Visitor Attractions|work=www.alva.org.uk|accessdate=23 October 2020}}</ref> Во декември 2020 година, проектот бил затворен откако обилните дождови предизвикале неколку [[Свлечиште|свлечишта]] на местото. Менаџерите на локацијата ја проценуваат штетата и ќе објават кога проектот повторно ќе се отвори на веб-страницата на компанијата.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/uk-england-cornwall-55377974|title=Cornwall Eden Project closes after heavy rain causes floods|date=20 December 2020|work=BBC News|access-date=20 December 2020|language=en-GB}}</ref> Повторното отворање станало ирелевантно бидејќи мерките за заклучување поради ковид во Велика Британија на неодредено време го затвориле местото на одржување од почетокот на 2021 година, иако било повторно отворено до мај 2021 година откако биле извршени санациски работи. Местото било користено за настан за време на Самитот на Г7 во 2021 година, чиј домаќин било Обединетото Кралство. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/royal-family/2021/06/11/president-joe-biden-first-lady-jill-meet-queen/|title=G7 world leaders meet the Queen|date=11 June 2021|work=The Telegraph|access-date=12 June 2021}}</ref> == Дизајн и конструкција == Проектот бил осмислен од Тим Смит и Џонатан Бол, а проектиран од „Гримшо Архитектс“ и фирмата за градежно инженерство „Ентони Хант Асошиејтс“. Изградбата на проектот траела 2,5 години и проектот бил отворен за јавноста на 17 март 2001 година. == Локација == [[Податотека:Eden_Project_geodesic_domes_panorama.jpg|центар|upright=3|мини|Панорамски поглед на геодезиските биомски куполи на проектот Еден]] === Распоред === [[Податотека:The_Bee_(Eden_Project).JPG|мини|''Пчелата'']] Откако ќе се влезе во местото, се отвора кривулеста патека со поглед на двата биома, засадени пејзажи, вклучувајќи зеленчукови градини и скулптури што вклучуваат џиновска [[Пчели|пчела]] и претходно „Човекот од електричен и елктронски отпад“ (отстранет во 2016 година), импозантна фигура направена од стари електрични апарати и наменета да го претставува просечниот електричен отпад што го користи едно лице во текот на целиот живот. === Биоми === На дното од глиништето се наоѓаат два покриени [[Биом|биоми]]: Биомот на дождовната шума, опфаќа 1,56 хектари, висок е 55 м, широк 100 и долг 200 метри. Се користи за тропски растенија, како што се [[Банана|банани]], [[кафе]], гума и џиновски [[бамбус]], и се чува на тропска температура и ниво на влажност. [[Податотека:The_Tropical_Biome.jpg|мини|Биомот на дождовната шума]] [[Средоземна клима|Средоземениот]] биом опфаќа 0,654 хектари, висок е 35 м, широк 65 и долг 135 метри. Во него се сместени познати топли [[Умерена клима|умерени]] и [[Сува клима|сушни]] растенија како што се [[Маслинка|маслинки]] и [[Винова лоза|лози]], како и разни скулптури. Надворешните градини ги претставуваат умерените региони на светот со растенија како што се [[чај]], [[лаванда]], [[хмељ]], [[коноп]] и [[сончоглед]], како и локални растителни видови. Покриените биоми се конструирани од цевчест челик (хексагонален-трихексагонален) со претежно шестаголни надворешни панели за обложување направени од термопластичен ETFE. Стаклото е избегнато поради неговата тежина и потенцијалните опасности. Самите панели за обложување се создадени од неколку слоеви на тенок [[Ултравиолетово зрачење|UV]]-проѕирен ETFE филм, кои се запечатени околу нивниот [[Обем (геометрија)|периметар]] и надуени за да се создаде голема перница. Резултантната перница делува како термичка покривка за структурата. ETFE материјалот е отпорен на повеќето дамки, кои едноставно се мијат на дожд. Иако ETFE е подложен на дупнатини, тие лесно може да се поправат со ETFE лента. Структурата е целосно самоодржлива, без внатрешни потпори и има облик на геодезиска структура. Панелите варираат по големина до 9 метри во пречник, со најголемата на врвот на структурата.<gallery widths="200px" heights="150px"> Податотека:Eden_Project_Winter_2008_showing_Bruce_Munro_field_of_Light.JPG|алт=The Biomes and Link building showing Field of Light installation by Bruce Munro| Зградата „Биомите и линковите“ ја прикажува инсталацијата „Поле на светлината“ од Брус Манро Податотека:Eden_Project_-_tropical_canopy.jpg|алт=Inside the Rainforest Biome| Внатре во биомот на дождовната шума Податотека:The_Eden_Project,_Cornwall.JPG|алт=The Biomes (or eco domes) at The Eden Project in Cornwall| Биомите (или екокуполите) во Проектот Еден во Корнвол Податотека:EdenProjectRoof.jpg|алт=The hexagonal structure looking from the inside| Шестоаголната структура гледана одвнатре Податотека:Eden_Project_from_air_Fossick.jpg|алт=Aerial View| Воздушен поглед </gallery> ==Наводи== {{наводи}} [[Категорија:Високотехнолошка архитектура]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Ботанички градини во Обединетото Кралство]] 0f8m7ch9t94n5us92o1pogzx7wqhvd7 Категорија:Целолист 14 1396042 5567342 2026-05-30T12:51:12Z Bjankuloski06 332 Создадена страница со: {{Катпов}} {{рв|Haplophyllum}} [[Категорија:Седефчиња]] 5567342 wikitext text/x-wiki {{Катпов}} {{рв|Haplophyllum}} [[Категорија:Седефчиња]] 23efls60cszylyzs3t0szr6ox034fyd Разговор:Проект „Еден“ 1 1396043 5567350 2026-05-30T13:03:25Z P.Nedelkovski 47736 Создадена страница со: {{СЗР}} 5567350 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx Национална ботаничка градина на Велс 0 1396044 5567357 2026-05-30T13:42:59Z IvanKonev123 98191 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1281688548|National Botanic Garden of Wales]]“ 5567357 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{Coord|51.83756|-4.15176|type:landmark_region:GB}} [[Податотека:NBGW_view_1.JPG|десно|мини|300x300пкс|Национална ботаничка градина на Велс]] '''Националната ботаничка градина на Велс''' ({{Langx|cy|Gardd Fotaneg Genedlaethol Cymru}}) – [[ботаничка градина]] сместена во [[Llanarthney|Ланартни]] во долината на [[River Tywi|реката Тајви]], [[Carmarthenshire|Кармартеншир]], [[Велс]]. Градината исто така е туристичка атракција и центар за [[Ботаника|ботаничко]] истражување и конзервација која располага со најголемата стаклена градина со еден распон во светот, со површина долга 110м и широка 60м.<ref name="facts">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gardenofwales.org.uk/wp-content/uploads/2010/04/Great-Glasshouse-Factfile.pdf|title=National Botanic Garden of Wales: Glasshouse Facts and Figures|archive-url=https://web.archive.org/web/20160202071553/http://www.gardenofwales.org.uk/wp-content/uploads/2010/04/Great-Glasshouse-Factfile.pdf|archive-date=2 February 2016|accessdate=14 November 2011}}</ref> Националната ботаничка градина на Велс се стреми '''„''да развие одржлива национална ботаничка градина од светска класа посветена на истражување и зачувување на [[Биоразновидност|биодиверзитетот]], доживотно учење и уживање на посетителот“'''''<nowiki/>''.'' Градината е воедно и [[Добротворна организација|регистрирана добротворна организација]] која се потпира на финансирање од посетители, пријатели, грантови и подароци, а значајни почетни трошоци биле споделени со [[UK Millennium Fund|Фондот за милениум на Велика Британија]] . == Историја на локацијата == [[Податотека:Wallace_Garden_and_Principality_House_-_geograph.org.uk_-_1234460.jpg|десно|мини|250x250пкс|Поглед низ обновената градина Волас кон куќата на Принсиплити, изградена од Пакстон. Во градината се наоѓа бронзена биста на [[Алфред Расел Волес|Алфред Расел Волас,]] дело на скулпторот [[Anthony Smith (sculptor)|Ентони Смит]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://botanicgarden.wales/post/garden-areas/wallace-garden/|title=Wallace Garden|work=National Botanic Garden of Wales|accessdate=30 October 2016}}</ref>]] На почетокот од 17 век на местото каде денес се наоѓа градината, семејството Мидлтон изградило [[Велепоседничка куќа|вила]], а во 1789 година, [[William Paxton (MP)|Сер Вилијам Пакстон]] го купил имотот за 40.000 фунти со цел создавање воден парк, користејќи го своето големо богатство за да вработи некои од најдобрите креативни умови од своето време, вклучувајќи го и еминентниот [[архитект]] [[Samuel Pepys Cockerell|Самуел Пепис Кокерел]], кого го ангажирал да дизајнира и изгради нова сала Мидлтон, претворајќи ја оригиналната во фарма. Новата сала Мидлтон станала „една од најпрекрасните вили во Јужен Велс“, која „далеку ги засенила најгордите камбриски вили во азиска помпезност и сјај“.<ref name="history">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gardenofwales.org.uk/about-2/history-of-the-gardens/|title=National Botanic Garden of Wales: History|archive-url=https://web.archive.org/web/20111105124030/http://www.gardenofwales.org.uk/about-2/history-of-the-gardens/|archive-date=5 November 2011|accessdate=14 November 2011}}</ref> Пакстон создал генијален воден парк, а водата течела низ имотот преку систем од меѓусебно поврзани [[Езеро|езера]], [[Бара|езерца]] и [[Поток|потоци]] поврзани со мрежа од брани, водни олуци, мостови и каскади. Изворската вода се складирала во покачени [[Вештачко езеро|резервоари]] кои се влевале во оловен резервоар на покривот на вилата, овозможувајќи ѝ на резиденцијата на Пакстон да ужива во водоводна вода и во најсовремените луксузни [[Water closet|тоалети]].<ref name="history">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gardenofwales.org.uk/about-2/history-of-the-gardens/|title=National Botanic Garden of Wales: History|archive-url=https://web.archive.org/web/20111105124030/http://www.gardenofwales.org.uk/about-2/history-of-the-gardens/|archive-date=5 November 2011|accessdate=14 November 2011}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20111105124030/http://www.gardenofwales.org.uk/about-2/history-of-the-gardens/ "National Botanic Garden of Wales: History"]. Archived from [http://www.gardenofwales.org.uk/about-2/history-of-the-gardens/ the original] on 5 November 2011<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">14 November</span> 2011</span>.</cite></ref> Паркот, кој ја вклучувал и Националната ботаничка градина, под Мидлтон Хол бил регистриран со степен II* во [[Cadw/ICOMOS Register of Parks and Gardens of Special Historic Interest in Wales|регистарот на паркови и градини од посебен историски интерес во Велс на Cadw/ICOMOS]]. Во 1806 година, Пакстон повторно го ангажирал Пепис Кокерел да ја дизајнира, а потоа и да ја надгледува изградбата на [[Paxton's Tower|Пакстоновата кула]] на имотот, која била завршена во 1809 година. [[Неоготика|Неоготска]] [[Каприц|кула]] изградена во чест на [[Хорацио Нелсон|лорд Нелсон]], се наоѓа на врвот на рид во близина [[Llanarthney|на Ланартни]] во долината [[Towy|Тови]], а денес, кулата е во сопственост на [[National Trust for Places of Historic Interest or Natural Beauty|Националниот фонд]]. До времето на смртта на Пакстон во 1824 година, имотот Мидлтон Хол се простирал на околу 10.7км<sup>2</sup>, а агентите за продажба кои биле ангажирани таа година го опишале имотот во нивниот каталог:<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ammanfordtown.com/william_paxton.htm|title=William Paxton|publisher=ammanfordtown.com|accessdate=16 September 2011}}</ref> {{Цитатник|Богато украсено од природата и значително подобрено со уметност. Прекрасна кула подигната во спомен на благородниот херој, покојниот лорд Нелсон, формирајќи голема и истакната карактеристика на имотот и обележје во округот, наспроти кои се наоѓаат урнатините на [[замокот Дрислвин]] и ридовите Гронгар, со голема виткање на Тоуи, претставувајќи пејзаж што може да се спореди со кој било округ. Што се однесува до локалните погодности, патиштата се одлични, добро соседство, а земјата изобилува со многу живописни пејзажи.}} Имотот Мидлтон Хол бил продаден на трговецот од Западна Индија, роден во Јамајка, [[Edward Hamlin Adams|Едвард Хамлин Адамс]], за 54.700 фунти кој не бил ниту градинар ниту љубител на водни објекти и кој додал згради што ја потпомогнале неговата љубов кон селските спортови, но дозволил бањите да пропаднат, а од градините биле одржувани само оние што биле веднаш видливи од куќата. Во 1842 година, имотот преминал во рацете на неговиот ексцентричен син Едвард, кој веднаш го променил своето име од Адамс во велшката форма Абадам и не сакајќи ја земјата или градините, според неговиот управител на имотот Томас Кук, тој бил општествен кошмар. Во 1875 година бидејќи неговиот син починал пред него, имотот преминал на неговата најстара ќерка, Луси, а потоа и на неговата следна сестра Ада, која се омажила во локалното семејство Хјуз. Во 1919 година, имотот повторно го сменил сопственикот кога мајорот Вилијам Џ.Х. Хјуз го продал на полковникот Вилијам Н. Џонс.<ref>{{Наведена книга|title=The selected letters of Vernon Lee. Volume I, 1865–1884|date=26 October 2016|others=Gagel, Amanda,, Geoffroy, Sophie|isbn=978-1-134-97673-7|location=Abingdon, Oxon|oclc=961915750}}</ref> Најмладата ќерка на Едвард Абадам, [[Alice Abadam|Алис]], била водечка [[Право на глас|суфражетка]], а [[Blue plaque|сината плоча]] во нејзина чест била откриена во 2018 година, на стогодишнината од правото на глас на жените, во градините на она што некогаш беше Мидлтон Хол, нејзиниот дом од детството, од страна на нејзината правнука Маргарет Вон.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.womensarchivewales.org/en/news?id=86|title=National Botanic Garden of Wales|last=Ltd (www.waters-creative.co.uk)|first=Waters Creative|work=www.womensarchivewales.org|language=en|accessdate=2020-03-28}}</ref> Во 1931 година, куќата била целосно изгорена од пожар, оставајќи ги само ѕидовите, покриени со топчиња стопено олово од стопениот покрив , по што имотот пропаднал, а дури 20 години подоцна ѕидовите на главната куќа биле срушени и потоа, местото било купено од [[Carmarthenshire County Council|окружниот совет на Кармартеншир]] и го изнајмил на млади земјоделци со надеж дека ќе се пробијат во земјоделска кариера.<ref name="history">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gardenofwales.org.uk/about-2/history-of-the-gardens/|title=National Botanic Garden of Wales: History|archive-url=https://web.archive.org/web/20111105124030/http://www.gardenofwales.org.uk/about-2/history-of-the-gardens/|archive-date=5 November 2011|accessdate=14 November 2011}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20111105124030/http://www.gardenofwales.org.uk/about-2/history-of-the-gardens/ "National Botanic Garden of Wales: History"]. Archived from [http://www.gardenofwales.org.uk/about-2/history-of-the-gardens/ the original] on 5 November 2011<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">14 November</span> 2011</span>.</cite></ref> Едно дрво на местото, познато како даб Ланартн, речиси било исечено во тоа време за време на расчистувањето на пасиштата на една од фармите, но за среќа ја преживеало сета негрижа и во 2016 година било прогласено за [[Tree of the Year (United Kingdom)|дрво на годината]] во Велс.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.co.uk/news/34759962|title=Saved oak wins Tree of the Year award|date=9 November 2015|work=BBC News|access-date=30 September 2018}}</ref> == Историја на градината == [[Податотека:National_botanic_garden_of_Wales_and_Paxtons_Tower_-_geograph.org.uk_-_1251601.jpg|мини|250x250пкс|Поглед кон Големата стаклена градина во Националната ботаничка градина на Велс, кон Пакстоновата кула]] [[Податотека:The_Great_Glasshouse_at_National_Botanic_Garden_of_Wales.ogg|мини|250x250пкс| Големата стаклена градина во Националната ботаничка градина на Велс]] Во 1978 година, интересот го привлекле локалните шетачи, кои биле желни да го оживеат раскошот на она што можеле да го видат околу себе, па така со воспоставување шема за собирање средства, малкуте собрани пари довеле до повторно откривање на голем број историски обележја. Практично на местото на куќата на Кокерел, Големата стаклена градина сега го сочинува централниот дел, а голем дел од оригиналниот воден пејзаж бил реставриран и проширен со воведување каскади кон западниот пристап кон стаклена градина. Извонредниот оригинален поглед од источната страна на куќата што го нуделе над имотот бил реставриран, протегајќи се како што првично се протегал до кулата Пакстон во далечината, а многу експерти коментирале дека овој поглед им давал можност на посетителите да видат и да разберат нешто од она што големите пејзажни архитекти од крајот на 18 век го разбирале под зборот „сликовито“. Градината за прв пат била отворена за јавноста на 24 мај 2000 година, а официјално отворена на 21 јули од страна на [[Чарлс III|Чарлс, принцот од Велс]].<ref name="history">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gardenofwales.org.uk/about-2/history-of-the-gardens/|title=National Botanic Garden of Wales: History|archive-url=https://web.archive.org/web/20111105124030/http://www.gardenofwales.org.uk/about-2/history-of-the-gardens/|archive-date=5 November 2011|accessdate=14 November 2011}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20111105124030/http://www.gardenofwales.org.uk/about-2/history-of-the-gardens/ "National Botanic Garden of Wales: History"]. Archived from [http://www.gardenofwales.org.uk/about-2/history-of-the-gardens/ the original] on 5 November 2011<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">14 November</span> 2011</span>.</cite></ref> Во 2000 година, [[Foster and Partners|„Фостер и партнери“]] го освоиле [[Gold Medal (National Eisteddfod of Wales)|Златниот медал за архитектура]] на [[National Eisteddfod of Wales|Националниот фестивал „Ајстедфорд“ во Велс]] за нивната работа на Големата стаклена градина.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eisteddfod.wales/archive/eisteddfod-winners/gold-medal-architecture-winners|title=Gold Medal for Architecture|publisher=National Eisteddfod of Wales|archive-url=https://web.archive.org/web/20210124111413/https://eisteddfod.wales/archive/eisteddfod-winners/gold-medal-architecture-winners|archive-date=24 January 2021}}</ref> Во 2003 година, градината се соочила со сериозни финансиски тешкотии, а во 2004 година прифатила финансиски пакет од Владата на Велшкото собрание, Советот на округот Кармартеншир и Комисијата за милениум за да ја обезбеди својата иднина. Местото се протега на 2.30км<sup>2</sup><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gardenofwales.org.uk/about-2/welcome-to-nbgw/|title=National Botanic Garden of Wales: Introduction|archive-url=https://web.archive.org/web/20111105123008/http://www.gardenofwales.org.uk/about-2/welcome-to-nbgw/|archive-date=5 November 2011|accessdate=14 November 2011}}</ref>, а меѓу ретките и загрозени растенија во градината е и [[Whitebeam|белиот граб]] ''[[Sorbus leyana]]''. Пристапите кон рециклирање и зачувување од 21 век биле користени во дизајнот на центарот: [[Рециклирање|рециклирањето]] [[Биомаса|на биомаса]] се користи за греење на некои од објектите како што се центарот за посетители и [[Стаклена градина|стаклениците]]. Со многу растителни изложби кои сега се целосно зрели, како и изложби и активности за привлекување на помлади посетители, три четвртини од приходите сега се генерирани самостојно, а преостанатиот квартал е во грантови. Во 2019 година имало 160.000 посетители, што било наведено како „одржлив просек“.<ref name="BBC200523">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-wales-52754291|title=National Botanic Gardens of Wales is blooming at 20|date=23 May 2020|access-date=23 May 2020|publisher=BBC}}</ref> == Ботанички колекции == [[Податотека:Greenhouse,_National_Botanic_Gardens_for_Wales_-_geograph.org.uk_-_7517.jpg|десно|мини|250x250пкс|Внатре во Големата стаклена градина, дизајнирана од Фостер и партнери.]] Изградена практично на истото место како и новата, но сега срушена Мидлтон Хол во Пакстон, Големата стаклена градина, дизајнирана од Фостер и партнери, претставува најголемата структура од ваков вид во светот, долга 95м и широка 55м, со покрив што содржи 785 стаклени панели. Сместување на растенија од неколку [[Mediterranean climate|медитерански климатски]] региони, растенијата се поделени на делови од [[Чиле]], [[Западна Австралија]], [[Јужноафриканска Република|Јужна Африка]], [[Калифорнија]], [[Канарски Острови|Канарските Острови]] и самиот [[Средоземно Море|Медитеран]].<ref name="facts">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gardenofwales.org.uk/wp-content/uploads/2010/04/Great-Glasshouse-Factfile.pdf|title=National Botanic Garden of Wales: Glasshouse Facts and Figures|archive-url=https://web.archive.org/web/20160202071553/http://www.gardenofwales.org.uk/wp-content/uploads/2010/04/Great-Glasshouse-Factfile.pdf|archive-date=2 February 2016|accessdate=14 November 2011}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20160202071553/http://www.gardenofwales.org.uk/wp-content/uploads/2010/04/Great-Glasshouse-Factfile.pdf "National Botanic Garden of Wales: Glasshouse Facts and Figures"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. Archived from [http://www.gardenofwales.org.uk/wp-content/uploads/2010/04/Great-Glasshouse-Factfile.pdf the original] <span class="cs1-format">(PDF)</span> on 2 February 2016<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">14 November</span> 2011</span>.</cite></ref> Двоѕидната градина била обновена од урнатините и се развивала за да смести широк спектар на растенија, вклучувајќи модерна интерпретација на [[Kitchen garden|кујнска градина]] во едната четвртина, и украсни леи за прикажување на класификацијата и еволуцијата на сите семејства на цветни растенија во другите три четвртини.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gardenofwales.org.uk/garden-map-features/garden-features/18-double-walled-garden/|title=National Botanic Garden of Wales: Double Walled Garden|archive-url=https://web.archive.org/web/20110803194625/http://www.gardenofwales.org.uk/garden-map-features/garden-features/18-double-walled-garden/|archive-date=3 August 2011|accessdate=14 November 2011}}</ref> Во 2007 година, била отворена нова [[Tropical vegetation|тропска]] стаклена градина, дизајнирана од велшкиот архитект [[John Belle|Џон Бел]] со цел продожување на класификациските изложби со тропски [[монокотиледони]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gardenofwales.org.uk/garden-map-features/garden-features/19-tropical-house/|title=National Botanic Garden of Wales: Tropical House|archive-url=https://web.archive.org/web/20110315041602/http://www.gardenofwales.org.uk/garden-map-features/garden-features/19-tropical-house/|archive-date=15 March 2011|accessdate=14 November 2011}}</ref> Во 2015 година била засадена голема колекција од [[Welsh apple|велшки сорти јаболка]], а планирана била и велшка [[Pomona (fruit survey)|помона]] (анотирана анкета). == Национален природен резерват Ваун Лас == [[National nature reserve (United Kingdom)|Националниот природен резерват]] Ваун Лас е достапен од градината и опфаќа околу 1.5км<sup>2</sup> ливади и пасишта со диви цвеќиња.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://botanicgarden.wales/garden-areas/waun-las-national-nature-reserve/|title=Waun Las National Nature Reserve|publisher=National Botanic Garden of Wales|accessdate=3 September 2020}}</ref> == Употреба на телевизија == Сцените со купола во стаклена градина од епизодата ''[[The Waters of Mars|„Водите на Марс]]''“ (2009) од серијата ''[[Доктор Ху|„Доктор Ху“]]'' биле снимени во стаклената градина.<ref name="Ref_gow">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gardenofwales.org.uk/en/351.html|title=National Botanic Garden of Wales : Doctor Who|publisher=Garden of Wales|archive-url=https://web.archive.org/web/20091025090732/http://www.gardenofwales.org.uk/en/351.html|archive-date=2009-10-25}}</ref> == Видете исто така == {{Портал|Gardens}} * [[List of gardens in Wales|Список на градини во Велс]] * [[Tourism in Wales|Туризам во Велс]] == Белешки == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи}} == Надворешни врски == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Ризница-врска}} * {{Матична|https://botanicgarden.wales}} {{Tourism in Wales}}{{Нормативна контрола}}{{DEFAULTSORT:National Botanic Garden Of Wales}} gx2k7ezxwt0vxhfn5y6hakprq4clq3i Градини Дифрин 0 1396045 5567421 2026-05-30T20:59:43Z IvanKonev123 98191 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1355279379|Dyffryn Gardens]]“ 5567421 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Инфокутија Парк|name=Градини Дифрин|image=Dyffryn House.jpg|image_size=300|image_caption=Куќата Дифрин од големиот тревник|type=[[Ботаничка градина|Ботаничка градина]] и [[арборетум]]|location=[[Дифрин, Долината на Гламорган|Дифрин]], [[Долината на Гламорган]], [[Велс]]|coordinates={{Coord|51|26|30|N|3|18|07|W|display=inline,title}}|area=0.34км2|created=|operator=[[Национален фонд]]|visitation_num=|status=|open=Цела година (363 дена) Се отвора од 10:00 часот|website=[http://www.nationaltrust.org.uk/dyffryn-gardens/ National Trust: Dyffryn Gardens]}}<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Инфокутија Историско место|name=Градини Дифрин|other_name={{langx|cy|Gerddi Dyffryn}}|image=The Herbaceous Border, Duffryn Gardens (1) - geograph.org.uk - 1406989.jpg|designation1=Grade II|designation1_offname=Lower South Terrace at Dyffryn Gardens (partly in St Nicholas and Bonvilston Community)<ref name = "Listed 1"/>|designation1_date=10 October 2002<ref name = "Listed 1"/>|designation1_number=26988<ref name = "Listed 1">{{NHAW|num=26988|desc=Lower South Terrace at Dyffryn Gardens|grade=II|access-date=2 May 2022}}</ref>|alt=The Herbaceous Border, Duffryn Gardens}} '''Градините Дифрин''' или '''Дафрин''' ({{Langx|cy|Gerddi Dyffryn}}) – група [[Ботаничка градина|ботанички градини]] во близина на селата [[Dyffryn, Vale of Glamorgan|Дифрин]] и [[St. Nicholas, Vale of Glamorgan|Св. Никола]] во [[Vale of Glamorgan|долината Гламорган]], [[Велс]]. Градините биле избрани од [[Британска туристичка управа|Британската туристикчка управа]] како една од топ 100 најдобри градини во Велика Британија и се под грижа на [[Национален фонд|Националниот фонд]] и се означени со степен I, највисок степен, во [[Cadw/ICOMOS Register of Parks and Gardens of Special Historic Interest in Wales|регистарот на паркови и градини од посебен историски интерес во Велс на Cadw/ICOMOS]]. == Историја на имотот Дифрин == Имотот Дифрин датира од 640 година н.е. кога имотот Ворлтон во кој биле вклучени Свети Литанс и Свети Никола, му бил доделен на епископот [[Oudoceus|Удокеус]] од [[Bishop of Llandaff|Ландаф]]. Во 16 век, имотот Ворлтон бил изнајмен под [[Copyhold|копија]] од семејството Батон, за кое се верувало дека било првото кое се населило во имотот на Дог Хил во Дифрин, а се сметало дека следната резиденција на семејството, Колумбар, била изградена на локацијата на Дифрин Гарденс. Семејството Батон го населувало имотот неколку генерации, од кои потекнува адмиралот [[Томас Батон|Томас Батон,]] кој станал значаен ран истражувач.<ref name="Lloyd60" /> Во 18 век името на имотот Ворлтон било променето во Имотот Дифрин кога бил продаден на Томас Прајс, кој ја изградил втората зграда позната како Дифрин Хаус, џорџијански имот, на местото во 1749 година. (Првата куќа позната како Дифрин Хаус се наоѓа на улицата Свети Давид, Гудвик и датира од 1595 година.) Иако не биле преземени обемни работи на имотот, Прајс започнал со некои доградби, вклучувајќи ја изградбата на ѕидана градина, базени за капење и некои украсни насади.<ref name="WGHT">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.whgt.org.uk/documents/bulletin/bulletin41.pdf|title=Dyffryn Gardens and Arboretum: Restoration and the Centenary|last=Gerry Donovan|year=2005|work=[[Welsh Historic Gardens Trust]]|accessdate=2010-02-14}}</ref> Во 1891 година, имотот Дифрин му бил продаден на [[John Cory|Џон Кори]] од страна на тогашниот сопственик, банкар по име Хенри Елис Колинс<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nationaltrust.org.uk/dyffryn-gardens/features/the-history-of-the-dyffryn-estate|title=The history of the Dyffryn estate|work=National Trust|language=en|accessdate=2022-10-19}}</ref> кој во 1893 година започнал со изградба на сегашната куќа. Подоцна, во 1894 година [[Томас Мосон]], познат пејзажен архитект и прв претседател на [[Institute of Landscape Architecture|Институтот за пејзажна архитектура]], бил ангажиран да дизајнира градина што ќе ја надополни новата куќа, а уредувањето започнало било завршено во 1909 година. [[Податотека:Dyffryn_Gardens_-_5047034151_4ca0d0ff18_o.jpg|лево|мини|Градините Дифрин во 2010 година]] Во 1910 година, по смртта на Џон Кори, работата за понатамошниот развој на градините му припаднала на третиот син на Кори, [[Реџиналд Кори|Реџиналд]], кој го наследил имотот и воедно бил водечка фигура во [[Кралско хортикултурно друштво|Кралското хортикултурно друштво]] и страствен [[Хортикултура|хортикултурист]] и колекционер на растенија, кој во раните години од 20 век заеднички спонзорирал неколку светски експедиции за лов на растенија.<ref name="WGHT">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.whgt.org.uk/documents/bulletin/bulletin41.pdf|title=Dyffryn Gardens and Arboretum: Restoration and the Centenary|last=Gerry Donovan|year=2005|work=[[Welsh Historic Gardens Trust]]|accessdate=2010-02-14}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFGerry_Donovan2005">Gerry Donovan (2005). </cite></ref> Многу од растенијата изложени во Дифрин постојат како директен резултат на овие напади, а најистакнат е ''[[Сед јавор|Acer griseum]]'' (јавор од кора од хартија) одгледуван од семе донесено од Кина од познатиот ловец на растенија [[Ернест Хенри Вилсон|Ернест Вилсон]] . Во 1934 година, по смртта на Реџиналд, имотот Дифрин бил предаден на неговата сестра Флоренс<ref name="WGHT">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.whgt.org.uk/documents/bulletin/bulletin41.pdf|title=Dyffryn Gardens and Arboretum: Restoration and the Centenary|last=Gerry Donovan|year=2005|work=[[Welsh Historic Gardens Trust]]|accessdate=2010-02-14}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFGerry_Donovan2005">Gerry Donovan (2005). </cite></ref>, а по нејзината смрт во 1937 година<ref name="WGHT" /> бил купен од Сер [[Кенид Трахерн]] кој во 1939 година ги изнајмил Куќата и градините Дифрин на [[Окружен совет на Гламорган|окружниот совет на Гламорган]], како ботаничка градина со закуп од 999 години. Во 1973 година, градините биле користени како место за одржување на градинарска забава за одбележување на распуштањето на окружниот совет на Гламорган. Во 1995 година, Сер Кенид Трахерн починал, а во 1999 година неговиот внук, советникот Родри Љуелин Трахерн, го продал сопствеништвото на Куќата и градините Дифрин на [[Советот на Долина Гламорган|Советот на Долината Гламорган]] за сума од 300.000 фунти. Во 2000 година, [[Cadw]] им доделил на овие градини статус [[Споменик на архитектурата на Обединетото Кралство|од II степен]] во својот регистар на пејзажи, паркови и градини од посебен историски интерес во Велс.<ref name="WGHT">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.whgt.org.uk/documents/bulletin/bulletin41.pdf|title=Dyffryn Gardens and Arboretum: Restoration and the Centenary|last=Gerry Donovan|year=2005|work=[[Welsh Historic Gardens Trust]]|accessdate=2010-02-14}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFGerry_Donovan2005">Gerry Donovan (2005). </cite></ref> Цитат од I степен гласи: '''„Градините во Дифрин се највеличествените и најистакнатите едвардијански градини во Велс. Тие се споредливи со некои од најекстравагантните градини од тој период во Британија“'''.<ref name="WGHT" /> Во 2006 година куќата и градините Дифрин биле реставрирани со грант од 8 милиони фунти<ref name="WGHT">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.whgt.org.uk/documents/bulletin/bulletin41.pdf|title=Dyffryn Gardens and Arboretum: Restoration and the Centenary|last=Gerry Donovan|year=2005|work=[[Welsh Historic Gardens Trust]]|accessdate=2010-02-14}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFGerry_Donovan2005">Gerry Donovan (2005). </cite></ref> од кои 6,15 милиони фунти биле донирани од [[Фондот за лотарија за наследство]]<ref name="WGHT" />, а [[Едвардијанска архитектура|едвардијанските]] градини, кои биле заштитени како споменик од втора категорија, биле реставрирани според оригиналниот дизајн направен од Томас Мосон во 1904 година за јаглено-баронот Џон Кори. Во јануари 2013 година, националниот фонд го презел управувањето со куќата и градините Дифрин со 50-годишен закуп од Советот на Долината Гламорган.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.valeofglamorgan.gov.uk/our_council/press_and_communications/latest_news/2012/december-1/dyffryn_gardens_handover.aspx|title="Glorious gardens start out on a new journey"|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304063707/http://www.valeofglamorgan.gov.uk/our_council/press_and_communications/latest_news/2012/december-1/dyffryn_gardens_handover.aspx|archive-date=4 March 2016|accessdate=10 January 2013}}</ref> == Дифрин Хаус == {{Инфокутија Историско место|name=Куќата Дифрин|other_name={{langx|cy|Tŷ Dyffryn}}|image=Dyffryn Park 2025 2.jpg|alt=Dyffryn House|designation1=Grade II*|designation1_offname=Dyffryn House<ref name = "Listed 2"/>|designation1_date=15 септември 1992<ref name = "Listed 2"/>|designation1_number=13469<ref name = "Listed 2">{{NHAW|num=13469|desc=Dyffryn House|grade=II*|access-date=2 May 2022}}</ref>}} Сегашната куќа Дифрин била под сопственост на Џон Кори, а изградена во 1893/94 година од архитектот Е.А. Лансдаун од [[Њупорт, Велс|Њупорт]] и била еден од последните големи селски имоти изградени во Велс. Долга тесна палата, архитектонскиот стил е нејасно во стилот [[Второ Француско Царство|на Втората француска империја]]<ref name="Newman341" />, а главниот влез, кој се наоѓа на северната страна од зградата, е заштитен со [[порта-кошер]], кој води во висока сала.<ref name="Newman341" /> Прозорците што гледаат кон влезот од Салата го прикажуваат говорот на [[Елизабета I]] [[Говор пред војниците во Тилбери|до војниците во Тилбери]], а исто така, ги содржи и најзначајните импресивни [[Каминска рамка|оџаци]] на имотот додека во својот центар има мермерен картуш од грб од крајот на 17 век, опкружен со дрвени [[Манизирам|маниристички]] фигури на [[Церера]] и [[Разумност|Пруденс]] во природна големина.<ref name="Newman341" /> Други значајни простории вклучуваат Дабова соба, чиј оџак е опкружен со прекрстени [[Херувим|херувими]], секој со 6 крилја и дневната соба и будоарот кои имаат јакобински алабастерни украси за наметка.<ref name="Newman341" /> Покрај нејзините величествени карактеристики, куќата се користела како центар за обука на полицијата, а до 1996 година и како конференциски центар. Во 2007 година, Советот на Долината Гламорган одвоил 1,4 милиони фунти за поправка и одржување на ѕидовите и покривот на куќата Дифрин<ref name="Newman341" />, а од 2012 година, куќата била опширно реставрирана и отворена за јавноста во март 2013 година. Денес, Градините Дифрин претставуваат туристичка атракција отворена преку целата година. До градините се пристапува преку влезната зграда, во која се наоѓа и продавница и придружна чајџилница, а оттука, градините се поделени на три главни области, арборетумот, куќата Дифрин и нејзините тревници и Градинарските соби. Источниот и најголем дел од градините го содржи арборетумот кој започнува со брегот за одгледувачници, што води до карпестата градина. Централниот дел, кој го дели арборетумот на исток од Градинарските соби на запад, ја содржи куќата Дифрин и нејзините тревници, почнувајќи од куќата на север која се протега кон југ до Вин Вок, низа лакови од кои секој содржи различен вид лоза. Двата главни тревници го вклучуваат тревникот за крокет, најблиску до куќата Дифрин, кој се протега од исток кон запад паралелно со главната зграда, и Големиот тревник кој се протега од север кон југ, а во неговиот центар има надолжен канал, кој во центарот има голема бронзена фонтана направена во кинески стил со бронзен [[Кинески Змеј|кинески змеј]] околу неа за кој се смета дека е од средината на 18 век. Големиот тревник завршува со базен со фонтана, за кој моментално се собираат средства за поправка,а двете бронзени статуи, Фуџин и [[Раиџин]], јапонски [[Шинтоизам|шинто]] богови на ветерот и молњата, кои некогаш биле тука, сега се сместени во стаклените куќи.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.nationaltrustcollections.org.uk/object/1682855.1|title=Fujin, God of Wind 1682855.1|last=Ltd|first=e3 Media|access-date=2018-08-20|language=en}}</ref><ref name="Newman342" /> На јужниот крај од тревниците се наоѓа Вин Вок и Лаванда Гарден, при што втората содржи црвена тулена [[Каприц|палата]]. Последниот дел од градините ги содржи Градинарските соби, серија терасни тематски градини кои содржат италијанска тераса, австралоазиска и медитеранска градина, секоја со растенија од своите соодветни региони. Други области вклучуваат [[Лекарска градина|физичка градина]], градина со рози, рефлектирачки базен и [[Помпеја|помпејски]] градини кои првично биле инспирирани од патувањата на Реџиналд Кори во Италија и во кои се влегува преку свод од 1909 година. Низ градините има статуи од кои повеќето се со мотив на луѓе со животни меѓу кои се лав од камен во природна големина, теракота статуа на жена што носи палма, потпишана „Е. Кухсе“ (1881) од германско потекло, а на задниот дел од куќата, надвор од центарот за посетители, се наоѓа голема бронзена статуа на [[Mandarin (bureaucrat)|мандарина]] што јава бик. == Користете како локација за снимање == Имотот во 2009 година бил искористен како главна локација за снимање на епизодата „[[Стапица на вечноста|Стапицата на вечноста]]“ од серијата „''[[Авантурите на Сара Џејн]]''“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.doctorwholocations.net/stories.php/eternitytrap|title=Locations used in The Eternity Trap(SJA)|work=The Locations Guide to Doctor Who, Torchwood, and the Sarah Jane Adventures|language=en|accessdate=2025-09-02}}</ref>, епизодите „[[Девојката што чекаше]]“ и „[[Длабок здив (Доктор Ху)|Длабок здив]]“ од ''[[Доктор Ху|„Доктор Ху]]''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://cultbox.co.uk/features/trivia/every-time-missys-garden-has-appeared-in-the-doctor-who-universe|title=Every time Missy's garden has appeared in the Doctor Who universe|accessdate=2026-03-19}}</ref> од кои втората била искористена за сцена во која се појавува [[Мишел Гомез]], а воедно куќата и градините може да се видат и во епизодата „[[Нешто позајмено (Торчвуд)|Нешто позајмено]]“ од „''[[Торчвуд]]''“ како локација на свадбата на Гвен и Рис. Неодамна, градината може да се види во 4 епизода од програмата од 2026 година ''[[Другата сестра Бенет|„Другата сестра Бенет“]]'', која е базирана на романот од [[Џенис Хедлоу]] . == Видете исто така == {{Портал|Градини}} * [[Список на градини во Велс]] == Наводи == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи}} == Биографија == * {{Наведена книга|title=The Welsh Academy Encyclopaedia of Wales|last=Davies|first=John|last2=Jenkins, Nigel|publisher=University of Wales Press|year=2008|isbn=978-0-7083-1953-6|location=Cardiff}} * {{Наведена книга|title=Glamorgan, its History and Topography|last=Evans|first=C.J.O.|publisher=William Lewis|year=1948|location=Cardiff}} * {{Наведена книга|title=The Dictionary of Welsh Biography, Down to 1940|last=Lloyd|first=John Edward|last2=Jenkins, R.T.|publisher=William Lewis|year=1958|location=Cardiff}} * {{Наведена книга|title=Glamorgan|last=Newman|first=John|publisher=Penguin Group|year=1995|isbn=0-14-071056-6|location=London}} == Надворешни врски == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Ризница-мултикатегории|Dyffryn Gardens|Dyffryn House}} * [https://www.nationaltrust.org.uk/dyffryn-gardens Веб-страницата на Дифрин Гарденс] * [https://www.geograph.org.uk/search.php?i=2848860 www.geograph.co.uk фотографии од градините Дифрин и околината] * [https://www.bbc.co.uk/wales/southeast/sites/valeofglamorgan/pages/dyffryn_autumn.shtml Репортажа на BBC Wales за градините во есен] {{Vale of Glamorgan}}{{Tourism in Wales}}{{Нормативна контрола}} [[Категорија:Статии со текст на велшки]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Ботанички градини во Велс]] [[Категорија:Градини во Велс]] 5yh43wd4hou8fbxo6kmvpsmrkgzs71m Градини Клајн 0 1396046 5567424 2026-05-30T21:11:55Z IvanKonev123 98191 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1315695101|Clyne Gardens]]“ 5567424 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Clynejapangardenearlyspring.jpg|десно|мини|Јапонското езерце во рана пролет]] [[Податотека:Clyne_Gardens_Lodge.JPG|десно|мини|Колибата на јужниот влез во Клајн Гарденс]] '''Градините Клајн''' – [[ботаничка градина]] во [[Свонзи]], [[Велс]], [[Обединето Кралство|Велика Британија]]. Сегашниот парк бил формиран од уредените градини создадени од Глин Вивијан од [[Семејство Вивијан (Британски Острови)|семејството Вивијан]], кои го купило [[Замок Клајн|замокот Клајн]] во 1860 година, а во 1921 година преминал на неговиот внук Алгернон, „Адмиралот“, кој го поседувал до неговата смрт во 1952 година. Градините Клајн се граничат со Мамблс Роуд и Мајалс Роуд во областите [[Блекпил, Свонси|Блекпил]] и [[Мајалс]] во Свонзи, западно од градот, со влезови од овие два пата. Градините се наведени во [[Cadw/ICOMOS Register of Parks and Gardens of Special Historic Interest in Wales|Регистарот на паркови и градини од посебен историски интерес во Велс на Cadw/ICOMOS]]. == Атракции == Градините се состојат од 0.19км<sup>2</sup> земјиште со над 2.000 растенија, вклучувајќи над 800 [[рододендрони]] по кои се познати градините, а воедно поседува и национални колекции на [[Pieris (plant)|Пиерис]], [[Enkianthus|Енкиантус]] и рододендрони. Поради студената, влажна и умерена локална клима, многу растенија кои вообичаено не се сметаат за отпорни за нејзината географска ширина, напредуваат токму тука, а постојат и пространи мочуришни градини, дом на „џиновска рабарбара“ ([[Gunnera manicata]]) и американска [[Skunk cabbage|зелка]]. Белведерката десно од замокот ја изградил адмиралот за да ги гледа бродовите што доаѓаат кога влегуваат во заливот Свонси, и е опкружена со насад од [[монтерејски бор]] „Pinus radiata“ кои ги задржале своите долни гранки кои ги филтрираат преовладувачките ветрови и даваат поголема покривка (заштита) на областа. Јапонска градина на врвот од градините има мост обоен во црвено и бело, многу бамбусови растенија и вештачко езеро со водопад што минува под мостот, а водата што се издига во Клајн Комон патува под Јапонскиот мост и низ градините за да се спои со морето кај Блекпил, а покрај мостот се наоѓа прекрасен примерок од [[Handkerchief tree|дрвото шамиче]] „Davidia Involucrata var. vilmoriniana“. Паркот е расфрлан со гробови на мали кучиња во спомен на семејните миленици на адмиралот, а Колибата на Радоста која се наоѓа на влезот од брегот била изграден како минијатурна колиба за релаксација и едукација на ќерките на адмиралот од страна на дадилки вработени да ги учат да читаат, пишуваат и готват. Капелата Клајн, изградена од Вилијам Греам Вивијан, била отворена за богослужба во 1908 година, а под неа, во приватен гроб, се погребани Греам Вивијан, неговата сестра Дулси и адмиралот. == Значајни дрвја == Највисоката забележана [[магнолија]] во Британија „[[Magnolia campbellii var. alba]]“ може да се најде токму тука и [[Даб|дабовата]] шума која е остаток од [[Шума|шумата]] Клајн, важна [[Нормани|норманска]] историска карактеристика од 11 век. Глин Вивијан засадил 3 значајни дрвја што сè уште се живи пред замокот: едно велингтонија „[[Џиновска секвоја|Sequoiadendron giganteum]]“ и 2 чемпреса од Монтереј „[[Cupressus macrocarpa]]“, од кое едното е во форма на фастигија, која е исто така една од највисоките забележани во Британија. == Видете исто така == {{Портал|Gardens}} * [[Список на градини во Велс]] == Наводи == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи}} == Надворешни врски == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Ризница-врска}} * [http://www.swansea.gov.uk/index.cfm?articleid=1238 Клајн Гарденс (страница на сопствениците)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090819155428/http://www.swansea.gov.uk/index.cfm?articleid=1238|date=19 August 2009}} * [https://www.bbc.co.uk/wales/southwest/nature/placestogo/gardens/pages/clyne.shtml BBC: Клајн Гарденс] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060218142519/http://www.bbc.co.uk/wales/southwest/nature/placestogo/gardens/pages/clyne.shtml|date=18 February 2006}} * [http://www.gardenvisit.com/garden/clyne_gardens Градините Клајн] на gardenvisit.com * [https://web.archive.org/web/20070211000711/http://www.global.visitwales.com/server.php?show=nav.00h00d002003003003 Посетете го Велс: Градините Клајн], архивирано во 2007 година * [https://www.geograph.org.uk/search.php?i=2849037 Фотографии од Градините Клајн] на geograph.co.uk [[Категорија:Ботанички градини во Велс]] 38he220aekix29jp0pnyaj2b90pulzp Парк Синглтон 0 1396047 5567431 2026-05-30T21:41:03Z IvanKonev123 98191 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1311200294|Singleton Park]]“ 5567431 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Инфокутија Парк|name=Парк Синглтон|native_name=Parc Singleton|native_name_lang=|image=Singleton Park.jpg|location=[[Свонси]]|coordinates={{coord|51.612815|-3.980846|region:GB|display=inline}}|owner=[[Совет на градот и округот Свонси]]|open=1919|status=[[Grade I]]|website=https://www.swansea.gov.uk/singletonpark}} '''Парк Синглтон''' ({{Langx|cy|Parc Singleton}}) – најголемиот урбан [[парк]] во градот [[Свонзи]] кој се наоѓа во [[Скети]] и е наведен во [[Cadw/ICOMOS Register of Parks and Gardens of Special Historic Interest in Wales|Регистарот на паркови и градини од посебен историски интерес во Велс на Cadw/ICOMOS]]. Паркот се протега на 2.5км<sup>2</sup> во кој на југ, во близина на влезот на [[Универзитет Свонси|Универзитетот Свонси]], се наоѓа украсна градина, а во центарот на паркот [[ботаничка градина]] со ѕидови и на југозападниот агол, покрај болницата и универзитетот, се наоѓа езеро [[Boating|за чамци]], како и терен за [[минијатурен голф]].<ref name="auto">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.swansea.gov.uk/singletonpark|title=Singleton park: A must visit for families of all ages|publisher=Swansea Gov|accessdate=15 March 2015}}</ref> == Историја == Паркот првично бил дел од имотот [[Семејство Вивијан (баронети и барони)|на семејството Вивијан]], но во 1919 година бил купен од страна на Општинскиот совет на округот Свонси за употреба како јавен парк. Надзорникот на паркот, Даниел Блис, кој се школувал во [[Кралски ботанички градини во Кју|Кју Гарденс]], бил замислен за [[Ботаничка градина|ботаничките градини]] и декоративните градини на фармата Синглтон и бил главниот двигател зад купувањето на имотот.<ref name="auto">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.swansea.gov.uk/singletonpark|title=Singleton park: A must visit for families of all ages|publisher=Swansea Gov|accessdate=15 March 2015}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://www.swansea.gov.uk/singletonpark "Singleton park: A must visit for families of all ages"]. Swansea Gov<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">15 March</span> 2015</span>.</cite></ref> За време на Втората светска војна, паркот бил домаќин на [[Истражувачки установи за одбрана|Одделот за истражување на вооружување]], одред на [[Кралски Арсенал|Арсеналот Вулич]] под водство на [[Роберт Робертсон (хемичар)|Сер Роберт Робертсон (1869-1949)]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://cronfa.swan.ac.uk/Record/cronfa59335|title=“Community of Interests” The Creation, Development and Challenges of the Science Faculty at the University College of Swansea, circa 1920 – 1970|last=THOMAS|first=KARMEN|date=2020|work=cronfa.swan.ac.uk|doi=10.23889/suthesis.59335|accessdate=2023-06-09}}</ref> додека во 1944 година, над 1500 американски војници биле распоредени за обука на плажите пред да се истоварат на плажата Омаха, Нормандија. Камен круг во [[Gorsedd|стилот на Горсед]] бил подигнат во 1925 година за [[National Eisteddfod of Wales|Ајстедфод]] одржан во Синглтон Парк, Свонси, а бил проширен во 1964 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=36793|title=Swansea Gorsedd Circle|work=The Megalithic Portal|language=en|accessdate=2023-06-09}}</ref> Паркот бил и сеуште е домаќин на забавни и културни настани како што се [[96.4 The Wave|„The Wave]] 's [[Party in the Park|Party in the Park“]] и [[Escape into the Park|„Escape into the Park“]], а музичките настани што ги организирале други локални комерцијални радиостаници и нивните партнери во областа Свонси вклучувале поранешни „Stars in the Park“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.facebook.com/escapeintothepark/timeline|title=Escape Into the Park Official Facebook Page|publisher=Facebook|accessdate=15 March 2015}}</ref> Би-Би-Си бил домаќин на [[The Proms|„Proms on the Park“]] и „The [[BBC Radio 1's Big Weekend|Biggest Weekend“]], а меѓу уметниците кои настапувале во паркот биле [[Џес Глин]] и „[[Stereophonics|Тhe Stereophonics“]]. == Градини == Паркот Синглтон има неколку формални градини, покрај Ботаничката градина, има и италијанска градина и украсна градина. === Ботанички градини === Првично познати и како ''Образовни градини,'' ботаничките градини биле отворени на 25 мај 1926 година, сместувајќи колекција од економски растенија и британска флора, а за време на Втората светска војна, дел од градините биле користени за одгледување зеленчук како дел од кампањата [[Копај за победа|„Копај за победа“]]. [[Податотека:Swansea_Botanical_Gardens_-_2022-08-20.jpg|лево|мини|Ботаничката градина во паркот Синглтон]] Во 1987 година биле заменети оригиналните дрвени стакленици бидејќи станале небезбедни и заменети со алуминиумски конструкции. Во 2006 година бил наменски отворен и изграден '''Тај Блодау''' ({{Langx|en|Flower House}}) како образовен и туристички центар финансиран од Пријателите на Ботаничкиот комплекс на градот Свонси. Во 2017 година градина за диви цвеќиња/благосостојба била создадена како продолжение на ботаничките градини, создавајќи мало парче дива природа меѓу поформалните средини на традиционалната градина. Пријателите на Ботаничкиот комплекс на градот Свонси нарачале создавање двојазична комеморативна табла за да ја прослават стогодишнината од тоа што паркот Синглтон е во јавна сопственост. Панелот бил изложен во Ботаничката градина и оваа табла ја откриле потомците на семејството Вивијан во неделата на 4 август 2019 година. Во 2022 година, паркот, вклучувајќи ги и поранешните градини на Скети Хол, биле наведен во категоријата I во [[Cadw/ICOMOS Register of Parks and Gardens of Special Historic Interest in Wales|Регистарот на паркови и градини од посебен историски интерес во Велс на Cadw/ICOMOS]]. == Структури == === Згради === Во паркот се наоѓа швајцарска колиба. Дизајнирана е од архитектот П.Ф. Робинсон, кој ја дизајнирал и Скети Хол, како и други колиби во паркот. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.parksandgardens.org/places-and-people/site/2982/description|title=Singleton Abbey & Sketty Hall, Swansea, Wales|publisher=Parks And Gardens, UK|accessdate=15 March 2015}}</ref> Колибата била тешко оштетена во 2010 година во напад со палење, но била реставрирана. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-wales-south-west-wales-28012690|title=Swansea's Swiss Cottage restored after fire|publisher=BBC News|accessdate=15 March 2015}}</ref> Пабот покрај езерото, ''„Ин на езерото“'', станал толку познат како ''„Пабот на езерото“'' што сопственикот подоцна се откажал и го променил името. {| class="wikitable sortable" |+ ! Градба и структура ! Архитект ! Година ! Слика |- | [[Училиште „Бишоп Гор“]] | | 1952 година |[[Податотека:Bishop_Gore.DSC00499.JPG|алт=Bishop Gore school main entrance|центар|безрамка|150x150пкс]] |- | Џамија | | | |- | Унија Хаус | | | |- | Институт за биолошки науки 1 и 2 | | 2007 и ''2009 година'' |[[Податотека:Institute_of_Life_Science_2.jpg|алт=Institute of Life Science 2|центар|безрамка|150x150пкс]] |- | Дигитален Техниум | | 2005 година | |- | Талбот зграда | | | |- | Фарадеј зграда | | | |- | Зграда Глиндвр | | околу 1960-тите | |- | Вивијан Тауер | | околу 1960-тите | |- | Зграда Киер Харди | | | |- | Зграда Калаган | | | |- | [[Зграда Волас, Свонси|Зграда Волас]] | [[Партнерство Перси Томас]] | 1956 година | |- | [[Гроув Билдинг]] | | 1961 година |[[Податотека:Grove_Building_Swansea_University.jpg|алт=Grove Building Swansea University|центар|безрамка|150x150пкс]] |- | [[Фултон Хаус, Свонси]] ( ''првично Колеџ Хаус'' ) | Норман Томас | 1961 година |[[Податотека:Fulton_House_Swansea_University.jpg|центар|безрамка|150x150пкс]] |- | [[1937 Библиотека (Универзитет Свонси)|Библиотека од 1937 година]] | [[Вернер Овен Рис|Вернер О. Рис]] | 1937 година |[[Податотека:The_1937_Library_Abbey_Entrance.jpg|центар|безрамка|150x150пкс]] |- | Библиотечна и информативна зграда | [[Партнерство Перси Томас|Сер Перси Томас и син]] | 1963 година |[[Податотека:University_College_Swansea_-_Library_-_geograph.org.uk_-_2212718.jpg|центар|безрамка|150x150пкс]] |- | [[Синглтонска опатија|Синглтонската опатија]] | | |[[Податотека:Singleton_Abbey_refurbishment.jpg|алт=Singleton Abbey|центар|безрамка|150x150пкс]] |- | Синглтон Хоум Фарм | | | |- | [[Болница Синглтон]] | | |[[Податотека:Singleton_Hospital_-_geograph.org.uk_-_1177318.jpg|алт=Singleton Hospital Viewed from across public and University playing fields|центар|безрамка|150x150пкс]] |- | [[Скити Хол]] | | 1852 година |[[Податотека:Sketty_Hall_Classical_Garden.jpg|алт=Sketty Hall|центар|безрамка|150x150пкс]] |- | [[Центар за уметности Талиесин]] | [[Питер Моро|Партнерството „Питер Моро“]] | ''1984 година'' |[[Податотека:Taliesin_Arts_Centre_Swansea_University.jpg|центар|безрамка|150x150пкс]] |- | [[The Swiss Cottage|Швајцарската колиба]] | [[Питер Фредерик Робинсон|П.Ф. Робинсон (1776-1858)]] | 1826 година |[[Податотека:Singleton_swiss_cottage.jpg|алт=Swiss cottage in Singleton, UK|центар|безрамка|150x150пкс]] |- | [[Veranda House, Swansea|Куќа на веранда]] <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://singletonabbey.co.uk/veranda-2/|title=Veranda House|work=Singleton Abbey|language=en-GB|accessdate=2023-05-05}}</ref> | Хенри Вудјер | 1852 година | |} === Портални куќи === {| class="wikitable sortable" |+ ! Градба и структура ! Архитект ! Година ! Слика |- | [[Gower Lodge|Ложа Говер]] ( ''исто така позната како Ложа Веранда или Северна Ложа'' ) | веројатно Хејкок <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://singletonabbey.co.uk/lodges/|title=Lodges|work=Singleton Abbey|language=en-GB|accessdate=2023-05-05}}</ref> | средината на 1800-тите |[[Податотека:Gower_Lodge_Singleton_Park.jpg|алт=Gower Lodge Singleton Park|центар|безрамка|150x150пкс]] |- | [[Brynmill Lodge|Ложа Бринмил]] | Хенри Вудјер | 1854 година |[[Податотека:Brynmill_Lodge_Singleton_Park.jpg|алт=Brynmill Lodge Singleton Park|центар|безрамка|150x150пкс]] |- | Ложа „Скети Грин“ ( ''исто така познат како Скети Лејн Лоџ'' ) | П.Ф. Робинсон (1776-1858) | | |- | Тај Хари | П.Ф. Робинсон (1776-1858) | | |} == Видете исто така == * [[Список на градини во Велс]] == Листа на наводи == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи}} == Надворешни врски == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Ризница-врска|Singleton Park}}[https://botanicsswansea.co.uk <nowiki>Ботаничките градини и продавницата за растенија на FCSBC [Поддршка на Ботаничките градини]</nowiki>] * [http://www.swansea.gov.uk/singletonpark Гувернер на Свонси: Синглтон Парк] * [http://swansea.town-centre-hotels.co.uk/Parks/Singleton-Park.aspx Локација на паркот Синглтон на мапата и сместување] * [https://web.archive.org/web/20101221170048/http://swansea.gov.uk/index.cfm?articleid=1524 Целосен список на сите заштитени згради во градот и округот Свонси.] {{Swansea}} [[Категорија:Ботанички градини во Велс]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] 8ai07ufp6vffuc3qd1u94yoc6xar8n6 5567432 5567431 2026-05-30T21:42:35Z IvanKonev123 98191 IvanKonev123 ја премести страницата [[Парк Синглтон]] на [[Ботанички градини Синглтон]] 5567431 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Инфокутија Парк|name=Парк Синглтон|native_name=Parc Singleton|native_name_lang=|image=Singleton Park.jpg|location=[[Свонси]]|coordinates={{coord|51.612815|-3.980846|region:GB|display=inline}}|owner=[[Совет на градот и округот Свонси]]|open=1919|status=[[Grade I]]|website=https://www.swansea.gov.uk/singletonpark}} '''Парк Синглтон''' ({{Langx|cy|Parc Singleton}}) – најголемиот урбан [[парк]] во градот [[Свонзи]] кој се наоѓа во [[Скети]] и е наведен во [[Cadw/ICOMOS Register of Parks and Gardens of Special Historic Interest in Wales|Регистарот на паркови и градини од посебен историски интерес во Велс на Cadw/ICOMOS]]. Паркот се протега на 2.5км<sup>2</sup> во кој на југ, во близина на влезот на [[Универзитет Свонси|Универзитетот Свонси]], се наоѓа украсна градина, а во центарот на паркот [[ботаничка градина]] со ѕидови и на југозападниот агол, покрај болницата и универзитетот, се наоѓа езеро [[Boating|за чамци]], како и терен за [[минијатурен голф]].<ref name="auto">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.swansea.gov.uk/singletonpark|title=Singleton park: A must visit for families of all ages|publisher=Swansea Gov|accessdate=15 March 2015}}</ref> == Историја == Паркот првично бил дел од имотот [[Семејство Вивијан (баронети и барони)|на семејството Вивијан]], но во 1919 година бил купен од страна на Општинскиот совет на округот Свонси за употреба како јавен парк. Надзорникот на паркот, Даниел Блис, кој се школувал во [[Кралски ботанички градини во Кју|Кју Гарденс]], бил замислен за [[Ботаничка градина|ботаничките градини]] и декоративните градини на фармата Синглтон и бил главниот двигател зад купувањето на имотот.<ref name="auto">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.swansea.gov.uk/singletonpark|title=Singleton park: A must visit for families of all ages|publisher=Swansea Gov|accessdate=15 March 2015}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://www.swansea.gov.uk/singletonpark "Singleton park: A must visit for families of all ages"]. Swansea Gov<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">15 March</span> 2015</span>.</cite></ref> За време на Втората светска војна, паркот бил домаќин на [[Истражувачки установи за одбрана|Одделот за истражување на вооружување]], одред на [[Кралски Арсенал|Арсеналот Вулич]] под водство на [[Роберт Робертсон (хемичар)|Сер Роберт Робертсон (1869-1949)]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://cronfa.swan.ac.uk/Record/cronfa59335|title=“Community of Interests” The Creation, Development and Challenges of the Science Faculty at the University College of Swansea, circa 1920 – 1970|last=THOMAS|first=KARMEN|date=2020|work=cronfa.swan.ac.uk|doi=10.23889/suthesis.59335|accessdate=2023-06-09}}</ref> додека во 1944 година, над 1500 американски војници биле распоредени за обука на плажите пред да се истоварат на плажата Омаха, Нормандија. Камен круг во [[Gorsedd|стилот на Горсед]] бил подигнат во 1925 година за [[National Eisteddfod of Wales|Ајстедфод]] одржан во Синглтон Парк, Свонси, а бил проширен во 1964 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=36793|title=Swansea Gorsedd Circle|work=The Megalithic Portal|language=en|accessdate=2023-06-09}}</ref> Паркот бил и сеуште е домаќин на забавни и културни настани како што се [[96.4 The Wave|„The Wave]] 's [[Party in the Park|Party in the Park“]] и [[Escape into the Park|„Escape into the Park“]], а музичките настани што ги организирале други локални комерцијални радиостаници и нивните партнери во областа Свонси вклучувале поранешни „Stars in the Park“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.facebook.com/escapeintothepark/timeline|title=Escape Into the Park Official Facebook Page|publisher=Facebook|accessdate=15 March 2015}}</ref> Би-Би-Си бил домаќин на [[The Proms|„Proms on the Park“]] и „The [[BBC Radio 1's Big Weekend|Biggest Weekend“]], а меѓу уметниците кои настапувале во паркот биле [[Џес Глин]] и „[[Stereophonics|Тhe Stereophonics“]]. == Градини == Паркот Синглтон има неколку формални градини, покрај Ботаничката градина, има и италијанска градина и украсна градина. === Ботанички градини === Првично познати и како ''Образовни градини,'' ботаничките градини биле отворени на 25 мај 1926 година, сместувајќи колекција од економски растенија и британска флора, а за време на Втората светска војна, дел од градините биле користени за одгледување зеленчук како дел од кампањата [[Копај за победа|„Копај за победа“]]. [[Податотека:Swansea_Botanical_Gardens_-_2022-08-20.jpg|лево|мини|Ботаничката градина во паркот Синглтон]] Во 1987 година биле заменети оригиналните дрвени стакленици бидејќи станале небезбедни и заменети со алуминиумски конструкции. Во 2006 година бил наменски отворен и изграден '''Тај Блодау''' ({{Langx|en|Flower House}}) како образовен и туристички центар финансиран од Пријателите на Ботаничкиот комплекс на градот Свонси. Во 2017 година градина за диви цвеќиња/благосостојба била создадена како продолжение на ботаничките градини, создавајќи мало парче дива природа меѓу поформалните средини на традиционалната градина. Пријателите на Ботаничкиот комплекс на градот Свонси нарачале создавање двојазична комеморативна табла за да ја прослават стогодишнината од тоа што паркот Синглтон е во јавна сопственост. Панелот бил изложен во Ботаничката градина и оваа табла ја откриле потомците на семејството Вивијан во неделата на 4 август 2019 година. Во 2022 година, паркот, вклучувајќи ги и поранешните градини на Скети Хол, биле наведен во категоријата I во [[Cadw/ICOMOS Register of Parks and Gardens of Special Historic Interest in Wales|Регистарот на паркови и градини од посебен историски интерес во Велс на Cadw/ICOMOS]]. == Структури == === Згради === Во паркот се наоѓа швајцарска колиба. Дизајнирана е од архитектот П.Ф. Робинсон, кој ја дизајнирал и Скети Хол, како и други колиби во паркот. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.parksandgardens.org/places-and-people/site/2982/description|title=Singleton Abbey & Sketty Hall, Swansea, Wales|publisher=Parks And Gardens, UK|accessdate=15 March 2015}}</ref> Колибата била тешко оштетена во 2010 година во напад со палење, но била реставрирана. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-wales-south-west-wales-28012690|title=Swansea's Swiss Cottage restored after fire|publisher=BBC News|accessdate=15 March 2015}}</ref> Пабот покрај езерото, ''„Ин на езерото“'', станал толку познат како ''„Пабот на езерото“'' што сопственикот подоцна се откажал и го променил името. {| class="wikitable sortable" |+ ! Градба и структура ! Архитект ! Година ! Слика |- | [[Училиште „Бишоп Гор“]] | | 1952 година |[[Податотека:Bishop_Gore.DSC00499.JPG|алт=Bishop Gore school main entrance|центар|безрамка|150x150пкс]] |- | Џамија | | | |- | Унија Хаус | | | |- | Институт за биолошки науки 1 и 2 | | 2007 и ''2009 година'' |[[Податотека:Institute_of_Life_Science_2.jpg|алт=Institute of Life Science 2|центар|безрамка|150x150пкс]] |- | Дигитален Техниум | | 2005 година | |- | Талбот зграда | | | |- | Фарадеј зграда | | | |- | Зграда Глиндвр | | околу 1960-тите | |- | Вивијан Тауер | | околу 1960-тите | |- | Зграда Киер Харди | | | |- | Зграда Калаган | | | |- | [[Зграда Волас, Свонси|Зграда Волас]] | [[Партнерство Перси Томас]] | 1956 година | |- | [[Гроув Билдинг]] | | 1961 година |[[Податотека:Grove_Building_Swansea_University.jpg|алт=Grove Building Swansea University|центар|безрамка|150x150пкс]] |- | [[Фултон Хаус, Свонси]] ( ''првично Колеџ Хаус'' ) | Норман Томас | 1961 година |[[Податотека:Fulton_House_Swansea_University.jpg|центар|безрамка|150x150пкс]] |- | [[1937 Библиотека (Универзитет Свонси)|Библиотека од 1937 година]] | [[Вернер Овен Рис|Вернер О. Рис]] | 1937 година |[[Податотека:The_1937_Library_Abbey_Entrance.jpg|центар|безрамка|150x150пкс]] |- | Библиотечна и информативна зграда | [[Партнерство Перси Томас|Сер Перси Томас и син]] | 1963 година |[[Податотека:University_College_Swansea_-_Library_-_geograph.org.uk_-_2212718.jpg|центар|безрамка|150x150пкс]] |- | [[Синглтонска опатија|Синглтонската опатија]] | | |[[Податотека:Singleton_Abbey_refurbishment.jpg|алт=Singleton Abbey|центар|безрамка|150x150пкс]] |- | Синглтон Хоум Фарм | | | |- | [[Болница Синглтон]] | | |[[Податотека:Singleton_Hospital_-_geograph.org.uk_-_1177318.jpg|алт=Singleton Hospital Viewed from across public and University playing fields|центар|безрамка|150x150пкс]] |- | [[Скити Хол]] | | 1852 година |[[Податотека:Sketty_Hall_Classical_Garden.jpg|алт=Sketty Hall|центар|безрамка|150x150пкс]] |- | [[Центар за уметности Талиесин]] | [[Питер Моро|Партнерството „Питер Моро“]] | ''1984 година'' |[[Податотека:Taliesin_Arts_Centre_Swansea_University.jpg|центар|безрамка|150x150пкс]] |- | [[The Swiss Cottage|Швајцарската колиба]] | [[Питер Фредерик Робинсон|П.Ф. Робинсон (1776-1858)]] | 1826 година |[[Податотека:Singleton_swiss_cottage.jpg|алт=Swiss cottage in Singleton, UK|центар|безрамка|150x150пкс]] |- | [[Veranda House, Swansea|Куќа на веранда]] <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://singletonabbey.co.uk/veranda-2/|title=Veranda House|work=Singleton Abbey|language=en-GB|accessdate=2023-05-05}}</ref> | Хенри Вудјер | 1852 година | |} === Портални куќи === {| class="wikitable sortable" |+ ! Градба и структура ! Архитект ! Година ! Слика |- | [[Gower Lodge|Ложа Говер]] ( ''исто така позната како Ложа Веранда или Северна Ложа'' ) | веројатно Хејкок <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://singletonabbey.co.uk/lodges/|title=Lodges|work=Singleton Abbey|language=en-GB|accessdate=2023-05-05}}</ref> | средината на 1800-тите |[[Податотека:Gower_Lodge_Singleton_Park.jpg|алт=Gower Lodge Singleton Park|центар|безрамка|150x150пкс]] |- | [[Brynmill Lodge|Ложа Бринмил]] | Хенри Вудјер | 1854 година |[[Податотека:Brynmill_Lodge_Singleton_Park.jpg|алт=Brynmill Lodge Singleton Park|центар|безрамка|150x150пкс]] |- | Ложа „Скети Грин“ ( ''исто така познат како Скети Лејн Лоџ'' ) | П.Ф. Робинсон (1776-1858) | | |- | Тај Хари | П.Ф. Робинсон (1776-1858) | | |} == Видете исто така == * [[Список на градини во Велс]] == Листа на наводи == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи}} == Надворешни врски == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Ризница-врска|Singleton Park}}[https://botanicsswansea.co.uk <nowiki>Ботаничките градини и продавницата за растенија на FCSBC [Поддршка на Ботаничките градини]</nowiki>] * [http://www.swansea.gov.uk/singletonpark Гувернер на Свонси: Синглтон Парк] * [http://swansea.town-centre-hotels.co.uk/Parks/Singleton-Park.aspx Локација на паркот Синглтон на мапата и сместување] * [https://web.archive.org/web/20101221170048/http://swansea.gov.uk/index.cfm?articleid=1524 Целосен список на сите заштитени згради во градот и округот Свонси.] {{Swansea}} [[Категорија:Ботанички градини во Велс]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] 8ai07ufp6vffuc3qd1u94yoc6xar8n6 5567435 5567432 2026-05-30T21:44:41Z IvanKonev123 98191 IvanKonev123 ја премести страницата [[Ботанички градини Синглтон]] на [[Парк Синглтон]] презапишувајќи врз пренасочување 5567431 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Инфокутија Парк|name=Парк Синглтон|native_name=Parc Singleton|native_name_lang=|image=Singleton Park.jpg|location=[[Свонси]]|coordinates={{coord|51.612815|-3.980846|region:GB|display=inline}}|owner=[[Совет на градот и округот Свонси]]|open=1919|status=[[Grade I]]|website=https://www.swansea.gov.uk/singletonpark}} '''Парк Синглтон''' ({{Langx|cy|Parc Singleton}}) – најголемиот урбан [[парк]] во градот [[Свонзи]] кој се наоѓа во [[Скети]] и е наведен во [[Cadw/ICOMOS Register of Parks and Gardens of Special Historic Interest in Wales|Регистарот на паркови и градини од посебен историски интерес во Велс на Cadw/ICOMOS]]. Паркот се протега на 2.5км<sup>2</sup> во кој на југ, во близина на влезот на [[Универзитет Свонси|Универзитетот Свонси]], се наоѓа украсна градина, а во центарот на паркот [[ботаничка градина]] со ѕидови и на југозападниот агол, покрај болницата и универзитетот, се наоѓа езеро [[Boating|за чамци]], како и терен за [[минијатурен голф]].<ref name="auto">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.swansea.gov.uk/singletonpark|title=Singleton park: A must visit for families of all ages|publisher=Swansea Gov|accessdate=15 March 2015}}</ref> == Историја == Паркот првично бил дел од имотот [[Семејство Вивијан (баронети и барони)|на семејството Вивијан]], но во 1919 година бил купен од страна на Општинскиот совет на округот Свонси за употреба како јавен парк. Надзорникот на паркот, Даниел Блис, кој се школувал во [[Кралски ботанички градини во Кју|Кју Гарденс]], бил замислен за [[Ботаничка градина|ботаничките градини]] и декоративните градини на фармата Синглтон и бил главниот двигател зад купувањето на имотот.<ref name="auto">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.swansea.gov.uk/singletonpark|title=Singleton park: A must visit for families of all ages|publisher=Swansea Gov|accessdate=15 March 2015}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://www.swansea.gov.uk/singletonpark "Singleton park: A must visit for families of all ages"]. Swansea Gov<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">15 March</span> 2015</span>.</cite></ref> За време на Втората светска војна, паркот бил домаќин на [[Истражувачки установи за одбрана|Одделот за истражување на вооружување]], одред на [[Кралски Арсенал|Арсеналот Вулич]] под водство на [[Роберт Робертсон (хемичар)|Сер Роберт Робертсон (1869-1949)]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://cronfa.swan.ac.uk/Record/cronfa59335|title=“Community of Interests” The Creation, Development and Challenges of the Science Faculty at the University College of Swansea, circa 1920 – 1970|last=THOMAS|first=KARMEN|date=2020|work=cronfa.swan.ac.uk|doi=10.23889/suthesis.59335|accessdate=2023-06-09}}</ref> додека во 1944 година, над 1500 американски војници биле распоредени за обука на плажите пред да се истоварат на плажата Омаха, Нормандија. Камен круг во [[Gorsedd|стилот на Горсед]] бил подигнат во 1925 година за [[National Eisteddfod of Wales|Ајстедфод]] одржан во Синглтон Парк, Свонси, а бил проширен во 1964 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=36793|title=Swansea Gorsedd Circle|work=The Megalithic Portal|language=en|accessdate=2023-06-09}}</ref> Паркот бил и сеуште е домаќин на забавни и културни настани како што се [[96.4 The Wave|„The Wave]] 's [[Party in the Park|Party in the Park“]] и [[Escape into the Park|„Escape into the Park“]], а музичките настани што ги организирале други локални комерцијални радиостаници и нивните партнери во областа Свонси вклучувале поранешни „Stars in the Park“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.facebook.com/escapeintothepark/timeline|title=Escape Into the Park Official Facebook Page|publisher=Facebook|accessdate=15 March 2015}}</ref> Би-Би-Си бил домаќин на [[The Proms|„Proms on the Park“]] и „The [[BBC Radio 1's Big Weekend|Biggest Weekend“]], а меѓу уметниците кои настапувале во паркот биле [[Џес Глин]] и „[[Stereophonics|Тhe Stereophonics“]]. == Градини == Паркот Синглтон има неколку формални градини, покрај Ботаничката градина, има и италијанска градина и украсна градина. === Ботанички градини === Првично познати и како ''Образовни градини,'' ботаничките градини биле отворени на 25 мај 1926 година, сместувајќи колекција од економски растенија и британска флора, а за време на Втората светска војна, дел од градините биле користени за одгледување зеленчук како дел од кампањата [[Копај за победа|„Копај за победа“]]. [[Податотека:Swansea_Botanical_Gardens_-_2022-08-20.jpg|лево|мини|Ботаничката градина во паркот Синглтон]] Во 1987 година биле заменети оригиналните дрвени стакленици бидејќи станале небезбедни и заменети со алуминиумски конструкции. Во 2006 година бил наменски отворен и изграден '''Тај Блодау''' ({{Langx|en|Flower House}}) како образовен и туристички центар финансиран од Пријателите на Ботаничкиот комплекс на градот Свонси. Во 2017 година градина за диви цвеќиња/благосостојба била создадена како продолжение на ботаничките градини, создавајќи мало парче дива природа меѓу поформалните средини на традиционалната градина. Пријателите на Ботаничкиот комплекс на градот Свонси нарачале создавање двојазична комеморативна табла за да ја прослават стогодишнината од тоа што паркот Синглтон е во јавна сопственост. Панелот бил изложен во Ботаничката градина и оваа табла ја откриле потомците на семејството Вивијан во неделата на 4 август 2019 година. Во 2022 година, паркот, вклучувајќи ги и поранешните градини на Скети Хол, биле наведен во категоријата I во [[Cadw/ICOMOS Register of Parks and Gardens of Special Historic Interest in Wales|Регистарот на паркови и градини од посебен историски интерес во Велс на Cadw/ICOMOS]]. == Структури == === Згради === Во паркот се наоѓа швајцарска колиба. Дизајнирана е од архитектот П.Ф. Робинсон, кој ја дизајнирал и Скети Хол, како и други колиби во паркот. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.parksandgardens.org/places-and-people/site/2982/description|title=Singleton Abbey & Sketty Hall, Swansea, Wales|publisher=Parks And Gardens, UK|accessdate=15 March 2015}}</ref> Колибата била тешко оштетена во 2010 година во напад со палење, но била реставрирана. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-wales-south-west-wales-28012690|title=Swansea's Swiss Cottage restored after fire|publisher=BBC News|accessdate=15 March 2015}}</ref> Пабот покрај езерото, ''„Ин на езерото“'', станал толку познат како ''„Пабот на езерото“'' што сопственикот подоцна се откажал и го променил името. {| class="wikitable sortable" |+ ! Градба и структура ! Архитект ! Година ! Слика |- | [[Училиште „Бишоп Гор“]] | | 1952 година |[[Податотека:Bishop_Gore.DSC00499.JPG|алт=Bishop Gore school main entrance|центар|безрамка|150x150пкс]] |- | Џамија | | | |- | Унија Хаус | | | |- | Институт за биолошки науки 1 и 2 | | 2007 и ''2009 година'' |[[Податотека:Institute_of_Life_Science_2.jpg|алт=Institute of Life Science 2|центар|безрамка|150x150пкс]] |- | Дигитален Техниум | | 2005 година | |- | Талбот зграда | | | |- | Фарадеј зграда | | | |- | Зграда Глиндвр | | околу 1960-тите | |- | Вивијан Тауер | | околу 1960-тите | |- | Зграда Киер Харди | | | |- | Зграда Калаган | | | |- | [[Зграда Волас, Свонси|Зграда Волас]] | [[Партнерство Перси Томас]] | 1956 година | |- | [[Гроув Билдинг]] | | 1961 година |[[Податотека:Grove_Building_Swansea_University.jpg|алт=Grove Building Swansea University|центар|безрамка|150x150пкс]] |- | [[Фултон Хаус, Свонси]] ( ''првично Колеџ Хаус'' ) | Норман Томас | 1961 година |[[Податотека:Fulton_House_Swansea_University.jpg|центар|безрамка|150x150пкс]] |- | [[1937 Библиотека (Универзитет Свонси)|Библиотека од 1937 година]] | [[Вернер Овен Рис|Вернер О. Рис]] | 1937 година |[[Податотека:The_1937_Library_Abbey_Entrance.jpg|центар|безрамка|150x150пкс]] |- | Библиотечна и информативна зграда | [[Партнерство Перси Томас|Сер Перси Томас и син]] | 1963 година |[[Податотека:University_College_Swansea_-_Library_-_geograph.org.uk_-_2212718.jpg|центар|безрамка|150x150пкс]] |- | [[Синглтонска опатија|Синглтонската опатија]] | | |[[Податотека:Singleton_Abbey_refurbishment.jpg|алт=Singleton Abbey|центар|безрамка|150x150пкс]] |- | Синглтон Хоум Фарм | | | |- | [[Болница Синглтон]] | | |[[Податотека:Singleton_Hospital_-_geograph.org.uk_-_1177318.jpg|алт=Singleton Hospital Viewed from across public and University playing fields|центар|безрамка|150x150пкс]] |- | [[Скити Хол]] | | 1852 година |[[Податотека:Sketty_Hall_Classical_Garden.jpg|алт=Sketty Hall|центар|безрамка|150x150пкс]] |- | [[Центар за уметности Талиесин]] | [[Питер Моро|Партнерството „Питер Моро“]] | ''1984 година'' |[[Податотека:Taliesin_Arts_Centre_Swansea_University.jpg|центар|безрамка|150x150пкс]] |- | [[The Swiss Cottage|Швајцарската колиба]] | [[Питер Фредерик Робинсон|П.Ф. Робинсон (1776-1858)]] | 1826 година |[[Податотека:Singleton_swiss_cottage.jpg|алт=Swiss cottage in Singleton, UK|центар|безрамка|150x150пкс]] |- | [[Veranda House, Swansea|Куќа на веранда]] <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://singletonabbey.co.uk/veranda-2/|title=Veranda House|work=Singleton Abbey|language=en-GB|accessdate=2023-05-05}}</ref> | Хенри Вудјер | 1852 година | |} === Портални куќи === {| class="wikitable sortable" |+ ! Градба и структура ! Архитект ! Година ! Слика |- | [[Gower Lodge|Ложа Говер]] ( ''исто така позната како Ложа Веранда или Северна Ложа'' ) | веројатно Хејкок <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://singletonabbey.co.uk/lodges/|title=Lodges|work=Singleton Abbey|language=en-GB|accessdate=2023-05-05}}</ref> | средината на 1800-тите |[[Податотека:Gower_Lodge_Singleton_Park.jpg|алт=Gower Lodge Singleton Park|центар|безрамка|150x150пкс]] |- | [[Brynmill Lodge|Ложа Бринмил]] | Хенри Вудјер | 1854 година |[[Податотека:Brynmill_Lodge_Singleton_Park.jpg|алт=Brynmill Lodge Singleton Park|центар|безрамка|150x150пкс]] |- | Ложа „Скети Грин“ ( ''исто така познат како Скети Лејн Лоџ'' ) | П.Ф. Робинсон (1776-1858) | | |- | Тај Хари | П.Ф. Робинсон (1776-1858) | | |} == Видете исто така == * [[Список на градини во Велс]] == Листа на наводи == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи}} == Надворешни врски == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Ризница-врска|Singleton Park}}[https://botanicsswansea.co.uk <nowiki>Ботаничките градини и продавницата за растенија на FCSBC [Поддршка на Ботаничките градини]</nowiki>] * [http://www.swansea.gov.uk/singletonpark Гувернер на Свонси: Синглтон Парк] * [http://swansea.town-centre-hotels.co.uk/Parks/Singleton-Park.aspx Локација на паркот Синглтон на мапата и сместување] * [https://web.archive.org/web/20101221170048/http://swansea.gov.uk/index.cfm?articleid=1524 Целосен список на сите заштитени згради во градот и округот Свонси.] {{Swansea}} [[Категорија:Ботанички градини во Велс]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] 8ai07ufp6vffuc3qd1u94yoc6xar8n6 Ботанички градини Синглтон 0 1396049 5567436 2026-05-30T21:44:41Z IvanKonev123 98191 IvanKonev123 ја премести страницата [[Ботанички градини Синглтон]] на [[Парк Синглтон]] презапишувајќи врз пренасочување 5567436 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Парк Синглтон]] d0490ywg5c9jeradpudqnp565hnvca9 Категорија:Виолини 14 1396050 5567460 2026-05-30T23:48:47Z Bjankuloski06 332 Создадена страница со: {{Катпов|Виолина}} {{рв|Violins}} [[Категорија:Гудачки инструменти]] 5567460 wikitext text/x-wiki {{Катпов|Виолина}} {{рв|Violins}} [[Категорија:Гудачки инструменти]] 5k9lsctpdddgzr61eclvd4yuramzg5w Ботаничка градина Крукшенк 0 1396051 5567471 2026-05-31T00:06:17Z IvanKonev123 98191 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1355274633|Cruickshank Botanic Garden]]“ 5567471 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Message box/ambox.css"></templatestyles>  <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Инфокутија Парк|name=Ботаничка градина Крукшенк|image=Cruickshank Botanic Garden.jpg|image_size=300|image_caption=Ботаничка градина Крукшенк|type=Градини во сопственост на доверител, отворени за јавноста|location=[[Стар Абердин]], [[Абердин]], [[Шкотска]]|coordinates={{coord|57|10|4|N|2|6|17|W}}|area=44515.4м2|created=1898|operator=[[Универзитет во Абердин]] и Фондот за ботанички градини Круикшенк|visitation_num=|status=|open=Дневно (заклучено ноќе)}} '''Ботаничка градина Круикшенк''' – [[ботаничка градина]] во [[Абердин]], Шкотска изградена на земјиште кое Ан Круикшенк му го подарила на [[Абердински универзитет|Универзитетот во Абердин]] на 13 април 1898 година во чест на нејзиниот брат д-р Александар Круикшенк.<ref>{{Наведени вести|url=https://britishnewspaperarchive.co.uk/viewer/bl/0000575/18980425/131/0005|title=The Cruickshank Botanic Garden — Terms of the deed of trust|date=25 April 1898|work=Aberdeen Journal|access-date=14 June 2025|page=5|via=British Newspaper Archive}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.abdn.ac.uk/botanic-garden/about/history/|title=Cruikshank Botanic Garden: Our History|publisher=University of Aberdeen|accessdate=13 March 2018}}</ref> Градината од 45.000м<sup>2</sup> се наоѓа во ниско поставена и прилично заштитена област на Абердин, на помалку од 1.6км од [[Северно Море|Северното Море]]. Градината е во делумна сопственост и финансирана од универзитетот, а делумно од Фондот за ботаничка градина Круикшанк, а пријателите на Ботаничката градина Круикшанк активно ја промовираат и поддржуваат градината, па така за време на летните распусти, тие обезбедувале стипендија со цел да им овозможат на студентите заинтересирани за ботаника да стекнат работно искуство во градините. Иако е отворена за јавноста, градината е широко користена и за наставни и за истражувачки цели, а природонаучниот центар редовно организира училишни забави низ градината, а Факултетот за биолошки науки при Универзитетот во Абердин организира прием за дипломираните студенти и нивните гости секој јули. Плоча во Ботаничката градина Круикшенк е во чест на [[Франсис Масон]], [[Шкотска|шкотски]] [[Ботаника|ботаничар]], градинар и прв [[Ботаничка експедиција|ловец на растенија]] во [[Кралски ботанички градини во Кју|градините Кју]]. == Видете исто така == {{Портал|Gardens}} * [[Зелени површини и пешачки патеки во Абердин]] == Наводи == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://abdn.ac.uk/botanic-garden/ Извадок преземен од веб-страницата на Универзитетот во Абердин] <gallery> Податотека:Cruickshank_Botanic_Garden_arboretum.jpg|алт=View of St Machar's Cathedral spires from the Arboretum| Поглед на куполите [[Катедралата „Свети Махар“|на катедралата „Свети Махар“]] од [[Арборетум|Арборетумот]] Податотека:Cruickshank_sundial.jpg|алт=Sundial in the formal gardens| [[Сончев часовник]] во формалните градини Податотека:Cruickshank_Botanic_Garden_pond.jpg|алт=Pond in the gardens| [[Бара|Езерце]] во градините </gallery>{{University of Aberdeen}}{{Public parks and gardens in Aberdeen}}{{Нормативна контрола}} [[Категорија:Ботанички градини во Шкотска]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] lzl5pzjucfwi1j6kgk72vqj12y6k6id Трговски брод „Кеа трејдер“ 0 1396055 5567515 2026-05-31T01:32:41Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Трговски брод „Кеа трејдер“]] на [[Кеја трејдер]] 5567515 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Кеја трејдер]] rs3e37t7pulq2jkttj77336biphw6xt Млеци 0 1396056 5567535 2026-05-31T02:24:04Z Bjankuloski06 332 Пренасочување кон [[Венеција]] 5567535 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Венеција]] k5cbbymh88mk8s2ugz0l8hsc7weflx7 Категорија:Статии со текст на венецијански 14 1396057 5567566 2026-05-31T05:16:07Z Bjankuloski06 332 Создадена страница со: {{Категорија за статии со странски текст}} 5567566 wikitext text/x-wiki {{Категорија за статии со странски текст}} 6mnt7uz8f0fbxsbxcwz43vdxyju53nw Јаворец (дрво) 0 1396058 5567612 2026-05-31T09:28:43Z Bjankuloski06 332 Создадена страница со: {{Infraspeciesbox | name = Јаворец | image = Acer opalus subsp. obtusatum Klon włoski podgat. tępolistny 2024-04-13 01.jpg | image_caption = Јаворец во ботаничка градина во Вроцлав, Полска | status = LC | status_system = IUCN3.1 | genus = Acer | species = opalus | subspecies = obtusatum | authority = (Waldst. & Kit. ex Willd.) Gams | synonyms = {{простсписок| * ''Acer obtusatum'' Waldst. &... 5567612 wikitext text/x-wiki {{Infraspeciesbox | name = Јаворец | image = Acer opalus subsp. obtusatum Klon włoski podgat. tępolistny 2024-04-13 01.jpg | image_caption = Јаворец во ботаничка градина во Вроцлав, Полска | status = LC | status_system = IUCN3.1 | genus = Acer | species = opalus | subspecies = obtusatum | authority = (Waldst. & Kit. ex Willd.) Gams | synonyms = {{простсписок| * ''Acer obtusatum'' Waldst. & Kit. ex Willd. * ''Acer opalus'' var. ''obtusatum'' (Waldst. & Kit. ex Willd.) Schwer. }} | synonyms_ref = }} '''Јаворец''' ([[биномна номенклатура|науч.]] ''Acer opalus'' subsp. ''obtusatum'') — [[подвид]] на [[Италијански јавор|италијанскиот јавор]] (''Acer opalus''), кој во постарата номенклатура се смета за одделен вид ''Acer obtusatum'',<ref name="ФлораМак1.6">{{ФлораМак1.6|1457-1459}}</ref> денес со статус на [[синоним (таксономија)|синоним]]. Во македонската литература се среќава како ''црвен јавор''<ref>{{МКЕ|629}}</ref><ref>Аврамовска, Јасмина (2013). ''[https://www.e-ucebnici.mon.gov.mk/pdf/149_Dentrologija_II_MAK_PRINT_WEB.pdf Дендрологија за II година шумарско-дрвопреработувачка струка]'', стр. 111</ref> но тоа име предизвикува забуна со ''[[црвен јавор|Acer rubrum]]'', кој е правилен носител на името. Ова [[дрво]] со мал до среден раст матично за планините и ридовите на [[Средна Европа|јужносредна Европа]] и [[Југоисточна Европа]], како и делови од Северна Африка, каде вирее на варовнички падини и мешани широколисни дрвни подрачја.<ref name="POWO">{{cite web |title=''Acer opalus'' subsp. ''obtusatum'' (Waldst. & Kit. ex Willd.) Gams |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77249132-1 |access-date=9 December 2025 |website=Plants of the World Online |publisher=Royal Botanic Gardens, Kew}}</ref><ref name="TSO">{{cite web |last=Crowley |first=Dan |year=2019 |title=''Acer opalus'' Mill. |url=https://www.treesandshrubsonline.org/articles/acer/acer-opalus/ |access-date=9 December 2025 |website=Trees and Shrubs Online |publisher=International Dendrology Society}}</ref> Во [[Македонија]] е застапен со два облика: f. ''obtusatum'' и f. ''obtusilobum''.<ref name="ФлораМак1.6" /> == Опис == Јаворецот е [[листопадно растение|листопадно]] [[дрво (растение)|дрво]] со мала до средна големина или голема [[грмушка]]. Во дивина достигнува типична висина од 8–13 м. Има заоблена [[крошна]] и кратко [[стебло]].<ref name="OSU">{{cite web |title=''Acer opalus'' subsp. ''obtusatum'' |url=https://landscapeplants.oregonstate.edu/plants/acer-opalus-subsp-obtusatum |access-date=9 December 2025 |website=Oregon State University Landscape Plants |publisher=Oregon State University}}</ref><ref name="Cornell">{{cite web |title=Bosnian Maple |url=https://cornellbotanicgardens.org/plant/bosnian-maple/ |access-date=9 December 2025 |website=Cornell Botanic Gardens}}</ref> [[Кора]]та is grey-brown, initially smooth, becoming scaly and fissured on older trees.<ref name="TSO" /> [[Лист]]овите се спротивни, прости и дланчесто залистени, обично со по 5 кратки, широки и заоблени залистоци и плитки засеци. Долги се 7–12 см и имаат пречник од 13–16 см; имаат темнозелена до среднозелена боја и мазна површина одозгора, а сивозелени и влакнести одоздола, по што се разликуваат од италијанскиот јавор (''A. opalus'').<ref name="OSU" /><ref name="TSO" /> Рабовите се неправилно назабени, а [[лисна дршка|лисната дршка]] често е жолтеникава до розикава.<ref name="OSU" /> Наесен листовите добиваат can develop богати жолти, портокалови или црвени тонови, особено кај единките во континентални и планински краишта.<ref name="TSO" /><ref name="Botanikfoto">{{cite web |title=Bosnian maple (''Acer obtusatum'' syn. ''Acer opalus'' subsp. ''obtusatum'') |url=https://www.botanikfoto.com/en/images/bosnian-maple-acer-obtusatum-syn-acer-opalus-subsp-obtusatum-465218 |access-date=9 December 2025 |website=Botanikfoto}}</ref> [[Цвет]]ови се мали и жолтеникаво зелени; излегуваат рано напролет и се отвораат пред или за време на разлистувањето. Сместени се на виснати штитчиња на тенки дршки и се [[опрашување|опрашуваат]] од инсекти.<ref name="OSU" /><ref name="Pallano">{{cite web |last=Paolucci |first=Marco |title=''Acer opalus'' subsp. ''obtusatum'' |url=https://pallano.altervista.org/acer-opalus-subsp-obtusatum.html |access-date=9 December 2025 |website=Monte Pallano – Flora e natura dell'Abruzzo |language=it}}</ref> [[Плод]]от е пар [[крилесто оревче|крилести оревчиња]], каде секое оревче е заоблено и има пречник од 1 см и крилца долги 2,5–3&nbsp;см под приближно прав агол.<ref name="OSU" /> == Таксономија и именување == Јаворецот му припаѓа на одделот ''Monspessulana'' на јаворите. Таксонот првично е опишан како вид ''Acer obtusatum'' на почетокот на XIX век, а подоцна сведен на подвид на италијанскиот јавор од Валтер Гамс in 1925.<ref name="POWO" /><ref name="TSO" /> Сепак, балканската ботаника и понатаму го води како одделен вид.<ref name="ФлораМак1.6" /> == Распространетост и живеалишта == Ова дрво е домородно во [[Средна Европа|јужносредна Европа]] и [[западен Балкан]], чие живалиште се протега од [[Унгарија]] и северна [[Италија]] на југ преку [[Апенини]]те и [[Динариди]]те во [[Грција]] и соседните делови на средишното [[Средоземје]]; има одвоени популации во [[Алжир]].<ref name="POWO" /><ref name="TSO" /> Застапено е во Албанија, Босна и Херцеговина, Италија, Македонија, Словенија, Србија, Франција, Хрватска, Црна Гора.<ref name="TSO" /><ref name="Dryades">{{cite web |title=''Acer opalus'' Mill. subsp. ''obtusatum'' (Waldst. & Kit. ex Willd.) Gams |url=https://dryades.units.it/floritaly/index.php?id=3042 |access-date=9 December 2025 |website=Flora Italiana digitale |publisher=Università degli Studi di Trieste |language=it}}</ref> Овој подвид типично расте во ридести и планински краишта, на надморска височина од неколку стотини метри до 1.800–2.000&nbsp;м на поволни места, особено на северни падини и во кланци каде летната [[суша]] е помалку изразена.<ref name="Arbolapp">{{cite web |title=Italian maple (''Acer opalus'') |url=https://www.arbolapp.es/en/species/info/acer-opalus |access-date=9 December 2025 |website=Arbolapp |publisher=Real Jardín Botánico, CSIC}}</ref><ref name="TSO" /> Претпочита [[варовник|варовнички]] супстрати, каменести падини, сипови, шумски рабови и чистини, но и мешана листопадна шума. === Во Македонија === Јаворецот во [[Македонија]] постои во облиците f. ''obtusatum'' и f. ''obtusilobum''. Кај f. ''obtusatum'' врвовите на залистоците се заострени, а кај f. ''obtusatum'' истите се тапи. Застапени се на следниве места:<ref name="ФлораМак1.6" /> ==== f. ''obtusatum'' ==== f. ''obtusatum'' е познат за Мавровско — [[Маврови Анови]], [[Мавровска Река]], с. [[Маврово]]; [[Бистра (планина)|Бистра]] — [[Вели Врв]], [[Суво Поле (Бистра)|Суво Поле]], с. [[Галичник]], с. [[Тресонче]], с. [[Лазарополе]], [[Гарска Река]], [[Јама (Лазарополе)|Јама]] — р. [[Бистра (река)|Бистра]]; [[Кораб]] — [[Длабока Река]], с. [[Нистрово]], с. [[Жужње]], с. [[Танушевци]]; [[Крчин]]; клисура на р. [[Радика]] — [[Бигорски манастир]]; Кичево - [[Буковиќ (планина)|Буковиќ]], [[Кичевски манастир]], [[Лубен]], [[Баба Сач]]; [[Галичица]] — с. [[Отешево]], с. [[Стење]], с. [[Коњско (Ресенско)|Коњско]]. ''A. obtusatum'' s.1. се посочува за Тетово (Grisebach, 1843); пл. [[Бигла (планина)|Бигла]] и [[Јабланица]] (Bornmüller, 1925); клисурата на [[Црн Дрим]], Кавадарци с. [[Мрежичко]], Радобилска Планина, [[Беласица]], Делчево — пл. [[Голак]], [[Осогово]], [[Козјак (Козјачија)|Козјак]], [[Скопска Црна Гора]] (Петровић, 1934); клисурата на р. [[Треска]], Капина, Гостивар — [[Буковиќ (планина)|Буковиќ]] (Soška, 1938, 1939); Скопје — пл. Осој (Матвејева, 1968); Скопје — [[Жеден]] и [[Водно]] (Дренковски, 1969); Скопје — [[Кадина Река]] — с. [[Гумалево]] (Weber, 1938). ==== f. ''obtusilobum'' ==== f. ''obtusilobum'' f. obtusilobum Beck, Glas. Zem. Muz. BiH, 33:6 (1922) е познат за [[Шар Планина]] — с. [[Лисец]]; Мавровско — с. Маврово, Маврови Анови, Мавровска Река, [[Кожа (Врбен)|Кожа]]; Кораб — Длабока Река, с. Нистрово, [[Танушанска Река]]; [[Дешат]]; Клисура на р. Радика — Бигорски манастир; Дебар — с. [[Долно Косоврасти]], с. [[Баниште]]; Јама — Бистра; Кичево — Буковиќ, [[Китино Кале|Кале]], с. [[Цер (село)|Цер]]; Галичица — Отешево, с. Стење, с. Коњско, с. [[Пештани (Охридско)|Пештани]], с. [[Трпејца]], с. [[Петрино]]. ==== Други облици ==== Петков (1910) за околината на Преспанското Езеро — с. Коњско и с. Стење го посочува var. ''bosniacum'' f. ''glabra''. Weber (1951) за пл. Галичица го посочува обликот ''А. obtusatum'' W.K. var. ''anomalum'' f. ''subtrilobum'' (Beck). Дренковски (1974) за пл. [[Баба (планина)|Баба]] наведува нов облик ''A. obtusatum'' W.K. var. ''bosniacum'' (K. Maly) f. ''dassaretica'' (Drenkovski). Истата ја приклучува кон var. ''bosniacum'' и истовремено наведува дека var. ''bosniacum'' е присутен во планините на западна и јужна Македонија. Прашањето за статусот на var. ''bosniacum'' cè уште не е доволно јасно.<ref name="ФлораМак1.6" /> == Екологија == Во матичните живеалишта јаворецот е составен дел од мешаните широколисни шуми и шикарите. Често се среќава заедно со [[обична бука|обичната бука]] (''Fagus sylvatica''), [[благун|дабот благун]] (''Quercus pubescens''), [[црн габер|црниот габер]] (''Ostrya carpinifolia'') и други [[јавор]]и.<ref name="TSO" /><ref name="Arbolapp" /> Во Македонија вирее во појаси од дабови, букови и елово-букови шуми.<ref name="ФлораМак1.6" /> Цветовите рано напролет даваат [[нектар]] и [[полен]] за инсектите, меѓу кои и [[пчела|пчелите]] и [[осолика мува|осоликите муви]]. Како и другите јавори, крилестите оревчиња се распространуваат со [[ветар]]от, што овозможува колонизација на карпести сипови и изложени падини. Фиданките се вкоренуваат во полусенка и под грмушки или пак под растурени крошни, слично на другите средоземни јавори.<ref name="TSO" /><ref name="Gomez">{{cite journal |last=Gómez-Aparicio |first=Lucia |last2=Zamora |first2=Rosario |last3=Gómez |first3=José M. |last4=Hódar |first4=José A. |year=2005 |title=The regeneration status of the endangered ''Acer opalus'' subsp. ''granatense'' in southeastern Spain |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S000632070400179X |journal=Biological Conservation |volume=121 |issue=2 |pages=195–207 |doi=10.1016/j.biocon.2004.04.021 |access-date=9 December 2025|url-access=subscription }}</ref> == Одгледување == Јаворецот се одгледува како [[украсно растение|украсно дрво]] во [[арборетум]]и и градини, особено во Европа и Северна Америка. Важи за мразноотпорен, има пријатен заоблен облик, трпи калциумови почви и има украсни пролетни цветови и есенски бои.<ref name="RHS">{{cite web |title=''Acer opalus'' subsp. ''obtusatum'' |url=https://www.rhs.org.uk/plants/223/acer-opalus-subsp-obtusatum/details |access-date=9 December 2025 |website=RHS Plants |publisher=Royal Horticultural Society}}</ref><ref name="TSO" /> Се смета за погоден за [[парк]]ови и добро расте на директно сонце на добро исцедени, по можност [[алкалија|алкални]] почви и издржлив на суша.<ref name="PanGlobal">{{cite web |title=''Acer opalus'' subsp. ''obtusatum'' |url=https://panglobalplants.com/product/acer-opalus-subsp-obtusatum/ |access-date=9 December 2025 |website=Pan-Global Plants}}</ref><ref name="OSU" /> Застапен е во познатите збирки како [[Кралски ботанички градини во Кју|Кралските ботанички градини во Кју]] и Јоркширскиот арборетум во Англија, арборетумот Веспелар во Белгија и арборетумите во [[Северна Америка]].<ref name="TSO" /><ref name="TreeLib">{{cite web |title=''Acer opalus'' |url=https://treelib.ca/species/862/acer_opalus |access-date=9 December 2025 |website=TreeLib}}</ref> Размножувањето обично се одвива од [[семе]], иако може да се [[калемење|калеми]] или пупи на подлога од сродни јавори.<ref name="Yeserchem">{{cite web |title=Unlocking the secrets of dishwashing liquid formula: a comprehensive guide to effective and eco-friendly solutions |url=https://yeserchem.com/unlocking-the-secrets-of-dishwashing-liquid-formula/ |access-date=9 December 2025 |website=Yeser Chemicals}}</ref> == Поврзано == * [[Италијански јавор]] * [[Горски јавор]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Acer obtusatum}} {{Таксонска лента|from=Q9578464}} [[Категорија:Јавор]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Виолини]] [[Категорија:Дрво]] [[Категорија:Југословенска култура]] gvund2u5ymhlx54p5066cxfz1yz9lpv 5567617 5567612 2026-05-31T09:31:49Z Bjankuloski06 332 5567617 wikitext text/x-wiki {{Infraspeciesbox | name = Јаворец | image = Acer opalus subsp. obtusatum Klon włoski podgat. tępolistny 2024-04-13 01.jpg | image_caption = Јаворец во ботаничка градина во Вроцлав, Полска | status = LC | status_system = IUCN3.1 | genus = Acer | species = opalus | subspecies = obtusatum | authority = (Waldst. & Kit. ex Willd.) Gams | synonyms = {{простсписок| * ''Acer obtusatum'' Waldst. & Kit. ex Willd. * ''Acer opalus'' var. ''obtusatum'' (Waldst. & Kit. ex Willd.) Schwer. }} | synonyms_ref = }} '''Јаворец''' ([[биномна номенклатура|науч.]] ''Acer opalus'' subsp. ''obtusatum'') — [[подвид]] на [[Италијански јавор|италијанскиот јавор]] (''Acer opalus''), кој во постарата номенклатура се смета за одделен вид ''Acer obtusatum'',<ref name="ФлораМак1.6">{{ФлораМак1.6|1457-1459}}</ref> денес со статус на [[синоним (таксономија)|синоним]]. Во македонската литература се среќава како ''црвен јавор''<ref>{{МКЕ|629}}</ref><ref>Аврамовска, Јасмина (2013). ''[https://www.e-ucebnici.mon.gov.mk/pdf/149_Dentrologija_II_MAK_PRINT_WEB.pdf Дендрологија за II година шумарско-дрвопреработувачка струка]'', стр. 111</ref> но тоа име предизвикува забуна со ''[[црвен јавор|Acer rubrum]]'', кој е правилен носител на името. Ова [[дрво]] со мал до среден раст матично за планините и ридовите на [[Средна Европа|јужносредна Европа]] и [[Југоисточна Европа]], како и делови од Северна Африка, каде вирее на варовнички падини и мешани широколисни дрвни подрачја.<ref name="POWO">{{нмс |title=''Acer opalus'' subsp. ''obtusatum'' (Waldst. & Kit. ex Willd.) Gams |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77249132-1 |access-date=9 декември 2025 |website=Plants of the World Online |publisher=Royal Botanic Gardens, Kew}}</ref><ref name="TSO">{{нмс |last=Crowley |first=Dan |year=2019 |title=''Acer opalus'' Mill. |url=https://www.treesandshrubsonline.org/articles/acer/acer-opalus/ |access-date=9 декември 2025 |website=Trees and Shrubs Online |publisher=International Dendrology Society}}</ref> Во [[Македонија]] е застапен со два облика: f. ''obtusatum'' и f. ''obtusilobum''.<ref name="ФлораМак1.6" /> == Опис == Јаворецот е [[листопадно растение|листопадно]] [[дрво (растение)|дрво]] со мала до средна големина или голема [[грмушка]]. Во дивина достигнува типична висина од 8–13 м. Има заоблена [[крошна]] и кратко [[стебло]].<ref name="OSU">{{нмс |title=''Acer opalus'' subsp. ''obtusatum'' |url=https://landscapeplants.oregonstate.edu/plants/acer-opalus-subsp-obtusatum |access-date=9 декември 2025 |website=Oregon State University Landscape Plants |publisher=Oregon State University}}</ref><ref name="Cornell">{{нмс |title=Bosnian Maple |url=https://cornellbotanicgardens.org/plant/bosnian-maple/ |access-date=9 декември 2025 |website=Cornell Botanic Gardens}}</ref> [[Кора]]та is grey-brown, initially smooth, becoming scaly and fissured on older trees.<ref name="TSO" /> [[Лист]]овите се спротивни, прости и дланчесто залистени, обично со по 5 кратки, широки и заоблени залистоци и плитки засеци. Долги се 7–12 см и имаат пречник од 13–16 см; имаат темнозелена до среднозелена боја и мазна површина одозгора, а сивозелени и влакнести одоздола, по што се разликуваат од италијанскиот јавор (''A. opalus'').<ref name="OSU" /><ref name="TSO" /> Рабовите се неправилно назабени, а [[лисна дршка|лисната дршка]] често е жолтеникава до розикава.<ref name="OSU" /> Наесен листовите добиваат can develop богати жолти, портокалови или црвени тонови, особено кај единките во континентални и планински краишта.<ref name="TSO" /><ref name="Botanikfoto">{{нмс |title=Bosnian maple (''Acer obtusatum'' syn. ''Acer opalus'' subsp. ''obtusatum'') |url=https://www.botanikfoto.com/en/images/bosnian-maple-acer-obtusatum-syn-acer-opalus-subsp-obtusatum-465218 |access-date=9 декември 2025 |website=Botanikfoto}}</ref> [[Цвет]]ови се мали и жолтеникаво зелени; излегуваат рано напролет и се отвораат пред или за време на разлистувањето. Сместени се на виснати штитчиња на тенки дршки и се [[опрашување|опрашуваат]] од инсекти.<ref name="OSU" /><ref name="Pallano">{{нмс |last=Paolucci |first=Marco |title=''Acer opalus'' subsp. ''obtusatum'' |url=https://pallano.altervista.org/acer-opalus-subsp-obtusatum.html |access-date=9 декември 2025 |website=Monte Pallano – Flora e natura dell'Abruzzo |language=it}}</ref> [[Плод]]от е пар [[крилесто оревче|крилести оревчиња]], каде секое оревче е заоблено и има пречник од 1 см и крилца долги 2,5–3&nbsp;см под приближно прав агол.<ref name="OSU" /> == Таксономија и именување == Јаворецот му припаѓа на одделот ''Monspessulana'' на јаворите. Таксонот првично е опишан како вид ''Acer obtusatum'' на почетокот на XIX век, а подоцна сведен на подвид на италијанскиот јавор од Валтер Гамс in 1925.<ref name="POWO" /><ref name="TSO" /> Сепак, балканската ботаника и понатаму го води како одделен вид.<ref name="ФлораМак1.6" /> == Распространетост и живеалишта == Ова дрво е домородно во [[Средна Европа|јужносредна Европа]] и [[западен Балкан]], чие живалиште се протега од [[Унгарија]] и северна [[Италија]] на југ преку [[Апенини]]те и [[Динариди]]те во [[Грција]] и соседните делови на средишното [[Средоземје]]; има одвоени популации во [[Алжир]].<ref name="POWO" /><ref name="TSO" /> Застапено е во Албанија, Босна и Херцеговина, Италија, Македонија, Словенија, Србија, Франција, Хрватска, Црна Гора.<ref name="TSO" /><ref name="Dryades">{{нмс |title=''Acer opalus'' Mill. subsp. ''obtusatum'' (Waldst. & Kit. ex Willd.) Gams |url=https://dryades.units.it/floritaly/index.php?id=3042 |access-date=9 декември 2025 |website=Flora Italiana digitale |publisher=Università degli Studi di Trieste |language=it}}</ref> Овој подвид типично расте во ридести и планински краишта, на надморска височина од неколку стотини метри до 1.800–2.000&nbsp;м на поволни места, особено на северни падини и во кланци каде летната [[суша]] е помалку изразена.<ref name="Arbolapp">{{нмс |title=Italian maple (''Acer opalus'') |url=https://www.arbolapp.es/en/species/info/acer-opalus |access-date=9 декември 2025 |website=Arbolapp |publisher=Real Jardín Botánico, CSIC}}</ref><ref name="TSO" /> Претпочита [[варовник|варовнички]] супстрати, каменести падини, сипови, шумски рабови и чистини, но и мешана листопадна шума. === Во Македонија === Јаворецот во [[Македонија]] постои во облиците f. ''obtusatum'' и f. ''obtusilobum''. Кај f. ''obtusatum'' врвовите на залистоците се заострени, а кај f. ''obtusatum'' истите се тапи. Застапени се на следниве места:<ref name="ФлораМак1.6" /> ==== f. ''obtusatum'' ==== f. ''obtusatum'' е познат за Мавровско — [[Маврови Анови]], [[Мавровска Река]], с. [[Маврово]]; [[Бистра (планина)|Бистра]] — [[Вели Врв]], [[Суво Поле (Бистра)|Суво Поле]], с. [[Галичник]], с. [[Тресонче]], с. [[Лазарополе]], [[Гарска Река]], [[Јама (Лазарополе)|Јама]] — р. [[Бистра (река)|Бистра]]; [[Кораб]] — [[Длабока Река]], с. [[Нистрово]], с. [[Жужње]], с. [[Танушевци]]; [[Крчин]]; клисура на р. [[Радика]] — [[Бигорски манастир]]; Кичево - [[Буковиќ (планина)|Буковиќ]], [[Кичевски манастир]], [[Лубен]], [[Баба Сач]]; [[Галичица]] — с. [[Отешево]], с. [[Стење]], с. [[Коњско (Ресенско)|Коњско]]. ''A. obtusatum'' s.1. се посочува за Тетово (Grisebach, 1843); пл. [[Бигла (планина)|Бигла]] и [[Јабланица]] (Bornmüller, 1925); клисурата на [[Црн Дрим]], Кавадарци с. [[Мрежичко]], Радобилска Планина, [[Беласица]], Делчево — пл. [[Голак]], [[Осогово]], [[Козјак (Козјачија)|Козјак]], [[Скопска Црна Гора]] (Петровић, 1934); клисурата на р. [[Треска]], Капина, Гостивар — [[Буковиќ (планина)|Буковиќ]] (Soška, 1938, 1939); Скопје — пл. Осој (Матвејева, 1968); Скопје — [[Жеден]] и [[Водно]] (Дренковски, 1969); Скопје — [[Кадина Река]] — с. [[Гумалево]] (Weber, 1938). ==== f. ''obtusilobum'' ==== f. ''obtusilobum'' f. obtusilobum Beck, Glas. Zem. Muz. BiH, 33:6 (1922) е познат за [[Шар Планина]] — с. [[Лисец]]; Мавровско — с. Маврово, Маврови Анови, Мавровска Река, [[Кожа (Врбен)|Кожа]]; Кораб — Длабока Река, с. Нистрово, [[Танушанска Река]]; [[Дешат]]; Клисура на р. Радика — Бигорски манастир; Дебар — с. [[Долно Косоврасти]], с. [[Баниште]]; Јама — Бистра; Кичево — Буковиќ, [[Китино Кале|Кале]], с. [[Цер (село)|Цер]]; Галичица — Отешево, с. Стење, с. Коњско, с. [[Пештани (Охридско)|Пештани]], с. [[Трпејца]], с. [[Петрино]]. ==== Други облици ==== Петков (1910) за околината на Преспанското Езеро — с. Коњско и с. Стење го посочува var. ''bosniacum'' f. ''glabra''. Weber (1951) за пл. Галичица го посочува обликот ''А. obtusatum'' W.K. var. ''anomalum'' f. ''subtrilobum'' (Beck). Дренковски (1974) за пл. [[Баба (планина)|Баба]] наведува нов облик ''A. obtusatum'' W.K. var. ''bosniacum'' (K. Maly) f. ''dassaretica'' (Drenkovski). Истата ја приклучува кон var. ''bosniacum'' и истовремено наведува дека var. ''bosniacum'' е присутен во планините на западна и јужна Македонија. Прашањето за статусот на var. ''bosniacum'' cè уште не е доволно јасно.<ref name="ФлораМак1.6" /> == Екологија == Во матичните живеалишта јаворецот е составен дел од мешаните широколисни шуми и шикарите. Често се среќава заедно со [[обична бука|обичната бука]] (''Fagus sylvatica''), [[благун|дабот благун]] (''Quercus pubescens''), [[црн габер|црниот габер]] (''Ostrya carpinifolia'') и други [[јавор]]и.<ref name="TSO" /><ref name="Arbolapp" /> Во Македонија вирее во појаси од дабови, букови и елово-букови шуми.<ref name="ФлораМак1.6" /> Цветовите рано напролет даваат [[нектар]] и [[полен]] за инсектите, меѓу кои и [[пчела|пчелите]] и [[осолика мува|осоликите муви]]. Како и другите јавори, крилестите оревчиња се распространуваат со [[ветар]]от, што овозможува колонизација на карпести сипови и изложени падини. Фиданките се вкоренуваат во полусенка и под грмушки или пак под растурени крошни, слично на другите средоземни јавори.<ref name="TSO" /><ref name="Gomez">{{наведено списание |last=Gómez-Aparicio |first=Lucia |last2=Zamora |first2=Rosario |last3=Gómez |first3=José M. |last4=Hódar |first4=José A. |year=2005 |title=The regeneration status of the endangered ''Acer opalus'' subsp. ''granatense'' in southeastern Spain |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S000632070400179X |journal=Biological Conservation |volume=121 |issue=2 |pages=195–207 |doi=10.1016/j.biocon.2004.04.021 |access-date=9 декември 2025|url-access=subscription }}</ref> == Одгледување == Јаворецот се одгледува како [[украсно растение|украсно дрво]] во [[арборетум]]и и градини, особено во Европа и Северна Америка. Важи за мразноотпорен, има пријатен заоблен облик, трпи калциумови почви и има украсни пролетни цветови и есенски бои.<ref name="RHS">{{нмс |title=''Acer opalus'' subsp. ''obtusatum'' |url=https://www.rhs.org.uk/plants/223/acer-opalus-subsp-obtusatum/details |access-date=9 декември 2025 |website=RHS Plants |publisher=Royal Horticultural Society}}</ref><ref name="TSO" /> Се смета за погоден за [[парк]]ови и добро расте на директно сонце на добро исцедени, по можност [[алкалија|алкални]] почви и издржлив на суша.<ref name="PanGlobal">{{нмс |title=''Acer opalus'' subsp. ''obtusatum'' |url=https://panglobalplants.com/product/acer-opalus-subsp-obtusatum/ |access-date=9 декември 2025 |website=Pan-Global Plants}}</ref><ref name="OSU" /> Застапен е во познатите збирки како [[Кралски ботанички градини во Кју|Кралските ботанички градини во Кју]] и Јоркширскиот арборетум во Англија, арборетумот Веспелар во Белгија и арборетумите во [[Северна Америка]].<ref name="TSO" /><ref name="TreeLib">{{нмс |title=''Acer opalus'' |url=https://treelib.ca/species/862/acer_opalus |access-date=9 декември 2025 |website=TreeLib}}</ref> Размножувањето обично се одвива од [[семе]], иако може да се [[калемење|калеми]] или пупи на подлога од сродни јавори.<ref name="Yeserchem">{{нмс |title=Unlocking the secrets of dishwashing liquid formula: a comprehensive guide to effective and eco-friendly solutions |url=https://yeserchem.com/unlocking-the-secrets-of-dishwashing-liquid-formula/ |access-date=9 декември 2025 |website=Yeser Chemicals}}</ref> == Поврзано == * [[Италијански јавор]] * [[Горски јавор]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Acer obtusatum}} {{Таксонска лента|from=Q9578464}} [[Категорија:Јавор]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Виолини]] [[Категорија:Дрво]] [[Категорија:Југословенска култура]] k8mx65pjq3ynlj86j1env88yk96upkm 5567618 5567617 2026-05-31T09:32:05Z Bjankuloski06 332 /* Надворешни врски */ 5567618 wikitext text/x-wiki {{Infraspeciesbox | name = Јаворец | image = Acer opalus subsp. obtusatum Klon włoski podgat. tępolistny 2024-04-13 01.jpg | image_caption = Јаворец во ботаничка градина во Вроцлав, Полска | status = LC | status_system = IUCN3.1 | genus = Acer | species = opalus | subspecies = obtusatum | authority = (Waldst. & Kit. ex Willd.) Gams | synonyms = {{простсписок| * ''Acer obtusatum'' Waldst. & Kit. ex Willd. * ''Acer opalus'' var. ''obtusatum'' (Waldst. & Kit. ex Willd.) Schwer. }} | synonyms_ref = }} '''Јаворец''' ([[биномна номенклатура|науч.]] ''Acer opalus'' subsp. ''obtusatum'') — [[подвид]] на [[Италијански јавор|италијанскиот јавор]] (''Acer opalus''), кој во постарата номенклатура се смета за одделен вид ''Acer obtusatum'',<ref name="ФлораМак1.6">{{ФлораМак1.6|1457-1459}}</ref> денес со статус на [[синоним (таксономија)|синоним]]. Во македонската литература се среќава како ''црвен јавор''<ref>{{МКЕ|629}}</ref><ref>Аврамовска, Јасмина (2013). ''[https://www.e-ucebnici.mon.gov.mk/pdf/149_Dentrologija_II_MAK_PRINT_WEB.pdf Дендрологија за II година шумарско-дрвопреработувачка струка]'', стр. 111</ref> но тоа име предизвикува забуна со ''[[црвен јавор|Acer rubrum]]'', кој е правилен носител на името. Ова [[дрво]] со мал до среден раст матично за планините и ридовите на [[Средна Европа|јужносредна Европа]] и [[Југоисточна Европа]], како и делови од Северна Африка, каде вирее на варовнички падини и мешани широколисни дрвни подрачја.<ref name="POWO">{{нмс |title=''Acer opalus'' subsp. ''obtusatum'' (Waldst. & Kit. ex Willd.) Gams |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77249132-1 |access-date=9 декември 2025 |website=Plants of the World Online |publisher=Royal Botanic Gardens, Kew}}</ref><ref name="TSO">{{нмс |last=Crowley |first=Dan |year=2019 |title=''Acer opalus'' Mill. |url=https://www.treesandshrubsonline.org/articles/acer/acer-opalus/ |access-date=9 декември 2025 |website=Trees and Shrubs Online |publisher=International Dendrology Society}}</ref> Во [[Македонија]] е застапен со два облика: f. ''obtusatum'' и f. ''obtusilobum''.<ref name="ФлораМак1.6" /> == Опис == Јаворецот е [[листопадно растение|листопадно]] [[дрво (растение)|дрво]] со мала до средна големина или голема [[грмушка]]. Во дивина достигнува типична висина од 8–13 м. Има заоблена [[крошна]] и кратко [[стебло]].<ref name="OSU">{{нмс |title=''Acer opalus'' subsp. ''obtusatum'' |url=https://landscapeplants.oregonstate.edu/plants/acer-opalus-subsp-obtusatum |access-date=9 декември 2025 |website=Oregon State University Landscape Plants |publisher=Oregon State University}}</ref><ref name="Cornell">{{нмс |title=Bosnian Maple |url=https://cornellbotanicgardens.org/plant/bosnian-maple/ |access-date=9 декември 2025 |website=Cornell Botanic Gardens}}</ref> [[Кора]]та is grey-brown, initially smooth, becoming scaly and fissured on older trees.<ref name="TSO" /> [[Лист]]овите се спротивни, прости и дланчесто залистени, обично со по 5 кратки, широки и заоблени залистоци и плитки засеци. Долги се 7–12 см и имаат пречник од 13–16 см; имаат темнозелена до среднозелена боја и мазна површина одозгора, а сивозелени и влакнести одоздола, по што се разликуваат од италијанскиот јавор (''A. opalus'').<ref name="OSU" /><ref name="TSO" /> Рабовите се неправилно назабени, а [[лисна дршка|лисната дршка]] често е жолтеникава до розикава.<ref name="OSU" /> Наесен листовите добиваат can develop богати жолти, портокалови или црвени тонови, особено кај единките во континентални и планински краишта.<ref name="TSO" /><ref name="Botanikfoto">{{нмс |title=Bosnian maple (''Acer obtusatum'' syn. ''Acer opalus'' subsp. ''obtusatum'') |url=https://www.botanikfoto.com/en/images/bosnian-maple-acer-obtusatum-syn-acer-opalus-subsp-obtusatum-465218 |access-date=9 декември 2025 |website=Botanikfoto}}</ref> [[Цвет]]ови се мали и жолтеникаво зелени; излегуваат рано напролет и се отвораат пред или за време на разлистувањето. Сместени се на виснати штитчиња на тенки дршки и се [[опрашување|опрашуваат]] од инсекти.<ref name="OSU" /><ref name="Pallano">{{нмс |last=Paolucci |first=Marco |title=''Acer opalus'' subsp. ''obtusatum'' |url=https://pallano.altervista.org/acer-opalus-subsp-obtusatum.html |access-date=9 декември 2025 |website=Monte Pallano – Flora e natura dell'Abruzzo |language=it}}</ref> [[Плод]]от е пар [[крилесто оревче|крилести оревчиња]], каде секое оревче е заоблено и има пречник од 1 см и крилца долги 2,5–3&nbsp;см под приближно прав агол.<ref name="OSU" /> == Таксономија и именување == Јаворецот му припаѓа на одделот ''Monspessulana'' на јаворите. Таксонот првично е опишан како вид ''Acer obtusatum'' на почетокот на XIX век, а подоцна сведен на подвид на италијанскиот јавор од Валтер Гамс in 1925.<ref name="POWO" /><ref name="TSO" /> Сепак, балканската ботаника и понатаму го води како одделен вид.<ref name="ФлораМак1.6" /> == Распространетост и живеалишта == Ова дрво е домородно во [[Средна Европа|јужносредна Европа]] и [[западен Балкан]], чие живалиште се протега од [[Унгарија]] и северна [[Италија]] на југ преку [[Апенини]]те и [[Динариди]]те во [[Грција]] и соседните делови на средишното [[Средоземје]]; има одвоени популации во [[Алжир]].<ref name="POWO" /><ref name="TSO" /> Застапено е во Албанија, Босна и Херцеговина, Италија, Македонија, Словенија, Србија, Франција, Хрватска, Црна Гора.<ref name="TSO" /><ref name="Dryades">{{нмс |title=''Acer opalus'' Mill. subsp. ''obtusatum'' (Waldst. & Kit. ex Willd.) Gams |url=https://dryades.units.it/floritaly/index.php?id=3042 |access-date=9 декември 2025 |website=Flora Italiana digitale |publisher=Università degli Studi di Trieste |language=it}}</ref> Овој подвид типично расте во ридести и планински краишта, на надморска височина од неколку стотини метри до 1.800–2.000&nbsp;м на поволни места, особено на северни падини и во кланци каде летната [[суша]] е помалку изразена.<ref name="Arbolapp">{{нмс |title=Italian maple (''Acer opalus'') |url=https://www.arbolapp.es/en/species/info/acer-opalus |access-date=9 декември 2025 |website=Arbolapp |publisher=Real Jardín Botánico, CSIC}}</ref><ref name="TSO" /> Претпочита [[варовник|варовнички]] супстрати, каменести падини, сипови, шумски рабови и чистини, но и мешана листопадна шума. === Во Македонија === Јаворецот во [[Македонија]] постои во облиците f. ''obtusatum'' и f. ''obtusilobum''. Кај f. ''obtusatum'' врвовите на залистоците се заострени, а кај f. ''obtusatum'' истите се тапи. Застапени се на следниве места:<ref name="ФлораМак1.6" /> ==== f. ''obtusatum'' ==== f. ''obtusatum'' е познат за Мавровско — [[Маврови Анови]], [[Мавровска Река]], с. [[Маврово]]; [[Бистра (планина)|Бистра]] — [[Вели Врв]], [[Суво Поле (Бистра)|Суво Поле]], с. [[Галичник]], с. [[Тресонче]], с. [[Лазарополе]], [[Гарска Река]], [[Јама (Лазарополе)|Јама]] — р. [[Бистра (река)|Бистра]]; [[Кораб]] — [[Длабока Река]], с. [[Нистрово]], с. [[Жужње]], с. [[Танушевци]]; [[Крчин]]; клисура на р. [[Радика]] — [[Бигорски манастир]]; Кичево - [[Буковиќ (планина)|Буковиќ]], [[Кичевски манастир]], [[Лубен]], [[Баба Сач]]; [[Галичица]] — с. [[Отешево]], с. [[Стење]], с. [[Коњско (Ресенско)|Коњско]]. ''A. obtusatum'' s.1. се посочува за Тетово (Grisebach, 1843); пл. [[Бигла (планина)|Бигла]] и [[Јабланица]] (Bornmüller, 1925); клисурата на [[Црн Дрим]], Кавадарци с. [[Мрежичко]], Радобилска Планина, [[Беласица]], Делчево — пл. [[Голак]], [[Осогово]], [[Козјак (Козјачија)|Козјак]], [[Скопска Црна Гора]] (Петровић, 1934); клисурата на р. [[Треска]], Капина, Гостивар — [[Буковиќ (планина)|Буковиќ]] (Soška, 1938, 1939); Скопје — пл. Осој (Матвејева, 1968); Скопје — [[Жеден]] и [[Водно]] (Дренковски, 1969); Скопје — [[Кадина Река]] — с. [[Гумалево]] (Weber, 1938). ==== f. ''obtusilobum'' ==== f. ''obtusilobum'' f. obtusilobum Beck, Glas. Zem. Muz. BiH, 33:6 (1922) е познат за [[Шар Планина]] — с. [[Лисец]]; Мавровско — с. Маврово, Маврови Анови, Мавровска Река, [[Кожа (Врбен)|Кожа]]; Кораб — Длабока Река, с. Нистрово, [[Танушанска Река]]; [[Дешат]]; Клисура на р. Радика — Бигорски манастир; Дебар — с. [[Долно Косоврасти]], с. [[Баниште]]; Јама — Бистра; Кичево — Буковиќ, [[Китино Кале|Кале]], с. [[Цер (село)|Цер]]; Галичица — Отешево, с. Стење, с. Коњско, с. [[Пештани (Охридско)|Пештани]], с. [[Трпејца]], с. [[Петрино]]. ==== Други облици ==== Петков (1910) за околината на Преспанското Езеро — с. Коњско и с. Стење го посочува var. ''bosniacum'' f. ''glabra''. Weber (1951) за пл. Галичица го посочува обликот ''А. obtusatum'' W.K. var. ''anomalum'' f. ''subtrilobum'' (Beck). Дренковски (1974) за пл. [[Баба (планина)|Баба]] наведува нов облик ''A. obtusatum'' W.K. var. ''bosniacum'' (K. Maly) f. ''dassaretica'' (Drenkovski). Истата ја приклучува кон var. ''bosniacum'' и истовремено наведува дека var. ''bosniacum'' е присутен во планините на западна и јужна Македонија. Прашањето за статусот на var. ''bosniacum'' cè уште не е доволно јасно.<ref name="ФлораМак1.6" /> == Екологија == Во матичните живеалишта јаворецот е составен дел од мешаните широколисни шуми и шикарите. Често се среќава заедно со [[обична бука|обичната бука]] (''Fagus sylvatica''), [[благун|дабот благун]] (''Quercus pubescens''), [[црн габер|црниот габер]] (''Ostrya carpinifolia'') и други [[јавор]]и.<ref name="TSO" /><ref name="Arbolapp" /> Во Македонија вирее во појаси од дабови, букови и елово-букови шуми.<ref name="ФлораМак1.6" /> Цветовите рано напролет даваат [[нектар]] и [[полен]] за инсектите, меѓу кои и [[пчела|пчелите]] и [[осолика мува|осоликите муви]]. Како и другите јавори, крилестите оревчиња се распространуваат со [[ветар]]от, што овозможува колонизација на карпести сипови и изложени падини. Фиданките се вкоренуваат во полусенка и под грмушки или пак под растурени крошни, слично на другите средоземни јавори.<ref name="TSO" /><ref name="Gomez">{{наведено списание |last=Gómez-Aparicio |first=Lucia |last2=Zamora |first2=Rosario |last3=Gómez |first3=José M. |last4=Hódar |first4=José A. |year=2005 |title=The regeneration status of the endangered ''Acer opalus'' subsp. ''granatense'' in southeastern Spain |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S000632070400179X |journal=Biological Conservation |volume=121 |issue=2 |pages=195–207 |doi=10.1016/j.biocon.2004.04.021 |access-date=9 декември 2025|url-access=subscription }}</ref> == Одгледување == Јаворецот се одгледува како [[украсно растение|украсно дрво]] во [[арборетум]]и и градини, особено во Европа и Северна Америка. Важи за мразноотпорен, има пријатен заоблен облик, трпи калциумови почви и има украсни пролетни цветови и есенски бои.<ref name="RHS">{{нмс |title=''Acer opalus'' subsp. ''obtusatum'' |url=https://www.rhs.org.uk/plants/223/acer-opalus-subsp-obtusatum/details |access-date=9 декември 2025 |website=RHS Plants |publisher=Royal Horticultural Society}}</ref><ref name="TSO" /> Се смета за погоден за [[парк]]ови и добро расте на директно сонце на добро исцедени, по можност [[алкалија|алкални]] почви и издржлив на суша.<ref name="PanGlobal">{{нмс |title=''Acer opalus'' subsp. ''obtusatum'' |url=https://panglobalplants.com/product/acer-opalus-subsp-obtusatum/ |access-date=9 декември 2025 |website=Pan-Global Plants}}</ref><ref name="OSU" /> Застапен е во познатите збирки како [[Кралски ботанички градини во Кју|Кралските ботанички градини во Кју]] и Јоркширскиот арборетум во Англија, арборетумот Веспелар во Белгија и арборетумите во [[Северна Америка]].<ref name="TSO" /><ref name="TreeLib">{{нмс |title=''Acer opalus'' |url=https://treelib.ca/species/862/acer_opalus |access-date=9 декември 2025 |website=TreeLib}}</ref> Размножувањето обично се одвива од [[семе]], иако може да се [[калемење|калеми]] или пупи на подлога од сродни јавори.<ref name="Yeserchem">{{нмс |title=Unlocking the secrets of dishwashing liquid formula: a comprehensive guide to effective and eco-friendly solutions |url=https://yeserchem.com/unlocking-the-secrets-of-dishwashing-liquid-formula/ |access-date=9 декември 2025 |website=Yeser Chemicals}}</ref> == Поврзано == * [[Италијански јавор]] * [[Горски јавор]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Acer obtusatum}} {{Таксонска лента|from=Q9578464}} [[Категорија:Јавор]] [[Категорија:Флора на Македонија]] c8a0c5ao155pkg86tn79ttpg600oa01 5567633 5567618 2026-05-31T09:34:26Z Bjankuloski06 332 5567633 wikitext text/x-wiki {{другизначења4|дрво|кичевското село|Јаворец|врвот на Галичица|Јаворец (врв)}} {{Infraspeciesbox | name = Јаворец | image = Acer opalus subsp. obtusatum Klon włoski podgat. tępolistny 2024-04-13 01.jpg | image_caption = Јаворец во ботаничка градина во Вроцлав, Полска | status = LC | status_system = IUCN3.1 | genus = Acer | species = opalus | subspecies = obtusatum | authority = (Waldst. & Kit. ex Willd.) Gams | synonyms = {{простсписок| * ''Acer obtusatum'' Waldst. & Kit. ex Willd. * ''Acer opalus'' var. ''obtusatum'' (Waldst. & Kit. ex Willd.) Schwer. }} | synonyms_ref = }} '''Јаворец''' ([[биномна номенклатура|науч.]] ''Acer opalus'' subsp. ''obtusatum'') — [[подвид]] на [[Италијански јавор|италијанскиот јавор]] (''Acer opalus''), кој во постарата номенклатура се смета за одделен вид ''Acer obtusatum'',<ref name="ФлораМак1.6">{{ФлораМак1.6|1457-1459}}</ref> денес со статус на [[синоним (таксономија)|синоним]]. Во македонската литература се среќава како ''црвен јавор''<ref>{{МКЕ|629}}</ref><ref>Аврамовска, Јасмина (2013). ''[https://www.e-ucebnici.mon.gov.mk/pdf/149_Dentrologija_II_MAK_PRINT_WEB.pdf Дендрологија за II година шумарско-дрвопреработувачка струка]'', стр. 111</ref> но тоа име предизвикува забуна со ''[[црвен јавор|Acer rubrum]]'', кој е правилен носител на името. Ова [[дрво]] со мал до среден раст матично за планините и ридовите на [[Средна Европа|јужносредна Европа]] и [[Југоисточна Европа]], како и делови од Северна Африка, каде вирее на варовнички падини и мешани широколисни дрвни подрачја.<ref name="POWO">{{нмс |title=''Acer opalus'' subsp. ''obtusatum'' (Waldst. & Kit. ex Willd.) Gams |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77249132-1 |access-date=9 декември 2025 |website=Plants of the World Online |publisher=Royal Botanic Gardens, Kew}}</ref><ref name="TSO">{{нмс |last=Crowley |first=Dan |year=2019 |title=''Acer opalus'' Mill. |url=https://www.treesandshrubsonline.org/articles/acer/acer-opalus/ |access-date=9 декември 2025 |website=Trees and Shrubs Online |publisher=International Dendrology Society}}</ref> Во [[Македонија]] е застапен со два облика: f. ''obtusatum'' и f. ''obtusilobum''.<ref name="ФлораМак1.6" /> == Опис == Јаворецот е [[листопадно растение|листопадно]] [[дрво (растение)|дрво]] со мала до средна големина или голема [[грмушка]]. Во дивина достигнува типична висина од 8–13 м. Има заоблена [[крошна]] и кратко [[стебло]].<ref name="OSU">{{нмс |title=''Acer opalus'' subsp. ''obtusatum'' |url=https://landscapeplants.oregonstate.edu/plants/acer-opalus-subsp-obtusatum |access-date=9 декември 2025 |website=Oregon State University Landscape Plants |publisher=Oregon State University}}</ref><ref name="Cornell">{{нмс |title=Bosnian Maple |url=https://cornellbotanicgardens.org/plant/bosnian-maple/ |access-date=9 декември 2025 |website=Cornell Botanic Gardens}}</ref> [[Кора]]та is grey-brown, initially smooth, becoming scaly and fissured on older trees.<ref name="TSO" /> [[Лист]]овите се спротивни, прости и дланчесто залистени, обично со по 5 кратки, широки и заоблени залистоци и плитки засеци. Долги се 7–12 см и имаат пречник од 13–16 см; имаат темнозелена до среднозелена боја и мазна површина одозгора, а сивозелени и влакнести одоздола, по што се разликуваат од италијанскиот јавор (''A. opalus'').<ref name="OSU" /><ref name="TSO" /> Рабовите се неправилно назабени, а [[лисна дршка|лисната дршка]] често е жолтеникава до розикава.<ref name="OSU" /> Наесен листовите добиваат can develop богати жолти, портокалови или црвени тонови, особено кај единките во континентални и планински краишта.<ref name="TSO" /><ref name="Botanikfoto">{{нмс |title=Bosnian maple (''Acer obtusatum'' syn. ''Acer opalus'' subsp. ''obtusatum'') |url=https://www.botanikfoto.com/en/images/bosnian-maple-acer-obtusatum-syn-acer-opalus-subsp-obtusatum-465218 |access-date=9 декември 2025 |website=Botanikfoto}}</ref> [[Цвет]]ови се мали и жолтеникаво зелени; излегуваат рано напролет и се отвораат пред или за време на разлистувањето. Сместени се на виснати штитчиња на тенки дршки и се [[опрашување|опрашуваат]] од инсекти.<ref name="OSU" /><ref name="Pallano">{{нмс |last=Paolucci |first=Marco |title=''Acer opalus'' subsp. ''obtusatum'' |url=https://pallano.altervista.org/acer-opalus-subsp-obtusatum.html |access-date=9 декември 2025 |website=Monte Pallano – Flora e natura dell'Abruzzo |language=it}}</ref> [[Плод]]от е пар [[крилесто оревче|крилести оревчиња]], каде секое оревче е заоблено и има пречник од 1 см и крилца долги 2,5–3&nbsp;см под приближно прав агол.<ref name="OSU" /> == Таксономија и именување == Јаворецот му припаѓа на одделот ''Monspessulana'' на јаворите. Таксонот првично е опишан како вид ''Acer obtusatum'' на почетокот на XIX век, а подоцна сведен на подвид на италијанскиот јавор од Валтер Гамс in 1925.<ref name="POWO" /><ref name="TSO" /> Сепак, балканската ботаника и понатаму го води како одделен вид.<ref name="ФлораМак1.6" /> == Распространетост и живеалишта == Ова дрво е домородно во [[Средна Европа|јужносредна Европа]] и [[западен Балкан]], чие живалиште се протега од [[Унгарија]] и северна [[Италија]] на југ преку [[Апенини]]те и [[Динариди]]те во [[Грција]] и соседните делови на средишното [[Средоземје]]; има одвоени популации во [[Алжир]].<ref name="POWO" /><ref name="TSO" /> Застапено е во Албанија, Босна и Херцеговина, Италија, Македонија, Словенија, Србија, Франција, Хрватска, Црна Гора.<ref name="TSO" /><ref name="Dryades">{{нмс |title=''Acer opalus'' Mill. subsp. ''obtusatum'' (Waldst. & Kit. ex Willd.) Gams |url=https://dryades.units.it/floritaly/index.php?id=3042 |access-date=9 декември 2025 |website=Flora Italiana digitale |publisher=Università degli Studi di Trieste |language=it}}</ref> Овој подвид типично расте во ридести и планински краишта, на надморска височина од неколку стотини метри до 1.800–2.000&nbsp;м на поволни места, особено на северни падини и во кланци каде летната [[суша]] е помалку изразена.<ref name="Arbolapp">{{нмс |title=Italian maple (''Acer opalus'') |url=https://www.arbolapp.es/en/species/info/acer-opalus |access-date=9 декември 2025 |website=Arbolapp |publisher=Real Jardín Botánico, CSIC}}</ref><ref name="TSO" /> Претпочита [[варовник|варовнички]] супстрати, каменести падини, сипови, шумски рабови и чистини, но и мешана листопадна шума. === Во Македонија === Јаворецот во [[Македонија]] постои во облиците f. ''obtusatum'' и f. ''obtusilobum''. Кај f. ''obtusatum'' врвовите на залистоците се заострени, а кај f. ''obtusatum'' истите се тапи. Застапени се на следниве места:<ref name="ФлораМак1.6" /> ==== f. ''obtusatum'' ==== f. ''obtusatum'' е познат за Мавровско — [[Маврови Анови]], [[Мавровска Река]], с. [[Маврово]]; [[Бистра (планина)|Бистра]] — [[Вели Врв]], [[Суво Поле (Бистра)|Суво Поле]], с. [[Галичник]], с. [[Тресонче]], с. [[Лазарополе]], [[Гарска Река]], [[Јама (Лазарополе)|Јама]] — р. [[Бистра (река)|Бистра]]; [[Кораб]] — [[Длабока Река]], с. [[Нистрово]], с. [[Жужње]], с. [[Танушевци]]; [[Крчин]]; клисура на р. [[Радика]] — [[Бигорски манастир]]; Кичево - [[Буковиќ (планина)|Буковиќ]], [[Кичевски манастир]], [[Лубен]], [[Баба Сач]]; [[Галичица]] — с. [[Отешево]], с. [[Стење]], с. [[Коњско (Ресенско)|Коњско]]. ''A. obtusatum'' s.1. се посочува за Тетово (Grisebach, 1843); пл. [[Бигла (планина)|Бигла]] и [[Јабланица]] (Bornmüller, 1925); клисурата на [[Црн Дрим]], Кавадарци с. [[Мрежичко]], Радобилска Планина, [[Беласица]], Делчево — пл. [[Голак]], [[Осогово]], [[Козјак (Козјачија)|Козјак]], [[Скопска Црна Гора]] (Петровић, 1934); клисурата на р. [[Треска]], Капина, Гостивар — [[Буковиќ (планина)|Буковиќ]] (Soška, 1938, 1939); Скопје — пл. Осој (Матвејева, 1968); Скопје — [[Жеден]] и [[Водно]] (Дренковски, 1969); Скопје — [[Кадина Река]] — с. [[Гумалево]] (Weber, 1938). ==== f. ''obtusilobum'' ==== f. ''obtusilobum'' f. obtusilobum Beck, Glas. Zem. Muz. BiH, 33:6 (1922) е познат за [[Шар Планина]] — с. [[Лисец]]; Мавровско — с. Маврово, Маврови Анови, Мавровска Река, [[Кожа (Врбен)|Кожа]]; Кораб — Длабока Река, с. Нистрово, [[Танушанска Река]]; [[Дешат]]; Клисура на р. Радика — Бигорски манастир; Дебар — с. [[Долно Косоврасти]], с. [[Баниште]]; Јама — Бистра; Кичево — Буковиќ, [[Китино Кале|Кале]], с. [[Цер (село)|Цер]]; Галичица — Отешево, с. Стење, с. Коњско, с. [[Пештани (Охридско)|Пештани]], с. [[Трпејца]], с. [[Петрино]]. ==== Други облици ==== Петков (1910) за околината на Преспанското Езеро — с. Коњско и с. Стење го посочува var. ''bosniacum'' f. ''glabra''. Weber (1951) за пл. Галичица го посочува обликот ''А. obtusatum'' W.K. var. ''anomalum'' f. ''subtrilobum'' (Beck). Дренковски (1974) за пл. [[Баба (планина)|Баба]] наведува нов облик ''A. obtusatum'' W.K. var. ''bosniacum'' (K. Maly) f. ''dassaretica'' (Drenkovski). Истата ја приклучува кон var. ''bosniacum'' и истовремено наведува дека var. ''bosniacum'' е присутен во планините на западна и јужна Македонија. Прашањето за статусот на var. ''bosniacum'' cè уште не е доволно јасно.<ref name="ФлораМак1.6" /> == Екологија == Во матичните живеалишта јаворецот е составен дел од мешаните широколисни шуми и шикарите. Често се среќава заедно со [[обична бука|обичната бука]] (''Fagus sylvatica''), [[благун|дабот благун]] (''Quercus pubescens''), [[црн габер|црниот габер]] (''Ostrya carpinifolia'') и други [[јавор]]и.<ref name="TSO" /><ref name="Arbolapp" /> Во Македонија вирее во појаси од дабови, букови и елово-букови шуми.<ref name="ФлораМак1.6" /> Цветовите рано напролет даваат [[нектар]] и [[полен]] за инсектите, меѓу кои и [[пчела|пчелите]] и [[осолика мува|осоликите муви]]. Како и другите јавори, крилестите оревчиња се распространуваат со [[ветар]]от, што овозможува колонизација на карпести сипови и изложени падини. Фиданките се вкоренуваат во полусенка и под грмушки или пак под растурени крошни, слично на другите средоземни јавори.<ref name="TSO" /><ref name="Gomez">{{наведено списание |last=Gómez-Aparicio |first=Lucia |last2=Zamora |first2=Rosario |last3=Gómez |first3=José M. |last4=Hódar |first4=José A. |year=2005 |title=The regeneration status of the endangered ''Acer opalus'' subsp. ''granatense'' in southeastern Spain |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S000632070400179X |journal=Biological Conservation |volume=121 |issue=2 |pages=195–207 |doi=10.1016/j.biocon.2004.04.021 |access-date=9 декември 2025|url-access=subscription }}</ref> == Одгледување == Јаворецот се одгледува како [[украсно растение|украсно дрво]] во [[арборетум]]и и градини, особено во Европа и Северна Америка. Важи за мразноотпорен, има пријатен заоблен облик, трпи калциумови почви и има украсни пролетни цветови и есенски бои.<ref name="RHS">{{нмс |title=''Acer opalus'' subsp. ''obtusatum'' |url=https://www.rhs.org.uk/plants/223/acer-opalus-subsp-obtusatum/details |access-date=9 декември 2025 |website=RHS Plants |publisher=Royal Horticultural Society}}</ref><ref name="TSO" /> Се смета за погоден за [[парк]]ови и добро расте на директно сонце на добро исцедени, по можност [[алкалија|алкални]] почви и издржлив на суша.<ref name="PanGlobal">{{нмс |title=''Acer opalus'' subsp. ''obtusatum'' |url=https://panglobalplants.com/product/acer-opalus-subsp-obtusatum/ |access-date=9 декември 2025 |website=Pan-Global Plants}}</ref><ref name="OSU" /> Застапен е во познатите збирки како [[Кралски ботанички градини во Кју|Кралските ботанички градини во Кју]] и Јоркширскиот арборетум во Англија, арборетумот Веспелар во Белгија и арборетумите во [[Северна Америка]].<ref name="TSO" /><ref name="TreeLib">{{нмс |title=''Acer opalus'' |url=https://treelib.ca/species/862/acer_opalus |access-date=9 декември 2025 |website=TreeLib}}</ref> Размножувањето обично се одвива од [[семе]], иако може да се [[калемење|калеми]] или пупи на подлога од сродни јавори.<ref name="Yeserchem">{{нмс |title=Unlocking the secrets of dishwashing liquid formula: a comprehensive guide to effective and eco-friendly solutions |url=https://yeserchem.com/unlocking-the-secrets-of-dishwashing-liquid-formula/ |access-date=9 декември 2025 |website=Yeser Chemicals}}</ref> == Поврзано == * [[Италијански јавор]] * [[Горски јавор]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Acer obtusatum}} {{Таксонска лента|from=Q9578464}} [[Категорија:Јавор]] [[Категорија:Флора на Македонија]] 7ylv7yz6be1yiipf9w901mvfa9r8ku9 5567635 5567633 2026-05-31T09:35:19Z Bjankuloski06 332 5567635 wikitext text/x-wiki {{другизначења4|вид дрво|кичевското село|Јаворец|врвот на Галичица|Јаворец (врв)}} {{Infraspeciesbox | name = Јаворец | image = Acer opalus subsp. obtusatum Klon włoski podgat. tępolistny 2024-04-13 01.jpg | image_caption = Јаворец во ботаничка градина во Вроцлав, Полска | status = LC | status_system = IUCN3.1 | genus = Acer | species = opalus | subspecies = obtusatum | authority = (Waldst. & Kit. ex Willd.) Gams | synonyms = {{простсписок| * ''Acer obtusatum'' Waldst. & Kit. ex Willd. * ''Acer opalus'' var. ''obtusatum'' (Waldst. & Kit. ex Willd.) Schwer. }} | synonyms_ref = }} '''Јаворец''' ([[биномна номенклатура|науч.]] ''Acer opalus'' subsp. ''obtusatum'') — [[подвид]] на [[Италијански јавор|италијанскиот јавор]] (''Acer opalus''), кој во постарата номенклатура се смета за одделен вид ''Acer obtusatum'',<ref name="ФлораМак1.6">{{ФлораМак1.6|1457-1459}}</ref> денес со статус на [[синоним (таксономија)|синоним]]. Во македонската литература се среќава како ''црвен јавор''<ref>{{МКЕ|629}}</ref><ref>Аврамовска, Јасмина (2013). ''[https://www.e-ucebnici.mon.gov.mk/pdf/149_Dentrologija_II_MAK_PRINT_WEB.pdf Дендрологија за II година шумарско-дрвопреработувачка струка]'', стр. 111</ref> но тоа име предизвикува забуна со ''[[црвен јавор|Acer rubrum]]'', кој е правилен носител на името. Ова [[дрво]] со мал до среден раст матично за планините и ридовите на [[Средна Европа|јужносредна Европа]] и [[Југоисточна Европа]], како и делови од Северна Африка, каде вирее на варовнички падини и мешани широколисни дрвни подрачја.<ref name="POWO">{{нмс |title=''Acer opalus'' subsp. ''obtusatum'' (Waldst. & Kit. ex Willd.) Gams |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77249132-1 |access-date=9 декември 2025 |website=Plants of the World Online |publisher=Royal Botanic Gardens, Kew}}</ref><ref name="TSO">{{нмс |last=Crowley |first=Dan |year=2019 |title=''Acer opalus'' Mill. |url=https://www.treesandshrubsonline.org/articles/acer/acer-opalus/ |access-date=9 декември 2025 |website=Trees and Shrubs Online |publisher=International Dendrology Society}}</ref> Во [[Македонија]] е застапен со два облика: f. ''obtusatum'' и f. ''obtusilobum''.<ref name="ФлораМак1.6" /> == Опис == Јаворецот е [[листопадно растение|листопадно]] [[дрво (растение)|дрво]] со мала до средна големина или голема [[грмушка]]. Во дивина достигнува типична висина од 8–13 м. Има заоблена [[крошна]] и кратко [[стебло]].<ref name="OSU">{{нмс |title=''Acer opalus'' subsp. ''obtusatum'' |url=https://landscapeplants.oregonstate.edu/plants/acer-opalus-subsp-obtusatum |access-date=9 декември 2025 |website=Oregon State University Landscape Plants |publisher=Oregon State University}}</ref><ref name="Cornell">{{нмс |title=Bosnian Maple |url=https://cornellbotanicgardens.org/plant/bosnian-maple/ |access-date=9 декември 2025 |website=Cornell Botanic Gardens}}</ref> [[Кора]]та е сивокафеава, првично мазна, а потоа станува лушпеста и испукана кај постарите дрва.<ref name="TSO" /> [[Лист]]овите се спротивни, прости и дланчесто залистени, обично со по 5 кратки, широки и заоблени залистоци и плитки засеци. Долги се 7–12 см и имаат пречник од 13–16 см; имаат темнозелена до среднозелена боја и мазна површина одозгора, а сивозелени и влакнести одоздола, по што се разликуваат од италијанскиот јавор (''A. opalus'').<ref name="OSU" /><ref name="TSO" /> Рабовите се неправилно назабени, а [[лисна дршка|лисната дршка]] често е жолтеникава до розикава.<ref name="OSU" /> Наесен листовите добиваат can develop богати жолти, портокалови или црвени тонови, особено кај единките во континентални и планински краишта.<ref name="TSO" /><ref name="Botanikfoto">{{нмс |title=Bosnian maple (''Acer obtusatum'' syn. ''Acer opalus'' subsp. ''obtusatum'') |url=https://www.botanikfoto.com/en/images/bosnian-maple-acer-obtusatum-syn-acer-opalus-subsp-obtusatum-465218 |access-date=9 декември 2025 |website=Botanikfoto}}</ref> [[Цвет]]ови се мали и жолтеникаво зелени; излегуваат рано напролет и се отвораат пред или за време на разлистувањето. Сместени се на виснати штитчиња на тенки дршки и се [[опрашување|опрашуваат]] од инсекти.<ref name="OSU" /><ref name="Pallano">{{нмс |last=Paolucci |first=Marco |title=''Acer opalus'' subsp. ''obtusatum'' |url=https://pallano.altervista.org/acer-opalus-subsp-obtusatum.html |access-date=9 декември 2025 |website=Monte Pallano – Flora e natura dell'Abruzzo |language=it}}</ref> [[Плод]]от е пар [[крилесто оревче|крилести оревчиња]], каде секое оревче е заоблено и има пречник од 1 см и крилца долги 2,5–3&nbsp;см под приближно прав агол.<ref name="OSU" /> == Таксономија и именување == Јаворецот му припаѓа на одделот ''Monspessulana'' на јаворите. Таксонот првично е опишан како вид ''Acer obtusatum'' на почетокот на XIX век, а подоцна сведен на подвид на италијанскиот јавор од Валтер Гамс in 1925.<ref name="POWO" /><ref name="TSO" /> Сепак, балканската ботаника и понатаму го води како одделен вид.<ref name="ФлораМак1.6" /> == Распространетост и живеалишта == Ова дрво е домородно во [[Средна Европа|јужносредна Европа]] и [[западен Балкан]], чие живалиште се протега од [[Унгарија]] и северна [[Италија]] на југ преку [[Апенини]]те и [[Динариди]]те во [[Грција]] и соседните делови на средишното [[Средоземје]]; има одвоени популации во [[Алжир]].<ref name="POWO" /><ref name="TSO" /> Застапено е во Албанија, Босна и Херцеговина, Италија, Македонија, Словенија, Србија, Франција, Хрватска, Црна Гора.<ref name="TSO" /><ref name="Dryades">{{нмс |title=''Acer opalus'' Mill. subsp. ''obtusatum'' (Waldst. & Kit. ex Willd.) Gams |url=https://dryades.units.it/floritaly/index.php?id=3042 |access-date=9 декември 2025 |website=Flora Italiana digitale |publisher=Università degli Studi di Trieste |language=it}}</ref> Овој подвид типично расте во ридести и планински краишта, на надморска височина од неколку стотини метри до 1.800–2.000&nbsp;м на поволни места, особено на северни падини и во кланци каде летната [[суша]] е помалку изразена.<ref name="Arbolapp">{{нмс |title=Italian maple (''Acer opalus'') |url=https://www.arbolapp.es/en/species/info/acer-opalus |access-date=9 декември 2025 |website=Arbolapp |publisher=Real Jardín Botánico, CSIC}}</ref><ref name="TSO" /> Претпочита [[варовник|варовнички]] супстрати, каменести падини, сипови, шумски рабови и чистини, но и мешана листопадна шума. === Во Македонија === Јаворецот во [[Македонија]] постои во облиците f. ''obtusatum'' и f. ''obtusilobum''. Кај f. ''obtusatum'' врвовите на залистоците се заострени, а кај f. ''obtusatum'' истите се тапи. Застапени се на следниве места:<ref name="ФлораМак1.6" /> ==== f. ''obtusatum'' ==== f. ''obtusatum'' е познат за Мавровско — [[Маврови Анови]], [[Мавровска Река]], с. [[Маврово]]; [[Бистра (планина)|Бистра]] — [[Вели Врв]], [[Суво Поле (Бистра)|Суво Поле]], с. [[Галичник]], с. [[Тресонче]], с. [[Лазарополе]], [[Гарска Река]], [[Јама (Лазарополе)|Јама]] — р. [[Бистра (река)|Бистра]]; [[Кораб]] — [[Длабока Река]], с. [[Нистрово]], с. [[Жужње]], с. [[Танушевци]]; [[Крчин]]; клисура на р. [[Радика]] — [[Бигорски манастир]]; Кичево - [[Буковиќ (планина)|Буковиќ]], [[Кичевски манастир]], [[Лубен]], [[Баба Сач]]; [[Галичица]] — с. [[Отешево]], с. [[Стење]], с. [[Коњско (Ресенско)|Коњско]]. ''A. obtusatum'' s.1. се посочува за Тетово (Grisebach, 1843); пл. [[Бигла (планина)|Бигла]] и [[Јабланица]] (Bornmüller, 1925); клисурата на [[Црн Дрим]], Кавадарци с. [[Мрежичко]], Радобилска Планина, [[Беласица]], Делчево — пл. [[Голак]], [[Осогово]], [[Козјак (Козјачија)|Козјак]], [[Скопска Црна Гора]] (Петровић, 1934); клисурата на р. [[Треска]], Капина, Гостивар — [[Буковиќ (планина)|Буковиќ]] (Soška, 1938, 1939); Скопје — пл. Осој (Матвејева, 1968); Скопје — [[Жеден]] и [[Водно]] (Дренковски, 1969); Скопје — [[Кадина Река]] — с. [[Гумалево]] (Weber, 1938). ==== f. ''obtusilobum'' ==== f. ''obtusilobum'' f. obtusilobum Beck, Glas. Zem. Muz. BiH, 33:6 (1922) е познат за [[Шар Планина]] — с. [[Лисец]]; Мавровско — с. Маврово, Маврови Анови, Мавровска Река, [[Кожа (Врбен)|Кожа]]; Кораб — Длабока Река, с. Нистрово, [[Танушанска Река]]; [[Дешат]]; Клисура на р. Радика — Бигорски манастир; Дебар — с. [[Долно Косоврасти]], с. [[Баниште]]; Јама — Бистра; Кичево — Буковиќ, [[Китино Кале|Кале]], с. [[Цер (село)|Цер]]; Галичица — Отешево, с. Стење, с. Коњско, с. [[Пештани (Охридско)|Пештани]], с. [[Трпејца]], с. [[Петрино]]. ==== Други облици ==== Петков (1910) за околината на Преспанското Езеро — с. Коњско и с. Стење го посочува var. ''bosniacum'' f. ''glabra''. Weber (1951) за пл. Галичица го посочува обликот ''А. obtusatum'' W.K. var. ''anomalum'' f. ''subtrilobum'' (Beck). Дренковски (1974) за пл. [[Баба (планина)|Баба]] наведува нов облик ''A. obtusatum'' W.K. var. ''bosniacum'' (K. Maly) f. ''dassaretica'' (Drenkovski). Истата ја приклучува кон var. ''bosniacum'' и истовремено наведува дека var. ''bosniacum'' е присутен во планините на западна и јужна Македонија. Прашањето за статусот на var. ''bosniacum'' cè уште не е доволно јасно.<ref name="ФлораМак1.6" /> == Екологија == Во матичните живеалишта јаворецот е составен дел од мешаните широколисни шуми и шикарите. Често се среќава заедно со [[обична бука|обичната бука]] (''Fagus sylvatica''), [[благун|дабот благун]] (''Quercus pubescens''), [[црн габер|црниот габер]] (''Ostrya carpinifolia'') и други [[јавор]]и.<ref name="TSO" /><ref name="Arbolapp" /> Во Македонија вирее во појаси од дабови, букови и елово-букови шуми.<ref name="ФлораМак1.6" /> Цветовите рано напролет даваат [[нектар]] и [[полен]] за инсектите, меѓу кои и [[пчела|пчелите]] и [[осолика мува|осоликите муви]]. Како и другите јавори, крилестите оревчиња се распространуваат со [[ветар]]от, што овозможува колонизација на карпести сипови и изложени падини. Фиданките се вкоренуваат во полусенка и под грмушки или пак под растурени крошни, слично на другите средоземни јавори.<ref name="TSO" /><ref name="Gomez">{{наведено списание |last=Gómez-Aparicio |first=Lucia |last2=Zamora |first2=Rosario |last3=Gómez |first3=José M. |last4=Hódar |first4=José A. |year=2005 |title=The regeneration status of the endangered ''Acer opalus'' subsp. ''granatense'' in southeastern Spain |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S000632070400179X |journal=Biological Conservation |volume=121 |issue=2 |pages=195–207 |doi=10.1016/j.biocon.2004.04.021 |access-date=9 декември 2025|url-access=subscription }}</ref> == Одгледување == Јаворецот се одгледува како [[украсно растение|украсно дрво]] во [[арборетум]]и и градини, особено во Европа и Северна Америка. Важи за мразноотпорен, има пријатен заоблен облик, трпи калциумови почви и има украсни пролетни цветови и есенски бои.<ref name="RHS">{{нмс |title=''Acer opalus'' subsp. ''obtusatum'' |url=https://www.rhs.org.uk/plants/223/acer-opalus-subsp-obtusatum/details |access-date=9 декември 2025 |website=RHS Plants |publisher=Royal Horticultural Society}}</ref><ref name="TSO" /> Се смета за погоден за [[парк]]ови и добро расте на директно сонце на добро исцедени, по можност [[алкалија|алкални]] почви и издржлив на суша.<ref name="PanGlobal">{{нмс |title=''Acer opalus'' subsp. ''obtusatum'' |url=https://panglobalplants.com/product/acer-opalus-subsp-obtusatum/ |access-date=9 декември 2025 |website=Pan-Global Plants}}</ref><ref name="OSU" /> Застапен е во познатите збирки како [[Кралски ботанички градини во Кју|Кралските ботанички градини во Кју]] и Јоркширскиот арборетум во Англија, арборетумот Веспелар во Белгија и арборетумите во [[Северна Америка]].<ref name="TSO" /><ref name="TreeLib">{{нмс |title=''Acer opalus'' |url=https://treelib.ca/species/862/acer_opalus |access-date=9 декември 2025 |website=TreeLib}}</ref> Размножувањето обично се одвива од [[семе]], иако може да се [[калемење|калеми]] или пупи на подлога од сродни јавори.<ref name="Yeserchem">{{нмс |title=Unlocking the secrets of dishwashing liquid formula: a comprehensive guide to effective and eco-friendly solutions |url=https://yeserchem.com/unlocking-the-secrets-of-dishwashing-liquid-formula/ |access-date=9 декември 2025 |website=Yeser Chemicals}}</ref> == Поврзано == * [[Италијански јавор]] * [[Горски јавор]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Acer obtusatum}} {{Таксонска лента|from=Q9578464}} [[Категорија:Јавор]] [[Категорија:Флора на Македонија]] eolivgv6x6fi18q63mae9wsqjwm4lnf 5567636 5567635 2026-05-31T09:35:39Z Bjankuloski06 332 /* Во Македонија */ 5567636 wikitext text/x-wiki {{другизначења4|вид дрво|кичевското село|Јаворец|врвот на Галичица|Јаворец (врв)}} {{Infraspeciesbox | name = Јаворец | image = Acer opalus subsp. obtusatum Klon włoski podgat. tępolistny 2024-04-13 01.jpg | image_caption = Јаворец во ботаничка градина во Вроцлав, Полска | status = LC | status_system = IUCN3.1 | genus = Acer | species = opalus | subspecies = obtusatum | authority = (Waldst. & Kit. ex Willd.) Gams | synonyms = {{простсписок| * ''Acer obtusatum'' Waldst. & Kit. ex Willd. * ''Acer opalus'' var. ''obtusatum'' (Waldst. & Kit. ex Willd.) Schwer. }} | synonyms_ref = }} '''Јаворец''' ([[биномна номенклатура|науч.]] ''Acer opalus'' subsp. ''obtusatum'') — [[подвид]] на [[Италијански јавор|италијанскиот јавор]] (''Acer opalus''), кој во постарата номенклатура се смета за одделен вид ''Acer obtusatum'',<ref name="ФлораМак1.6">{{ФлораМак1.6|1457-1459}}</ref> денес со статус на [[синоним (таксономија)|синоним]]. Во македонската литература се среќава како ''црвен јавор''<ref>{{МКЕ|629}}</ref><ref>Аврамовска, Јасмина (2013). ''[https://www.e-ucebnici.mon.gov.mk/pdf/149_Dentrologija_II_MAK_PRINT_WEB.pdf Дендрологија за II година шумарско-дрвопреработувачка струка]'', стр. 111</ref> но тоа име предизвикува забуна со ''[[црвен јавор|Acer rubrum]]'', кој е правилен носител на името. Ова [[дрво]] со мал до среден раст матично за планините и ридовите на [[Средна Европа|јужносредна Европа]] и [[Југоисточна Европа]], како и делови од Северна Африка, каде вирее на варовнички падини и мешани широколисни дрвни подрачја.<ref name="POWO">{{нмс |title=''Acer opalus'' subsp. ''obtusatum'' (Waldst. & Kit. ex Willd.) Gams |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77249132-1 |access-date=9 декември 2025 |website=Plants of the World Online |publisher=Royal Botanic Gardens, Kew}}</ref><ref name="TSO">{{нмс |last=Crowley |first=Dan |year=2019 |title=''Acer opalus'' Mill. |url=https://www.treesandshrubsonline.org/articles/acer/acer-opalus/ |access-date=9 декември 2025 |website=Trees and Shrubs Online |publisher=International Dendrology Society}}</ref> Во [[Македонија]] е застапен со два облика: f. ''obtusatum'' и f. ''obtusilobum''.<ref name="ФлораМак1.6" /> == Опис == Јаворецот е [[листопадно растение|листопадно]] [[дрво (растение)|дрво]] со мала до средна големина или голема [[грмушка]]. Во дивина достигнува типична висина од 8–13 м. Има заоблена [[крошна]] и кратко [[стебло]].<ref name="OSU">{{нмс |title=''Acer opalus'' subsp. ''obtusatum'' |url=https://landscapeplants.oregonstate.edu/plants/acer-opalus-subsp-obtusatum |access-date=9 декември 2025 |website=Oregon State University Landscape Plants |publisher=Oregon State University}}</ref><ref name="Cornell">{{нмс |title=Bosnian Maple |url=https://cornellbotanicgardens.org/plant/bosnian-maple/ |access-date=9 декември 2025 |website=Cornell Botanic Gardens}}</ref> [[Кора]]та е сивокафеава, првично мазна, а потоа станува лушпеста и испукана кај постарите дрва.<ref name="TSO" /> [[Лист]]овите се спротивни, прости и дланчесто залистени, обично со по 5 кратки, широки и заоблени залистоци и плитки засеци. Долги се 7–12 см и имаат пречник од 13–16 см; имаат темнозелена до среднозелена боја и мазна површина одозгора, а сивозелени и влакнести одоздола, по што се разликуваат од италијанскиот јавор (''A. opalus'').<ref name="OSU" /><ref name="TSO" /> Рабовите се неправилно назабени, а [[лисна дршка|лисната дршка]] често е жолтеникава до розикава.<ref name="OSU" /> Наесен листовите добиваат can develop богати жолти, портокалови или црвени тонови, особено кај единките во континентални и планински краишта.<ref name="TSO" /><ref name="Botanikfoto">{{нмс |title=Bosnian maple (''Acer obtusatum'' syn. ''Acer opalus'' subsp. ''obtusatum'') |url=https://www.botanikfoto.com/en/images/bosnian-maple-acer-obtusatum-syn-acer-opalus-subsp-obtusatum-465218 |access-date=9 декември 2025 |website=Botanikfoto}}</ref> [[Цвет]]ови се мали и жолтеникаво зелени; излегуваат рано напролет и се отвораат пред или за време на разлистувањето. Сместени се на виснати штитчиња на тенки дршки и се [[опрашување|опрашуваат]] од инсекти.<ref name="OSU" /><ref name="Pallano">{{нмс |last=Paolucci |first=Marco |title=''Acer opalus'' subsp. ''obtusatum'' |url=https://pallano.altervista.org/acer-opalus-subsp-obtusatum.html |access-date=9 декември 2025 |website=Monte Pallano – Flora e natura dell'Abruzzo |language=it}}</ref> [[Плод]]от е пар [[крилесто оревче|крилести оревчиња]], каде секое оревче е заоблено и има пречник од 1 см и крилца долги 2,5–3&nbsp;см под приближно прав агол.<ref name="OSU" /> == Таксономија и именување == Јаворецот му припаѓа на одделот ''Monspessulana'' на јаворите. Таксонот првично е опишан како вид ''Acer obtusatum'' на почетокот на XIX век, а подоцна сведен на подвид на италијанскиот јавор од Валтер Гамс in 1925.<ref name="POWO" /><ref name="TSO" /> Сепак, балканската ботаника и понатаму го води како одделен вид.<ref name="ФлораМак1.6" /> == Распространетост и живеалишта == Ова дрво е домородно во [[Средна Европа|јужносредна Европа]] и [[западен Балкан]], чие живалиште се протега од [[Унгарија]] и северна [[Италија]] на југ преку [[Апенини]]те и [[Динариди]]те во [[Грција]] и соседните делови на средишното [[Средоземје]]; има одвоени популации во [[Алжир]].<ref name="POWO" /><ref name="TSO" /> Застапено е во Албанија, Босна и Херцеговина, Италија, Македонија, Словенија, Србија, Франција, Хрватска, Црна Гора.<ref name="TSO" /><ref name="Dryades">{{нмс |title=''Acer opalus'' Mill. subsp. ''obtusatum'' (Waldst. & Kit. ex Willd.) Gams |url=https://dryades.units.it/floritaly/index.php?id=3042 |access-date=9 декември 2025 |website=Flora Italiana digitale |publisher=Università degli Studi di Trieste |language=it}}</ref> Овој подвид типично расте во ридести и планински краишта, на надморска височина од неколку стотини метри до 1.800–2.000&nbsp;м на поволни места, особено на северни падини и во кланци каде летната [[суша]] е помалку изразена.<ref name="Arbolapp">{{нмс |title=Italian maple (''Acer opalus'') |url=https://www.arbolapp.es/en/species/info/acer-opalus |access-date=9 декември 2025 |website=Arbolapp |publisher=Real Jardín Botánico, CSIC}}</ref><ref name="TSO" /> Претпочита [[варовник|варовнички]] супстрати, каменести падини, сипови, шумски рабови и чистини, но и мешана листопадна шума. === Во Македонија === Јаворецот во [[Македонија]] постои во облиците f. ''obtusatum'' и f. ''obtusilobum''. Кај f. ''obtusatum'' врвовите на залистоците се заострени, а кај f. ''obtusatum'' истите се тапи. Застапени се на следниве места:<ref name="ФлораМак1.6" /> ==== f. ''obtusatum'' ==== f. ''obtusatum'' е познат за Мавровско — [[Маврови Анови]], [[Мавровска Река]], с. [[Маврово]]; [[Бистра (планина)|Бистра]] — [[Вели Врв]], [[Суво Поле (Бистра)|Суво Поле]], с. [[Галичник]], с. [[Тресонче]], с. [[Лазарополе]], [[Гарска Река]], [[Јама (Лазарополе)|Јама]] — р. [[Бистра (река)|Бистра]]; [[Кораб]] — [[Длабока Река]], с. [[Нистрово]], с. [[Жужње]], с. [[Танушевци]]; [[Крчин]]; клисура на р. [[Радика]] — [[Бигорски манастир]]; Кичево - [[Буковиќ (планина)|Буковиќ]], [[Кичевски манастир]], [[Лубен]], [[Баба Сач]]; [[Галичица]] — с. [[Отешево]], с. [[Стење]], с. [[Коњско (Ресенско)|Коњско]]. :''A. obtusatum'' s.l. се посочува за Тетово (Grisebach, 1843); пл. [[Бигла (планина)|Бигла]] и [[Јабланица]] (Bornmüller, 1925); клисурата на [[Црн Дрим]], Кавадарци с. [[Мрежичко]], Радобилска Планина, [[Беласица]], Делчево — пл. [[Голак]], [[Осогово]], [[Козјак (Козјачија)|Козјак]], [[Скопска Црна Гора]] (Петровић, 1934); клисурата на р. [[Треска]], Капина, Гостивар — [[Буковиќ (планина)|Буковиќ]] (Soška, 1938, 1939); Скопје — пл. Осој (Матвејева, 1968); Скопје — [[Жеден]] и [[Водно]] (Дренковски, 1969); Скопје — [[Кадина Река]] — с. [[Гумалево]] (Weber, 1938). ==== f. ''obtusilobum'' ==== f. ''obtusilobum'' f. obtusilobum Beck, Glas. Zem. Muz. BiH, 33:6 (1922) е познат за [[Шар Планина]] — с. [[Лисец]]; Мавровско — с. Маврово, Маврови Анови, Мавровска Река, [[Кожа (Врбен)|Кожа]]; Кораб — Длабока Река, с. Нистрово, [[Танушанска Река]]; [[Дешат]]; Клисура на р. Радика — Бигорски манастир; Дебар — с. [[Долно Косоврасти]], с. [[Баниште]]; Јама — Бистра; Кичево — Буковиќ, [[Китино Кале|Кале]], с. [[Цер (село)|Цер]]; Галичица — Отешево, с. Стење, с. Коњско, с. [[Пештани (Охридско)|Пештани]], с. [[Трпејца]], с. [[Петрино]]. ==== Други облици ==== Петков (1910) за околината на Преспанското Езеро — с. Коњско и с. Стење го посочува var. ''bosniacum'' f. ''glabra''. Weber (1951) за пл. Галичица го посочува обликот ''А. obtusatum'' W.K. var. ''anomalum'' f. ''subtrilobum'' (Beck). Дренковски (1974) за пл. [[Баба (планина)|Баба]] наведува нов облик ''A. obtusatum'' W.K. var. ''bosniacum'' (K. Maly) f. ''dassaretica'' (Drenkovski). Истата ја приклучува кон var. ''bosniacum'' и истовремено наведува дека var. ''bosniacum'' е присутен во планините на западна и јужна Македонија. Прашањето за статусот на var. ''bosniacum'' cè уште не е доволно јасно.<ref name="ФлораМак1.6" /> == Екологија == Во матичните живеалишта јаворецот е составен дел од мешаните широколисни шуми и шикарите. Често се среќава заедно со [[обична бука|обичната бука]] (''Fagus sylvatica''), [[благун|дабот благун]] (''Quercus pubescens''), [[црн габер|црниот габер]] (''Ostrya carpinifolia'') и други [[јавор]]и.<ref name="TSO" /><ref name="Arbolapp" /> Во Македонија вирее во појаси од дабови, букови и елово-букови шуми.<ref name="ФлораМак1.6" /> Цветовите рано напролет даваат [[нектар]] и [[полен]] за инсектите, меѓу кои и [[пчела|пчелите]] и [[осолика мува|осоликите муви]]. Како и другите јавори, крилестите оревчиња се распространуваат со [[ветар]]от, што овозможува колонизација на карпести сипови и изложени падини. Фиданките се вкоренуваат во полусенка и под грмушки или пак под растурени крошни, слично на другите средоземни јавори.<ref name="TSO" /><ref name="Gomez">{{наведено списание |last=Gómez-Aparicio |first=Lucia |last2=Zamora |first2=Rosario |last3=Gómez |first3=José M. |last4=Hódar |first4=José A. |year=2005 |title=The regeneration status of the endangered ''Acer opalus'' subsp. ''granatense'' in southeastern Spain |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S000632070400179X |journal=Biological Conservation |volume=121 |issue=2 |pages=195–207 |doi=10.1016/j.biocon.2004.04.021 |access-date=9 декември 2025|url-access=subscription }}</ref> == Одгледување == Јаворецот се одгледува како [[украсно растение|украсно дрво]] во [[арборетум]]и и градини, особено во Европа и Северна Америка. Важи за мразноотпорен, има пријатен заоблен облик, трпи калциумови почви и има украсни пролетни цветови и есенски бои.<ref name="RHS">{{нмс |title=''Acer opalus'' subsp. ''obtusatum'' |url=https://www.rhs.org.uk/plants/223/acer-opalus-subsp-obtusatum/details |access-date=9 декември 2025 |website=RHS Plants |publisher=Royal Horticultural Society}}</ref><ref name="TSO" /> Се смета за погоден за [[парк]]ови и добро расте на директно сонце на добро исцедени, по можност [[алкалија|алкални]] почви и издржлив на суша.<ref name="PanGlobal">{{нмс |title=''Acer opalus'' subsp. ''obtusatum'' |url=https://panglobalplants.com/product/acer-opalus-subsp-obtusatum/ |access-date=9 декември 2025 |website=Pan-Global Plants}}</ref><ref name="OSU" /> Застапен е во познатите збирки како [[Кралски ботанички градини во Кју|Кралските ботанички градини во Кју]] и Јоркширскиот арборетум во Англија, арборетумот Веспелар во Белгија и арборетумите во [[Северна Америка]].<ref name="TSO" /><ref name="TreeLib">{{нмс |title=''Acer opalus'' |url=https://treelib.ca/species/862/acer_opalus |access-date=9 декември 2025 |website=TreeLib}}</ref> Размножувањето обично се одвива од [[семе]], иако може да се [[калемење|калеми]] или пупи на подлога од сродни јавори.<ref name="Yeserchem">{{нмс |title=Unlocking the secrets of dishwashing liquid formula: a comprehensive guide to effective and eco-friendly solutions |url=https://yeserchem.com/unlocking-the-secrets-of-dishwashing-liquid-formula/ |access-date=9 декември 2025 |website=Yeser Chemicals}}</ref> == Поврзано == * [[Италијански јавор]] * [[Горски јавор]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Acer obtusatum}} {{Таксонска лента|from=Q9578464}} [[Категорија:Јавор]] [[Категорија:Флора на Македонија]] svd66q825w3e6ujseq4d794wcvfxoxl 5567637 5567636 2026-05-31T09:39:31Z Bjankuloski06 332 5567637 wikitext text/x-wiki {{другизначења4|вид дрво|кичевското село|Јаворец|врвот на Галичица|Јаворец (врв)}} {{Infraspeciesbox | name = Јаворец | image = Acer opalus subsp. obtusatum Klon włoski podgat. tępolistny 2024-04-13 01.jpg | image_caption = Јаворец во ботаничка градина во Вроцлав, Полска | status = LC | status_system = IUCN3.1 | genus = Acer | species = opalus | subspecies = obtusatum | authority = (Waldst. & Kit. ex Willd.) Gams | synonyms = {{простсписок| * ''Acer obtusatum'' Waldst. & Kit. ex Willd. * ''Acer opalus'' var. ''obtusatum'' (Waldst. & Kit. ex Willd.) Schwer. }} | synonyms_ref = }} [[Податотека:Acero di Ungheria - San Quaranta di Tortora Foto Foglie 01.JPG|мини|десно|Листови на јаворец.]] [[Податотека:Acer obtusatum (34).JPG|мини|десно|Стебло на јаворец.]] '''Јаворец''' ([[биномна номенклатура|науч.]] ''Acer opalus'' subsp. ''obtusatum'') — [[подвид]] на [[Италијански јавор|италијанскиот јавор]] (''Acer opalus''), кој во постарата номенклатура се смета за одделен вид ''Acer obtusatum'',<ref name="ФлораМак1.6">{{ФлораМак1.6|1457-1459}}</ref> денес со статус на [[синоним (таксономија)|синоним]]. Во македонската литература се среќава како ''црвен јавор''<ref>{{МКЕ|629}}</ref><ref>Аврамовска, Јасмина (2013). ''[https://www.e-ucebnici.mon.gov.mk/pdf/149_Dentrologija_II_MAK_PRINT_WEB.pdf Дендрологија за II година шумарско-дрвопреработувачка струка]'', стр. 111</ref> но тоа име предизвикува забуна со ''[[црвен јавор|Acer rubrum]]'', кој е правилен носител на името. Ова [[дрво]] со мал до среден раст матично за планините и ридовите на [[Средна Европа|јужносредна Европа]] и [[Југоисточна Европа]], како и делови од Северна Африка, каде вирее на варовнички падини и мешани широколисни дрвни подрачја.<ref name="POWO">{{нмс |title=''Acer opalus'' subsp. ''obtusatum'' (Waldst. & Kit. ex Willd.) Gams |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77249132-1 |access-date=9 декември 2025 |website=Plants of the World Online |publisher=Royal Botanic Gardens, Kew}}</ref><ref name="TSO">{{нмс |last=Crowley |first=Dan |year=2019 |title=''Acer opalus'' Mill. |url=https://www.treesandshrubsonline.org/articles/acer/acer-opalus/ |access-date=9 декември 2025 |website=Trees and Shrubs Online |publisher=International Dendrology Society}}</ref> Во [[Македонија]] е застапен со два облика: f. ''obtusatum'' и f. ''obtusilobum''.<ref name="ФлораМак1.6" /> == Опис == Јаворецот е [[листопадно растение|листопадно]] [[дрво (растение)|дрво]] со мала до средна големина или голема [[грмушка]]. Во дивина достигнува типична висина од 8–13 м. Има заоблена [[крошна]] и кратко [[стебло]].<ref name="OSU">{{нмс |title=''Acer opalus'' subsp. ''obtusatum'' |url=https://landscapeplants.oregonstate.edu/plants/acer-opalus-subsp-obtusatum |access-date=9 декември 2025 |website=Oregon State University Landscape Plants |publisher=Oregon State University}}</ref><ref name="Cornell">{{нмс |title=Bosnian Maple |url=https://cornellbotanicgardens.org/plant/bosnian-maple/ |access-date=9 декември 2025 |website=Cornell Botanic Gardens}}</ref> [[Кора]]та е сивокафеава, првично мазна, а потоа станува лушпеста и испукана кај постарите дрва.<ref name="TSO" /> [[Лист]]овите се спротивни, прости и дланчесто залистени, обично со по 5 кратки, широки и заоблени залистоци и плитки засеци. Долги се 7–12 см и имаат пречник од 13–16 см; имаат темнозелена до среднозелена боја и мазна површина одозгора, а сивозелени и влакнести одоздола, по што се разликуваат од италијанскиот јавор (''A. opalus'').<ref name="OSU" /><ref name="TSO" /> Рабовите се неправилно назабени, а [[лисна дршка|лисната дршка]] често е жолтеникава до розикава.<ref name="OSU" /> Наесен листовите добиваат can develop богати жолти, портокалови или црвени тонови, особено кај единките во континентални и планински краишта.<ref name="TSO" /><ref name="Botanikfoto">{{нмс |title=Bosnian maple (''Acer obtusatum'' syn. ''Acer opalus'' subsp. ''obtusatum'') |url=https://www.botanikfoto.com/en/images/bosnian-maple-acer-obtusatum-syn-acer-opalus-subsp-obtusatum-465218 |access-date=9 декември 2025 |website=Botanikfoto}}</ref> [[Цвет]]ови се мали и жолтеникаво зелени; излегуваат рано напролет и се отвораат пред или за време на разлистувањето. Сместени се на виснати штитчиња на тенки дршки и се [[опрашување|опрашуваат]] од инсекти.<ref name="OSU" /><ref name="Pallano">{{нмс |last=Paolucci |first=Marco |title=''Acer opalus'' subsp. ''obtusatum'' |url=https://pallano.altervista.org/acer-opalus-subsp-obtusatum.html |access-date=9 декември 2025 |website=Monte Pallano – Flora e natura dell'Abruzzo |language=it}}</ref> [[Плод]]от е пар [[крилесто оревче|крилести оревчиња]], каде секое оревче е заоблено и има пречник од 1 см и крилца долги 2,5–3&nbsp;см под приближно прав агол.<ref name="OSU" /> == Таксономија и именување == Јаворецот му припаѓа на одделот ''Monspessulana'' на јаворите. Таксонот првично е опишан како вид ''Acer obtusatum'' на почетокот на XIX век, а подоцна сведен на подвид на италијанскиот јавор од Валтер Гамс in 1925.<ref name="POWO" /><ref name="TSO" /> Сепак, балканската ботаника и понатаму го води како одделен вид.<ref name="ФлораМак1.6" /> == Распространетост и живеалишта == Ова дрво е домородно во [[Средна Европа|јужносредна Европа]] и [[западен Балкан]], чие живалиште се протега од [[Унгарија]] и северна [[Италија]] на југ преку [[Апенини]]те и [[Динариди]]те во [[Грција]] и соседните делови на средишното [[Средоземје]]; има одвоени популации во [[Алжир]].<ref name="POWO" /><ref name="TSO" /> Застапено е во Албанија, Босна и Херцеговина, Италија, Македонија, Словенија, Србија, Франција, Хрватска, Црна Гора.<ref name="TSO" /><ref name="Dryades">{{нмс |title=''Acer opalus'' Mill. subsp. ''obtusatum'' (Waldst. & Kit. ex Willd.) Gams |url=https://dryades.units.it/floritaly/index.php?id=3042 |access-date=9 декември 2025 |website=Flora Italiana digitale |publisher=Università degli Studi di Trieste |language=it}}</ref> Овој подвид типично расте во ридести и планински краишта, на надморска височина од неколку стотини метри до 1.800–2.000&nbsp;м на поволни места, особено на северни падини и во кланци каде летната [[суша]] е помалку изразена.<ref name="Arbolapp">{{нмс |title=Italian maple (''Acer opalus'') |url=https://www.arbolapp.es/en/species/info/acer-opalus |access-date=9 декември 2025 |website=Arbolapp |publisher=Real Jardín Botánico, CSIC}}</ref><ref name="TSO" /> Претпочита [[варовник|варовнички]] супстрати, каменести падини, сипови, шумски рабови и чистини, но и мешана листопадна шума. === Во Македонија === Јаворецот во [[Македонија]] постои во облиците f. ''obtusatum'' и f. ''obtusilobum''. Кај f. ''obtusatum'' врвовите на залистоците се заострени, а кај f. ''obtusatum'' истите се тапи. Застапени се на следниве места:<ref name="ФлораМак1.6" /> ==== f. ''obtusatum'' ==== f. ''obtusatum'' е познат за Мавровско — [[Маврови Анови]], [[Мавровска Река]], с. [[Маврово]]; [[Бистра (планина)|Бистра]] — [[Вели Врв]], [[Суво Поле (Бистра)|Суво Поле]], с. [[Галичник]], с. [[Тресонче]], с. [[Лазарополе]], [[Гарска Река]], [[Јама (Лазарополе)|Јама]] — р. [[Бистра (река)|Бистра]]; [[Кораб]] — [[Длабока Река]], с. [[Нистрово]], с. [[Жужње]], с. [[Танушевци]]; [[Крчин]]; клисура на р. [[Радика]] — [[Бигорски манастир]]; Кичево - [[Буковиќ (планина)|Буковиќ]], [[Кичевски манастир]], [[Лубен]], [[Баба Сач]]; [[Галичица]] — с. [[Отешево]], с. [[Стење]], с. [[Коњско (Ресенско)|Коњско]]. :''A. obtusatum'' s.l. се посочува за Тетово (Grisebach, 1843); пл. [[Бигла (планина)|Бигла]] и [[Јабланица]] (Bornmüller, 1925); клисурата на [[Црн Дрим]], Кавадарци с. [[Мрежичко]], Радобилска Планина, [[Беласица]], Делчево — пл. [[Голак]], [[Осогово]], [[Козјак (Козјачија)|Козјак]], [[Скопска Црна Гора]] (Петровић, 1934); клисурата на р. [[Треска]], Капина, Гостивар — [[Буковиќ (планина)|Буковиќ]] (Soška, 1938, 1939); Скопје — пл. Осој (Матвејева, 1968); Скопје — [[Жеден]] и [[Водно]] (Дренковски, 1969); Скопје — [[Кадина Река]] — с. [[Гумалево]] (Weber, 1938). ==== f. ''obtusilobum'' ==== f. ''obtusilobum'' f. obtusilobum Beck, Glas. Zem. Muz. BiH, 33:6 (1922) е познат за [[Шар Планина]] — с. [[Лисец]]; Мавровско — с. Маврово, Маврови Анови, Мавровска Река, [[Кожа (Врбен)|Кожа]]; Кораб — Длабока Река, с. Нистрово, [[Танушанска Река]]; [[Дешат]]; Клисура на р. Радика — Бигорски манастир; Дебар — с. [[Долно Косоврасти]], с. [[Баниште]]; Јама — Бистра; Кичево — Буковиќ, [[Китино Кале|Кале]], с. [[Цер (село)|Цер]]; Галичица — Отешево, с. Стење, с. Коњско, с. [[Пештани (Охридско)|Пештани]], с. [[Трпејца]], с. [[Петрино]]. ==== Други облици ==== Петков (1910) за околината на Преспанското Езеро — с. Коњско и с. Стење го посочува var. ''bosniacum'' f. ''glabra''. Weber (1951) за пл. Галичица го посочува обликот ''А. obtusatum'' W.K. var. ''anomalum'' f. ''subtrilobum'' (Beck). Дренковски (1974) за пл. [[Баба (планина)|Баба]] наведува нов облик ''A. obtusatum'' W.K. var. ''bosniacum'' (K. Maly) f. ''dassaretica'' (Drenkovski). Истата ја приклучува кон var. ''bosniacum'' и истовремено наведува дека var. ''bosniacum'' е присутен во планините на западна и јужна Македонија. Прашањето за статусот на var. ''bosniacum'' cè уште не е доволно јасно.<ref name="ФлораМак1.6" /> == Екологија == Во матичните живеалишта јаворецот е составен дел од мешаните широколисни шуми и шикарите. Често се среќава заедно со [[обична бука|обичната бука]] (''Fagus sylvatica''), [[благун|дабот благун]] (''Quercus pubescens''), [[црн габер|црниот габер]] (''Ostrya carpinifolia'') и други [[јавор]]и.<ref name="TSO" /><ref name="Arbolapp" /> Во Македонија вирее во појаси од дабови, букови и елово-букови шуми.<ref name="ФлораМак1.6" /> Цветовите рано напролет даваат [[нектар]] и [[полен]] за инсектите, меѓу кои и [[пчела|пчелите]] и [[осолика мува|осоликите муви]]. Како и другите јавори, крилестите оревчиња се распространуваат со [[ветар]]от, што овозможува колонизација на карпести сипови и изложени падини. Фиданките се вкоренуваат во полусенка и под грмушки или пак под растурени крошни, слично на другите средоземни јавори.<ref name="TSO" /><ref name="Gomez">{{наведено списание |last=Gómez-Aparicio |first=Lucia |last2=Zamora |first2=Rosario |last3=Gómez |first3=José M. |last4=Hódar |first4=José A. |year=2005 |title=The regeneration status of the endangered ''Acer opalus'' subsp. ''granatense'' in southeastern Spain |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S000632070400179X |journal=Biological Conservation |volume=121 |issue=2 |pages=195–207 |doi=10.1016/j.biocon.2004.04.021 |access-date=9 декември 2025|url-access=subscription }}</ref> == Одгледување == Јаворецот се одгледува како [[украсно растение|украсно дрво]] во [[арборетум]]и и градини, особено во Европа и Северна Америка. Важи за мразноотпорен, има пријатен заоблен облик, трпи калциумови почви и има украсни пролетни цветови и есенски бои.<ref name="RHS">{{нмс |title=''Acer opalus'' subsp. ''obtusatum'' |url=https://www.rhs.org.uk/plants/223/acer-opalus-subsp-obtusatum/details |access-date=9 декември 2025 |website=RHS Plants |publisher=Royal Horticultural Society}}</ref><ref name="TSO" /> Се смета за погоден за [[парк]]ови и добро расте на директно сонце на добро исцедени, по можност [[алкалија|алкални]] почви и издржлив на суша.<ref name="PanGlobal">{{нмс |title=''Acer opalus'' subsp. ''obtusatum'' |url=https://panglobalplants.com/product/acer-opalus-subsp-obtusatum/ |access-date=9 декември 2025 |website=Pan-Global Plants}}</ref><ref name="OSU" /> Застапен е во познатите збирки како [[Кралски ботанички градини во Кју|Кралските ботанички градини во Кју]] и Јоркширскиот арборетум во Англија, арборетумот Веспелар во Белгија и арборетумите во [[Северна Америка]].<ref name="TSO" /><ref name="TreeLib">{{нмс |title=''Acer opalus'' |url=https://treelib.ca/species/862/acer_opalus |access-date=9 декември 2025 |website=TreeLib}}</ref> Размножувањето обично се одвива од [[семе]], иако може да се [[калемење|калеми]] или пупи на подлога од сродни јавори.<ref name="Yeserchem">{{нмс |title=Unlocking the secrets of dishwashing liquid formula: a comprehensive guide to effective and eco-friendly solutions |url=https://yeserchem.com/unlocking-the-secrets-of-dishwashing-liquid-formula/ |access-date=9 декември 2025 |website=Yeser Chemicals}}</ref> == Поврзано == * [[Италијански јавор]] * [[Горски јавор]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Acer obtusatum}} {{Таксонска лента|from=Q9578464}} [[Категорија:Јавор]] [[Категорија:Флора на Македонија]] 83ysszlnmmgnodoaxppx9qwwtv1lnv0 5567638 5567637 2026-05-31T09:39:59Z Bjankuloski06 332 5567638 wikitext text/x-wiki {{другизначења4|вид дрво|кичевското село|Јаворец|врвот на Галичица|Јаворец (врв)}} {{Infraspeciesbox | name = Јаворец | image = Acer opalus subsp. obtusatum Klon włoski podgat. tępolistny 2024-04-13 01.jpg | image_caption = Јаворец во ботаничка градина во Вроцлав, Полска | status = LC | status_system = IUCN3.1 | genus = Acer | species = opalus | subspecies = obtusatum | authority = (Waldst. & Kit. ex Willd.) Gams | synonyms = {{простсписок| * ''Acer obtusatum'' Waldst. & Kit. ex Willd. * ''Acer opalus'' var. ''obtusatum'' (Waldst. & Kit. ex Willd.) Schwer. }} | synonyms_ref = }} [[Податотека:Acero di Ungheria - San Quaranta di Tortora Foto Foglie 01.JPG|мини|десно|Листови на јаворец.]] [[Податотека:Acer obtusatum (34).JPG|мини|десно|Стебло на јаворец.]] '''Јаворец''' ([[биномна номенклатура|науч.]] ''Acer opalus'' subsp. ''obtusatum'') — [[подвид]] на [[Италијански јавор|италијанскиот јавор]] (''Acer opalus''), кој во постарата номенклатура се смета за одделен вид ''Acer obtusatum'',<ref name="ФлораМак1.6">{{ФлораМак1.6|1457-1459}}</ref> денес со статус на [[синоним (таксономија)|синоним]]. Во македонската литература се среќава како ''црвен јавор''<ref>{{МКЕ|629}}</ref><ref>Аврамовска, Јасмина (2013). ''[https://www.e-ucebnici.mon.gov.mk/pdf/149_Dentrologija_II_MAK_PRINT_WEB.pdf Дендрологија за II година шумарско-дрвопреработувачка струка]'', стр. 111</ref> но тоа име предизвикува забуна со ''[[црвен јавор|Acer rubrum]]'', кој е правилен носител на името. Ова [[дрво]] со мал до среден раст матично за планините и ридовите на [[Средна Европа|јужносредна Европа]] и [[Југоисточна Европа]], како и делови од Северна Африка, каде вирее на варовнички падини и мешани широколисни дрвни подрачја.<ref name="POWO">{{нмс |title=''Acer opalus'' subsp. ''obtusatum'' (Waldst. & Kit. ex Willd.) Gams |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77249132-1 |access-date=9 декември 2025 |website=Plants of the World Online |publisher=Royal Botanic Gardens, Kew}}</ref><ref name="TSO">{{нмс |last=Crowley |first=Dan |year=2019 |title=''Acer opalus'' Mill. |url=https://www.treesandshrubsonline.org/articles/acer/acer-opalus/ |access-date=9 декември 2025 |website=Trees and Shrubs Online |publisher=International Dendrology Society}}</ref> Во [[Македонија]] е застапен со два облика: f. ''obtusatum'' и f. ''obtusilobum''.<ref name="ФлораМак1.6" /> == Опис == Јаворецот е [[листопадно растение|листопадно]] [[дрво (растение)|дрво]] со мала до средна големина или голема [[грмушка]]. Во дивина достигнува типична висина од 8–13 м. Има заоблена [[крошна]] и кратко [[стебло]].<ref name="OSU">{{нмс |title=''Acer opalus'' subsp. ''obtusatum'' |url=https://landscapeplants.oregonstate.edu/plants/acer-opalus-subsp-obtusatum |access-date=9 декември 2025 |website=Oregon State University Landscape Plants |publisher=Oregon State University}}</ref><ref name="Cornell">{{нмс |title=Bosnian Maple |url=https://cornellbotanicgardens.org/plant/bosnian-maple/ |access-date=9 декември 2025 |website=Cornell Botanic Gardens}}</ref> [[Кора]]та е сивокафеава, првично мазна, а потоа станува лушпеста и испукана кај постарите дрва.<ref name="TSO" /> [[Лист]]овите се спротивни, прости и дланчесто залистени, обично со по 5 кратки, широки и заоблени залистоци и плитки засеци. Долги се 7–12 см и имаат пречник од 13–16 см; имаат темнозелена до среднозелена боја и мазна површина одозгора, а сивозелени и влакнести одоздола, по што се разликуваат од италијанскиот јавор (''A. opalus'').<ref name="OSU" /><ref name="TSO" /> Рабовите се неправилно назабени, а [[лисна дршка|лисната дршка]] често е жолтеникава до розикава.<ref name="OSU" /> Наесен листовите добиваат can develop богати жолти, портокалови или црвени тонови, особено кај единките во континентални и планински краишта.<ref name="TSO" /><ref name="Botanikfoto">{{нмс |title=Bosnian maple (''Acer obtusatum'' syn. ''Acer opalus'' subsp. ''obtusatum'') |url=https://www.botanikfoto.com/en/images/bosnian-maple-acer-obtusatum-syn-acer-opalus-subsp-obtusatum-465218 |access-date=9 декември 2025 |website=Botanikfoto}}</ref> [[Цвет]]ови се мали и жолтеникаво зелени; излегуваат рано напролет и се отвораат пред или за време на разлистувањето. Сместени се на виснати штитчиња на тенки дршки и се [[опрашување|опрашуваат]] од инсекти.<ref name="OSU" /><ref name="Pallano">{{нмс |last=Paolucci |first=Marco |title=''Acer opalus'' subsp. ''obtusatum'' |url=https://pallano.altervista.org/acer-opalus-subsp-obtusatum.html |access-date=9 декември 2025 |website=Monte Pallano – Flora e natura dell'Abruzzo |language=it}}</ref> [[Плод]]от е пар [[крилесто оревче|крилести оревчиња]], каде секое оревче е заоблено и има пречник од 1 см и крилца долги 2,5–3&nbsp;см под приближно прав агол.<ref name="OSU" /> == Таксономија и именување == Јаворецот му припаѓа на одделот ''Monspessulana'' на јаворите. Таксонот првично е опишан како вид ''Acer obtusatum'' на почетокот на XIX век, а подоцна сведен на подвид на италијанскиот јавор од Валтер Гамс in 1925.<ref name="POWO" /><ref name="TSO" /> Сепак, балканската ботаника и понатаму го води како одделен вид.<ref name="ФлораМак1.6" /> == Распространетост и живеалишта == Ова дрво е домородно во [[Средна Европа|јужносредна Европа]] и [[западен Балкан]], чие живалиште се протега од [[Унгарија]] и северна [[Италија]] на југ преку [[Апенини]]те и [[Динариди]]те во [[Грција]] и соседните делови на средишното [[Средоземје]]; има одвоени популации во [[Алжир]].<ref name="POWO" /><ref name="TSO" /> Застапено е во Албанија, Босна и Херцеговина, Италија, Македонија, Словенија, Србија, Франција, Хрватска, Црна Гора.<ref name="TSO" /><ref name="Dryades">{{нмс |title=''Acer opalus'' Mill. subsp. ''obtusatum'' (Waldst. & Kit. ex Willd.) Gams |url=https://dryades.units.it/floritaly/index.php?id=3042 |access-date=9 декември 2025 |website=Flora Italiana digitale |publisher=Università degli Studi di Trieste |language=it}}</ref> Овој подвид типично расте во ридести и планински краишта, на надморска височина од неколку стотини метри до 1.800–2.000&nbsp;м на поволни места, особено на северни падини и во кланци каде летната [[суша]] е помалку изразена.<ref name="Arbolapp">{{нмс |title=Italian maple (''Acer opalus'') |url=https://www.arbolapp.es/en/species/info/acer-opalus |access-date=9 декември 2025 |website=Arbolapp |publisher=Real Jardín Botánico, CSIC}}</ref><ref name="TSO" /> Претпочита [[варовник|варовнички]] супстрати, каменести падини, сипови, шумски рабови и чистини, но и мешана листопадна шума. === Во Македонија === Јаворецот во [[Македонија]] постои во облиците f. ''obtusatum'' и f. ''obtusilobum''. Кај f. ''obtusatum'' врвовите на залистоците се заострени, а кај f. ''obtusatum'' истите се тапи. Застапени се на следниве места:<ref name="ФлораМак1.6" /> ==== f. ''obtusatum'' ==== f. ''obtusatum'' е познат за Мавровско — [[Маврови Анови]], [[Мавровска Река]], с. [[Маврово]]; [[Бистра (планина)|Бистра]] — [[Вели Врв]], [[Суво Поле (Бистра)|Суво Поле]], с. [[Галичник]], с. [[Тресонче]], с. [[Лазарополе]], [[Гарска Река]], [[Јама (Лазарополе)|Јама]] — р. [[Бистра (река)|Бистра]]; [[Кораб]] — [[Длабока Река]], с. [[Нистрово]], с. [[Жужње]], с. [[Танушевци]]; [[Крчин]]; клисура на р. [[Радика]] — [[Бигорски манастир]]; Кичево - [[Буковиќ (планина)|Буковиќ]], [[Кичевски манастир]], [[Лубен]], [[Баба Сач]]; [[Галичица]] — с. [[Отешево]], с. [[Стење]], с. [[Коњско (Ресенско)|Коњско]]. :''A. obtusatum'' s.l. се посочува за Тетово (Grisebach, 1843); пл. [[Бигла (планина)|Бигла]] и [[Јабланица]] (Bornmüller, 1925); клисурата на [[Црн Дрим]], Кавадарци с. [[Мрежичко]], Радобилска Планина, [[Беласица]], Делчево — пл. [[Голак]], [[Осогово]], [[Козјак (Козјачија)|Козјак]], [[Скопска Црна Гора]] (Петровић, 1934); клисурата на р. [[Треска]], Капина, Гостивар — [[Буковиќ (планина)|Буковиќ]] (Soška, 1938, 1939); Скопје — пл. Осој (Матвејева, 1968); Скопје — [[Жеден]] и [[Водно]] (Дренковски, 1969); Скопје — [[Кадина Река]] — с. [[Гумалево]] (Weber, 1938). ==== f. ''obtusilobum'' ==== f. ''obtusilobum'' f. obtusilobum Beck, Glas. Zem. Muz. BiH, 33:6 (1922) е познат за [[Шар Планина]] — с. [[Лисец]]; Мавровско — с. Маврово, Маврови Анови, Мавровска Река, [[Кожа (Врбен)|Кожа]]; Кораб — Длабока Река, с. Нистрово, Танушанска Река; [[Дешат]]; Клисура на р. Радика — Бигорски манастир; Дебар — с. [[Долно Косоврасти]], с. [[Баниште]]; Јама — Бистра; Кичево — Буковиќ, [[Китино Кале|Кале]], с. [[Цер (село)|Цер]]; Галичица — Отешево, с. Стење, с. Коњско, с. [[Пештани (Охридско)|Пештани]], с. [[Трпејца]], с. [[Петрино]]. ==== Други облици ==== Петков (1910) за околината на Преспанското Езеро — с. Коњско и с. Стење го посочува var. ''bosniacum'' f. ''glabra''. Weber (1951) за пл. Галичица го посочува обликот ''А. obtusatum'' W.K. var. ''anomalum'' f. ''subtrilobum'' (Beck). Дренковски (1974) за пл. [[Баба (планина)|Баба]] наведува нов облик ''A. obtusatum'' W.K. var. ''bosniacum'' (K. Maly) f. ''dassaretica'' (Drenkovski). Истата ја приклучува кон var. ''bosniacum'' и истовремено наведува дека var. ''bosniacum'' е присутен во планините на западна и јужна Македонија. Прашањето за статусот на var. ''bosniacum'' cè уште не е доволно јасно.<ref name="ФлораМак1.6" /> == Екологија == Во матичните живеалишта јаворецот е составен дел од мешаните широколисни шуми и шикарите. Често се среќава заедно со [[обична бука|обичната бука]] (''Fagus sylvatica''), [[благун|дабот благун]] (''Quercus pubescens''), [[црн габер|црниот габер]] (''Ostrya carpinifolia'') и други [[јавор]]и.<ref name="TSO" /><ref name="Arbolapp" /> Во Македонија вирее во појаси од дабови, букови и елово-букови шуми.<ref name="ФлораМак1.6" /> Цветовите рано напролет даваат [[нектар]] и [[полен]] за инсектите, меѓу кои и [[пчела|пчелите]] и [[осолика мува|осоликите муви]]. Како и другите јавори, крилестите оревчиња се распространуваат со [[ветар]]от, што овозможува колонизација на карпести сипови и изложени падини. Фиданките се вкоренуваат во полусенка и под грмушки или пак под растурени крошни, слично на другите средоземни јавори.<ref name="TSO" /><ref name="Gomez">{{наведено списание |last=Gómez-Aparicio |first=Lucia |last2=Zamora |first2=Rosario |last3=Gómez |first3=José M. |last4=Hódar |first4=José A. |year=2005 |title=The regeneration status of the endangered ''Acer opalus'' subsp. ''granatense'' in southeastern Spain |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S000632070400179X |journal=Biological Conservation |volume=121 |issue=2 |pages=195–207 |doi=10.1016/j.biocon.2004.04.021 |access-date=9 декември 2025|url-access=subscription }}</ref> == Одгледување == Јаворецот се одгледува како [[украсно растение|украсно дрво]] во [[арборетум]]и и градини, особено во Европа и Северна Америка. Важи за мразноотпорен, има пријатен заоблен облик, трпи калциумови почви и има украсни пролетни цветови и есенски бои.<ref name="RHS">{{нмс |title=''Acer opalus'' subsp. ''obtusatum'' |url=https://www.rhs.org.uk/plants/223/acer-opalus-subsp-obtusatum/details |access-date=9 декември 2025 |website=RHS Plants |publisher=Royal Horticultural Society}}</ref><ref name="TSO" /> Се смета за погоден за [[парк]]ови и добро расте на директно сонце на добро исцедени, по можност [[алкалија|алкални]] почви и издржлив на суша.<ref name="PanGlobal">{{нмс |title=''Acer opalus'' subsp. ''obtusatum'' |url=https://panglobalplants.com/product/acer-opalus-subsp-obtusatum/ |access-date=9 декември 2025 |website=Pan-Global Plants}}</ref><ref name="OSU" /> Застапен е во познатите збирки како [[Кралски ботанички градини во Кју|Кралските ботанички градини во Кју]] и Јоркширскиот арборетум во Англија, арборетумот Веспелар во Белгија и арборетумите во [[Северна Америка]].<ref name="TSO" /><ref name="TreeLib">{{нмс |title=''Acer opalus'' |url=https://treelib.ca/species/862/acer_opalus |access-date=9 декември 2025 |website=TreeLib}}</ref> Размножувањето обично се одвива од [[семе]], иако може да се [[калемење|калеми]] или пупи на подлога од сродни јавори.<ref name="Yeserchem">{{нмс |title=Unlocking the secrets of dishwashing liquid formula: a comprehensive guide to effective and eco-friendly solutions |url=https://yeserchem.com/unlocking-the-secrets-of-dishwashing-liquid-formula/ |access-date=9 декември 2025 |website=Yeser Chemicals}}</ref> == Поврзано == * [[Италијански јавор]] * [[Горски јавор]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Acer obtusatum}} {{Таксонска лента|from=Q9578464}} [[Категорија:Јавор]] [[Категорија:Флора на Македонија]] 3yjckuquz0jrbkepcy62zs9ima3nq4n Acer obtusatum 0 1396059 5567613 2026-05-31T09:29:35Z Bjankuloski06 332 Пренасочување кон [[Јаворец (дрво)]] 5567613 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Јаворец (дрво)]] bdc96dide8ze9rhcug7qsiv3cntwpr1 Acer opalus subsp. obtusatum 0 1396060 5567615 2026-05-31T09:30:10Z Bjankuloski06 332 Пренасочување кон [[Јаворец (дрво)]] 5567615 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Јаворец (дрво)]] bdc96dide8ze9rhcug7qsiv3cntwpr1 Јаворец (планински врв) 0 1396061 5567622 2026-05-31T09:33:46Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Јаворец (планински врв)]] на [[Јаворец (врв)]] 5567622 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Јаворец (врв)]] bsebailv8qyv0gxppk7qneyemsvpiej Разговор:Јаворец (планински врв) 1 1396062 5567624 2026-05-31T09:33:46Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Разговор:Јаворец (планински врв)]] на [[Разговор:Јаворец (врв)]] 5567624 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Разговор:Јаворец (врв)]] 9apho9w5cmbayozdoo40omui7h1kh8d Бигла (планински врв) 0 1396063 5567626 2026-05-31T09:34:10Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Бигла (планински врв)]] на [[Бигла (врв)]] 5567626 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Бигла (врв)]] cxdsl8te19qor5z1jcxq6qym10gjt39 Разговор:Бигла (планински врв) 1 1396064 5567628 2026-05-31T09:34:10Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Разговор:Бигла (планински врв)]] на [[Разговор:Бигла (врв)]] 5567628 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Разговор:Бигла (врв)]] noq2cm0fg4k5ugbf4esgbl8cilq6fga Исток (планински врв) 0 1396065 5567630 2026-05-31T09:34:14Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Исток (планински врв)]] на [[Исток (врв)]] 5567630 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Исток (врв)]] 65tp2redv8jv40s6l1pk571hgyqka71 Разговор:Исток (планински врв) 1 1396066 5567632 2026-05-31T09:34:14Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Разговор:Исток (планински врв)]] на [[Разговор:Исток (врв)]] 5567632 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Разговор:Исток (врв)]] g0z3cn5cf3vmhsyeg1aq8wktytp04of Митра Кабранова 0 1396067 5567640 2026-05-31T09:47:05Z Forbidden History 89259 Основна страна 5567640 wikitext text/x-wiki '''Митра Делова Кабранова''' ({{Роден на|6|јули|1908|}} во {{роден во|Уланци}} — ) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Жените на Македонија во НОВ 1941-1945|last=Весковиќ-Вангели|first=д-р. Вера|last2=Јовановиќ|first2=Марија|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1976|isbn=|location=[[Скопје]]|pages=1094}}</ref> == Животопис == Во времето на [[Окупација на Македонија во Втората светска војна|окупацијата]] живеела во селото [[Долни Дисан]] - Тиквешко и била симпатизер на [[НОД]]. Од јануари 1944 година активно и организирано учествувала во НОД во заднината. Чувала илегалци и партизани. Учествувала во доброволните собирни акции во Долни Дисан.<ref name=":0" /> == Поврзано == * [[Талјана Кабранова]] == Наводи == {{Наводи}} {{Македонија-био-никулец}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ: Кабранова, Митра}} [[Категорија:Учесници во НОБ]] [[Категорија:Жени во НОБ]] rtsx196g26x92cbif74wh9hr0f1moar Талјана Кабранова 0 1396068 5567646 2026-05-31T09:53:58Z Forbidden History 89259 Основна страна 5567646 wikitext text/x-wiki '''Талјана Кабранова''' ({{Роден на|||1921|}} во {{роден во|Прждево}} — ) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Жените на Македонија во НОВ 1941-1945|last=Весковиќ-Вангели|first=д-р. Вера|last2=Јовановиќ|first2=Марија|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1976|isbn=|location=[[Скопје]]|pages=1094}}</ref> == Животопис == Во времето на окупацијата живеела во [[Долни Дисан]], Тиквешко. Во [[НОД]] учествувала од јануари 1944 година. Собирала народна помош за НОВ и ПО на Македонија.<ref name=":0" /> == Поврзано == * [[Митра Кабранова]] == Наводи == {{Наводи}} {{Македонија-био-никулец}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ: Кабранова, Талјана}} [[Категорија:Учесници во НОБ]] [[Категорија:Жени во НОБ]] c20dubbn86p8gkr39nhtiiy3juc846j Дивокостенови 0 1396069 5567662 2026-05-31T10:08:55Z Bjankuloski06 332 Создадена страница со: {{Automatic taxobox | name = Дивокостенови | image = Gammel Holtegaard tree.jpg | image_caption = ''Aesculus hippocastanum'' | taxon = Hippocastanoideae | authority = Dumortier | subdivision_ranks = Genera | subdivision = * ''[[Јавор|Acer]]'' * ''[[Див костен|Aesculus]]'' * ''[[Billia]]'' * ''[[Dipteronia]]'' * ''[[Handeliodendron]]'' }} '''Дивокостенови''' ({{науч|Hippocastanoideae}}) — потсем... 5567662 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox | name = Дивокостенови | image = Gammel Holtegaard tree.jpg | image_caption = ''Aesculus hippocastanum'' | taxon = Hippocastanoideae | authority = Dumortier | subdivision_ranks = Genera | subdivision = * ''[[Јавор|Acer]]'' * ''[[Див костен|Aesculus]]'' * ''[[Billia]]'' * ''[[Dipteronia]]'' * ''[[Handeliodendron]]'' }} '''Дивокостенови''' ({{науч|Hippocastanoideae}}) — [[потсемејство]] на [[цветни растенија]] од семејството на [[сапунови]]те (''Sapindaceae'').<ref>{{нмс |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/gnlist.pl?2226 |title=Genera of ''Sapindaceae'' subfam. ''Hippocastanoideae'' |work=[[Germplasm Resources Information Network]] |publisher=[[United States Department of Agriculture]] |access-date=11 април 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924052505/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/gnlist.pl?2226 |archive-date=24 септември 2015 }}</ref> Порано оваа група се сметала за две одделни семејства: јавори ('''''Aceraceae''''') и дивокостенови ('''''Hippocastanaceae'''''). Истражувањето според молекуларната филогенетика<ref>Harrington, M. G., Edwards, K. J., Johnson, S. A., Chase, M. W., & Gadek, P. A. (2005). Phylogenetic inference in Sapindaceae sensu lato using plastid matK and rbcL DNA sequences. ''Systematic Botany'' 30: 366-382. [http://www.ingentaconnect.com/content/aspt/sb/2005/00000030/00000002/art00012 Abstract].</ref> покажало дека иако ''Aceraceae'' and ''Hippocastanaceae'' се [[монофилија|монофилетични]] сами по себе, нивното отстранување од ''Sapindaceae'' во поширока смисла (s.l.) би го оставиле семејството на сапуновите во потесна смисла (s.s.) како [[парафилија (таксономија)|парафилетична]] група, особено во однос на родот [[жолторог]] (''Xanthoceras''). Најраспространети родови се јаворот (''Acer'') и дивиот костен (''Aesculus''), воедно единствените присутни во [[Македонија]]. Својствени за потсемејството се дланчестите сложени [[лист]]ови.<ref>[http://delta-intkey.com/angio/www/hippocas.htm Hippocastanaceae] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060318022212/http://delta-intkey.com/angio/www/hippocas.htm |date=18 март 2006 }} in L.Watson and M.J.Dallwitz. 1992 onwards. The families of flowering plants.</ref> ==Родови== {| class="wikitable" |- ! Родови ! Автор ! Народно име ! Бр. на видови ! Слика |- | ''[[јавор|Acer]]'' | [[Карл Линеј|Linnaeus]] | [[јавор]] | 160 | [[Податотека:Acer palmatum sango kaku.jpg|центар|исправено|мини|''[[Acer palmatum]] '']] |- | ''[[див костен|Aesculus]]'' | Linnaeus | див костен | 13-19 | [[Податотека:Aesculus-parviflora.jpg|центар|исправено|мини|''[[Aesculus parviflora]]'']] |- | ''[[Billia]]'' | Peyeitsch | | 2 | [[Податотека:Billia colombiana (11378609234).jpg|мини|центар|исправено|''[[Billia colombiana]]'']] |- | ''[[Dipteronia]]'' | Oliver | | 2 | [[Податотека:Dipteronia sinensis - Berlin Botanical Garden - IMG 8608.JPG|мини|центар|исправено|''[[Dipteronia sinensis]]'']] |- | ''[[Handeliodendron]]'' | Rehder | | 1 | |- |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Hippocastanoideae}} {{Таксонска лента|from1=Q163489|from2=Q635009}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Дивокостенови| ]] [[Категорија:Сапунови]] [[Категорија:Флора на Македонија]] {{ботаника-никулец}} iw320kv200jjxsd6kxbxhp7o67nh398 5567664 5567662 2026-05-31T10:09:44Z Bjankuloski06 332 5567664 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox | name = Дивокостенови | image = Gammel Holtegaard tree.jpg | image_caption = ''Aesculus hippocastanum'' | taxon = Hippocastanoideae | authority = Dumortier | subdivision_ranks = Genera | subdivision = * ''[[Јавор|Acer]]'' * ''[[Див костен|Aesculus]]'' * ''[[Billia]]'' * ''[[Dipteronia]]'' * ''[[Handeliodendron]]'' }} '''Дивокостенови''' ({{науч|Hippocastanoideae}}) — [[потсемејство]] на [[цветни растенија]] од семејството на [[сапунови]]те (''Sapindaceae'').<ref>{{нмс |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/gnlist.pl?2226 |title=Genera of ''Sapindaceae'' subfam. ''Hippocastanoideae'' |work=[[Germplasm Resources Information Network]] |publisher=[[United States Department of Agriculture]] |access-date=11 април 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924052505/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/gnlist.pl?2226 |archive-date=24 септември 2015 }}</ref> Порано оваа група се сметала за две одделни семејства: [[јавори]] ('''''Aceraceae''''') и дивокостенови ('''''Hippocastanaceae'''''). Истражувањето според молекуларната филогенетика<ref>Harrington, M. G., Edwards, K. J., Johnson, S. A., Chase, M. W., & Gadek, P. A. (2005). Phylogenetic inference in Sapindaceae sensu lato using plastid matK and rbcL DNA sequences. ''Systematic Botany'' 30: 366-382. [http://www.ingentaconnect.com/content/aspt/sb/2005/00000030/00000002/art00012 Abstract].</ref> покажало дека иако ''Aceraceae'' and ''Hippocastanaceae'' се [[монофилија|монофилетични]] сами по себе, нивното отстранување од ''Sapindaceae'' во поширока смисла (s.l.) би го оставиле семејството на сапуновите во потесна смисла (s.s.) како [[парафилија (таксономија)|парафилетична]] група, особено во однос на родот [[жолторог]] (''Xanthoceras''). Најраспространети родови се јаворот (''Acer'') и дивиот костен (''Aesculus''), воедно единствените присутни во [[Македонија]]. Својствени за потсемејството се дланчестите сложени [[лист]]ови.<ref>[http://delta-intkey.com/angio/www/hippocas.htm Hippocastanaceae] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060318022212/http://delta-intkey.com/angio/www/hippocas.htm |date=18 март 2006 }} in L.Watson and M.J.Dallwitz. 1992 onwards. The families of flowering plants.</ref> ==Родови== {| class="wikitable" |- ! Родови ! Автор ! Народно име ! Бр. на видови ! Слика |- | ''[[јавор|Acer]]'' | [[Карл Линеј|Linnaeus]] | [[јавор]] | 160 | [[Податотека:Acer palmatum sango kaku.jpg|центар|исправено|мини|''[[Acer palmatum]] '']] |- | ''[[див костен|Aesculus]]'' | Linnaeus | див костен | 13-19 | [[Податотека:Aesculus-parviflora.jpg|центар|исправено|мини|''[[Aesculus parviflora]]'']] |- | ''[[Billia]]'' | Peyeitsch | | 2 | [[Податотека:Billia colombiana (11378609234).jpg|мини|центар|исправено|''[[Billia colombiana]]'']] |- | ''[[Dipteronia]]'' | Oliver | | 2 | [[Податотека:Dipteronia sinensis - Berlin Botanical Garden - IMG 8608.JPG|мини|центар|исправено|''[[Dipteronia sinensis]]'']] |- | ''[[Handeliodendron]]'' | Rehder | | 1 | |- |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Hippocastanoideae}} {{Таксонска лента|from1=Q163489|from2=Q635009}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Дивокостенови| ]] [[Категорија:Сапунови]] [[Категорија:Флора на Македонија]] {{ботаника-никулец}} 9nohbsuck7achy1ulf1vfsp9wgtbvzi 5567665 5567664 2026-05-31T10:10:09Z Bjankuloski06 332 5567665 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox | name = Дивокостенови | image = Gammel Holtegaard tree.jpg | image_caption = ''Aesculus hippocastanum'' | taxon = Hippocastanoideae | authority = Dumortier | subdivision_ranks = Genera | subdivision = * ''[[Јавор|Acer]]'' * ''[[Див костен|Aesculus]]'' * ''[[Billia]]'' * ''[[Dipteronia]]'' * ''[[Handeliodendron]]'' }} '''Дивокостенови''' ({{науч|Hippocastanoideae}}) — [[потсемејство]] на [[цветни растенија]] од семејството на [[сапунови]]те (''Sapindaceae'').<ref>{{нмс |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/gnlist.pl?2226 |title=Genera of ''Sapindaceae'' subfam. ''Hippocastanoideae'' |work=[[Germplasm Resources Information Network]] |publisher=[[United States Department of Agriculture]] |access-date=11 април 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924052505/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/gnlist.pl?2226 |archive-date=24 септември 2015 }}</ref> Порано оваа група се сметала за две одделни семејства: [[јавори]] (''Aceraceae'') и дивокостенови ('''''Hippocastanaceae'''''). Истражувањето според молекуларната филогенетика<ref>Harrington, M. G., Edwards, K. J., Johnson, S. A., Chase, M. W., & Gadek, P. A. (2005). Phylogenetic inference in Sapindaceae sensu lato using plastid matK and rbcL DNA sequences. ''Systematic Botany'' 30: 366-382. [http://www.ingentaconnect.com/content/aspt/sb/2005/00000030/00000002/art00012 Abstract].</ref> покажало дека иако ''Aceraceae'' and ''Hippocastanaceae'' се [[монофилија|монофилетични]] сами по себе, нивното отстранување од ''Sapindaceae'' во поширока смисла (s.l.) би го оставиле семејството на сапуновите во потесна смисла (s.s.) како [[парафилија (таксономија)|парафилетична]] група, особено во однос на родот [[жолторог]] (''Xanthoceras''). Најраспространети родови се јаворот (''Acer'') и дивиот костен (''Aesculus''), воедно единствените присутни во [[Македонија]]. Својствени за потсемејството се дланчестите сложени [[лист]]ови.<ref>[http://delta-intkey.com/angio/www/hippocas.htm Hippocastanaceae] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060318022212/http://delta-intkey.com/angio/www/hippocas.htm |date=18 март 2006 }} in L.Watson and M.J.Dallwitz. 1992 onwards. The families of flowering plants.</ref> ==Родови== {| class="wikitable" |- ! Родови ! Автор ! Народно име ! Бр. на видови ! Слика |- | ''[[јавор|Acer]]'' | [[Карл Линеј|Linnaeus]] | [[јавор]] | 160 | [[Податотека:Acer palmatum sango kaku.jpg|центар|исправено|мини|''[[Acer palmatum]] '']] |- | ''[[див костен|Aesculus]]'' | Linnaeus | див костен | 13-19 | [[Податотека:Aesculus-parviflora.jpg|центар|исправено|мини|''[[Aesculus parviflora]]'']] |- | ''[[Billia]]'' | Peyeitsch | | 2 | [[Податотека:Billia colombiana (11378609234).jpg|мини|центар|исправено|''[[Billia colombiana]]'']] |- | ''[[Dipteronia]]'' | Oliver | | 2 | [[Податотека:Dipteronia sinensis - Berlin Botanical Garden - IMG 8608.JPG|мини|центар|исправено|''[[Dipteronia sinensis]]'']] |- | ''[[Handeliodendron]]'' | Rehder | | 1 | |- |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Hippocastanoideae}} {{Таксонска лента|from1=Q163489|from2=Q635009}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Дивокостенови| ]] [[Категорија:Сапунови]] [[Категорија:Флора на Македонија]] {{ботаника-никулец}} 1qqq3rnty2eiiogbwwpvc1nxj7ep5h7 5567674 5567665 2026-05-31T10:13:59Z Bjankuloski06 332 5567674 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox | name = Дивокостенови | image = Gammel Holtegaard tree.jpg | image_caption = [[Обичен див костен]] (''Aesculus hippocastanum'') | taxon = Hippocastanoideae | authority = Dumortier | subdivision_ranks = Genera | subdivision = * ''[[Јавор|Acer]]'' * ''[[Див костен|Aesculus]]'' * ''[[Billia]]'' * ''[[Dipteronia]]'' * ''[[Handeliodendron]]'' }} '''Дивокостенови''' ({{науч|Hippocastanoideae}}) — [[потсемејство]] на [[цветни растенија]] од семејството на [[сапунови]]те (''Sapindaceae'').<ref>{{нмс |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/gnlist.pl?2226 |title=Genera of ''Sapindaceae'' subfam. ''Hippocastanoideae'' |work=[[Germplasm Resources Information Network]] |publisher=[[United States Department of Agriculture]] |access-date=11 април 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924052505/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/gnlist.pl?2226 |archive-date=24 септември 2015 }}</ref> Порано оваа група се сметала за две одделни семејства: [[јавори]] (''Aceraceae'') и дивокостенови ('''''Hippocastanaceae'''''). Истражувањето според молекуларната филогенетика<ref>Harrington, M. G., Edwards, K. J., Johnson, S. A., Chase, M. W., & Gadek, P. A. (2005). Phylogenetic inference in Sapindaceae sensu lato using plastid matK and rbcL DNA sequences. ''Systematic Botany'' 30: 366-382. [http://www.ingentaconnect.com/content/aspt/sb/2005/00000030/00000002/art00012 Abstract].</ref> покажало дека иако ''Aceraceae'' and ''Hippocastanaceae'' се [[монофилија|монофилетични]] сами по себе, нивното отстранување од ''Sapindaceae'' во поширока смисла (s.l.) би го оставиле семејството на сапуновите во потесна смисла (s.s.) како [[парафилија (таксономија)|парафилетична]] група, особено во однос на родот [[жолторог]] (''Xanthoceras''). Најраспространети родови се јаворот (''Acer'') и дивиот костен (''Aesculus''), воедно единствените присутни во [[Македонија]]. Својствени за потсемејството се дланчестите сложени [[лист]]ови.<ref>[http://delta-intkey.com/angio/www/hippocas.htm Hippocastanaceae] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060318022212/http://delta-intkey.com/angio/www/hippocas.htm |date=18 март 2006 }} in L.Watson and M.J.Dallwitz. 1992 onwards. The families of flowering plants.</ref> ==Родови== {| class="wikitable" |- ! Родови ! Автор ! Народно име ! Бр. на видови ! Слика |- | ''[[јавор|Acer]]'' | [[Карл Линеј|Linnaeus]] | [[јавор]] | 160 | [[Податотека:Acer palmatum sango kaku.jpg|центар|исправено|мини|''[[Acer palmatum]] '']] |- | ''[[див костен (род)|Aesculus]]'' | Linnaeus | див костен | 13-19 | [[Податотека:Aesculus-parviflora.jpg|центар|исправено|мини|''[[Aesculus parviflora]]'']] |- | ''[[Billia]]'' | Peyeitsch | | 2 | [[Податотека:Billia colombiana (11378609234).jpg|мини|центар|исправено|''[[Billia colombiana]]'']] |- | ''[[Dipteronia]]'' | Oliver | | 2 | [[Податотека:Dipteronia sinensis - Berlin Botanical Garden - IMG 8608.JPG|мини|центар|исправено|''[[Dipteronia sinensis]]'']] |- | ''[[Handeliodendron]]'' | Rehder | | 1 | |- |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Hippocastanoideae}} {{Таксонска лента|from1=Q163489|from2=Q635009}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Дивокостенови| ]] [[Категорија:Сапунови]] [[Категорија:Флора на Македонија]] {{ботаника-никулец}} m0pjyln880lpll9qd1fw0h41np3d1q1 5567681 5567674 2026-05-31T10:19:22Z Bjankuloski06 332 /* Родови */ 5567681 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox | name = Дивокостенови | image = Gammel Holtegaard tree.jpg | image_caption = [[Обичен див костен]] (''Aesculus hippocastanum'') | taxon = Hippocastanoideae | authority = Dumortier | subdivision_ranks = Genera | subdivision = * ''[[Јавор|Acer]]'' * ''[[Див костен|Aesculus]]'' * ''[[Billia]]'' * ''[[Dipteronia]]'' * ''[[Handeliodendron]]'' }} '''Дивокостенови''' ({{науч|Hippocastanoideae}}) — [[потсемејство]] на [[цветни растенија]] од семејството на [[сапунови]]те (''Sapindaceae'').<ref>{{нмс |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/gnlist.pl?2226 |title=Genera of ''Sapindaceae'' subfam. ''Hippocastanoideae'' |work=[[Germplasm Resources Information Network]] |publisher=[[United States Department of Agriculture]] |access-date=11 април 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924052505/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/gnlist.pl?2226 |archive-date=24 септември 2015 }}</ref> Порано оваа група се сметала за две одделни семејства: [[јавори]] (''Aceraceae'') и дивокостенови ('''''Hippocastanaceae'''''). Истражувањето според молекуларната филогенетика<ref>Harrington, M. G., Edwards, K. J., Johnson, S. A., Chase, M. W., & Gadek, P. A. (2005). Phylogenetic inference in Sapindaceae sensu lato using plastid matK and rbcL DNA sequences. ''Systematic Botany'' 30: 366-382. [http://www.ingentaconnect.com/content/aspt/sb/2005/00000030/00000002/art00012 Abstract].</ref> покажало дека иако ''Aceraceae'' and ''Hippocastanaceae'' се [[монофилија|монофилетични]] сами по себе, нивното отстранување од ''Sapindaceae'' во поширока смисла (s.l.) би го оставиле семејството на сапуновите во потесна смисла (s.s.) како [[парафилија (таксономија)|парафилетична]] група, особено во однос на родот [[жолторог]] (''Xanthoceras''). Најраспространети родови се јаворот (''Acer'') и дивиот костен (''Aesculus''), воедно единствените присутни во [[Македонија]]. Својствени за потсемејството се дланчестите сложени [[лист]]ови.<ref>[http://delta-intkey.com/angio/www/hippocas.htm Hippocastanaceae] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060318022212/http://delta-intkey.com/angio/www/hippocas.htm |date=18 март 2006 }} in L.Watson and M.J.Dallwitz. 1992 onwards. The families of flowering plants.</ref> ==Родови== {| class="wikitable" |- ! Родови ! Автор ! Народно име ! Бр. на видови |- | ''[[јавор|Acer]]'' | [[Карл Линеј|Linnaeus]] | [[јавор]] | 160 |- | ''[[див костен (род)|Aesculus]]'' | Linnaeus | див костен | 13-19 |- | ''[[Billia]]'' | Peyeitsch | | 2 |- | ''[[Dipteronia]]'' | Oliver |двокрилка | 2 |- | ''[[Handeliodendron]]'' | Rehder | | 1 |- |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Hippocastanoideae}} {{Таксонска лента|from1=Q163489|from2=Q635009}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Дивокостенови| ]] [[Категорија:Сапунови]] [[Категорија:Флора на Македонија]] {{ботаника-никулец}} 13s4m9hcc9gskro8gkczcbdn6v73va4 5567684 5567681 2026-05-31T10:19:58Z Bjankuloski06 332 5567684 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox | name = Дивокостенови | image = Gammel Holtegaard tree.jpg | image_caption = [[Обичен див костен]] (''Aesculus hippocastanum'') | taxon = Hippocastanoideae | authority = Dumortier | subdivision_ranks = Genera | subdivision = * ''[[Јавор|Acer]]'' * ''[[Див костен|Aesculus]]'' * ''[[Billia]]'' * ''[[Dipteronia]]'' * ''[[Handeliodendron]]'' }} '''Дивокостенови''' ({{науч|Hippocastanoideae}}) — [[потсемејство]] на [[цветни растенија]] од семејството на [[сапунови]]те (''Sapindaceae'').<ref>{{нмс |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/gnlist.pl?2226 |title=Genera of ''Sapindaceae'' subfam. ''Hippocastanoideae'' |work=[[Germplasm Resources Information Network]] |publisher=[[United States Department of Agriculture]] |access-date=11 април 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924052505/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/gnlist.pl?2226 |archive-date=24 септември 2015 }}</ref> Порано оваа група се сметала за две одделни семејства: [[јавори]] (''Aceraceae'') и дивокостенови ('''''Hippocastanaceae'''''). Истражувањето според молекуларната филогенетика<ref>Harrington, M. G., Edwards, K. J., Johnson, S. A., Chase, M. W., & Gadek, P. A. (2005). Phylogenetic inference in Sapindaceae sensu lato using plastid matK and rbcL DNA sequences. ''Systematic Botany'' 30: 366-382. [http://www.ingentaconnect.com/content/aspt/sb/2005/00000030/00000002/art00012 Abstract].</ref> покажало дека иако ''Aceraceae'' and ''Hippocastanaceae'' се [[монофилија|монофилетични]] сами по себе, нивното отстранување од ''Sapindaceae'' во поширока смисла (s.l.) би го оставиле семејството на сапуновите во потесна смисла (s.s.) како [[парафилија (таксономија)|парафилетична]] група, особено во однос на родот [[жолторог]] (''Xanthoceras''). Најраспространети родови се јаворот (''Acer'') и дивиот костен (''Aesculus''), воедно единствените присутни во [[Македонија]]. Својствени за потсемејството се дланчестите сложени [[лист]]ови.<ref>[http://delta-intkey.com/angio/www/hippocas.htm Hippocastanaceae] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060318022212/http://delta-intkey.com/angio/www/hippocas.htm |date=18 март 2006 }} in L.Watson and M.J.Dallwitz. 1992 onwards. The families of flowering plants.</ref> ==Родови== {| class="wikitable" |- ! Родови ! Автор ! Народно име ! Бр. на видови |- | ''[[јавор|Acer]]'' | [[Карл Линеј|Linnaeus]] | [[јавор]] | 160 |- | ''[[див костен (род)|Aesculus]]'' | Linnaeus | див костен | 13-19 |- | ''[[Billia]]'' | Peyeitsch | | 2 |- | ''[[двокрилка|Dipteronia]]'' | Oliver |двокрилка | 2 |- | ''[[Handeliodendron]]'' | Rehder | | 1 |- |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Hippocastanoideae}} {{Таксонска лента|from1=Q163489|from2=Q635009}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Дивокостенови| ]] [[Категорија:Сапунови]] [[Категорија:Флора на Македонија]] {{ботаника-никулец}} 6rc62mh852f1qtekfsgn8lr0db12xy5 5567685 5567684 2026-05-31T10:20:18Z Bjankuloski06 332 5567685 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox | name = Дивокостенови | image = Gammel Holtegaard tree.jpg | image_caption = [[Обичен див костен]] (''Aesculus hippocastanum'') | taxon = Hippocastanoideae | authority = Dumortier | subdivision_ranks = Genera | subdivision = * ''[[Јавор|Acer]]'' * ''[[Див костен|Aesculus]]'' * ''[[Billia]]'' * ''[[Dipteronia]]'' * ''[[Handeliodendron]]'' }} '''Дивокостенови''' ({{науч|Hippocastanoideae}}) — [[потсемејство]] на [[цветни растенија]] од семејството на [[сапунови]]те (''Sapindaceae'').<ref>{{нмс |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/gnlist.pl?2226 |title=Genera of ''Sapindaceae'' subfam. ''Hippocastanoideae'' |work=[[Germplasm Resources Information Network]] |publisher=[[United States Department of Agriculture]] |access-date=11 април 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924052505/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/gnlist.pl?2226 |archive-date=24 септември 2015 }}</ref> Порано оваа група се сметала за две одделни семејства: [[јавори]] (''Aceraceae'') и дивокостенови ('''''Hippocastanaceae'''''). Истражувањето според молекуларната филогенетика<ref>Harrington, M. G., Edwards, K. J., Johnson, S. A., Chase, M. W., & Gadek, P. A. (2005). Phylogenetic inference in Sapindaceae sensu lato using plastid matK and rbcL DNA sequences. ''Systematic Botany'' 30: 366-382. [http://www.ingentaconnect.com/content/aspt/sb/2005/00000030/00000002/art00012 Abstract].</ref> покажало дека иако ''Aceraceae'' and ''Hippocastanaceae'' се [[монофилија|монофилетични]] сами по себе, нивното отстранување од ''Sapindaceae'' во поширока смисла (s.l.) би го оставиле семејството на сапуновите во потесна смисла (s.s.) како [[парафилија (таксономија)|парафилетична]] група, особено во однос на родот [[жолторог]] (''Xanthoceras''). Најраспространети родови се јаворот (''Acer'') и дивиот костен (''Aesculus''), воедно единствените присутни во [[Македонија]]. Својствени за потсемејството се дланчестите сложени [[лист]]ови.<ref>[http://delta-intkey.com/angio/www/hippocas.htm Hippocastanaceae] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060318022212/http://delta-intkey.com/angio/www/hippocas.htm |date=18 март 2006 }} in L.Watson and M.J.Dallwitz. 1992 onwards. The families of flowering plants.</ref> ==Родови== {| class="wikitable" |- ! Родови ! Автор ! Народно име ! Бр. на видови |- | ''[[јавор|Acer]]'' | [[Карл Линеј|Linnaeus]] | јавор | 160 |- | ''[[див костен (род)|Aesculus]]'' | Linnaeus | див костен | 13-19 |- | ''[[Billia]]'' | Peyeitsch | | 2 |- | ''[[двокрилка|Dipteronia]]'' | Oliver |двокрилка | 2 |- | ''[[Handeliodendron]]'' | Rehder | | 1 |- |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Hippocastanoideae}} {{Таксонска лента|from1=Q163489|from2=Q635009}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Дивокостенови| ]] [[Категорија:Сапунови]] [[Категорија:Флора на Македонија]] {{ботаника-никулец}} ozrmbthwfzo0i7nq9k4yoqxie1oe228 Hippocastanaceae 0 1396070 5567668 2026-05-31T10:10:35Z Bjankuloski06 332 Пренасочување кон [[Дивокостенови]] 5567668 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Дивокостенови]] ibi73ain6iaadjbkv3upjlqxzbd7s0r Hippocastanoideae 0 1396071 5567669 2026-05-31T10:10:54Z Bjankuloski06 332 Пренасочување кон [[Дивокостенови]] 5567669 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Дивокостенови]] ibi73ain6iaadjbkv3upjlqxzbd7s0r Обичен див костен 0 1396072 5567672 2026-05-31T10:13:04Z Bjankuloski06 332 Пренасочување кон [[Див костен]] 5567672 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Див костен]] i9fz99qsgcdnem01qsoqily701784ad Раиса Андреевна Боровикова 0 1396073 5567693 2026-05-31T10:24:44Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Раиса Андреевна Боровикова]] на [[Раиса Боровикова]] 5567693 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Раиса Боровикова]] ffaf1yz7em8y8krc6ld8saschyp9e2j Разговор:Раиса Андреевна Боровикова 1 1396074 5567695 2026-05-31T10:24:44Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Разговор:Раиса Андреевна Боровикова]] на [[Разговор:Раиса Боровикова]] 5567695 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Разговор:Раиса Боровикова]] 143f8h8lbb68g81qhicf9tzca6fm4ne Коца Кавазовска 0 1396076 5567702 2026-05-31T10:28:02Z Forbidden History 89259 Основна страна 5567702 wikitext text/x-wiki '''Коца Кавазовска''' ({{Роден на|||1912|}} во {{роден во|Прељубје}} — ) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Жените на Македонија во НОВ 1941-1945|last=Весковиќ-Вангели|first=д-р. Вера|last2=Јовановиќ|first2=Марија|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1976|isbn=|location=[[Скопје]]|pages=1094}}</ref> == Животопис == Од 1943 година во селото [[Покрвеник]] каде живеела, била познат работник во заднината. Во нејзиниот дом престојувале илегалци, а таа се грижела за нивната безбедност и исхрана.<ref name=":0" /> == Наводи == {{Наводи}} {{Македонија-био-никулец}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ: Кавазовска, Коца}} [[Категорија:Учесници во НОБ]] [[Категорија:Жени во НОБ]] 9e67gi6hbw56crqs5dzcjrz167a4l0j Категорија:Луѓе од Прељубје 14 1396077 5567703 2026-05-31T10:28:57Z Forbidden History 89259 Категорија 5567703 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Прељубје]] omnnika3owhrc1p3wltmrdniw3j5gh1 Податотека:Последниот самурај.jpg 6 1396078 5567704 2026-05-31T10:29:27Z Andrew012p 85224 {{Податоци за неслободна слика |Опис = филмски плакат |Извор = https://image.tmdb.org/t/p/original/o8726pYBpfjrnulpw9TlqT4zvZi.jpg |Дел = цел |Ниска_резолуција = да |други_информации = }} {{Образложение за неслободна слика |Статија = Последниот самурај |Намена = прикажување |Заменливост = нема }} 5567704 wikitext text/x-wiki == Опис == {{Податоци за неслободна слика |Опис = филмски плакат |Извор = https://image.tmdb.org/t/p/original/o8726pYBpfjrnulpw9TlqT4zvZi.jpg |Дел = цел |Ниска_резолуција = да |други_информации = }} {{Образложение за неслободна слика |Статија = Последниот самурај |Намена = прикажување |Заменливост = нема }} == Лиценцирање == {{Филмски плакат}} a8tvd23a1e8ws5vyqffjc06gnloko4p Анифе Кадриова 0 1396079 5567717 2026-05-31T10:38:01Z Forbidden History 89259 Основна страна 5567717 wikitext text/x-wiki [[Податотека:D.Jabolciste - nov spomenik.JPG|мини|Споменик на жртвите од бугарскиот терор, на кој се наоѓа и името на Анифе Кадриова.]]'''Анифе Џемадилова Кадриова''' ({{Роден на|||1884|}} во {{роден во|Долно Јаболчиште}} — {{Починат на|25|октомври|1942|}} во {{починат во|Долно Јаболчиште}}) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Жените на Македонија во НОВ 1941-1945|last=Весковиќ-Вангели|first=д-р. Вера|last2=Јовановиќ|first2=Марија|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1976|isbn=|location=[[Скопје]]|pages=1094}}</ref> == Животопис == Од пролетта 1942 година чувала илегалци и борци на Велешкиот партизански одред. Во една блокада на селото, кога во нејзиниот дом престојувале илегалци и партизани од Скопскиот и Велешкиот одред, нејзината активност била откриена од бугарската окупаторска власт. На 25 октомври 1942 година, бугарската полиција го заклала нејзиниот малолетен син пред нејзините очи, а потоа Арифе била стрелана. Останала цврста до крајот на својот живот и не ја открила партизанската база, која ја снабдувала со храна и извештаи .<ref name=":0" /> == Поврзано == * [[Масакр во Долно Јаболчиште]] == Наводи == {{Наводи}} {{Македонија-био-никулец}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ: Кадриова, Анифе}} [[Категорија:Учесници во НОБ]] [[Категорија:Жени во НОБ]] jmhz7tff91axbnm4h7lzwt4rgklb1bm Лоза Кадрова 0 1396080 5567721 2026-05-31T10:42:26Z Forbidden History 89259 Основна страна 5567721 wikitext text/x-wiki '''Лоза Кадрова''' ({{Роден на|||1890|}} во {{роден во|Горни Дисан}} — ) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Жените на Македонија во НОВ 1941-1945|last=Весковиќ-Вангели|first=д-р. Вера|last2=Јовановиќ|first2=Марија|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1976|isbn=|location=[[Скопје]]|pages=1094}}</ref> == Животопис == Учествувала во [[НОД]] од јули 1943 година во [[Ваташа]] - Кавадаречко. Чувала илегалци, давала и собирала народна помош.<ref name=":0" /> == Наводи == {{Наводи}} {{Македонија-био-никулец}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ: Кадрова, Лоза}} [[Категорија:Учесници во НОБ]] [[Категорија:Жени во НОБ]] 9gh2yhmp3clr3e8cd3b45sautbn95er Категорија:Луѓе од Горни Дисан 14 1396081 5567722 2026-05-31T10:42:56Z Forbidden History 89259 Категорија 5567722 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Горни Дисан]] keleg77e1nxdu5bsg2sa55gn9xgaigy Викторија Каева-Беговска 0 1396082 5567724 2026-05-31T10:59:25Z Forbidden History 89259 Основна страна 5567724 wikitext text/x-wiki '''Викторија Каева-Беговска''' ({{Роден на|||1926|}} во {{роден во|Штип}} — {{Почината на|||1973|}}) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Жените на Македонија во НОВ 1941-1945|last=Весковиќ-Вангели|first=д-р. Вера|last2=Јовановиќ|first2=Марија|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1976|isbn=|location=[[Скопје]]|pages=1094-1095}}</ref> == Животопис == Окупацијата ја затекнала во [[Штип]] како ученичка. Од септември 1941 година била член на вocпитнa група, а во февруари 1942 година станала член на [[СКОЈ]]. Во август 1943 година била уапсена, но наскоро ослободена. Во септември 1944 година стапила во [[Четврта македонска ударна бригада|Четвртата македонска ударна бригада]]. Потоа била префрлена во [[Четиринаесетта македонска ударна бригада|Четиринаесеттата бригада]], VII баталјон и учествувала во сите борби што ги водела бригадата.<ref name=":0" /> == Наводи == {{Наводи}} {{Македонија-био-никулец}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ: Каева-Беговска, Викторија}} [[Категорија:Учесници во НОБ]] [[Категорија:Жени во НОБ]] 6wrdmxi7128jfc4gh6qgt24fv11hd75 Горица Кајџаноска 0 1396083 5567727 2026-05-31T11:02:50Z Forbidden History 89259 Основна страна 5567727 wikitext text/x-wiki '''Горица Ицкова Кајџаноска''' ({{Роден на|||1928|}} во {{роден во|Прилеп}} — ) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Жените на Македонија во НОВ 1941-1945|last=Весковиќ-Вангели|first=д-р. Вера|last2=Јовановиќ|first2=Марија|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1976|isbn=|location=[[Скопје]]|pages=1095}}</ref> == Животопис == Делувала во [[Прилеп]] од јануари 1943 година. Како работник во заднината носела пошта, xpaнa, облека и санитетски материјал до илегалните пунктови, кои биле сместени по разните куќи во градот.<ref name=":0" /> == Наводи == {{Наводи}} {{Македонија-био-никулец}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ: Кајџаноска, Горица}} [[Категорија:Учесници во НОБ]] [[Категорија:Жени во НОБ]] 68qu6281yuuu58fkgqav7cfbmvlwknl Викторија Калајџиевска 0 1396084 5567730 2026-05-31T11:24:28Z Forbidden History 89259 Основна страна 5567730 wikitext text/x-wiki '''Викторија Калајџиевска''' — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Жените на Македонија во НОВ 1941-1945|last=Весковиќ-Вангели|first=д-р. Вера|last2=Јовановиќ|first2=Марија|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1976|isbn=|location=[[Скопје]]|pages=1095}}</ref> == Животопис == Од 1941 била учителка во [[Лисиче (Велешко)|Лисиче - Велешко]]. По директива на Партијата собирала жито и истото го чувала. Во 1943 година била затворена од бугарската полиција во Скопскиот затвор, а потоа интернирана 6 месеци во селото Баланово, Дупничко, [[Бугарија]]. По враќањето од интернација се поврзала со партизанските одреди во [[Усје]] и [[Долно Количани|Количани]] и префрлала храна, лекови и облека од заднината до базите на одредите. Во оваа собирна акција многу и помагала [[Везирка Богоевска]].<ref name=":0" /> == Наводи == {{Наводи}} {{Македонија-био-никулец}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ: Калајџиевска, Викторија}} [[Категорија:Учесници во НОБ]] [[Категорија:Жени во НОБ]] 55r33o1b2ui2j3oskd84hkiusw28pd6 Васка Калајџиска 0 1396085 5567732 2026-05-31T11:29:14Z Forbidden History 89259 Основна страна 5567732 wikitext text/x-wiki '''Васка Василева Калајџиска''' ({{Роден на|10|април|1919|}} во {{роден во|Неготино}} — {{Починат на|||1971|}} во {{починат во|Скопје}}) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Жените на Македонија во НОВ 1941-1945|last=Весковиќ-Вангели|first=д-р. Вера|last2=Јовановиќ|first2=Марија|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1976|isbn=|location=[[Скопје]]|pages=1095}}</ref> == Животопис == Од септември 1941 година била опфатена во женска воспитна група, составена од симпатизери на [[НОД]]. Собирала народна помош. Станала член на КПЈ во јануари 1943 година. Во тој период била и секретар на партиска ќелија. Учествувала во подготовките на борците од Неготино за партизанскиот одред. Во септември 1944 година станала член на Месниот Комитет на КПМ - Неготино, одговорна по [[Антифашистички фронт на жените|АФЖ]]. Нејзината активност била забележана од бугарската полиција, затоа била под постојано набљудување. И било наредено катадневно пријавување во полицискиот участок.<ref name=":0" /> == Наводи == {{Наводи}} {{Македонија-био-никулец}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ: Калајџиска, Васка}} [[Категорија:Учесници во НОБ]] [[Категорија:Жени во НОБ]] 1c4q0ap101mabksrzmm0pw158q1hd7o Венда Калајџиска 0 1396086 5567737 2026-05-31T11:35:55Z Forbidden History 89259 Основна страна 5567737 wikitext text/x-wiki '''Венда Калајџиска''' ({{Роден на|24|јуни|1914|}} во {{роден во|Вевчани}} — ) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Жените на Македонија во НОВ 1941-1945|last=Весковиќ-Вангели|first=д-р. Вера|last2=Јовановиќ|first2=Марија|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1976|isbn=|location=[[Скопје]]|pages=1095}}</ref> == Животопис == Од есента 1941 година соработувала со членовите на Месниот Комитет на КПЈ - Cтpугa и била одговорна да работи со жените. Водела група на напредни жени. Од август 1943 година работела во заднината во [[Охрид]]. Нејзиниот дом се користел за одржување илегални состаноци на Месниот Комитет на КПМ - Охрид. Кај неа често навратувале илегалци, на кои им служела за врска. Од октомври 1944 година била испратена во [[Крушево]] да работи на организирање на [[Антифашистички фронт на жените|АФЖ]].<ref name=":0" /> == Наводи == {{Наводи}} {{Македонија-био-никулец}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ: Кабранова, Митра}} [[Категорија:Учесници во НОБ]] [[Категорија:Жени во НОБ]] 1gir00b98bjh2nlm08omgqdw78j8425 5567739 5567737 2026-05-31T11:38:26Z Forbidden History 89259 5567739 wikitext text/x-wiki '''Венда Калајџиска''' ({{Роден на|24|јуни|1914|}} во {{роден во|Вевчани}} — ) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Жените на Македонија во НОВ 1941-1945|last=Весковиќ-Вангели|first=д-р. Вера|last2=Јовановиќ|first2=Марија|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1976|isbn=|location=[[Скопје]]|pages=1095}}</ref> == Животопис == Од есента 1941 година соработувала со членовите на Месниот Комитет на КПЈ - Cтpугa и била одговорна да работи со жените. Водела група на напредни жени. Од август 1943 година работела во заднината во [[Охрид]]. Нејзиниот дом се користел за одржување илегални состаноци на Месниот Комитет на КПМ - Охрид. Кај неа често навратувале илегалци, на кои им служела за врска. Од октомври 1944 година била испратена во [[Крушево]] да работи на организирање на [[Антифашистички фронт на жените|АФЖ]].<ref name=":0" /> == Поврзано == * [[Кира Калајџиска]] * [[Дафина Калајџиска]] == Наводи == {{Наводи}} {{Македонија-био-никулец}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ: Кабранова, Митра}} [[Категорија:Учесници во НОБ]] [[Категорија:Жени во НОБ]] 2go00q7epk8655z9755etiij1ek23jg 5567762 5567739 2026-05-31T11:55:08Z Forbidden History 89259 /* Поврзано */ 5567762 wikitext text/x-wiki '''Венда Калајџиска''' ({{Роден на|24|јуни|1914|}} во {{роден во|Вевчани}} — ) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Жените на Македонија во НОВ 1941-1945|last=Весковиќ-Вангели|first=д-р. Вера|last2=Јовановиќ|first2=Марија|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1976|isbn=|location=[[Скопје]]|pages=1095}}</ref> == Животопис == Од есента 1941 година соработувала со членовите на Месниот Комитет на КПЈ - Cтpугa и била одговорна да работи со жените. Водела група на напредни жени. Од август 1943 година работела во заднината во [[Охрид]]. Нејзиниот дом се користел за одржување илегални состаноци на Месниот Комитет на КПМ - Охрид. Кај неа често навратувале илегалци, на кои им служела за врска. Од октомври 1944 година била испратена во [[Крушево]] да работи на организирање на [[Антифашистички фронт на жените|АФЖ]].<ref name=":0" /> == Поврзано == * [[Кира Калајџиска]] * [[Дафина Калајџиска]] * [[Мирјана Калајџиска]] * [[Ристана Калајџиска]] == Наводи == {{Наводи}} {{Македонија-био-никулец}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ: Кабранова, Митра}} [[Категорија:Учесници во НОБ]] [[Категорија:Жени во НОБ]] qy6qsmlssabuqq6510q5e3ikrhh32ob Едерсон Мораес 0 1396087 5567742 2026-05-31T11:39:00Z Carshalton 30527 Carshalton ја премести страницата [[Едерсон Мораес]] на [[Едерсон Мораеш]] презапишувајќи врз пренасочување 5567742 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Едерсон Мораеш]] h6mr3rbsrbhns191hdzuiyn5co1kje8 Разговор:Едерсон Мораес 1 1396088 5567744 2026-05-31T11:39:00Z Carshalton 30527 Carshalton ја премести страницата [[Разговор:Едерсон Мораес]] на [[Разговор:Едерсон Мораеш]] презапишувајќи врз пренасочување 5567744 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Разговор:Едерсон Мораеш]] dhkcebjgb3p6p7gxv1qeew6jyx5w4ww Предлошка:Состав на Бразил на СП фудбал 2026 10 1396089 5567746 2026-05-31T11:41:05Z Carshalton 30527 Создадена страница со: {{National squad | name = Состав на Бразил на СП фудбал 2026 | bg = #FBEC5D | fg = #008000 | bordercolor = Blue | country = Бразил | comp link = Светско првенство во фудбал 2026 | comp = СП 2026 | p1 = [[Алисон Бекер|Алисон]] | p2 = [[Весли Франса|Весли]] | p3 = Габриел Маг... 5567746 wikitext text/x-wiki {{National squad | name = Состав на Бразил на СП фудбал 2026 | bg = #FBEC5D | fg = #008000 | bordercolor = Blue | country = Бразил | comp link = Светско првенство во фудбал 2026 | comp = СП 2026 | p1 = [[Алисон Бекер|Алисон]] | p2 = [[Весли Франса|Весли]] | p3 = [[Габриел Магаљаеш|Габриел]] | p4 = [[Маркос Аоас Кореја|Маркињос]]&nbsp;{{Капитен}} | p5 = [[Каземиро]] | p6 = [[Алекс Сандро]] | p7 = [[Винисиус Жуниор|Винисиус]] | p8 = [[Бруно Гимарањш]] | p9 = [[Матеуш Куња|Куња]] | p10 = [[Нејмар]] | p11 = [[Рафиња (фудбалер 1996)|Рафиња]] | p12 = [[Вевертон (фудбалер 1987)|Вевертон]] | p13 = [[Данило Луис да Силва|Данило]] | p14 = [[Глеисон Бремер|Бремер]] | p15 = [[Лео Переира (фудбалер 1996)|Лео Переира]] | p16 = [[Даглас Сантос]] | p17 = [[Фабињо (фудбалер 1993)|Фабињо]] | p18 = [[Данило дос Сантош де Оливеира|Данило Сантош]] | p19 = [[Ендрик (фудбалер 2006)|Ендрик]] | p20 = [[Лукас Пакета|Пакета]] | p21 = [[Луис Енрике (фудбалер 2001)|Луис Енрике]] | p22 = [[Габриел Мартинели|Мартинели]] | p23 = [[Едерсон Мораеш|Едерсон]] | p24 = [[Рожер Ибањес|Ибањес]] | p25 = [[Игор Тијаго]] | p26 = [[Рајан (фудбалер 2006)|Рајан]] | coach = [[Карло Анчелоти|Анчелоти]] }}<noinclude> [[Категорија:Предлошки за бразилски фудбал|ФИФА СП 2026]] [[Категорија:Предлошки за земјите учеснички на СП 2026|Бразил]] </noinclude> h705jw5e1jjpzp7n5lsfcgykuz8uscl 5567747 5567746 2026-05-31T11:41:57Z Carshalton 30527 5567747 wikitext text/x-wiki {{National squad | name = Состав на Бразил на СП фудбал 2026 | bg = #FBEC5D | fg = #008000 | bordercolor = Blue | country = Бразил | comp link = Светско првенство во фудбал 2026 | comp = СП 2026 | p1 = [[Алисон Бекер|Алисон]] | p2 = [[Весли Франса|Весли]] | p3 = [[Габриел Магаљаеш|Габриел]] | p4 = [[Маркос Аоас Кореја|Маркињос]]&nbsp;{{Капитен}} | p5 = [[Каземиро]] | p6 = [[Алекс Сандро]] | p7 = [[Винисиус Жуниор|Винисиус]] | p8 = [[Бруно Гимараеш]] | p9 = [[Матеуш Куња|Куња]] | p10 = [[Нејмар]] | p11 = [[Рафиња (фудбалер 1996)|Рафиња]] | p12 = [[Вевертон (фудбалер 1987)|Вевертон]] | p13 = [[Данило Луис да Силва|Данило Луис]] | p14 = [[Глеисон Бремер|Бремер]] | p15 = [[Лео Переира (фудбалер 1996)|Лео Переира]] | p16 = [[Даглас Сантош]] | p17 = [[Фабињо (фудбалер 1993)|Фабињо]] | p18 = [[Данило дос Сантош де Оливеира|Данило Сантош]] | p19 = [[Ендрик (фудбалер 2006)|Ендрик]] | p20 = [[Лукас Пакета|Пакета]] | p21 = [[Луис Енрике (фудбалер 2001)|Луис Енрике]] | p22 = [[Габриел Мартинели|Мартинели]] | p23 = [[Едерсон Мораеш|Едерсон]] | p24 = [[Рожер Ибањес|Ибањес]] | p25 = [[Игор Тијаго]] | p26 = [[Рајан (фудбалер 2006)|Рајан]] | coach = [[Карло Анчелоти|Анчелоти]] }}<noinclude> [[Категорија:Предлошки за бразилски фудбал|ФИФА СП 2026]] [[Категорија:Предлошки за земјите учеснички на СП 2026|Бразил]] </noinclude> fwxibksz1fgm6a67t6jwukgqw5g75m2 Кира Калајџиска 0 1396090 5567748 2026-05-31T11:42:20Z Forbidden History 89259 Основна страна 5567748 wikitext text/x-wiki '''Кира Калајџиска''' ({{Роден на|||1910|}} во {{роден во|Вевчани}} — ) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Жените на Македонија во НОВ 1941-1945|last=Весковиќ-Вангели|first=д-р. Вера|last2=Јовановиќ|first2=Марија|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1976|isbn=|location=[[Скопје]]|pages=1095}}</ref> == Животопис == Во [[НОД]], во [[Вевчани]] учествувала од февруари 1942 година, кога почнала да чува илегалци и пропаганден материјал. Вршела курирска служба, пренесувала оружје и санитетски материјал до партизанските бази, работела на организирање на жените во селото, како и на [[Антифашистички фронт на жените|АФЖ]]. Била врска меѓу МК КПМ - Cтpугa и илегалците во селото.<ref name=":0" /> == Поврзано == * [[Венда Калајџиска]] * [[Дафина Калајџиска]] == Наводи == {{Наводи}} {{Македонија-био-никулец}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ: Калајџиска, Кира}} [[Категорија:Учесници во НОБ]] [[Категорија:Жени во НОБ]] nbtp02ayiyo5gc61gc20ghoddt1kjhp 5567763 5567748 2026-05-31T11:55:25Z Forbidden History 89259 /* Поврзано */ 5567763 wikitext text/x-wiki '''Кира Калајџиска''' ({{Роден на|||1910|}} во {{роден во|Вевчани}} — ) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Жените на Македонија во НОВ 1941-1945|last=Весковиќ-Вангели|first=д-р. Вера|last2=Јовановиќ|first2=Марија|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1976|isbn=|location=[[Скопје]]|pages=1095}}</ref> == Животопис == Во [[НОД]], во [[Вевчани]] учествувала од февруари 1942 година, кога почнала да чува илегалци и пропаганден материјал. Вршела курирска служба, пренесувала оружје и санитетски материјал до партизанските бази, работела на организирање на жените во селото, како и на [[Антифашистички фронт на жените|АФЖ]]. Била врска меѓу МК КПМ - Cтpугa и илегалците во селото.<ref name=":0" /> == Поврзано == * [[Венда Калајџиска]] * [[Дафина Калајџиска]] * [[Мирјана Калајџиска]] * [[Ристана Калајџиска]] == Наводи == {{Наводи}} {{Македонија-био-никулец}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ: Калајџиска, Кира}} [[Категорија:Учесници во НОБ]] [[Категорија:Жени во НОБ]] 3jf41kv7jwimtn2027gh8vj758rmwv1 Дафина Калајџиска 0 1396091 5567749 2026-05-31T11:44:41Z Forbidden History 89259 Основна страна 5567749 wikitext text/x-wiki '''Дафина Калајџиска''' ({{Роден на|||1912|}} во {{роден во|Вевчани}} — ) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Жените на Македонија во НОВ 1941-1945|last=Весковиќ-Вангели|first=д-р. Вера|last2=Јовановиќ|first2=Марија|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1976|isbn=|location=[[Скопје]]|pages=1095}}</ref> == Животопис == Од пролетта 1943 година учествувала во [[НОД]] во [[Вевчани|селото]]. Чувала илегалци и се грижела за нивната исхрана и безбедност. Во зимата 1943/44 година чувала и негувала ранети и болни борци. Била активна до [[Ослободување на Македонија во Втората светска војна|ослободувањето на Земјата]].<ref name=":0" /> == Поврзано == * [[Венда Калајџиска]] * [[Кира Калајџиска]] == Наводи == {{Наводи}} {{Македонија-био-никулец}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ: Калајџиска, Дафина}} [[Категорија:Учесници во НОБ]] [[Категорија:Жени во НОБ]] gfpjibyfpgc9y8f0wa2aixddxv6pcfj 5567764 5567749 2026-05-31T11:55:44Z Forbidden History 89259 /* Поврзано */ 5567764 wikitext text/x-wiki '''Дафина Калајџиска''' ({{Роден на|||1912|}} во {{роден во|Вевчани}} — ) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Жените на Македонија во НОВ 1941-1945|last=Весковиќ-Вангели|first=д-р. Вера|last2=Јовановиќ|first2=Марија|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1976|isbn=|location=[[Скопје]]|pages=1095}}</ref> == Животопис == Од пролетта 1943 година учествувала во [[НОД]] во [[Вевчани|селото]]. Чувала илегалци и се грижела за нивната исхрана и безбедност. Во зимата 1943/44 година чувала и негувала ранети и болни борци. Била активна до [[Ослободување на Македонија во Втората светска војна|ослободувањето на Земјата]].<ref name=":0" /> == Поврзано == * [[Венда Калајџиска]] * [[Кира Калајџиска]] * [[Мирјана Калајџиска]] * [[Ристана Калајџиска]] == Наводи == {{Наводи}} {{Македонија-био-никулец}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ: Калајџиска, Дафина}} [[Категорија:Учесници во НОБ]] [[Категорија:Жени во НОБ]] rmrj5f4d9o8adlj84r6op0cjxbrv3jg Венера Калајџиска 0 1396092 5567751 2026-05-31T11:47:00Z Forbidden History 89259 Основна страна 5567751 wikitext text/x-wiki '''Венера Калајџиска''' ({{Роден на|||1912|}} во {{роден во|Струга}} — ) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Жените на Македонија во НОВ 1941-1945|last=Весковиќ-Вангели|first=д-р. Вера|last2=Јовановиќ|first2=Марија|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1976|isbn=|location=[[Скопје]]|pages=1094}}</ref> == Животопис == Учествувала во [[НОД]] од есента 1941 година, како член на женска воспитна група во [[Струга|градот]]. Била активна во исполнувањето на сите задачи што и ги поставувала Партијата и учествувала во сите акции што таа ги организирала во градот.<ref name=":0" /> == Наводи == {{Наводи}} {{Македонија-био-никулец}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ: Калајџиска, Венера}} [[Категорија:Учесници во НОБ]] [[Категорија:Жени во НОБ]] 4vwkf2huxztmnnuit28ii7r6a884het Сава Калајџиска-Крстаноска 0 1396093 5567758 2026-05-31T11:50:14Z Forbidden History 89259 Основна страна 5567758 wikitext text/x-wiki '''Сава Калајџиска-Крстаноска''' ({{Роден на|||1914|}} во {{роден во|Струга}} — ) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Жените на Македонија во НОВ 1941-1945|last=Весковиќ-Вангели|first=д-р. Вера|last2=Јовановиќ|first2=Марија|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1976|isbn=|location=[[Скопје]]|pages=1095}}</ref> == Животопис == Учествувала во НОД од летото 1943 година, повремено ангажирајќи се во акциите на Партијата во [[Струга|градот]]. Есента 1944 година била избрана за член на Градскиот одбор на [[Антифашистички фронт на жените|АФЖ]].<ref name=":0" /> == Наводи == {{Наводи}} {{Македонија-био-никулец}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ: Калајџиска-Крстаноска, Сава}} [[Категорија:Учесници во НОБ]] [[Категорија:Жени во НОБ]] gbbits1nlov9dcuhwj761qi8ugsw70k Павлина Калајџиска 0 1396094 5567761 2026-05-31T11:54:08Z Forbidden History 89259 Основна страна 5567761 wikitext text/x-wiki '''Павлина Крстеска Калајџиска''' ({{Роден на|||1926|}} во {{роден во|Прилеп}} — ) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Жените на Македонија во НОВ 1941-1945|last=Весковиќ-Вангели|first=д-р. Вера|last2=Јовановиќ|first2=Марија|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1976|isbn=|location=[[Скопје]]|pages=1095}}</ref> == Животопис == [[Податотека:5 македонска ударна бригада.jpg|мини|Моментот на формирањето на Петтата македонска бригада, чиј борец била и Павлина.]] Од пролетта 1942 година како член на [[СКОЈ]] учествувала во [[НОД]]. Била многу активна и раковдела симпатизерски групи. Прибраниот материјал од собраната народна помош се чувал кај неа дома, а потоа по воставените канали се испраќал до партизанскиот одред. Во јули 1944 година стапила во [[Петта македонска ударна бригада|Петтата македонска ударна бригада]], 5 баталјон, како санитетка.<ref name=":0" /> == Наводи == {{Наводи}} {{Македонија-био-никулец}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ: Калајџиска, Павлина}} [[Категорија:Учесници во НОБ]] [[Категорија:Жени во НОБ]] kgodwuuzqejz38zz077k85wee5klt2s Мирјана Калајџиска 0 1396095 5567765 2026-05-31T11:58:33Z Forbidden History 89259 Основна страна 5567765 wikitext text/x-wiki '''Мирјана Калајџиска''' ({{Роден на|||1913|}} во {{роден во|Вевчани}} — ) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Жените на Македонија во НОВ 1941-1945|last=Весковиќ-Вангели|first=д-р. Вера|last2=Јовановиќ|first2=Марија|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1976|isbn=|location=[[Скопје]]|pages=1095}}</ref> == Животопис == Од летото 1943 година учествувала во [[НОД]]. Собирала народна помош и вршела курирска работа. Во нејзиниот дом престојувале илегалци. Станала член на [[КПМ]] од 1943 година и била врска со партизанските курири. Претседателка е на [[Антифашистички фронт на жените|АФЖ]] во 1944 година, во [[Вевчани|селото]].<ref name=":0" /> == Поврзано == * [[Кира Калајџиска]] * [[Дафина Калајџиска]] * [[Венда Калајџиска]] * [[Ристана Калајџиска]] == Наводи == {{Наводи}} {{Македонија-био-никулец}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ: Калајџиска, Мирјана}} [[Категорија:Учесници во НОБ]] [[Категорија:Жени во НОБ]] q98fs5ofysr7tspvv2ugz3ffni8jfr1